Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1627

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 mei 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vier fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Richtlijn inzake toelating onderzoekers, studenten en andere
Categorieën (Kamerstuk 22 112, nr. 1626)
Fiche 2: Mededeling «Een EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering»
Fiche 3: Verordening vereenvoudigde aanvaarding van bepaalde
openbare akten in de Europese Unie (Kamerstuk 22 112, nr. 1628)
Fiche 4: Richtlijn betreffende de uitoefening van rechten in het kader van
vrij verkeer van werknemers (Kamerstuk 33 635, nr. 2)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1627
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1627

1

Fiche: Mededeling «Een EU-strategie voor aanpassing aan de
klimaatverandering»
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Mededeling «Een EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering»
Datum ontvangst Commissiedocument
25 april 2013
Nr. Commissiedocument
COM (2013) 216
Pre-lex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=202557
Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
SWD (2013) 131
Behandelingstraject Raad
Milieuraad
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
2. Essentie voorstel
In de mededeling «Een EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering» stelt de Commissie dat in Europa en in de rest van de wereld de
gevolgen van klimaatverandering steeds sterker worden gevoeld. Om de
ernstigste risico’s te vermijden moet beperking van de klimaatverandering
een prioriteit van de wereldgemeenschap blijven. Echter, hoe succesvol
de inspanningen ter vermindering ook mogen zijn, de gevolgen zullen de
komende decennia blijven toenemen vanwege de vertraagde gevolgen
van de uitstoot van broeikasgassen in heden en verleden. Met de
aanpassingsstrategie wil de Commissie een bijdrage leveren aan een
klimaatbestendig Europa, door de paraatheid in en de reactie van de EU
voor de huidige en toekomstige gevolgen van klimaatverandering op een
hoger niveau te brengen. Zij streeft naar een coherente aanpak en
verbeterde coördinatie, rekening houdend met de eigen verantwoordelijkheden van lidstaten. De motivatie voor het uitbrengen van een EU
strategie ligt in de grensoverschrijdende dimensie, EU competentie in
bestaand (bijvoorbeeld sectoraal) EU beleid, schaalvoordelen (capaciteit,
kennis en dataverzameling), en verschillen in capaciteit in regio’s om met
kwetsbaarheid om te gaan.
De mededeling bevat drie lijnen van acties.
Ten eerste: bevordering van maatregelen door de lidstaten. Voor
kosteneffectieve aanpassing is het bewerkstelligen van samenhang van
belang, net als consistentie tussen het in kaart brengen van risico’s en de
respons hierop. Van lidstaten wordt verwacht in 2017 een omvattende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1627

2

aanpassingstrategie te hebben vastgesteld. De Commissie verstrekt
richtsnoeren voor het formuleren hiervan en zal de voortgang volgen via
het monitoringmechanisme. Ter ondersteuning wordt gewezen op LIFE
financiering. De Commissie wil de aandacht voor klimaatverandering ook
bevorderen op lokaal niveau via het convenant van burgemeesters.
Een tweede lijn is: beter onderbouwde besluitvorming. Een stevige
kennisbasis is nodig voor kwetsbaarheidanalyses, besluitvorming, maar
ook van essentieel belang voor innovatie en de uitrol van technologieën
voor aanpassing aan klimaatverandering.
De Commissie wijst voor het gezamenlijk in kaart brengen van kennislacunes en het overbruggen van de kenniskloof op mogelijkheden zoals
verbeterde institutionele samenwerking binnen Europa en financiële
ondersteuning via de programmering van Horizon 2020. Verder wil de
Commissie met het Europees Milieu Agentschap en de lidstaten zorgen
voor betere toegang tot informatie, onder meer door het verder ontwikkelen van de mogelijkheden van Climate-Adapt, als centraal punt van
informatie over aanpassing in Europa.
De derde belangrijke lijn betreft EU-acties op het gebied van klimaatbestendigheid: de bevordering van aanpassing in belangrijke sectoren. Het
gaat om de integratie van aanpassingsmaatregelen in het beleid en de
progamma’s van de EU, waarvoor het initiatief tot voorstellen door de
Commissie zelf is opgepakt. Aanpassing is al geïntegreerd in wetgeving
voor sectoren zoals mariene wateren, bosbouw, en vervoer; en in
belangrijke beleidsinstrumenten zoals die inzake binnenwateren,
biodiversiteit en migratie en mobiliteit. Separaat in de periode voor de EU
strategie heeft de Commissie wetgevingsvoorstellen gedaan voor de
integratie van aanpassing in de land- en bosbouw, de mariene ruimtelijke
ordening en het geïntegreerde beheer van kustgebieden, energie,
risicopreventie en risicobeheer, vervoer, onderzoek, gezondheid en het
milieu. Energie en vervoer krijgen hierbij voorrang. Binnen het gezondheidsbeleid zijn een aantal maatregelen voor mens, dier en plant reeds
operationeel, maar zij worden aangepast aan uitdagingen die klimaatverandering met zich meebrengt. Bij de mededeling is informatie verstrekt
waarin de Commissie uiteenzet wat de Commissie over gezondheid,
mariene en kustgebieden en infrastructuur reeds onderneemt. Komende
beleidsinitiatieven worden aangekondigd en zullen in daarvoor geëigende
EU kaders worden behandeld. Genoemd worden o.a. richtsnoeren inzake
aanpassing in relatie tot het Natura 2000-netwerk.
De Commissie wil in samenwerking met o.a. organisaties die werken aan
Europese normalisatievoorstellen analyseren in welke mate normen,
codes en voorschriften voor fysieke infrastructuur moeten worden
versterkt om het hoofd te bieden aan extreme gebeurtenissen en andere
klimaateffecten. Door het beschikbaar stellen van richtsnoeren bij het
gemeenschappelijk landbouwbeleid, het cohesiebeleid en het gemeenschappelijk visserijbeleid wil de Commissie de integratie van aanpassing
in genoemde kaders bevorderen. Hiervoor komen middelen (2014–2020)
beschikbaar. Tot slot wil de Commissie het gebruik bevorderen van
verzekeringen en andere financiële producten voor bewustwording,
preventie en mitigatie van risico’s bij investeringen en zakelijke beslissingen.
Voor de samenwerking binnen de EU stelt de Commissie voor gebruik te
maken van het reeds bestaande Comité klimaatverandering. Lidstaten
moeten ook voor het einde van 2013 nationale contactpunten aanwijzen
voor de coördinatie van de communicatie met de Commissie, waaronder
rapportage activiteiten.
Toegang tot financiering is van belang. Het ontwerp van de ER voor een
meerjarig financieel kader voor 2014–2020 gaat er vanuit dat 20% van de
EU-begroting zal worden benut voor klimaatgerelateerde uitgaven,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1627

3

mitigatie en adaptatie. De Commissie heeft aanpassing aan klimaatverandering opgenomen in haar voorstellen voor diverse
EU-financieringsprogramma’s voor 2014–2020. Europese fondsen voor
cohesiebeleid en het LIFE programma zullen de lidstaten, regio’s en
steden kunnen steunen bij het investeren in programma’s en projecten op
het gebied van aanpassing. In het nieuwe kaderprogramma voor
onderzoek en innovatie Horizon 2020 zal aanpassing aan klimaatverandering onderdeel zijn van de derde pijler van dit programma, gewijd aan
maatschappelijke uitdagingen.
Het is de bedoeling van de Commissie de marktpenetratie van verzekeringen tegen natuurrampen (breder dan alleen als gevolg van klimaatverandering) te verbeteren. Hierover heeft de Commissie recent een
Groenboek opgesteld (COM 213 uit 2013). De kamer ontvangt binnenkort
de concept-kabinetsreactie op dit Groenboek.
Ook bieden financiële instellingen zoals de Europese Investeringsbank en
de Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling leningen voor
aanpassing.
De Commissie wil indicatoren (doen) ontwikkelen ter ondersteuning van
aanpassingsinspanningen en beoordeling van zwakke plekken in de EU.
3. Wat is de Nederlandse grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheidsvaststelling, subsidiariteit en proportionaliteit van
deze mededeling en de eventueel daarin aangekondigde concrete
wet- en regelgeving? Hoe schat Nederland de financiële gevolgen
in, alsmede de gevolgen op het gebied van regeldruk en administratieve lasten?
Bevoegdheidsvaststelling
Het betreft een mededeling van de Commissie. De verwijzing naar
integratie van aanpassing in sectoraal EU beleid betekent dat in die
gevallen zal moeten worden gekeken naar de specifieke rechtsgrondslag
en bevoegdheden. In het algemeen is er daarbij op basis van Artikel 192
VWEU sprake van gedeelde bevoegdheid op milieu en klimaatgebied en
de Commissie is dan ook bevoegd om de mededeling vast te stellen.
Subsidiariteit
Het oordeel is positief. De genoemde beleidsvelden voor het (separaat)
integreren van klimaataanpassing in EU beleid kunnen over het algemeen
beoordeeld worden als EU breed relevant. Dit onder meer om redenen
van het grensoverschrijdend karakter, EU competentie in bestaand
(bijvoorbeeld sectoraal) EU beleid, en schaalvoordelen (capaciteit, kennis
en dataverzameling). Veel van de aangekondigde voorstellen en hulpmiddelen kunnen lidstaten en sectoren gebruiken als handreiking. Hiermee
worden de bevoegdheden van de lidstaten niet aangetast.
Proportionaliteit
Het oordeel is positief. Er wordt een richtinggevend kader geboden om te
komen tot coherente aandacht voor klimaataanpassing in de EU. Het
voortouw bij lidstaten tot het opzetten en uitvoeren van plannen en de
daarop gebaseerde rapportage vormen de bron voor het identificeren van
initiatieven op EU niveau. Over die rapportage vindt nog nader overleg
plaats met lidstaten ingevolge de onlangs vastgestelde regulering over
monitoring en rapportage. In dit stadium is geen wettelijke verankering
van de planverplichting aan de orde. Het in 2017 bezien van de noodzaak
dit alsnog te doen, kan t.z.t. opnieuw worden beoordeeld op proportionaliteit, het afwegen van de verhouding tussen middel en doel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1627

4

Inschatting van de financiële gevolgen
Gezien de aard van de voorgestelde acties zullen de financiële gevolgen
van de mededeling beperkt zijn. De schattingen die de Commissie in het
Impact Assessment geeft voor het opstellen van een nationale adaptatiestrategie zijn hoger dan voor Nederland kan worden verwacht. In
Nederland zal een belangrijk deel van de strategie bestaan uit reeds
verricht werk en rapportage in het kader van het Deltaprogramma. Door
mee te werken aan een set indicatoren kan overbodige rapportage
worden voorkomen. De Commissie schat in dat het meenemen van
aanpassing aan klimaatverandering bij lopende investeringen leidt tot
besparingen als gevolg van het voorkomen van schade in de toekomst.
Eventuele budgettaire gevolgen voor de Rijksoverheid worden ingepast
op de begroting van de respectievelijke beleidsverantwoordelijke
departementen, conform de regels van de budgetdiscipline. De
Commissie noemt in de mededeling een aantal EU-programma’s, zoals
structuurfondsen, Horizon 2020 en LIFE. Nederland is van mening dat de
middelen voor de klimaatadaptatiestrategie gevonden dienen te worden
binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van de EU-begroting
2014–2020 en moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de
jaarbegroting.
De mededeling heeft geen directe financiële consequenties voor decentrale overheden. Toepassing van de diverse handreikingen kan op termijn
leiden tot (beperkte) meerkosten voor thema’s welke tot dusverre niet
(bijvoorbeeld in het Deltaprogramma) zijn geadresseerd.
Inschatting van de gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Er is geen sprake van nieuwe wet- en regelgeving als direct gevolg van de
mededeling. Rapportage kan naar verwachting worden ingepast in de
reeds bestaande afspraken in EU en internationaal (Klimaatverdrag) kader.
Commissievoorstellen die voortkomen uit integratie van aanpassing aan
klimaatverandering in sectoraal EU beleid worden geacht onderdeel te zijn
van de periodieke actualisatie van de betreffende instrumenten.
4. Nederlandse positie over de mededeling
Het kabinet verwelkomt de mededeling van de Commissie over
aanpassing aan klimaatverandering. De huidige en toekomstige veranderingen van het klimaat vereisen een proactieve houding. Daarin staat wat
Nederland betreft het vergroten van de weerbaarheid van lidstaten
centraal. De voorstellen van de Commissie laten zien dat ook de EU haar
rol serieus wil vervullen. Lidstaten wordt een kader en ondersteuning
geboden om de bewustwording om te zetten in actie. De Commissie stelt
geen specifieke nieuwe regelgeving voor klimaatadaptatie voor omdat het
onderwerp op EU niveau kan worden geadresseerd door integratie binnen
de huidige EU regelgeving. Deze benadering wordt door Nederland
ondersteund.
De Commissie verwacht dat lidstaten in 2017 een omvattende adaptatiestrategie hebben vastgesteld. Nederland ziet dit als een middel voor een
coherente aanpak binnen de EU, maar waakt ervoor dat dit ook een
wettelijke resultaatverplichting wordt. Nederland wil zich het recht
voorbehouden, op basis van de nationale omstandigheden en risico
inschattingen, eigen prioriteiten te stellen. Uiteraard zal daarbij rekening
worden gehouden met grensoverschrijdende effecten en EU regelgeving.
Het kabinet wil in de voor deze zomer (2013) aangekondigde integrale
visie op klimaatmitigatie en adaptatie aangeven hoe de Europese
klimaatstrategie doorwerking krijgt op nationaal niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1627

5

Nederland wil actief betrokken zijn bij het verder ontwikkelen van
indicatoren en het door de Commissie voorgestelde score-board,
waarmee de voortgang in de lidstaten wordt gevolgd en waaruit mogelijk
later (2017) door de Commissie alsnog de conclusie wordt getrokken dat
het opstellen van een nationale adaptatiestrategie wettelijk moet worden
verplicht.
Het kabinet is positief over het gebruik van LIFE financiering en juicht het
stimuleren van de aanpak op lokaal en regionaal niveau toe.
Het kabinet onderschrijft de noodzaak tot verdere kennisontwikkeling en
het uitwisselen van kennis en ervaringen en vindt het van belang dat
Nederland hier actief in participeert. Horizon 2020 biedt in de toekomst
goede mogelijkheden om in EU gezamenlijk geconstateerde kennislacunes en maatschappelijke vraagstukken efficiënt aan te pakken, onder
meer door gezamenlijke programmering van onderzoek ter voorkoming
van dubbel werk. Het webportaal Climate-Adapt kan hierbij als centraal
punt van informatie goede diensten vervullen. Kennis en ervaring van
Nederland wordt beschikbaar gesteld, zoals dat nu al gebeurt vanuit
onder andere het Deltaprogramma en de Nederlandse kennisprogramma’s.
Het kabinet is het met de Commissie eens dat het belangrijk is eventueel
noodzakelijke aanpassingen in verband met (komende) klimaatverandering onderwerp te laten zijn van beleid dat op EU niveau wordt gemaakt
voor belangrijke EU relevante beleidsvelden en sectoren. Eventuele
maatregelen en handreikingen kunnen het best in de EU regelgeving via
de geëigende EU kaders worden overeengekomen en beoordeeld. Het
kabinet zal daarbij alert zijn op vormverplichtingen die geen wezenlijke
bijdrage leveren aan de onderhavige besluitvorming of strijdig zijn met
subsidiariteit. In de mededeling wordt opgemerkt dat er ook wordt
gewerkt aan richtsnoeren inzake aanpassing aan klimaatverandering in
relatie tot het Natura 2000-netwerk. Het kabinet zal alert zijn of van de
zijde van de Commissie flexibiliteit zal worden getoond bij het halen van
de Natura 2000 doelen, waar deze onderhevig zijn aan de gevolgen van
klimaatverandering.
Het kabinet zal nauwlettend volgen in hoeverre eventuele wijzigingen via
het normalisatieproces voor infrastructuur verplichtend kunnen gaan
doorwerken naar de praktijk. Het kabinet is alert op verplichtingen voor
bouw en infrastructuur die het flexibel inspelen op kansen in specifieke
situaties («learning by doing») kunnen belemmeren en zich daar zo nodig
tegen verzetten.
Het kabinet constateert dat in een aantal fondsen voor de periode
2014–2020 de mogelijkheid wordt geboden ter ondersteuning van het
integreren van klimaatacties. Voor decentrale overheden geldt dat zij
fondsen kunnen benutten bij de verdere uitwerking van het adaptatiebeleid op regionaal en lokaal niveau. Dit voornemen wordt ondersteund,
zij het dat hiermee niet kan worden vooruitgelopen op de einduitkomst
van de onderhandelingen oer het meerjarig financieel kader voor de EU
begroting. Het kabinet meent dat acties vanuit de private sector
onmisbaar zijn in het komen tot een klimaatbestendig Nederland. Het
gebruik van verzekering hierbij als middel om bewustwording en het
treffen van kosteneffectieve maatregelen te bevorderen lijkt het kabinet
een keus die individueel moet worden gemaakt. De Kamer zal binnenkort
een reactie van het kabinet ontvangen op het groenboek verzekering
tegen natuur- en menselijke rampen met nader informatie hierover.
Het gebruikmaken van het bestaande Comité klimaatverandering laat zien
dat de Commissie nieuwe structuren wil vermijden. Dit past bij de
Nederlandse inzet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1627

6

Het door de Commissie gevraagde contactpunt zal door het ministerie van
Infrastructuur en Milieu worden ingevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1627

7