Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 618

Wijziging van onder meer de Wet op het primair
onderwijs, de Wet op het voortgezet onderwijs
en de Wet op de expertisecentra in verband met
het onderwijs in de Friese taal

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 14 juni 2013
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoud
I

ALGEMEEN

1

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Inleiding
Achtergrond
Decentralisatie vaststelling kerndoelen Fries
Ontheffing
Consultatie
Advies Onderwijsraad
Toezicht en uitvoering

2
3
3
4
5
5
5

I ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel in verband met het onderwijs in de Friese taal. Deze
leden hebben een aantal vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Het Fries is de tweede Rijkstaal in
Nederland en, zonder dat in Fryslân taaldwang moet wordt opgelegd,
vinden de leden het wenselijk dat het onderwijs rekening houdt met de
specifieke taalachtergrond van jonge mensen die in Fryslân opgroeien.

kst-33618-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 618, nr. 5

1

De leden van de SP-fractie zijn erg verheugd dat het Fries nog steeds een
levendige taal is die voor veel Friezen een wezenlijk onderdeel van hun
leven vormt. Sterker nog: voor iemand die de Friese taal beheerst heeft
Friesland simpelweg nog veel meer te bieden. Het is dan ook goed dat het
Fries, als officiële taal, op Friese scholen wordt aangeboden en dat in de
Kamer regelmatig gesproken wordt over de kwaliteit van het onderwijs in
de Friese taal. De minister van onderwijs is verantwoordelijk voor het
onderwijs in Nederland. Daarbij horen ook de eindtermen voor alle
vakken. De voornoemde leden staan niet per se negatief tegenover
decentralisatie van het vaststellen van de eindtermen, maar vragen of
deze maatregel wel echt gaat zorgen voor het bevorderen van het Fries en
het verbeteren van het onderwijs in de taal. Daarom stellen zij enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderliggende wetsvoorstel. Gelet op de verplichtingen van de Nederlandse staat
op grond van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van
minderheden en het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale
minderheden alsmede gezien het onderzoek van de Onderwijsinspectie
onderschrijven deze leden het streven om het gebruik van de Friese taal in
de provincie Fryslân te bevorderen en bij te dragen aan de kwaliteit van
het vak Fries in het onderwijs. Wel hebben deze leden nog een aantal
vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van voorliggende wet over onderwijs in de Friese taal. Genoemde
leden zijn van mening dat het belangrijk is dat zowel schoolbesturen als
de provinciale overheid aan zet zijn om de kwaliteit en het gebruik van het
vak Fries te bevorderen. Het is bovendien belangrijk dat in het licht van
artikel 23 van de Grondwet in het wetsvoorstel is geregeld dat parlementaire betrokkenheid een plaats houdt in de procedure.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderliggende wetsvoorstel. Zij steunen de inzet om het
onderwijs in de Friese taal op een goede wijze te verankeren en de
betrokkenheid bij dit onderwijs te vergroten. Zij wijzen er echter op dat de
voorgestelde verticale decentralisatie onverenigbaar is met de kaders die
ten aanzien van deze vorm van decentralisatie gelden, terwijl het beoogde
doel bovendien op een andere wijze kan worden bereikt.
1. Inleiding
De leden van de SGP-fractie vragen welke belemmeringen er kennelijk in
de huidige rol van de provincie kunnen zijn die de bevordering van de
kwaliteit van het onderwijs hinderen. Op welke wijze is aannemelijk te
maken dat met name de organisatorische inbedding en niet andere
factoren de kwaliteitsverbetering van het onderwijs in de Friese taal
belemmeren? Kan de regering aangeven welke bezwaren van de zijde van
de provincie de afgelopen jaren zijn geuit tegen de huidige regeling, zo
vragen zij. Deze leden vragen tevens waarom de formele procedure voor
vaststelling van de kerndoelen Friese taal kennelijk zo belangrijk is, terwijl
voor de kwaliteit en de betrokkenheid toch vooral cruciaal is dat de inhoud
van de kerndoelen voldoende degelijk is. Het is deze leden niet duidelijk
waarom stevig draagvlak en degelijke inhoud afhankelijk zouden zijn van
vaststelling door de provinciale staten. Heeft de minister de inbreng uit de
provincie in het verleden kennelijk onvoldoende serieus genomen of laat
de inbreng vanuit de provincie vooral te wensen over? Wat zijn de
redenen dat niet volstaan kan worden met een zwaardere inhoudelijke rol
van de provincie met steviger procedurele waarborgen, terwijl de
vaststelling gewoon door de minister gebeurt, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 618, nr. 5

2

2. Achtergrond
De leden van de CDA-fractie merken op dat in een eerder schriftelijk
overleg1 naar aanleiding van de uitkomsten van de Commissie Hoekstra,
bleek dat de kwaliteit van onderwijs in het Fries en het aantrekken van
goede leraren een wisselend beeld te zien gaf. Kan worden aangegeven
hoe het hier nu mee staat? Al eerder hebben deze leden aangegeven dat
het belangrijk is dat deze kwaliteit op orde is voordat de bevoegdheden
worden overgedragen van het rijk naar de provincie Friesland.
3. Decentralisatie vaststelling kerndoelen Fries
De leden van de VVD-fractie merken op dat het voorliggende wetsvoorstel
het gebruik van de Friese taal beoogt te bevorderen en de kwaliteit te
verbeteren, door de verantwoordelijkheid voor het vaststellen van de
kerndoelen Friese taal bij de provincie neer te leggen. Zij vragen op welke
manier de minister nu nog een vinger aan de pols houdt als het gaat om
de kwaliteit van het Friese onderwijs.
Het is in de ogen van de leden van de PvdA-fractie prima dat de
bevoegdheid om kerndoelen Fries vast te stellen wordt gedelegeerd aan
de provincie Fryslân. Op dit niveau kan men beter inschatten welke kennis
en vaardigheden scholieren moeten leren bij dit vak.
De leden van de SP-fractie merken op dat de laatste jaren het taalonderwijs steeds verder is geïntegreerd, waardoor de eindtermen voor
onder andere Nederlands, Engels en Duits meer op een lijn kwamen. De
leden vragen of decentralisatie die integratie niet in gevaar zou kunnen
brengen, doordat de provincie Friesland mogelijk andere keuzes maakt.
Betekent deze decentralisatie iets voor de vraag wanneer het Fries een
verplicht vak is? De voornoemde leden vragen of de Friese staten
bijvoorbeeld kunnen besluiten tot het verplicht stellen van het Fries in de
bovenbouw van het voortgezet onderwijs of in het speciaal onderwijs.
Kan de regering een concreet voorbeeld noemen van hoe de provincie
Friesland het taalonderwijs kan verbeteren door zelf de eindtermen vast te
stellen. Deze leden vragen waarom de Friese staten daarin beter zouden
zijn dan de ambtenaren op het ministerie van onderwijs. Kan de regering
zich voorstellen dat de provincie Friesland ook het draagvlak voor het
Fries zou kunnen vergroten zonder zelf de eindtermen vast te stellen, zo
vragen de genoemde leden. Welke winst denkt de regering op dit vlak te
gaan behalen? De onderwijsinspectie doet een groot aantal suggesties tot
verbetering van het onderwijs in de Friese taal, maar geen enkele daarvan
betreft het decentraliseren van de kerndoelen. Wanneer de regering de
kwaliteit van het vak Fries wil bevorderen, waarom neemt de regering in
zijn voorstel dan niet (sommige van) de adviezen van de onderwijsinspectie over? De Raad van State geeft aan dat decentralisatie een doel op
zich lijkt in deze plannen. De voornoemde leden vragen of dat het geval is,
of dat decentralisatie op zich wellicht één van de doelen is en zo ja, of de
regering dan nog steeds op dezelfde wijze aankijkt tegen het op afstand
plaatsen van deze verantwoordelijkheid van de minister, in het licht van
artikel 23 van de Grondwet.
De Raad van State adviseert ook om, wanneer het doel zou zijn de
betrokkenheid bij het vak te vergroten, bijvoorbeeld voor een verzwaarde
adviesprocedure te kiezen, waarin waarborgen worden geboden om de
mogelijkheid tot afwijking door de regering van het advies van provinciale
staten in te kaderen. De leden vragen hoe de regering daarover denkt.
De genoemde leden zijn groot voorstander van vergroting van betrokkenheid bij, en kwaliteitsverbetering van het vak Fries, maar zien
vooralsnog niet hoe dit voorstel meer gaat doen dan decentraliseren op
1

Zie Kamerstuk 31 293, nr. 125

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 618, nr. 5

3

zich. Het uitgangspunt van deze leden is echter evenmin negatief en zij
kijken dan ook uit naar de reactie van de regering.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
de regering stelt dat versterking van de positie van de provincie bij het vak
Fries ook zal bijdragen aan verbetering van de kwaliteit. De voornoemde
leden ontvangen gaarne een nadere toelichting hoe de regering dit ziet.
Op welke wijze denkt zij dat de provincie hierin kan bijdragen op een wijze
die niet door het rijk kan worden gedaan, zo vragen de leden.
De leden hebben met instemming gelezen in de memorie van toelichting
dat de regering naar aanleiding van kritiek van de Raad van State over de
parlementaire betrokkenheid, het wetsvoorstel op dit punt heeft
aangepast. Zij ontvangen gaarne een nadere toelichting hoe deze
betrokkenheid wordt vormgegeven en zij vragen of het hier alleen gaat
om een soort van nahangprocedure.
Volgens de leden van de SGP-fractie is de door de regering gegeven
beschrijving van de mogelijkheden tot verticale delegatie zowel te ruim
als te ongedifferentieerd. Juist de door de regering genoemde
voorbeelden van onderwijshuisvesting en onderwijsachterstanden
illustreren dat probleem. Deze leden ontvangen graag een nadere
toelichting op de uitgangspunten die in de wetsgeschiedenis ten aanzien
van verticale decentralisatie zijn vastgelegd. De voornoemde leden vragen
of de regering onderkent dat verticale decentralisatie zich niet tot
onderwijsinhoudelijke normen kan uitstrekken, maar alleen tot aangelegenheden van technische aard, die niet de kernaspecten van het onderwijsproces raken, zoals onderwijshuisvesting. Zij vragen voorts waarom
het onderwerp onderwijsachterstanden door de regering als een
voorbeeld van verticale decentralisatie wordt opgevoerd. Het valt namelijk
op dat het kader inzake verticale decentralisatie niet letterlijk en expliciet
besproken is, terwijl bij dit onderwerp voor de eerste maal sprake zou zijn
van een onderwijsinhoudelijke vorm van verticale decentralisatie. In ieder
geval heeft de wetgever wel expliciet opgemerkt dat grondwettelijke
vrijheden niet mogen worden beperkt en dat scholen in beroep kunnen
gaan2. Bovendien heeft de regering benadrukt dat hier juist geen sprake is
van onderwijsinhoudelijke normering door de gemeente, maar enkel van
het formuleren van objectieve resultaten3. Op grond van deze gegevens
kan het onderwijsachterstandenbeleid dus niet als precedent in de sfeer
van een eigenlijke onderwijsinhoudelijke decentralisatie worden aangemerkt. Graag ontvangen zij een nadere onderbouwing.
4. Ontheffing
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de mogelijkheid voor een
(gedeeltelijke) ontheffing belangrijk is, aangezien er grote regionale
verschillen zijn in het taalgebruik in de provincie. Maatwerk is voor deze
leden van groot belang. De voornoemde leden merken op dat in de
memorie van toelichting enkel beschreven staat hoe een volledige
ontheffing kan worden afgegeven, de leven vragen of er ook een
systematiek voor een gedeeltelijke ontheffing komt.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat ook ontheffingen voor
de gebieden in Fryslân waar men geen Fries spreekt (maar bijvoorbeeld
Stellingwerfs of het Bildts) beter op provinciaal niveau kunnen worden
vastgesteld. Daarom kunnen de leden dit wetsvoorstel steunen.

2
3

Kamerstuk 31 989, nr. 3, p. 37
Handelingen 2009–2010, TK 40–3922

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 618, nr. 5

4

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de doelstelling van het
bevorderen van het gebruik van de Friese taal te rijmen is met de
introductie van de gedeeltelijke ontheffing voor gebieden waar minder
Fries wordt gesproken. De voornoemde leden vragen of het nu niet juist al
praktijk is dat gebieden waar de Friese taal al prominent wordt gebruikt
ook prominent aanwezig is in het onderwijs.
5. Consultatie
De leden van de PvdA-fractie vragen of men ook vanuit de scholen voor
voortgezet onderwijs en/of de sectie Fries van de Vereniging Leraren
Levende Talen op het wetsvoorstel heeft gereageerd en zo ja, wat dan hun
reactie was.
6. Advies Onderwijsraad
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Onderwijsraad advies geeft
als de minister niet voornemens is akkoord te gaan met het voorgenomen
besluit van de provincie. De leden vragen wat de status van dit advies zal
zijn, of de minister dat naast zich zal neerleggen en of de Kamer ook
geïnformeerd wordt over een dergelijk advies.
7. Toezicht en uitvoering
Tenslotte kunnen de leden van de CDA-fractie instemmen met de wijziging
van de instemmingsbevoegdheid naar een goedkeuringsbevoegdheid van
het rijk op de uitvoering van de kerndoelen Fries. Dit betekent dat als de
minister niet instemt met de provinciale kerndoelen Fries, deze niet in
werking kunnen treden. De genoemde leden vragen wat het vervolgtraject
is indien de kerndoelen niet worden goedgekeurd. Wel vragen deze leden
hoe wordt geoordeeld dat er voldoende draagvlak is voor de provinciale
kerndoelen.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 618, nr. 5

5