Nota van toelichting

Algemeen
Met de onderhavige algemene maatregel van bestuur wordt uitvoering gegeven
aan artikel 36a van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg
(Wet BIG) om voor een periode van maximaal 5 jaar, een bepaalde categorie van
beroepsbeoefenaren zelfstandig bevoegd te verklaren tot het verrichten van in dit
besluit aangewezen handelingen. Artikel 36a voorziet tevens in een bij algemene
maatregel van bestuur aangewezen opleiding die betrekking heeft op de
aangewezen voorbehouden handelingen.
Het onderhavige besluit wijst de beroepsgroep van verpleegkundig specialisten
aan.
Naast de aanwijzing van de beroepsgroep worden in dit besluit ook de
voorbehouden handelingen aangewezen waarvoor een zelfstandige bevoegdheid
aan de verpleegkundig specialist wordt verleend. Het gaat hierbij om
voorbehouden handelingen welke te rekenen zijn tot het gebied van
deskundigheid van de verpleegkundig specialist en om het stellen van
beperkingen die de verpleegkundig specialist bij het verrichten van die
handelingen in acht dient te nemen.
De verpleegkundig specialist verleent op basis van een geaccrediteerde hbomasteropleiding verpleegkundige zorg en geprotocolleerde geneeskundige zorg
binnen een wettelijk erkend specialisme van de verpleegkunde. De verpleegkundig
specialist is een duidelijk omschreven categorie van beroepsbeoefenaren en mag,
met uitsluiting van anderen, de titel van verpleegkundig specialist voeren. Binnen
het basisberoep van de verpleegkundig specialist zijn vijf specialismen ontwikkeld
met bijbehorende specialistentitels. De vijf specialismen zijn preventieve zorg,
acute zorg, intensieve zorg, chronische zorg en geestelijke gezondheidszorg.
De verpleegkundig specialist beschikt over het getuigschrift Master Advanced
Nursing Practice (ANP) van een door de Nederlandse Vlaamse Accreditatie
Organisatie (NVAO) erkende masteropleiding. Om tot de masteropleiding ANP te
worden toegelaten dient de aspirant verpleegkundig specialist als verpleegkundige
in het BIG-register te zijn ingeschreven en minstens twee jaar werkervaring te
hebben in het gekozen specialisme. De verpleegkundig specialist die aan de
opleidings- en andere registratie-eisen heeft voldaan wordt geregistreerd als
verpleegkundig specialist volgens artikel 14 Wet BIG.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft ingestemd met de
specialistenregelingen van de vijf specialismen, zoals vastgelegd in verschillende
besluiten van het College Specialismen Verpleegkunde (hierna: CSV). De
wettelijke erkenning van de specialistentitels heeft plaatsgevonden bij:
- Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 27 januari
2009, houdende de wettelijke erkenning van vier verpleegkundige
specialistentitels op grond van artikel 14 van de Wet BIG (Stcrt. 1877),
onderscheidenlijk
- Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 19 mei 2009,
houdende de wettelijke erkenning van de specialistentitel verpleegkundig
specialist geestelijke gezondheidszorg (Stcrt. 101).

In de regelingen voor de verpleegkundig specialisten (een Algemeen Besluit en vijf
Specifieke Besluiten van de beroepsorganisatie voor verpleegkundigen en
verzorgenden V&VN) zijn de opleidingseisen opgenomen waarin de algemene en
specifieke competenties zijn beschreven. Deze competenties zijn ontleend aan het
algemeen competentieprofiel en de specifieke deelprofielen zoals die in het kader
van het VBOC-project (Verpleegkundig Beroepsstructuur en Opleidingscontinuüm)
en in samenspraak met het veld zijn opgesteld. Deze competenties zijn
vastgesteld volgens de CanMEDS-systematiek (Canadian Medical Education
Directives for Specialists). De competenties bevatten een beschrijving van de
kennis, vaardigheden en houding die de aspirant verpleegkundig specialist
gedurende de opleiding dient te verwerven en die de betrokkene in staat stellen
het beroep op een zelfstandige, bekwame manier uit te oefenen.
De verpleegkundig specialist is werkzaam binnen de directe somatische of
geestelijke gezondheidszorg en beschikt over competenties op zowel
verpleegkundig als geneeskundig gebied. Voor zover de verpleegkundig specialist
werkzaam is in een instelling is onverkort de Kwaliteitswet zorginstellingen van
toepassing. Ook zijn de in het Burgerlijk Wetboek, Titel 7, afdeling 5, opgenomen
regels inzake de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wet inzake de
geneeskundige behandelingsovereenkomst) van toepassing.
Het deskundigheidsgebied van elk verpleegkundig specialisme is omschreven in
het Algemeen Besluit en nader omschreven in de specifieke besluiten van het
CSV, waarmee de minister van VWS heeft ingestemd. In de dagelijkse praktijk
baseert de verpleegkundig specialist het handelen op de geldende richtlijnen en
daarvan afgeleide protocollen die van toepassing zijn binnen het desbetreffende
verpleegkundig specialisme. Er vindt afstemming met andere disciplines, zoals
arts-specialisten, plaats. Binnen deze kaders neemt de verpleegkundig specialist
zelfstandig beslissingen omtrent de indicatie en de verrichting van de aangewezen
voorbehouden handelingen.
Voorbehouden handelingen
Kern van dit besluit vormt de toekenning aan de verpleegkundig specialist van een
zelfstandige bevoegdheid ten aanzien van de in artikel 3 opgesomde
voorbehouden handelingen. Het betreft voorbehouden handelingen als bedoeld in
artikel 36 van de Wet BIG die gerekend worden tot het deskundigheidsgebied van
het betreffende specialisme. De omschrijving van het deskundigheidsgebied is
vastgesteld door het college specialismen verpleegkunde van de
beroepsorganisatie V&VN. Deze zelfstandige bevoegdheid omvat zowel de
indicatiestelling voor de betreffende voorbehouden handeling als de uitvoering
ervan. De verpleegkundig specialist kan de voorbehouden handelingen zelf
uitvoeren of een opdracht daartoe verlenen aan een ander (mits deze bekwaam is
de handeling uit te voeren).
De zelfstandige bevoegdheid die wordt toegekend is in omvang beperkt. De
bevoegdheidsgrenzen van de verpleegkundig specialist worden bepaald door de
opleiding, de eigen bekwaamheid, het deskundigheidsgebeid en de bij dit besluit
gestelde beperkingen met betrekking tot de voorbehouden handelingen. Tot slot
geldt ook ten aanzien van de verpleegkundig specialist de algemene eis, dat
uitsluitend bevoegdheid bestaat voor een voorbehouden handeling, als sprake is
van bekwaamheid om deze uit te voeren (gezien het bepaalde in artikel 36,
vijftiende lid, van de Wet BIG). Aangezien bekwaamheid individueel bepaald is, zal
de zelfstandige verrichting van die handeling in het concrete geval ook daarvan

2

afhangen. De vereiste bekwaamheid voor die handelingen wordt tijdens de
opleiding door de superviserend arts vastgesteld.
Opdrachtverlening
Artikel 38 van de wet over de opdrachtverlening tot het uitvoeren van
voorbehouden handelingen is van overeenkomstige toepassing verklaard. Omdat
het gaat om een nieuwe bevoegdheid voor een specifieke categorie
beroepsbeoefenaren die het beroep in de volle breedte moet kunnen gaan
uitoefenen, is het opdrachtgeverschap onder de reikwijdte van artikel 36a
gebracht. Dit betekent dat de in dit besluit aangewezen beroepsbeoefenaren ook
opdracht kunnen geven tot het verrichten van voorbehouden handelingen aan
anderen die daartoe niet zelfstandig bevoegd zijn indien aan de in artikel 38
genoemde voorwaarden is voldaan.
Evaluatie
Door de bevoegdheidsregeling voorbehouden handelingen in artikel 36 uit te
breiden met een specifieke categorie beroepsbeoefenaren en dit vast te leggen in
artikel 36a wordt duidelijk dat het vooralsnog om een tijdelijke regeling gaat,
zodat - als gevolg van de uitkomst van een evaluatie – nog wijziging kan
plaatsvinden in de toegekende bevoegdheden. Tevens kan in de periode van vijf
jaar blijken in hoeverre de dagelijkse praktijk inderdaad vereist dat de
beroepsbeoefenaar met de bijzondere of nieuwe deskundigheid over de
mogelijkheid beschikt zelfstandig de indicatie voor de handeling te stellen en
vervolgens de handeling zelfstandig bevoegd te verrichten. Dit vormt een van de
aspecten die zullen worden mee gewogen in de evaluatie van de tijdelijke
toekenning van bevoegdheden. Meer in het algemeen zal het bij de evaluatie
daarvan gaan over de vraag of de toedeling van de zelfstandige bevoegdheid
doelmatig en doeltreffend is; dus in hoeverre het bijdraagt aan efficiëntere en
effectievere zorg.
Dit onderzoek zal worden uitgevoerd door een onafhankelijk onderzoeksinstituut.
De variabelen waarop wordt geëvalueerd zijn:
kwaliteit (veiligheid, patiëntgerichtheid en toegankelijkheid);
effectiviteit;
doelmatigheid.

Artikelsgewijs
Artikel 1
De aangewezen beroepsbeoefenaren zijn alle aangeduid met hun wettelijk
erkende specialistentitel. Daardoor is sprake van een situatie waarbij alle
aangewezen beroepsbeoefenaren conform artikel 14 van de Wet BIG zijn
ingeschreven in het specialistenregister waaraan door Onze Minister de door hun
gevoerde, wettelijke erkende specialistentitels zijn verbonden.
Tenzij voor het verstrijken van de termijn bij de Tweede Kamer der StatenGeneraal een voorstel van wet is ingediend om de in dit artikel aangewezen
beroepsbeoefenaren onder de werking van artikel 36 van de Wet BIG te brengen,
geldt de aanwijzing voor een termijn van vijf jaar. Mocht echter voor het
verstrijken van die termijn een voorstel van wet in voorbedoelde zin bij de Tweede
Kamer worden ingediend, dan zal de termijn worden verlengd. De verlengde

3

termijn zal vervolgens vervallen in de gevallen aangegeven in artikel 36a, zevende
lid, van Wet BIG. De verlenging kan niet langer duren dan vijf jaar.
Artikel 2
Een verpleegkundig specialist is een ervaren verpleegkundige die staat
ingeschreven in het specialistenregister als bedoeld in artikel 14 van de Wet BIG.
Inschrijving in het register vindt uitsluitend plaats indien de verpleegkundig
specialist in het bezit is van een getuigschrift van een door de NVAO
geaccrediteerde opleiding Master Advanced Nursing Practice. Om deze opleiding te
kunnen volgen is een hbo-bacheloropleiding en minstens twee jaar werkervaring
vereist.
De competenties betreffen de voorbehouden handelingen die in artikel 3 genoemd
worden. Zij maken integraal onderdeel uit van het algemeen competentieprofiel
van de verpleegkundig specialist. Dit is een onderdeel van de opleidingseisen die
in het Algemeen Besluit Specialismen Verpleegkunde is opgenomen.
De huidige hbo-masteropleidingen Advanced Nursing Practice zijn erkend voor de
opleiding tot verpleegkundig specialist en voldoen daarmee aan alle
opleidingseisen. De alumni van de hbo-masteropleidingen die zich drie jaar na
afstuderen willen inschrijven, kunnen zich laten registreren nadat ze hebben
aangetoond over de vereiste competenties te beschikken. Hiervoor worden
bijscholingen aangeboden, altijd gevolgd door een toets.
Artikel 3
Zoals in het algemene deel van deze toelichting al even aan de orde kwam, volgt
hier een uitwerking van enkele specifieke beperkingen die de verpleegkundig
specialist in acht neemt bij het verrichten van voorbehouden handelingen binnen
het specialisme van de verpleegkunde. Deze zijn ingegeven door het feit dat het
hier gaat om risicovolle handelingen, welke schade kunnen toebrengen aan de
gezondheid van de patiënt indien ondeskundig uitgevoerd.
De grenzen aan de zelfstandige bevoegdheid zijn gesteld door beperktere
complexiteit van de handeling, de routinematigheid ervan, door de eis dat de
risico’s goed te overzien moeten zijn en dat de landelijke richtlijnen, standaarden
en daarvan afgeleide protocollen worden gevolgd. De afgeleide protocollen zijn in
feite een weerslag van de samenwerking tussen de verpleegkundig specialist en
andere disciplines.
Omdat binnen een categorie voorbehouden handelingen een soms grote variëteit
aan handelingen kan schuilgaan (zoals bij de heelkundige handelingen) is het
noodzakelijk om een begrenzing aan te geven. Gezien de deskundigheid van de
verpleegkundig specialist komen van de voorbehouden handelingen, aangewezen
in artikel 3, alleen die met een beperktere complexiteit in aanmerking voor
zelfstandige verrichting. Ten aanzien van de complexere voorbehouden
handelingen is de arts-specialist zelfstandig bevoegd. Ook handelingen die de
verpleegkundig specialist niet regelmatig verricht vallen buiten de zelfstandige
bevoegdheid van de verpleegkundig specialist. Hiermee wordt voorkomen dat
bepaalde handelingen, die weliswaar binnen het specialisme van de verpleegkunde
vallen waar de verpleegkundig specialist werkzaam is maar niet veel voorkomend
zijn, toch door een verpleegkundig specialist zelfstandig uitgevoerd gaan worden.
Daarmee samenhangend zal de verpleegkundig specialist de handelingen waarvan
de risico’s niet goed te overzien zijn door de verpleegkundig specialist, evenmin
tot diens zelfstandige bevoegdheid kunnen rekenen. Hierbij kan het gaan om
complexere handelingen, maar ook om handelingen die weliswaar
uitvoeringstechnisch niet ingewikkeld zijn maar waarvan de gevolgen van die

4

handeling – gegeven de deskundigheid van de verpleegkundig specialist – vooraf
niet goed in te schatten zijn.
Een en ander houdt in dat de verpleegkundig specialist geen grote risicovolle
operaties zelfstandig uitvoert, en dat alleen Uitsluitend Recept-geneesmiddelen
(UR-geneesmiddelen) worden voorgeschreven die binnen het beroepsdeel van het
specialisme van de verpleegkundig gebruikelijk zijn.
Artikel 4
Aangezien de inhoud van deze algemene maatregel van bestuur uitvoerig is
afgestemd met de betrokken beroepsorganisatie (V&VN) en die van artsen, de
KNMG, zal het in werking treden zodra de betreffende wetswijziging dit mogelijk
maakt.

De Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

mw. drs. E.I. Schippers

5