Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

611
Vragen van de leden Valstar en Van Strien (beiden VVD) aan de
Staatssecretaris van Defensie en de Minister van Economische Zaken en
Klimaat over het bericht «Scheepsbouwer IHC in zwaar weer: zo’n
250 personeelsleden ontslagen en werf in Krimpen tijdelijk dicht» (ingezonden
29 september 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Maat (Defensie), mede namens de
Minister van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 4 november 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Scheepsbouwer IHC in zwaar weer: zo’n
250 personeelsleden ontslagen en werf in Krimpen tijdelijk dicht»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat IHC en Defensie in 2020 een samenwerkingsovereenkomst
hebben getekend om onder andere personeel uit te wisselen?2
Antwoord 2
Ja. In 2020 heeft Defensie met twaalf bedrijven, waaronder Royal IHC,
samenwerkingsovereenkomsten getekend over de uitwisseling van personeel,
in een Human Resources Ecosysteem. Defensie en de bedrijven kunnen
hiermee schaarse capaciteiten delen en van elkaar leren. De betrokken
werknemers krijgen de kans hun horizon te verbreden en te verdiepen, en
hun talenten te ontwikkelen3.

1

AD, 27 september 2022, «Scheepsbouwer IHC in zwaar weer: zo’n 250 personeelsleden
ontslagen en werf in Krimpen tijdelijk dicht» (Scheepsbouwer IHC in zwaar weer: zo’n 250
personeelsleden ontslagen en werf in Krimpen tijdelijk dicht | Rotterdam | AD.nl).
2
Alblasserdams nieuws, 30 juni 2020, «IHC en Defensie gaan samenwerken; hoofddirecteur
personeel Defensie en IHC-baas tekenen overeenkomst in Kinderijk» (IHC en Defensie gaan
samenwerken; hoofddirecteur personeel Defensie en IHC-baas tekenen overeenkomst in
Kinderdijk – Alblasserdamsnieuws.nl).
3
Personeelsrapportage 2020, Kamerstuk 35 570-X, nr. 90 van 1 juni 2021.

ah-tk-20222023-611
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoeveel personeel is er sindsdien uitgewisseld en hoeveel personeel van IHC
is er op dit moment actief bij Defensie?
Antwoord 3
In het kader van de samenwerkingsovereenkomst zijn twaalf werknemers van
Royal IHC actief bij Defensie. Vanuit Defensie zijn geen werknemers bij Royal
IHC geplaatst.
Vraag 4
Klopt het dat IHC in de afgelopen jaren onderhoudswerkzaamheden heeft
uitgevoerd voor de marine, en dat deze naar tevredenheid zijn uitgevoerd?
Antwoord 4
Het bedrijfsleven voert structureel ongeveer de helft uit van het onderhoud
dat valt onder de verantwoordelijkheid van de Directie Materiële Instandhouding (DMI) van de Koninklijke Marine. Dit gebeurt hoofdzakelijk door de
uitbesteding van onderhoudstaken of in de vorm van inhuur van personeel.
Voor de uitbesteding van onderhoudstaken is een aanbesteding nodig met
een gedetailleerde omschrijving van de werkzaamheden.
Royal IHC heeft tot op heden een beperkte rechtstreekse relatie met Defensie.
Het bedrijf heeft in de afgelopen jaren meegedaan aan enkele aanbestedingen voor onderhoud van marineschepen. Na een beoordeling van offertes
heeft Royal IHC opdrachten gekregen voor onderhoudswerkzaamheden aan
de Oceangoing Patrol Vessels (OPV’s) en de Luchtverdedigings- en Commandofregatten (LC-fregatten). De werkzaamheden zijn uitgevoerd conform de
eisen.
Vraag 5
Klopt het dat IHC dit jaar contact heeft gezocht met het Ministerie van
Defensie voor additioneel onderhoud aan onder andere vaartuigen? Zo ja,
wat is er met dit contact dan wel aanbod gedaan?
Antwoord 5
De maritieme industrie – waaronder Royal IHC – en Defensie hebben overlegd
over mogelijkheden om de industrie meer dan nu te betrekken bij het
onderhoud van marineschepen. Het contact dat Royal IHC hierover heeft
gezocht was mede de aanleiding voor dit overleg. Defensie heeft dit overleg
gevoerd mede tegen de achtergrond van de motie-Valstar van 21 april jl.4
over onder meer het onderhoud van marinematerieel.
Zoals hierboven vermeld voert het bedrijfsleven momenteel al ongeveer de
helft van het onderhoud aan marineschepen uit. Defensie verkent de
mogelijkheden om – binnen de aanbestedingsregelgeving – te komen tot
verdere vereenvoudiging en verbetering van de samenwerking met en tussen
bedrijven uit de maritieme industrie, waarbij een onderlinge taakverdeling
aan de orde kan zijn. Een dergelijke taakverdeling vereist nog nader overleg
en ook samenwerking tussen de bedrijven. Onder meer speelt een rol dat
technische gegevens bedrijfsvertrouwelijk kunnen zijn.
Een grotere rol van de industrie bij het onderhoud van materieel kan
bijdragen aan gemiddeld kortere onderhoudsperiodes doordat Defensie zelf
minder hoeft te doen en daardoor de eigen capaciteit kan toespitsen op
minder onderhoudstaken. Met kortere onderhoudsperiodes verbeteren de
gereedheid en de inzetbaarheid, een belangrijke doelstelling van de Defensienota 2022: Sterker Nederland, veiliger Europa5.
Bij de aanbesteding van onderhoudsopdrachten moet Defensie zich houden
aan de toepasselijke wettelijke regels. Verder is het van belang dat Defensie
zelf blijft beschikken over kennis en expertise van het onderhoud van
materieel, want onder meer bij missies in het buitenland is het niet altijd
mogelijk om het bedrijfsleven in te schakelen. Deze kennis is ook nodig om
technische documentatie voor aanbestedingen te kunnen opstellen en
offertes te kunnen beoordelen.

4
5

Kamerstuk 35 925-X, nr. 70
Kamerstuk 36 124, nr. 1 van 1 juni 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 6 en 7
Hoeveel vaartuigen heeft Defensie momenteel in onderhoud, en hoelang zijn
deze vaartuigen daardoor niet inzetbaar?
Hoeveel vaartuigen hebben momenteel te kampen met onderhoudsachterstand?
Antwoord 6 en 7
In de regel ligt ongeveer 25 procent van de schepen in onderhoud. Deze
onderhoudsperiodes zijn gepland en afgestemd op de operationele opdrachten van de Marine. Daarbij gaat het om gepland groot onderhoud of om
grotere projecten zoals een midlife update. Tijdens zo’n onderhoudsperiode
worden ook de kleinere defecten verholpen. Incidenteel duurt een onderhoudsperiode langer dan voorzien of moet en schip tussen de geplande
onderhoudsperiodes door worden gerepareerd vanwege een defect dat de
veiligheid of de operationele taakuityoering direct in gevaar brengt. Dat speelt
bijvoorbeeld bij Het Oceangoing Patrol Vessel (OPV) Zr.Ms. Zeeland. Dat schip
heeft op 4 juli jl. schade opgelopen als gevolg van een brand. Dit gebeurde
tijdens gepland onderhoud. Als gevolg daarvan gaat het onderhoud langer
duren en is het schip later inzetbaar dan voorzien.
De onderhoudsachterstand bij de DMI die in de achterliggende jaren is
opgebouwd bestaat voornamelijk uit defecten die de veiligheid en de
operationele taakuitvoering niet direct beïnvloeden. Een deel van deze
defecten wordt tijdens de inzet door de technici aan boord zelf verholpen. Om
te voorkomen dat schepen tussentijds uit de vaart worden genomen, worden
deze defecten zoveel mogelijk opgespaard en tijdens een geplande onderhoudsperiode aangepakt.
De DMI voert zelf ongeveer de helft van de werkzaamheden uit. voor het
overige deel huurt de DMI capaciteit in of besteedt werkzaamheden uit aan
de industrie.
Vraag 8 en 16
Klopt het dat het onderhoud versneld kan worden door de industrie erbij te
betrekken?
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat Defensie met onderhoudsachterstanden te kampen heeft, de maritieme industrie werknemers moet ontslaan
door het verlies aan opdrachten en er tegelijkertijd behoefte is bij de
Nederlandse overheid om marine- en civiele schepen te laten bouwen? Zo ja,
wat gaat u eraan doen om dit te doorbreken?
Antwoord 8 en 16
Op dit moment is de onderhoudsachterstand bij de DMI beheersbaar en kan
de Koninklijke Marine voldoen aan de opdrachten voor gereedstelling en
inzet, zoals toegelicht bij het antwoord op vraag 6 en 7. Defecten worden de
komende jaren geleidelijk weggewerkt. Meer inzet van capaciteit van de
industrie dan nu al het geval is (de helft van de onderhoudswerklast van DMI
wordt al door de industrie gedaan, zie vraag 6 en 7) leidt slechts beperkt tot
sneller verhelpen van de defecten. Ten eerste zou een schip daarvoor
tussentijds tegen de kant moeten, terwijl dat bij kleinere defecten niet nodig
is. Ten tweede is de hoeveelheid technici die gelijktijdig in een schip kunnen
werken beperkt. Ten derde vereisen onderhoudshandelingen specifieke kennis
van het schip of het systeem in het schip. Die kennis is niet bij alle civiele
werven aanwezig. Ten slotte is Defensie gehouden om ook onderhoudswerkzaamheden via de aanbestedingsregels op de markt te brengen. Dat werkt
belemmerend bij kleinere opdrachten, die snel uitgevoerd moeten worden en
waarvan de omvang vooraf niet bekend is.
Defensie betrekt de industrie al structureel bij het onderhoud van marineschepen. De industrie en Defensie hebben overlegd over mogelijkheden om de
industrie nog meer dan nu te betrekken bij dit onderhoud, waarbij Defensie
echter ook de strategische kennispositie van de Koninklijke Marine moet
bewaken. Zie ook het antwoord op vraag 5.
Vraag 9
Hoeveel vacatures heeft de Directie Materiële Instandhouding (DMI) in Den
Helder momenteel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 9
De DMI heeft momenteel ongeveer 10 procent van de 2.800 functies vacant.
Dit betreft niet alleen monteurs maar ook functies in bijvoorbeeld de
logistieke ondersteuning, engineering en bedrijfsvoering.
Vraag 10
Is de scheepshal in Krimpen aan den IJssel, die nu door IHC wordt stilgelegd,
geschikt om schepen te bouwen dan wel te onderhouden voor de Koninklijke
Marine?
Antwoord 10
De scheepshal van Royal IHC in Krimpen aan de IJssel is een scheepshelling
voor de bouw van nieuwe schepen. De bouw van marineschepen is daar in
beginsel mogelijk, als deze op de scheepshelling passen. Onderhoud plegen
op een scheepshelling is echter niet mogelijk.
Vraag 11
Herinnert u zich de uitspraak «Achter de schermen zijn wij die gesprekken
aan het voeren», gedaan door de Staatssecretaris van Defensie bij het
commissiedebat over de Defensienota op 14 september jl.?
Antwoord 11
Ja.
Vraag 12
Kunt u concreet aangeven welke gesprekken er hebben plaatsgevonden, en
op welk niveau binnen de defensieorganisatie er gesproken is met de
maritieme industrie?
Antwoord 12
De maritieme industrie is uiteraard breder dan alleen Royal IHC. Onder
anderen de Directeur van de Defensie Materieel Organisatie en de Commandant van de Koninklijke Marine (Commando Zeestrijdkrachten) hebben de
bedoelde gesprekken gevoerd. Ook het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat onderhoudt uiteraard nauwe contacten met de maritieme industrie.
Zie ook het antwoord op vraag 5.
Vraag 13
Wat heeft u sinds de aangenomen motie van het lid Valstar c.s. (Kamerstuk
35 925-X, nr. 70), die verzoekt met de industrie onderhoudsachterstanden weg
te werken, ondernomen richting de maritieme industrie?
Antwoord 13
In de brief van 21 juni jl.6 heb ik uiteengezet hoe Defensie de genoemde
motie-Valstar oppakt. Een element daarvan is het voeren van gesprekken met
de industrie over onderhoud (zie ook het antwoord op de vragen 5 en 12).
Vermeldenswaard is verder het project «Vervanging hulpvaartuigen» waarvan
de Kamer op 16 juni jl. de B-brief heeft ontvangen7. Defensie wil bij dit
project de instandhouding van de acht nieuwe hulpvaartuigen opnemen in
het contract om daarmee de onderhoudstaken van de Koninklijke Marine te
verminderen. Het contract zal daarmee het ontwerp, de bouw, de levering en
de instandhouding omvatten. Defensie zal de opdracht hiervoor aanbesteden
in concurrentie tussen Nederlandse aanbieders.
Vraag 14
Bent u bekend met het feit dat andere Europese landen, zoals de Spaanse
marine bij Navantia, ook nauw samenwerken met hun industrie voor
onderhoud en het verhogen van de inzetbaarheid?8

6

Kamerstuk 35 925-X, nr. 84
Kamerstuk 27 830, nr. 361
8
Naval News, 8 juli 2021, «Navantia Wins Engine Maintenance Contract From Spanish Navy»
(Navantia Wins Engine Maintenance Contract from Spanish Navy – Naval News).
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 14
Ja.
Vraag 15
Deelt u de mening dat eventuele Europese aanbestedingsregels dus geen
belemmering kunnen zijn voor dergelijke samenwerking in Nederland, ook
gezien de uitzonderingsgrond die artikel 346 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie biedt? Bent u ook bereid met Europese
collega’s, zoals die in Spanje, in contact te treden om te kijken wat Nederland
van hen kan leren over samenwerking tussen marine en industrie aan
vlootonderhoud?
Antwoord 15
Bij de aanbesteding van opdrachten, ook die voor onderhoud, moet Defensie
zich houden aan de toepasselijke wettelijke regels. Defensie kan bij het
verlenen van opdrachten gebruikmaken van mogelijkheden van de Aanbestedingswet of de Aanbestedingswet op Defensie en Veiligheidsgebied (ADV).
Indien nodig kan Defensie gebruik maken van art. 346 VWEU (Verdrag
betreffende de Werking van de Europese Unie). Voor een succesvol beroep
op artikel 346 VWEU moet aan vier voorwaarden worden voldaan. Er moet
een wezenlijk belang van nationale veiligheid zijn, de aanschaf moet op de
lijst van militair materieel uit 1958 voorkomen, de civiele markt mag niet
worden verstoord en het moet noodzakelijk en proportioneel zijn. Bij de bouw
en de instandhouding van de nieuwe hulpvaartuigen maakt Defensie gebruik
van art. 346 VWEU, zoals uiteengezet in het antwoord op vraag 13.
Net als in andere landen werkt ook in Nederland het Ministerie van Defensie
nauw samen met de eigen industrie (zie ook het antwoord op vraag 5).
Defensie heeft goede contacten met andere landen op het gebied van
materieel, ook met Spanje.
Vraag 17
Deelt u de mening dat gezien het belang van het maritieme cluster voor de
Nederlandse strategisch autonomie op het gebied defensie, zoals onder meer
weergegeven in de Defensie Industrie Strategie, een nauw contact tussen
deze sector en het Ministerie van belang is?
Antwoord 17
Nauwe contacten tussen de overheid – onder andere de Ministeries van
Defensie en van Economische Zaken en Klimaat – en de maritieme sector
bestaan reeds sinds decennia. Het is van belang deze nauwe contacten in
stand te houden, met behoud van eenieders verantwoordelijkheden.
De Defensie Industrie Strategie (DIS) presenteert een visie op en geeft
invulling aan (Europese) strategische autonomie. In de DIS is het belang
onderstreept van de maritieme sector voor de Nederlandse Defensie
Technologische en Industriële Basis. Nederland beschikt over maritieme
bedrijven met toonaangevende technologische en industriële capaciteiten.
Daarnaast heeft Nederland op maritiem gebied een infrastructuur van
onderzoek, ontwikkeling en bouw tot de sloop van schepen. Op 2 november
heeft u een brief9 ontvangen van de Minister en Staatssecretaris van Defensie
en de Minister van EZK over de DIS in de nieuwe geopolitieke situatie. Deze
brief gaat onder meer in op de Europese dimensie van de maritieme sector.
Vraag 18
Bent u sinds uw aantreden bij maritieme bedrijven op werkbezoek geweest of
heeft u hen ontvangen voor een gesprek? Zo nee, bent u bereid bij deze
bedrijven langs te gaan om te kijken hoe barrières voor samenwerking
doorbroken kunnen worden?
Antwoord 18
Ik heb telefonisch contact gehad met zowel Royal IHC als Damen. Ik ben op
bezoek geweest bij meerdere defensiebedrijven, maar nog niet bij de
maritieme industrie. In het kader van de DIS wil het kabinet contacten met de

9

Met als kenmerk 2022Z20851.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

industrie intensiveren. Verdere werkbezoeken aan bedrijven, waaronder uit de
maritieme industrie, kunnen daar deel van uitmaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6