Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 796

Fietsen in Nederland... een tandje erbij.
Voorstellen voor actief fietsbeleid in Nederland

Nr. 4

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VERKEER EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 augustus 2009
De fiets is een essentieel vervoermiddel om Nederland nu en in de toekomst in beweging te houden. Zonder de fiets zou het verkeer in Nederland onherroepelijk vastlopen. Fietsen is praktisch, gezond en goed voor
het milieu.
Het kabinet wil daarom meer mensen vaker laten fietsen. Alleen al op de
begroting van het ministerie van Verkeer en Waterstaat is daar in deze
kabinetsperiode 70 miljoen euro extra voor vrijgemaakt. Van deze
70 miljoen gaat 25 miljoen naar fietssnelwegen, 35 miljoen naar het
uitbreiden van de fietsenstallingen bij de stations en 10 miljoen naar
overige maatregelen.
Nu wordt de fiets gebruikt voor 27 procent van alle verplaatsingen. Het is
de ambitie om dat te laten groeien. Daarbij zet het kabinet specifiek in op
het verbeteren van fietsroutes. Het is het streven om op de trajecten waar
fietsroutes verbeterd worden zo’n 5 procent van de autoforenzen te verleiden om voortaan (vaker) de fiets te pakken. Uit onderzoek rond de
5 routes die aangepakt zijn in het kader van Fileproof blijkt dat dit haalbaar is.

1

Toekomstig sportbeleid; Kabinetsstandpunt
op het Olympisch Plan 2028 «Uitblinken op
alle niveaus». Kamerstuk 2008–2009, 30 234,
nr. 25, Tweede Kamer.

KST134218
0809tkkst31796-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De drie sleutelwoorden om meer mensen aan het fietsen te krijgen luiden:
comfortabel, veilig en voordelig. Daar werkt het kabinet op verschillende
fronten aan. De grootste kansen om het gebruik van de fiets te laten toenemen liggen op het terrein van het woon-werkverkeer. Daarom besteedt
het ministerie van Verkeer en Waterstaat de komende jaren 25 miljoen
euro aan de aanleg van fietssnelwegen. Het kabinet is er ook op gespitst
het aantal ongelukken met de fiets terug te dringen en paal en perk te
stellen aan fietsendiefstal. In het standpunt op het Olympisch Plan 20281
heeft het kabinet op initiatief van de staatssecretaris van VWS ook de
ambitie uitgesproken meer aandacht te schenken aan het bevorderen van
een actieve, gezonde leefstijl met voldoende beweging in een «beweegvriendelijke omgeving».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 796, nr. 4

1

Het kabinet voelt zich gesteund in zijn fietsbeleid door de initiatiefnota
«Fietsen in Nederland... een tandje erbij» van het CDA-Kamerlid Atsma uit
december 2008 en de Duurzaamheidsagenda Fiets van Rai en Bovag van
januari 2009. Uit deze initiatieven blijkt dat het stimuleren van de fiets
meer is dan een zaak van dit kabinet en decentrale overheden alleen. De
politiek, de branche, maatschappelijke organisaties en werkgevers zijn
gemotiveerd voor de fiets als eersteklas tandwiel in een duurzame samenleving.
Met het amendement Roefs-Koopmans heeft uw Kamer 10 miljoen euro
vrijgemaakt voor de realisering van enkele voorstellen uit de initiatiefnota
van de heer Atsma «Tandje erbij». Het is mijn bedoeling om deze middelen in te zetten voor diverse concrete maatregelen. Het gaat daarbij onder
meer om middelen om de ontwikkeling van reisinformatie voor de fiets te
stimuleren door de landelijke fietsrouteplanner van de Fietsersbond en de
provincies een impuls te geven. Verder ben ik van plan om de verkeersveiligheid van fietsers te bevorderen, door een praktijkproef te doen met
botsvriendelijke auto’s die een airbag in de voorruit hebben. Tot slot wil ik
de fietsenstallingen bij tram- en bushaltes een impuls geven.
Vooruitlopend op het debat in de Tweede Kamer over de initiatiefnota
«Fietsen in Nederland... een tandje erbij» schets ik in deze brief wat dit
kabinet doet om de fietser de wind mee te geven. Ik ga eerst in op de
rolverdeling tussen de regionale overheden en het Rijk. Vervolgens zal ik
de rijksinzet verder schetsen aan de hand van onderwerpen als woonwerkverkeer, verkeersveiligheid, aanpak fietsendiefstal, fiscale voordelen
en gezondheid.
Rolverdeling

Decentrale overheden
De verantwoordelijkheid voor fietsvoorzieningen ligt bij de decentrale
overheden. Veilige routes en goede stallingsplaatsen zijn in de eerste
plaats een zaak van gemeenten, provincies, stadsregio’s en waterschappen.
Het regionale beleid is erop gericht het gebruik van de fiets te stimuleren
door te werken aan vlotte en veilige netwerken van fietspaden. Door die
aan te sluiten op andere vervoersknooppunten, wordt overstappen aantrekkelijk gemaakt. Daarnaast zetten de regio’s actief in op mobiliteitsmanagement, wordt de bewegwijzering voor recreatieve fietsroutes uitgebreid en wordt er gewerkt aan fietsrouteplanners.
Ook de decentrale overheden investeren fors in de fiets. Om een voorbeeld te noemen: voor de periode 2008–2011 wordt in de Zuidvleugel
door de provincie (84 miljoen euro), gemeenten (46 miljoen euro) en
stadsregio’s (80 miljoen euro) een budget van in totaal 140 miljoen euro
geïnvesteerd in fietsmaatregelen.

Het Rijk
Het Rijk bepaalt de hoofdlijnen van het fietsbeleid (vastgelegd in de Nota
Mobiliteit en de MobiliteitsAanpak) en stimuleert en faciliteert de aanpak
op maat van de decentrale overheden. Een aantal zaken overschrijdt de
grenzen van de regio’s, zoals fiscale maatregelen en een nationaal fietsdiefstalregister. Het Rijk neemt voor deze zaken de verantwoordelijkheid.
Verschillende departementen besteden in toenemende mate aandacht aan
de fietser. Het fietsbeleid is een goed voorbeeld van een integrale en
samenhangende inzet met verschillende invalshoeken die elkaar ver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 796, nr. 4

2

sterken. De departementen trekken gezamenlijk op om fietsen comfortabel, veilig en voordelig te maken.
De speerpunten per departement in vogelvlucht:
Het ministerie van Verkeer en Waterstaat stimuleert regio’s bij de aanleg
van goede woonwerkroutes, pakt het tekort aan stallingplaatsen bij de
stations aan en bevordert de verkeersveiligheid.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is trekker
van de landelijke aanpak van fietsendiefstal, tevens een prioriteit van dit
kabinet.
Het ministerie van Financiën stimuleert het fietsbezit en -gebruik met
fiscale maatregelen zoals de bedrijfsfietsenregeling en een onbelaste
kilometervergoeding.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) stimuleert
fietsen als wapen in de strijd tegen bewegingsarmoede en daarmee
samenhangende aandoeningen als hart- en vaatziekten en diabetes.
Het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselveiligheid maakt
zich sterk voor recreatief fietsen. In het Tweede Meerjarenprogramma
Vitaal Platteland 2007–2013 is een taakstelling opgenomen voor 4500
kilometer knelpuntvrije hoofdfietsroutes in 2013.
Het ministerie van VROM zet de fiets in om de uitstoot van CO2, NOx en
fijnstof te beperken. Verder werkt VROM met de «Nationale aanpak milieu
en gezondheid» (Kamerstuknr 28 089, nr. 19) aan een inrichting van de
leefomgeving die uitnodigt tot meer bewegen en dus ook meer fietsen.
Het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking richt zich tot slot niet op
fietsen op eigen bodem, maar helpt ontwikkelingslanden met de opzet
van fietsprojecten.
Woon-werkverkeer

Fietssnelwegen
Nu pakken vooral mensen die in een straal van 7,5 kilometer van het werk
wonen de fiets. Uit onderzoek in het kader van de evaluatie van Fileproof
blijkt dat veel mensen zijn over te halen om ook langere afstanden te
fietsen. Het is dus zaak de fiets te laten concurreren met de auto op
afstanden tot circa 15 kilometer. Een eerste voorwaarde is een snelle
route, zodat fietsers tempo kunnen maken. Het is de ambitie om voor deze
snelle routes 5 procent van de autoforenzen te bewegen om voortaan
(vaker) de fiets te pakken.
De afgelopen jaren is daar al veel ervaring mee opgedaan. Samen met de
Fietsersbond en de betrokken overheden heb ik in het project «Met de
Fiets Minder File» gewerkt aan de verbetering van vijf woon-werkroutes in
filegevoelige gebieden.
Voor nieuwe regionale fietssnelwegen maak ik optimaal gebruik van de
kennis en ervaring die opgedaan is bij deze vijf routes. Ik heb de Fietsersbond1 gevraagd om, onder de noemer «Fiets Filevrij», samen met het
Fietsberaad2 de opgedane kennis en ervaring actief ter beschikking te
stellen van de decentrale overheden. De Fietsersbond zet ook in op het
stimuleren van bedrijven om actief het fietsgebruik onder hun werknemers te bevorderen.

1

De grootste belangenvereniging voor
fietsers in Nederland.
2
Kenniscentrum voor fietsbeleid voor
(decentrale) overheden.

Begin volgend jaar beginnen de werkzaamheden aan de routes tussen
Arnhem-Nijmegen en Leiden-Den Haag. Dit najaar maak ik met de
betrokken regio’s afspraken over de besteding van de tien miljoen euro
hiervoor (amendement Roefs/Koopmans d.d. 3 december 2008, 31 700 A,
nr. 22 en 31 700 XII, nr. 41).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 796, nr. 4

3

Vanuit de MobiliteitsAanpak is er nog eens 15 miljoen euro beschikbaar
om vaart te zetten achter de aanleg van fietssnelwegen. Ik wil dit geld
gebruiken voor de co-financiering van routes die op korte termijn aangepakt kunnen worden. Een landelijke uitvraag van projecten is in voorbereiding, waarna ik komend jaar bestuurlijke afspraken maak met de decentrale overheden voor de uitvoering.

Combinatie met OV
Veel mensen gebruiken de fiets in combinatie met het openbaar vervoer,
voor het eerste stuk van huis of juist de laatste kilometers naar het werk.
Goede fietsvoorzieningen verbeteren de concurrentiepositie van het openbaar vervoer (met name de trein) ten opzichte van de auto en leveren
daarmee een bijdrage aan de bestrijding van files op het hoofdwegennet.
OV-fiets
Een goed voorbeeld van een succesvol initiatief op dit gebied is de OV-fiets die ruim een
jaar geleden is overgegaan naar de NS. Steeds meer mensen maken gebruik van de
OV-fiets voor het laatste stuk naar hun werk. De NS streeft naar 1 miljoen verhuringen in
2011 ten opzichte van de circa 300.000 verhuringen op het moment van overname op
1 januari 2008. In 2008 is de OV-fiets sterk gegroeid. Het aantal ritten is met 46 procent
toegenomen tot 480.000 en er zijn 42 nieuwe locaties bijgekomen op een totaal van 182
verhuurpunten. OV-fiets verwacht in 2009 650.000 verhuringen te realiseren.
Het aantal grootverbruikerscontracten van bedrijven stijgt. Decentrale overheden zijn druk
doende de OV-fiets ook naar bus- en metroknooppunten te krijgen.

Ik investeer fors in het wegwerken van de tekorten aan stallingsplaatsen
bij de stations. Hierbij is co-financiering één van de uitgangspunten. Er
worden de komende 4 jaar 100 000 extra plaatsen gecreëerd. Naast het
restant van ca. 22 miljoen euro uit het oorspronkelijke programma
«Ruimte voor de Fiets» is daar 20 miljoen euro uit het actieprogramma
«Groei op het Spoor» en 15 miljoen euro uit de MobiliteitsAanpak voor
beschikbaar.
«Ruimte voor de Fiets» krijgt een vervolg. Op dit moment wordt de
behoefte aan stallingsplaatsen voor de jaren tot 2028 berekend. Op basis
van die berekening kan ik inschatten hoeveel geld er nodig is om op de
middellange termijn te voldoen aan de vraag naar plekken voor fietsen bij
stations. Daarnaast wil ik een impuls geven aan het plaatsen van fietsenstallingen bij bus- en tramhaltes.
Dan zijn er de fietsen die worden achtergelaten in onbewaakte stallingen
om nooit meer te worden opgehaald. Gemiddeld wordt 20 procent van de
capaciteit ingenomen door deze zogenaamde weesfietsen. Ik help
gemeenten dit probleem aan te pakken door in minimaal 20 gemeenten
een adviesteam in te zetten dat een structurele aanpak ontwikkelt om
weesfietsen te verwijderen. Daarmee kan gemiddeld een vijfde van de
stallingscapaciteit worden teruggewonnen. Ik heb u hierover in mijn brief
van 1 december 2008 (31 700 XII, nr. 17) geïnformeerd.
Verkeersveiligheid
In Nederland vallen vergeleken met de ons omringende landen weinig
verkeersslachtoffers, maar het aantal fietsers onder hen is relatief hoog.
Vorig jaar ging het om 181 fietsdoden, een kwart van het totaal. Bovendien blijken ouderen en jongeren vaker te zijn betrokken bij ongelukken.
Vooral bij ouderen gaat het nogal eens om een botsing met een obstakel
of een valpartij waarbij geen andere mensen zijn betrokken.
Het «Strategisch plan verkeersveiligheid 2008–2020» (kamerstuk 29 398,
nr. 120) besteedt uitdrukkelijk aandacht aan fietsers. Het ministerie van
Verkeer en Waterstaat heeft uw Kamer 24 april 2009 het actieplan voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 796, nr. 4

4

korte termijn gestuurd. Verkeer en Waterstaat wil het aantal slachtoffers
terugdringen door ouderen op de fiets extra te beschermen, de zichtbaarheid van fietsers en obstakels onderweg te vergroten en veilig fietsen naar
school te bevorderen.
In de verkeersveiligheidsaanpak spelen publiekscampagnes een belangrijke rol. Een goed voorbeeld van een effectieve campagne is de jaarlijkse
fietsverlichtingscampagne «Val op. Daar kun je mee thuiskomen». Sinds
de start van de campagne in 2003 is het gebruik van fietsverlichting
gestegen van 49 procent naar 65 procent.
Aanpak fietsdiefstal
Het is voor dit kabinet een speerpunt om het aantal fietsdiefstallen terug
te brengen met 100 000 in 2010 vergeleken met 2006. Onder regie van de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is er een plan van
aanpak opgesteld. Dit plan van aanpak is u juli 2008 toegezonden (Kamerstuk 28 684, nr. 162). U bent daarnaast apart geïnformeerd over het voornemen om per 1 januari 2011 een framenummerverplichting in te voeren
(Kamerstuk 28 684, nr. 163).
Om de opsporing van gestolen fietsen te verbeteren is het van belang dat
de politie kan beschikken over scanners waarmee de anti-diefstalchip kan
worden uitgelezen. Om dit te stimuleren zal het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een aantal scanners ter beschikking
stellen aan alle politiekorpsen.
Voor de partijen betrokken bij de aanpak van fietsdiefstal is een apart
kenniscentrum opgericht: het Centrum Fietsdiefstal.
Ongeveer de helft van de fietsen die jaarlijks in Nederland worden gestolen, staat bij een woonhuis. Goede stallingen in woonwijken zijn dus
essentieel. Daarom stelt de minister voor Wonen, Wijken en Integratie de
buitenberging voor nieuwe huizen bij de eerstvolgende wijziging van het
Bouwbesluit opnieuw verplicht.
Ook wordt in overleg met de G4 en de Fietsersbond naar manieren
gezocht om fietsenrekken bij uitgaanscentra en bioscopen te verplichten,
bijvoorbeeld in het bestemmingsplan of in lokale verordeningen.
Fiscale voordelen
Het bezit en het gebruik van een fiets levert fiscaal voordeel op. Via de
bedrijfsfietsenregeling kan een werkgever eenmaal in de drie jaar een
onbelaste vergoeding van maximaal 749 euro geven voor de aanschaf van
een fiets. Daarnaast mag een werkgever maximaal 82 euro per jaar onbelast vergoeden voor bijkomende kosten, zoals reparaties, een extra slot of
een regenpak. Ook kan een werkgever een fietsverzekering onbelast
vergoeden. Verder mag de werkgever aan de werknemer een onbelaste
(vaste) vergoeding van 19 eurocent per kilometer betalen voor zakelijke
reizen per fiets, waaronder woon-werkverkeer. Natuurlijk ligt uiteindelijk
de keuze om deze fiscale regelingen aan te bieden bij de werkgever. Tot
slot vallen fietsreparaties definitief onder het verlaagde BTW-tarief.

Taskforce Mobiliteitsmanagement
De Taskforce Mobiliteitsmanagement zet werkgevers en werknemers aan
om een fietsbeleid op te nemen in de arbeidsvoorwaarden. Een beproefd
middel is een vaste onbelaste vergoeding voor het woon-werkverkeer
ongeacht het middel van vervoer, onder de noemer «bewust reizen». Wie
voor de fiets kiest houdt geld over. De Taskforce stimuleert ook «dichter
bij het werk wonen», oftewel op fietsafstand. Verder stuurt de Taskforce
aan op afspraken in de regio over mobiliteitsmanagement, met een
belangrijke rol voor de fiets.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 796, nr. 4

5

Elektrische fiets
Op dit moment beginnen op verschillende plaatsen in het land pilots met elektrische
fietsen voor woon-werkverkeer. De eerste indruk is dat mensen vaker geneigd zijn zo’n
fiets aan te schaffen als ze hem hebben kunnen uitproberen. Uit onderzoek van TNO in
juni 2008 blijkt dat ook de elektrische fiets goed is voor lijf en leden. Wel is het zo dat de
Nederlandse consument de elektrische fiets nog nauwelijks ervaart als alternatief vervoermiddel voor het woon-werkverkeer. Men vindt de elektrische fiets vooral geschikt voor
mensen met een lichamelijke beperking en ouderen.

Tijdens de behandeling van de begroting 2009 van het ministerie van
Verkeer en Waterstaat is een motie van de Kamerleden Roefs en Koopmans aanvaard om de elektrische fiets aantrekkelijker te maken door het
bedrag van de bedrijfsfietsenregeling van 749 euro te verdubbelen. Het
Ministerie van Financiën is op deze motie ingegaan in de fiscale vergroeningsbrief die in juni 2009 aan de Tweede Kamer is gezonden1. Daarin
wordt aangegeven dat de huidige regelingen voor fietsbezit en -gebruik
toereikend zijn.
Bedrijfsfiets
Via de bedrijfsfietsenregeling kan een werkgever eenmaal in de drie jaar een onbelaste
vergoeding van maximaal 749 euro geven voor de aanschaf van een fiets. Als de fiets
duurder is en de werkgever het hele aankoopbedrag vergoedt, wordt het bedrag boven de
749 euro belast als loon.
Bij een fiets van duizend euro, betaalt de werknemer loonheffing over 251 euro, wat bij
een tarief van 42 procent neerkomt op een bedrag van 105 euro.

Gezondheid en sport
«Gewoon» fietsen in het dagelijks leven is gezond. Dat is dan ook een van
de onderwerpen van het Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (NASB)
uit 2008 van VWS. Via het NASB krijgen honderd gemeenten een financiële en inhoudelijke impuls om bewegen, dus ook fietsen te bevorderen.
VWS investeert 38 miljoen euro in de gemeenten in de periode 2008–2012.
Gemeenten die de sport- en beweegactiviteiten gaan opzetten, investeren
een zelfde bedrag. Het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen
(NISB) bereidt samen met de Fietsersbond en met steun van VWS een
nationale fietscampagne voor die in 2010 van start gaat.
De actieweek Heel Nederland Fietst vormt de proloog van vele fietsstimuleringsactiviteiten later dat jaar. Veel gemeenten met talloze partners, waaronder bedrijven, scholen, (wieler)sportorganisaties en VVV’s
zetten zich in om meer mensen aan het fietsen te krijgen. Veel activiteiten
zijn specifiek gericht op mensen die niet of nauwelijks gebruik maken van
de fiets of op mensen met een beperking.
In het Kabinetsstandpunt bij het Olympisch Plan 2028 is het naar Nederland halen van grote sportevenementen een belangrijk voornemen. De
toewijzing van de drie grootste Europese wielerevenementen, te weten de
Vuelta (start op 29 augustus 2009) jaar en de Giro d’Italia en de Tour de
France in 2010 aan Nederland is voor het fietsbeleid een ideale mogelijkheid om het fietsen ook voor de dagelijkse mobiliteit en de recreatie te
promoten.
De Gezondheidsraad komt dit najaar op verzoek van VROM en VWS met
een advies over «leefomgeving en bewegen». Houten is een goed voorbeeld van een gemeente die bij de ruimtelijke inrichting een principiële
keuze heeft gemaakt voor de fiets.
1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 492, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 796, nr. 4

6

Internationaal verkeer
Het Nederlandse fietsbeleid is een exportproduct. Internationaal is er veel
vraag naar Nederlandse fietskennis. Daarom heb ik bij het Kennis Platform
Verkeer en Vervoer een internationaal coördinatiepunt ingesteld. Ook is de
website van het Fietsberaad in het Engels beschikbaar en worden belangrijke publicaties in verschillende talen vertaald.
Binnen Europa zet ik samen met mijn collega’s van VWS en VROM in op
kennisverspreiding en samenwerkingsprojecten via het gezamenlijke
Transport, Health and Environment Pan-European Programme (THE PEP).
Dit programma van de UN Economic Council for Europe en de World
Health Organisation Europe zorgt ervoor dat we samen met de andere
lidstaten vorm geven aan de doelstelling «safe and active mobility». Naast
de uitwisseling van kennis levert deze samenwerking ook nieuwe instrumenten op. Bijvoorbeeld een makkelijk in te vullen rekeninstrument,
Health Economic Assessment Tool for cycling (HEAT), dat elke gemeente
kan gebruiken om na te gaan hoeveel een investering in fietsgebruik
economisch oplevert.
De fiets biedt ook kansen voor armoedebestrijding in ontwikkelingslanden. Een voorbeeld daarvan is het Bicycle Partnership Program dat
getrokken wordt door de stichting Interface for Cycling Expertise. Het
ministerie van Ontwikkelingssamenwerking heeft hier 4,4 miljoen euro
voor uitgetrokken voor de jaren 2007–2010.
Tot slot
Dit kabinet heeft de ambitie om fietsen nog comfortabeler, veiliger en
voordeliger te maken. Zeven departementen en de decentrale overheden
streven er gezamenlijk naar om meer mensen over te halen vaker te
fietsen. De overheid werkt op verschillende fronten samen met werkgevers, met de branche en met maatschappelijke organisaties om fietsers de
wind in de rug te geven.
De staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,
J. C. Huizinga-Heringa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 796, nr. 4

7