2013D04412

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er
bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over haar
brief van 7 december 2012 inzake Brandveiligheid in zorginstellingen
(32 757, nr. 48).
De voorzitter van de commissie,
Neppérus
De griffier van de commissie,
Teunissen

nds-tk-2013D04412

1

Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de brief over brandveiligheid in zorginstellingen. Genoemde leden
hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
Brandveiligheid is de primaire verantwoordelijkheid van de bestuurder
van de instelling. Toezicht wordt gehouden door het bevoegd gezag. De
rijksoverheid neemt een ondersteunende rol in. Dit is de verantwoordelijkheidsverdeling zoals beschreven in de brief. De leden van de VVD-fractie
vragen hoe deze verantwoordelijkheidsverdeling eruit ziet wanneer er iets
mis gaat. Wordt op dat moment ook de bestuurder verantwoordelijk
gehouden, of komt deze te liggen bij de toezichthouder wanneer deze
onvoldoende toezicht heeft gehouden op de situatie? Welke sancties
kunnen worden getroffen bij instellingen die (eventueel meerdere malen)
hun verantwoordelijkheid niet blijken te nemen?
In haar ondersteunende rol heeft de rijksoverheid verschillende activiteiten ingezet, zoals de ontwikkeling van een objectief digitaal beoordelingsinstrument, instrumenten voor cliëntenraden, een roadmap en een
handreiking om de mate van zelf(on)redzaamheid van de cliëntpopulatie
in beeld te brengen. In hoeverre hebben instellingen (mede) een verantwoordelijkheid genomen in deze activiteiten, zowel qua mee helpen bij de
ontwikkeling als mede dragen van de kosten?
Verschillende ministeries werken samen aan een AMvB voor basishulpverlening, bedoeld voor bescherming van werknemers, cliënten, patiënten
en bezoekers. Wordt hierbij ook specifiek rekening gehouden met de
situatie dat in instellingen mogelijk meerdere personen verblijven die een
bepaalde mate van zelfonredzaamheid hebben?
Kan de minister aangeven of in de gebruiksvergunning rekening gehouden wordt met de personele bezetting in instellingen tijdens dag, nacht en
weekend en de aanwezige BHV organisatie?
Inbreng PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA zijn geschrokken van de brief van de
minister. Uit de brief blijkt dat er nog te veel problemen zijn met de
brandveiligheid in zorginstellingen. Zij zien een drievoudig probleem. De
brandveiligheid en het integraal toezicht hierop schieten tekort. Daarnaast
wordt de politieke controle via de gemeenteraden ondermijnd. Dit zorgt
voor een kwetsbare situatie. De leden van de fractie van de PvdA hopen
dat de minister urgent zal handelen.
De leden van de fractie van de PvdA schrikken van de constatering dat
sommige zorginstellingen onvoldoende de brandveiligheidsmaatregelen
afstemmen op de mate van zelf(on)redzaamheid van hun patiënten en
cliënten. Zij verwachten – zeker van zorginstellingen – dat bij brandveiligheid voldoende rekening wordt gehouden met deze zwakkere groepen.
Een onderdeel hiervan is dat mensen die fysiek moeilijkheden ondervinden gemakkelijk de zorginstelling moeten kunnen verlaten. Het lid
Bouwmeester heeft hier 18 juni 2012 al vragen over gesteld. De reactie
hierop was dat de primaire verantwoordelijkheid bij de bestuurder van de
instelling blijft liggen en dat er wel een aantal maatregelen worden
genomen, o.a. een sluitend toezichtsysteem. Nu wordt er bericht dat er te
weinig integraal toezicht is. De leden van de fractie van de PvdA maken
zich zorgen over deze ontwikkeling. Gaat de minister deze misstanden zo
snel mogelijk aanpakken, ondanks dat zij vindt dat de primaire verantwoordelijkheid bij de bestuurder van de instelling ligt? Kan de minister
aangeven wat zij gaat doen om de brandveiligheid beter op de zelf(on)red-

2

zaamheid van de patiënten af te stemmen, en wanneer dit tot resultaten
zal leiden?
Er wordt aangegeven dat de bouwkundige brandveiligheid van zorggebouwen en de organisatie van de bedrijfshulpverlening in veel gevallen te
kort schiet. De leden van de fractie van de PvdA vinden ook dat de
primaire verantwoordelijkheid voor brandveiligheid bij de bestuurder van
de instelling ligt, maar zien een gevaar dat dergelijke dure oplossingen –
zoals aanpassingen aan een gebouw – om financiële redenen uitgesteld of
verzuimd worden. De Onderzoeksraad concludeert dat zorginstellingen
vaak zonder onderbouwing verwijzen naar de afweging tussen het
investeren in veiligheid en het investeren in de kwaliteit van zorg en
leefbaarheid, de randveiligheid een structureel veiligheidsprobleem
vormt. De minister gaf eerder aan bestuurders hierop aan te spreken. Dit
heeft volgens deze leden te weinig opgeleverd. Wat gaat de minister doen
om te verzekeren dat zorginstellingen voldoende in brandveiligheid
investeren, ook als het gaat om dure ingrepen? Het verbouwen van
zorggebouwen kost veel geld. Om dergelijke situaties te voorkomen willen
de leden van de fractie van de PvdA dat bij de nieuwbouw van zorggebouwen al op de tekentafel getoetst moet worden op alle aspecten BTB.
Kan de minister toezeggen dat dit voldoende gebeurt?
De leden van de fractie van de PvdA zijn tevreden met de maatregelen die
genomen worden door de minister om het bewustzijn van de bestuurders
van zorginstellingen wat betreft de brandveiligheid te verbeteren. Dit geeft
echter geen garanties dat de aanbieders deze instrumenten ook voldoende gebruiken. Hoe ziet de minister hierop toe? De leden van de fractie van
de PvdA vragen of er inmiddels duidelijkheid is of het toezicht op de
bouwkundige, gebruiks- en organisatorische brandveiligheidsaspecten bij
één toezichthouder geconcentreerd zal worden. Wanneer zal er sprake zijn
van een sluitend toezichtsysteem?
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat te veel gemeenten
onvoldoende aandacht besteden aan brandveiligheid Voorbeelden zijn de
lage frequentie van inspectie, het missen van tekeningen van brandscheidingen en gemeenteraden die hier niet of «mager» over worden geïnformeerd. Dit is pas duidelijk geworden nadat de Kamer heeft gevraagd naar
de inspectie-frequentie. Deze leden vragen waarom het toezicht dit niet
eerder heeft geconstateerd. Is de minister het met de leden van de fractie
van de PvdA eens dat er een rol is weggelegd voor het Rijk, ongeacht dat
de primaire verantwoordelijkheid bij bestuurders van zorginstellingen ligt,
gezien gemeenteraden worden ondermijnd? Wat zal de minister hierop
ondernemen?
Inbreng SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met grote onvrede kennis genomen
van de stand van zakenbrief Brandveiligheid in zorginstellingen. Zij zijn
erg geschokt dat de brandveiligheid nog steeds niet op orde gebracht is.
Sinds 2005 zijn er 28 mensen overleden ten gevolge van een brand in een
zorggebouw. Sinds 2005 zijn er 7035 branden in zorggebouwen in Nederland geweest, waarvan de schade 127.805.000 euro bedroeg. Gemeenten
doen te weinig aan brandveiligheid, evenals de bestuurders van zorginstellingen. Deze leden merken op dat elke dode, elke brand er een teveel
is, zeker als het gaat om mensen die al in een kwetsbare positie zitten
omdat zij zorgafhankelijk zijn. Met name maken deze leden zich grote
zorgen over de brandveiligheid van mensen die zeer slecht, of niet ter
been zijn en voor mensen die op een gesloten afdeling verblijven. Zij
willen van de minister weten in hoeverre de brandveiligheid voor deze
mensen momenteel wordt verbeterd. Tevens willen zij dat de minister de

3

voortgang van brandveiligheid in de zorg gaat monitoren. Daarbij willen
zij weten welke stappen genomen zijn om de brandveiligheid in de zorg te
verbeteren voor minder redzame mensen sinds de brand in Rivierduinen.
Hoewel niet elke brand te voorkomen is, is het echter van groot belang dat
er prioriteiten gesteld worden aan de veiligheid van mensen. Zij vinden
dat de voortgang om te streven naar een brandveilige situatie in de zorg,
te langzaam verloopt. Er moeten snellere stappen, beter toezicht en
concrete maatregelen genomen worden.
De minister heeft een aantal actiepunten medegedeeld waaraan
bestuurders activiteiten om de brandveiligheid op orde te hebben kunnen
regelen. De leden van de SP-fractie hebben daar een aantal vragen over.
– De minister geeft in haar brief aan dat er een objectief digitaal
beoordelingsinstrument wordt aangereikt aan bestuurders, dat de
brandveiligheid van een zorggebouw meet. Deze leden willen weten
hoe dit beoordelingsinstrument eruit ziet en wat er voornamelijk in
wordt getoetst. Tevens willen zij weten wanneer deze applicatie
opgeleverd gaat worden en of bestuurders verplicht gesteld worden,
om aan deze applicatie te voldoen.
– Het LOC Zeggenschap ontvangt financiële ondersteuning voor het
ontwikkelen van instrumenten waarmee cliëntenraden zich een beeld
kunnen vormen over brandveiligheid. Het is de leden van de SP-fractie
onduidelijk wat voor instrumenten dit precies zijn, hoe dit precies
werkzaam is en welk doel dit heeft voor de cliëntenraden.
– Vervolgens noemt de minister de ontwikkeling van een roadmap voor
een regel-gerichte en risicogerichte brandveiligheidsbenadering.
Genoemde leden willen weten wat nu precies die roadmap inhoudt,
het is onduidelijk wat dit precies inhoudt en wat het doel hiervan is. Zij
vragen daarom een uitgebreide analyse wat de inhoud en totstandkoming van de roadmap precies inhoudt.
– Verder noemt de minister een handreiking die eind 2013 beschikbaar
moet worden, die de mate van zelf(on)redzaamheid bepaalt van
mensen. De leden van de SP-fractie willen weten wie deze handreiking
heeft ontwikkeld, en of bestuurders verplicht worden deze handreiking
te hanteren.
– In de brief van de minister wordt aangegeven dat zorginstellingen zelf
bezig zijn met initiatieven. De leden van de SP-fractie vinden dit een
positief punt. Zij vragen daarom de minister te noemen welke
zorginstellingen, maar vooral welke initiatieven zorginstellingen
nemen om de brandveiligheid te waarborgen.
– De minister wil dat koepels brandveiligheid stimuleren, door goede
voorbeelden te verspreiden. De leden van de SP-fractie zijn het er niet
mee eens dat dit door koepels dient te gebeuren. De overheid heeft de
verantwoordelijkheid als het gaat om brandveiligheid in de zorg. Het
zou positief zijn als de minister dit zelf oppakt, en vragen de minister
hierop te reageren.
– Voorts geeft de minister aan dat zij met de brancheorganisaties (BoZ)
in gesprek is om te kijken hoe via maatwerkoplossingen een bijdrage
geleverd kan worden ten opzichte van brandveiligheid. Genoemde
leden willen weten welke maatwerkoplossingen de minister hier
precies bedoelt.
De leden van de SP-fractie zijn geschokt dat de brandveiligheid in een
aantal gemeenten niet op orde is, alleen al het handhavingsplan is bij 28
van de 413 gemeenten niet aanwezig en bij 51 niet actueel. Hoewel de
minister aangeeft dat gemeenten voldoende prioriteit uitoefenen, vragen
zij wat de minister bedoelt met «voldoende», zeker gezien de frequentie
op toezicht die in de praktijk vaak lager ligt dan door de gemeenten wordt
vastgelegd. Genoemde leden keuren af dat gemeenten het Besluit

4

omgevingsrecht niet aan de gemeenteraad rapporteert. Hoe kan dat en
waarom wordt dat niet gedaan, zo vragen de leden van de SP-fractie.
Voorts willen zij van de minister weten welke maatregelen zij gaat stellen
bij gemeenten die in gebreke blijven.
De minister geeft in haar brief aan dat bij 80% van de gemeenten in
interviews is aangegeven dat bij de brandveiligheidscontroles vrijwel
nergens structureel aandacht wordt besteed aan het doorvoeren van
brandwerende scheidingen boven plafonds en leidingschaften. Ook blijkt
dat tekeningen van brandscheidingen ontbreken in gemeentelijke
dossiers. Zeker doordat het rapport; «Gemeentelijk toezicht op de
brandveiligheid van zorginstellingen» door de Inspectie leefomgeving en
transport aangeeft dat zonder dergelijke tekeningen adequate controle
van de bouwkundige brandveiligheid niet of nauwelijks mogelijk is. De
leden van de SP-fractie vinden dit bericht uitermate schokkend, en vragen
welke maatregelen de minister per direct gaat treffen, om te zorgen dat
gemeenten consequent bezig gaan met de brandveiligheid van zorggebouwen. Zij wijzen op het Efectis-rapport «Vluchtcondities bij toepassing
van brandwerende binnenwanden met brandbare isolatiematerialen
indien toegepast in gebouwen met minder zelfredzame mensen». In dit
rapport beveelt Efectis aan aanvullende eisen te stellen aan binnenwanden met brandbare isolatiematerialen, indien toegepast in gebouwen
met minder zelfredzame personen. Hoewel het besluit over het opnemen
van voorschriften voor de toepassing van brandbare isolatiematerialen in
binnenwanden pas in 2014 behandeld zal worden door het ministerie van
BZK, vragen deze leden of dit voor de zorg al eerder mogelijk is.
De minister gaat in haar brief in over de verantwoording van het Rijk. Zij
geeft aan dat er zorg gedragen moet worden voor een heldere en
dekkende regelgeving. Hoewel de leden van de SP-fractie daar mee eens
zijn, merken zij op dat dit een enorm complexe uitdaging is, zeker doordat
het beleid omtrent brandveiligheid versnipperd is. Zo zijn zorginstellingen,
de brandweer, de gemeente, de VROM-inspectie, het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, het ministerie van Binnenlandse Zaken
en het ministerie van Veiligheid en Justitie bezig de brandveiligheid te
waarborgen. Deze leden zien dat er problemen zijn met de uitvoering van
regels en normen, doordat het onduidelijk wordt, wie nu precies wat moet
doen. Zij vragen de minister hierop te reageren in een uitgebreide
analyse.
Inbreng CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken zich ernstig zorgen of er wel
voldoende aandacht van de raden van bestuur is voor brandveiligheid in
hun zorginstellingen. Tevens vinden zij de staat van de handhaving door
gemeenten onder de maat.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een brief aan de
bestuurders van zorginstellingen gestuurd met het verzoek de brandveiligheid van zorginstellingen te verbeteren. Heeft de minister er voldoende
vertrouwen in dat hiermee voldoende aandacht is ontstaan?
De minister haalt de uitkomsten aan uit het rapport van de gezamenlijke
Rijksinspecties en het recent uitgebrachte rapport van de OVV over de
brand bij de GGZ-instelling Rivierduinen in Oegstgeest. Daaruit blijkt
onder meer dat er een discrepantie is tussen het beeld dat bestuurders en
medewerkers hebben van de brandveiligheid van hun instelling en de
daadwerkelijke brandveiligheid. Brandveiligheidsmaatregelen worden niet
of onvoldoende afgestemd op de mate van zelf(on)redzaamheid van de
patiënt.

5

De minister geeft aan dat dit de primaire verantwoordelijkheid van de
bestuurder van de instelling is. Er wordt een aantal instrumenten
opgesomd waarmee bestuurders aan de slag kunnen. In de periode
2012–2015 komen deze instrumenten beschikbaar. Op welke manier wil de
minister dit onder de aandacht brengen van zorginstellingen en hoe
vrijblijvend of verplichtend zijn deze instrumenten? Waarom komen deze
instrumenten niet veel eerder beschikbaar? Heeft de minister een
overzicht welke zorginstellingen zich niet houden aan de van toepassing
zijnde brandveiligheidseisen?
De minister neemt daarmee vooral enkele structuurmaatregelen om
brandveiligheid tussen de oren van de bestuurders te krijgen. Welke
mogelijkheden ziet de minister om de instelling jaarlijks tot een calamiteitenoefening te verplichten? Tevens heeft LOC zeggenschap in Zorg met
financiële ondersteuning van VWS en WenR instrumenten ontwikkeld
waarmee cliëntenraden een beeld van de brand(on)veiligheid van de
instelling kunnen vormen. Is een dergelijk instrument ook beschikbaar
voor de leden van de Verpleegkundig Advies Raad die dagelijks met
«boots on the ground» staan?
Nu blijkt uit het onderzoek van de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT) dat het toezicht van het bevoegd gezag ook onder de maat is.
Handhaving en controle vinden onvoldoende plaats. 79 van de 385
gemeenten hebben hun handhavingsbeleidsplan onvoldoende op orde.
Dat is 19% van alle gemeenten. Daarnaast is bij 55% van de gemeenten
geen onderscheid in het toezicht gemaakt tussen zorginstellingen voor
ambulante zorg en residentiële zorg. Bij 120 gemeenten is het uitvoeringsprogramma voor 2012 niet aanwezig.
Zorginstellingen zouden twee keer per jaar gecontroleerd moeten worden.
Dat is bij 324 van de 409 gemeenten niet het geval. Dat is 79% van alle
gemeenten.
De leden van de CDA-fractie vinden dit een verontrustende conclusie. Eind
2011 al concludeerden de gezamenlijke inspecties dat de brandveiligheid
in zorginstellingen flink tekortschoot en dat het gemeentelijk toezicht
zowel kwantitatief als kwalitatief onvoldoende was. De ILT komt nu tot
dezelfde conclusie. Inmiddels zijn we meer dan een jaar verder na de
eerste verontrustende onderzoeksresultaten. In 2011 waren er zeven
doden te betreuren door branden in zorginstellingen. Is de minister nog
steeds voornemens om, indien nodig, gebruik te maken van haar
interventiemogelijkheden? Hoe dan, en wanneer? Heeft de minister hier
tot op dit moment al gebruik van gemaakt, bijvoorbeeld richting
gemeenten waarvan gebleken is dat zij niet aan de wettelijke rapportageplicht voldoen? Waarom wil de minister wachten tot gemeenten op de
onderzoeksresultaten hebben kunnen reageren? Wanneer komt de ILT met
een eindoverzicht per gemeente? Kan de Kamer dit overzicht voor het
debat over dit onderwerp ontvangen?
Welke daadwerkelijk mogelijkheden heeft de minister om gemeenten te
dwingen de van toepassing zijnde bouwregelgeving op het gebied van
brandveiligheid toe te passen, en zo nodig de zorginstellingen op te
dragen zich te houden aan desbetreffende regelgeving?
Het is ook nog niet controleerbaar, omdat de helft van de gemeenten niet
aan de gemeenteraad rapporteert over de uitvoering van het handhavingsbeleid. Welke maatregelen neemt de minister nog meer om de
gemeenten te activeren hun toezicht op orde te krijgen? Op welke wijze is
de minister al met de VNG in contact getreden om een aanvalsplan te
maken?
Daarbij geeft de minister aan dat zij wel de gemeenten heeft gevraagd een
reactie te geven op het feit dat er niet voldaan is aan de wettelijke
rapportageplicht aan de gemeenteraad. Deze leden verzoeken de minister
het opgestelde eindoverzicht ook aan de vaste commissie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan te bieden.

6

Ten slotte willen de leden van de CDA-fractie graag weten wanneer er een
volgend onderzoek plaats zal vinden naar de brandveiligheid in zorginstellingen, zodat bekeken kan worden of de genoemde maatregelen effect
hebben gehad.
Inbreng D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met bezorgdheid kennisgenomen van
de brief over de stand van zaken omtrent de maatregelen ter bevordering
van de brandveiligheid in zorginstellingen. Deze leden hebben grote
zorgen over het feit dat de brandveiligheid van zorginstellingen nog
steeds onder de maat is en dat de situatie sinds 2004 nauwelijks verbeterd
is. Zij hebben daarover verscheidene vragen en opmerkingen.
De minister somt een aantal activiteiten op die er aan bij moeten dragen
dat de brandveiligheid in zorginstellingen verbetert. Een van deze
activiteiten betreft het ondersteunen van bestuurders van instellingen. De
minister was voornemens hen eind 2012 het «Firefish» beoordelingsinstrument aan te reiken, waarmee de brandveiligheid van een zorggebouw
in beeld kan worden gebracht. Is dit reeds bij alle bestuurders onder de
aandacht gebracht en hoe hebben zij daarop gereageerd? Naast
bestuurders dienen ook cliëntenraden meer instrumenten te krijgen voor
het in beeld brengen van de brandveiligheid in instellingen. Kan de
minister aangeven of in dat kader het Actieprogramma brandveiligheid
wordt doorgezet? Zo ja, hoeveel middelen worden hiervoor beschikbaar
gesteld? De kwetsbare positie van cliënten die in zorginstellingen
verblijven, maakt het borgen van de brandveiligheid extra belangrijk. In
dat perspectief achten deze leden het bijzonder nuttig wanneer instellingen de mate van zelf(on)redzaamheid in kaart brengen. In dat kader
wordt momenteel gewerkt aan een handreiking die dat moet bevorderen.
Waarom is deze handreiking pas eind 2013 gereed? Is het mogelijk dit
proces te versnellen? Waakzaamheid omtrent de brandveiligheid moet
uiteindelijk vanuit de instellingen zelf komen. Deze leden constateren dat
er instellingen zijn die daartoe zelf initiatieven ontwikkelingen. Op welke
wijze stimuleert de minister dat goede voorbeelden worden verspreid, en
in welke mate is daar nu al sprake van?
De leden van de D66-fractie delen de mening van de minister dat
gemeenten een belangrijke verantwoordelijkheid hebben bij het toezicht
op brandveiligheid in zorginstellingen. Deze leden zijn geschrokken van de
lage prioriteit en beperkte inspectie-frequentie die een groot aantal
gemeenten ten toon spreidt, als het gaat om het toezicht op de brandveiligheid. Deze leden vinden het vanzelfsprekend dat de ILT de gemeenten
daarop een brief heeft gestuurd met daarin de bevindingen voor de
desbetreffende gemeente. Daar waar niet is voldaan aan de wettelijke
rapportageplicht aan de gemeenteraad, zijn brieven in afschrift naar de
gemeenteraad verzonden. Deze leden vernemen graag welke acties de
gemeenten naar aanleiding van de verzonden brieven hebben genomen?
Welke acties neemt het ILT wanneer gemeenten niet reageren op de
verzonden brieven, of wanneer acties uitblijven? Deze leden vragen de
minister voorts of het opvragen van de prioriteit en inspectiefrequentie
van het toezicht op de brandveiligheid over drie jaar herhaald wordt, en of
er verscherpt toezicht is ingevoerd daar waar grote omissies zijn
aangetroffen? De hier aan het woord zijnde leden vernemen ook graag op
welke wijze de VNG betrokken is bij het onderwerp brandveiligheid in
zorginstellingen. Bieden zij gemeenten informatie en ondersteuning op dit
punt?

7

De leden van de D66-fractie benadrukken dat naast zorgaanbieders en
gemeenten ook het Rijk een belangrijke verantwoordelijkheid heeft in het
borgen van de brandveiligheid in zorginstellingen. De onderzoekers van
het rapport «Brandveiligheid van zorginstellingen» achten het toezicht op
brandveiligheid door verschillende diensten onwenselijk. Zij doen de
aanbeveling het toezicht bij «»en toezichthouder te beleggen. Deze leden
vernemen graag of de minister de intentie heeft deze aanbeveling over te
nemen. Welke toezichthouder achten zij hier het beste voor geschikt?
Deelt de minister de opvatting van de D66-fractie dat daarbij het beste kan
worden aangesloten bij een van de bestaande toezichthouders? Deze
leden vragen de minister ten slotte wanneer de ingezette acties, die
beogen de brandveiligheid in zorginstellingen te verbeteren, worden
geëvalueerd. Welke resultaten moeten er dan naar mening van de
minister zijn geboekt?

8