Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

871
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over toezicht arbitrage en andere mogelijke schadelijke
gevolgen voor pensioenfondsen en gepensioneerden van de IORP-2 richtlijn
(ingezonden 23 november 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 23 december 2016)
Vraag 1
Herinnert u zich dat Kamer meer dan eens gevraagd heeft om een lijst van
artikelen in de Pensioenwet, die door de IORP-II richtlijn dwingend gewijzigd
moeten worden?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3, 4, 5 en 6
Herinnert u zich dat u bij al die gelegenheden een algemeen antwoord
gegeven heeft en nimmer een lijst gegeven heeft van artikelen in de
pensioenwetgeving die dwingend veranderd zullen moeten door IORP-II?1
Indien u van mening bent dat u wel een antwoord gegeven hebt, kunt u dan
hier volstaan met een precieze verwijzing en de nummer van de artikelen in
de pensioenwet die gewijzigd moeten worden?
Waarom heeft u, vijf maanden nadat u met het IORP-II compromis akkoord
ben gegaan nog steeds geen adequaat inzicht gegeven in welke gevolgen
deze Europese richtlijn heeft voor de Nederlandse pensioenwetgeving?
Heeft u er kennis van genomen dat ook de pensioenfederatie en het verbond
van verzekeraars niet precies weten welke gevolgen de nieuwe richtlijn heeft,
bijvoorbeeld op het punt van het uniform pensioenoverzicht?2
Kunt u met spoed artikelsgewijs aangeven welke artikelen van de pensioenwet gewijzigd zullen moeten worden door IOPR-II en wat voor een wijziging
elk van de artikel zal moeten ondergaan?

1
2

ah-tk-20162017-871
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Kamerstukken 33 931, nrs. 17, 18 en 19
Dutch pensions sector warns of IORP II impact on uniform statements, IPE.com, https://
www.ipe.com/countries/netherlands/dutch-pensions-sector-warns-of-iorp-ii-impact-on-uniformstatements/10015839.fullarticle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Antwoord 2, 3, 4, 5 en 6
Het kabinet is nu bezig om dit uit te werken in een implementatieplan waar
een artikelsgewijs overzicht onderdeel van uit maakt. Op die punten waarop
er gevolgen zijn voor Nederland en er tegelijkertijd ruimte is voor lidstaten in
de implementatie, wordt door het kabinet nauwgezet bezien hoe de vereisten
van de richtlijn zo geïmplementeerd kunnen worden dat zij het beste
aansluiten bij de Nederlandse praktijk. Dit speelt bijvoorbeeld een rol bij de
informatievereisten en de gevolgen voor het UPO waarover het kabinet in
nauw contact staat met de pensioensector en toezichthouders. Zoals
gebruikelijk bij richtlijnen wordt het implementatieplan zo spoedig mogelijk,
maar uiterlijk drie maanden na de inwerkingtreding van de herziene richtlijn,
naar uw Kamer verstuurd. De verwachte inwerkingtreding is begin 2017
waarmee u het implementatieplan dus in het voorjaar van 2017 kan verwachten.
Het kabinet heeft tijdens de onderhandelingen continu gekeken naar de
mogelijke implicaties van de artikelen in de voorziene herziening van de
IORP-richtlijn en de Tweede Kamer hierover ook bij elke volgende stap in de
onderhandeling geïnformeerd (zie voor een overzicht beantwoording VSO,
Kamerstuk 33 931, nr. 18).
Uw Kamer is dus uitgebreid geïnformeerd over de gevolgen van de herziening van de IORP-richtlijn voor de Nederlandse pensioenwet- en regelgeving.
Vraag 7
Herinnert u zich de uitspraken van de Minister van Financiën in mei: «Het
verhuizen van pensioenfondsen naar België om de Nederlandse regelgeving
en toezicht te ontwijken is onverantwoord. Als dat de reden is, lijkt me dat
buitengewoon kwetsbaar voor de mensen die hun pensioen via dat fonds
hebben geregeld.» (Financieel Dagblad, 6 mei 2016)
Antwoord 7
Ja.
Vraag 8
Deelt u de mening van Minister Dijsselbloem dat het verhuizen van pensioenfondsen naar België om de Nederlandse regelgeving en toezicht te ontwijken
onverantwoord is?
Antwoord 8
Ja. Het is volgens het kabinet onwenselijk als Nederlandse pensioenregelingen, louter om het toezicht te ontwijken, op grote schaal buiten Nederland
zouden worden uitgevoerd. Op basis van de huidige IORP-richtlijn uit 2003 is
het reeds mogelijk dat een Nederlandse regeling door een pensioeninstelling
uit een andere lidstaat wordt uitgevoerd. Er kunnen immers goede redenen
zijn voor een bedrijf – bijvoorbeeld door verhuizing van activiteiten – om zijn
pensioenvoorziening mee te laten verhuizen. Met de herziening van de
IORP-richtlijn blijft dit mogelijk maar komen er wel strengere regels voor
grensoverschrijdende activiteiten van pensioeninstellingen door middel van
additionele instemmingvereisten van toezichthouders en deelnemers. Voor
het kabinet staat namelijk één belang voorop en dat is het belang van de
deelnemer. Dit is ook in lijn met de eerdere uitspraken van de Minister van
Financiën.
De belangrijkste garantie voor de deelnemers bij overdracht is gelegen in het
feit dat zij zelf beslissen over de overgang. In het systeem van de nieuwe
IORP-richtlijn zitten als het ware twee dubbele sloten. Bij de toezichthouders
is er sprake van een dubbel slot omdat de toezichthouders van beide
lidstaten moeten instemmen. Bij de deelnemers is er sprake van een dubbel
slot omdat er toestemming nodig is van de werkgever waarbij de OR moet
instemmen en een meerderheid van de vertegenwoordigers van (gewezen)
deelnemers en gepensioneerden. Daarnaast hebben individuele deelnemers
een bezwaarrecht. Het is in deze systematiek dus niet mogelijk dat een
overgang geregeld wordt, zonder dat de direct betrokkenen daarmee
instemmen.
Het zou onwenselijk zijn als Nederlandse pensioenregelingen op grote schaal
buiten Nederland uitgevoerd zouden worden. Dat zou met name het geval
zijn indien pensioeninstellingen hiervoor zouden kiezen vanwege toezichtsarbitrage of een hogere rekenrente, zodat bijvoorbeeld alsnog tot indexatie zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

kunnen worden overgegaan. Zoals hierboven al is aangegeven is voor
overdracht allereerst een meerderheidsbesluit van deelnemers, gepensioneerden en gewezen deelnemers nodig. Het kabinet acht het hoogst onwaarschijnlijk dat deze hiermee in meerderheid akkoord zouden gaan. Immers het
werken met een hogere rekenrente verhoogt ook het risico dat in de toekomst
lagere pensioenuitkeringen verstrekt worden. Dat is niet in belang van actieve
deelnemers in het fonds.
Vraag 9
Klopt het dat de Belgische toezichthouder een rekenrente hanteert van 4%
voor de pensioenen van gepensioneerden? (Pensioenen van farmaceut
AbbVie naar Belgie, Financieel Dagblad 24 februari 2016)
Indien de rekenrente niet precies 4% in alle gevallen is, hoe hoog is dan de
rekenrente die de Belgische toezichthouder toestaat voor deze groep?
Antwoord 9
In het Belgische recht is geen sprake van één rekenrente die geldt voor alle
pensioenfondsen. Daarbij geldt dat de Belgische toezichthouder niet kan
ingaan op individuele gevallen. In algemene zin verschillen de prudentiële
kaders van Nederland en België. De verschillende kaders moeten daarom in
den brede worden bezien en kunnen niet slechts op één element los
vergeleken worden. In België wordt gewerkt met een kortetermijnvoorziening
en een langetermijnvoorziening in het prudentiële kader. Voor de langetermijnvoorziening geldt in België dat een sponsorgarantie mee kan tellen in het
bepalen van de hoogte van de buffer. Daarnaast dient in België ook rekening
te worden gehouden met de kortetermijnvoorziening die van belang is voor
individuele waardeoverdracht. Voor Nederlandse regelingen die in België
worden uitgevoerd geldt dat de rekenrente moet worden toegepast volgens
het Nederlands wettelijk recht, namelijk de risicovrije rente zoals door DNB
gepubliceerd. Een tekort op de kortetermijnvoorziening moet onmiddellijk
worden aangevuld. Ten algemene geldt dat de Belgische toezichthouder bij
de uitvoering van Nederlandse regelingen kijkt naar een gelijkwaardige
bescherming van de deelnemer als wanneer de regeling in Nederland zou
worden uitgevoerd.
Vraag 10
Klopt het dat DNB de marktrente als rekenrente hanteert en dat dat voor de
pensioenen van gepensioneerden leidt tot een rekenrente die gewogen onder
de 1% legt?
Antwoord 10
In Nederland is wettelijk bepaald dat de rekenrente wordt gebaseerd op
marktwaardering. Hierbij moet op grond van de wet gewerkt worden met de
door DNB gepubliceerde actuele rentetermijnstructuur. Op basis van de
huidige rentetermijnstructuur3 lag de rente voor looptijden van minder dan
15 jaar op 30 november jl. onder de 1%.
Vraag 11
Heeft u er kennis van genomen, dat bij dit specifieke pensioenfonds de
dekkingsgraad onder de Belgische rekenregels meer dan 10% hoger is en
duidelijk is dat er mede op basis van toezichtsarbitrage gkoezen is voor een
verhuizing naar Belgie? (Pensioenen van farmaceut AbbVie naar Belgie,
Financieel Dagblad 24 februari 2016)
Antwoord 11
Ja, ik heb kennis genomen van het betreffende artikel. Daarin wordt niet
gesproken over toezichtsarbitrage. Wat betreft de hoogte van de dekkingsgraad geldt, zoals in het antwoord op vraag 9 is aangegeven, dat de
prudentiële kaders van Nederland en België verschillen en niet op één los
element vergeleken kunnen worden. De Belgische toezichthouder kijkt bij de
uitvoering van Nederlandse regelingen naar een gelijkwaardige bescherming
van de deelnemer als wanneer de regeling in Nederland zou worden
uitgevoerd.
3

http://www.dnb.nl/binaries/t1.3.1nm_tcm46–330554.xls?2016120815

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Vraag 12
Klopt het dat het dus alleen al om de rekenrente aantrekkelijk is om een
relatief grijs fonds te verplaatsen naar België, omdat de dekkingsgraad onder
de regels van de Belgische toezichthouder hoger ligt dan onder de regels van
de Nederlandse toezichthouder, DNB?
Antwoord 12
Om in beeld te brengen wat de redenen zijn voor belanghebbenden om een
pensioenregeling in een andere lidstaat uit te brengen heb ik hier onderzoek
naar laten uitvoeren door onderzoeksbureau SEO. De resultaten van dit
onderzoek, die u gelijktijdig met de verzending van de antwoorden op deze
Kamervragen ontvangt, laten zien dat de omvang hiervan zeer beperkt is en
het hier gaat om een zeer specifieke groep multinationals voor wie het
onderbrengen van verschillende pensioenregelingen in één land schaalvoordelen kan opleveren. In totaal gaat het om 10.400 deelnemers en minder dan
0,1% van het totale belegde vermogen.
Uit het onderzoek kan niet geconcludeerd worden dat het puur op basis van
de rekenrente aantrekkelijk is om een Nederlandse regeling bij een Belgisch
pensioenfonds onder te brengen. Wel ervaren sommige werkgevers het
Belgische kader op het gebied van de governance als het gaat om de keuze
voor de invulling van bepaalde bestuursmodellen en op het gebied van
kunnen betrekken van een sponsorgarantie in het prudentiële kader als meer
flexibel. Bij de vormgeving hiervan zijn in Nederland bewuste keuzes
gemaakt. Voor het kabinet blijft voorop staan dat de deelnemer te allen tijde
centraal dient te staan en voldoende beschermd dient te zijn bij de uitvoering
van een Nederlandse regeling in een andere lidstaat. De herziening van de
IORP-richtlijn moet worden gezien als het verder verstevigen van de
bescherming van de deelnemer. Het pas ingevoerde instemmingsrecht van de
Ondernemingsraad past eveneens bij deze versteviging.
Vraag 13
Mag DNB onder IORP-II een verhuizing van een pensioenfonds naar een
ander EU land tegenhouden, enkel op de grond dat er sprake is van
toezichtsarbitrage?
Antwoord 13
Zie het antwoord op vraag 8.
Vraag 14
Herinnert u zich dat u de vragen uit de brief van de vaste commissie voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit de Kamer d.d. 4 oktober 2016 allemaal
opnieuw geformuleerd heeft voordat u ze beantwoord heeft (zaaknummer
2016D37195) (Kamerstuknummer...) en dat u bij een aantal daarvan de
essentie wegliet, nadat u eerder al vergeten was deze vragen te beantwoorden in uw brief van 14 juli 2016, Kamerstuk 33 931, nr. 17?
Antwoord 14
Ik ben van mening dat ik bij de genoemde beantwoording van Kamervragen
volledig ben geweest en in ben gegaan op de essentie.
Vraag 15
Kunt u de volgende vragen nu heel precies beantwoorden?
Antwoord 15
Ja.
Vraag 16
Deze inbreng gaat over de IORP richtlijn, die expliciet over de pensioenstelsels gaat. Heeft de Nederlandse regering ook een analyse gemaakt van de
mogelijke uitleggen van de artikelen en de risico’s die daarmee gepaard
gaan? Zo ja, kan zij die dan delen en zo nee, is zij alsnog bereid die te (laten)
maken? (vraag 1 uit eerdergenoemde commissiebrief)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

Antwoord 16
Zie het antwoord op de vragen 2 t/m 6. Het kabinet heeft tijdens de onderhandelingen continu gekeken naar de mogelijke implicaties van de artikelen
in de voorziene herziening van de IORP-richtlijn en de Tweede Kamer
hierover ook bij elke volgende stap in de onderhandeling geïnformeerd. Zo is
bij het uitbrengen van het voorstel tot herziening aangegeven dat er mogelijk
consequenties waren op het gebied van gedelegeerde bevoegdheden,
gedetailleerde eisen voor governance en communicatie en grensoverschrijdende activiteiten van een pensioenfonds. In de stappen daarna is, tijdens de
onderhandelingen in de Raad en tijdens de triloogfase, de Kamer hierover
nader geïnformeerd (zie voor een overzicht beantwoording VSO, Kamerstuk
33931, nr. 18). Uw Kamer is dus uitgebreid geïnformeerd over de gevolgen
van de herziening van de IORP-richtlijn voor de Nederlandse pensioenwet- en
regelgeving.
Vraag 17
Vindt de regering het wenselijk dat pensioenfondsen naar het buitenland
verhuizen enkel en alleen vanwege een minder streng toezicht? Zo nee
waarom staat zij dat dan toe? Zo ja, waarom vindt zij de rekenrente in
Nederland dan nog steeds adequaat?
(vraag 2 uit commissiebrief)
Antwoord 17
Zie het antwoord op vraag 8.
Vraag 18
Welke rekenrente acht de regering maximaal verantwoord? Graag een zeer
precies antwoord op deze vraag
(vraag 5 uit de commissiebrief)
Antwoord 18
Met de rekenrente wordt berekend hoeveel vermogen pensioenfondsen nu
moeten aanhouden om in de toekomst voldoende te kunnen uitkeren. De
rekenrente is dus een middel om te bepalen hoeveel iets wat in de toekomst
moet worden uitgekeerd, nu waard is. De rekenrente die wordt gehanteerd
hangt af van de aard van de verplichtingen. Bij de uitkeringsovereenkomst
moeten de verplichtingen worden gewaardeerd aan de hand van de
risicovrije rente. De reden hiervoor is het karakter van deze pensioenregelingen, op grond waarvan werknemers nominale aanspraken opbouwen met
een hoge mate van zekerheid.
Vraag 19
Herinnert u zich de vertrouwelijke brief die de vaste commissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid u op 15 juni 2016 stuurde waarin zij u vroeg
ervoor te zorgen dat «toezichtsarbitrage nooit een reden voor verhuizing mag
zijn»? (Kamerstuk 33 931, nr. 13)
Antwoord 19
Ja.
Vraag 20
Kan toezichtsarbitrage onder de nieuwe IORP-II richtlijn een reden voor
verhuizing naar een andere land zijn voor een pensioenfonds (dat IORP is)?
Antwoord 20
Zie het antwoord op vraag 8.
Vraag 21
Klopt het dat DNB een verhuizing van een pensioenfonds naar een ander EU
land niet kan tegenhouden?
Antwoord 21
Nee. Als een werkgever beslist om een Nederlandse regeling te verplaatsen
van een pensioenfonds in Nederland naar een pensioeninstelling uit een
andere lidstaat, vindt er een collectieve waardeoverdracht plaats. Op dit
moment toetst DNB deze collectieve waardeoverdracht op basis van artikel 90

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5

jo. artikel 83 of artikel 84 van de Pensioenwet. Belangrijke meerwaarde van
de herziening van de richtlijn is dat dit nu ook op Europees niveau geregeld
wordt. Daarbij worden bovendien de criteria op basis waarvan DNB toetst
explicieter vastgelegd. In het uiteindelijke onderhandelingsresultaat is
geregeld dat DNB een collectieve waardeoverdracht van een Nederlands
pensioenfonds naar een pensioeninstelling uit een andere lidstaat kan
tegenhouden indien:
– de individuele pensioenrechten van de deelnemers, gewezen deelnemers
en/of pensioengerechtigden waarvan de aanspraken worden overgedragen, worden aangetast;
– de rechten van de achterblijvende deelnemers, gewezen deelnemers en/of
pensioengerechtigden onvoldoende zijn beschermd na de overdracht, dan
wel aangetast worden door de overdracht;
– de regeling zich in onderdekking bevindt op basis van het Nederlandse
financieel toetsingskader.
Deze criteria sluiten aan op de criteria waar DNB in de huidige praktijk naar
kijkt. In de huidige Pensioenwet is opgenomen dat DNB een collectieve
waardeoverdracht kan tegenhouden, echter zonder daarbij expliciete criteria
te noemen. Bij de implementatie van de richtlijn zullen deze criteria ook in de
Nederlandse Pensioenwet verankerd worden, waardoor er een stevigere
wettelijke grondslag komt waar DNB zich op kan beroepen. Dat betekent een
versterking van de positie van DNB.
Vraag 22
Heeft u kennisgenomen van de brief van de Voorzitter van de Tweede Kamer,
waarin zij stelt dat: «De gang van zaken rond de totstandkoming van de
IORP-richtlijn laat zien dat dit nog steeds een actueel thema is. Los van de –
uiteindelijk politieke – afweging of in dit geval de informatievoorziening
adequaat is geweest, rijst hierbij de vraag of gebruik had kunnen worden
gemaakt van de zogenaamde stilteprocedure om teksten eerder vertrouwelijk
met de Kamer te delen. Ook speelt de vraag of aan de voorwaarde die de
Kamer heeft verbonden aan het beëindigen van het parlementair voorbehoud, namelijk dat «het conceptstandpunt van de Raad voorafgaand aan de
besluitvorming in de Raad tijdig en met een waardering van het kabinet aan
de Kamer wordt toegezonden» is voldaan.»? (Zaaknummer: 2016Z19139)
Antwoord 22
Ja.
Vraag 23
Wanneer heeft u het concept standpunt van de Raad met een waardering van
het kabinet aan de Kamer gestuurd?
Antwoord 23
Na de inhoudelijke behandeling van het voorstel in de raadswerkgroepen,
onder het Italiaanse voorzitterschap, is op 11 december 2014 in COREPER de
«general approach» in de Raad vastgesteld. Hiermee werd het onderhandelingsmandaat vastgesteld voor de Raad voor de onderhandelingen met het
Europees parlement en de Europese Commissie in de zogenoemde triloogfase. Voorafgaand aan de vaststelling van de general approach is op
17 oktober 2014 (Kamerstuk 33 931, nr. 7) uw Kamer per brief geïnformeerd
over de tussenstand in de onderhandelingen. Vervolgens is op 4 december
2014 (Kamerstuk 33 931, nr. 8) aan uw Kamer een kabinetsappreciatie
gezonden over het conceptstandpunt van de Raad.
Vraag 24
Bent u van mening dat aan de eis «het conceptstandpunt van de Raad
voorafgaand aan de besluitvorming in de Raad tijdig en met een waardering
van het kabinet aan de Kamer wordt toegezonden» is voldaan bij de IORP-II?
Antwoord 24
Ja.
Vraag 25
Kunt u deze vragen één voor één en binnen de reguliere termijn beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

6

Antwoord 25
Vanwege de samenhang en herhaling van sommige vragen heb ik er voor
gekozen om de beantwoording op enkele punten samen te voegen of te
verwijzen naar een antwoord bij een vraag met eenzelfde strekking. Aangezien er ten aanzien van de vragen 9, 11 en 12 contact is geweest met de
Belgische toezichthouder is de reguliere termijn met enkele dagen overschreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

7