Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3097
Vragen van de leden Van Laar en Maij (beiden PvdA) aan de minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie over het besluit van Artsen zonder Grenzen om
Somalië te verlaten (ingezonden 19 augustus 2013).
Antwoord van minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 2 september 2013)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat Artsen zonder Grenzen (AzG)
Somalië heeft verlaten, omdat zij zegt de veiligheid van de medewerkers niet
langer te kunnen garanderen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op deze beslissing van AzG, en welke gevolgen kan het
vertrek van AzG hebben voor de medische noodhulp voor Somaliërs ter
plaatse? Welke andere vormen van noodhulp worden nog wel in Somalië
verstrekt?
Antwoord 2
Ik heb met zorg kennisgenomen van het besluit van AzG, maar ik heb begrip
voor de moeilijke afweging die AzG heeft moeten maken. Het vertrek van AzG
zal zeker worden gevoeld in Somalië. Met 1500 hulpverleners en 624.000
medische consulten in 2012 is AzG een grote speler op het gebied van
humanitaire hulpverlening in het land. Ondertussen blijven andere organisaties wel medische noodhulp uitvoeren.
Somalië is momenteel nog in belangrijke mate afhankelijk van noodhulp. Er
lopen programma’s op het gebied van voedselhulp, WASH (water, sanitatie
en hygiëne), gezondheidszorg, onderdak, protectie en onderwijs.
1

ah-tk-20122013-3097
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

NRC Handelsblad van 14 augustus 2013: http://www.nrc.nl/nieuws/2013/08/14/artsen-zondergrenzen-vertrekt-uit-onveilig-somalie/
en: de website van Artsen zonder Grenzen: http://www.artsenzondergrenzen.nl/over-ons/
nieuwsarchief/vertrek-azg-uit-somalie.aspx
en: de website van AzG Internationaal: http://www.msf.org/article243/msf-forced-close-allmedical-programmes-somalia

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Vraag 3
Welke redenen noopten AzG tot deze beslissing? Welke geweldsdaden
hebben er de laatste jaren jegens medewerkers van AzG en andere hulporganisaties plaatsgevonden in Somalië? Op welke wijze is daar door de
Somalische autoriteiten tegen opgetreden?
Antwoord 3
AzG heeft aangegeven dat de extreme aanvallen op haar medewerkers tot het
besluit hebben geleid. Hierbij wordt door AzG verwezen naar de moord op
twee AzG-medewerkers in Mogadishu in december 2011 en de ontvoering
van twee AzG-hulpverleners, die na 21 maanden gevangenschap in juli jl. zijn
vrijgekomen. In totaal zijn er sinds 1991 16 AzG-medewerkers in Somalië
gedood. Daarnaast hebben verschillende overvallen op staf, ambulances,
klinieken e.d. plaatsgevonden. Door deze incidenten kon het optreden als
onafhankelijke en onpartijdige hulporganisatie niet meer worden gegarandeerd.
Er zijn in Somalië in 2011 en in 2012 17 aanvallen tegen hulpverleners
geregistreerd. Het aantal voor 2013 staat tot dusverre op 3. Het gaat hierbij in
hoofdzaak om ontvoeringen en aanvallen met geweld, waarbij in sommige
gevallen ook hulpverleners zijn omgekomen.
De veiligheidsincidenten waar AzG in haar besluit naar verwijst hebben
plaatsgevonden onder de vorige regeringen, die slechts beperkt zeggenschap
hadden buiten de stad Mogadishu. Dit geldt ook voor de huidige Somalische
Federale Regering (SFG), die aanslagen op hulporganisaties veroordeelt en
streeft naar vervolging van de daders. Hierbij moet worden aangetekend dat
de ontwikkeling van de rechtsstaat in Somalië nog in de kinderschoenen
staat, wat vervolging en berechting van de daders van deze geweldsdaden
niet eenvoudig maakt. Ondersteuning van de opbouw van de rechtsstaat en
de veiligheid blijft dan ook van groot in belang.
Vraag 4
Op welke wijze kan de internationale gemeenschap de Somalische regering
er op aanspreken dat geweld tegen medewerkers van internationale
hulporganisaties onaanvaardbaar is, dat de lokale autoriteiten dit moeten
veroordelen en aanpakken en dat de garantie gegeven moet kunnen worden
dat de veiligheid van deze medewerkers voldoende is gewaarborgd? Bent u
bereid dit in Europees verband en internationaal aan de orde te stellen?
Antwoord 4
Bij diverse gelegenheden is de Somalische regering door de internationale
gemeenschap aangesproken op de fragiele veiligheidssituatie en de gevolgen
die dit heeft voor de internationale inzet en aanwezigheid in Somalië. Tijdens
de Somalië conferentie in Londen (7 mei) hebben de deelnemers, waaronder
ook Nederland, gewezen op de bestaande uitdagingen, zoals de nog altijd
fragiele veiligheidssituatie, voortdurende armoede en het beperkte gezag van
de Somalische regering over het Somalische grondgebied. Ook in de
voorbereiding van de Somalië conferentie in Brussel (16 september) wordt
hierover gesproken.
De Nederlandse ambassadeur heeft het besluit van AzG besproken met de
Somalische regering. Daarbij zegden de autoriteiten toe zich in te zetten voor
de veiligheid van (i)ngo’s die essentiële hulp verlenen. Nederland zal blijven
aandringen op een stevige dialoog van de internationale gemeenschap met
de SFG over dit onderwerp.
Vraag 5
Welke andere Nederlandse organisaties zijn actief in Somalië? Overwegen zij
eveneens zich terug te trekken uit dat land? Kan de Nederlandse regering
eraan bijdragen dat dit voorkomen wordt?
Antwoord 5
Nederlandse hulporganisaties die met Nederlandse OS-middelen in Somalië
programma’s uitvoeren zijn Oxfam Novib, Free Press Unlimited, AWEPA en
Care Nederland. Deze organisaties werken ter plekke voornamelijk met lokale
partners en lokaal personeel. Daarnaast financiert Nederland ook activiteiten
van enkele internationale organisaties. Uit navraag blijkt een grote alertheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

inzake veiligheidsrisico’s. De genoemde organisaties geven echter aan niet te
overwegen zich terug te trekken.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u de actuele veiligheidssituatie in Somalië, mede in het licht
van dit besluit van AzG? Is er sprake van een verslechtering, en zo ja, in
welke gebieden? Welke gevolgen heeft dit voor het Nederlandse asielbeleid
m.b.t. Somalië?
Antwoord 6
De veiligheidssituatie blijft in het algemeen fragiel. Er is veel gebied
gewonnen op Al-Shabaab, maar buiten het door AMISOM bezet gebied is de
veiligheidssituatie meer fluïde dan voorheen. Uit het laatste ambtsbericht van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken blijkt dat er groepen zijn die specifieke
risico’s lopen vanwege op hen gerichte aanslagen door Al-Shabaab. Het
betreft personen die politieke activiteiten verrichten voor de Somalische
autoriteiten, medewerkers van ngo’s en journalisten. De door Artsen zonder
Grenzen genomen beslissing ligt in de lijn van het beeld dat ten grondslag
ligt aan het asielbeleid voor Somalië. Er is op dit moment geen aanleiding
om het asielbeleid Somalië aan te passen.
Vanzelfsprekend zal aan de hand van het later dit jaar te verschijnen
ambtsbericht over de situatie in Somalië worden bezien of het asielbeleid
Somalië aanpassing behoeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3