Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 1096

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 september 2023
De bouw van flexwoningen is de snelste manier om het aantal woningen
te vergroten en bovendien een veelbelovende, nieuwe ontwikkeling met
het oog op toekomstgericht bouwen (circulair, modulair, industrieel,
duurzaam etc.). Maar de daadwerkelijke realisatie is, zoals momenteel ook
voor woningbouw in het algemeen geldt, weerbarstig. Desalniettemin
verwacht ik, ondanks de locatiespecifieke uitdagingen en het langzamer
dan gepland plaatsen van de door het Rijksvastgoedbedrijf (RVB)
aanbestede flexwoningen, een significante toename in het aantal
flexwoningen dat gerealiseerd wordt. Met deze brief wil ik u informeren
over de laatste stand van zaken rondom het programma Versnelling
Tijdelijke Huisvesting. Ik zal ingaan op de realisatiecijfers van het aantal
flexwoningen uit de eerste helft van dit kalenderjaar en de prognose voor
de laatste helft van 2023 en het kalenderjaar 2024. Ook informeer ik u over
de meer dan 2.000 flexwoningen die door het RVB zijn aanbesteed. Tot
slot ga ik in op een aantal andere relevante ontwikkelingen om de
locatiespecifieke uitdagingen rondom het realiseren van flexwoningen het
hoofd te bieden.
Realisatiecijfers en prognose in 2023 en 2024
Om het succes van de versnelling te kunnen blijven meten is het
belangrijk om goed zicht te hebben op de realisatiecijfers. In mijn brief
van 2 mei jl. heb ik u geïnformeerd over de realisatiecijfers over 2022
(circa 3.400 flexwoningen) en de verwachte realisatie voor 2023.1 In de

1

kst-32847-1096
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 32 847, nr. 1037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1096

1

eerste twee kwartalen van 2023 zijn circa 2.100 Flexwoningen
opgeleverd.2
De cijfers van het Expertisecentrum Flexwonen en de Uitvoeringsorganisatie Versnelling Tijdelijke Huisvesting (UVTH) van juli jl. laten zien dat er
voor 2023 in totaal voor circa 12.000 flexwoningen (vergevorderde)
plannen zijn om flexwoningen te plaatsen, ten opzichte van 3.400 in 2022.
Deze circa 12.000 flexwoningen is een vergelijkbaar aantal als er na het
eerste kwartaal van dit jaar bekend was. Wel zijn er ten opzichte van het
eerste kwartaal projecten bijgekomen (circa 6.500 flexwoningen), maar
ook doorgeschoven naar het volgende jaar of zijn gestopt (circa 6.400
flexwoningen). Hierdoor blijft het aantal woningen ongeveer gelijk. Het
risico blijft daarmee bestaan dat projecten vertragen en doorschuiven
naar 2024 of alsnog geheel niet doorgaan, mede omdat veel plannen
uitgaan van plaatsing in de laatste twee maanden van dit jaar. Gezien de
genoemde veranderingen in de bekende plannen na het eerste half jaar
van 2023 is het risico dat dit zal gaan om een substantieel aantal. Deze
onzekerheid in voorspelbaarheid is ook logisch vanwege de korte
ontwikkeltijd van flexwoningen en het feit dat flexwonen een relatief
nieuw fenomeen is in Nederland.
De plancapaciteit voor flexwoningen voor 2024 is 16.000 flexwoningen. Er
is dus een sterke toename zichtbaar in het aantal plannen voor flexwoningen. Deze groei stemt positief, maar moet nog daadwerkelijk leiden tot
de realisatie van flexwoningen voor diegenen die het nodig hebben. Het
blijft daarom een gezamenlijke opgave van overheden, corporaties,
andere investeerders en de bouwsector, om de realisatie van deze
woningen ook mogelijk te maken. Om de realisatie goed te volgen ben ik
voornemens om relevante en beschikbare data rondom flexwoningen te
ontsluiten via www.datawonen.nl.3
RVB inkoop flexwoningen
Om aan de ene kant de productiecapaciteit bij bouwers te verhogen en
hen zekerheid over afname te geven en aan de andere kant de traditionele
projectvolgorde van planvorming, besluitvorming, vergunningsverlening
en dan pas bestellen te doorbreken, heeft het RVB flexwoningen ingekocht
in 42 percelen.4 De aanbesteding door het RVB heeft tot beweging en
versnelling geleid. Wel is het in de praktijk minder eenvoudig gebleken
om de flexwoningen op locaties te laten plaatsen. Desalniettemin zijn
steeds meer woningen definitief gekoppeld aan een project van een
gemeente, een corporatie of aan het COA voor afname.5 Ik verwacht dat
met de huidige inspanningen het mogelijk is om voor het einde van het
jaar voor alle woningen een afnamecontract getekend te hebben.
Ingekocht
Geplaatst
Gesloten
contracten

Aantal door RVB ingekochte percelen/
woningen
Aan de afnemer opgeleverde percelen/
woningen
Leveringsovereenkomst tussen Rijk en
afnemer is getekend, percelen/woningen
worden op een later moment geplaatst of
zijn reeds in aanbouw op locatie.

42

1.992

2

84

16

744

2

Circa 1.700 modulaire verplaatsbare woningen en circa 400 tijdelijke transformatie. Daarnaast
zijn circa 450 woningen bedoeld voor een tijdelijk contract opgeleverd. Daarmee komt de totale
realisatie op circa 2.550 woningen, volgens de bredere definitie die in 2022 en daarvoor is
gehanteerd.
3
https://datawonen.nl/homedatawonen.aspx
4
Kamerstuk 19 637, nr. 3009
5
Kamerstuk 19 637, nr. 31000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1096

2

Afname in
voorbereiding

Beschikbaar

Concrete interesse vanuit potentiële
afnemers voor de percelen/woningen.
Gesprekken tussen Rijk en potentiële
afnemers over afname, planning en
leveringsovereenkomst lopen.
Beschikbare percelen/woningen voor
verkoop voor nieuwe potentiële
afnemers.

18

876

6

288

In het kader van de door de RVB aanbestede flexwoningen hebben de
leden Boulakjar en Grinwis ook een motie ingediend. De aangenomen
motie verzoekt de regering het mogelijk te maken voor gemeenten om
een groot deel van deze nieuwe kant-en-klare woningen met prioriteit toe
te wijzen aan jongeren uit de betreffende gemeenten.6 Deze mogelijkheid
is er al. Gemeenten kunnen op basis van de Huisvestingswet in hun
gemeentelijke huisvestingsverordening categorieën van woonruimten
aanwijzen en bepalen dat daarvoor voorrangsregels gelden voor bepaalde
groepen woningzoekenden, zoals jongeren met een lokale binding. Dat
kan ook als het gaat om de flexwoningen die door het RVB zijn aanbesteed. Als een gemeente een locatie beschikbaar heeft waarop bijvoorbeeld een woningcorporatie flexwoningen kan plaatsen die door het RVB
zijn besteld, en die flexwoningen onder de aangewezen woonruimten in
de huisvestingsverordening vallen waarvoor voorrangsregels gelden voor
jongeren met een lokale binding. Dan kunnen op deze manier flexwoningen met voorrang worden toegewezen aan deze jongeren. De
hierboven genoemde motie beschouw ik met deze uitleg als voldoende
beantwoord.
Verdere ondersteuning Rijk
De huidige praktijk heeft ons geleerd dat de versnelling in zowel het
ontwerp als de bouw gerealiseerd kan worden. Maar te vaak nog breken
partijen niet door locatiespecifieke uitdagingen heen.
Locatiespecifieke uitdagingen
De interesse voor flexwoningen is groot, zowel bij gemeenten en
corporaties als bij toekomstige bewoners. Bij veel projecten in het
land zie je honderden inschrijvingen door starters, studenten en
andere woningzoekenden. Flexwoningen zijn sneller te realiseren
dan reguliere woningen. Er zijn voorbeelden bekend van projecten
die na het toewijzen van een locatie binnen één jaar leidt tot de
sleuteloverdracht aan de nieuwe bewoners. Maar niet alle hobbels
zijn eenvoudiger te nemen. Voor flexwoningen zijn onderzoeken
nodig, zijn er wachttijden voor het aansluiten op nutsvoorzieningen
en zijn er omwonenden van potentiële locaties die bezwaar maken.
Daarnaast spelen net als bij reguliere bouw zaken als eigenaarschap
van de grond, specifieke eigenschappen van de locatie (bijvoorbeeld
geluidshinder, beschikbaarheid van voorzieningen etc.), en de
plannen met de grond op lange termijn, een belangrijke rol bij het
vinden van geschikte locaties. Daarbij moet voor ogen worden
gehouden dat niet alle locaties zich lenen voor tijdelijke ontwikkelingen. Hoewel er ook locaties zeer geschikt voor tijdelijke
woningbouw zijn, bijvoorbeeld omdat er op termijn een andere
functie wordt gepland (bijv. windmolens, natuur of economie) of als
placemaking voor bouwprojecten op de langere termijn.

6

Kamerstuk 32 847, nr. 1063

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1096

3

Het is daarom van belang dat alle betrokkenen, ondanks de economische
tegenwind, actief blijven «jagen» om zo plekken te vinden die geschikt
kunnen worden gemaakt om flexwoningen te realiseren. Het Rijk kan
hierbij helpen door actieve ondersteuning te bieden aan projecten, deze te
stimuleren, de bouw te versterken, verdere belemmeringen weg te nemen
en betrokken partijen verder toe te rusten voor nu en in de toekomst.
Figuur 1. Maatregelen versnellen tijdelijke huisvesting1

1

Kamerstuk 32 847, nr. 1037

De actieve ondersteuning aan gemeenten, corporaties en andere partijen
wordt gerealiseerd door onder andere de UVTH en het Expertteam
Woningbouw van RVO. Momenteel biedt de UVTH ondersteuning aan
ruim 200 projecten.8 Afhankelijk van de behoeften van partijen kan de
UVTH specifieke ondersteuning bieden. Dat kan gaan om het geven van
financieel of juridisch advies, het wegwerken van hobbels in projecten of
het najagen van afspraken. In sommige gevallen wordt ook intensieve
projectondersteuning geboden. De UVTH heeft ook voor gemeenten een
toolbox samengesteld met uitleg hoe zij kunnen omgaan met juridische
belemmeringen om versneld flexwoningen mogelijk te maken.9

Ook wordt ingezet op aanvullende bestuurlijke afspraken over te
ontwikkelen locaties om zo te zorgen voor voorspelbaarheid en continuïteit in de bouwstroom en de realisatie te vergemakkelijken. Zo zijn
reeds overeenkomsten gesloten met de metropoolregio Amsterdam en de
regio Utrecht, en komt het onderwerp terug in diverse gesloten
woondeals of de nadere uitwerking daarvan.
Het wegnemen van belemmeringen en het bieden van financiële
ondersteuning wordt bijvoorbeeld geboden door de financiële herplaatsingsgarantie. Kern van de garantie is het vergroten van de kans op
vervolglocaties na de eerste exploitatie op de tijdelijke locatie en – in het
geval dat dat niet lukt – een mogelijke financiële uitkering indien de
woning verkocht moet worden. Aanvragen voor de financiële herplaatsingsgarantie kunnen sinds 2 mei jl. worden ingediend via
8
9

Peildatum september 2023
https://www.volkshuisvestingnederland.nl/onderwerpen/versnellen-tijdelijke-huisvesting/
toolbox

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1096

4

www.volkshuisvestingnederland.nl/tijdelijkehuisvesting. Ook wordt de
fysieke herplaatsingsgarantie voor investeerders in flexwoningen
gecreëerd. Dit instrument zorgt ervoor dat al eerder geplaatste flexwoningen indien nodig kunnen worden verplaatst naar klaarstaande kavels
elders in het land. Inmiddels zijn er intentieovereenkomsten gesloten met
een aantal gemeenten en naar verwachting worden voor het einde van
het jaar definitieve samenwerkingsovereenkomsten gesloten. In vervolg
op de eerdere stimuleringsregeling flex- en fransformatiewoningen van
€ 100 mln., kunnen gemeenten straks een beroep doen op de nieuwe
stimuleringsregeling flex- en transformatiewoningen. Het kabinet geeft
hiermee een duidelijk signaal dat voor de komende jaren wordt ingezet op
het doorgroeien naar een flexibele schil in de woningmarkt. Tenslotte
heeft Aedes met 36 bouwbedrijven raamovereenkomsten gesloten om
flexwoningen te leveren aan woningcorporaties. Die biedt in het eerste
jaar ruimte aan 8.000 woningen en aan 10.000 per jaar in de twee
opvolgende jaren.10
Op een aantal van bovenstaande instrumenten is verdere voortgang te
melden. Onlangs is de internetconsultatie van de nieuwe stimuleringsregeling flex- en transformatiewoningen gesloten. De verwachting is dat de
eerste tranche van de regeling op 2 oktober a.s. opengaat, onder
voorbehoud van parlementaire goedkeuring van de eerste suppletoire
begroting. Bij autorisatie komt het eerste deel van het totale bedrag vrij.
Het kabinet heeft in de Voorjaarsnota 2023 (Kamerstuk 36 350) voor deze
regeling, bestaande uit verschillende tranches, in totaal een bedrag van
meer dan € 300 miljoen euro vrijgemaakt om flexwoningen meerjarig te
kunnen ondersteunen.11 12 Gemeenten en corporaties krijgen hiermee
extra ondersteuning in het realiseren van flexwoningen en het
doorgroeien naar de flexibele schil in de woningmarkt. Bij het vormgeven
van deze regeling zijn lessen getrokken uit de vorige stimuleringsregeling
flex- en transformatiewoningen. Zo zijn de ingangseisen aangescherpt om
te borgen dat projecten in een ver genoeg stadium zijn en zo meer kans
hebben op daadwerkelijke en tijdige realisatie. Projecten die op deze wijze
gestimuleerd worden moeten binnen twaalf maanden na toekenning van
de bijdrage hun woningen opgeleverd hebben. Op advies van de
Taskforce Versnelling Tijdelijke Huisvesting vindt uitbetaling pas plaats bij
start bouw, zodat er een extra stimulans is om tempo te maken en een
kleiner risico op het moeten terugbetalen van niet tijdig bestede middelen.
Doordat de regeling meerjarig is, kunnen gemeenten die bij het opengaan
van een tranche niet op tijd zijn, ervoor kiezen om te wachten op de
volgende tranche. Verder hebben gemeenten meer vrijheid gekregen om
te voldoen aan de eis dat 30% van de woningen tot huisvesting van
statushouders of Oekraïense ontheemden moet leiden. Zij kunnen ervoor
kiezen om deze extra woningen ook elders in de woningvoorraad vrij te
maken zodat gemeenten en corporaties samen beter kunnen afwegen
welke doelgroep in de wijk past waar de flexwoningen gerealiseerd
worden.
De afgelopen periode is ook een aantal realisatieovereenkomsten gesloten
met gemeenten voor de plaatsing van flexwoningen. Op 20 juli jl. is er in
nauwe samenwerking met lokale woningcorporaties een overeenkomst
met de gemeente Hilversum getekend voor de ontwikkeling van ongeveer
400 woningen. Daarnaast ben ik ook verheugd over het sluiten van een
10

Kamerstuk 32 847, nr. 1037
Kamerstuk 32 847, nr. 1037
12
Hiermee wordt ook voldaan aan de toezegging dat het kabinet € 300 miljoen beschikbaar stelt
om de bouw van flexwoningen te stimuleren en de Minister de Tweede Kamer hier op korte
termijn een brief over stuurt. Dit is toegezegd in Kamerbrief Verzoek commissie t.a.v. reactie
NEPROM en IVBN en diverse onderzoeken d.d. 12 mei 2023 (Kamerstuk 27 926, nr. 374)
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1096

5

overeenkomst met de gemeente Rotterdam, die zojuist op 14 september
2023 is gesloten. De gemeente Rotterdam zal in de periode 2023–2025 in
totaal 16 flexwoningprojecten realiseren van in totaal 2.110 flexwoningen.
Ook verwacht ik deze maand een akkoord tussen de BUCH-gemeenten
(Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo), de gemeente Dijk en Waard en de
gemeente Alkmaar voor de realisatie van 1.100 flexwoningen in de regio
Alkmaar.
Ten aanzien van het collectieve inkooptraject van Aedes loopt inmiddels
het inkooptraject voor 13 projecten (bijna 1.000 woningen) en zijn daarvan
de eerste opdrachten gegund, waarvan de eerste binnen een recordtempo
van 10,5 week na opengaan van het loket. Corporaties tonen veel
interesse. Voor de inkoop van nog eens 1.500 flexwoningen wordt
momenteel onderzocht hoe en wanneer het gebruik maken van het Aedes
inkooptraject mogelijk is. De beschikbaarheid van locaties blijft ook voor
dit initiatief een aandachtspunt.
De leden Boulakjar en Grinwis hebben via een motie13 opgeroepen om bij
de zoektocht naar locaties voor flexwoningen ook stationsgebieden en
spoorzones te bekijken. Daarover heb ik contact gezocht met NS
Vastgoed. Samen met het RVO Expertteam Woningbouw en de UVTH zijn
verschillende stationsgebieden en spoorzonelocaties onderzocht als
mogelijke locaties voor flexwoningen. Helaas zijn daar weinig nieuwe
locaties uit naar voren gekomen. Uit de verkenning blijkt dat de locaties
waar de kans van slagen het grootst is, er al contacten waren, zoals in het
kader van de Woningbouwimpuls. Een voorbeeld is de ontwikkeling van
het Leeghwaterplein in Den Haag.14 Voor de ontwikkeling hiervan wordt
een beroep gedaan op het inkooptraject van Aedes. De hierboven
genoemde motie beschouw ik met de uitgevoerde acties als afgehandeld.
Hoewel ik op basis van de bekende geplande projecten een sterke groei in
het aantal flexwoningen verwacht moet alles op alles worden gezet voor
het ontwikkelen van nieuwe plannen en het realiseren van de huidige
plannen voor de personen die het hard nodig hebben. Ik reken erop dat
medeoverheden en corporaties de verantwoordelijkheid blijven nemen
voor de versnelde realisatie van flexwoningen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.M. de Jonge

13
14

Kamerstuk 32 847, nr. 1010
https://projecten.denhaag.nl/project/tijdelijke-invulling-leeghwaterplein/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1096

6