Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2060

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2016
De Europese Commissie heeft op 10 december 2015 een groenboek over
het onderwerp «financiële retaildiensten» gepubliceerd1. Bijgevoegd
ontvangt u het groenboek en de kabinetsreactie op dit actieplan.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

1

kst-22112-2060
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

1

Kabinetsreactie groenboek over financiële retaildiensten –
«betere producten, meer keuze en meer mogelijkheden voor
consumenten en bedrijven»
Op 9 december 2015 heeft de Europese Commissie een groenboek over
financiële retaildiensten (hierna: het groenboek) gepresenteerd. Tot de
financiële retaildiensten worden verzekeringen, hypotheken, consumptief
krediet, betalingsverkeer, spaarrekeningen en retailbeleggingen gerekend.
Lidstaten, marktpartijen en andere geïnteresseerden kunnen tot 18 maart
2016 reageren op het groenboek. Voor de beantwoording van de vragen
in het groenboek zullen relevante partijen, zoals consumentenorganisaties, toezichthouders en marktpartijen, worden geconsulteerd. In deze
kabinetsreactie zal achtereenvolgens een samenvatting van het groenboek
en een reactie op hoofdlijnen worden gegeven. Deze kabinetsreactie dient
als kader voor de beantwoording van de vragen in de internetconsultatie
door de Commissie; de beide Kamers zullen een afschrift ontvangen van
de antwoorden.
Het kabinet vindt het positief dat met het groenboek wordt gezocht naar
het realiseren van concrete voordelen van de interne markt voor financiële
retaildiensten voor consumenten en bedrijven. Een beter werkende
interne markt kan immers leiden tot meer keuze, lagere prijzen en een
hogere kwaliteit van dienstverlening. Het kabinet ziet uit naar meer
concrete voorstellen die worden verwacht in het actieplan wat tegen de
zomer van 2016 wordt gepubliceerd. Op dit moment lijkt een gedegen
onderbouwing met probleemanalyse en effectmeting voor concrete
vervolgstappen echter nog te ontbreken.
1. Inleiding
Het doel van het groenboek is om de Europese interne markt voor
financiële retaildiensten te bevorderen door het voor bedrijven eenvoudiger te maken grensoverschrijdend diensten aan te bieden; het voor
consumenten eenvoudiger te maken diensten in andere lidstaten aan te
schaffen; en Europese burgers in staat te stellen eenvoudiger diensten
mee te kunnen nemen als zij naar een andere lidstaat verhuizen. Het
bevorderen van de interne, ééngemaakte Europese dienstenmarkt, is één
van de prioriteiten van de Europese Commissie.
De Europese Commissie geeft aan dat consumenten en ondernemingen
barrières ervaren bij het aanschaffen en aanbieden van producten in
andere lidstaten. Omdat prijzen van vergelijkbare producten in de
verschillende lidstaten sterk uiteenlopen, kunnen daar echter kansen
liggen. De verdere verdieping van de markt beoogt het aanbod voor de
Europese consument te verbeteren en de concurrentie te vergroten. De
Europese Commissie beschouwt vooral de opkomst van plaatsonafhankelijke digitale dienstverlening als belangrijke kans voor verdere integratie
van de interne markt voor financiële retaildiensten. Hiervoor is het
belangrijk dat vertrouwen wordt opgebouwd, waarvoor heldere en
vergelijkbare informatie over producten voor consumenten van groot
belang is.
Het groenboek sluit aan bij eerdere initiatieven van de Europese
Commissie op dit gebied. Het gaat hierbij om:
i)
regelgeving die grotere transparantie eist en eisen stelt aan advies
(zoals in de verordening voor verpakte retailbeleggingsproducten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

2

ii)

iii)
iv)
v)

en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIPS2), de
richtlijn hypothecair krediet (MCD3), en de richtlijn verzekeringsdistributie (IDD4));
vergroting van de concurrentiemogelijkheden in het betalingsverkeer (zoals met de richtlijn betaalrekeningen (PAD5) en de richtlijn
betaaldiensten (PSD6);
verbieden van discriminatie voor financiële dienstverlening op
basis van woonland; en
het faciliteren van buitenlandse distributie van verzekeringen en
hypotheken (IDD en MCD).
Ook wordt de samenwerking tussen nationale en Europese
toezichthouders op verschillende manieren bevorderd. Hierbij
wordt gekeken naar toezichtsconvergentie en verbetering van de
onderlinge samenwerking tussen nationale toezichthouders via de
Europese toezichthouders.

Het groenboek past binnen de prioriteiten van de Europese Commissie op
het gebied van de digitale interne markt7, de kapitaalmarktunie8 en de
(hernieuwde) internemarktstrategie9 en past binnen een breder pakket aan
initiatieven om genoemde prioriteiten te realiseren. Onderwerpen in dit
groenboek sluiten aan bij de lopende trajecten met betrekking tot
verzekeringen, koop op afstand en eCommerce. Ook wordt gerefereerd
aan de Call for Evidence10 naar het regelgevend kader voor financiële
diensten in de Europese Unie.
2. Markten voor financiële retaildiensten op dit moment
Het groenboek onderzoekt nader welke barrières zouden kunnen worden
weggenomen en welke toetredingsdrempels zouden kunnen worden
verlaagd. In verschillende lidstaten is de concurrentie tussen financiële
dienstverleners momenteel beperkt, wat tot uiting komt in beperkte keuze
van producten en aanzienlijke prijsverschillen van vergelijkbare producten
tussen lidstaten. Consumenten zijn echter niet geneigd gebruik te maken
van de keuzemogelijkheden in andere lidstaten, waarbij moet worden
aangetekend dat niet alle consumenten grensoverschrijdend diensten
willen afnemen. Marktversnippering zorgt voor beperking van keuze2

Verordening (EU) Nr. 1286/2014 van het Europees parlement en de Raad
van 26 november 2014 over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIP’s).
3
Richtlijn 2014/17/ЕU van het Europees parlement en de Raad van 4 februari 2014 inzake
kredietovereenkomsten voor consumenten met betrekking tot voor bewoning bestemde
onroerende goederen en tot wijziging van de Richtlijnen 2008/48/EG en 2013/36/EU en
Verordening (EU) nr. 1093/2010.
4
Voorstel voor een Richtlijn van het Europees parlement en de Raad betreffende verzekeringsbemiddeling (herschikking) /* COM/2012/0360 final – 2012/0175 (COD) */.
5
Richtlijn 2014/92/EU van het Europees parlement en de Raad van 23 juli 2014 betreffende de
vergelijkbaarheid van de in verband met betaalrekeningen aangerekende vergoedingen, het
overstappen naar een andere betaalrekening en de toegang tot betaalrekeningen met
basisfuncties.
6
Richtlijn 2007/64/EG van het Europees parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende betalingsdiensten in de interne markt tot wijziging van de Richtlijnen 97/7/EG,
2002/65/EG, 2005/60/EG en 2006/48/EG, en tot intrekking van Richtlijn 97/5/EG
7
Mededeling van de Commissie aan het Europees parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s – Strategie voor een digitale eengemaakte markt voor Europa (COM(2015) 192 final)
8
Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European
Economic and Social Committee and the Committee of the Regions – Action Plan on Building a
Capital Markets Union (COM(2015) 468)
9
– Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European
Economic and Social Committee and the Committee of the Regions – Upgrading the Single
Market: more opportunities for people and business (COM(2015) 550 final)
10
Call for Evidence – EU Regulatory Framework for Financial Services

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

3

vrijheid en hogere prijzen. Zo lopen de kosten van bijvoorbeeld creditcards voor consumenten zeer uiteen tussen de lidstaten. Ook zijn er
verschillen tussen lidstaten bij verzekeringspremies voor verzekeringsnemers met een vergelijkbaar risicoprofiel. De Europese Commissie geeft
aan dat zij niet altijd objectieve rechtvaardiging ziet voor het prijsverschil
tussen producten die niet direct gekoppeld zijn aan geografische ligging
of plaatselijke risicokenmerken.
Het aantal financiële retaildiensten dat over landsgrenzen aan consumenten wordt verleend, is echter nog zeer beperkt. Bovendien zijn
consumenten niet of nauwelijks geneigd om over te stappen, terwijl zij
niet altijd tevreden zijn over de dienstverlening. Naast een grote groep die
tevreden is over de financiële diensten speelt hierbij dat een eventuele
overstapservice niet alle administratieve moeilijkheden bij het overgaan
op een andere aanbieder kan wegnemen. De combinatie tussen
ontevreden klanten, uiteenlopende prijzen en beperkt overstapgedrag
kunnen er volgens de Europese Commissie op wijzen dat de markten
onvoldoende werken of dat overstapbarrières bestaan tussen de
verschillende dienstverleners. De Europese Commissie stelt dat de
concurrentie in sommige lidstaten beperkt is door hoge marktconcentratie
in bepaalde deelmarkten. Op de terreinen van hypotheken en betaalrekeningen wordt momenteel Europese wetgeving geïmplementeerd die het
overstappen tussen verschillende aanbieders uit binnen- en buitenland
zou moeten vergemakkelijken. Het gaat hierbij vooral om switching
services.
De opkomst van eCommerce laat zien dat er mogelijkheden zijn voor
grensoverschrijdende dienstverlening. Consumenten gebruiken internetdiensten om bank- en verzekeringsproducten te raadplegen en het
internet biedt nieuwe mogelijkheden zoals crowdfunding en vergelijkingswebsites. Hierbij moet wel aandacht worden gegeven aan de
bescherming van privégegevens, en het gelijke speelveld tussen nieuwe
toetreders en bestaande marktpartijen. Ook dient aandacht te zijn voor
mogelijkheden tot standaardisatie en interoperabiliteit van verschillende
systemen, bijvoorbeeld in de betaalmarkt.
3. Betere producten, meer keuze en grotere mogelijkheden
De Europese Commissie geeft aan dat de interne markt voor financiële
retaildiensten verder ontwikkeld kan worden door het vertrouwen van
consumenten in aanbieders uit andere lidstaten te verhogen. Het
vertrouwen wordt door diverse factoren verminderd. Een daarvan is
onzekerheid doordat toezicht en handhaving van wet- en regelgeving per
lidstaat verschilt. Divergerende nationale wetgeving en handhaving kan
ook tot aanzienlijke nalevingskosten voor ondermeningen leiden, stelt de
Europese Commissie. Er bestaat een samenwerkingsnetwerk tussen de
verschillende lidstaten op het gebied van consumentenbescherming voor
financiële dienstverlening, wat een bijdrage kan leveren aan het adresseren van deze barrières. In Nederland neemt de ACM, uit hoofde van de
voormalige Consumentenautoriteit deel aan dit netwerk.
3.1 Consumenten
De Europese Commissie geeft aan dat consumenten geholpen kunnen
worden bij het nemen van aankoopbeslissingen voor financiële diensten
die de grenzen van lidstaten overschrijden. Hierbij kan worden gedacht
aan verbetering van de informatieverstrekking over de beschikbare
producten, zoals bijvoorbeeld door vergelijkingswebsites. Op verschillende deelmarkten zijn hiervoor al de nodige stappen ondernomen. Het
bieden van hulp aan consumenten bij overstappen tussen aanbieders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

4

voor alle financiële diensten wordt door de Europese Commissie ook
aangemerkt als mogelijkheid voor het bevorderen van grensoverschrijdende financiële dienstverlening. Tegelijkertijd constateert de Commissie
dat zij op dat vlak met de richtlijnen voor betaalrekeningen en hypotheken
belangrijke stappen heeft gezet. Concrete nieuwe maatregelen worden
niet genoemd.
De Europese Commissie stipt vervolgens in haar groenboek aan dat nog
stappen te maken zijn wat betreft het meenemen naar andere lidstaten
van zorgverzekeringen, beroepsaansprakelijkheidsverzekeringen en
pensioenverzekeringen. Ook vraagt de Europese Commissie specifieke
aandacht voor de soms hoge en vaak onduidelijke vergoedingen bij
grensoverschrijdende betalingen in andere valuta dan euro.
Om het vertrouwen van consumenten bij het afnemen van diensten in een
andere lidstaat te schragen, acht de Europese Commissie het ook van
belang dat ondersteuning bij geschillen wordt geboden. Volgens de
Europese Commissie kan ook geschillenbeslechting bij grensoverschrijdende dienstverlening worden verbeterd om consumenten zo meer
zekerheid te bieden bij het afnemen van een product van een buitenlandse
aanbieder. Hierbij kan worden gedacht aan het opwaarderen van het
bestaande netwerk voor laagdrempelige beslechting van grensoverschrijdende geschillen (FIN-NET), waarbij in Nederland het Klachteninstituut
Financiële Dienstverlening (KiFiD) aangesloten is.
Verder komt nog een aantal specifieke onderwerpen met betrekking tot
het borgen van het vertrouwen van consumenten aan de orde. Zo stelt de
Europese Commissie vragen over problemen bij grensoverschrijdende
claims voor verzekeringen van bestuurders van motorvoertuigen. Voorts
wordt verwezen naar een aanbeveling uit 2013 over een mechanisme voor
afhandeling van problemen van massaschade. De implementatie van deze
aanbeveling zal in 2017 worden geëvalueerd. Ook wordt aangestipt dat
informatievoorziening voor aanvullende dienstverlening (ancillary
services) kan worden verbeterd, waarbij specifiek wordt verwezen naar
autoverzekeringen bij het huren van een auto.
3.2 Aanbieders
Financiële retailproducten worden momenteel maar zeer beperkt
grensoverschrijdend aangeboden. Aanbieders sluiten soms bewust
consumenten uit andere lidstaten uit door hen bijvoorbeeld op basis van
IP-adres geen toegang tot het aanbod te bieden. Voor zover dit gaat om
ongerechtvaardigde uitsluiting of discriminatie heeft de Europese
Commissie al maatregelen om dit tegen te gaan aangekondigd.
Ondernemingen zouden volgens de Europese Commissie kunnen worden
geholpen om beter gebruik te maken van de mogelijkheden van digitalisering. Als voorbeeld noemt de Europese Commissie het mogelijk maken
van de digitale controle van de identiteit van de consument in het kader
van de antiwitwasregelgeving. Daarnaast bestaan momenteel ook
vereisten voor fysieke aanwezigheid of vestiging in lidstaten voor de
afhandeling van schadeclaims. Het groenboek signaleert dat de vestigingseis een ongerechtvaardigd obstakel kan vormen voor grensoverschrijdende dienstverlening.
Het voldoen aan landenspecifieke regelgeving binnen de interne markt en
de divergerende toezichtpraktijk wordt in het groenboek aangemerkt als
barrière voor grensoverschrijdende activiteiten van financieel dienstverleners. Hierbij geeft de Europese Commissie met name aan dat gedacht
moet worden aan civiel contractrecht, privacy en de bescherming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

5

persoonsgegevens, consumentenbescherming, transparantie-eisen,
antiwitwasvereisten en fiscale regels. Ook stelt de Europese Commissie
dat de toegang en bruikbaarheid van financiële data ter beoordeling van
de kredietwaardigheid een mogelijk obstakel vormen voor buitenlandse
toetreders. Dit kan volgens de Europese Commissie worden verbeterd
door de verschillen in werkwijze tussen lidstaten aan te pakken.
Ook de toegankelijkheid en gebruik van persoonsgegevens door verzekeringsmaatschappijen is een aandachtpunt voor de Europese Commissie.
Divergerende wetgeving op het gebied van persoonlijke faillissement in
de lidstaten wordt door de Europese Commissie eveneens geadresseerd
als mogelijke barrière. In het groenboek wordt aangegeven dat de
mogelijkheden zouden moeten worden onderzocht om als aanbieder te
kiezen welk recht (lidstaat van aanbieder of van consument) van
toepassing is op de overeenkomst. De systematiek van Europese
paspoorten voor beleggingsdienstverlening zouden volgens de Europese
Commissie hierbij als inspiratie kunnen dienen. Uitgevers van beleggingsfondsen zoals instellingen voor collectieve belegging in effecten
(icbe’s of UCITS11) kunnen op dit moment de jurisdictie van uitgifte
bepalen. Lidstaten zouden ook praktische ondersteuning kunnen bieden
(one stop shops) om buitenlandse aanbieders te helpen aan de nationale
regels te voldoen. Ook kan gedacht worden aan de introductie van
standaardproducten die overal mogen worden aangeboden. Een
voorbeeld dat de Europese Commissie hierbij noemt is het Pan-Europese
pensioenproduct (PEPP).
4. Kabinetsreactie
Het groenboek onderzoekt een belangrijk en actueel onderwerp, namelijk
hoe de Europese interne markt voor financiële retaildiensten kan worden
bevorderd. Gebrek aan concurrentie op de markt voor financiële retaildiensten wordt veroorzaakt door zowel belemmeringen voor grensoverschrijdende activiteiten aan de aanbodkant als overstapdrempels aan de
vraagkant. Daarbij heeft de Europese Commissie terecht aandacht voor
technologische ontwikkelingen en innovatie omdat die kansen bieden om
belemmeringen te verminderen. Het kabinet onderschrijft dit doel omdat
er duidelijk voordelen voor consumenten uit voort kunnen vloeien.
Nieuwe technologieën en innovatieve producten bieden inderdaad grote
mogelijkheden, ook voor grensoverschrijdende dienstverlening.
Het kabinet vindt het wenselijk om te onderzoeken hoe de voordelen van
de interne markt voor consumenten nog beter kunnen worden gerealiseerd. Tegelijkertijd is het verminderen van toetredingsbelemmeringen en
het verlagen van overstapdrempels geen doel op zichzelf, zolang deze
gerechtvaardigd en proportioneel zijn. Voorafgaand aan initiatieven tot
aanpassingen dient daarom altijd een probleemanalyse plaats te vinden
die laat zien dat er sprake is van ongerechtvaardigde en disproportionele
toetredings- en overstapbelemmeringen.
Het kabinet betwijfelt in hoeverre er daadwerkelijk fiscale en civielrechtelijke belemmeringen zijn om grensoverschrijdend te handelen. In de
hypotheekmarkt bijvoorbeeld was het aandeel actieve buitenlandse
partijen voor de crisis aanzienlijk. Zelfs civielrechtelijk en fiscale
verschillen belemmerden voor die tijd toetreding kennelijk niet. De
terugtrekkende beweging na de crisis lijkt dan ook niet zo zeer het gevolg
11

Richtlijn 2014/91/EU van het Europees parlement en de Raad van 23 juli 2014 tot wijziging van
Richtlijn 2009/65/EG tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe’s) wat bewaartaken, beloningsbeleid en sancties betreft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

6

van structurele barrières. Het verdient dan ook aanbeveling per deelmarkt
te bezien of er sprake is van structurele belemmeringen en zo ja, welke dat
zijn.
De reikwijdte van dit groenboek wat betreft producten is overigens vrij
groot: verzekeringen, leningen, betalingsverkeer, spaarrekeningen en
retailbeleggingen. Door die diversiteit blijft de argumentatie enerzijds op
een hoog abstractieniveau hangen wat tot weinig concrete aanknopingspunten leidt. Anderzijds gaat de Commissie op sommige gebieden op zeer
specifieke problemen in, waarbij de probleemanalyse nog onvoldoende
wordt uitgewerkt. Concrete vervolgstappen die de interne markt een stap
verder brengen zullen op deelmarkten moeten worden geïdentificeerd op
grond van een adequate probleemanalyse. Daarbij speelt dan ook een rol
dat voor verschillende deelmarkten recentelijk veel Europese maatregelen
zijn getroffen. Het gaat veelal om jonge regelgeving, soms zelfs vindt
implementatie nog plaats. Hierbij kan gedacht worden aan de markt voor
hypothecair krediet (Hypothekenrichtlijn), maar ook betalingsverkeer
waarbij het implementatietraject van de Betaaldiensterichtlijn 2 (PSD2)
nog twee jaar loopt. Het kabinet vindt het verstandig om voordat we
overgaan tot nieuwe maatregelen te bezien hoe de nieuwe regels werken.
Het is van belang daarbij per deelmarkt te analyseren welke belemmeringen resteren en of deze ongewenst en structureel van aard zijn.
Een algemene zorg van Nederland is dat verdere harmonisatie van regels
op het gebied van consumentenbescherming kan leiden tot vermindering
van de consumentenbescherming die momenteel al in Nederland bestaat.
Nederland kent toezicht op productontwikkeling door de AFM en een
provisieverbod bij financiële dienstverlening en beleggingsondernemingen. Daarmee kent Nederland regels die verdergaan dan de regels van
veel andere lidstaten.
Het is tenslotte van belang dat de regelgeving zoveel mogelijk techniekneutraal is. Dat wil zeggen dat regels algemene principes of normen
neerleggen die gehandhaafd moeten worden ongeacht de technologie die
gehanteerd wordt. Het voordeel van techniekneutrale regelgeving is dat
normen gelden ongeacht de stand van de technologie en hiermee
voorkomen wordt dat regelgeving aangepast moet worden als de techniek
wijzigt of erger, dat via technische aanpassingen regels kunnen worden
ontweken.
Al met al deelt het kabinet de doelstelling van de Commissie om
belemmeringen in de interne markt weg te nemen. Daarbij gelden
belemmeringen zowel aan de consumenten- als de aanbodskant.
Consumenten stappen zelfs tussen binnenlandse aanbieders maar weinig
over, zijn beperkt bereid in het buitenland financiële diensten af te nemen
en ondervinden belemmeringen bij het meenemen van afgenomen
diensten naar een andere lidstaat. Aanbieders ervaren drempels om in
een andere lidstaat hun diensten aan te bieden. Op beide kanten van de
markt gaan we hieronder nader in.
4.1 Consumenten
Het groenboek stelt dat het belang en de veiligheid van de consument
moet worden gewaarborgd door adequate consumentenbescherming en
grensoverschrijdende verhaalmogelijkheden. Daarmee kan het
vertrouwen van consumenten worden ondersteund en dat is een
voorwaarde voor het afnemen van financiële diensten in een andere
lidstaat. Hoewel het kabinet dit in zijn algemeenheid onderschrijft, is niet
duidelijk tot welke concrete voorstellen dit aanleiding kan geven. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

7

dan ook te vroeg om nu al uitspraken te doen over de wenselijkheid
daarvan.
De Europese Commissie onderzoekt welke belemmeringen consumenten
ondervinden bij het aanschaffen van financiële diensten en producten in
een andere lidstaat. Het is een goede zaak dat daarbij het consumentenperspectief expliciet wordt gehanteerd. Het belang van het faciliteren van
het zoeken, vergelijken en kiezen van financiële producten door consumenten kan nauwelijks worden overschat. Nieuwe technologieën bieden
daar inderdaad goede kansen toe.
Gedragseconomisch onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat meer keuze
niet noodzakelijkerwijs tot betere keuzes leidt. Vaak leidt teveel keuze tot
uitstelgedrag of tot het geheel niet kiezen. Nieuwe technologieën bieden
kansen om nieuwe diensten aan te bieden. In het bijzonder vergelijkingssites lijken een belangrijke toegevoegde waarde te hebben om keuzes te
faciliteren. Door het vertrouwen in deze vergelijkingssites te bevorderen
kan ook de werking van de interne markt mogelijk verbeteren. Hoe dit
vertrouwen concreet kan worden bevorderd, is geen eenvoudige vraag.
Voorkomen moet worden dat bij regulering van vergelijkingssites de
toegevoegde waarde van vergelijkingssites voor consumenten verloren
gaat.
De Europese Commissie zou ook verder kunnen onderzoeken welke
mogelijkheden en belemmeringen er bestaan om de gestandaardiseerde
informatie die in veel sectorale regels wordt geëist publiek beschikbaar te
stellen, zodat op basis van die informatie vergelijkingen kunnen worden
gemaakt. Het gaat bijvoorbeeld om productinformatie en productvoorwaarden. Op dit moment is de gestandaardiseerde informatie alleen op
papier of in digitale documenten terug te vinden. Als deze informatie
echter openbaar gemaakt wordt en als open data in databases
beschikbaar komt, zou dat zoek- en vergelijkdiensten kunnen helpen.
Tenslotte doen we in Nederland onderzoek naar hoe de keuzearchitectuur
kan worden verbeterd ten gunste van consumenten bijvoorbeeld door de
introductie van standaardproducten. Ons onderzoek heeft duidelijk
gemaakt dat standaardproducten een middel kunnen zijn om consumenten te helpen betere keuzes te maken. Standaardproducten zijn op
zichzelf geen doel. Er is echter niet in zijn algemeenheid een uitspraak te
doen over de wenselijkheid van standaardproducten. Per deelmarkt zal de
toepasselijkheid van het introduceren van een standaardproduct voor een
eventueel bestaand probleem moeten worden onderzocht. Hierbij kan ook
gekeken worden naar modaliteiten van standaardisatie afhankelijk van het
doel dat beoogd wordt met standaardisatie. Dit jaar wordt een experimenteel onderzoek gedaan naar het effect van een standaardproduct op
keuzes van consumenten. We zullen de Europese Commissie ook
informeren over de uitkomsten van dat onderzoek.
In Nederland heeft onder meer de Autoriteit Consument en Markt (ACM)
de afgelopen jaren in verschillende concurrentiestudies onderzoek gedaan
naar overstapdrempels. Daaruit kwam het beeld naar voren dat voor
sommige financiële producten consumenten niet overstappen terwijl er
aanzienlijke voordelen behaald kunnen worden. Dit toont eens te meer
aan dat het noodzakelijk is een probleemanalyse per deelmarkt te doen. In
deze onderzoeken lag de focus overigens niet op het aanschaffen van
financiële diensten en producten in het buitenland, maar duidelijk werd
dat overstapdrempels alleen tussen binnenlandse aanbieders al
aanzienlijk zijn. Op het terrein van betalingsverkeer zijn diverse onderzoekingen rondom nummerportabiliteit en overstapservice gaande. Evident is
dat nummerportabiliteit met de huidige systematiek van het International

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

8

Bank Account Number (IBAN) alleen binnen de Single European
Payments Area (SEPA) kan worden ingevuld. De Europese Commissie zal
dit alles voor SEPA in 2019 nader onderzoeken. Voor nu zijn er in
Nederland enkele concrete aandachtspunten. Zo wordt de overstapservice
op dit moment geëvalueerd, doet ACM nader onderzoek naar de baten
van nummerportabiliteit en vindt er een onafhankelijk onderzoek plaats
naar welke innovatieve ontwikkelingen het overstappen naar een andere
aanbieder van een betaalrekening verder kunnen vergemakkelijken.
4.2 Aanbodskant
Naast de belemmeringen die consumenten kunnen ervaren, moet ook aan
de aanbodkant naar het wegnemen van belemmeringen worden gezocht.
Ongerechtvaardigde en disproportionele toetredingsbelemmeringen
dienen zoveel mogelijk te worden weggenomen. Het is echter niet altijd
eenvoudig om vast te stellen of toetredingsbarrières ongerechtvaardigd
en disproportioneel zijn. Dit vereist veelal een zorgvuldige analyse van de
betreffende markt en de daar van toepassing zijnde regels.
In 2014 heeft de ACM onderzoek gedaan naar toetredingsbarrières tot
bancaire retailsector in Nederland. Daaruit concludeerde zij dat er op een
aantal punten sprake was van vermijdbare toetredingsbarrières. Het
kabinet heeft de aanbevelingen van de ACM om toetredingsbarrières tot
de Nederlandse bancaire retailsector te verminderen, verwelkomd, omdat
daarmee een bijdrage kan worden geleverd aan betere marktwerking in
het belang van consumenten. De aanbevelingen richtten de aandacht op
belangrijke zaken als duidelijkheid, eenvoud en proportionaliteit van
regelgeving en het goed inrichten van Europees toezicht. Een belangrijk
deel van de aanbevelingen zijn reeds onderdeel van beleid of lopende
beleidsvoorstellen. Met betrekking tot het streven naar minder complexe
en omvangrijke regelgeving en de evaluatie van het vergunningstelsel is
een onderzoek gedaan door Actal. Naar aanleiding daarvan wordt gewerkt
aan concrete vervolgstappen, bijvoorbeeld met betrekking tot het traject
van vergunningverlening. Ook het idee van steunpunten («one stop
shops») voor (buitenlandse) toetreders wordt in dat kader nader onderzocht.
4.3 Specifieke onderwerpen
Bij het identificeren van de belemmeringen aan de vraag- en aanbodzijde
van de markt, worden ook (soms zeer gedetailleerde) vragen gesteld die
zien op specifieke markten (grensoverschrijdende betalingen, beroepsaansprakelijkheidsverzekeringen, autoverzekeringen, aanverwante diensten
bij verzekeringen zoals bijvoorbeeld bij het huren van een auto.) Ook
specifieke vragen omtrent privacy, toegang en bruikbaarheid van
gegevens ter beoordeling van de kredietwaardigheid worden gesteld.
Het is nog te vroeg om in deze kabinetsreactie een uitspraak te doen over
al deze specifieke punten. Hierover zullen marktpartijen, toezichthouders
en andere belanghebbenden nader geconsulteerd worden. Bij de
uiteindelijke beantwoording van de vragen in de consultatie wil het
kabinet in ieder geval aangeven dat op grond van de analyse in het
groenboek er onvoldoende basis is om op deze onderwerpen vervolgacties te identificeren. Deze specifieke punten behoeven een nadere
probleemanalyse voordat er kan worden beoordeeld of vervolgstappen
nodig zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

9

5. Tot slot
Het groenboek sluit aan bij de ambities van de Commissie om de interne
markt voor financiële retaildiensten verder te bevorderen. Dit is goed
nieuws voor consumenten omdat een beter werkende interne markt in de
praktijk vaak leidt tot meer keuze, lagere prijzen en een hogere kwaliteit
van dienstverlening. Het kabinet steunt dit streven dan ook en ziet uit naar
concrete voorstellen die hieruit zouden kunnen voortvloeien in het
actieplan wat tegen de zomer van 2016 wordt gepubliceerd.
Daarbij acht het kabinet het wel van belang dat de effecten van bestaande
en soms zeer recent in werking getreden regelgeving worden vastgesteld
voordat nieuwe maatregelen worden voorgesteld. Ook vindt het kabinet
het van belang dat het niveau van consumentenbescherming in
Nederland niet verslechtert ten opzichte van de huidige situatie. Ten slotte
wil het kabinet de Europese Commissie meegeven dat effectief beleid
aansluit bij daadwerkelijk gedrag van consumenten. Effectief beleid moet
worden vormgegeven op basis van een gedegen probleemanalyse en
effectmeting voor specifieke retailmarkten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2060

10