Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 529

Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in
de Zorg

Nr. 63

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 januari 2011
Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken met betrekking tot
de invoering van een landelijke infrastructuur voor gegevensuitwisseling
in de zorg, te weten de status van de vrijwillige aansluiting van zorgverleners voor de uitwisseling van elektronische medicatiegegevens (emd)
en e-huisartswaarneem-gegevens (ewd) via de landelijke infrastructuur.
Naast het verstrekken van een aantal feitelijke gegevens over het vierde
kwartaal van 2010 zal ik ingaan op verschillende beleidsmatige ontwikkelingen rondom de landelijke EPD-infrastructuur.
1. Status invoering landelijke infrastructuur voor uitwisseling van
emd en ewd
In het stappenplan voor de landelijke invoering (TK 2007–2008, 27 529,
nr. 38) dat mijn ambtsvoorganger u op 9 mei 2008 heeft aangeboden, is
beschreven hoe de invoering van een landelijke infrastructuur voor de
uitwisseling van emd en ewd wordt aangepakt. Belangrijke elementen zijn
de planning en afstemming met betrokken ICT-leveranciers en regionale
samenwerkingsverbanden van zorg-aanbieders. De aansluiting van
zorgaanbieders op de landelijke infrastructuur verloopt planmatig en
beheerst in overeenstemming met het stappenplan. Het totaal aantal aan
te sluiten zorgaanbieders is 68101: 4552 huisartspraktijken, 129 huisartsenposten, 2034 apotheken en 95 ziekenhuizen.
Voortgang invoering landelijke infrastructuur voor uitwisseling
van emd en ewd

1

Onderstaande tabel geeft een cumulatief overzicht van de voortgang van
de invoering van de landelijke infrastructuur voor emd en ewd d.d.
31 december 2010.

kst-27529-63
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

Het aantal aan te sluiten zorgaanbieders is
op basis van nieuwe gegevens bijgesteld ten
opzichte van de vorige voortgangsrapportage.

1

Eerste kwartaal
2010

Tweede kwartaal
2010

Derde kwartaal
2010

Vierde kwartaal
2009

Landelijk Schakelpunt

aansluitingen
opvraagbare dossiers
raadplegingen

730
2 506 524
904 152

980
2 745 447
1 212 192

1 341
3 280 275
1 628 155

2 629
7 404 859
2 257 050

UZI-register

abonnees
UZI-passen in gebruik
Server-certificaten

18 056
48 037
7 095

18 750
41 5731
7 825

19 968
47 2641
8 860

20 424
56 7051
9 880

SBV-Z

aansluitingen
BSN raadplegingen

10 931
41 834 777

11 501
51 156 060

11 996
62 699 479

12 637
73 991 826

1
Sinds de voortgangsrapportage over het tweede kwartaal van 2010 wordt gerapporteerd overhet aantal UZI-passen dat in gebruik is in plaats van
het aantal UZI-passen dat geproduceerd is. Het aantal UZI-passen dat in gebruik is, is lager dan het aantal geproduceerde UZI-passen aangezien een
aantal UZI-passen inmiddels is ingetrokken, verlopen of nog niet afgehaald. Dit verklaart het lagere aantal UZI-passen in de tabel ten opzichte van
eerdere voortgangsrapportages.

Aangesloten zorgaanbieders
Op 31 december 2010, aan het eind van het vierde kwartaal, waren in
totaal 2629 zorgaanbieders aangesloten op het Landelijk Schakelpunt
(LSP).
Totaal aantal aan te
sluiten zorgaanbieders

Aantal aangesloten
zorgaanbieders d.d.
31-12-2010

% aangesloten

Apotheken (APO)

2 034

1 464

72%

Huisartsenpraktijken (HA)

4 552

1 064

23%

Huisartsenposten (HAP)

129

86

67%

Ziekenhuizen (ZKH)

95

15

16%

6 810

2 629

39%

Totaal

In onderstaande grafiek is het aantal aansluitingen vanaf 1 juli 2009
cumulatief weergegeven.

1

Het gaat om circa 90% van de apotheken,
circa 75% van de huisartspraktijken en circa
90% van de huisartsendienstenstructuren.

Zoals in de voortgangsrapportage d.d. 9 september 2010 (Kamerstukken II
2009/10, 27 529, nr. 61) is aangegeven, hebben ruim 5000 zorgaanbieders
een aanvraag voor aansluitsubsidie ingediend.1 Op basis van deze
aanvragen is de verwachting dat komend voorjaar circa 75% van de
EPD-doelgroep zal zijn aangesloten op de landelijke infrastructuur voor
gegevensuitwisseling in de zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

2

Aantal burgers van wie gegevens kunnen worden geraadpleegd
Het aantal burgers van wie emd- en ewd-gegevens kunnen worden
geraadpleegd via de landelijke infrastructuur bedraagt per eind december
2010 5 846 630. Deze burgers hebben een persoonlijke brief ontvangen of
ontvangen deze op korte termijn waarin zij zijn geïnformeerd over het feit
dat hun zorgverlener hun medische gegevens heeft aangemeld bij het LSP
met daarbij informatie over de landelijke infrastructuur voor gegevensuitwisseling in de zorg en over de mogelijkheid tot het maken van bezwaar
tegen gegevensuitwisseling. Het percentage burgers dat ultimo
31 december 2010 bezwaar heeft gemaakt naar aanleiding van deze brief
is 0,29%.
Aantal opvraagbare dossiers
Ten behoeve van de uitwisseling van emd- en ewd-gegevens via de
landelijke infrastructuur kunnen huisartsen elektronisch huisartswaarneemgegevens aanmelden en apotheken medicatiegegevens. Het totaal
aantal opvraagbare dossiers dat via de landelijke infrastructuur kan
worden geraadpleegd, bedraagt per 31 december 2010 7 404 859. Dit
aantal is groter dan het aantal burgers waarvan emd- en ewd-gegevens
kunnen worden geraadpleegd, omdat zowel de huisarts als de apotheek
gegevens van een bepaalde burger kunnen aanmelden.
Aantal emd- en ewd-raadplegingen
Tot en met eind december 2010 zijn door de zorgaanbieders via het
landelijke netwerk 2 257 050 keer emd- en ewd-gegevens geraadpleegd.
In onderstaande grafieken is het aantal opvragingen emd en ewd vanaf
1 juli 2009 cumulatief weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

3

Kwalificaties ICT-leveranciers
De kwalificatie van de ICT-leveranciers is belangrijk voor de aansluiting
van zorgaanbieders op het LSP. ICT-leveranciers moeten voldoen aan de
eisen die Nictiz stelt voor kwalificatie. Kwalificatie is één van de voorwaarden om aan te mogen sluiten op het Landelijk Schakelpunt.
Onderstaande grafiek laat het marktaandeel zien van ICT-leveranciers die
gekwalificeerd zijn en ICT-leveranciers die bezig zijn met kwalificatie per
31 december 2010. Ten opzichte van de vorige voortgangsrapportage is de
volgende stijging gerealiseerd:
– Een ICT-leverancier, met minder dan 1% marktaandeel onder de
apotheken heeft XIS-typekwalificatie behaald voor het Apotheek
informatiesysteem (AIS). Hiermee is het totale marktaandeel van
ICT-leveranciers die gekwalificeerd zijn voor apotheekinformatiesystemen bijna 100%.
– Twee ICT-leveranciers, met 15% marktaandeel onder de huisartspraktijken heeft XIS-typekwalificatie behaald voor het Huisarts informatiesysteem (HIS). Hiermee is het totale marktaandeel van ICT-leveranciers die
gekwalificeerd zijn voor huisartsinformatiesystemen (HIS) bijna 95%.1
Het totale marktaandeel van ICT-leveranciers die gekwalificeerd zijn voor
huisartsenpostinformatiesystemen (HAPIS) bedraagt bijna 100%.
Drie ICT-leveranciers van ziekenhuisinformatiesystemen met in totaal een
marktaandeel van bijna 65% zijn allen gekwalificeerd. Met de ICT-leveranciers van ziekenhuisinformatiesystemen die nog niet zijn gekwalificeerd
wordt vanuit Nictiz contact gezocht en onderhouden.

HIS = Huisarts informatiesysteem
HAPIS = Huisartsenpost informatiesysteem
AIS = Apotheek informatiesysteem
ZIS = Ziekenhuis informatiesysteem

Unieke Zorgverlenersidentificatie (UZI)

1
Actualisatie van klantenbestanden heeft
geresulteerd in een kleine wijziging in het
marktaandeel van ICT-leveranciers voor het
huisartsinformatiesysteem.

Toegang tot het LSP is alleen te verkrijgen met een Unieke Zorgverlener
Identificatie (UZI)-pas. Deze passen worden door het UZI-register
uitgegeven. Het UZI-register zorgt voor de unieke identificatie van
zorgaanbieders. Het is gebaseerd op een Public Key Infrastructure (PKI)
die de wettelijke en fysieke identiteit koppelt aan een elektronische
identiteit en deze vastlegt in certificaten. Met de UZI-pas kunnen zorgver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

4

leners en indicatieorganen via elektronische weg bevestigd toegang
krijgen tot vertrouwelijke patiëntinformatie.
Er waren op 31 deceber 2010 in totaal 20 424 abonnees bij het UZI-register
waarvan 7310 binnen de emd- en ewd-doelgroep. Het aantal UZI-passen
dat in gebruik was, bedroeg 56 705.
Naast de UZI-pas geeft het UZI-register een elektronische identiteit uit
voor systemen (zoals applicaties, servers of websites). In totaal zijn aan
het einde van het vierde kwartaal 2010 9880 servercertificaten uitgegeven.
In onderstaand overzicht zijn de gemiddelde doorlooptijden per kwartaal
per UZI-product afgezet tegen de normtijd.
De gemiddelde afhandeltijden voor passen valt buiten de normtijd. De
hogere afhandeltijd wordt deels veroorzaakt door een hoog aantal
pasaanvragen in oktober en deels door een verstoring in het systeem voor
verwerking van de pasaanvragen. Om de instroom van pasaanvragen op
te vangen is het aantal medewerkers opgeschaald.
Diensten UZI-register

Gemiddelde
doorlooptijd
Q1 2010

Gemiddelde
doorlooptijd
Q2 2010

Gemiddelde
doorlooptijd
Q3 2010

Gemiddelde
doorlooptijd
Q4 2010

Normtijd

Abonnee organisatie
Abonnee zorgverlener
Passen
Servercertificaten

16 dagen
9 dagen
11 dagen
4 dagen

10 dagen
8 dagen
12 dagen
5 dagen

18 dagen
14 dagen
19 dagen
6 dagen

11 dagen
11 dagen
28 dagen
6 dagen

14 dagen
14 dagen
19 dagen
8 dagen

Sectorale Berichtenvoorziening in de zorg (SBV-Z)
Voor verkrijging en verificatie van het Burgerservicenummer van een
patiënt geeft de Sectorale Berichtenvoorziening in de zorg, de SBV-Z,
toegang tot de relevante gegevens in de Gemeentelijke Basisadministratie. Het aantal aansluitingen van zorgaanbieders op de SBV-Z is
gestegen tot 12 637 zorgaanbieders. Het aantal UZI-abonnees dat de
SBV-Z gebruikt binnen de emd- en ewd-doelgroep is per eind december
2010 4247. Het aantal raadplegingen bij de SBV-Z is het afgelopen
kwartaal toegenomen tot bijna 74 miljoen.
De dienstverlening van de SBV-Z, wordt continu gemonitord. In het vierde
kwartaal van 2010 hebben zich geen verstoringen van de dienstverlening
voorgedaan. De beschikbaarheid van het SBV-Z Informatiesysteem in deze
periode was gemiddeld 100%.
Uitvoering procedures patiëntenrechten
De stand van zaken met betrekking tot de bezwaarverzoeken per
31 december 2010 is als volgt:
– 435 222 bezwaren zijn verwerkt, oftewel 2,6% van de totale Nederlandse bevolking;
– 13 523 verzoeken zijn dubbel ingediend, deze zijn geparkeerd en
daarmee afgehandeld;
– 2042 verzoeken zijn nog niet compleet, de indiener moet nog ontbrekende gegevens of bijlagen insturen. In dit geval wordt gewacht op de
reactie van de indiener;
– 6828 van de verzoeken kon niet in behandeling worden genomen en
zijn afgewezen;
– 81 bezwaarverzoeken zijn in behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

5

Tot en met 31 december 2010 zijn 2161 verzoeken tot intrekking bezwaar
en 2404 verzoeken tot inzage verwerkt.
Via de vernieuwde website voor zorgconsumenten (InfoEPD.nl) kunnen
burgers vanaf november 2010, naast een verzoek voor bezwaar en inzage
op papier, ook elektronisch een verzoek voor bezwaar en inzage indienen
middels elektronische formulieren die te benaderen zijn met DigiD.
2. Beleidsmatige ontwikkelingen landelijke EPD-infrastructuur
Beveiliging
Grootschalige indringerstest
Om veilige en betrouwbare gegevensuitwisseling te kunnen waarborgen,
wordt de landelijke infrastructuur voor gegevensuitwisseling in de zorg
(AORTA-keten) aan een grootschalige ketenbrede indringerstest (GKI)
onderworpen. Zoals beschreven in bijlage 2 van de voortgangsrapportage
van 20 juli 2009, is de GKI opgebouwd uit de volgende onderdelen:
1. Indringerstest SBV-Z
2. Indringerstest UZI-Register
3. Indringerstest LSP
4. Representatieve steekproeven GBZ
5. EPD-keten Indringerstest op de Schakelconnecties (EIS)
In het vierde kwartaal van 2010 zijn ten aanzien van de hierna volgende
onder-delen testen uitgevoerd dan wel voorbereid.
Indringerstest UZI-Register
In december 2010 is de jaarlijkse certificeringsaudit bij het UZI-register
succesvol afgerond. Hierbij is door een geaccrediteerde externe auditor
bekeken of de organisatie en de bedrijfsprocessen voldoen aan de eisen in
de Europese standaard ETSI 101 456, het Programma van Eisen van
PKI-overheid en of de informatiesystemen voldoen aan de beveiligingseisen in de CWA 14167-1 norm.
Indringerstest LSP
Momenteel worden voorbereidingen getroffen om de jaarlijkse indringerstest op het LSP uit te laten voeren. Deze test zal eind januari 2011, door
een onafhankelijke derde, worden uitgevoerd. Ik hoop u in de volgende
voort-gangsrapportage te informeren over de eerste resultaten.
Representatieve steekproeven GBZ
Door middel van Goed Beheerd Zorgsysteem (GBZ)-schouwingen wordt
onder regie van Nictiz geverifieerd of zorgverleners die zijn aangesloten
op het LSP voldoen aan het Programma van Eisen GBZ.
In deze rapportageperiode zijn 30 GBZ-schouwingen afgerond. Er zijn
geen kritieke bevindingen gedaan. Nictiz heeft met de betreffende
zorgaanbieders en hun ICT-leveranciers afspraken gemaakt over de
opvolging van de bevindingen. Deze afspraken richten zich in deze
rapportageperiode met name op de inrichting van beheerprocessen, het
instrueren van medewerkers en het voldoen aan de eisen voor beschikbaarheid van de informatiesystemen in eigen beheer. Daarnaast is bij de
zorgaanbieder aandacht gevraagd voor het contract met de ICT-leveran-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

6

cier betreffende uitbestede ICT-diensten. De GBZ-schouwingen fungeren
zo als hulpmiddel voor het verbeteren van de informatiebeveiliging in de
zorg.
EPD-keten Indringerstest op de Schakelconnecties (EIS)
Door middel van de EPD-keten Indringerstest op de Schakelconnecties
(EIS) wordt de informatiebeveiliging van de connecties tussen de GBZ-en,
de Application Service Providers (ASPs) en de Zorgserviceproviders
(ZSPs) getest. In de rapportageperiode zijn door Nictiz verdere voorbereidingen getroffen voor het uitvoeren van de indringerstesten (afspraken
met tester en te testen partijen). De eerste testen zullen eind januari 2011
worden uitgevoerd. Ik hoop u in de volgende voortgangsrapportage te
informeren over de eerste resultaten.
Toegang patiënt
Zoals in de vorige voortgangsrapportage toegezegd, wil ik u hierbij nader
informeren hoe ik om zal gaan met het verlenen van toegang tot
gegevens van de landelijke infrastructuur aan patiënten. Om diverse
redenen stel ik een vernieuwde strategie voor.
Zo heeft een bezoek aan het Verenigd Koninkrijk uitgewezen dat het vanuit
overheidswege aanbieden van een patiëntenportaal aan de zorgconsument op zeer beperkte belangstelling kan rekenen.
De ervaringscijfers in het Verenigd Koninkrijk wijzen uit dat van de totale
populatie van 1,2 miljoen burgers, 2500 burgers een activatiecode hebben
aangevraagd. Hiervan hebben slechts circa 30 burgers meer dan 1 maal
ingelogd via dit centrale patiëntenportaal om hun gegevens in te zien. De
belangrijkste reden voor dit zeer beperkte gebruik zijn een hoge drempel
om de activatiecode aan het loket op te halen gecombineerd met een te
beperkte functionaliteit.
In de praktijk in Nederland zijn de ervaringscijfers van bijvoorbeeld het
patiënten-portaal ontwikkeld bij het Medisch Centrum Haaglanden,
positief door de geboden additionele functionaliteit zoals notitie- en
afspraakmogelijkheden en inzien van röntgenbeelden, labwaarden en
ontslagbrieven.
Gebruikerscijfers van dit patiëntenportaal wijzen uit dat er ruim 5000
patiënten zijn ingeschreven. 1200 van deze patiënten heeft in een enquête
uit 2010 aangegeven eens per 2 weken in te loggen.
Er was eind april 2010 sprake van een wekelijkse toename van 225
patiënten die zich inschrijven. Toegang wordt verkregen door middel van
het DigiD sms in combinatie met een – op locatie van het Medisch
Centrum Haaglanden uitgegeven – activeringscode en een face-to-face
controle.
Met de wetenschap in het achterhoofd dat er thans geen adequaat
authenticatiemiddel zoals de eNIK voor handen is en de positieve signalen
ten aanzien van het door de zorgaanbieders geboden patiëntenportalen, is
het mijn voornemen om via de website van de zorgaanbieder de patiënt
toegang te laten verkrijgen tot zijn/haar medische gegevens die via de
landelijke infrastructuur worden uitgewisseld. Dit doet tevens meer recht
aan de professionele relatie tussen arts en patiënt daar er met het op
landelijke schaal open stellen van één patiëntenportaal de indruk kan
ontstaan dat de overheid eigenaar/beheerder is van de medische
gegevens van de patiënt, wat niet het geval is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

7

Mocht na evaluatie blijken dat deze vernieuwde strategie niet voorziet in
de behoefte van de patiënt of dat er onvoldoende draagvlak is bij de
zorgaanbieders, dan zal ik heroverwegen om online op landelijke schaal
een patiëntenportaal open te stellen. Onder de voorwaarde dat er dan een
adequaat authenticatiemiddel voorhanden is dat voldoet aan de hoge
normen die het CBP aan de landelijke infrastructuur stelt.
Uiteraard zal er op centraal niveau blijven worden voorzien in functionaliteiten met betrekking tot verzoeken tot inzagegegevens, het maken van
bezwaar of het intrekken van bezwaar.
Infrastructurele ontwikkelingen
Regionale begrenzing en SMS-notificatie
De uitkomsten van de onderzoeken of binnen de landelijke infrastructuur
regionale begrenzing door de patiënt mogelijk is en of het mogelijk is
patiënten die daar behoefte aan hebben een sms- of e-mail-notificatie te
sturen zodra zijn of haar gegevens worden geraadpleegd zijn naar de
Eerste Kamer verstuurd.
In de «Impactanalyse regionale begrenzing» geeft Nictiz aan dat inperking
tot een regionale context in principe mogelijk is. Het probleem is echter
dat er geen sprake is van bestaande vastomlijnde bestuurlijke zorgregio’s.
Ook zullen zorgconsumenten naar alle waarschijnlijkheid deze beperking
«op maat» willen kunnen aangeven. Daarom heeft Nictiz voorgesteld om
de begrenzing zo in te richten dat een zorgconsument zelf een selectie van
zorgverleners kan aangeven waartoe de uitwisseling van de gegevens via
de landelijke infrastructuur beperkt kan worden.
Op die wijze kan men er bijvoorbeeld voor kiezen om alleen de eigen
huisarts, de eigen apotheek en medisch specialist toegang te geven tot de
gegevens en toegang van alle overige zorgverleners op voorhand te
blokkeren.
Nictiz is gevraagd de begrenzing van de toegang van zorgverleners op
deze wijze te implementeren. Regionale begrenzing zal waarschijnlijk al
eind tweede kwartaal 2011 te realiseren zijn.
In de «Impactanalyse SMS-notificatie» heeft Nictiz de mogelijkheid en de
gevolgen in kaart gebracht van een voorziening waarmee zorgconsumenten die dat wensen automatisch een sms-notificatie krijgen zodra hun
gegevens zijn geraadpleegd. Daarbij is tevens de optie van notificatie per
e-mail bekeken voor dit zelfde doel.
Om de positie van de burger verder te versterken en het vertrouwen in de
landelijke infrastructuur te vergroten, heb ik (onder meer naar aanleiding
van discussies die in de Eerste Kamer hebben plaatsgevonden) Nictiz de
opdracht gegeven om een voorziening in te richten waarmee burgers die
dat wensen automatisch een notificatie per e-mail of sms kunnen krijgen
zodra hun gegevens zijn geraadpleegd. Hiermee kan worden voorzien in
nog meer transparantie en controlemogelijkheden op de uitwisseling van
medische gegevens.
De realisatie is voorzien voor het vierde kwartaal van dit jaar.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 529, nr. 63

8