Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 988

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2022
In de 9e Voortgangsrapportage Kinderopvangtoeslag van 3 december
20211 is uw Kamer geïnformeerd over de voornemens en hoofdlijnen van
het beleid voor de ondersteuning van gedupeerde ouders in het
buitenland. Tijdens het Commissiedebat Financiën van 10 februari jl. over
de 9e VGR heb ik naar aanleiding van vragen de leden Paulusma (D66) en
Van Dijk (CDA) toegezegd hier in een aparte brief uitgebreider op in te
gaan.
De doelstelling is om ook gedupeerde ouders die niet meer in Nederland
wonen dusdanig te helpen dat ze weer verder kunnen met hun leven en
hen – indien nodig – hulp te bieden die qua doel zoveel mogelijk vergelijkbaar is met de brede ondersteuning zoals deze ook in Nederland wordt
geboden.
Daarnaast is het mijn voornemen om ouders en gezinnen die willen
terugkeren naar Nederland te ondersteunen bij de voorbereiding op
terugkeer, verhuizing van hun inboedel en de reiskosten. Met deze
plannen wordt invulling gegeven aan de motie Azarkan2 waarin is
gevraagd om ondersteuning bij terugkeer naar Nederland en motie Kat
c.s.3 over ondersteuning bij re-integratie op de arbeidsmarkt.
Om meer zicht te krijgen op de situatie en mogelijke problemen van de
groep ouders in het buitenland is er eind 2021 met 75 gedupeerde ouders
gebeld over hun situatie en ondersteuningsbehoefte. Ook is gesproken
met vertegenwoordigers van het ouderpanel. De plannen zijn uitgewerkt
in samenwerking met de VNG, een aantal gemeenten, de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) en de Ministeries van Financiën,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie en Veiligheid. Voor
de uitvoering van de plannen is de juridische borging van de regeling en
1

Kamerstuk 31 066, nr. 932.
Kamerstuk 31 066, nr. 842.
3
Kamerstuk 31 066, nr. 830.
2

kst-31066-988
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 988

1

een begrotingswijziging van belang, dit wordt in de brief onder
paragraaf 7 en 8 verder toegelicht.
1. Ondersteuning aan gedupeerde ouders in het buitenland
Een deel van de gedupeerde ouders woont niet meer in Nederland. Op dit
moment zijn er 2708 aanvragen bij UHT ingediend door ouders die niet in
Nederland wonen en is voor 866 ouders in het buitenland vastgesteld dat
zij gedupeerd zijn. Zij wonen in ruim veertig verschillende landen,
waarvan ongeveer de helft in België en Duitsland.
Tabel 1 Aanmeldingen bij UHT peildatum 15 maart 2022
Status in proces bij UHT Ouders in het buitenland1

Aantal

Eerste toets toegekend
Wachtend op eerst toets
Eerste toets afgewezen

866
419
1.423

Totaal aantal aanvragen uit het buitenland

2.708

1

Van de 2.690 aanvragers hebben 219 ouders een VOW status in de BRP (vertrokken onbekend
waarheen). Mogelijk woont een deel van hen toch in Nederland.

Uit de gesprekken die het serviceteam van UHT met ouders heeft gevoerd
blijkt dat de situatie van de ouders in het buitenland, hun gezinssamenstelling en problemen die zij ervaren, net als bij ouders in Nederland,
divers zijn. Een deel van de ouders heeft een nieuw leven opgebouwd en
is geworteld in hun nieuwe woonland. Met een ander deel van de ouders
gaat het minder goed. Zij ervaren (grote) problemen op gebied van
financiën, werk en huisvesting en geven aan behoefte te hebben aan
ondersteuning.
Mogelijk gedupeerde ouders in het buitenland kunnen zich bij UHT
melden en doorlopen hetzelfde proces van een eerste toets en eventueel
integrale beoordeling als ouders in Nederland. Indien is vastgesteld dat
ouders gedupeerd zijn ontvangen zij het forfaitaire bedrag van ten minste
€ 30.000,–.
Gedupeerde ouders in het buitenland kunnen ook gebruik maken van de
dienstverlening gericht op herstel. Sinds begin 2022 kunnen ook zij zich bij
SBN melden bij het schuldenloket. Ook schulden aan buitenlandse
(publiek- en privaatrechtelijke) rechtspersonen kunnen worden opgelost
indien zij onder het beleidsbesluit private schulden vallen. Hulp bij het
indienen wordt geboden via het serviceteam van SBN. Ouders in het
buitenland kunnen hiervoor ook een beroep doen op gratis juridische hulp
via de raad voor de rechtsbijstand. Daarnaast staan onder meer de
lotgenotenlijn en acute noodhulp open voor deze ouders.
Iedere gedupeerde ouder heeft ook recht op brede ondersteuning. Maar
waar (mogelijk) gedupeerde ouders in Nederland brede ondersteuning
van gemeenten kunnen krijgen op de vijf leefgebieden (financiën, gezin,
gezondheid, werk en wonen), kunnen gedupeerde ouders in het
buitenland dat niet. Daarom is het nodig dat voor ouders in het buitenland
op een andere manier te organiseren.
2. Het ondersteuningsteam ouders in het buitenland
Er wordt via een aanbestedingstraject een apart ondersteuningsteam
ingericht dat op afstand aan ouders wereldwijd brede ondersteuning kan
bieden. UHT zal gedupeerde ouders in het buitenland om toestemming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 988

2

gaan vragen voor het delen van gegevens met het OTB voor dit doel. Het
OTB neemt daarna contact op met de ouder met het aanbod van brede
ondersteuning. UHT blijft voor deze ouders het aanspreekpunt voor
financiële compensatie.
Het OTB biedt persoonlijke ondersteuning en inventariseert samen met de
ouder en eventuele gezinsleden op welke leefgebieden (financiën, gezin,
gezondheid, werk en wonen) en voor welke gezinsleden aanvullende
ondersteuning nodig is, en of er bij hen een wens tot terugkeer naar
Nederland is. Indien er ondersteuning nodig is op de leefgebieden dan
legt het OTB dit, net als gemeenten dat doen, vast in een plan van aanpak.
Hierin worden ook de benodigde middelen vastgelegd.
Gedupeerde ouders bevinden zich voor zover nu bekend in meer dan 40
verschillende landen. Het voorzieningenniveau is niet altijd vergelijkbaar
met Nederland. Het is daarom niet uitvoerbaar voor het OTB om, in lijn
met de werkwijze van gemeenten, voorzieningen of trajecten zelf in te
kopen en te declareren. Daarom is het voornemen om op basis van het
plan van aanpak financiële middelen beschikbaar te stellen, naast de
ondersteuning die door het OTB zelf wordt geboden. Ouders worden
hiermee instaat gesteld lokaal zelf de afgesproken hulp en ondersteuning
te organiseren.
Voor de het ondersteuningsteam voor ouders in het buitenland (het OTB)
loopt momenteel een aanbestedingstraject. Aan de VNG en UHT wordt op
korte termijn gevraagd om een uitvoeringstoets te doen voor hun rol in de
uitvoering in de regeling voor gedupeerde ouders in het buitenland. De
aanbesteding is op 11 februari jl. gepubliceerd. Streven is dat het team
medio juni dit jaar kan starten; dit onder voorbehoud van de uitkomsten
van de uitvoeringstoetsen en de juridische borging van de regeling.
Omdat de wetgeving dan nog niet gereed is, wordt nog gezocht naar een
juridische grondslag vooruitlopend op de wetgeving (zie onder punt 7).
3. Doelgroep
De dienstverlening door het OTB is beschikbaar voor gedupeerde ouders
en hun gezin woonachtig in het buitenland. In tegenstelling tot de
doelgroep die bij de gemeente kan aankloppen (mogelijk gedupeerde
ouders), richten de taken van het OTB zich vanwege de grotere
complexiteit en een andere verdeling van verantwoordelijkheden alleen
op ouders in het buitenland van wie UHT de status van gedupeerde heeft
vastgesteld. Het OTB heeft immers geen zeggenschap over, of toegang tot
lokale voorzieningen in andere landen (het vangnet dat gemeenten in het
sociaal domein wel hebben indien een ouder niet gedupeerd blijkt).
4. Bekostiging brede ondersteuning
Bekostiging van brede ondersteuning kan in het buitenland niet op
dezelfde wijze plaatsvinden als in gemeenten. Gemeenten dekken zelf de
gemaakte kosten voor ondersteuning en declareren die later bij het
Ministerie van Financiën via de SPUK. Het voornemen is bekostiging voor
brede ondersteuning op de leefgebieden voor ouders/gezinnen in het
buitenland te financieren door het beschikbaar stellen van middelen per
aanvrager/gezin voor de brede ondersteuning op de leefgebieden.
Voor ouders betekent dit dat op basis van de in het plan van aanpak
gestelde doelen, financiële middelen toegekend kunnen worden om
ondersteuning te bekostigen. Dit is naast de basisondersteuning die het
OTB zelf kan bieden. In de wet wordt bepaald dat redelijke kosten voor
vergoeding in aanmerking komen, in beleid wordt bepaald aan welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 988

3

maximumbedragen wordt gedacht. Om het OTB voldoende handelingsruimte te geven, vindt geen uitsplitsing van bedragen plaats naar
leefgebied. Wel werken we in de implementatiefase met het OTB
richtlijnen uit per leefgebied.
5. Ondersteuning in Caribisch Nederland
Ook in het Caribisch deel van het Koninkrijk wonen gedupeerde ouders. In
Caribisch Nederland (Bonaire, Saba en Sint-Eustatius) zijn er momenteel
11 ouders aangemerkt als gedupeerd, 7 wachten nog op de eerste toets.
Aangezien Caribisch Nederland onderdeel van Nederland is, is gekeken
naar mogelijkheden om zo spoedig mogelijk te starten met het bieden van
lokale ondersteuning.
In Caribisch Nederland gaat de Belastingdienst Caribisch Nederland (BCN)
de rol van uitvoerder van brede ondersteuning aan gedupeerde ouders op
zich nemen. BCN is onderdeel van de Belastingdienst Nederland. De
uitvoering door BCN is niet afhankelijk van nieuwe wetgeving, omdat het
doel past binnen de taken die al wettelijk zijn geregeld voor UHT en
gemeenten.
Voor de afbakening van de doelgroep sluiten we aan bij de doelgroep
voor het OTB. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken, BCN, UHT en de
VNG bereiden gezamenlijk procesafspraken voor. De VNG gaat samen
met een gemeente een inwerkprogramma verzorgen voor betrokken
medewerkers van BCN. Voor de ouders op de andere eilanden (Aruba,
Curaçao en Sint-Maarten) wordt na de aanbesteding voor het OTB
gekeken hoe de ondersteuning kan worden vormgegeven.
6. Terugkeer naar Nederland
Een deel van de ouders en gezinnen in het buitenland heeft een wens om
terug te keren naar Nederland. Passende huisvesting is belangrijk bij het
maken van een nieuwe start. Tegelijk is de situatie op de woningmarkt in
Nederland dusdanig gespannen dat terugkeer naar de eerste gemeente
van voorkeur op korte termijn niet voor iedereen realistisch is.
De verantwoordelijkheid voor het vinden van passende huisvesting ligt
primair bij de ouder. Ten aanzien van huisvesting kan het OTB ondersteunen bij het zoeken en contact leggen met de gemeente. Hulp vanuit
het OTB kan verder bestaan uit de voorbereiding op een nieuwe start in
Nederland (zoeken naar werk, coaching, plannen) en ondersteuning bij de
logistieke kant (verhuizing en reis) van terugkeer. Dit wordt hieronder
verder toegelicht.
De wet- en regelgeving voor toelating en verblijf is leidend bij een wens
om terug te keren naar Nederland, ouders zijn hiervoor zelf verantwoordelijk. Het OTB en de IND kunnen ouders hierin wel ondersteunen.
Re-integratie en werk
Het hebben van werk en inkomen is een belangrijke basis, zowel in het
buitenland als bij terugkeer naar Nederland. Indien er behoefte is aan hulp
op gebied van toeleiding naar werk of hulp op mentaal vlak (bijvoorbeeld
van een psycholoog of coach) kan dit worden ingezet als onderdeel van
het plan van aanpak, ook ter voorbereiding op terugkeer naar Nederland.
Er wordt onderzocht of het mogelijk is om vanuit Nederland online
aanbod te organiseren voor dit doel, waar gedupeerde ouders in het
buitenland gebruik van kunnen maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 988

4

Ondersteuning op het gebied van wonen bij terugkeer naar Nederland
Indien er een wens tot terugkeer bestaat, wordt door het OTB op basis van
behoeften en wensen van de ouder, doenvermogen, de financiële situatie
en financieel toekomstperspectief in kaart gebracht wat de mogelijkheden
zijn voor terugkeer naar Nederland. Aan gemeenten wordt gevraagd om
een contactpersoon voor het OTB aan te wijzen, waarmee het OTB contact
kan opnemen wanneer er een wens ligt van een ouder in het buitenland
om terug te keren naar de betreffende gemeente. Wanneer een ouder is
aangewezen op sociale huur, is het uitgangspunt dat de gemeente de
huisvestingsvraag en bredere context in behandeling neemt, lokaal
afweegt en hierop een besluit neemt.
Overdracht gemeente
Bij terugkeer naar Nederland verzorgt het OTB in overleg met de
gedupeerde ouder een warme overdracht aan de gemeente waar de
ouder of het gezin gaat wonen. Eenmaal in Nederland kunnen gemeenten
ondersteuning uit het plan van aanpak continueren via de reguliere brede
ondersteuning.
7. Wet- en regelgeving
Een deel van de ouders in het buitenland is inmiddels als gedupeerde
erkend maar blijft verstoken van brede ondersteuning. Het is daarom van
belang om zo snel mogelijk te starten met de uitvoering. De wettelijke
borging van de ondersteuning aan ouders in het buitenland is onderdeel
van het wetsvoorstel Wet Hersteloperatie Toeslagen dat naar verwachting
in de zomer aan uw Kamer wordt aangeboden. Afhankelijk van de
voortgang op de aanbesteding
en de juridische borging kan het OTB naar verwachting medio juni 2022
van start gaan. Om ouders in het buitenland vervolgens zo snel mogelijk
te kunnen helpen, is het voornemen om een tijdelijke juridische grondslag
te creëren, naar verwachting in de vorm van een beleidsbesluit, vooruitlopend op de wetgeving. Een beleidsbesluit zal voorafgaand aan
publicatie met uw Kamer worden gedeeld.
8. Budgettaire gevolgen en financiële verantwoording
Voor de aanbesteding van de uitvoering van de brede ondersteuning aan
ouders in het buitenland (OTB) zijn middelen beschikbaar binnen het
reeds toegekende Toeslagenherstelbudget. U bent hierover geïnformeerd
in de 9e VGR. Voor de financiële dekking van de overige plannen – aanvullende brede ondersteuning en ondersteuning bij terugkeer naar
Nederland – wordt tevens dekking voorzien binnen de huidige Toeslagenherstelbudgetten. Deze wijziging zal worden verwerkt bij Voorjaarsnota en
met de 1e suppletoire begroting van het Ministerie van Financiën aan het
parlement worden voorgelegd.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 988

5