Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 844

Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie

Nr. 215

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2020
1. Aanleiding
Tijdens het debat met uw Kamer op 4 maart jl. over het aanpassen van
Inspectierapporten (Handelingen II 2019/20, nr. 59, item 8) heb ik uw
Kamer een aantal toezeggingen gedaan. Op 10 maart jl. heeft uw Kamer
de motie van de leden Van Nispenen en Groothuizen en de motie van het
lid Van Dam c.s. (Kamerstuk 28 844, nrs. 207 en 209) aangenomen die in
het debat van 4 maart zijn voorgesteld (Handelingen II 2019/20, nr. 61,
item 12). Met deze brief informeer ik uw Kamer over de wijze waarop ik
aan deze moties en toezeggingen uitvoering geef.
2. Moties en daarop betrekking hebbende toezeggingen
2.1. Motie Van Nispen/Groothuizen
De motie van de leden Van Nispen en Groothuizen verzoekt de regering
«de Kamer te informeren hoe uitvoering zal worden gegeven aan de
voorstellen om de inspectie beter te positioneren en de onafhankelijkheid
te waarborgen». De voorstellen, waarop de motie ziet, zijn de volgende:
1. Rapporten behoren ongecensureerd aan de Tweede Kamer gestuurd te
worden. Suggesties en opmerkingen vanuit beleidsafdelingen van
ministeries en vanuit het veld/onderzochte instanties horen thuis in
een openbare reactie, zo nodig gevolgd door een nawoord van de
Inspectie. Wijzigingen in rapporten moeten altijd transparant en
navolgbaar zijn.
2. Inspecties houden de communicatie over en timing van onderzoeken
en rapporten in eigen hand, zonder bemoeienis van het departement.
3. De Inspectie Justitie en Veiligheid moet juridisch zelfstandig worden,
zoals bijvoorbeeld de Onderzoekraad voor Veiligheid. Het hoofd van de
inspectie is dan niet langer verantwoording schuldig aan de Minister.
4. Om de inspectie niet alleen organisatorisch, maar ook financieel
onafhankelijk te laten zijn, moet er een aparte begroting komen.

kst-28844-215
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 215

1

5. De Inspectie bevindt zich op de 35e verdieping van het ministerie. Dat
moet anders. De Inspectie moet, net als het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatie Centrum, fysiek op afstand van het
ministerie.
Ad 1. Conceptrapporten van de Inspectie worden conform het
zogenaamde «Protocol voor de werkwijze»1 van de Inspectie niet eerder
aan onderzochte organisaties gestuurd dan in de wederhoorfase. De
wederhoorreactie van de onderzochte organisatie wordt opgenomen in
een door de Inspectie aangeleverde tabel. Deze tabel, aangevuld met de
reactie van de Inspectie, maakt als bijlage onderdeel van het rapport uit.
Dit geeft inzicht in de totstandkoming van het definitieve rapport en de
wijzigingen die in deze fase van het onderzoeksproces eventueel zijn
doorgevoerd. Deze werkwijze is identiek aan die van de Onderzoekraad
Voor de Veiligheid. Hieronder ga ik in op transparantie ten aanzien van
suggesties van bijvoorbeeld beleidsafdelingen van het ministerie of vanuit
onder toezicht staande organisaties.
Ad 2. De Inspectie beschikt over een eigen woordvoerder die – onafhankelijk van de departementale directie communicatie – over de positie van
de Inspectie communiceert. De woordvoerder verzorgt ook het contact
met het Ministerie van JenV voor het moment en wijze van openbaarmaking van rapporten van de Inspectie.
Ad 3. en 4. De voorstellen met betrekking tot juridische, organisatorische
en financiële onafhankelijkheid van de Inspectie kunnen, zoals in het debat
op 4 maart jl. al is aangegeven, niet los worden gezien van de positie van
andere inspecties. In het debat van 4 maart jl. heb ik gewezen op
verschillende trajecten terzake. De Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft uw Kamer op 23 april jl. bericht over de
uitvoering van de motie van het lid Van Dam c.s. en de motie van het lid
De Graaf c.s. (Kamerstuk 28 844, nrs. 210 en 211) over de evaluatie van de
Aanwijzingen inzake de rijksinspecties. Daarmee heeft hij uw Kamer
geïnformeerd over het proces van evaluatie van de Aanwijzingen inzake
de rijksinspecties en de brede evaluatie van de organisatiekaders van het
Rijk voor verschillende soorten zelfstandige organisaties. De voorstellen
van uw Kamer met betrekking tot de juridische, organisatorische en
financiële onafhankelijkheid van de inspecties kunnen niet los van deze
trajecten bezien worden. Zij zullen in samenhang met de uitkomsten van
deze evaluaties behandeld worden. Hiermee voldoe ik ook aan mijn
toezegging in een brief in te gaan op het voorstel, dat in het debat door
verschillende woordvoerders is gedaan, om de inspectie organisatorisch
buiten het ministerie te plaatsen, evenals op andere voorstellen met
betrekking tot het waarborgen van de onafhankelijkheid van de Inspectie.
Ad 5. Direct na het debat van 4 maart jl. is het overleg met het Rijksvastgoedbedrijf van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor het vinden van nieuwe huisvesting voor de Inspectie (op
verzoek van de Inspectie in de nabijheid van Den Haag Centraal Station)
gestart. De Inspectie, de Directie Huisvesting en Facilities van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Rijksvastgoedbedrijf werken
hierbij nauw samen, zodat de Inspecteur-generaal de medewerkers van de
Inspectie optimaal kan informeren. Ik zal u te zijner tijd informeren over de
nieuwe locatie waar de Inspectie zal worden gehuisvest.

1

https://www.inspectie-jenv.nl/Publicaties/protocollen/2018/10/01/protocol-voor-de-werkwijze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 215

2

2.2. Motie Van Dam c.s.
De motie van het lid Van Dam c.s. verzoekt de regering «erop toe te zien
dat conceptaanbevelingen en aanbevelingen niet voor wederhoor worden
voorgelegd aan onderzochte organisaties en functionarissen daarvan».
Om recht te doen aan de onafhankelijkheid van de Inspectie, heb ik de
Inspecteur-generaal verzocht mij te informeren over de werkwijze van de
inspectie in het licht van het dictum van deze motie. De Inspecteurgeneraal heeft mij laten weten dat de praktijk bij de Inspectie sinds januari
2020 in overeenstemming is met het gevraagde in de motie. In de
aansturing en begeleiding van inspectie-onderzoeken heeft dit aspect
expliciete aandacht.
3. Overige toezeggingen
3.1. Inzichtelijkheid suggesties voorstellen onder toezicht gestelde
organisaties in inspectierapporten
Ik heb toegezegd uw Kamer te informeren over het uitvoeren van de in het
debat van 4 maart jl. geuite wens om ook andere commentaren van
derden dan die naast het gewisselde in de hoor- en wederhoorfase in een
bijlage bij de inspectierapporten inzichtelijk te maken. Hierboven heb ik al
aangegeven dat het «Protocol voor de werkwijze» van de Inspectie de
werkwijze van de Onderzoekraad Voor de Veiligheid volgt met betrekking
tot het inzichtelijk maken van commentaar (en de reactie van de Inspectie
hierop) in de hoor- en wederhoorfase. De Inspecteur-generaal heeft mij
toegezegd dat – indien en voor zover een reactie van derden van invloed
zou zijn op de inhoud van enig rapport van de Inspectie – hiervan
transparant verantwoording zal worden afgelegd naar alle betrokkenen.
Deze toezegging zal hij ook verankeren in het «Protocol voor de
werkwijze» van de Inspectie, dat op de website van de Inspectie wordt
gepubliceerd en daarmee voor iedereen kenbaar is.
3.2. Onderzoeken naar Inspectierapporten
In het debat van 4 maart jl. heb ik uw Kamer naar aanleiding van een
vraag van het lid Buitenweg toegezegd de ADR te vragen ten aanzien van
alle in mijn brief van 12 februari jl. genoemde Inspectierapporten (ten
aanzien van het tweede deel van de opdracht aan de ADR) te onderzoeken
of er in het hele onderzoeksproces van de Inspectie ook sprake is geweest
van «interne beïnvloeding». Daarbij heb ik uw Kamer gezegd dat ik
hierover met de ADR in gesprek zou gaan, omdat dit consequenties voor
hun onderzoek heeft.
In dat gesprek zijn vergaande gevolgen voor ADR, Inspectie en onderdelen van het Ministerie van Justitie en Veiligheid gebleken: een
aanzienlijk en langdurig beslag op de eigen onderzoekscapaciteit bij de
ADR en een grote impact bij veel (ex-)medewerkers van de Inspectie en
van de overige betrokken departementsonderdelen. Ik heb terdege oog
voor de weerslag bij deze medewerkers van alle media-aandacht in deze
zaak. Om recht te doen aan de wens die uw Kamer heeft geuit, maar
tegelijkertijd de belasting van deze onderzoeken voor medewerkers te
minimaliseren wil ik op de volgende wijze uitvoering aan mijn toezegging
geven.
De ADR heeft mij laten weten dit jaar het gehele onderzoeksproces van
vier in mijn brief van 12 februari jl. (Kamerstuk 28 844, nr. 198) genoemde
Inspectierapporten te kunnen onderzoeken met als doel te bepalen of het
beginsel van onafhankelijkheid als principe van goed toezicht mogelijk in
het geding is geweest. Hieronder vallen zowel externe als interne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 215

3

beïnvloeding. Ik heb de ADR daarom gevraagd om het onderzoek naar het
Inspectierapport «De opvolging van signalen uit het asielproces» en het
Inspectierapport «Periodiek Beeld Opsporing» te onderzoeken. Daarnaast
heb ik de ADR gevraagd om vanuit de overige Inspectierapporten,
genoemd in mijn brief van 12 februari jl., nog twee Inspectierapporten op
deze wijze te onderzoeken (waarbij de ADR zelf de keuze maakt). Naar de
overige in de brief genoemde Inspectierapporten wordt dan geen
onderzoek meer uitgevoerd.
Aan de onderzoeksopdracht wordt zodoende een extra element toegevoegd, namelijk het expliciteren van veranderingen in de werkwijze van
de Inspectie die betrekking hebben op de onafhankelijkheid in de
onderzoekspraktijk van de Inspectie. Dit nieuwe element stelt de ADR in
staat om de verschillen te benoemen tussen de werkwijze van de Inspectie
in de periode van de onderzoeken genoemd in het kader van de
meldingen én de huidige werkwijze van de Inspectie in het onderzoek dat
door het lid Van Dam is aangereikt. Daarmee kan de ADR zich ook een
oordeel vormen over de ontwikkeling van de werkwijze in de Inspectie en
biedt het onderzoek van de ADR maximale toegevoegde waarde voor de
onderzoekspraktijk van de Inspectie.
Met deze opdracht is sprake van een systemisch onderzoek waarmee het
lerend vermogen van de Inspectie kan worden verstevigd, waarbij de
belasting voor de medewerkers van de Inspectie en betrokken onderdelen
van het ministerie zo gering mogelijk is en waarvoor de ADR onderzoekscapaciteit kan vrijmaken om dit onderzoek nog dit jaar af te ronden.
Hiermee denk ik op passende wijze tegemoet te komen aan de wensen
van het lid Buitenweg.
3.3. Ontwikkeling Inspectie
Ik heb toegezegd uw Kamer in het voorjaar van 2021 te informeren over
een plan van aanpak van de Inspectie over de verdere ontwikkeling van de
Inspectie. Op basis van dat plan van aanpak kan vervolgens worden
bezien of en, zo ja, op welke manier een onafhankelijke doorlichting
passend is.
3.4. Afluisteren Huis van Klokkenluiders
In het debat van 4 maart is de voorgestelde motie van het lid Van Nispen
c.s. (Kamerstuk 28 844, nr. 206) aangehouden. Deze motie verzoekt de
regering «ervoor te zorgen dat het Huis voor Klokkenluiders niet kan
worden afgeluisterd, zodat iedereen veilig en vertrouwelijk een misstand
kan melden bij het Huis voor Klokkenluiders». Ik heb toegezegd uw Kamer
te informeren als ik hierover contact heb gehad met de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze toezegging ben ik
inmiddels nagekomen met de brief die ik uw Kamer op 8 juni jl. mede
namens de Minister van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties heb
gestuurd.
4. Tot slot
Met deze brief heb ik uitvoering gegeven aan mijn toezeggingen. Ik heb u
hierin ook geïnformeerd dat ik de ADR heb gevraagd aanvullend
onderzoek te doen naar de andere rapporten van de Inspectie die in het
kader van de meldingen genoemd zijn. Ik zal uw Kamer over de
uitkomsten van het onderzoek door de ADR informeren, evenals over de
fysieke verhuizing van de Inspectie.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 215

4