2021D50188

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media d.d. 28 oktober
2021 inzake Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021
(Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2021D50188

1

Inhoud

blz.

I

2
2
3
5
7
8
10
14
15
16
17
18
20

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdD-fractie
• Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
• Inbreng van de leden van de Volt-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie
• Inbreng van de leden van de DENK-fractie
• Inbreng van de leden van de Groep Van Haga
Reactie van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media

20

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
«het Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021» en hebben
hier nog enkele vragen over.
De leden lezen dat het eerste beeld van de implementatie van het NPO1
positief is, maar dat het nog te vroeg is om uitspraken te kunnen doen
over de effectiviteit hiervan. Wanneer is dit beeld er wel? Waarom is daar
nu nog geen uitspraak over te doen, aangezien we alweer een halfjaar
verder zijn? Daarnaast lezen de leden dat er ook op gemeentelijk niveau
gewerkt wordt aan plannen om op bovenschools niveau een bijdrage te
leveren aan het inlopen van vertragingen. Op welke manier krijgen de
leden inzicht in de effectiviteit van expliciet deze programma’s? Zij vragen
op welke manier het ministerie dit heeft geborgd en hoe de Kamer dit kan
controleren.
Verder willen de leden weten of er op basis van de eerste ervaringen
bijvoorbeeld interventies zijn die als best practices kunnen fungeren en
het verdienen breder uitgerold te worden. Zijn er ook interventies
waarvan nu al kan worden gezegd dat ze beter gestaakt kunnen worden?
Tevens vragen zij of de Minister bereid is deze bevindingen en lessons
learned breder onder de aandacht te brengen binnen het onderwijsveld.
De actuele situatie in po2 en vo3
De leden lezen dat de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie)
constateert dat scholen zich hebben ingespannen om de basisvaardigheden op peil te houden. Kan er aangegeven worden door de inspectie op
wat voor manieren scholen dit hebben gedaan? Tevens vragen zij of de
Minister bereid is zogenaamde best practices breder onder de aandacht te
brengen binnen het onderwijsveld.
De leden lezen dat het uitstroomniveau van po-leerlingen niet erg
verschilt van dat in precoronajaren. Scholen in het po hebben veelal
kansrijker en breder geadviseerd. Klopt dit voor alle leerlingen? Wat is
1

NPO: Nationaal Programma Onderwijs.
Po: primair onderwijs.
3
Vo: voortgezet onderwijs.
2

2

precies het beeld van de kansrijke advisering van scholen? Welke
leerlingen zijn kansrijker geadviseerd? Zijn er ook leerlingen waarbij dit
niet het geval is, bijvoorbeeld leerlingen uit lagere sociaaleconomische
klassen, meisjes of leerlingen uit de regio? Graag ontvangen zij hierover
een beter beeld.
Overig
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister het signaal vanuit het
veld herkent dat promovendi die werkzaam zijn in streekziekenhuizen
geen recht hebben op de verlenging van hun traject. Heeft de Minister een
beeld van de transparantie van criteria die in kennisinstellingen gebruikt
worden voor verlenging van onderzoekstrajecten, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van «het Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021». Zij
constateren dat het voor het hele onderwijsveld nogmaals een jaar is
geweest met veel uitdagingen. Leerlingen en studenten kampen bijvoorbeeld met flinke leerachterstanden of hebben veel last van stress, wat een
negatief effect heeft op hun welbevinden. Deze leden zijn daarom blij dat
het Nationaal Programma Onderwijs in het leven is geroepen, zodat
scholen en instellingen middelen in kunnen zetten om de negatieve
effecten van de pandemie zo veel als mogelijk te beperken. Zij hebben
nog enkele vragen en opmerkingen die zij aan de Minister willen
voorleggen.
Funderend onderwijs
De leden van de D66-fractie lezen dat het eerste beeld van de implementatie van het NPO positief is en dat scholen voortvarend aan de slag zijn
gegaan. Zij zijn tevreden dit te vernemen en complimenteren scholen
ervoor dat zij op zo’n korte termijn te werk zijn gegaan om dit voor elkaar
te krijgen. Daarbij constateert de inspectie dat scholen zich hebben
ingespannen om de basisvaardigheden op peil te houden. In het primair
onderwijs is de grootste vertraging echter te zien bij rekenen, namelijk
zo’n tien weken leervertraging. Heeft de Minister naar aanleiding van dit
nieuws nog extra stappen ondernomen om de basisvaardigheden te
bevorderen? Missen scholen op dit moment bijvoorbeeld nog bepaalde
zaken in de menukaart? Tevens vragen zij wat de laatste stand van zaken
is omtrent de motie van het lid Van Meenen over pabostudenten de
mogelijkheid bieden om kinderen te tutoren.4
De voornoemde leden maken zich bovendien zorgen over de negatieve
effecten op kansengelijkheid. Zo is de meeste vertraging te zien bij
bijvoorbeeld ouders met een laag inkomen of eenoudergezinnen. Welke
stappen heeft de Minister gezet, of gaat hij nog zetten, om te zorgen dat
kansenongelijkheid zo veel mogelijk wordt beperkt door het NPO? Hoe
staat het bijvoorbeeld met de arbeidsmarkttoelage voor docenten op
achterstandsscholen? Zij hebben meermaals de Minister gevraagd of hij
bekend is met het feit dat er besturen zijn die besluiten om de arbeidsmarkttoelage voor docenten op achterstandsscholen niet op de juiste
manier toe te kennen, bijvoorbeeld door het aan hele andere zaken te
besteden of aan docenten te geven op scholen die daar geen recht op
hebben. De leden hebben deze signalen nogmaals binnengekregen. Graag
ontvangen zij van de Minister een laatste stand van zaken omtrent de
arbeidsmarkttoelage. Ook willen zij graag weten of de Minister al een
4

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 230.

3

duidelijker beeld heeft van hoe vaak dit gebeurt en wat hij hier op dit
moment precies actief tegen doet.
De leden van de D66-fractie constateren dat niet alleen in het po grote
leerachterstanden te zien zijn, maar ook in het vo. Zo is in de onderbouw
met name achterstand te bemerken bij leesvaardigheid en rekenen. Over
de vertragingen in de bovenbouw zijn echter minder gegevens
beschikbaar. De leden wijzen de Minister nogmaals op het feit dat
leerlingen in de bovenbouw van het vo de laatste 1,5 jaar een uitdagende
periode hebben doorgemaakt en zich niet optimaal hebben kunnen
voorbereiden op de eindexamens. Zij roepen de Minister weer op om ook
dit jaar eindexamenkandidaten een extra herkansing te bieden en hun
recht te geven op het wegstrepen van een onvoldoende. Zij hopen dat de
Minister voor de kerstvakantie tot dit besluit zal komen om scholen en
leerlingen zo snel als mogelijk duidelijkheid te bieden.
De voornoemde leden lezen dat schoolleiders in het vo zich het meeste
zorgen maken over leerlingen in het praktijkonderwijs. Kan de Minister
toelichten of het NPO genoeg handvatten biedt om het welzijn van deze
leerlingen te waarborgen? Ook vragen zij welke extra stappen hij kan
nemen om zorg te dragen voor het welzijn van deze leerlingen.
Tevens hebben zij enkele vragen over het aantal bijles- en uitzendbureaus
dat wordt ingezet met middelen van het NPO. Zo blijkt dat 60% van de
scholen met de NPO- gelden commerciële bureaus inhuurt. Hoe verhoudt
dit zich tot het advies van de Onderwijsraad «Publiek karakter voorop»? Is
de Minister van mening dat dit een zorgelijke ontwikkeling is? De leden
van de D66-fractie vragen hoe de Minister hierop kan bijsturen.
(Voortgezet) speciaal onderwijs
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over het welzijn van
leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs. Hier zitten immers de
meest kwetsbare leerlingen. Is de Minister van mening dat de menukaart
goed genoeg toegespitst is op het (v)so? Hoeveel leerlingen zitten nu
gemiddeld in één klaslokaal vergeleken met voor de coronacrisis? Tevens
vragen zij hoeveel leerlingen het afgelopen jaar zijn blijven zitten.
Mbo
De leden van de D66-fractie signaleren dat ook voor mbo5-studenten en
-docenten de coronaperiode een pittige tijd is. Zo konden en kunnen
studenten bijvoorbeeld lastiger een stage vinden en konden praktijklessen
geen doorgang vinden. Kan de Minister toelichten wat het actuele
stagetekort is? Deze leden lezen dat de medezeggenschap over het
algeheel goed betrokken is bij de totstandkoming van de NPO-plannen. De
Minister plaatst echter ook nog een aantal kanttekeningen. Deze leden zijn
van mening dat het zeer belangrijk is dat de medezeggenschap goed
werkt, ook in tijden van corona. Kan de Minister toelichten waar het niet
goed is gegaan en hoe dat in de toekomst voorkomen kan worden? Hoe
kunnen studentenraden in de toekomst beter betrokken worden? Ook
vragen zij welke stappen de Minister zet om dit proces te optimaliseren.
Overig
De leden van de D66-fractie constateren dat in 2021 naar verwachting in
totaal circa 100 miljoen euro van het gereserveerde budget niet wordt
besteed. Zij vragen hoe dit zich verhoudt tot de motie van de leden Segers
5

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs.

4

en Van Meenen over de middelen van het Nationaal Programma
Onderwijs eventueel in drie schooljaren besteden.6
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief en hebben nog enige vragen.
In het algemeen vragen zij welke doelen en termijnen nu precies zijn
afgesproken om de vertragingen in te lopen. Worden er in het algemeen
gesprekken gevoerd door de inspectie met scholen die het minder goed
doen dan vergelijkbare scholen? Ook vragen zij of het mogelijk is voor
scholen om te leren van elkaar in plaats van zelf het wiel uit te vinden. Op
alle soorten onderwijs is er sprake van verminderd welzijn van de
leerlingen en studenten. Kan worden aangegeven in welke mate scholen
ook gebruikmaken van de programma’s op dit vlak voor het verhogen van
het welzijn? Zo ja, gebeurt dit dan op alle schoolsoorten of vooral in het
voortgezet onderwijs, mbo en ho? Tevens vragen zij hoe groot de inzet
van derden is via commerciële bureaus in het funderend onderwijs.
Funderend onderwijs
Vertragingen in het primair onderwijs
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat de reden is dat de
vertraging bij rekenen het grootst was, terwijl spellingsvaardigheden
beter gingen dan voor corona. Heeft dit te maken met de digitale lessen,
of heeft het te maken met (didactische) lesmethoden? Wat is de reden dat
spellen beter ging? Is hier een verklaring voor te vinden? Deze leden lezen
dat de vertraging het grootst was bij kinderen van wie de ouders het
laagste opleidingsniveau hebben. Deze leden vragen de Minister in
hoeverre scholen proactief extra inzet hebben gepleegd de afgelopen tijd
op achterstandsleerlingen om de vertragingen zo veel als mogelijk te
voorkomen. Zijn er ook verschillen tussen scholen met veel achterstandsleerlingen onderling, waar leerlingen bij de ene school minder vertraging
hebben opgelopen dan bij de andere school, of is overal hetzelfde beeld te
zien met even grote vertragingen? Zij vragen of de methodes die worden
aangeboden via het Nationaal Programma Onderwijs voldoen aan de
behoeftes van leerlingen met de grootste vertragingen. Kan worden
aangegeven voor welke methodes deze scholen het meest hebben
gekozen? Gaat het dan om een verlengde schooldag of andere zaken, zo
vragen de voornoemde leden.
De basisscholen hebben over het algemeen zo veel mogelijk kansrijk
geadviseerd om leerlingen kansen te geven. De leden van de CDA-fractie
vragen of bij de monitoring van deze groep leerlingen ook wordt gekeken
naar de vraag in hoeverre het voortgezet onderwijs deze leerlingen ook
kansen biedt in plaats van strikt af te rekenen op prestaties. Is dit ook
onderdeel van de warme overdracht van de basisschool naar de
middelbare school?
De leden van de CDA-fractie lezen dat ondanks het lerarentekort, scholen
toch vaak kiezen voor interventies die meer personeel vereisen. Kan
worden aangegeven of dit vooral gebeurt op scholen die minder last
hebben van het lerarentekort dan andere scholen, of gebeurt dit ook op
scholen waar al een (groot) tekort aan leraren is? Hoe lossen scholen die
inzet van extra personeel op? Nemen zij tijdelijk extra mensen aan, wordt

6

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 236.

5

het aantal uren in bestaande contracten van medewerkers verhoogd, of
worden commerciële bureaus ingezet, zo vragen de leden.
Vertragingen in het voortgezet onderwijs
De leden van de CDA-fractie lezen dat de vertragingen in de onderbouw
van het voortgezet onderwijs groter waren dan in het primair onderwijs:
respectievelijk 27 weken (leesvaardigheid) en 10 weken (gemiddeld over
alle vakken). Is dit te wijten aan de langere sluiting van scholen in het
voortgezet onderwijs, of zijn hier ook andere factoren voor aan te wijzen?
Tevens vragen zij of het voortgezet onderwijs in het algemeen in staat in
geweest om de op de basisschool opgelopen vertragingen (deels) in te
lopen.
Mbo en ho
De leden van de CDA-fractie lezen in de brief dat de instellingen in het
mbo en ho7 vooral kiezen voor plannen die toezien op de overgangen
tussen en binnen onderwijsinstellingen, naast plannen om studentenwelzijn te verhogen. Kan de Minister toelichten hoe die plannen er uitzien,
op welke aspecten van die overgangen dit ziet, en in hoeverre dit niet ook
zaken zijn die ook al speelden voor corona? Zijn bijvoorbeeld ook de
toelatingstesten voor numerus fixus opleidingen aangepast vanwege de
door corona opgelopen achterstanden in het voortgezet onderwijs en het
mbo? Hebben instellingen ook plannen ingediend om in het algemeen
opgelopen achterstanden in het halen bij zowel beginnende als zittende
studenten? Zo ja, hoe zien deze plannen eruit? Zo nee, waarom niet? Zij
vragen of de Minister hier ook mogelijkheden ziet om dit structureel te
veranderen en meer in te zetten op het verbeteren van die overgangen.
De voornoemde leden vinden het belangrijk dat instellingen inzetten op
het verhogen van studentenwelzijn, omdat de sluiting van het fysieke
onderwijs en de beperkingen bij contact tussen leeftijdsgenoten een grote
wissel hebben getrokken op het welzijn van jongeren. Kan de Minister
aangeven hoe succesvol de plannen op dit gebied zijn en of studenten
tevreden zijn over de inzet van deze plannen door hun instelling? Zij
vragen of in het algemeen kan worden aangegeven of studenten of hun
vertegenwoordigende medezeggenschapsorganen tevreden zijn met de
aanpak van hun instellingen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het tekort aan stageplekken
behoorlijk is afgenomen tussen januari en september van dit jaar. Kan
worden aangeven of deze daling zich verder heeft voortgezet? Ook vragen
zij of kan worden aangegeven of er bij studenten van wie de opleiding
voor een belangrijk deel bestaat uit stages of praktijkleren een grotere
studieachterstand is dan bij andere studenten.
De leden lezen dat instellingen het tekort aan personeel bij de uitvoering
van de plannen tegengaan door (tijdelijk) contracten van zittend personeel
uit te breiden of door middel van dakpanconstructies waarbij wordt
gepreludeerd op de uitstroom van zittend personeel naar bijvoorbeeld
pensioen, om sollicitanten een vast contract aan te kunnen bieden. Kan de
Minister aangeven in hoeverre dit soort initiatieven succesvol zijn, of ze
breed worden toegepast, en of dit ook in het funderend onderwijs wordt
gebruikt om het personeelstekort tegen te gaan? Deze leden lezen dat in
akkoorden voor het mbo en ho de mogelijkheid is gecreëerd om indien
middelen niet binnen de looptijd van twee jaar effectief kunnen worden
ingezet, een uitloop te hebben om de middelen in het collegejaar erna nog
7

Ho: hoger onderwijs.

6

in te kunnen zetten. Kan de Minister op basis van de inzichten in de
ingediende plannen aangeven of hier veel gebruik van zal worden
gemaakt en in hoeverre deze mogelijkheid ook is gecreëerd bij het
funderend onderwijs? De voornoemde leden lezen dat mbo-instellingen
meer doen aan nazorg (sollicitatietrainingen en jobcoaching), vooral bij
studenten die een moeilijke start op de arbeidsmarkt zullen hebben. Zij
vragen of de Minister een meerwaarde ziet om dit soort initiatieven ook
na het NPO voort te zetten.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van «het Nationaal
Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021». De leden hebben grote
zorgen over de aanhoudende crisissituatie in het onderwijs en het
weglekken van NPO-middelen naar commerciële onderwijsbureaus. Zij
hebben dan ook nog vragen en opmerkingen betreffende de voortgangsrapportage.
De schoolplannen: werken aan het herstel
Dagelijks zien we berichten voorbijkomen van scholen die klassen naar
huis sturen vanwege coronabesmettingen. Tevens is er nog altijd sprake
van een groot lerarentekort. Zo blijkt uit een enquête van de AOb8 dat het
NPO niet uitvoerbaar is door het lerarentekort, werkdruk en lesuitval.9
Leerlingen lopen vertraging op en docenten maken zich zorgen over het
welbevinden van hun leerlingen. De situatie in het primair onderwijs zou
volstrekt vergelijkbaar zijn. Wat is de reactie van de Minister op de
resultaten van deze enquête? Kunnen scholen in deze omstandigheden
wel aan herstel werken, aangezien er nog steeds sprake is van een
crisissituatie in het onderwijs, zoals ook de PO-Raad aangeeft?10 Hoe
wordt hier rekening mee gehouden bij de evaluatie van het NPO?
Wanneer ontvangen de scholen duidelijkheid over de bekostiging van het
tweede NPO-jaar? Hoe kijkt de Minister gezien de voortdurende crisissituatie nu aan tegen een langere bestedingstermijn van de NPO-middelen?
Is hij bereid de middelen die vrijkomen in het tweede jaar over een
langere periode te verspreiden? Hoe reageert de Minister op berichten die
lijken te stellen dat zeker in de grote steden het NPO juist een aanjager is
van het lerarentekort op scholen die zo hard mensen nodig hebben?
Herkent hij deze berichten? Graag ontvangen zij een toelichting.
Inzet van derden door scholen
Bijles- en uitzendbureaus profiteren van de situatie. 60% van de scholen in
het voortgezet onderwijs huurt met NPO-geld personeel van commerciële
bureaus in, zo blijkt uit de enquête van de AOb.11 Hoe rijmt de Minister dit
met het onlangs verschenen advies van de Onderwijsraad waarin wordt
gewaarschuwd voor het steeds meer verstrengeld raken van publiek en
privaat onderwijs?12 Hoe is dit te rijmen met de motie van het lid Futselaar
c.s. over waarborgen dat onderwijsgeld niet weglekt naar particuliere
bureaus?13 Op welke wijze voert de Minister deze motie uit? Kan de
Minister vooruitlopend op het verdiepende implementatieonderzoek
inhuur al aangeven hoeveel NPO-geld er naar commerciële onderwijsbu8

AOb: Algemene Onderwijsbond.
NPO «niet uitvoerbaar» door lerarentekort, werkdruk en lesuitval | De Algemene Onderwijsbond (aob.nl).
10
Dit heeft het onderwijs nodig voor het tweede NPO-jaar | PO-Raad (poraad.nl).
11
NPO «niet uitvoerbaar» door lerarentekort, werkdruk en lesuitval | De Algemene Onderwijsbond (aob.nl).
12
Publiek karakter voorop | Advies | Onderwijsraad.
13
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 201.
9

7

reaus weglekt en welke diensten deze onderwijsbureaus leveren? Heeft de
Minister inzicht in de kosten die gemaakt worden voor de verslaglegging?
Hoeveel accountants of boekhouders worden hiervoor extra ingehuurd?
Zij vragen of de Minister bereid is om dit ook mee te nemen in het
verdiepende implementatieonderzoek over inhuur, aangezien het dat in
feite ook is.
De plannen van de instellingen; werken aan herstel
Medezeggenschap en betrokkenheid van stakeholders
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de betrokkenheid van
de medezeggenschap op hogescholen en universiteiten. Deze is minder
optimaal geweest door de korte termijn waarop de plannen moesten
worden ontwikkeld. De plannen moesten daarnaast onder hoge druk
gemaakt worden, aangezien de bestedingstermijn slechts twee jaar is.
Sommige plannen zijn mogelijk hierdoor niet van hoge kwaliteit of goed
uitgedacht. De leden vragen of de bestedingstermijn verlengd kan
worden, omdat dat wellicht de kwaliteit van de plannen ten goede zal
komen.
Specifieke thema’s
Onderzoek
De voornoemde leden maken zich erg zorgen over de positie van
promovendi, en dan met name over de verlenging van contracten van de
promovendi die werkzaam zijn bij instituten die buiten de zogenaamde
kennisinstellingen vallen, zoals universiteiten en universitaire medische
centra. De middelen van het NPO zijn alleen uitgegeven aan kennisinstellingen en niet aan onafhankelijke onderzoeksinstellingen en streekziekenhuizen. De leden vragen in hoeverre promovendi die werkzaam zijn in
deze instituten hun contract verlengd zien worden. Ook deze promovendi
hebben onderzoeksvertraging opgelopen, maar voor hen is geen geld
uitgetrokken in het NPO. De leden van de SP-fractie zouden graag willen
weten of en hoe er naar promovendi die niet direct verbonden zijn aan
een universiteit wordt omgekeken en in hoeverre hun contracten verlengd
worden.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de stand van
zaken en hebben een aantal vragen en zorgen hieronder toegelicht. Deze
leden maken zich zorgen over achterstanden waar leerlingen mee kampen
en de onevenredige manier waarop leerlingen uit een lager sociaaleconomisch milieu benadeeld worden door de coronaproblematiek. De inzet
van deze fractie blijft het bevorderen van de kansengelijkheid.
Vertragingen in het primair onderwijs
De leden van de PvdA-fractie lezen dat leerlingen met lageropgeleide
ouders grote vertragingen hebben opgelopen. Dit is natuurlijk geen
verrassing. Is de Minister nog steeds van mening dat er voldoende wordt
gedaan met oog op de kansengelijkheid om te verzekeren dat het
incidentele geld dat nu besteed wordt daadwerkelijk bijdraagt aan de
kansengelijkheid? Tevens vragen zij of de Minister kan toelichten of hij van
mening is dat de zorgen van schoolleiders ten aanzien van de achterstanden voldoende worden geadresseerd.

8

Vertragingen in het voortgezet onderwijs
Voorgenoemde leden zijn geschrokken van de fikse achterstand van
leerlingen op het vmbo14 in vergelijking met hun leeftijdsgenoten op het
vwo15. Een geheel jaar achterstand op het gebied van Nederlandse
leesvaardigheid slaat een diep gat in een schoolcarrière. Zij vragen of de
Minister van mening is dat de NPO-gelden voldoende onevenredig
worden besteed om deze onevenredige achterstanden op te lossen.
(Voortgezet) speciaal onderwijs bezorgd over welbevinden
De leden van de PvdA-fractie markeren het belang van fysiek onderwijs
voor leerlingen in het speciaal onderwijs. Zij vragen dan ook wat er
aanvullend gedaan kan worden om te voorkomen dat leerlingen uit het
speciaal onderwijs te kampen krijgen met somberheid. Liggen er plannen
klaar om te voorkomen dat deze leerlingen bij een mogelijke volgende
lockdown verder achterraken in hun ontwikkeling? Ook vragen zij wat er
momenteel wordt gedaan voor specifiek deze leerlingen om te zorgen dat
hun ontwikkeling weer op peil raakt.
Medezeggenschap, betrokken stakeholders
De leden lezen dat er gesteld wordt dat op de meeste scholen docentteams betrokken zijn bij het opstellen van de interventieplannen. Deze
leden vernemen echter van de AOb het signaal dat van de door hen
ondervraagde leraren slechts een derde aangeeft voldoende betrokken te
zijn bij het opstellen van de plannen. Kan de Minister deze discrepantie
uitleggen? Zo nee, kan hij dit dan laten onderzoeken? De leden vernemen
uit zijn brief dat hij het belangrijk acht dat leraren goed worden betrokken
bij de besluitvorming. Zij vragen op welke manier hij hierop zal sturen nu
wordt aangegeven dat het niet het geval is.
Belangrijkste aandachtspunt: krapte op de arbeidsmarkt
De eerdergenoemde leden concluderen eveneens dat het almaar
verergerende lerarentekort de uitvoering van het herstel van de achterstanden ernstig bemoeilijkt. Zij zijn echter teleurgesteld door het gemak
waarmee de Minister dit erkent als een gegeven en opmerkt dat het ook
scholen zelf zijn die kiezen voor interventies waarvoor extra mankracht
nodig is. Deze leden zijn van mening dat leraren natuurlijkerwijs kiezen
voor de interventies die voor hun leerlingen het beste zullen werken, niet
enkel interventies die henzelf goed uitkomen. Zij vragen of de Minister
hierop kan reflecteren. Ook klinken er signalen vanuit het veld dat de
arbeidsmarkttoelage een waterbedeffect creëert. Leraren uit randgemeenten kunnen ervoor kiezen in een stad te gaan werken voor een hoger
salaris. Wanneer er veel jonge leraren uitstromen en de instroom bij de
opleidingen niet voldoende toeneemt, wordt het probleem hiermee alleen
verplaatst. Zij vragen of de Minister daarop kan reageren.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook op welke manier er wordt
gewerkt aan het verlagen van de werkdruk. Uit cijfers van de AOb blijkt
dat 70% van de leraren een nóg hogere werkdruk ervaart als gevolg van
de implementatie van de NPO-interventies. Tevens vragen zij wat de
Minister eraan doet om deze torenhoge werkdruk te verlagen om verdere
uitstroom en uitval van leraren te voorkomen.

14
15

Vmbo: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs.
Vwo: voorbereidend wetenschappelijk onderwijs.

9

Inzet van derden door scholen
Voornoemde leden lezen dat de Minister de conclusie trekt dat vanwege
het lerarentekort scholen momenteel tijdelijke krachten willen inhuren.
Deze leden delen die conclusie niet. Zij wijzen op het incidentele karakter
van het NPO, dat als doel heeft incidentele achterstanden op te lossen
binnen een speelveld dat kampt met diepgewortelde en structurele
problemen die niet kunnen worden opgelost met eenmalig geld. Erkent de
Minister dat die redenering daarom niet strookt? Deelt hij de mening dat
het schaduwonderwijs enorm profiteert van de grote vraag die is ontstaan
en helaas wel moet worden beantwoord door private ondernemingen?
Deelt de Minister tevens dat hiermee een vicieuze cirkel verder is
aangejaagd en het tij alleen kan worden gekeerd wanneer men structureel
investeert in het onderwijs, zodat de basis weer op orde kan worden
gebracht, zo vragen deze leden.
Studentenwelzijn
De leden van de PvdA-fractie zijn blij dat er erkenning is voor het welzijn
van studenten gedurende deze ingewikkelde tijd. Naast de trajecten
waarvoor momenteel extra geld voor wordt vrijgemaakt om het welbevinden van studenten te verbeteren, vragen de leden welke meer
structurele cultuurverandering er nodig zou zijn en wat ervoor nodig is om
die te behalen, zodat studenten meer voldoening ervaren en minder stress
ondervinden.
Aandachtspunten
De leden constateren dat ook in het mbo en ho het tekort aan docenten
niet kan worden verholpen met een eenmalig geldbedrag. De Minister
concludeert dat er veel creativiteit en inspanning nodig zal zijn om het
benodigde onderwijspersoneel aan te trekken, maar deze leden vragen
welke oplossing de Minister hiervoor in gedachten heeft met incidenteel
budget dan wel structureel budget.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse de eerste
voortgangsrapportage van het Nationaal Programma Onderwijs gelezen.
De voornoemde leden zijn tot nu toe steeds kritisch geweest op het
incidentele karakter van de uitgetrokken 8,5 miljard euro en de korte
periode waarin dit uitgegeven moet worden. Zij hebben gewaarschuwd
dat door al bestaande problemen in het onderwijs, zoals het lerarentekort,
dit geld mogelijk niet goed terecht zou komen. Deze zorgen zijn niet
weggenomen na het lezen van deze eerste voortgangsrapportage.
De leden lezen dat docenten, schoolleiders en bestuurders de afgelopen
periode hard hebben gewerkt om de achterstanden en vertragingen in
kaart te brengen. Wordt daarbij enkel gekeken naar de opgelopen
achterstanden in 2020 en de eerste helft van 2021, of wordt dit doorlopend
gedaan? De voornoemde leden vragen dit omdat het onderwijs ook deze
november- en decembermaand gevolgen ervaart van de coronacrisis.
Klassen worden naar huis gestuurd in verband met besmettingen, leraren
moeten tijdelijk vervangen worden, leerlingen moeten zelf een periode in
quarantaine en er komt een extra week kerstvakantie in het po. Wordt
deze voortdurende onrust in het onderwijs ook meegenomen bij het in
kaart brengen van de achterstanden en vertragingen? In hoeverre is het
mogelijk om überhaupt aan achterstanden te werken in deze onrustige
onderwijssetting? Wordt de huidige situatie meegenomen in de beslissing
om het programma met één of twee schooljaren te verlengen? Wanneer

10

valt deze beslissing? In hoeverre wordt er binnen het Nationaal
Programma Onderwijs rekening gehouden met dat corona nog langere
tijd onze samenleving en dus ook het onderwijs kan beïnvloeden? Zij
vragen tevens of er sprake is van een langetermijnstrategie (langer dan de
2,5 jaar die er nu voor staat) binnen het programma.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat deze eerste voortgangsrapportage een beeld geeft van de stand bij de start van het school- en
collegejaar 2021/2022. Daardoor is de daadwerkelijke inzet van de
middelen uit het NPO nog niet zichtbaar. Tegelijk schrijft het kabinet dat de
maatregelen om leervertraging te voorkomen effect hebben gehad en dat
aangenomen wordt dat vertragingen niet verder zijn toegenomen en
soms deels zijn ingelopen. Waarop wordt dit gebaseerd? Zij vragen of hier
al onderzoek naar is gedaan.
Funderend Onderwijs
Vertragingen in het po
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat bij rekenen de vertraging aan
het einde van vorig schooljaar het grootste was. Is er een verklaring
waarom dat juist bij rekenen het geval is? Op welke manier wordt die
gemiddelde tien weken leervertraging aangepakt? Zij vragen of de
Minister daarbij een aantal specifieke voorbeelden van scholen kan geven.
De voornoemde leden lezen dat hoe lager het opleidingsniveau van de
ouders is, hoe groter de vertragingen bij leerlingen. Ook leerlingen uit
gezinnen met een laag inkomen, eenoudergezinnen of grote gezinnen
laten een grotere vertraging in de leergroei zien. Op welke manier krijgen
deze leerlingen extra hulp bij het inhalen van hun achterstanden? Zijn de
gekozen interventies vaak voor een hele klas of juist specifiek voor
bepaalde groepen leerlingen? Wat laten deze verschillen in vertragingen
zien over kansengelijkheid in het onderwijs? Ook vragen zij in hoeverre
hier voor corona al aandacht aan werd besteed en of dit na corona ook zal
gebeuren.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het uitstroomniveau van
po-leerlingen niet erg verschilt van dat in precoronajaren, vooral omdat
scholen in het po kansrijker en breder hebben geadviseerd. Leerlingen
stromen ondanks alles in op het niveau dat past bij hun capaciteiten. De
voornoemde leden zijn daar blij mee, maar vragen wel hoe de overgang
vervolgens verloopt op het vo. Sluit de aangeboden leerstof in het eerste
jaar op het vo nog aan bij deze groep leerlingen die misschien wat
achterstanden hebben in hun kennis? Zijn daar problemen gesignaleerd?
Tevens vragen zij in hoeverre daar rekening mee wordt gehouden in het
eerste jaar van de middelbare school.
Vertragingen in het vo
De leden van de GroenLinks-fractie schrikken van de grote vertragingen
die zijn ontstaan bij rekenen en vooral Nederlandse leesvaardigheid. De
gemiddelde leervertraging van Nederlandse leesvaardigheid is 27 weken,
en bij vmbo-leerlingen naar schatting zelfs een heel schooljaar. Is er een
verklaring waarom dit zo fors is? Is dit groter dan was verwacht bij de
opzet van het Nationaal Programma Onderwijs? Zorgt dit nog voor
aanpassingen in het programma? Zij vragen tevens hoe deze vertraging
zal worden aangepakt. Ook voor corona waren er al grote zorgen over de
leesvaardigheid van leerlingen. Wordt eraan gedacht om de extra
aandacht die er al was, bijvoorbeeld met het Leesoffensief, te intensiveren? De leden lezen dat er grote verschillen zijn in achterstanden tussen
vwo- en vmbo-leerlingen, maar dat ook de verschillen tussen scholen

11

sterker zijn gegroeid. Betekent dit nog iets voor de verdeling van de
NPO-onderwijsmiddelen voor komend jaar? De voornoemde leden lezen
dat de zorgen van schoolleiders over het welbevinden en executieve
vaardigheden het grootste zijn in het praktijkonderwijs en het vso.16 Hoe
wordt ervoor gezorgd dat juist deze leerlingen niet extra de dupe worden
van de coronacrisis? Zij vragen ook of er, zeker binnen dit type onderwijs
waar al grote tekorten zijn, genoeg personeel voor een-op-eenaandacht is.
De schoolplannen: werken aan het herstel
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in september dit jaar op de
meeste scholen de medezeggenschapsraden hebben ingestemd met de
keuze voor interventies. Waar dat nog niet is gebeurd, zal dat alsnog
gebeuren, zo lezen voornoemde leden. Wordt dit gecontroleerd? In
hoeverre worden ouders in de mr17 hierin ook meegenomen? Worden
individuele ouders geïnformeerd over de keuzes voor interventies. Zo ja,
is dat beleid, of is dat per school anders, zo vragen de voornoemde leden.
De voornoemde leden lezen dat driekwart van de scholen kiest voor
interventies voor het welbevinden van de kinderen. Is er een beeld van
hoe de mentale welgesteldheid van leerlingen wordt verbeterd met de
interventies van het Nationaal Programma Onderwijs? Is dit toereikend,
gelet op hoe groot de problemen zijn? Hoe wordt dit bijgehouden en
gemeten, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat ongeveer de helft van de
scholen verwacht tegen knelpunten aan te lopen bij de uitvoering van het
programma vanwege het tekort aan personeel. Is het mogelijk om te
specifiëren over wat voor soort scholen dit gaat? Zijn bepaalde type
scholen, zoals het speciaal onderwijs of scholen uit bepaalde wijken,
hierin bovenmatig vertegenwoordigd? In hoeverre wordt het lerarentekort
op dit soort scholen juist versterkt door het Nationaal Programma
Onderwijs, omdat leraren vertrekken naar andere («makkelijkere»)
scholen, omdat daar door het NPO-geld ook een vacature is nu? Is de
Minister bekend met deze signalen? Zij vragen wat de Minister hieraan
gaat doen en of de Minister het met voornoemde leden eens is dat dit
toch niet de bedoeling kan zijn van het Nationaal Programma Onderwijs.
Kan de Minister reageren op de uitspraak dat het lerarentekort juist verder
vergroot wordt door het NPO, omdat er meer personeel nodig is voor de
uitvoering van het programma? Is van tevoren over dit gevolg nagedacht,
zo vragen voornoemde leden. Zo ja, is hier dan ook een oplossing voor
bedacht? Wat betekent dit voor de werkdruk van leraren? Bijna 70% van
de ondervraagde leden van de AOb in het voortgezet onderwijs geeft aan
dat het NPO zorgt voor een verdere verhoging van de werkdruk. Kan de
Minister reageren op dit cijfer? In hoeverre zijn leraren betrokken bij de
besluitvorming rondom het NPO-geld, zo vragen deze leden.
Zij lezen dat de Minister de knelpunten van de schoolleiders rondom het
personeelstekort begrijpt en met hen naar oplossingen gaat zoeken. Op
welke termijn denkt de Minister die gevonden te hebben? Over wat voor
oplossingen denkt de Minister dan? In hoeverre kan het Nationaal
Programma Onderwijs goed uitgevoerd worden met een dergelijk groot
personeelstekort? De voornoemde leden lezen dat veel scholen extra
personeel aantrekken en dit vanwege het lerarentekort vaak doen via
commerciële bureaus. De leden van de GroenLinks-fractie hebben steeds
gewaarschuwd voor dit effect en zijn teleurgesteld dat er geen verdere
informatie wordt gegeven in de brief. Waarom zijn er niet meer cijfers
16
17

Vso: voortgezet speciaal onderwijs.
Mr: medezeggenschapsraad.

12

bekend hierover in deze voortgangsrapportage? Houdt de Minister wel
voldoende vinger aan de pols bij dit probleem? Zeker gezien het feit dat
dit gevraagd wordt in de aangenomen motie van het lid Futselaar c.s.18 De
leden vragen of de Minister het met hen eens is dat het niet de bedoeling
is dat dit publieke geld van het Nationaal Programma Onderwijs in de
zakken van private onderwijsbureaus belandt?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ten slotte naar de plek van
thuiszitters in het Nationaal Programma Onderwijs. In hoeverre zijn
achterstanden door de coronacrisis in beeld bij deze groep? In hoeverre
bereikt het geld van het Nationaal Programma Onderwijs ook deze groep?
Welke interventies worden ingezet bij deze groep? Wie voert deze
interventies uit? Is het aantal thuiszitters toegenomen sinds de coronacrisis? Zo ja, is daar een samenhang te concluderen? De voornoemde
leden zijn ook benieuwd naar leerlingen met een kwetsbare gezondheid of
van wie de ouders een kwetsbare gezondheid hebben. Zijn deze leerlingen
voldoende in beeld? Hebben zij grotere achterstanden opgelopen? Zij
vragen op welke manier zij hulp krijgen vanuit het Nationaal Programma
Onderwijs.
Middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de brief van de Minister dat de
studentenvertegenwoordigers vinden dat de kwaliteit van de betrokkenheid van de studentenraden minder optimaal is geweest. Kan de
Minister uiteenzetten waarom de betrokkenheid minder optimaal is
geweest en welke belemmeringen de vertegenwoordigers hebben
ervaren? Deze leden lezen voorts dat bij verdere monitoring van het
programma de vertegenwoordiging van de medezeggenschap op
instellingsniveau centraal en decentraal zal worden betrokken.19 Deelt de
Minister de mening dat dit niet betekent dat instellingen het betrekken van
de medezeggenschap op dezelfde manier kunnen voortzetten? Zo nee,
waarom niet? Is de Minister specifiek over de rol van de medezeggenschap in gesprek met de instellingen? Komt er een onderzoek naar de rol
van de medezeggenschap tijdens de coronapandemie? Zo nee, waarom
niet, zo vragen de voornoemde leden.
Deze leden bekruipt het gevoel dat in bijzondere tijden de rechten van de
medezeggenschap worden ingeperkt, terwijl deze rechten er ook juist voor
deze tijden zijn. Zij vragen of de Minister kan uiteenzetten wat de
instellingen aanvullend kunnen doen om de studenten beter te betrekken
bij coronagerelateerde beslissingen.
NPO-implementatiemonitor
Deze leden lezen in de NPO-implementatiemonitor dat het uiteindelijk 95%
van de instellingen gelukt is een NPO-bestedingsplan in te dienen met
formele instemming of een voorlopig akkoord van de medezeggenschap.
Kan de Minister uiteenzetten waarom het 5% van de instellingen niet is
gelukt een NPO-bestedingsplan in te dienen met formele instemming of
een voorlopig akkoord van de medezeggenschap?
Ten slotte lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat meerdere
instellingen aangeven dat zij een aantal risico’s zien bij de implementatie
van het NPO. Een deel van deze risico’s vallen binnen de invloedssfeer
van de instellingen zelf, maar de belangrijkste randvoorwaarde, namelijk
het oplossen van het docententekort, zien alle instellingen als cruciaal en
18
19

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 201.
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15, blz. 8.

13

is niet direct door individuele instellingen op te lossen. Kan de Minister
een appreciatie geven aan deze conclusie van de monitor? Hoe ziet de
Minister haar rol in het aanpakken van het docentenetkort en de hoge
werkdruk die hiermee samenhangt? Zij ontvangen graag een reactie.
Inbreng van de leden van de PvdD-fractie:
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende eerste evaluatie van het Nationaal Programma Onderwijs en
hebben hierbij nog enkele vragen en opmerkingen.
Volgens deze leden kent het Nationaal Programma Onderwijs een aantal
grote gebreken. Door met een eenmalig bedrag op de proppen te komen,
maakt het kabinet het de scholen zeer lastig om hun personeel een beter
langetermijnperspectief te bieden, bijvoorbeeld door meer docenten een
vaste aanstelling te bieden. Structurele problemen zoals het lerarentekort
kun je niet oplossen met eenmalige lapmiddelen. Om te voorkomen dat
het NPO uiteindelijk tot een dure verkiezingsstunt van de coalitiepartijen
verwordt, dient het nieuwe kabinet structureel te investeren in salarissen,
arbeidsmarktpositie, ontwikkelingsmogelijkheden en het tegengaan van
de zeer hoge werkdruk in het onderwijs.
Erkent de Minister dat al in een vroeg stadium signalen zichtbaar waren
die aangaven dat indien het NPO niet wordt aangevuld met structureel
geld, problemen als het lerarentekort zullen blijven bestaan of zelfs
toenemen? De Minister heeft aangegeven dat met schoolleiders het
gesprek zal worden aangegaan over de knelpunten die zij ervaren, zoals
een krappe arbeidsmarkt en het incidentele karakter van het NPO. Ook zal
met hen worden gesproken over mogelijke oplossingen. Wat kan de
Minister daar inmiddels concreet over zeggen? Zij vragen welke oplossingen de voorkeur van de Minister hebben.
De voornoemde leden constateren dat de Kamer in het kader van het
verlengen van het NPO ook twee moties heeft aangenomen.20 De leden
lezen dat de Minister pas in de eerstvolgende rapportage, in het voorjaar
van 2022, in zal gaan op de vraag of het nodig en uitvoerbaar is om het
NPO te verlengen met één of twee schooljaren. Waarom is daar zo veel
tijd voor nodig? Spreekt het volgens de Minister dan niet voor zich dat er
meer structurele investeringen nodig zijn, zo vragen zij.
De leden van de PvdD-fractie lezen dat de menukaart van het NPO zal
worden doorontwikkeld en ook daarna beschikbaar zal blijven voor
scholen, waarmee het volgens de Minister een van de structurele
opbrengsten zal zijn van het NPO. Wat zijn volgens de Minister de andere
beoogde structurele opbrengsten van het NPO? Ook vragen deze leden
hoe de menukaart zal worden ingezet nadat het NPO is afgelopen. Welke
ideeën heeft de Minister hierover? De voornoemde leden constateren dat
de Minister in deze evaluatie nog niet diep is ingegaan op de inzet van
derden door scholen. Over dit onderwerp bestaan echter wel grote
zorgen. Geldverspilling ligt immers op de loer. De leden vragen de
Minister daarom om uitgebreider te reflecteren op dit thema. Recent is het
advies «Publiek karakter voorop» door de Onderwijsraad gepresenteerd,
waarin wordt aangegeven dat de overheid en schoolbesturen zich nu
onvoldoende bewust lijken van de risico’s van het toenemende private
aanbod en de verstrengeling ervan met het publiek bekostigde aanbod.21

20

De motie van de leden Peters/Bisschop (Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 232) en de motie van de
leden Segers/Van Meenen (Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 236).
21
https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/adviezen/2021/12/07/publiek-karakter-voorop.

14

Zij vragen hoe de Minister in dat kader kijkt naar de inzet van commerciële
bijlesbureaus door scholen met de middelen van het NPO.
De leden lezen in de evaluatie dat meer dan driekwart van de scholen kiest
voor interventies voor het welbevinden van leerlingen en dat dit in het
(voortgezet) speciaal onderwijs zelfs gaat om 92%. De leden hebben
meermaals het belang van het sociaal-emotionele en het mentale welzijn
van jongeren benadrukt en vinden het een positief signaal dat het
welbevinden van leerlingen op veel scholen extra aandacht krijgt.
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat ook op de scholen waar nu nog
niet is gekozen voor interventies met betrekking tot het welbevinden van
leerlingen, hier alsnog expliciet aandacht aan zal worden geschonken?
Erkent de Minister dat het ook na corona uiterst belangrijk is dat er
blijvende aandacht is voor het sociaal-emotionele en het mentale welzijn
van jongeren op álle scholen en onderwijsinstellingen?
De leden van de PvdD-fractie merken op dat meer preventief beleid een
deel van de problemen op het gebied van het sociaal-emotionele en
mentale welzijn had kunnen voorkomen. Hoe kijkt de Minister hiernaar?
Erkent de Minister dat er op het gebied van preventie een aantal zaken
niet goed zijn gegaan? De voornoemde leden vragen welke lessen
volgens de Minister getrokken zouden moeten worden, zodat sociaalemotionele en mentale problematiek bij jongeren in de toekomst zo veel
mogelijk voorkomen kan worden.
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn blij om te lezen dat het eerste
beeld van de implementatie van het NPO positief is. Tegelijkertijd is het
begrijpelijk dat het nog te vroeg is om uitspraken te doen over de
effectiviteit. Daarbij zien de leden ook dat we in een ingewikkelde tijd
zitten met nog steeds hoge besmettingscijfers en een nieuwe schoolsluiting in het vooruitzicht.
Deze leden willen in dit schriftelijk overleg stilstaan bij de invloed van de
huidige epidemiologische ontwikkelingen op het NPO, medezeggenschapsraden, commerciële bureaus en het mentaal welzijn van kinderen,
jongeren en jongvolwassenen. Voordat die onderwerpen besproken
worden willen de leden van de ChristenUnie-fractie eerst stilstaan bij de
bergen werk die alle mensen werkzaam in het onderwijs verzet hebben,
de afgelopen maanden. De leden zijn blij dat het weer mogelijk was om
fysiek onderwijs te kunnen geven. Maar met alle snottebellenrichtlijnen,
geldende coronamaatregelen, besmettingsgolven en allerlei onzekerheden die deze pandemie met zich meebrengt begrijpen de leden ook dat
het niet het onderwijs was zoals voor de pandemie. In dit schriftelijk
overleg willen zij dan ook hun grote waardering uitspreken voor het
onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel.
De leden lezen dat het eerste beeld van de implementatie van het NPO
positief is. Zij lezen dat op de meeste scholen de medezeggenschapsraden
ingestemd hebben, maar daar waar het nog niet gebeurd was dat nog
moet. De leden vragen de Minister wat redenen zijn voor medezeggenschapsraden om nog niet in te stemmen. Indien medezeggenschapsraden
en schoolleiders er bij verschillen van inzicht over de schoolplannen niet
uitkomen, welke middelen heeft de Minister dan? Zij vragen hoe de rol
van de medezeggenschapsraad wordt gewaarborgd.
De leden lezen dat er ook extern personeel aangetrokken wordt via
commerciële bureaus. Zij lezen dat de Minister hier in een volgende
voortgangsrapportage uitvoeriger op terug zal komen. Kan de Minister
daarin ook meenemen welke bedragen door scholen worden uitgegeven

15

aan commerciële bureaus en hoeveel verschillende commerciële bureaus
er worden ingezet? Verwacht de Minister dat de winsten die commerciële
bureaus nu maken vanuit het NPO invloed zullen hebben op het schaduwonderwijs op de langere termijn? Denkt de Minister bijvoorbeeld dat deze
winsten op de langere termijn ook tot meer kansenongelijkheid kunnen
leiden, wanneer de commerciële bureaus na afloop van het NPO
bijvoorbeeld meer middelen kunnen steken in marketing, maar vanwege
het aflopen van het NPO dit schaduwonderwijs weer beperkt toegankelijk
gaat zijn? Zij vragen of de Minister daarop kan reflecteren.
De steunpakketten voor bedrijven en ondernemers zijn zo ingericht dat ze
meeademen met de epidemiologische ontwikkelingen. Zoals vele anderen
hadden ook de leden van de ChristenUnie-fractie gehoopt dat de crisis op
haar retour zou zijn. Helaas worden de komende week de scholen weer
gesloten, met alle gevolgen van dien. De leden begrijpen dat het NPO
voor een vaste tijdsperiode is. Dat vinden zij ook belangrijk. De investeringen moeten immers ook daar terechtkomen waar de achterstanden zijn
opgelopen. Tegelijkertijd kunnen de leden zich voorstellen dat vanwege
nieuwe coronagolven en epidemiologische ontwikkelingen scholen soms
voor nieuwe vraagstukken omtrent het inhalen van achterstanden komen
te staan. De leden vragen of het NPO ook meeademt. Wordt er in de
planning van de uitvoering rekening gehouden met onvoorspelbare
epidemiologische ontwikkelingen?
Tot slot lezen de leden van de ChristenUnie-fractie dat er op diverse
manieren veel aandacht is voor studentenwelzijn. Zij zijn blij om te lezen
dat er projecten gesteund worden op het gebied van mentale gezondheid,
sociale verbinding en extra begeleiding. Ze lezen en horen ook dat het
welzijn van jongere jongeren een klap heeft gekregen door de coronacrisis. Recent verscheen de Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik van onder andere het RIVM. In de monitor worden diverse implicaties en aanbevelingen voor beleid genoemd. De leden vragen de
Ministers of zij in het NPO ruimte zien om bepaalde aanbevelingen over te
nemen en of de Ministers daarop kunnen reflecteren.
Inbreng van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie constateren uit de Kamerbrief dat er veel geld
gaat naar derden, in de vorm van commerciële bureaus. Heeft de Minister
een overzicht van hoeveel geld inmiddels naar commerciële bureau is
gevloeid? Hoe verhoudt de prijs die commerciële bureaus rekenen zich tot
een situatie waarin dit geld gebruikt zou worden om het onderwijs
dusdanig te versterken zodat het onderwijs zelf in deze behoefte weet te
voorzien (waar de commerciële bureaus nu voor worden ingezet)?
De voornoemde leden constateren dat de achterstanden algemeen
genomen onder met name leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond het grootst zijn. In hoeverre worden de middelen uit het NPO
exclusief toegespitst op deze leerlingen zonder hierbij de ouders van deze
leerlingen te betrekken? Ziet de Minister een kans om een deel van de
NPO-gelden toe te spitsen op de ouders? Tevens vragen zij of de Minister
bekend is met het LeerKansenProfiel (hierna: LKP). De gemeente Den
Haag gebruikt het LKP om door middel van verplichte naschoolse
activiteiten (zes uur per week) de kansenongelijkheid te verminderen. Dit
wordt gedaan door de taal en sociale capaciteiten (met de ouders) van
(po-)leerlingen met een taalachterstand te verbeteren. De evaluaties van
dit beleid zijn positief. Zou het LKP mogelijk als voorbeeld kunnen dienen
voor besteding van een deel van de NPO-gelden in het meer betrekken
van de ouders van leerlingen met grote achterstanden?

16

Zij vragen wat de Minister eraan doet om de instellingen gerust te stellen
in hun onzekerheid omtrent de incidentele aard van de middelen die zij ter
beschikking gesteld krijgen uit het NPO om de achterstanden in te lopen.
Hoe verhoudt de tijdelijkheid van het NPO zich tot de structurele vraag
naar personeel in het onderwijs? Dat kan evenwel deels worden
vermeden door (tijdelijk) de aanstellingen van zittend personeel uit te
breiden. Ook kan het toepassen van zogenoemde dakpanconstructies voor
nieuwkomers uitkomst bieden, waarbij wordt gepreludeerd op de
uitstroom van werknemers naar bijvoorbeeld pensioen om sollicitanten
een vast contract aan te kunnen bieden. Kan de Minister een toelichting
geven op voorgaand citaat hoe dit het lerarentekort helpt op te lossen?
Het zal van de instellingen hoe dan ook veel inspanning en creativiteit
vergen om het benodigde onderwijspersoneel aan te trekken. Deelt de
Minister de mening dat dit niet bij de instellingen zou moeten liggen,
maar dat het voorzien in structurele oplossingen voor een dermate groot
probleem bij de overheid zou moeten liggen? Zo nee, waarom niet?
Tevens vragen zij hoe de Minister rekening houdt met het onvoorspelbare
verloop van de coronacrisis, nu bijvoorbeeld de omikronvariant steeds
meer om zich heen grijpt. Heeft de Minister verschillende scenario’s
uitgewerkt? Hoe verhouden die scenario’s zich tot het NPO en de looptijd
van het NPO? Zou de looptijd van het NPO mogelijk verlengd kunnen
worden als de gevolgen van de coronacrisis langer voortduren dan
verwacht? Ter indicatie, voor vmbo-leerlingen gaat het om een leervertraging van naar schatting een heel schooljaar bij Nederlandse leesvaardigheid en 16 weken bij rekenen, tegenover respectievelijk negen en vijf
weken voor vwo-leerlingen. Tot slot vragen zij in hoeverre de instrumenten uit het NPO toegespitst worden op het aanpakken van deze
verschillen tussen vmbo-leerlingen enerzijds en vwo-leerlingen anderzijds.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de voortgangsgegevens inzake het Nationaal Programma Onderwijs.
Funderend onderwijs
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor de spanning tussen het
karakter van het nationaal programma als hersteloperatie en het gegeven
dat het onderwijs aanhoudend geconfronteerd wordt met extra beperkingen die het verzorgen van onderwijs intensiever maken dan voor de
coronatijd. Deze leden krijgen het signaal dat veel scholen de handen vol
hebben aan het geven van onderwijs en dat de extra inzet op herstel
slechts beperkt aandacht kan krijgen. Het betekent onder meer dat een
langduriger werking van het nationaal programma nodig zal zijn. Deze
leden vragen of de Minister zo snel mogelijk een realistisch perspectief
kan schetsen, zodat het personeel in de beleving niet met de last van een
onmogelijke opdracht opgezadeld wordt.
Deze leden constateren dat een deel van de scholen niet heeft voldaan
aan de procedures en uitgangspunten die de Minister heeft aangegeven,
bijvoorbeeld als het gaat om betrokkenheid van het onderwijsteam en
instemming van de medezeggenschapsraad. Deze leden vragen hoe de
Minister hiermee omgaat en in hoeverre dit consequenties heeft. Zij
wijzen erop dat het voor iedereen van belang is om zekerheid te hebben
over de randvoorwaarden.

17

De leden van de SGP-fractie constateren dat de monitor niet veel meer
informatie oplevert over de menukaart dan een overzicht van de keuzes
die gemaakt zijn door scholen. Daarmee is nog op geen enkele manier
duidelijk wat de effectiviteit van de gemaakte keuzes is. Deze leden vragen
in hoeverre en op welke manier de Minister daarop in het vervolg meer
zicht wil bieden. Het gaat dan niet alleen om de effectiviteit van de
interventie in een beperkte, gecontroleerde onderzoekssituatie, maar juist
ook bij daadwerkelijke toepassing in de reguliere onderwijscontext.
De leden van de SGP-fractie constateren dat veel scholen niet alleen
worstelen met het vinden van voldoende personeel, maar ook met de
vraag hoe ze structureel goed gekwalificeerd personeel behouden. Het
NPO stelt wat dat betreft voor extra uitdagingen. Scholen uiten de zorg
hoe ze kunnen voorkomen dat ze straks structureel opgezadeld zitten met
het tijdelijk personeel dat nu wordt ingezet, maar waarvan de kwaliteit te
wensen overlaat. Op welke wijze worden scholen ondersteund inzake de
arbeidsrechtelijke consequenties van hun keuzes? Is aanpassing van de
regelgeving overwogen om scholen beter te faciliteren in het voorkomen
van risico’s?
De voornoemde leden hebben in een eerder stadium aandacht gevraagd
voor de verscholen positie van ouders in de menukaart en de uitvoering
van het NPO. De monitor lijkt dat beeld te bevestigen, onder meer doordat
de rol van de ouders bij het onderdeel faciliteiten en randvoorwaarden
eigenlijk niet aan bod komt. Op welke wijze gaat de Minister bevorderen
dat dit belang duidelijker in beeld komt? Tevens vragen zij hoe de
ouderorganisaties worden ondersteund en ingeschakeld om het NPO tot
een succes te maken, bijvoorbeeld als het gaat om het inhalen van
leesachterstanden thuis.
Mbo en hoger onderwijs
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de plannen veel aandacht
uitgaat naar de mentale gezondheid van studenten. Deze leden merken op
dat in samenhang daarmee ook de fysieke gezondheid een belangrijk
aspect is. Het lijkt erop dat dit aspect onderbelicht is, hoewel ook op dit
vlak mooie voorbeelden in instellingen te vinden zijn, zoals het aantrekkelijk maken van een gezond voedingspatroon. Welke inzet wil de Minister
plegen om dit aspect meer aandacht te geven en te stimuleren?
De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister bekend is met het
Kennisplein van Opleiding naar werk en welke rol dit initiatief kan
vervullen in de structuur van het Nationaal Programma Onderwijs. Tot slot
vragen zij hoe dergelijke initiatieven worden benut om structurele
verbeteringen te realiseren.
Inbreng van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van de eerste voortgangsrapportage van het Nationaal
Programma Onderwijs en hebben hierover nog enkele vragen.
Wat de leden ten eerste opvalt is dat de vertragingen als gevolg van de
coronacrisis het allergrootst zijn bij de reeds kwetsbare kinderen. Dit wil
zeggen: kinderen met laagopgeleide ouders, kinderen van ouders met een
laag inkomen en kinderen van ouders met een niet-westerse migratieachtergrond. De leden vragen wat het kabinet gaat doen met deze informatie.
Wordt er ook centraal en structureel onderwijsbeleid gevoerd om dit
breed verspreide probleem bij de wortel aan te pakken? Hoe zorgen wij er

18

in de toekomst voor dat niet steeds de meest kwetsbare groepen
leerlingen het hardst achteruitgaan bij crises?
De eerdergenoemde leden constateren ook dat de inzet van digitale
hulpmiddelen onderdeel vormt van de menukaart. De leden vrezen dat
deze interventie, mits niet goed uitgevoerd, een negatief effect kan
hebben op de reeds onder druk staande kansengelijkheid. Wordt deze
interventie, maar ook andere interventies gemonitord op kansengelijkheid? Zo nee, waarom niet? Een ander opvallend feit is dat scholen met
reeds een hoge achterstandsscore in 2020–2021 grotere achterstanden
hebben opgelopen. De leden van de DENK-fractie vragen hoe hiermee
rekening is gehouden bij het verdelen van het herstelbedrag. Wordt er ook
centraal en structureel onderwijsbeleid gevoerd om dit breed verspreide
probleem bij de wortel aan te pakken? Hoe wordt ervoor gezorgd dat in de
toekomst niet steeds de meest kwetsbare scholen het hardst achteruitgaan bij crises? Als de leden kijken naar de gekozen interventies binnen
het programma, zien zij dat vrijwel alle scholen in het funderend
onderwijs het meest kiezen voor het (al dan niet tijdelijk) aantrekken of
inhuren van nieuw personeel. In het po geeft 87% van de scholen dit aan,
in het (v)so 81% en in het vo 89%. Het is echter voor scholen soms
moeilijk om gekwalificeerd personeel te vinden om de interventies uit te
voeren omdat het programma tijdelijk is. De leden van de DENK-fractie
kunnen dit goed begrijpen. De leden vragen dan ook wat er gebeurt als
het programma afloopt en de nieuwe docenten en ander personeel niet
langer uit het herstelbedrag gefinancierd kunnen worden? Is hier een
vangnet voor bedacht? Welke zekerheden kan het kabinet personeel
bieden die uit het herstelbedrag worden gefinancierd? Eveneens vragen
zij welke duurzame oplossingen het kabinet heeft om dit structureel
probleem van lerarentekort aan te pakken.
Het kabinet is er bij het opstellen van het programma van uitgegaan dat
de coronacrisis op haar einde loopt en dat de herstelperiode in kan gaan.
Nu blijkt met de omikronvariant dat het nog uiterst onzeker is wat de
toekomst brengt en of de scholen wel in één lijn vooruit kunnen. De leden
van de DENK-fractie vragen of het kabinet zich heeft beraad over een
scenario waarbij de coronacrisis nog enige jaren voortduurt, waardoor de
duurtijd van het programma van drie jaar onvoldoende zal blijken om
eventuele nieuwe achterstanden weg te werken. Wat gebeurt er als
scholen door nieuwe omstandigheden of maatregelen erg beperkt worden
in de uitvoering van de interventies en de achterstanden weer oplopen? Is
er in dergelijke scenario’s een mogelijkheid om de duurtijd van het
nationaal programma te verlengen? Komen er dan ook meer gelden vrij?
Zijn er alternatieve plannen? Zijn er ook duurzame plannen om de scholen
weerbaarder te maken tegen de gevolgen van een crisis? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, welke plannen? De leden van de DENK-fractie vragen ook in
hoeverre de wensen en behoeften van de leerlingen zijn meegenomen in
de keuze voor interventies door scholen. Is hier een analyse van gemaakt?
Zo nee, waarom niet?
Een bijkomend feit van het Nationaal Programma Onderwijs is dat er nu
heel nauwkeurig kan worden gevolgd welke interventies gewenst zijn en
welke interventies effectief zijn in het terugdringen van achterstanden en
het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Het programma is zodoende
ook een pilot om te zien waar op langere termijn extra op ingezet zou
kunnen worden. Kan het kabinet uitleggen wat het op langere termijn wil
doen met de bevindingen uit dit programma (de best practices, de
interventies waar het meest gebruik van wordt gemaakt, de meest
efficiënte interventies en de meest laagdrempelige interventies)? Worden
de bevindingen uit het programma ook gebruikt om te bezien waar beleid
structureel vorm kan krijgen? Ten slotte vragen zij hoe dit vorm krijgt.

19

Inbreng van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga hebben met belangstelling kennisgenomen van het NPO en hebben nog enkele vragen/ opmerkingen.
Het is crisis in het onderwijs. Er is een tekort aan leraren terwijl enorme
achterstanden als gevolg van de coronamaatregelen dienen te worden
weggewerkt. Leraren staan onder grote druk. Scholen willen de
NPO-gelden inzetten met eigen personeel dat al veel werkdruk ervaart. De
effectiviteit is dan niet altijd hoog en er worden dan ook niet zelden
commerciële bedrijven ingezet. Dat is op zich geen bezwaar, maar hoe
kunnen we goed letten op de kwaliteit die zij leveren? Is er al zicht op een
plan van aanpak voor hoe de ruim 8 miljard euro aan onderwijs zal
worden ingezet? Maatwerk krijgt naar de mening van deze leden te weinig
aandacht. Worden leerlingen en ouders wel voldoende betrokken bij de
inzet van het geld?
Scholen gebruiken NPO-gelden (deels) voor gaten in de begroting, ook
omdat ze steeds meer worstelen met incidentele gelden in plaats van
structurele gelden. Ook worden NPO-gelden opgepot door het schoolbestuur of stichtingen die een of meerdere scholen besturen, waardoor
verbetering van het onderwijs achterwege blijft. Heeft de Minister
onderzoek gedaan naar de bedragen die worden opgepot en hoe gaat de
Minister hiermee om?
Sommige scholen nemen tijdelijk meer eigen personeel aan; hierdoor
kapen ze capaciteit bij andere scholen weg; nieuwe leerkrachten vragen
extra tijd waardoor de NPO-gelden niet altijd ten goede komen van de
leerlingen. Iedere school heeft een andere aanpak. Hoe kunnen scholen
ervaringen uitwisselen zodat zij van elkaar kunnen leren? De voornoemde
leden zijn erg bezorgd over de enorme impact die de coronamaatregelen
hebben op studenten, eenzaamheid en depressie. Zij sluiten zich daarom
aan bij de motie van de leden Paternotte en Peters om een inventarisatie
te maken welke bewezen effectieve maatregelen onderwijsinstellingen
kunnen nemen ter bevordering van het studentenwelzijn en ervoor te
zorgen dat de instellingen hiervan gebruik kunnen maken.22 Wat de leden
betreft mag dit ook gelden voor scholieren in het vo.
De voornoemde leden onderschrijven ten zeerste de motie van het lid
Kwint dat fysiek onderwijs altijd de norm dient te zijn en digitaal
onderwijs voorbehouden moet blijven voor uitzonderlijke omstandigheden23.
Ook de motie van de leden Kwint en Heerema24 onderschrijven de
eerdergenoemde leden. Ze denken dat de inzet van gevorderde pabostudenten bij het wegwerken van onderwijsachterstanden een
win-winsituatie oplevert. Wat deze leden betreft kan dit ook met studenten
van andere/hogere beroepsopleidingen.
Ten slotte vragen zij of de Minister de mening deelt dat een breed
opgezette landelijke enquête onder onderwijzend personeel dient te
worden gehouden zodat uit het veld zelf knel-en verbeterpunten kunnen
worden aangedragen.
II Reactie van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media
22

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 260.
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 262.
24
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 166.
23

20