Voortgangsrapportage 13 PMR
1 juli 2013 - 30 juni 2014
Versie 30 september 2014

Datum
Status

30 september 2014
Definitief

Colofon

Uitgegeven door
Informatie
Telefoon
Fax
Bezoekadres

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
DG Bereikbaarheid / Zeehavens
070 – 456 1430
070 – 456 1478
Plesmanweg 1-6 Den Haag

Versie

30 september 2014

INHOUDSOPGAVE

Colofon—2
1
1.1
1.2
1.3

Inleiding—4
Dertiende Voortgangsrapportage—4
Project Mainportontwikkeling Rotterdam—4
Uitvoering Project Mainportontwikkeling Rotterdam—5

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.1.5
2.1.6
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4
2.2.5
2.3
2.3.1

Stand van zaken deelprojecten—7
Deelproject Landaanwinning (inclusief natuurcompensatie)—7
Algemeen—7
Uitvoering aanleg Maasvlakte 2—7
Natuurcompensatie Maasvlakte 2—8
Luchtkwaliteit—9
Nadeelcompensatie—10
Stimuleringsregeling—11
Deelproject 750 hectare natuur- en recreatiegebied—11
Het Buijtenland van Rhoon op Midden-IJsselmonde (600 ha)—11
Schiezone (50 ha)—12
Vlinderstrik: Schiebroekse en Zuidpolder (100 ha)—12
Groene verbinding (fiets- en wandelverbinding tussen midden IJsselmonde en
Rotterdam-Zuid)—13
Overige ontwikkelingen—13
Deelproject Bestaand Rotterdams Gebied—13
Overige ontwikkelingen—14

3
3.1
3.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4
3.3.5
3.3.6
3.4
3.4.1
3.4.2
3.5

Projectbeheersing—15
Planning—15
Scope—16
Financiën—16
Projectbudget—16
Mutatieoverzicht rijksbudget—17
Ontwikkeling post Onvoorzien—19
Aangegane verplichtingen—19
Kasritme—20
Ontvangsten—21
Rijksrisico’s—21
Het risicomanagement—21
De belangrijkste rijksrisico’s—21
Borging van de afspraken en kwaliteit—23

Bijlage A

Lijst van documenten—24

Bijlage B

Afkortingenlijst—25

Pagina 3 van 25

1

Inleiding

1.1

Dertiende Voortgangsrapportage
Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) valt onder de Regeling grote
projecten van de Tweede Kamer. Door middel van jaarlijkse voortgangsrapportages
informeert de minister van Infrastructuur en Milieu, mede namens de ministers van
Economische Zaken en van Financiën, de Tweede Kamer over de voortgang van de
deelprojecten van PMR en hun samenhang. De voorliggende dertiende
Voortgangsrapportage (VGR 13) beschrijft daarom de voortgang over de periode 1
juli 2013 tot en met 30 juni 2014. Voor een actueel beeld zijn relevante
ontwikkelingen in de periode na 30 juni 2014 opgenomen in de begeleidende brief
bij deze rapportage.
De verantwoordelijkheden voor de uitvoering van PMR zijn afgebakend en
vastgelegd in de Bestuursovereenkomst van juni 2004 en de
Uitwerkingsovereenkomsten van september 2005. De voortgang en de uitvoering
van de verschillende deelprojecten zijn de verantwoordelijkheid van het
Havenbedrijf Rotterdam N.V., de provincie Zuid-Holland en de gemeente Rotterdam,
met uitzondering van de natuurcompensatie waarvoor het Rijk zelf verantwoordelijk
is.
De rapportages van het Havenbedrijf Rotterdam N.V., de provincie Zuid-Holland en
de gemeente Rotterdam worden afgestemd met en beoordeeld door tussenkomst
van de meest betrokken departementen: IenM voor de landaanwinning, de
natuurcompensatie en voor het Bestaand Rotterdams Gebied (BRG) en EZ voor 750
ha natuur- en recreatiegebied. De rapportages zijn als bijlagen bij deze dertiende
Voortgangsrapportage gevoegd. Mede op basis van de rapportages van de
deelprojecten rapporteert het Rijk over zijn eigen verantwoordelijkheden.
Deze rapportage geeft alleen de mijlpalen en ontwikkelingen weer gedurende de
rapportageperiode. Voor de historische ontwikkeling van het project wordt verwezen
naar VGR 12.

1.2

Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Het project Mainportontwikkeling Rotterdam is gericht op de uitvoering van de PKB
PMR (2006). Uitgangspunt voor de PKB zijn twee samenhangende doelstellingen:
1 versterken van de mainport Rotterdam door het ruimtetekort voor haven- en
industriële activiteiten in het Rotterdamse havengebied op te lossen;
2 verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving in de regio Rijnmond.
De PKB PMR (2006) geeft invulling aan deze doelstellingen door het ruimtelijk
mogelijk maken van drie deelprojecten. In het Bestuursakkoord PMR en de
Uitwerkingsovereenkomst per deelproject hebben de PMR-partners (het Rijk, de
gemeente Rotterdam, het Havenbedrijf Rotterdam N.V., de stadsregio Rotterdam en
de provincie Zuid-Holland) afspraken gemaakt over de uitvoering van de
deelprojecten, in het bijzonder over de financiering, verantwoordelijkheden en
risico’s. Het gaat om de volgende drie deelprojecten:
• Landaanwinning: nieuw haven- en industrieterrein in de Noordzee (maximaal
1000 ha netto uitgeefbaar haventerrein) en de daarbij behorende natuurcompensatie. De PKB biedt voor de natuurcompensatie mogelijkheden voor een
Pagina 4 van 25

zeereservaat1 (ca. 31.250 ha), een duingebied (maximaal 100 ha) en een zeereep (maximaal 23 ha)2;
• 750 ha natuur- en recreatiegebied: nieuw natuur- en recreatiegebied op Midden-IJsselmonde (600 ha) en aan de Noordrand van Rotterdam (150 ha). Tevens is voorzien in een verbinding voor fietsers en wandelaars tussen MiddenIJsselmonde en Rotterdam-Zuid;
• Bestaand Rotterdams Gebied (BRG): een serie projecten in het bestaande havengebied, waarmee impulsen worden gegeven aan het oplossen van het ruimtetekort voor havenactiviteiten (200 ha ruimtewinst), het verbeteren van de
milieukwaliteit, het aanbod en de kwaliteit van natuur- en recreatiegebied en
aan de ruimtelijke kwaliteit van de regio Rotterdam.

1.3

Uitvoering Project Mainportontwikkeling Rotterdam
De betrokkenheid van de rijksoverheid bij PMR heeft een bijdragekarakter. Dit
betekent dat het Rijk onder strikte voorwaarden medewerking verleent, in de vorm
van duidelijk omschreven en begrensde bijdragen, aan een deelproject waarvoor
een andere partij eindverantwoordelijk is. Om dit bijdragemodel vorm te geven
hebben het Rijk en de uitvoerende partijen privaatrechtelijke afspraken gemaakt
voor de realisatie van de PMR-projecten. Uitgangspunten zijn:
• de verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij die partij die daar het beste
toe is uitgerust;
• de risico’s liggen daar waar ze het meest adequaat kunnen worden beheerst.
In het Bestuursakkoord (juni 2004) met per deelproject een
Uitwerkingsovereenkomst (september 2005) is vastgelegd dat de
verantwoordelijkheden tussen Rijk en PMR-partners als volgt zijn verdeeld:
• het Havenbedrijf Rotterdam N.V. is verantwoordelijk voor de aanleg van Maasvlakte 2;
• de provincie Zuid-Holland draagt zorg voor de ontwikkeling van 750 hectare
natuur- en recreatiegebied;
• de gemeente Rotterdam is verantwoordelijk voor de uitvoering van het deelproject Bestaand Rotterdams Gebied;
• het Rijk realiseert, beheert en onderhoudt de natuurcompensatie.
Bij de uitvoering van de deelprojecten ziet het Rijk toe op de naleving van de scope
zoals deze is vastgelegd in de PKB, de Uitwerkingsovereenkomsten en het daarop
gebaseerde toetskader. De uitvoerende partijen dragen, conform de afspraken in de
Uitwerkingsovereenkomsten, de risico’s die aan de uitvoering van de deelprojecten
zijn verbonden.
De minister van Infrastructuur en Milieu (IenM) treedt in de uitvoeringsfase als coordinerend minister van het totale project op. Deze coördinerende verantwoordelijkheid omvat:
• de informatievoorziening en rapportages over de werkzaamheden en ontwikkelingen van het project aan de Tweede Kamer;
• het zorgen voor de interdepartementale besluitvorming over PMR;
• de coördinatie van het risicomanagement binnen het Rijk;
• zorgdragen voor integraliteit en samenhang van PMR als geheel;
• de communicatie over het project als geheel.
1

Bij de implementatie is er voor gekozen het zeereservaat als ‘bodembeschermingsgebied’ aan te duiden.
De PKB PMR (2006) geeft meer ruimtelijke mogelijkheden voor natuurcompensatie dan bij de voorbereiding van de
besluiten over de landaanwinning nodig bleek. Voor het bodembeschermingsgebied bleek de noodzakelijke omvang
circa 25.000 ha, voor de duincompensatie circa 35 ha en de noodzaak voor compensatie op de zeereep bleek geheel
te vervallen.
Pagina 5 van 25

2

Op rijksniveau zijn afspraken gemaakt over de verdeling van de
rijksverantwoordelijkheden:
• het ministerie van IenM is naast het coördinerende ministerie het eerstverantwoordelijk departement voor het deelproject landaanwinning en BRG en beoordeelt de deelrapportage landaanwinning en BRG en voert (in samenwerking
met EZ) de natuurcompensatie uit;
• het ministerie van EZ is het eerstverantwoordelijk departement voor het deelproject 750 ha en beoordeelt de deelrapportage over de 750 ha.
De samenwerking tussen de departementen is in september 2005 vastgelegd in een
ondertekend Samenwerkingsakkoord. Daarin zijn voor de departementen de
verantwoordelijkheden geregeld met betrekking tot de deelprojecten, de
rapportages en informatievoorziening en de financiën, waaronder de omgang met de
rijkspost onvoorzien.
Het beleggen van de uitvoeringsverantwoordelijkheid bij andere partijen en de vaste
rijksbijdrage aan de projectbudgetten begrenst het risicoprofiel van het Rijk. Deze
sturingsfilosofie impliceert ook dat het Rijk beperkte mogelijkheden heeft om te
sturen buiten de privaatrechtelijke afspraken (vastgelegd in het Bestuursakkoord en
de Uitwerkingsovereenkomsten) en buiten de eisen die zijn vastgelegd in de PKB
PMR (2006). Tevens is het Rijk in grote mate afhankelijk van andere partijen voor
de informatieverstrekking, zoals ook blijkt uit deze voortgangsrapportage. De
verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke informatie ligt in belangrijke mate bij de
hiervoor genoemde uitvoerende partijen.

Pagina 6 van 25

2

Stand van zaken deelprojecten

In dit hoofdstuk wordt per deelproject de stand van zaken gegeven. In de
rapportages van de uitvoerende partijen, welke als bijlagen zijn toegevoegd, wordt
uitgebreid ingegaan op het betreffende deelproject. Deze rapportages zijn
beoordeeld door de vakdepartementen. De opmerkingen zijn door de
vakdepartementen teruggekoppeld aan de uitvoerende partijen en waar nodig
verwerkt.

2.1

Deelproject Landaanwinning (inclusief natuurcompensatie)

2.1.1

Algemeen
Het doel van de landaanwinning is het realiseren van maximaal 1000 ha netto
uitgeefbaar deepsea gebonden haventerrein. Dit is bestemd voor bedrijven die veel
ruimte nodig hebben en die aan diep zeewater moeten liggen. Het gaat daarbij met
name om grootschalige container op- en overslag en de bijbehorende distributie.
Daarnaast biedt de landaanwinning ruimte voor grootschalige deepsea gebonden
chemische industrie. Het Havenbedrijf Rotterdam N.V. is verantwoordelijk voor de
realisatie en exploitatie van de landaanwinning.
De aanleg van Maasvlakte 2 leidt tot verlies van zeenatuur in de Voordelta en het
gebruik kan door toekomstige emissies leiden tot een kwaliteitsverlies van de
omringende duinen. De Voordelta is een natuurgebied dat is aangewezen als Natura
2000 gebied, waardoor er een compensatieplicht geldt voor leefgebieden en soorten
die kenmerkend zijn voor het betreffende gebied. De compensatie van de zeenatuur
wordt bereikt met een bodembeschermingsgebied en drie rustgebieden, die zijn
ingesteld met toegangsbeperkingsbesluiten. Het gebruik van Maasvlakte 2 kan als
gevolg van stikstofdepositie door emissies vanuit het nieuwe havengebied leiden tot
een verlies van kwaliteit en oppervlakte van het duinenlandschap bij Voorne en
Hoek van Holland. Dit verlies wordt gecompenseerd door het nieuw aangelegde
duingebied ‘Spanjaardsduin’ van 35 hectare langs de Delflandse kust.

2.1.2

Uitvoering aanleg Maasvlakte 2
Op 1 september 2008 is gestart met de uitvoering van de aanleg van Maasvlakte 2
en deze is op een aantal interface projecten die moeten zorgdragen voor de
aansluiting van Maasvlakte 2 op Maasvlakte 1 afgerond. In de verslagperiode zijn
als onderdeel van de aanleg van de Maasvlakte 2 (uitsluitend) nog werkzaamheden
uitgevoerd die noodzakelijk zijn voor de ontsluiting van Maasvlakte 2 en de
aansluiting op de bestaande Maasvlakte 1. Dit zijn de zogenaamde
interfaceprojecten, onder meer de aanleg en aansluiting van spoor- en
weginfrastructuur inclusief verkeersknooppunten, leidingenpassages en
nutsvoorzieningen. De uitvoering van de landaanwinning verliep volgens het
Havenbedrijf Rotterdam in de verslagperiode conform de planning en budget.
De belangrijkste resterende mijlpalen voor het deelproject landaanwinning zijn de
realisatie van het Coloradoviaduct op de Europaweg, de spoorse ontsluiting voor de
terminals en de oplevering van de servicehaven. De geplande oplevering van het
Coloradoviaduct vindt plaats in het vierde kwartaal van 2014. De aansluitingen voor
de spoorse ontsluiting voor de klanten van RWG en APMT zijn mogelijk gemaakt,
waarbij wordt opgemerkt dat de aansluiting voor RWG in oktober 2014 in gebruik
Pagina 7 van 25

wordt genomen. De oplevering van de servicehaven in de Prinses Margriethaven is
gepland voor het derde kwartaal van 2014.
Overige ontwikkelingen
Vanwege het Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse Haven van 2009,
waarin de buitencontour van Maasvlakte 2 is aangemerkt als potentiële locatie voor
windenergie, vindt bestuurlijk overleg plaats over plaatsing van die windturbines. Na
een verkennend onderzoek is gebleken dat windturbines op de harde zeewering
onder randvoorwaarden mogelijk zijn, waarbij het Havenbedrijf enige
exploitatiebeperking langs de harde zeewering accepteert en het Rijk beheersbare
technische risico’s voor de zeewering. In een randvoorwaardelijk kader voor het
gunningen- en vergunningentraject zijn onder andere voorwaarden opgenomen ten
aanzien van de exploitatie, externe veiligheid, hoogwaterveiligheid en
beheersconsequenties. De Uitwerkingsovereenkomst horend bij het deelproject
Landaanwinning houdt nog geen rekening met windturbines op de buitencontour. In
die overeenkomst is namelijk opgenomen dat de buitencontour niet op zodanige
wijze gebruikt zal worden dat beperking of hinder ontstaat voor het gebruik van de
Landaanwinning behalve om redenen van zwaarwegend openbaar belang. Indien
uiteindelijk besloten wordt tot plaatsing van windturbines zal de UWO
Landaanwinning waar nodig worden aangepast.
De uitvoeringsorganisatie heeft geen scopewijzigingen gemeld.

2.1.3

Natuurcompensatie Maasvlakte 2
De aanleg van Maasvlakte 2 kan significante effecten veroorzaken op beschermde
natuur. Op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 geldt hiervoor een
compensatieplicht. De compensatie op zee in de Voordelta is in 2010 bereikt met
het instellen van een bodembeschermingsgebied en drie rustgebieden door middel
van toegangsbeperkingsbesluiten. De effecten op de natuur worden gemonitord en
indien nodig vindt bijsturing plaats via aanpassingen in de
toegangsbeperkingsbesluiten en/of het Beheerplan Voordelta.
Het gebruik van Maasvlakte 2 kan verlies van kwaliteit en oppervlakte van het
duinenlandschap bij Voorne en Hoek van Holland tot gevolg hebben, als gevolg van
stikstofdepositie door emissies vanuit het nieuwe havengebied. Dit verlies wordt
gecompenseerd door de aanleg van een nieuw duingebied van 35 hectare langs de
Delflandse kust, Spanjaardsduin. In 2011 heeft het gebied de status van Natura
2000 gebied gekregen door een voorlopig aanwijzingsbesluit. Door dit laatste is de
juridische bescherming verbeterd en kunnen ongewenste ontwikkelingen
gemakkelijker worden geweerd. Het gebied moet zich door natuurlijke processen
van verstuiving van zand en opkomend grondwater ontwikkelen. Over het algemeen
kan worden gesteld dat de ontwikkelingen van het areaal minder snel gaan dan
verwacht, maar dat deze wel de goede kant opgaan. Inmiddels is 4,5 ha potentieel
geschikt voor de ontwikkeling van vochtige duinvallei en de verwachting is dat hier
in 2014 nog 0,4 ha bijkomt. Op dit moment is in totaal 15,2 ha potentieel oppervlak
grijze duinen aanwezig. Dat is ruim voldoende om aan de compensatieopgave van
9,8 ha te voldoen.
Monitoring en Evaluatie Programma (MEP)
De werkzaamheden van de uitvoeringsorganisatie betreffen de monitoring van de
natuurcompensatie in de vorm van het Monitoring en Evaluatie Programma en de
bijsturing van de natuurcompensatie op grond van uitkomsten van de monitoring.
Pagina 8 van 25

MEP-Aanleg
In de evaluatie van de aanleg van Maasvlakte 2 zijn op basis van het betreffende
Monitoring en Evaluatie Programma de gemeten effecten van de aanleg en aanwezigheid van de landaanwinning op natuur en ecologie, hydromorfologie kustzone,
scheepvaart, hoogwaterveiligheid en gebruiksfuncties zoals visserij en recreatie
vergeleken met de voorspellingen. Over het algemeen blijken de tot nu toe opgetreden effecten van de aanleg kleiner of gelijk aan de voorspellingen in het MER en de
Passende Beoordeling (bijlage bij het MER). Voor de effecten van de langdurige
aanwezigheidsfase wordt de monitoring voortgezet. Er is op basis van de huidige
inzichten geen noodzaak om besluiten te wijzigen of om aanvullende maatregelen te
nemen, anders dan destijds voorgeschreven.
MEP-Voordelta
Uit de evaluatie van de natuurcompensatie Voordelta over de periode 2009 - 2013
blijkt nog geen positief effect van het bodembeschermingsgebied op de
bodemfauna. De zware boomkorvisserij hier en in de rest van de Voordelta blijkt
autonoom al sterk te zijn afgenomen, waardoor het positieve effect van de
maatregel door de beoogde gebiedsbrede vergelijking (bodembeschermingsgebied
versus referentiegebied) voor en na de ingreep (aanleg MV2 en instellen
bodembeschermingsgebied) niet zonder meer is vast te stellen. Daarvoor is
aanpassing van het meet- en evaluatieprogramma nodig. Een uitspraak over de
effectiviteit van de compensatie is daarom nu nog niet mogelijk. De kwaliteit van de
Voordelta in termen van voedselproductie over het gehele gebied en de
aanwezigheid van beschermde soorten waarvoor een compensatieopgave geldt, is
niet aantoonbaar achteruitgegaan sinds de aanleg van Maasvlakte 2, het instellen
van de compensatiemaatregelen en de uitvoering van het beheerplan. De ingestelde
rustgebieden voor de zwarte zee-eend blijken nog niet optimaal gelegen. Voorzien
wordt in een aanpassing van de ligging van de rustgebieden in 2015. De uitkomsten
van de evaluatie zijn voor het bevoegd gezag reden om het aantonen van de
effectiviteit van de natuurcompensatiemaatregelen nu eerst te zoeken in aanpassing
en verbetering van de monitoring en nog niet in extra beheermaatregelen voor het
bodembeschermingsgebied. Dit wordt uitgewerkt en zal na instemming van het
bevoegd gezag in 2015 geëffectueerd worden.
MEP-Duinen
Ten behoeve van het Monitoring- en Evaluatie Programma voor de duincompensatie
is in 2010 gestart met het bepalen van de uitgangssituatie. Dit duurt totdat
Maasvlakte 2 in het najaar van 2014 in gebruik genomen wordt. De eerste evaluatie
van de daadwerkelijk opgetreden effecten ten opzichte van de voorspelde effecten
van de duincompensatie en de beoordeling of de monitoring adequaat is volgt na
afronding van de T0-meetperiode (nulmeting) en een of meer gebruiksjaren.
Overige ontwikkelingen
De uitvoeringsorganisatie heeft geen scopewijzigingen gemeld.
2.1.4

Luchtkwaliteit
In het Bestemmingsplan Maasvlakte 2 is een aantal maatregelen op het gebied van
luchtkwaliteit opgenomen. Deze maatregelen bestaan uit bron- en
effectmaatregelen en zijn erop gericht verslechtering van luchtkwaliteit vanwege
Maasvlakte 2 boven de daarvoor geldende grenswaarden te compenseren. Deze
maatregelen moeten van kracht zijn om bouwvergunningen te kunnen verlenen voor
de vestiging van bedrijven op Maasvlakte 2. Om te verzekeren dat de maatregelen
daadwerkelijk en tijdig worden genomen is in 2008 de Overeenkomst luchtkwaliteit
Maasvlakte 2 gesloten tussen de toenmalige ministeries van VenW en VROM, de
Pagina 9 van 25

gemeente Rotterdam, het Havenbedrijf Rotterdam en de Havenmeester van
Rotterdam. In 2012 en 2013 is het maatregelenpakket op een aantal punten
aangepast.
De maatregelen in de Overeenkomst luchtkwaliteit Maasvlakte 2 hebben betrekking
op:
• Schone motoren binnenvaart (maatregelen uitgevoerd: verbod op schepen
zonder emissiearme motoren vanaf 2025 en hoger havengeld);
• Snelheidsreductie binnenvaart;
• Milieuzone voor vrachtwagens;
• Schermen bij tunnelmonden.
In een eerste en tweede addendum op de Overeenkomst is het maatregelenpakket
aangepast aan de laatste inzichten over de ontwikkelingen in de luchtkwaliteit. In de
verslagperiode is een tweede addendum vastgesteld waarbij de snelheidsbeperking
voor de binnenvaart op de Oude Maas is komen te vervallen en de effectuering van
de verschillende luchtkwaliteitsmaatregelen is afgestemd op de feitelijke
ingebruikname van de eerste terminals op Maasvlakte 2.3
Snelheidsreductie binnenvaart
De (Rijks)havenmeester Rotterdam heeft, namens het College van B&W van Rotterdam en de minister van Infrastructuur en Milieu, een verkeersbesluit genomen om
een maximumsnelheid voor de binnenvaart in te stellen op delen van het Hartelkanaal en van de Nieuwe Maas in de periode vanaf de ingebruikname van Maasvlakte
2 tot 1 januari 2025. Binnenvaartschepen zullen dan gemiddeld over het hele traject
20% langzamer varen dan in een situatie zonder beperking. Om redenen van nautische veiligheid zijn enkele uitzonderingen gemaakt.
Milieuzone voor vrachtwagens
De overeenkomst voorziet in het instellen van een milieuzone voor vrachtverkeer op
Maasvlakte 1 en 2. Vanaf het moment dat de terminals op Maasvlakte 2 in gebruik
worden genomen krijgen alleen vrachtauto’s toegang die voldoen aan de Euro VI
emissienorm. Hierbij is voorzien in een overgangsbepaling voor vrachtauto’s die
vóór 2013 op kenteken zijn gezet en niet ouder zijn dan zeven jaar.
Schermen bij tunnelmonden
De Overeenkomst gaat uit van plaatsing van luchtschermen, uiterlijk in 2020, bij de
Botlektunnel (A15), de Thomassentunnel (A15) en de Beneluxtunnel (A4). De
schermen langs de A15 zijn onderdeel van het Tracébesluit A15 Maasvlakte – Vaanplein. In maart 2011 is dit Tracébesluit onherroepelijk geworden. De daadwerkelijke
plaatsing van de schermen langs de A15 is opgenomen in het DBFM-contract (Design Build Finance en Maintenance contract) dat eind 2010 aan het consortium ALanes is gegund. De werkzaamheden aan de weg zijn medio 2011 gestart en zullen
eind 2015 zijn afgerond. Gelet op de laatste inzichten in de ontwikkeling van de
luchtkwaliteit bij de tunnelmonden is voorzien in een aanpassing van de geplande
luchtschermen dit najaar. Deze aanpassing doorloopt op dit moment de geëigende
procedures. De voorbereiding voor plaatsing van de schermen langs de A4 start na
2015.
2.1.5

Nadeelcompensatie
Sinds 1 januari 2008 is de Schaderegeling Tweede Maasvlakte van kracht. Deze
Schaderegeling beoogt alle verzoeken om vergoeding van planschade of nadeel3

De Tweede Kamer is hierover op 24 juni 2013 geïnformeerd (kst-30175-185).
Pagina 10 van 25

compensatie, die verband houden met de aanleg van Maasvlakte 2, procedureel te
coördineren door het inschakelen van één schadebeoordelingscommissie. De regeling is opgezet binnen de bestaande bepalingen voor schadevergoeding in de toepasselijke regelingen, waaronder de Regeling Nadeelcompensatie Verkeer en Waterstaat 1999.
Er zijn tot 1 juli 2014 in totaal vier schadeverzoeken in behandeling genomen. Drie
schadeverzoeken zijn afgerond, waarbij de minister van IenM het advies van de
schadebeoordelingscommissie heeft gevolgd. Bij twee zaken zijn de
schadeverzoeken op grond van voorzienbaarheid afgewezen en bij een zaak is tot
nadeelcompensatie gekomen. Eén zaak is nog in behandeling.
2.1.6

Stimuleringsregeling
De minister van IenM heeft in oktober 2006 een bedrag van 12 miljoen euro
toegezegd om de kansen van de Voordelta, waar de natuurcompensatie voor de
aanleg van Maasvlakte 2 wordt gerealiseerd, maximaal te benutten. De door
de provincies Zuid-Holland en Zeeland opgestelde ‘Tijdelijke Verordening
Stimulering Voordelta’ voor de sector recreatie en toerisme loopt per 15 september
2014 af. In totaal hebben 16 projecten subsidie ontvangen. De uitvoering van twee
projecten loopt nog door tot 2016. Het Rijk en het Havenbedrijf Rotterdam hebben
daarom ingestemd met uitstel van de eindafrekening. De stimuleringsgelden voor de
verduurzaming van de visserijsector in de Voordelta worden via as 4 van het
Europees Visserij Fonds besteed. In Zuid-Holland zijn zestien projecten gehonoreerd
waarbij ook geld beschikbaar was uit het Europees Visserij Fonds. In Zeeland zijn
acht projecten gehonoreerd. De laatste projecten worden eind 2015 afgerond.

2.2

Deelproject 750 hectare natuur- en recreatiegebied
Het deelproject 750 ha wordt uitgevoerd door de provincie Zuid-Holland, de
gemeente Rotterdam en de stadsregio Rotterdam, onder coördinatie van de
provincie Zuid-Holland. Het deelproject omvat drie natuur- en recreatiegebieden
(Het Buijtenland van Rhoon, Schiezone en Vlinderstrik) en de aanleg van een
zogenaamde Groene Verbinding voor voetgangers en fietsers tussen MiddenIJsselmonde en Rotterdam-Zuid.

2.2.1

Het Buijtenland van Rhoon op Midden-IJsselmonde (600 ha)
Na een lange planvormingsprocedure zijn in de zomer van 2012 de ruimtelijke
plannen voor het Buijtenland van Rhoon onherroepelijk geworden en heeft de
Provincie Zuid-Holland de verdere voorbereidingen verricht voor de ontwikkeling van
het schetsontwerp. De voortgang hiervan is vertraagd door het ontbreken van
voldoende draagvlak voor de bestaande plannen, onder meer kenbaar gemaakt met
de petitie “Stop project Buytenland nu!”. In december 2013 heeft de Tweede Kamer
in een motie de regering opgeroepen om in samenwerking met de provincie ZuidHolland ruimte te zoeken binnen de PKB PMR om de doelstellingen op een andere
manier in te vullen en daarbij rekening te houden met de bestaande wensen en
voorstellen van de bewoners van het gebied Buijtenland van Rhoon. De Provincie
Zuid-Holland heeft dit in een opdracht neergelegd bij oud-minister Veerman. Deze
heeft op 5 juni 2014 onder de titel ‘Behoud de polders van het Buijtenland van
Rhoon’ een advies gegeven voor een andere invulling van het gebied met een
andere aanpak.

Pagina 11 van 25

Het advies Veerman pleit ervoor om vanuit een breder perspectief van de PKB PMR
te kijken naar de invulling van met name het gebied ten zuiden van de Essendijk
van het Buijtenland van Rhoon waar natte natuur was voorzien. Dit betekent dat de
natte natuur wordt ingeruild voor hoogwaardige natuur in de vorm van akkernatuur.
Daarnaast pleit het advies voor een uitvoering via een organisch proces met een
programmatische aanpak en flexibiliteit in de realisatie. Voorgesteld wordt om daarvoor een ‘Coöperatie voor gebiedsontwikkeling’ op te richten, waarin de verschillende belangen zijn vertegenwoordigd.
Het advies Veerman is over het algemeen positief ontvangen. De Tafel van Borging
heeft zich positief uitgesproken over het advies en aandacht gevraagd voor een
vijftal nader uit te werken punten. Deze punten betreffen onder andere een scherpere duiding van het begrip duurzame landbouw in relatie tot de gewenste hoogwaardige natuur, de organisatievorm waarbij de gebiedscoöperatie een sterke sturing moet geven op de realisatie met inachtneming van de einddatum voor de gebiedsontwikkeling in 2021. De Provincie Zuid-Holland zal in het eerste kwartaal van
2015 komen met een voorstel voor de oprichting van een gebiedscoöperatie.
Vooralsnog is de verwachting van de provincie Zuid-Holland dat er geen gevolgen
voor de eindplanning van de 750 ha natuur- en recreatiegebied zullen optreden.
2.2.2

Schiezone (50 ha)
In oktober 2013 is het natuur- en recreatieplan Schiezone door Burgemeester en
Wethouders van Rotterdam vastgesteld. Daarna zijn concrete uitvoeringsplannen
gemaakt. Momenteel vindt de overgang plaats van ruimtelijk planproces richting
ontwerp en uitvoering. De totale uitvoering zal volgens de planning in 2017 worden
afgerond.
Volgens de provincie Zuid-Holland past de voortgang van het project binnen de in de
Uitwerkingsovereenkomst en het Uitvoeringsprogramma PMR/750 ha gemaakte
afspraken en is de ontwikkeling van de Schiezone financieel uitvoerbaar met het
beschikbare budget.

2.2.3

Vlinderstrik: Schiebroekse en Zuidpolder (100 ha)
In de eerste helft van 2013 zijn de bestemmingsplannen voor de Vlinderstrik onherroepelijk geworden. Op 11 maart en 20 mei 2014 zijn in respectievelijk de deelgemeente Hillegersberg/Schiebroek en de gemeente Lansingerland het definitief ontwerp Vlinderstrik vastgesteld. Op 4 oktober 2013 is gestart met de daadwerkelijke
aanleg van het eerste deel van het Polderpad. Gelijktijdig is een eerste deel van de
Vlinderstrik (40 ha Zuidpolder) opengesteld voor het publiek door de aanleg van
onder andere struinpaden. Vanaf 2014 vindt de gefaseerde inrichting plaats.
Natuurmonumenten is aan de hand van een vastgesteld definitief ontwerp begonnen
om een beheerplan op te stellen en om beheersafspraken te maken met betrokken
lokale agrariërs. Het definitief beheerplan zal in het vierde kwartaal van 2014 worden vastgesteld.
Volgens de provincie Zuid-Holland past de voortgang binnen de afspraken van de
Uitwerkingsovereenkomst 750 ha en het Uitvoeringsprogramma PMR/750 ha en is
de ontwikkeling van de Vlinderstrik financieel uitvoerbaar met het beschikbare
budget.

Pagina 12 van 25

2.2.4

Groene verbinding (fiets- en wandelverbinding tussen midden IJsselmonde en
Rotterdam-Zuid)
In 2010 is het definitieve ontwerp voor de Groene Verbinding door de Stadsregio
vastgesteld. In deze verslagperiode zijn in het weekend van 24 en 25 augustus
2013 de twee stalen brugdelen ingedraaid en gemonteerd over de Betuweroute en
de A15. Op 5 juni 2014 heeft de officiële opening plaatsgevonden.
Dit onderdeel van het deelproject 750 ha is binnen de planning en binnen het
vastgestelde budget afgerond. Inmiddels zijn de uitvoeringsovereenkomsten over
eigendom, beheer en onderhoud met de verschillende betrokken partijen
(Rijkswaterstaat, ProRail, gemeente Rotterdam en gemeente Albrandswaard)
getekend. De overdracht van eigendom, beheer en onderhoud is overeenkomstig de
uitvoeringsovereenkomst van de Stadsregio met de gemeente Rotterdam voor het
Rotterdamse deel overgedragen aan de gemeente Rotterdam. Voor het
Albrandswaardse gedeelte vindt de overdracht eind van de zomer 2014 plaats.

2.2.5

Overige ontwikkelingen
Er zijn geen scopewijzigingen gemeld.

2.3

Deelproject Bestaand Rotterdams Gebied
De gemeente Rotterdam voert het deelproject BRG uit. BRG bestaat uit twee
soorten projecten: leefbaarheidsprojecten en intensiveringsprojecten. Naast de
provincie Zuid-Holland en de Stadsregio Rotterdam levert het Rijk een bijdrage aan
de leefbaarheidsprojecten. De intensiveringsprojecten zijn reeds in 2009
gerealiseerd.
De leefbaarheidsprojecten bestaan uit projecten die bijdragen aan de doelstellingen:
verbeteren van milieukwaliteit, verbeteren van ruimtelijke kwaliteit en vergroten
respectievelijk verbeteren van aanbod en kwaliteit van natuur- en recreatiegebied.
De uitvoering van het BRG-programma ligt volgens de gemeente Rotterdam op
koers. Op 30 juni 2014 was gemeten naar de totale financiële waarde van het BRGprogramma (dat wil zeggen inclusief de financiering van buiten PMR) 56 % van de
projecten gerealiseerd. Met deze projecten is 50 % van het BRG-budget gemoeid. In
deze verslagperiode zijn de volgende drie projecten (binnen diverse deelprogramma’s) afgerond: Gemeentelijk Duinterrein in Westvoorne, Renovatie Zwembad en
Museumgebouw RTM in Goedereede. Daarmee komt het totaal aantal afgeronde
projecten op 38 van het totaal aantal van 66 projecten.
De leefbaarheidsprojecten bestaan uit:
- vier projecten (Calandspoorbrug, Oostvoornsemeer, Warmtebedrijf, Landtong
Rozenburg) en
- vijf deelprogramma’s (Stille wegdekken, Geluidsschermen, Kenniscentrum
Geluid, Rivierparken, Gebiedsgerichte Benadering), die weer diverse projecten omvatten.
Van de vier projecten is eerder gerapporteerd dat de projecten Calandspoorbrug en
Oostvoornse Meer zijn gerealiseerd. Het Calandpark, onderdeel van het project
Landtong Rozenburg, is op 17 mei 2014 door de gebruikers geopend. Het laatste
deelproject van de Landtong Rozenburg is nagenoeg gereed. Verwacht wordt dat het
hele project eind 2014 kan worden afgerond. Conform de planning is in oktober
2013 gestart met de proef-bedrijfsfase van het warmtetransportsysteem in
Pagina 13 van 25

Rotterdam zuid, onderdeel van het project Warmtebedrijf. De formele oplevering
van de warmte-infrastructuur vindt plaats in het vierde kwartaal van 2014.
De vijf deelprogramma’s omvatten meerdere projecten, welke zich in diverse stadia
van voortgang bevinden:
• Kenniscentrum Geluid (projecten in uitvoering);
• Stille Wegdekken (projecten gereed, in planvorming en voorbereiding van uitvoering);
• Geluidsschermen (projecten gereed en in planvorming);
• Rivierparken (projecten gereed, in planvorming en in uitvoering);
• Gebiedsgerichte benadering (projecten gereed, in planvorming en in uitvoering).
Binnen het deelprogramma Kenniscentrum Geluid zijn nog drie projecten onder
handen: Stille wegdekken zwaar verkeer, Stille ARBO-signalering en KCG
Communicatie & website. Het project Stille wegdekken zwaar verkeer loopt langer
door dan eerder gepland om het aangelegde proefvak langer te monitoren. De
afronding van het project Stille ARBO-signalering is doorgeschoven naar 2015. De
projecten Benchmark geluid en Geluidmeetnet Maasvlakte zijn in het 3e kwartaal
van 2013 gestart.
De aanleg van Stille wegdekken is gekoppeld aan reconstructie of groot onderhoud.
In deze rapportageperiode stonden daarvoor geen projecten gepland.
Van het deelprogramma Rivierparken zijn nog drie van de tien projecten uit te voeren. Het betreft de projecten: Schiedam – Van Rivier naar Stad, Feijenoord - Noordereiland en Feijenoord – Maashaven Oostzijde. Deze zijn in uitvoering cq. in planontwikkeling genomen.
De in deze rapportageperiode afgeronde projecten maken deel uit van het deelprogramma Gebiedsgerichte benadering. Daar binnen zijn nog acht projecten onderhanden. Dat betreft bijvoorbeeld het Ruigeplaatbos in Hoogvliet waarvan in het eerste kwartaal van 2014 het inrichtingsplan is vastgesteld, de Langzaamverkeersbrug
in Charlois waarvan de planfase in het eerste kwartaal van 2014 is afgerond en de
Rotonde Ouddorp die in het derde kwartaal van 2014 gereed zal komen.
2.3.1

Overige ontwikkelingen
Er zijn door de gemeente Rotterdam geen scopewijzigingen gemeld.

Pagina 14 van 25

3

Projectbeheersing

Dit hoofdstuk gaat over de ontwikkelingen bij het Rijk ten aanzien van de planning,
de scope, de financiën, de rijksrisico’s en de borging van de afspraken en de
kwaliteit. De projectbeheersing is gericht op het tijdig realiseren van het totale
project met de gewenste kwaliteit binnen de vastgestelde scope en met de
beschikbare financiële middelen. Het hanteren van het bijdragemodel betekent
evenwel dat het Rijk geen directe sturing uitoefent bij de daadwerkelijke uitvoering
van de deelprojecten, behoudens de natuurcompensatie.
Gegeven de afgesproken risico- en verantwoordelijkheidsverdeling met de
uitvoerende partijen, beperkt de voortgangsrapportage zich tot de
verantwoordelijkheden van het Rijk. De uitvoerende partijen hebben de
verantwoordelijkheid om aan het Rijk aan te tonen dat de realisatie van de
deelprojecten volgens een beheerst proces verloopt binnen de afspraken over tijd,
scope, geld en kwaliteit.
In de paragrafen 3.1, 3.2 en 3.3 wordt ingegaan op de onderdelen planning, scope
en financiën. In paragraaf 3.4 wordt ingegaan op de geïdentificeerde onzekerheden
(rijksrisico’s) binnen het project en in paragraaf 3.5 wordt uiteengezet hoe de
kwaliteitsborging bij het Rijk is vormgegeven.

3.1

Planning
Het overall beeld van de planning laat zien dat de uitvoering van PMR zich op grote
onderdelen voorspoedig ontwikkelt en past binnen de afspraken van de UWO.
De uitvoering van de aanleg van de eerste fase van de landaanwinning is bijna
afgerond en verloopt conform planning. De uitvoeringsplanning is in de
verslagperiode niet gewijzigd. Naar verwachting worden de terminals in het najaar
van 2014 in gebruik genomen. De uitvoering van de tweede fase wordt ter hand
genomen bij voldoende marktvraag.
De aanlegfase van de natuurcompensatie is afgerond. Het project loopt op schema.
Over de duincompensatie kan worden gemeld dat sinds 2009 het stadium van
natuurlijke ontwikkeling van het gebied is ingetreden. Dit wordt middels monitoring
gevolgd en indien nodig wordt er bijgestuurd. Over de natuurcompensatie in de
Voordelta kan worden gemeld dat in 2010 alle procedures zijn afgerond. De
ontwikkeling van de natuurcompensatie in de Voordelta wordt met een
monitoringsprogramma gevolgd en waar nodig worden maatregelen getroffen om de
gewenste effecten te bereiken. In het licht van tussentijdse monitoringsresultaten
kan de monitoring worden aangepast.
Het deelproject 750 ha kent een wisselende voortgang. Het deelproject Groene
verbinding is in deze rapportageperiode binnen budget en planning afgerond en
delen van de Schiezone en Vlinderstrik zijn in gebruik genomen en
inrichtingsplannen voor verdere uitvoering zijn vastgesteld. Het project Buijtenland
van Rhoon was met de afronding van de ruimtelijke planvormingsfase klaar voor
gedetailleerdere planontwikkeling. Onvoldoende draagvlak in het gebied voor met
name de natte natuur heeft uiteindelijk geleid tot het advies Veerman dat op 5 juni
2014 aan de Tweede Kamer is aangeboden. Het advies Veerman stelt binnen de PKB
PMR een andere invulling van het gebied voor en een andere aanpak, een
Pagina 15 van 25

procesaanpak. De Provincie Zuid-Holland is gevraagd een nieuw plan van aanpak op
te stellen.
Vooralsnog is de verwachting van de provincie Zuid-Holland dat er geen gevolgen
voor de eindplanning van de 750 ha natuur- en recreatiegebied zullen optreden.
Het deelproject BRG kent een gestage voortgang. De intensiveringsopgave is in
2009 gerealiseerd en volgens de gemeente Rotterdam is gemeten naar de totale
financiële waarde van het BRG-Programma 56 % van de leefbaarheidsprojecten
gerealiseerd.
2006

Planning PMR

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2021

2040

RO-procedures
PKB
Opstellen/wijzigen bestemmingsplannen
Artikel 19 procedure
Concessie
Diverse vergunningen
Natuurcompensatie
Nb-wetvergunning
Aanwijzingsbesluit Voordelta
Beheerplan Voordelta

(Beheerplan 2008)

Instellen bodembeschermingsgebied/rustgebied

(Beheerplan 2014 - 2020)
(TBB rustgebied ZZE)

Besluitvorming duinen
Aanleg duinen
Natuurlijke ontwikkeling duinen
Monitoring: Nbwet-vergunning, Voordelta, Duincompensatie
Overige randvoorwaarden
Marktvraag
EU-notificatie
Uitvoering deelprojecten (gedetaillerde planning in deelrapportages)
Start realisatie landaanwinning
Landaanwinning
750 ha
BRG
Standlijn

Gerealiseerd
Nog te realiseren
Afhankelijk van marktvraag verdere ontwikkeling van Maasvlakte 2

3.2

Scope
Hierbij gaat het om scopemutaties voor het Rijk, dus om eventuele afwijkingen van
hetgeen is afgesproken in de PKB PMR, het toetskader en de
Uitwerkingsovereenkomsten.
In deze verslagperiode zijn geen scopewijzigingen gemeld door de uitvoerende
partijen.

3.3

Financiën
In deze paragraaf worden de verschillende dimensies van het rijksbudget geschetst.
Er wordt ingegaan op de ontwikkeling van het budget en van de post onvoorzien.
Verder wordt ingegaan op de omvang van de aangegane verplichtingen, de verrichte kasuitgaven en de ontvangsten.

3.3.1

Projectbudget
In tabel 1 is het rijksbudget, gespecificeerd naar de onderscheiden deelprojecten en
begrotingshoofdstukken, weergegeven op de peildatum (30 juni 2014).

Pagina 16 van 25

Tabel 1 Totaal Rijksbudget per departement en per begrotingshoofdstuk, inclusief
mutaties (bedragen in miljoen euro)
Begrotingsartikel
Deelproject
RijksWijzigin- Wijziginbudget
gen
gen in
PKB/
voorverslagBasisgaande
periode
rapporperioden
tage
p.p. 2005

Totaal
Rijksbudget

p.p. 2014

IF 17.06

IenM: Landaanwinning

637,3

104,7

742,0

IF 17.06

IenM: BTW Landaanwinning

121,1

16,8

137,9

IF 17.06

99,3

14,3

318,4

-318,4

0,0

IF 17.06

IenM: Natuurcompensatie
(incl. BTW)
IenM: Aanpassing landzijdige
infra
IenM: Uitvoeringsorganisatie

25,0

-1,0

24,0

IF 17.06

IenM: 750ha

29,7

0,6

30,3

IF 17.06

IenM: Groene Verbinding

28,7

2,7

31,4

HFD XI, art. 5

IenM/BZK: BRG leefbaarheid

34,0

4,4

0,4

38,8

HFD XIII, art. 18.2

EZ: 750 ha

89,1

12,4

1,0

102,5

1.382,6

-163,5

2,1

1.221,2

100,9

-29,1

1,4

73,2

1.483,5

-192,6

3,5

1.294,4

IF 17.06

Totaal Rijksbijdrage
excl. Onvoorzien
IF 17.06
Totaal Rijksbudget

3.3.2

Onvoorzien

0,7

114,3

Mutatieoverzicht rijksbudget
Tabel 2 bevat een overzicht van alle budgetmutaties tot nu toe.
Dit mutatieoverzicht bevat conform de afspraken in de Uitwerkingsovereenkomsten uitsluitend die mutaties die een relatie hebben met de verantwoordelijkheid
van het Rijk. Dit uitgangspunt impliceert dat alle mutaties, die onder de exclusieve verantwoordelijkheid van de uitvoerende partijen vallen, buiten beschouwing
zijn gelaten.

Pagina 17 van 25

Tabel 2 Mutatieoverzicht rijksbudget (bedragen in miljoen euro)
Bedrag

Gecommuniceerd met
de TK

Prijspeil

Bron

p.p.
2005
Rijksbijdrage p.p. 2005 conform
PKB/Basisrapportage

1.483,5

1.483,5

2005

Basisrapportage

VGR-1

0,0

Scopewijzigingen
Technische mutaties
Prijscompensatie
prijspeilaanpassingen 2006

29,4

2006

prijspeilaanpassingen 2007

30,2

2007

VGR-2

prijspeilaanpassingen 2008

29,4

2008

VGR-4

prijspeilaanpassingen 2009

29,9

2009

VGR-6

prijspeilaanpassingen 2010

22,0

2010

VGR-8

Prijspeilaanpassingen 2011

21,1

2011

VGR-10

Prijspeilaanpassingen 2012

12,4

2012

VGR-11

Prijspeilaanpassingen 2013

3,6

2013

VGR-12

Prijspeilaanpassingen 2014

3,5

2014

VGR-13

Saldo prijspeilaanpassingen

181,4

Overige technische aanpassingen
Technische aanpassing budget
Uitvoeringsorganisatie

-1,3

2010

VGR-8

Technische correctie mede in verband met de
saldering van Ontvangsten Natuurcompensatie

4,8

2010

VGR-8

Taakstelling Lente- akkoord

-0,8

2012

VGR 11

Technische correctie mede in verband met de
saldering van Ontvangsten Natuurcompensatie *

-1,2

2013

VGR-12

Saldo overige technische aanpassingen

1,5

Saldo technische mutaties

183,0

Overige aanpassingen
Ontvangsten en budgettoevoeging ingevolge
afspraken artikel 4.7 van de
Uitvoeringsovereenkomst Landaanwinning

16,0

2008

VGR-5

Bijdrage Aanpassing landzijdige infra in de
vorm van een budgetoverheveling

-344,6

2009

VGR-7

Aanpassing post onvoorzien in verband met
vervallen aanspraak op FES bij leegboeken
FES

-43,5

2010

VGR-9

Saldo overige aanpassingen
Totaal aanpassingen
Totaal verplichtingen- en uitgavenbudget

-372,1
0,0

-189,1

1.483,5

1.294,4

Met de uitvoerende partijen is in het Bestuursakkoord en de Uitwerkingsovereenkomsten een vaste indexering voor prijspeilmutaties afgesproken. Deze is gelijk
aan 2% op jaarbasis. De enige uitzondering op deze prijscompensatiesystematiek
Pagina 18 van 25

met een vaste indexering van 2% op jaarbasis betreft het deelbudget Uitvoeringsorganisatie. Hierop is de index Bruto Overheids Investeringen (iBOI) van
toepassing, maar hierop kunnen kortingen worden toegepast. Ieder jaar wordt in
de Voortgangsrapportage per 30 juni de overeengekomen prijscompensatie over
het betreffende kalenderjaar verwerkt. In 2014 is geen prijscompensatie toegekend op het budget Uitvoeringsorganisatie.
3.3.3

Ontwikkeling post Onvoorzien
In het rijksbudget is een post Onvoorzien opgenomen ten behoeve van de uitvoering van het project. Deze post bedraagt € 73,2 mln (p.p. 2014). De verplichting die
is aangegaan op de Post Onvoorzien betreft de tweede tranche van de vergoeding
van planherstelkosten van de gemeente Albrandswaard, omdat de PKB PMR geen
concrete beleidsbeslissingen bevat. De eerste tranche heeft plaatsgevonden in november 2011.
In de verslagperiode is niet gebleken van ontwikkelingen of aanwijzingen op grond
waarvan zou kunnen worden geconcludeerd dat de post Onvoorzien ontoereikend is.

3.3.4

Aangegane verplichtingen
Ter zake van de onder IenM ressorterende onderdelen Uitvoeringsorganisatie en
Natuurcompensatie, die een groot aantal individuele verplichtingen bevatten, zijn de
verplichtingen niet in één keer voor het gehele budget vastgelegd. Deze producten
bevatten uitsluitend individuele verplichtingen. Een dergelijke verplichting wordt pas
vastgelegd, zodra er een concrete opdracht wordt verleend.
Tabel 3 geeft de rijksverplichtingen per deelproject en per departement weer. Het
percentage van het rijksbudget dat per 30 juni 2014 is verplicht, bedraagt 91,6 %.

Tabel 3 Aangegane verplichtingen rijksbudget (bedragen in miljoen euro)
Artikel
t/m VGR 11 VGR12
VGR 13
Totaal
begroting
verplicht
Nieuwe
Nieuwe
Negatieve
verplichverplich- bijsteltingen
tingen
lingen *
IF 17.06
IenM: Landaanwinning
742,0
0,0
0,0
742,0
IF 17.06
IF 17.06

IF 17.06
IF 17.06
IF 17.06

IenM: BTW
Landaanwinning
IenM:
Natuurcompensatie
(incl. BTW)
IenM: Aanpassing
LandzijdigeInfrastuctuur

137,9

IenM:
Uitvoeringsorganisatie
IenM: 750 ha

17,2

IF 17.06

IenM: Groene
Verbinding
HFD XI, art. 5 IenM: BRG leefbaarheid
HFD XIII, art.
18.2

EZ (voorheen LNV): 750
ha **

Totaal Verplicht excl. Onvoorzien
IF 17.06

Onvoorzien

Totaal aangegane verplichtingen

0,0

0,0

137,9

2,6

0,0

83,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

*** 17,1

30,3

0,0

0,0

30,3

31,4

0,0

0,0

31,4

80,8

-0,3

0,0
-0,1

38,0

0,4

0,4

0,0

38,8

100,4

1,1

1,0

0,0

102,5

1.178,0

1,1

4,0

0,0

1.183,1

2,2
1.180,2

0,4
1,1

4,4

2,6
0,0

1.185,7

Pagina 19 van 25

*) Negatieve bijstellingen zijn een gevolg van een niet volledige benutting van de
contractsom ter zake van een aangegane verplichting, bijvoorbeeld omdat minder
van de betreffende dienst wordt afgenomen dan is gecontracteerd of omdat het
opgeleverde product goedkoper is gebleken dan de oorspronkelijke contractsom.
**) EZ heeft als eerstverantwoordelijk departement, mede namens IenM, een gezamenlijke verplichting vastgelegd voor het deelproject 750 ha. In tabel 3 is het
bedrag van deze verplichting ad € 102,5 miljoen in prijspeil 2014 opgenomen. EZ is
deze verplichting in 2006 aangegaan voor een bedrag van € 104,8 mln. Dit bedrag
is ook in de Jaarverantwoording 2006 van EZ opgenomen. Genoemd bedrag is gelijk
aan de som van de gezamenlijke jaarbedragen van de departementen EZ en IenM,
geïndexeerd naar het jaar waarin de betreffende jaartranche zal worden betaald.
Omdat deze systematiek van prijspeilaanpassingen afwijkt van de door de overige
departementen gehanteerde systematiek, wordt het verplichtingenbedrag in elke
Voortgangsrapportage herberekend conform de door IenM gehanteerde systematiek
van prijspeilaanpassingen.
***) Op de verplichtingen van de uitvoeringsorganisatie is een administratief verschil geconstateerd dat verder wordt uitgezocht en indien nodig in de volgende rapportage wordt aangepast.
3.3.5

Kasritme
Tabel 4 bevat het overzicht van de kasuitgaven van het Rijk. Per 30 juni 2014 is
86,7 % van het rijksbudget tot betaling gekomen.

Tabel 4 Overzicht kasuitgaven rijksbudget (bedragen in miljoen
euro)
Artikel
Deelproject
T/m VGR 12
begroting

VGR 13

Totaal
kasrealisatie

IF 17.06

IenM: Landaanwinning

742,0

0

742,0

IF 17.06

IenM: BTW Landaanwinning

137,9

0

137,9

IF 17.06

IenM: Natuurcompensatie (incl. BTW)

77,3

2,7

80,0

IF 17.06

IenM: Aanpassing Landzijdige
infrastructuur

0,0

0

0,0

IF 17.06

IenM: Uitvoeringsorganisatie

17,0

0,5

17,5

IF 17.06

IenM: 750 ha

30,3

0

30,3

IF 17.06

IenM: Groene Verbinding

31,4

0

31,4

HFD XI, art. 5

IenM: BRG leefbaarheid

18,4

2,5

20,9

HFD XIII, art.
18.2

EZ (voorheen LNV): 750 ha

52,0

7,1

59,1

1.106,3

12,8

1.119,1

2,2

0,4

2,6

1.108,5

13,2

1.121,7

Totaal Verplicht excl. Onvoorzien
IF 17.06

Onvoorzien

Totaal gerealiseerde kasuitgaven

Pagina 20 van 25

3.3.6

Ontvangsten

Tabel 5 Overzicht ontvangsten rijksbudget (bedragen in miljoen euro)
Artikel
Deelproject
T/m VGR 12
VGR 13
begroting
IF 17.06

IenM: Landaanwinning

IF 17.06

IenM: BTW Landaanwinning

0,0

IF 17.06

IenM: Natuurcompensatie
(incl. BTW)
IenM: Aanpassing
LandzijdigeInfrastuctuur

0,0

0,0

IF 17.06

IenM:
Uitvoeringsorganisatie
IenM: 750 ha

IF 17.06

IenM: Groene Verbinding

0,0

HFD XI, art. 5 IenM: BRG leefbaarheid

0,0

HFD XIII, art.
18.2

0,0

IF 17.06
IF 17.06

Onvoorzien

Totaal gerealiseerde kasuitgaven

16,0

0,0

0,0

EZ (voorheen LNV): 750 ha

Totaal Verplicht excl. Onvoorzien
IF 17.06

16,0

Totaal realisatie
ontvangsten

16,0

16,0

-

0,0

16,0

16,0

3.4

Rijksrisico’s

3.4.1

Het risicomanagement
In deze paragraaf wordt ingegaan op de belangrijkste geïdentificeerde risico’s met
betrekking tot de doelen en taken van het Rijk bij de realisatie van PMR.
De keuze hoe met deze rijksrisico’s wordt omgegaan (accepteren, beheersen of
overdragen) wordt bepaald door de omvang van die risico’s. De beheersstrategie is
erop gericht om de kans op het optreden van een risico en/of de gevolgen ervan te
verlagen tot een acceptabel niveau. Het Rijk onderhoudt een risicolijst en
rapporteert de belangrijkste rijksrisico’s.
De rijksrisico’s zijn beperkt doordat de uitvoerende partijen de risico’s dragen die
aan de uitvoering van de deelprojecten zijn verbonden en de rijksbijdrage beperkt is
tot een vooraf bepaald budget.
De uitvoerende partijen hebben elk voor hun deelproject een eigen risicoprofiel. Zij
managen dit risicoprofiel zelf. Hierover wordt in deze rapportage niet gerapporteerd,
tenzij het betreffende risico samenvalt met of kan leiden tot een gevolg voor het
Rijk.

3.4.2

De belangrijkste rijksrisico’s
Het risicoprofiel is ten opzichte van de aanvangsperiode van het project sterk gedaald. Eind 2014 worden naar verwachting de terminals op Maasvlakte 2 in gebruik
genomen. De laatste interface projecten voor de aansluiting van Maasvlakte 2 op
Maasvlakte 1 worden in de tweede helft van 2014 afgerond. De intensiveringsopgave van BRG is gerealiseerd en een groot gedeelte van de leefbaarheidsprojecten is
Pagina 21 van 25

afgerond. Van de deelprojecten van de 750 ha is de Groene Verbinding opgeleverd
en zijn delen van de Schiezone en Vlinderstrik opengesteld. Door te kiezen voor de
voorgestelde aanpak uit het advies Veerman zal het Buijtenland van Rhoon naar
verwachting ook stapsgewijs vorm krijgen. De uitvoering van de natuurcompensatie
is opgeleverd. Middels monitoring en evaluatie wordt de natuurlijke ontwikkeling
gevolgd.
De belangrijkste rijksrisico’s betreffen het borgen van de samenhang van de PKBdoelstellingen en het uitvoeren van de deelprojecten binnen de vastgeselde kaders
uit de PKB PMR en de UWO.
Borgen van samenhang PKB-doelstellingen
PMR bestaat uit een balans tussen economie en leefbaarheid (de dubbele
doelstelling), die is vertaald in een drietal deelprojecten: landaanwinning met
verplichte natuurcompensatie, 750 ha natuur- en recreatiegebied en leefbaarheidsen intensiveringsprojecten in Bestaand Rotterdams Gebied (BRG). In de PKB PMR is
opgenomen dat het kabinet de onderlinge samenhang van de projecten wil
waarborgen. Elk deelproject heeft een eigen uitvoeringsdynamiek, waardoor de
deelprojecten niet tegelijkertijd worden gerealiseerd. De PMR partners zullen
bevorderen dat alle deelprojecten binnen hun eigen planning en in samenhang
worden gerealiseerd en dat het brede draagvlak voor de PMR-projecten behouden
blijft.
Beheersmaatregel: Op dit moment is er geen aanleiding om de intensiteit van de
coördinatie te wijzigen. De deelprojecten Landaanwinning en BRG verlopen volgens
schema. De natuurcompensatie in de vorm van de aanleg van Spanjaardsduin
bevindt zich in het stadium van natuurlijke ontwikkeling en alle besluiten voor de
natuurcompensatie in de Voordelta zijn onherroepelijk. In geld gemeten over het
hele BRG programma is meer dan helft van de leefbaarheidsprojecten in uitvoering
en de intensiveringsopgave is gerealiseerd. Vanuit de samenhang binnen PMR richt
de aandacht zich vooral op de ontwikkeling van het Buijtenland van Rhoon,
onderdeel van de 750 ha natuur- en recreatiegebied. De uitvoering van het advies
Veerman moet een nieuwe impuls geven aan de uitvoering van het project met
meer draagvlak in het gebied. De Tafel van Borging waarin PMR-partners en
maatschappelijke partijen zitting hebben is zinvol gebleken in het borgen van de
samenhang van de PKB-doelstellingen.
Uitvoering binnen de kaders
Bij de uitvoering van de deelprojecten zal moeten blijken of deze plaatsvindt binnen
de kaders van de genomen besluiten en of de projecten al dan niet voldoen aan de
vooraf gestelde doelen.
Beheersmaatregel: Binnen elk besluit zijn voorwaarden gesteld aan monitoring en
evaluatie. De programma’s die daarvoor worden ingesteld leveren inzicht op in de
uitvoering en de effecten daarvan. De MEP-evaluatie Natuurcompensatie Voordelta
heeft geconcludeerd dat aan de hand van de huidige monitoring de beoogde
positieve effecten van de natuurcompensatiemaatregelen in het
bodembeschermingsgebied niet statistisch significant kunnen worden aangetoond.
Als beheersmaatregel zal onder meer het monitoringsprogramma op specifieke
onderdelen worden bijgesteld.
Onder andere de invloed van de intensivering van de garnalenvisserij in het
bodembeschermingsgebied wordt verder onderzocht. Vooralsnog lijkt dit voor de
bodemfauna geen groot risico, maar de termijn van experimentele onderbouwing
was nog te kort om definitieve uitspraken te doen.
Pagina 22 van 25

3.5

Borging van de afspraken en kwaliteit
In de vorige verslagperiode heeft de tussentijdse evaluatie van PMR plaats
gevonden. Hierin was een algemene audit op het BRG-project en een audit op het
deelproject 750 ha. opgenomen.
De aanbevelingen uit de evaluatie en de audits zijn besproken met de PMR-partijen
en er zijn afspraken gemaakt over de opvolging daarvan.
Gedurende de rapportageperiode is gewerkt overeenkomstig het Beheersmodel
PMR.

Pagina 23 van 25

Bijlage A

Lijst van documenten

Deze lijst bevat de documenten die inzake PMR in de verslagperiode aan de Tweede
Kamer zijn gestuurd:
-

-

-

-

Kamerstuk 24691 nr. 119, Ruimtetekort in mainport Rotterdam; Brief regering;
Project Mainportontwikkeling Rotterdam: Voortgangsrapportage 12, 10 oktober 2013;
Voortgangsrapportage 12 PMR Hoofdrapport (bijlage bij Kamerstuk 24691 nr. 119),
10 oktober 2013;
Voortgangsrapportage 12 PMR Deelrapport Landaanwinning Maasvlakte 2 (bijlagen
bij Kamerstuk 24691 nr. 119), 10 oktober 2013;
Voortgangsrapportage 12 PMR Natuurcompensatie behorende bij de Landaanwinning
Maasvlakte 2 (bijlage bij Kamerstuk 24691 nr. 119), 10 oktober 2013;
Voortgangsrapportage 12 PMR Deelrapport Bestaand Rotterdams Gebied (bijlage bij
Kamerstuk 24691 nr. 119), 10 oktober 2013;
Voortgangsrapportage 12 PMR Deelrapport 750ha (bijlage bij Kamerstuk 24691 nr.
119), 10 oktober 2013;
Rapport Berenschot ‘Mainportontwikkeling Rotterdam’ (bijlage bij Kamerstuk 24691
nr. 119), 10 oktober 2013;
Bijlageboek bij rapport Berenschot Tussenevaluatie van Project Mainportontwikkeling Rotterdam (bijlage bij Kamerstuk 24691 nr. 119), 10 oktober 2013;
Kamerstuk 24691 nr. 120, Ruimtetekort in mainport Rotterdam; Brief regering;
Aanbieding accountantsrapport bij de twaalfde Voortgangsrapportage Project
Mainportontwikkeling Rotterdam, 22 oktober 2013;
Accountantsrapport behorend bij de twaalfde Voortgangsrapportage Project
Mainportontwikkeling Rotterdam (bijlage bij Kamerstuk 24691 nr.120), 22
oktober 2013;

-

Kamerstuk 33805-XIII nr. 3, Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie
van Economische Zaken (XIII); Verslag houdende een lijst van vragen en
antwoorden; 16 december 2013;

-

Kamerstuk 33450 nr 20, Mariene Strategie voor het Nederlands deel van de
Noordzee; Brief regering; Uitvoering van de motie Rudmer Heerema c.s.
over de natuurontwikkeling van het Buijtenland van Rhoon, 4 februari 2014;

-

Kamerstuk 33450 nr 23, Mariene Strategie voor het Nederlands deel van de
Noordzee; Brief regering; Alternatieve invulling met meer draagvlak voor
het Buijtenland van Rhoon, 13 juni 2014
Onderzoek “Behoud de Polders van het Buijtenland van Rhoon!” (bijlage bij
Kamerstuk 33450 nr 23), 13 juni 2014

-

Pagina 24 van 25

Bijlage B

Afkortingenlijst

750 ha

Deelproject 750 hectare natuur- en recreatiegebied

A-besluit

Aanwijzingsbesluit Voordelta

AMvB

Algemene Maatregel van Bestuur

BOV

Bestuurlijk Overleg Voordelta

BRG

Deelproject Bestaand Rotterdams Gebied

Commissie m.e.r.
DAEB
DBFM-contract

Commissie van de milieueffectrapportage
Diensten van Algemeen Economische Belang
Design Build Finance and Maintenance contract

DG

Directoraat-Generaal

EZ

Ministerie van Economische Zaken

FES

Fonds Economische Structuurversterking

HbR

Havenbedrijf Rotterdam N.V.

IBOI

Indexering Bruto Overheidsinvesteringen

IenM

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

IF

Infrafonds

LNV

Voormalig ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit

MER

Milieueffectrapportage

MER Aanleg

Milieueffectrapportage m.b.t. aanleg van Maasvlakte 2

MER Bestemming

Milieueffectrapportage m.b.t. gebruik van Maasvlakte 2

MEP

Monitoring en Evaluatie Programma

MV2

Maasvlakte 2

Nb-wet

Natuurbeschermingswet 1998

Nb-wetvergunning

Natuurbeschermingswetvergunning 1998

PKB

Planologische Kernbeslissing

PMR

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

p.p.

Prijspeil

UWO

Uitwerkingsovereenkomst

VenW

Voormalig ministerie van Verkeer en Waterstaat

VGR
VROM

Voortgangsrapportage
Voormalig ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer

Pagina 25 van 25