Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 298

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2015
Zoals toegezegd in de brief van 21 juli jongstleden (Kamerstuk 31 936,
nr. 291), waarin de evaluatie van de eerste fase van de ontwikkeling van
Eindhoven Airport en het advies van de heer Alders inzake de tweede fase
aan u is aangeboden geef ik u hierbij, mede namens de Minister van
Defensie, een reactie op de evaluatie en het advies. Daarbij geven wij ook
een toelichting op de ultieme poging die de heer Alders op ons verzoek
met partijen heeft ondernomen om het draagvlak voor het advies te
verbreden (zie bijlagen)1 en het initiatief dat wijzelf naar aanleiding van
het Algemeen Overleg luchtvaart van 30 september jongstleden hebben
genomen om tot een breder gedragen advies te komen. Tot slot informeren wij u tevens over de wijze waarop wij voornemens zijn de
resultaten doorwerking te laten hebben in de medegebruiksvergunning
voor de tweede fase.
Aanleiding en opdracht
Op verzoek van het toenmalige kabinet is door de heer Alders in 2009 een
regionale tafel gevormd voor het overleg over de inpassing van de
luchthavenontwikkeling in de regio Eindhoven. In 2010 heeft deze tafel
een advies uitgebracht over de gecontroleerde ontwikkeling van
Eindhoven Airport met 25.000 extra vliegtuigbewegingen in twee tranches
(Kamerstuk 31 936, nr. 30). Aanleiding was het verzoek van het kabinet om
advies uit te brengen ten aanzien van de ontwikkeling van de burgerluchtvaart op de luchthavens Eindhoven en Lelystad en de nationale capaciteitsvraag naar luchtvaart (Kamerstuk 29 665, nr. 118) als vervolg op het
kabinetsstandpunt over de ontwikkeling van Schiphol. Het uitgangspunt
hierbij was het accommoderen van 70.000 extra vliegtuigbewegingen,
waarbij een gelijkwaardige verdeling van 35.000 vliegtuigbewegingen
over de luchthavens Eindhoven en Lelystad als richtgetal is meegegeven.
Dit aantal is in het Aldersadvies Eindhoven uit 2010 op uitdrukkelijk
1

kst-31936-298
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 298

1

verzoek van de regionale partijen voor luchthaven Eindhoven teruggebracht tot 25.000.
In het Aldersadvies Eindhoven uit 2010 en het bijbehorende kabinetsstandpunt (Kamerstuk 31 936, nr. 45) is opgenomen dat de eerste fase van
de ontwikkeling met circa 10.000 extra vliegtuigbewegingen uiterlijk in
2015 eindigt. De tweede fase, met een ontwikkeling van nog eens 15.000
extra vliegtuigbewegingen tot 2020, kan niet eerder van start gaan dan
nadat monitoring en evaluatie van de resultaten van de eerste fase heeft
plaatsgevonden en nadat is gebleken dat aan de vooraf gestelde
voorwaarden voor evaluatie is voldaan of dat met aanvullende maatregelen alsnog kan worden voldaan.
Daarnaast hebben de omwonenden via de Belangenbehartiging
Omwonenden Welschap (BOW) en de Brabantse Milieufederatie (BMF) in
2012 aanvullende afspraken gemaakt met de luchthaven, de zogenaamde
verrijkingsafspraken. Deze afspraken hebben het voor deze partijen
mogelijk gemaakt om alsnog in te stemmen met fase 1. De regiogemeenten van de eerste ring, die in 2010 al hadden ingestemd met de
realisatie van fase 1, hebben zich hierbij aangesloten.
Naar aanleiding van de bespreking van het Luchthavenbesluit in uw
Kamer, hebben wij in aanvulling op het bovenstaande per brief van 16 juni
2014 aan de Alderstafel gevraagd om, naast de «toetspunten», expliciet af
te wegen welk aantal slots voor landingen per dag tussen 23.00 en 24.00
uur voor de tweede fase geadviseerd wordt op te nemen als maximum.
Daarnaast is aan uw Kamer toegezegd aan de Alderstafel te bespreken op
welke wijze een adequate juridische borging van dit maximum kan
plaatsvinden.
Met de nu voorliggende evaluatie en het advies voor de tweede fase
wordt invulling gegeven aan bovenstaande afspraken.
Evaluatie eerste fase
In het Aldersadvies Eindhoven uit 2010, dat door het kabinet is overgenomen, is afgesproken dat de ontwikkeling van Eindhoven Airport in twee
tranches plaatsvindt. De eerste tranche, met circa 10.000 extra vliegtuigbewegingen, is dit jaar geëindigd. Zoals hierboven is aangegeven, zijn aan
de start van de tweede fase voorwaarden verbonden. Voordat de tweede
fase van start kan gaan, moet uit de monitoring en evaluatie van de
resultaten van de eerste fase blijken, dat aan de vooraf gestelde
voorwaarden is voldaan of dat met aanvullende maatregelen alsnog kan
worden voldaan. In de evaluatie is getoetst op de volgende punten:
A. Business case (aandeel brainportbestemmingen en marktaandeel
Eindhoven Airport in de eigen catchment area in termen van aantal
vliegtuigbewegingen);
B. Hinderbeperking (randvoorwaarden voor CDA-aanvliegen, optimaliseren vertrekroutes, idle reverse thrust, reduced flaps, prikkels voor
inzet geluidsarme vliegtuigen);
C. Duurzaamheid en leefbaarheid (hoogste ACI-accreditatie voor
CO2-neutraliteit, monitoring, gezondheid, duurzame landzijdige
ontsluiting);
D. Verplaatsing militaire functies (inclusief financiering).
Uit de evaluatie komt naar voren dat alle afspraken die gemaakt zijn over
de te evalueren onderwerpen zijn uitgevoerd:
1. Het aantal bestemmingen dat voor Brabant en de Brainportregio van
belang is, is aanzienlijk uitgebreid en voldoet aan de met de regio
afgesproken normen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 298

2

•

2.

3.
4.
5.

6.

75% van de vliegtuigbewegingen vindt plaats naar zogenaamde
combi-bestemmingen, een mengvorm van zakelijke en toeristische reizigers;
• Het marktaandeel van Eindhoven Airport in de eigen regio is
gestegen van 23% naar 36%.
De afgesproken hinderbeperkende maatregelen zijn ingevoerd,
waaronder CDA-landingen, het optimaliseren van routes, idle reverse
thrust (landen zonder gebruik van een motor) en het inbouwen van
prikkels voor de inzet van geluidsarme vliegtuigen;
Op het gebied van duurzaamheid is de hoogst mogelijke accreditatie
behaald, waarbij de luchthaven volledig CO2-neutraal opereert;
De leefbaarheidsonderzoeken zijn conform afspraak uitgevoerd;
Op het gebied van landzijdige bereikbaarheid is een bestuursovereenkomst afgesloten door het Rijk met de regio. Hierin zijn afspraken
opgenomen om de bereikbaarheid van Eindhoven Airport met de
auto en het openbaar vervoer de komende jaren te verbeteren. In
totaal is hiermee een investering gemoeid van ruim 80 miljoen euro,
waarvan het Rijk 40 miljoen voor zijn rekening neemt;
Bezuinigingen bij het Ministerie van Defensie hebben de verdere
invulling van de afspraak over de verplaatsing van de militaire
functies van de basis Eindhoven naar elders overbodig gemaakt.

Op basis van bovenstaande hebben de partijen aan Tafel vastgesteld dat
aan alle elementen van de evaluatie is voldaan, zodat conform het advies
van 2010 fase 2 van start kan gaan.
Daarnaast is gekeken in hoeverre de verrijkingsafspraken tussen BOW,
BMF en Eindhoven Airport zijn nagekomen. Het gaat hierbij om afspraken
over nachtvluchten, het bestemmingenprofiel, geluidmonitoring,
milieuwinst en gebruiksmogelijkheden en over de bescherming van het
weekend. De afspraken hebben betrekking op de gebruiksjaren 2013 en
2014. Door alle partijen aan Tafel is vastgesteld dat deze zijn nageleefd.
Conclusie evaluatie
Op basis van bovenstaande onderschrijven wij de conclusie dat aan alle
elementen van de evaluatie is voldaan, zodat conform het eerder door
kabinet en Kamer onderschreven advies uit 2010, fase 2 in werking kan
treden.
Advies tweede fase
Om tot het advies te komen voor de tweede fase van de ontwikkeling van
Eindhoven Airport was niet alleen het resultaat van de evaluatie van
belang. In 2014 heeft een herhaling plaatsgevonden van het hinderbelevingsonderzoek dat de GGD Brabant-Zuidoost in 2012 als nulmeting heeft
uitgevoerd. Uit het onderzoek komt naar voren dat de beleefde hinder,
slaapverstoring en zorg over de toekomst is toegenomen. Het onderzoek
laat echter ook zien dat de houding van omwonenden ten opzichte van de
luchthaven(ontwikkeling) en de beleefde gezondheid niet is verslechterd,
ondanks de groei van het vliegverkeer in de afgelopen jaren.
Op basis van de resultaten van de evaluatie, maar ook van de uitkomsten
van het hinderbelevingsonderzoek, voorziet het advies in een aantal
concrete elementen die de verdere ontwikkeling van de luchthaven dienen
te flankeren om te komen tot een verantwoorde regionale inpassing. Het
gaat hierbij onder andere om maatregelen met betrekking tot hinderbeperking, een gestaffelde jaarlijkse groei van het aantal extra vliegtuigbewegingen tot 2020, informatievoorziening, innovaties en het voortzetten
van overleg tussen partijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 298

3

Een belangrijk punt in het advies betreft het aantal vluchten tussen 23.00
en 24.00 uur. De standpunten van de verschillende partijen ten aanzien
van dit onderwerp lopen uiteen en het is dan ook een belangrijk en
uitvoerig onderwerp van gesprek geweest aan de Tafel. In het oorspronkelijke Aldersadvies Eindhoven uit 2010 en het bijbehorende kabinetsbesluit
werd voor de eerste fase uitgegaan van maximaal 4 slots tussen 23.00 en
24.00 uur. Gelet op de verwachte ontwikkeling van de luchthaven is in het
Luchthavenbesluit Eindhoven, dat op 1 november 2014 in werking is
getreden, ruimte gecreëerd voor maximaal 8 slots tussen 23.00 en 24.00
uur. De effecten hiervan zijn in de MER in beeld gebracht. In de zienswijzenprocedure bij de MER heeft dit niet tot opmerkingen geleid, ook niet
van de zijde van BOW, BMF en omliggende gemeenten. Wel hebben wij
bij de bespreking van het Luchthavenbesluit aan uw Kamer de toezegging
gedaan dat het daadwerkelijke aantal slots tussen 23.00 en 24.00 uur voor
fase 2 niet per definitie het maximum van 8 slots zou hoeven te bedragen,
maar dat dit aantal eventueel naar beneden zou worden bijgesteld op
basis van de evaluatie en het advies aan de Alderstafel en dat dit aantal
zou worden vastgelegd in de medegebruiksvergunning voor de tweede
fase.
Het advies voor de tweede fase voorziet op dit punt voor de homecarrier
op jaarbasis maximaal gemiddeld 4 vliegtuigbewegingen, met een
maximum van 6 bewegingen per dag na 23.00 uur voor geplande
landingen, waarbij de grens niet langer op 24.00 uur ligt maar op 23.30
uur. Dit betekent dat de lijn uit de eerste fase die eerder door partijen aan
de Tafel unaniem is onderschreven, wordt doorgetrokken. Voor de
exploitant wordt meer flexibiliteit ingebouwd om bijvoorbeeld in het
drukke zomerseizoen per dag 2 bewegingen meer te kunnen maken, mits
deze worden gecompenseerd in de rest van het jaar. Voor de omgeving
wordt een inperking van de openstellingstijden overeengekomen: de
mogelijkheid voor het plannen van vluchten van de homecarrier wordt
ingekort van 17 uur naar 16,5 uur – 23.30 uur in plaats van 24.00 uur – én
het maximum van 8 slots, dat in het Luchthavenbesluit is opgenomen,
wordt substantieel beperkt.
Tevens zijn ten behoeve van de regio nadere beperkingen in de openingstijden voor het weekend opgenomen. Gelet op de uitkomsten van het
hinderbelevingsonderzoek en de discussies hierover aan de Tafel luidt het
advies op dit punt om voor de zondag tegemoet te komen aan de wens
van de regionale partijen. Het voorstel houdt in dat de homecarrier op
zondag gemiddeld op jaarbasis met 4 vliegtuigen per dag mag starten
met een maximum van 6 per dag tussen 7.00 en 7.30 uur. De overige
toestellen van de homecarrier, met een maximum van 8 vliegtuigbewegingen tussen 7.00 en 8.00 uur, starten op zondag vanaf 7.30 uur.
Het advies kan op instemming rekenen van de provincie Noord-Brabant,
de gemeente Eindhoven, de Brabants Zeeuwse Werkgeversvereniging,
stichting Brainport, Schiphol Group en Eindhoven Airport. Het kan niet
voor alle onderdelen op instemming rekenen van de omliggende
gemeenten, de BOW en de BMF. Zij hebben een alternatief voorstel
ingediend ten aanzien van het aantal vluchten na 23.00 uur, de openstellingstijden op zon- en feestdagen en de jaarlijks toegestane groei. Dit
voorstel kon echter niet op instemming rekenen van de andere partijen
aan de Alderstafel.
Weging advies
Hoewel het integrale advies naar onze mening het resultaat is van een
zorgvuldig proces van meer dan een jaar met alle partijen aan de
regionale Tafel, is het feit dat het advies door een deel van de partijen niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 298

4

op alle punten wordt gesteund voor ons reden geweest om naar
mogelijkheden te zoeken om het draagvlak te verbreden. Er zijn daarom
door zowel de heer Alders als door onszelf meerdere pogingen ondernomen om tot een breder gedragen advies te komen. In dit kader zijn door
ons voorstellen gedaan om de omgeving in aanvulling op het Aldersadvies verder tegemoet te komen. Dit heeft geresulteerd in een wijziging
ten aanzien van de in het Aldersadvies opgenomen voorstellen inzake het
aantal geplande vluchten na 23.00 uur en de jaarlijks toegestane groei.
Concreet betekent dit dat wij voornemens zijn om Eindhoven Airport de
mogelijkheid te bieden om op jaarbasis maximaal gemiddeld 4 vliegtuigbewegingen per dag in te plannen voor landingen tussen 23.00 en 23.30
uur. Voor de jaren 2016 en 2017 wordt hieraan een maximum van 5
bewegingen per dag gekoppeld. Voor de jaren hierna zal aan het
gemiddelde van 4 vliegtuigbewegingen per dag een maximaal aantal van
6 bewegingen per dag worden gekoppeld. Ten aanzien van het gebruik in
de dagranden gelden verder de beperkingen zoals opgenomen in het
Aldersadvies.
Aan de in het Aldersadvies voorgestelde jaarlijkse groei wordt voor
Eindhoven Airport de harde voorwaarde verbonden dat deze toegestane
groei deels afhankelijk wordt gesteld van het aantal gerealiseerde
vliegtuigbewegingen na 23.00 uur. Een deel van de groei, te weten 1.500
vliegtuigbewegingen, wordt namelijk pas toegestaan indien in het
voorafgaande jaar het aantal gerealiseerde vliegtuigbewegingen na 23.00
uur niet meer bedroeg dan op jaarbasis maximaal gemiddeld 3 per dag.
Dit betekent dat zowel het aantal toegestane vliegtuigbewegingen na
23.00 uur als de gebruiksmogelijkheden die aan Eindhoven Airport zullen
worden vergund, beperkter zijn dan hetgeen in het Luchthavenbesluit is
vastgelegd en ook beperkter is dan hetgeen is voorgesteld in het
Aldersadvies.
Daarnaast zal, in aanvulling op het Aldersadvies, in overleg met partijen
de mogelijkheden worden verkend om een onafhankelijk onderzoek uit te
voeren naar flankerende voorstellen die de overlast in de regio verder
kunnen terugdringen. Dit onderzoek zal zich niet alleen op de periode tot
2020 richten, maar ook op de periode daarna. Hierbij zal in aanvulling op
de bekende hinderbeperkende maatregelen zoals geluidsisolatie, het
leefbaarheidsfonds en het verleggen van vliegroutes, ook naar minder
voor de hand liggende opties worden gekeken.
Verder hechten wij er aan dat ook in de toekomst een monitoring van
hinderbeleving rond Eindhoven Airport zal plaatsvinden. Samen met de
GGD en het RIVM zal er daarom, mede op verzoek van de regio, door het
rijk worden gewerkt aan een standaardset vragen, die kan worden
meegenomen bij de periodieke reguliere GGD-gezondheidsonderzoeken.
Hiermee kunnen de kosten van deze monitoring voor de regio worden
beperkt. Tevens wordt het door deze «standaardisatie» mogelijk om de
resultaten van deze onderzoeken tussen de verschillende luchthavens
onderling te vergelijken. Ook kan hinderbeleving als gevolg van vliegverkeer daarmee beter worden vergeleken met andere bronnen van
hinder.
Tot slot willen wij kort ingaan op de overlast in Wintelre als gevolg van de
nieuwe vliegroute 1b. In het advies wordt specifiek aandacht gevraagd
voor mogelijkheden tot ontlasting van Wintelre. Dit dorp, dat grenst aan
de luchthaven, ervaart de nieuwe vliegroute 1b in samenhang met de
geluidoverlast van de inrichtings- en grondgebonden activiteiten van het
vliegveld, als een aanzienlijke verslechtering. In antwoord op schriftelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 298

5

vragen van de leden Van Helvert en Knops bent u geïnformeerd dat een
evaluatie van deze vliegroute nog onderwerp van gesprek is (Aanhangsel
Handelingen II 2014/15, nr. 3217). Uiterlijk vanaf januari 2016, een jaar na
de ingebruikneming van de vliegroute, zal deze worden geëvalueerd. De
klachten van de bewoners van Wintelre worden in deze evaluatie
betrokken. Dat betekent dat ook de geluidoverlast van andere activiteiten
in beschouwing wordt genomen.
Conclusie
Partijen hebben aangegeven de door ons verrichtte inspanningen om tot
een breder gedragen advies te komen, te waarderen. Wij zijn van mening
dat, ondanks dat partijen elkaar niet op alle punten hebben kunnen
vinden, het nu voorliggende advies een evenwichtige basis biedt voor een
duurzame ontwikkeling van Eindhoven Airport tot 2020. Met het advies en
de bovengenoemde additionele hinderbeperkende maatregelen wordt
zorgvuldig omgegaan met het milieu en de omwonenden en wordt
invulling gegeven aan de afspraken over de gewenste groei van
Eindhoven Airport, mede ter ondersteuning van Schiphol. Wij nemen het
advies voor de tweede fase van de ontwikkeling van Eindhoven Airport
dan ook over en vullen deze aan met de in deze brief genoemde additionele hinderbeperkende maatregelen.
Dit betekent samengevat het volgende:
– Start van de tweede fase van de ontwikkeling van Eindhoven Airport
met de mogelijkheid tot 15.000 extra vliegtuigbewegingen te accommoderen tot 2020 conform het Aldersadvies;
– Additionele hinderbeperkende maatregelen bovenop het Aldersadvies:
• Op jaarbasis maximaal gemiddeld 4 geplande vliegtuigbewegingen
per dag tussen 23.00 – 23.30 uur met voor de jaren 2016–2017 een
maximum van 5 geplande bewegingen per dag en voor de jaren
erna een maximum van 6 geplande vliegtuigbewegingen per dag;
• Het afhankelijk stellen van een deel van de groei van het aantal
gerealiseerde vliegtuigbewegingen na 23.00 uur;
• Het uitvoeren van een onafhankelijk onderzoek naar flankerende
voorstellen om overlast in de regio verder terug te dringen;
• Het monitoren van de hinderbeleving door middel van het
periodieke reguliere GGD-gezondheidsonderzoek;
• Het starten van een evaluatie van de vliegroute 1b in januari 2016.
Wij zijn de omliggende gemeenten erkentelijk dat zij, evenals de
gemeente Eindhoven en de provincie Noord-Brabant, nadrukkelijk hebben
aangegeven als regionale overheden gezamenlijk vooruit te willen kijken
en als overheden een eendrachtige koers te zullen varen. Dit houdt in dat
deze gemeenten hebben aangegeven ons besluit te accepteren als
gegeven en uitgangspunt, mits ook de omliggende gemeenten zullen
worden toegevoegd aan de deelnemers van het uitvoeringsoverleg zoals
bedoeld in het Aldersadvies. Wij zijn tegen deze achtergrond van harte
bereid uitvoering te geven aan de aanbeveling uit het advies om een
uitvoeringstafel in te stellen. Aan deze tafel kunnen de voor partijen
belangrijke onderwerpen worden geagendeerd. Wij achten het van belang
dat alle partijen die deel hebben genomen aan de Alderstafel Eindhoven
ook deelnemen aan de uitvoeringstafel. Deze partijen zullen dan ook voor
deelname worden uitgenodigd. Wij zijn verheugd dat de provincie
Noord-Brabant heeft aangegeven het initiatief te willen nemen om tot een
uitvoeringstafel te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 298

6

Medegebruiksvergunning voor de tweede fase
Conform de toezegging aan uw Kamer heeft de Tafel advocatenkantoor
Pels Rijcken & Drooglever Fortuijn advies gevraagd hoe een adequate
juridische borging van het maximum aantal slots na 23.00 uur kan
plaatsvinden. Hieruit is naar voren gekomen dat borging kan plaatsvinden
via het instrument van de medegebruiksvergunning, welke voor de
tweede fase aan Eindhoven Airport zal worden afgegeven. Wij kunnen ons
in dit advies vinden.
Daarnaast is aan uw Kamer toegezegd aan te geven op welke wijze de
resultaten van de evaluatie en het advies doorwerking zullen hebben in de
medegebruiksvergunning voor de tweede fase.
Naast de maximering van het aantal slots na 23.00 uur en de beperking
van de gebruiksmogelijkheden op zondag, zal in de medegebruiksvergunning een gestaffelde groei worden opgenomen zodat de in het
Luchthavenbesluit vastgelegde gebruiksruimte van 10,3 km2 niet ineens
wordt vol gevlogen. Deze gestaffelde groei bestaat uit een onvoorwaardelijk deel en een voorwaardelijk deel. Het deel van de groei dat
voorwaardelijk wordt toegekend, mag pas worden benut indien het aantal
gerealiseerde vliegtuigbewegingen na 23.00 uur in het voorgaande jaar op
jaarbasis gemiddeld per dag niet meer bedraagt dan 3.
Dit komt voor de jaren 2016, 2017, 2018 en 2019 neer op de volgende
jaarlijkse maximum aantallen vliegtuigbewegingen (vlb):
2016

2017

2018

2019

33.500

35.500 onvoorwaardelijk
1.500 voorwaardelijk*
37.000 maximaal
*: gerealiseerde aantal vlb
tussen 23.00–24.001 uur in
2016 was niet meer dan 3
per dag gemiddeld op
jaarbasis

39.000 onvoorwaardelijk
1.500 voorwaardelijk*
40.500 maximaal
*: gerealiseerde
aantal vlb tussen
23.00–24.00 uur in
2017 was niet meer
dan 3 per dag
gemiddeld op
jaarbasis

41.500 onvoorwaardelijk
1.500 voorwaardelijk*
43.000 maximaal
*: gerealiseerde aantal
vlb tussen 23.00–24.00
uur in 2018 was niet
meer dan 3 per dag
gemiddeld op jaarbasis

1

Conform het Aldersadvies mogen er geen vluchten worden ingepland die landen na 23.30 uur.

De medegebruiksvergunning dient per 1 januari 2016 te worden verleend
aan Eindhoven Airport. Wij zullen u deze later dit jaar ter informatie doen
toekomen.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 298

7