Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

135
Vragen van het lid Jadnanansing (PvdA) aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over hoge extra opleidingskosten voor mbo-leerlingen
(ingezonden 7 juli 2015).
Antwoord van Minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 28 september 2015) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2014–2015, nr. 3239
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Leerplichtige MBO-studenten stuiten op hoge
kosten»?1
Antwoord 1
Ja, ik ben hiermee bekend.
Vraag 2
Deelt u de mening dat extra opleidingskosten nooit een barrière mogen zijn
om een mbo-opleiding te kunnen volgen?
Antwoord 2
Ja, deze mening deel ik. In de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) is
bepaald dat een bekostigde instelling aanspraak heeft op bekostiging uit ’s
Rijks kas voor het verzorgen van beroepsopleidingen. Ook is in de WEB
geregeld dat de instellingen daarvoor een rijksbijdrage krijgen. Het huidige
bekostigingsstelsel gaat ervan uit dat een instelling met de ontvangen
rijksbijdrage de noodzakelijke onderwijsactiviteiten verzorgt.
Inschrijving wordt niet afhankelijk gesteld van een andere dan een bij of
krachtens de wet geregelde geldelijke bijdrage. Op dit moment is enkel één
geldelijke bijdrage verplicht gesteld en dat betreft het les- en cursusgeld. Dit
wordt enkel betaald door studenten die op 1 augustus 18 jaar of ouder zijn.
Bij de inschrijving van de studenten mag geen andere geldelijke bijdrage
worden geëist. Niettemin kunnen er zaken zijn waarvan het redelijk is dat de
student erover beschikt en waarvoor de student zelf de verantwoordelijkheid
draagt. De instelling hoeft daarin niet te voorzien. Dit zijn met name
onderwijsbenodigdheden, die de student nodig heeft om de lessen voor te
bereiden of waarvan de student afhankelijk is op grond van persoonlijke

1

ah-tk-20152016-135
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://leergeld.nl/nieuws/leerplichtige-mbo-studenten-stuiten-op-hoge-kosten-183

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

kenmerken. De aanschaf van deze onderwijsbenodigdheden moet wel binnen
redelijke grenzen zijn en mag de deelname aan een opleiding niet belemmeren. Voor opleidingen waar dit op draagkrachtproblemen stuit kunnen
studenten en ouders samen met de school een oplossing zoeken. Scholen
hebben bijvoorbeeld de mogelijkheid om een betalingsregeling te treffen,
hebben de mogelijkheid van bruikleen van onderwijsbenodigdheden, of
hebben een noodfonds waar een beroep op kan worden gedaan.
Misstanden worden aangepakt. Sinds september 2012 wordt bij alle reguliere
onderzoeken van de Inspectie van het Onderwijs naar schoolkosten gekeken.
Daarnaast worden signalen zeer serieus genomen. Als niet aan de wettelijke
eisen wordt voldaan, eist de inspectie herstelmaatregelen. Er wordt een
heronderzoek uitgevoerd om vast te stellen of de tekorten zijn opgeheven. Zo
niet, dan kunnen sancties volgen. In het bericht «Leerplichtige mbo-studenten
stuiten op hoge kosten» zijn de reiskosten ook genoemd. Ook minderjarige
mbo’ers krijgen uiterlijk 1 januari 2017 recht op de reisvoorziening. Hierdoor
worden minderjarige mbo’ers vanaf dan niet meer geconfronteerd met (hoge)
reiskosten. Eventuele drempels die studenten door reiskosten voelen bij hun
studiekeuze en stage, worden zo voorkomen.
Vraag 3
Herkent u signalen dat het niet kunnen aanschaffen van benodigde leermiddelen ertoe kan leiden dat jongeren niet worden toegelaten tot een mboopleiding?
Antwoord 3
De inspectie heeft deze signalen niet ontvangen. Ook in het halfjaarlijks
overzicht van januari tot en met juni 2015 van klachten en meldingen die de
inspectie van het JOB ontvangt, is dit geen thema gebleken. Wel ontvang ik
regelmatig burgerbrieven over school- en reiskosten voor minderjarige
mbo-studenten. Minderjarige mbo-studenten krijgen vanaf 1 januari 2017 een
studentenreisproduct waardoor de kosten voor deze groep afnemen en de
toegankelijkheid van mbo-opleidingen wordt geborgd.
Vraag 4
Welke verplichtingen hebben mbo-scholen met betrekking tot het tijdig
bekendmaken van extra opleidingskosten?
Antwoord 4
Een school moet op heldere wijze, voorafgaand aan de inschrijving,
informatie verschaffen over de vrijwillige bijdrage en kenbaar maken over
welke onderwijsbenodigdheden de student moet beschikken zodat deze een
inschatting kan maken van de bijkomende kosten. Ook moet de school
duidelijk melden dat bij het niet afnemen van zaken die onder de vrijwillige
bijdrage vallen, het onderwijs voor de student niet in het geding komt. Waar
dit op financiële problemen stuit heeft het de voorkeur dat de school samen
met de student en de ouders hiervoor een oplossing zoekt.
Vraag 5
Kunt u inzichtelijk maken bij welke opleidingen de extra opleidingskosten
boven € 800, het maximale kindgebonden budget, liggen?
Antwoord 5
Er worden duizenden mbo-opleidingen aangeboden in mbo. Dit maakt het
erg lastig om per individuele mbo-opleiding deze informatie op te vragen, en
actueel te houden. Er is wel informatie beschikbaar over de totale schoolkosten volgens ouders en mbo-studenten naar leerweg en sector. Deze informatie staat vermeld in de laatste schoolkostenmonitor 2012–2013. Uit deze
schoolkostenmonitor blijkt dat de gemiddelde totale schoolkosten op € 611,–
liggen, met een spreiding van gemiddeld € 360,– voor bbl techniek tot
gemiddeld € 906,– voor bol techniek. Voor bol economie liggen de kosten op
€ 902,–. Voor de andere leerwegen en sectoren liggen de bedragen onder de
€ 800,–. De algehele conclusie uit de schoolkostenmonitor 2012–2013 is dat
de gemiddelde totale schoolkosten volgens ouders en mbo-studenten sinds
de meting daarvoor, in 2010, over het algemeen gedaald zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 6
Waar kunnen ouders van minderjarige mbo-leerlingen terecht die met hogere
extra opleidingskosten dan het maximale kindgebonden budget te maken
hebben? Bent u bereid met mbo-scholen in gesprek te gaan om te zorgen dat
ouders, die deze kosten niet kunnen betalen, bij de school terecht kunnen?
Antwoord 6
In eerste instantie is van belang dat mbo-scholen vóór het moment van
inschrijving van de student duidelijkheid bieden over de bijkomende kosten
voor een student zodat deze in staat is hierop te anticiperen. Ook is het zaak
dat scholen soberheid betrachten bij het voorschrijven van extra onderwijsbenodigdheden voor een opleiding en dat studentenraden actief gebruik maken
van het instemmingsrecht op het punt van de vrijwillige bijdrage en het
gesprek aangaan met het College van Bestuur over het schoolkostenbeleid
van een school. Inmiddels is een wetsvoorstel in voorbereiding waarin wordt
geregeld dat naast het instemmingsrecht op de vrijwillige bijdrage, de
studentenraden ook adviesrecht krijgen over het beleid met betrekking tot
schoolkosten.
Verder zal ik richting de MBO Raad aangeven dat ik er belang aan hecht dat
scholen de ruimte die er is voor een gespreide betaling ook benutten en er
op aandringen dat de MBO Raad deze mogelijkheid actief bij de scholen
onder de aandacht brengt. Afgelopen zomer heeft de MBO Raad een kleine
informele ronde gedaan langs een aantal scholen om te vragen welke
mogelijkheden zij hebben voor studenten die de schoolkosten niet kunnen
betalen. Vrijwel alle bevraagde scholen bleken een voorziening te hebben
getroffen, bijvoorbeeld de mogelijkheid om een betalingsregeling te treffen,
een noodfonds of een schoolfonds.
Vraag 7
Hoe beziet u de constatering dat de veranderde uitbetalingssystematiek van
jaarlijks voor het begin van het schooljaar naar maandelijks ervoor zorgt dat
ouders aan het begin van het schooljaar de extra kosten niet kunnen
opbrengen? Zijn er mogelijkheden om ouders, die hierdoor extra opleidingskosten niet kunnen betalen, tegemoet te komen?
Antwoord 7
De inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de onderwijsbijdrage en
schoolkosten (WTOS) voor ouders met kinderen jonger dan 18 jaar is vanaf
schooljaar 2015/2016 opgehouden te bestaan. In plaats hiervan is het
kindgebonden budget voor kinderen van 16 en 17 jaar vanaf 1 augustus 2015
omhoog gegaan. De uitbetaling van de WTOS gebeurde echter niet in één
keer, aan het begin van het schooljaar, maar in twee vrijwel gelijke termijnen.
De helft van het totale jaarbedrag werd betaald omtrent het begin van het
schooljaar en de andere helft, of minder dan de helft als de persoon al 18 jaar
werd gedurende het schooljaar, werd in januari betaald. Het kindgebonden
budget kent echter een maandsystematiek. Ik kan mij voorstellen dat deze
veranderde uitbetalingssystematiek het voor ouders met beperkte financiële
mogelijkheden moeilijk maakt om de kosten voor extra schoolbenodigdheden
op één moment, aan het begin van het schooljaar te voldoen.
Scholen kunnen ouders tegemoet komen door een gespreide betalingsregeling te treffen. Ik zal het belang hiervan bij de MBO Raad onder de aandacht
brengen. Verder moet de school vóór het moment van inschrijving van de
student duidelijkheid bieden over de bijkomende kosten voor een student en
de ouders zodat deze in staat zijn hierop te anticiperen en moet de school
soberheid betrachten bij het voorschrijven van extra onderwijsbenodigdheden. Ook zouden studenten actiever gebruik kunnen maken van het instemmingsrecht door studentenraden ten aanzien van de vrijwillige bijdrage die
scholen van studenten vragen en het schoolkostenbeleid vaker ter sprake
kunnen brengen bij het College van Bestuur. Indien er toch signalen
binnenkomen van onevenredig hoge extra kosten dan zal de Inspectie van het
Onderwijs herstelmaatregelen aan de school opleggen. Sinds september 2012
wordt bij alle reguliere onderzoeken van de inspectie naar de hoogte van de
schoolkosten gekeken. Aanvullend laat ik periodiek een schoolkostenmonitor
in het vo en het mbo uitvoeren om erop toe te zien dat de schoolkosten voor
ouders beheersbaar zijn en blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3