Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 526

Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering mede
in verband met de evaluatie van de Wet
openstelling huwelijk en de Wet geregistreerd
partnerschap

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 15 juli 2013
1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag van de Kamer.
Op de door de verschillende fracties gestelde vragen ga ik hierna graag in.
De leden van de VVD-fractie vragen of personen die een geregistreerd
partnerschap aangaan zich altijd bewust zijn van het feit dat dit nagenoeg
dezelfde verplichtingen schept als het aangaan van een huwelijk.
Degenen die een geregistreerd partnerschap of een huwelijk aangaan,
kiezen voor een wettelijke registratie van een verbintenis. Het huwelijk en
het geregistreerd partnerschap zijn gelijkwaardig. Tussen beide vormen
moet dan ook gekozen worden; paren zullen zich moeten afvragen of zij
voor het ene instituut dan wel het andere willen kiezen. Op de internetsite
van de Rijksoverheid is veel informatie te vinden en zijn voorlichtingsbrochures beschikbaar, waaronder de brochure Trouwen, geregistreerd
partnerschap en samenwonen, die eenvoudig te raadplegen zijn en
waarin de inhoud en de gevolgen van het huwelijk en het geregistreerd
partnerschap zijn aangegeven. Vanzelfsprekend zullen de wijzigingen
opgenomen in dit wetsvoorstel ook bekend worden gemaakt via deze
kanalen. Ook geeft de ambtenaar van de burgerlijke stand aan paren
voorlichting over de akte die wordt opgemaakt. Daarnaast vindt
voorlichting plaats door notarissen, bijvoorbeeld met het oog op het
opstellen van partnerschapsvoorwaarden of huwelijkse voorwaarden.
Tenslotte zal ook het langer bestaan van het geregistreerd partnerschap
tot steeds meer bekendheid met dit instituut leiden.
Aanstaande partners kunnen dan ook goed bekend zijn met de consequenties van een geregistreerd partnerschap.
2. Geregistreerd partnerschap
De leden van de VVD-fractie vragen of ook na doorvoering van deze
wetswijzigingen nog behoefte bestaat aan het instituut van een geregistreerd partnerschap.

kst-33526-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

1

Zoals uit de evaluatie is gebleken en ook uit de praktijk nog steeds blijkt,
bestaat er behoefte aan het geregistreerd partnerschap. Het geregistreerd
partnerschap wordt meer als een zakelijke regeling gezien, terwijl de
redenen om voor een huwelijk te kiezen meer in de emotionele en
symbolische sfeer liggen. Het geregistreerd partnerschap zal naar
verwachting ook na het opheffen van enkele verschillen in dit
wetsvoorstel tussen het geregistreerd partnerschap en het huwelijk, in
een behoefte kunnen voorzien. Het meer zakelijk ervaren karakter van het
geregistreerd partnerschap zal door deze wijzigingen niet veranderen. Het
geregistreerd partnerschap zal als alternatief voor het huwelijk een functie
kunnen blijven uitoefenen.
Bij een bevestigende beantwoording vragen de leden of er aanleiding
bestaat om de wijze van beëindiging van het geregistreerd partnerschap
gelijk te trekken met de beëindiging van een huwelijk, vooral nu de
instituten van het huwelijk en het geregistreerd partnerschap steeds meer
naar elkaar toegroeien.
Ten aanzien van de beëindiging bestaan er nog enkele verschillen tussen
het huwelijk en het geregistreerd partnerschap. Een belangrijk verschil is
dat het geregistreerd partnerschap, naast de weg van ontbinding door de
rechter, met wederzijds goedvinden door tussenkomst van de ambtenaar
van de burgerlijke stand kan worden beëindigd wanneer er geen
minderjarige kinderen zijn waarover (al dan niet gezamenlijk) gezag wordt
uitgeoefend. Voor de beëindiging van het huwelijk is (thans) ontbinding
door de rechter nodig. In het Regeerakkoord is opgenomen dat
echtscheiding zonder tussenkomst van de rechter mogelijk wordt gemaakt
als er geen kinderen betrokken zijn en partners overeenstemming hebben
bereikt. Een wetsvoorstel op dit punt is in voorbereiding. De planning is
dat dit in de loop van 2014 zal kunnen worden ingediend. Een ander
verschil is dat scheiding van tafel en bed niet mogelijk is bij een geregistreerd partnerschap en wel bij een huwelijk.
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel erkenningen met de in dit
wetsvoorstel opgenomen regeling dat gehuwde mannen en mannen die
een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan gelijk worden behandeld
ten aanzien van binnen dat huwelijk en partnerschap geboren kinderen op
jaarbasis ongeveer worden bespaard.
Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat het aantal
erkenningen de laatste jaren is toegenomen. Dit komt vooral doordat er
steeds meer kinderen worden geboren van wie de ouders niet getrouwd
zijn. In 2011 betrof het 81.600 kinderen, van wie er 73.400 in datzelfde jaar
door hun vader zijn erkend. In 2000 ging het om 51.500 kinderen en 43.100
erkenningen. Jaarlijks worden ook nog ongeveer vierduizend kinderen
erkend die in een eerder jaar zijn geboren (CBS Statline, Erkenningen en
buitenechtelijk geboren kinderen).
Niet bekend is hoeveel van deze erkenningen binnen een geregistreerd
partnerschap plaatsvinden.
Deze leden willen voorts weten of door het toekennen van afstammingsrechtelijke gevolgen te verwachten valt dat het instituut van het geregistreerd partnerschap nog aantrekkelijker wordt.
Met de wijziging wordt de mannelijke partners van de moeder in een
geregistreerd partnerschap bij de geboorte van een kind binnen een
geregistreerd partnerschap van rechtswege ouder.
Het kan zijn dat paren met een voorkeur voor een geregistreerd partnerschap thans vanwege de afstammingsrechtelijke gevolgen kiezen voor het
huwelijk, maar na de inwerkingtreding van deze wet kiezen voor het
geregistreerd partnerschap. Nu trouwen paren soms omdat een kind
wordt verwacht en zij door het sluiten van het huwelijk de juridische
positie van hun kind willen regelen. Gelet echter op het uit de evaluatie
blijkende meer zakelijk karakter van het geregistreerd partnerschap en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

2

als alternatief voor het huwelijk fungeren van dit instituut voor paren die
niet willen huwen, is het de verwachting dat de afstammingsrechtelijke
gevolgen slechts beperkt van invloed zullen zijn op hun keuze.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe op dit moment is geregeld dat
kinderen kunnen worden erkend door mannen die ten tijde van de
erkenning met een andere vrouw dan de moeder zijn gehuwd of door een
geregistreerd partnerschap zijn verbonden.
Een gehuwde man kan momenteel het kind van een andere vrouw dan
zijn echtgenote erkennen, indien de rechter heeft vastgesteld dat aan
bepaalde voorwaarden is voldaan. De rechtbank moet hebben vastgesteld
dat aannemelijk is dat tussen de man en de moeder een band bestaat of
heeft bestaan die in voldoende mate met een huwelijk op een lijn valt te
stellen of dat tussen de man en het kind een nauwe persoonlijke
betrekking bestaat. Voor een mannelijke geregistreerde partner gelden
deze voorwaarden niet. Een mannelijke geregistreerde partner kan het
kind van een andere vrouw dan zijn geregistreerde partner wel erkennen
zonder rechterlijke tussenkomst. Ook een echtgenoot of mannelijke
geregistreerde partner die gehuwd is respectievelijk een geregistreerd
partnerschap heeft met een andere man, kan een kind dat buiten die
relatie wordt geboren erkennen zonder dat de rechter vaststelt dat er aan
voorwaarden is voldaan. Dit geldt ook voor de man die ongehuwd of
ongeregistreerd samenwoont. Alleen de met een vrouw gehuwde man
kan op dit moment dus niet zonder rechterlijke tussenkomst erkennen.
Met dit wetsvoorstel wordt dit verschil opgeheven.
Deze leden vragen verder of deze regeling ertoe kan leiden dat een kind
drie juridische ouders heeft.
Een kind kan niet meer dan twee juridische ouders hebben. Deze regeling
verandert daar niets aan. Als het kind reeds een juridische vader heeft,
bijvoorbeeld de echtgenoot van de moeder, dan is erkenning niet
mogelijk. Dit is ook in de wet geregeld. In artikel 204, eerste lid, onder f, is
bepaald dat een erkenning nietig is, indien zij is gedaan terwijl er twee
ouders zijn.
Ook willen de leden van de VVD-fractie weten of te verwachten valt dat
van deze mogelijkheid misbruik zal worden gemaakt en of het vervallen
van de rechterlijke toestemming kan leiden tot schijnerkenningen, waar
recent aandacht voor werd gevraagd in België.
Met het vervallen van de rechterlijke toestemming voor de erkenning van
een kind door een met een andere vrouw gehuwde man, vervalt slechts
een van de voorwaarden voor een geldige erkenning, welke voorwaarde
niet voor geregistreerde mannen, met een man gehuwde of geregistreerde man en ongehuwde of ongeregistreerde mannen geldt. Het
gehuwd zijn met een andere vrouw speelt geen rol meer bij de erkenning.
Ik voorzie niet dat daardoor meer misbruik van de regeling zal plaatsvinden of de regeling meer schijnerkenningen tot gevolg zal hebben.
Bij erkenning door een man die met een andere vrouw dan de moeder is
gehuwd zal het vaak gaan om het door deze man verwekt kind waarmee
een nauwe persoonlijke betrekking bestaat en zal het een erkenning
betreffen die op grond van de huidige regels ook mogelijk is.
In Nederland is al geruime tijd aandacht voor het verschijnsel van
erkenningen die louter gevolgen in het nationaliteits- en/of vreemdelingenrecht beogen. Maatregelen tegen schijnerkenningen zijn getroffen in
de Rijkswet op het Nederlanderschap. Op 1 april 2003 is een wijziging van
deze wet (Stb 2001, 618 en Stb 2002, 222) in werking getreden met als
onderdeel de regeling dat een minderjarige vreemdeling die na zijn
geboorte door een Nederlander is erkend het kind van een Nederlander
geworden is, niet meer daardoor van rechtswege het Nederlanderschap
verkrijgt. Na de erkenning door een Nederlander dient een kind ten minste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

3

drie jaar verzorgd en opgevoed zijn door deze Nederlander om het recht
te verwerven om door het uitbrengen van een verklaring het Nederlanderschap te verkrijgen. De wetswijziging beoogde te bestrijden dat erkenningen van minderjarigen door een Nederlander, die noch biologisch
noch sociaal de vader van het kind was, tot van rechtswege verkrijging
van het Nederlanderschap zouden leiden. Na de inwerkingtreding hiervan
is echter gebleken dat in bepaalde situaties waarin duidelijk geen sprake is
van een schijnhandeling betrokkenen werden geconfronteerd met een
gecompliceerde vreemdelingenrechtelijke problematiek en dat de regeling
onvoldoende rekening hield met de legitieme wens van Nederlandse
vaders om hun kinderen die buiten huwelijk uit een affectieve relatie
geboren zijn op dezelfde wijze het Nederlanderschap te kunnen laten
verkrijgen als kinderen die uit een huwelijk geboren zijn.
Om die redenen is de regeling van verkrijging van het Nederlanderschap
wegens erkenning, zoals die luidde voor 1 april 2003, heringevoerd voor
erkenningen die tot de leeftijd van zeven jaar van het kind worden gedaan
(art. 4, tweede lid, Rijkswet op het Nederlanderschap). De verkrijgingsregeling is ook heringevoerd ongeacht de leeftijd van de minderjarige
indien de Nederlander die het kind erkent, aantoont de biologische vader
van het kind te zijn (art. 4, vierde lid.) Het afleggen van een verklaring
(artikel 6, eerste lid, onder c) is van kracht gebleven voor die gevallen
waarin de erkenner het kind pas erkent nadat het de leeftijd van zeven
bereikt heeft en niet wordt aangetoond dat hij de biologische vader van
het kind is.
Een gehuwde man hoeft op grond van de voorgestelde wijziging voor
erkenning niet meer aan de voorwaarden van artikel 204, eerste lid, onder
e te voldoen en kan wanneer aan de overige vereisten van artikel 204 is
voldaan op dezelfde wijze als een niet gehuwde man via erkenning het
Nederlanderschap aan een kind doorgeven. Mocht een dergelijke
erkenning een schijnerkenning of ander misbruik betreffen dan heeft de
ambtenaar van de burgerlijke stand mogelijkheden om op te treden. Deze
mogelijkheden voor de ambtenaar van de burgerlijke stand zijn verruimd
met het oog op het tegengaan van schijnerkenningen (Kamerstuk 21 487,
nr. 3, blz. 14). De ambtenaar kan bescheiden opvragen en zelf uit openbare
registers inlichtingen verschaffen (art. 18 tweede lid) en weigeren de
erkenningsakte op te maken wanneer de gevraagde bescheiden niet
worden overgelegd (art. 18b, eerste lid) of indien de ambtenaar van
oordeel is dat de Nederlandse openbare orde zich tegen het opmaken van
de akte verzet (art. 1:18b, tweede lid). Deze bevoegdheden heeft de
ambtenaar ook bij akten die in het buitenland zijn opgemaakt en waarvan
een latere vermelding wordt verlangd aan akten die hier in de registers
van de burgerlijke stand zijn opgenomen (art. 20b).
Het openbaar Ministerie kan, indien de erkenner niet de biologische vader
van het kind is, vernietiging van de erkenning verzoeken wegens strijd
met de openbare orde (art. 205, tweede lid). Onder meer erkenningen met
alleen als doel de verkrijging van een nationaliteit of een verblijfstitel
kunnen in strijd zijn met de openbare orde. Ook kan gedacht worden aan
erkenningen waarbij een gering of juist heel groot leeftijdsverschil aan de
orde is tussen de erkenner en het kind of een erkenning die alleen tot doel
heeft erfgenamen dwars te zitten.
De artikelen 100 en 101 van Boek 10 BW bepalen dat bij kennelijke
onverenigbaarheid met de openbare orde de erkenning van de buitenlands gedane erkenning worden geweigerd. Op grond van het tweede lid,
onder c, van artikel 101 is een erkenning in ieder geval onverenigbaar met
de openbare orde als deze een schijnhandeling betreft. Ook is blijkens
rechtspraak (Gerechtshof Den Haag 13 april 2011, LJN BQ2937 en HR
2 november 2012, LJN BX6962) het met een erkenning omzeilen van
adoptieregelgeving kennelijk onverenigbaar met de openbare orde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

4

De leden van de PVV-fractie merken op dat er in de toelichting maar
beperkt aandacht wordt besteed aan de duomoeder die met de moeder
een geregistreerd partnerschap is aangegaan en van rechtswege moeder
wordt van het kind dat binnen het geregistreerd partnerschap is geboren
en verwekt is door een onbekende donor en vragen wat hiervan de reden
is.
Het wetsvoorstel regelt ook de afstammingsrechtelijke gevolgen voor
lesbische paren die een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan.
Vermeld in de toelichting is dat dit gebeurt langs de weg van het regelen
van samenloop met het voorstel van wet tot wijziging van Boek 1 BW van
het Burgerlijk Wetboek in verband met het juridisch ouderschap van de
vrouwelijke partner van de moeder anders dan door adoptie (Kamerstuk
33 032, nrs. 1–3) (wetsvoorstel lesbisch ouderschap). De inhoudelijke
discussie is gevoerd bij het wetsvoorstel lesbisch ouderschap met
betrekking tot de afstammingrechtelijke gevolgen van het huwelijk van
twee vrouwen. Voor de argumenten voor het ontstaan van afstammingsrechtelijke gevolgen door een geregistreerd partnerschap tussen twee
vrouwen verwijs ik dan ook naar de parlementaire stukken bij dat
wetsvoorstel.
Op de vraag van deze leden wanneer een wetswijziging zal worden
ingediend die echtscheiding zonder tussenkomst van de rechter mogelijk
maakt, kan worden geantwoord dat het de bedoeling is in de loop van
2014 een wetsvoorstel in te dienen.
De leden van de SP-fractie vragen welke verschillen er nog over blijven,
nu wordt voorgesteld de afstammingsrechtelijke verschillen tussen
huwelijk en geregistreerd partnerschap op te heffen. Zij vragen of dat
verschil slechts de beëindiging betreft en of dat verschil opgeheven zal
worden, nu in het Regeerakkoord wordt voorgesteld dat echtscheiding
zonder tussenkomst van de rechter mogelijk wordt gemaakt.
Zoals hiervoor in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie
is aangegeven, bestaan er op het terrein van de beëindiging enkele
verschillen tussen het huwelijk en het geregistreerd partnerschap waarvan
de mogelijkheid het geregistreerd partnerschap te beëindigen zonder
tussenkomst van de rechter het belangrijkste verschil is. Een wetsvoorstel
met betrekking tot scheiden zonder rechterlijke tussenkomst wordt
voorbereid en zal naar verwachting in 2014 worden ingediend. Het
verschil ten aanzien van de tussenkomst van de rechter wordt hiermee
opgeheven.
Enkele andere verschillen zijn dat bij de voltrekking van een huwelijk een
wettelijk vastgelegde verklaring wordt afgelegd door de aanstaande
echtgenoten (art. 67 BW). Bij het aangaan van een geregistreerd partnerschap is de inhoud van de verklaring aan de partners overgelaten.
Daarnaast mogen bij het geregistreerd partnerschap godsdienstige
plechtigheden aan burgerlijke plechtigheid voorafgaan 80a jo. 68 BW),
terwijl dit bij een huwelijk niet is toegestaan.
De leden van de SP-fractie vragen of ter gelegenheid van dit wetsvoorstel
eveneens kan worden gedacht aan het toekennen van gezag op het
moment van erkenning van het kind door de vader. Zij vragen of het niet
eenvoudiger en rechtvaardiger is om de moeder van het kind en de vader
die het kind heeft erkend automatisch samen het gezag toe te kennen,
zoals in België het geval is.
Het is in het belang van het kind dat dit erkend wordt omdat het dan twee
juridische ouders heeft. Door automatisch gezag aan de erkenning te
koppelen, zal wellicht minder vaak tot erkenning worden overgegaan
omdat niet elke erkenner gezag willen uitoefenen. Ook zal niet de moeder
niet in alle gevallen toestemming willen verlenen voor de erkenning als
hieraan de verkrijging van gezag van erkenner is gekoppeld. Daarbij komt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

5

dat de procedure om in het geval van erkenning het gezamenlijk gezag te
verkrijgen zeer eenvoudig is. Deze gezagsverkrijging door ongehuwde
ouders is mogelijk door aantekening in het gezagsregister (art. 252 BW).
Hiervoor dient een formulier ingevuld te worden dat met enkele
bescheiden aan de rechtbank dient te worden toegestuurd of afgegeven.
Gelet hierop acht ik een automatische gezagsverkrijging niet aan de orde.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre het vanwege het door de
betrokkenen ervaren onderscheid tussen het huwelijk en het geregistreerd
partnerschap gewenst is om de gevolgen van de keuze voor het huwelijk
of het geregistreerd partnerschap zoveel mogelijk gelijk te schakelen. Zij
vragen of daarmee het geregistreerd partnerschap niet zodanig ingevuld
wordt dat daarmee feitelijk sprake is van een huwelijk. Meer in het
algemeen roept dit bij deze leden de vraag op of het steeds verder
gelijkschakelen van het geregistreerd partnerschap dit instituut niet
feitelijk overbodig maakt en wat hiervan nog de meerwaarde is.
Het ervaren onderscheid is dat het geregistreerd partnerschap een meer
zakelijke betekenis voor paren heeft, die afwijkt van het huwelijk met zijn
van oudsher symbolische betekenis en traditie en dat het geregistreerd
partnerschap voor mensen die hun relatie meer zakelijk willen bevestigen
een alternatief biedt. Het gaat hierbij om het karakter van het geregistreerd partnerschap, niet om de juridische inhoud ervan. De inhoud is op
veel punten reeds gelijk aan het huwelijk. Er is voorts geen reden om niet
zoveel mogelijk juridische gelijkwaardigheid te beogen.
Deze leden wensen voorts te vernemen waarom de regering er niet voor
heeft gekozen om het verschil tussen het huwelijk en het geregistreerd
partnerschap ten aanzien van de beëindiging en de scheiding van tafel en
bed te laten vervallen.
Het instituut scheiding van tafel en bed is een reeds lang bestaand
instituut. Het werd van oudsher dienstig geacht voor hen die uit geloofsoverwegingen tegen echtscheiding waren en voor hen die de
mogelijkheid van verzoening wilden openhouden. Bij de herziening van
het echtscheidingsrecht is gekozen dit instituut te handhaven, vooral
omwille van hen die om godsdienstige redenen tegen echtscheiding
bezwaar hebben. Daarnaast kan het ook dienstig zijn voor hen die de
normale samenleving wensen te verbreken maar om hen moverende
redenen nog niet wensen te scheiden (Kamerstuk 10 213, nr. 3, blz. 20 en
Kamerstuk 10 213, nr. 6, blz. 14)
Voor een kleine groep gehuwden vervult deze rechtsfiguur nog steeds een
nuttige functie.
Voor het als meer zakelijk ervaren geregistreerd partnerschap is deze
figuur echter minder interessant. Uit de evaluatie zijn voorts geen
knelpunten naar voren gekomen met betrekking tot dit punt en is ook niet
vanwege andere redenen een behoefte naar voren gekomen bij geregistreerde partners aan dit instituut. Ik zie dan ook geen reden de wet aan te
passen en een vergelijkbaar instituut voor het geregistreerd partnerschap
in te voeren.
3. Artikelen
Artikel I
A (artikel 3)
De leden van de SGP-fractie vragen of het fundamentele onderscheid
tussen het huwelijk en het geregistreerd partnerschap het aannemelijk
maakt dat er ook verschillende andere regels dienen te gelden voor
aanverwantschap na ontbinding. Zij vragen wat de concrete juridische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

6

gevolgen zijn van het blijven erkennen van de aanverwantschap, ook na
ontbinding van het geregistreerd partnerschap.
Aanverwantschap is de betrekking tussen de ene echtgenoot of geregistreerde partner en de bloedverwanten van de andere echtgenoot of
partner. De wet bepaalt dat na het einde van het huwelijk de aanverwantschap blijft bestaan. Blijkens de literatuur wordt thans dat ook na
beëindiging van het geregistreerd partnerschap aanverwantschap blijft
bestaan. Ten opzichte van de huidige situatie ontstaat er door de
voorgestelde regeling dan ook geen nieuwe situatie. De regeling beoogt
alleen duidelijkheid te verschaffen.
Het blijven bestaan van aanverwantschap heeft tot gevolg dat wanneer in
wetgeving van aanverwantschap wordt gesproken, de beëindiging van
het huwelijk en de beëindiging van het geregistreerd partnerschap niet
relevant is. Gewezen kan worden op het op verschillende plaatsen in de
wet bevoegd zijn van aanverwanten om een verzoek bij de rechter in te
dienen, zoals met betrekking tot het benoemen van een voogd en de
toepassing van een kinderbeschermingsmaatregel. Dit blijft mogelijk na
de het einde van een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Ook betekent
dit dat de wettelijke plicht tot het voorzien in levensonderhoud, die op
grond van artikel 392, derde lid, ook voor aanverwanten geldt, na
echtscheiding en of na beëindiging van het geregistreerd partnerschap
blijft bestaan.
Te denken valt ook aan het verschoningsrecht bij het afleggen van een
getuigenis. De aanverwanten van een partij of van de echtgenoot of van
de geregistreerde partner van een partij tot in de tweede graad kunnen
zich verschonen van de verplichting een getuigenis af te leggen.
Zoals hiervoor reeds aan de orde is gekomen, bestaan er tussen het
geregistreerd partnerschap en het huwelijk weinig verschillen meer. Ik zie
geen reden om op het punt van aanverwantschap een juridisch onderscheid te creëren tussen het huwelijk en het geregistreerde partnerschap
en daarmee af te wijken van de huidige praktijk.
D (artikel 58)
De leden van de VVD-fractie vragen of de terminologie dat het huwelijk
door partijen wordt voltrokken ten overstaan van de ambtenaar van de
burgerlijke stand klopt. Constateert de ambtenaar slechts dat partijen het
huwelijk voltrekken of is zijn handeling constitutief voor de totstandkoming van het huwelijk?
Het huwelijk wordt voltrokken door de verklaring van de echtgenoten dat
zij elkander aannemen tot echtgenoten en dat zij getrouw alle plichten
zullen vervullen, die door de wet aan de huwelijkse staat worden
verbonden. Het huwelijk wordt niet voltrokken door de ambtenaar. Het
zijn, zoals in het wetsvoorstel is verwoord en ook reeds uit artikel 63 blijkt,
partijen zelf die het huwelijk sluiten. De wet vereist daarbij wel de
aanwezigheid van de ambtenaar. Partijen moeten bij de voltrekking van
hun huwelijk voor de ambtenaar van de burgerlijke stand verschijnen (art.
65) en leggen hun verklaring ten overstaan van de ambtenaar af (art. 67).
Partijen kunnen hun huwelijk niet zonder de ambtenaar van de burgerlijke
stand voltrekken. Nadat de echtgenoten de verklaring hebben afgelegd,
verklaart de ambtenaar dat partijen door de echt aan elkaar zijn
verbonden en maakt hij daarvan een akte op. De huwelijksakte wordt door
partijen en hun getuigen ondertekend en vervolgens ingeschreven in het
huwelijksregister. Deze akte bewijst tegenover een ieder dat de partijen
door de echt aan elkaar zijn verbonden.
E (artikel 69)
De leden van de VVD-fractie vragen in welke behoefte de bevoegdheid
van kinderen om nietigverklaring van het huwelijk of het geregistreerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

7

partnerschap van hun ouders te verzoeken voorziet. De behoefte waarin
voorzien wordt, is dat kinderen te allen tijde in bepaalde situaties tegen
het huwelijk van hun actie kunnen ondernemen. Zij hoeven niet langer te
wachten totdat dit huwelijk is ontbonden, maar kunnen dit ook tijdens het
huwelijk doen.
Deze leden vragen om welke aantallen het bij benadering gaat.
Er zijn geen cijfers bekend van dergelijke verzoeken. De indruk bestaat, na
navraag te hebben gedaan bij de Raad voor de rechtspraak, dat het om
betrekkelijk weinig zaken per jaar gaat.
Deze leden wensen voorts te vernemen wat op dit moment de mogelijkheden zijn om dergelijke huwelijken aan te pakken.
Nietigverklaring kan worden verzocht op de grond dat de echtgenoten niet
de vereisten in zich verenigden om tezamen een huwelijk aan te gaan. De
regeling is van overeenkomstige toepassing op het geregistreerd
partnerschap. In de wet zijn in de artikelen 31–42 een aantal vereisten
opgenomen waaraan moet worden voldaan om een huwelijk te mogen
aangaan. De vereisten betreffen onder meer de staat van de geestesvermogens, de toestemming van de curator of kantonrechter bij onder
curatelestelling en het niet bestaan van nauwe verwantschap tussen de
echtgenoten. Wanneer niet aan deze vereisten wordt voldaan, kan
nietigverklaring worden gevraagd. Het verzoek kan worden gedaan door
verschillende personen, zoals de bloedverwanten in de opgaande lijn der
echtgenoten en ook alle overige personen, die daarbij een onmiddellijk
rechtsbelang hebben (waaronder de kinderen), alleen na de ontbinding
van het huwelijk. De eerste categorie wordt in dit wetsvoorstel gewijzigd,
ook de kinderen, de bloedverwanten in de neergaande lijn, krijgen de
bevoegdheid om te allen tijde nietigverklaring te verzoeken.
Op de vraag van deze leden en van de leden van de PvdA-fractie of ook
kleinkinderen de nietigverklaring van het huwelijk of geregistreerd
partnerschap van hun grootouders kunnen verzoeken, kan bevestigend
worden geantwoord. Kleinkinderen vallen onder bloedverwanten in de
neergaande lijn en daarmee onder de bloedverwanten in de rechte lijn. In
de praktijk zal het waarschijnlijk eerder om kinderen gaan die een verzoek
indienen dan om kleinkinderen, maar op grond van het wetsvoorstel
hebben ook kleinkinderen deze mogelijkheid.
De leden van de VVD-fractie vragen of te verwachten is dat er misbruik zal
worden gemaakt van de voorgestelde regeling en hoe dit zoveel mogelijk
wordt voorkomen.
Aan de vereiste gronden voor nietigverklaring verandert er niets. De
rechter dient steeds het verzoek te beoordelen en zal moeten nagaan of er
een grond voor nietigverklaring aanwezig is. Ik verwacht dan ook niet dat
er misbruik zal worden gemaakt van de voorgestelde regel.
De leden van de SP-fractievragen of dit voorstel voort komt uit
bezorgdheid over en de bescherming van de wilsonbekwame (bijvoorbeeld demente) ouder, alsmede de belangen van erfgenamen.
Het past in het systeem van de wet om bloedverwanten in de neergaande
lijn op een lijn te stellen met bloedverwanten in de opgaande lijn. De
Commissie van advies voor de zaken betreffende de burgerlijke stand
heeft geadviseerd hiertoe over te gaan. De kinderen kunnen op grond van
de voorgestelde regeling reeds tijdens het huwelijk nietigverklaring
vragen en hoeven niet op ontbinding van het huwelijk te wachten. Het zal
daarbij kunnen gaan om de bescherming van een erfrechtelijk belang,
maar ook zonder financiële belangen kan er voor een kind aanleiding zijn
om in het geval van wilsonbekwaamheid nietigverklaring te vragen.
De leden van de SGP-fractie vragen aan welke situaties naast gestoorde
geestesvermogens gedacht kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

8

Zoals hiervoor is aangegeven, kan nietigverklaring worden gevraagd
vanwege het niet in zich verenigen van de vereisten om tezamen een
huwelijk aan te gaan. In eerste instantie is gedacht aan de situatie van
wilsonbekwaamheid van de ouder. Bij nietigverklaring door een kind zal
hiervan in de praktijk in de meeste gevallen sprake zijn. Daarnaast kan het
ook gaan om een ouder die wegens verkwisting of drankmisbruik onder
curatele is gesteld en geen toestemming heeft van de curator of kantonrechter (art. 37) of een ouder die vanwege een geestelijke stoornis onder
curatele staat en geen toestemming heeft van de kantonrechter voor het
aangaan van een huwelijk (art. 38). Wanneer het kind als curator is
benoemd kan door deze in deze beide gevallen wegens het ontbreken van
toestemming nietigverklaring worden gevraagd (art. 75). Een ander
voorbeeld is een nietigverklaring wegens het bestaan van natuurlijke of
familierechtelijke banden in de opgaande of neergaande lijn of vanwege
het zijn van broer en zus (art. 41).
H (artikel 199)
De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering stelt dat er geen
goede reden is het vermoeden van het vaderschap niet uit te breiden tot
de situatie van geregistreerd partnerschap. Deze leden vragen of de
regering van mening is dat de wetgever bij de totstandkoming van deze
bepaling een verkeerde keuze heeft gemaakt. Welke ontwikkelingen
noodzaken naar de mening van de regering tot deze wijziging?
Aanvankelijk was het doel van de wetgever om met het geregistreerd
partnerschap een formele relatievorm te introduceren die alleen gevolgen
had voor de verhouding tussen de partners onderling. Het geregistreerd
partnerschap was bij de totstandkoming bedoeld voor personen van gelijk
geslacht die destijds niet konden huwen en voor paren van verschillend
geslacht die niet willen huwen, maar wel hun relatie willen formaliseren.
De gedachte die hieraan ten grondslag lag was dat het geregistreerd
partnerschap niet bedoeld was voor paren met kinderen. Gaandeweg is in
de opvattingen over kinderen in de verhouding tot het geregistreerd
partnerschap verandering gekomen. Sinds 1 januari 2002 ontstaat van
rechtswege gezamenlijk gezag over een kind dat tijdens het geregistreerd
partnerschap is geboren (Stb. 2001, 468). De onderhoudsplicht van de
stiefouder was van oudsher beperkt tot de huwelijkspartner van de
moeder. Vanaf 1 april 2001 heeft ingevolge een wijziging van artikel 395 in
de Wet openstelling huwelijk ook de geregistreerde partner de status van
stiefouder en daarmee een onderhoudsplicht jegens het kind van zijn
geregistreerde partner. Ook binnen een geregistreerd partnerschap
groeien kinderen op op dezelfde wijze als binnen een huwelijk. Er is geen
reden om de partner van de moeder binnen een geregistreerd partnerschap, welk instituut gelijkwaardig is aan het huwelijk, niet van
rechtswege ouder te laten zijn.
M (artikel 204)
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat het vervallen van onderdeel e
van het eerste lid van artikel 204 het omzeilen van de adoptiewetgeving
mogelijk maakt, maar dat het verantwoord wordt geacht dit onderdeel te
laten vervallen omdat de artikelen 101, eerste lid, 1 jo. 100, tweede lid,
onder c, van Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek (BW), kennelijke strijd
met de openbare orde, uitkomst kunnen bieden. Deze leden vragen of
hiermee is bedoeld dat in de nieuwe situatie in alle voorkomende gevallen
dezelfde uitkomst zal worden bereikt als thans op grond van onderdeel e
van artikel 204, eerste lid.
Wanneer onderdeel e, van het eerste lid van artikel 204 vervalt, is een
gehuwde man, evenals een geregistreerde man, een met een andere man
gehuwde man en een ongehuwd of ongeregistreerde man, bevoegd tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

9

erkenning. Kennelijke onverenigbaarheid met de openbare orde wegens
onbevoegd tot erkenning door een gehuwde man (art. 101, tweede lid,
onder a) kan niet meer aan de orde zijn. Vanzelfsprekend moet wel aan
alle andere bepalingen met betrekking tot de bevoegdheid tot erkenning
worden voldaan. De algemene grond kennelijke strijd met de openbare
orde genoemd in artikel 100, tweede lid, onder c, blijft onverkort gelden.
Door het Gerechtshof Den Haag (13 april 2011, LJN BQ2937) en de Hoge
Raad (2 november 2012, LJN BX6962) is aangegeven dat deze algemene
grond kan worden gehanteerd als er sprake is van omzeiling van de
adoptiewetgeving. Hiervan zal door allerlei concrete omstandigheden van
het geval kunnen blijken. Naast het omzeilen van adoptieregels kan
worden gedacht aan het ontbreken van een bepaald leeftijdsverschil
tussen de erkenner en het kind. Wanneer de Minister van Buitenlandse
Zaken in het kader van een paspoortaanvraag meent dat er sprake is van
kennelijke strijd met de openbare orde waardoor een buitenslands gedane
erkenning hier niet kan worden erkend, zal vanwege het ontbreken van
familierechtelijke betrekkingen met de Nederlandse man de afgifte van
een paspoort derhalve kunnen worden geweigerd. De ambtenaar van de
Burgerlijke Stand die gevraagd wordt van de erkenning melding te maken
in de openbare registers zal dit kunnen weigeren als hij van oordeel is dat
de openbare orde zich hiertegen verzet. Ook de rechter kan kennelijke
strijd met de openbare orde constateren, bijvoorbeeld doordat een
verzoeker een verklaring voor recht vraagt dat een erkenning voor
inschrijving vatbaar is of dat de man die erkend heeft de rechter vraagt
met het gezag te worden belast.
Door het vervallen van onderdeel e vervalt er een onbevoegdheidsgrond
voor erkenning, waardoor het niet bevoegd zijn naar Nederlands recht
geen kennelijke onverenigbaarheid met de openbare orde meer oplevert
op grond van artikel 101, tweede lid, onder a van Boek 10 BW. Op grond
van een inhoudelijke beoordeling van de algemene grond kennelijke
onverenigbaarheid met de openbare orde genoemd in artikel 100, eerste
lid, onder c, van Boek 10 BW kan een erkenning van een buitenslands
gedane erkenning worden geweigerd.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom deze rechterlijke toets moet
vervallen en vragen of deze niet juist een waarborg biedt voor een al te
gemakkelijke erkenning van een kind dat niet geboren is uit het eigen
huwelijk. Zij vragen of dit voorstel feitelijk een verdere ondergraving van
de betekenis van het huwelijk als in principe levenslange verbintenis
betekent.
Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven vloeit het voorstel
onderdeel e van artikel 204, eerste lid, te doen vervallen, voort uit de
opheffing van een verschil tussen het huwelijk en geregistreerd partnerschap. De reden voor het vervallen is in de eerste plaats dat er vanuit het
oogpunt van gelijke behandeling geen goede reden is om de gehuwde
man een andere positie te blijven laten innemen. Rekening gehouden is
met het advies van de Commissie van Advies betreffende de burgerlijke
staat en de nationaliteit waarin is aanbevolen tot schrapping van dit
onderdeel over te gaan.
Voor de invoering van onderdeel e was erkenning verboden door een man
die gedurende het gehele conceptietijdvak gehuwd was en die op het
moment van de erkenning ook gehuwd was. Erkenning was wel mogelijk
door een gehuwd man, mits het kind niet tijdens het huwelijk kan zijn
verwekt.
Dit verstrekkende verbod is door de Hoge Raad in strijd met artikel 8
EVRM geoordeeld, omdat het iedere concrete belangenafweging uitsluit
(HR 10 november 1989, NJ 1990, 450). Uit de parlementaire geschiedenis
blijkt dat met het huidige verbod een synthese is getracht te bereiken
tussen de zedelijke plicht van een verwekker om het kind te erkennen, het
belang van het kind alsmede het belang van het huwelijk van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

10

verwekker. Destijds werd ervan uitgegaan dat het belang van het kind niet
gebaat zou zijn bij erkenning door een met een andere vrouw gehuwde
man, omdat deze niet met de moeder in het huwelijk kan treden en zo het
kind kan wettigen, terwijl – bij een erkenning door de gehuwde man –
erkenning en opvolgende wettiging
door een andere man eveneens onmogelijk zou zijn. Het belang van het
huwelijk van de man bestond hierin dat het, nadat al de schok van de
buitenechtelijke geboorte is doorstaan, te zeer op de proef zou worden
gesteld door een openlijke erkenning. Nadat in het wetsvoorstel tot
herziening van het afstammingsrecht alsmede de regeling van adoptie
(Kamerstuk 24 649, nrs. 1–3) aanvankelijk het verbod geheel was
geschrapt, zijn bij nota van wijziging (Kamerstukken 1996/97 24 649, nr. 7)
de gevallen waarin een gehuwd man kan erkennen nader bepaald zoals
opgenomen in het huidige onderdeel e.
Wat betreft de huidige tijd meen ik dat het huwelijk al lang niet meer de
enige geaccepteerde samenlevingsvorm is. Het aantal ongehuwde
tweerelaties is toegenomen. Steeds meer kinderen worden buiten het
huwelijk geboren en er zijn steeds meer samengestelde gezinnen waarvan
de ouders niet gehuwd zijn. Het huwelijk wordt door velen anders
benaderd dan vroeger. De bescherming van onderdeel e is dan ook niet
langer nodig, terwijl het belang van het kind juist met erkenning gediend
zal kunnen zijn.
Deze leden vragen ook of het vervallen van deze eis het in de hand werkt
dat het familie- en afstammingsrecht nog onoverzichtelijker wordt
gemaakt.
Door het vervallen van onderdeel e worden de regels voor erkenning
vereenvoudigd. De gronden voor nietigheid van de erkenning zijn voor
alle categorieën erkenners gelijk.
Ook wensen deze leden te vernemen of de regering overwogen heeft de
eis van rechterlijke toetsing juist ook van toepassing te verklaren op
andere situaties, om daarmee goede waarborgen te bieden voor de
bescherming van zowel het kind als zijn moeder.
Het vaststellen dat het aannemelijk is dat tussen de man en de moeder
een band bestaat of heeft bestaan die met een huwelijk op één lijn valt te
stellen, kan voor de overige situaties van een huwelijk met een andere
man, van een geregistreerd partnerschap en van ongehuwde of ongeregistreerde samenwoning niet plaatsvinden. De vaststelling door de
rechter dat tussen de man en het kind een nauwe persoonlijke betrekking
bestaat zou een aanscherping betekenen van de huidige praktijk met een
toets die destijds is ingevoerd om het huwelijk te beschermen. De
invoering van deze toets zal in deze andere situaties niet in het belang van
het kind zijn. De belangen van de moeder kunnen voorts voldoende
beschermd worden geacht door het bepaalde in onderdeel c (schriftelijke
toestemming van moeder vereist voor erkenning van kinderen onder de
zestien jaar).
In antwoord op de vraag van deze leden op welke wijze de toetsing
plaatsvindt na het vervallen van deze eis kan worden geantwoord dat de
regels over erkenning van de artikelen 203, 204 (zonder huidig onderdeel
e), en 205 worden gevolgd.
Q (artikel 244)
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de reden is de gezagsregisters
bij de verschillende rechtbanken te laten berusten en het Centraal
Gezagsregister als plek te noemen die bij algemene maatregel van
bestuur kan worden aangewezen. Zij vragen wat dit in praktische zin voor
het beheer van de gezagsregisters betekent. Voor de leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

11

PVV-fractie is het nog niet voldoende duidelijk of het centraal gezagsregister blijft berusten bij de rechtbanken en zodoende op een plaats wordt
gehouden en zien dit graag verduidelijkt.
Met het Centraal Gezagsregister wordt bedoeld het register waar alle
rechtbanken toegang tot hebben. De verschillende gezagsregisters bij de
rechtbanken zijn met elkaar verbonden en kunnen door de rechtbanken
worden geraadpleegd en bewerkt. In die zin is er een centraal register dat
door de rechtbanken gezamenlijk wordt beheerd.
Burgers moeten zich nog steeds tot een rechtbank wenden. Zij hoeven
zich echter niet langer te wenden tot de rechtbank van het arrondissement
waarin het kind geboren is, maar kunnen bij elke rechtbank terecht.
Griffiers van de rechtbanken kunnen zelf de rechtsfeiten die betrekking
hebben op het gezag aantekenen in het gezagsregister en hoeven deze
niet langer te verzenden naar de rechtbank van het geboortearrondissement van het betreffende kind. De registers blijven echter bij de
rechtbanken berusten in de zin van de wet. Dit betekent dat er geen
Centraal Gezagsregister als plaats in een algemene maatregel van bestuur
zal worden aangewezen.
De leden van de SP-fractie constateren dat het de bedoeling is om het
gezagsregister bij de rechtbanken te laten berusten en vragen waarom de
wettelijke grondslag wordt gecreëerd. Deze leden en de leden van de
CDA-fractie vragen voorts aan welke andere plaatsen kan wordt gedacht
als locatie voor openbare registers waarin aantekening wordt gehouden
van rechtsfeiten die op het over minderjarigen uitgeoefende gezag
betrekking hebben.
De wettelijke grondslag is gecreëerd om de mogelijkheid te bieden om het
gezagsregister te houden op een andere plaats dan bij de verschillende
rechtbanken. Thans is ervoor gekozen om de rechtbanken aan te sluiten
op een centraal register en de gezagsregisters voor het publiek bij de
rechtbanken te laten rusten. Gekozen is voor een aanvulling in de wet van
artikel 244 met een ruime grondslag, op dezelfde voet als in artikel 116,
derde lid (huwelijksgoederenregister) en artikel 4:186, vierde lid, BW
(boedelregister). Op grond van de wet wordt het mogelijk dat het
gezagsregister in de toekomst wel op een centrale plaats, bijvoorbeeld via
de site van de Raad voor de rechtspraak (www.rechtspraak.nl) of een
andere site kan worden geraadpleegd.
S (artikel 247a)
De leden van de SGP-fractie vragen wat de consequenties zijn van de
wijziging van dit artikel. Betekent dit voorstel alleen een nadere verduidelijking van de eis van het ouderschapsplan of heeft het ook andere
gevolgen?
De verwijzing naar zowel het derde lid als het tweede lid is alleen bedoeld
om verduidelijking te geven. Het niet verwijzen naar het tweede lid zou
onduidelijkheid betekenen omdat daarin wordt aangegeven voor welke
kinderen het ouderschapsplan moet worden opgesteld. Met de verwijzing
naar het derde lid wordt tevens verwezen naar de inhoud van het
ouderschapsplan.
T (artikel 253a)
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd hoe de opvatting van de Raad
voor de rechtspraak in zijn advies inhoudende dat in artikel 1:253a BW
geen verwijzing naar artikel 1:377a, derde lid, BW moet worden
opgenomen, wordt beoordeeld, gelet op het feit dat de Afdeling
advisering van de Raad van State geadviseerd heeft de genoemde
verwijzing op te nemen en dit advies is overgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

12

De Raad voor de rechtspraak heeft in zijn advies aangegeven het juist te
vinden dat de ontzeggingsgronden voor omgang genoemd in artikel
1:377a lid 3 BW uitdrukkelijk niet van overeenkomstige toepassing zijn
verklaard in artikel 253a, vierde lid. Gezag impliceert contact, welk contact
uitsluitend kan worden verbroken langs de weg van de gezagsregeling
van artikel 253a, tweede lid, tweede volzin, onder a.
Zoals ook in het advies van de Raad voor de rechtspraak is aangegeven, is
in de toelichting op het huidige artikel 253a vermeld dat het derde lid van
artikel 377a niet van overeenkomstige toepassing is verklaard (in het
vierde lid) omdat, wanneer ouders gezamenlijk het gezag uitoefenen altijd
een regeling inzake de verdeling van de verzorging en opvoedingstaken
moet worden vastgesteld. Zou geen contact van een ouder met het kind
voor langere (tijdelijke) duur in het belang van het kind zijn, dan behoort
daartoe de rechter ter zake van een nadere bepaling van de verzorgingsen opvoedingstaken op de voet van artikel 253a, tweede lid, te worden
benaderd (Kamerstuk 30 145, nr. 3, blz. 14 en 15).
Er is echter geen reden aan te wijzen voor het hanteren van strengere
eisen voor het ontzeggen van omgang tussen het kind en een ouder
zonder gezag op grond van artikel 377a, derde lid, dan voor het verbieden
van contact tussen het kind en een ouder met gezag op grond van artikel
253a, tweede lid. In de rechtspraak wordt bij de beoordeling of een
contactverbod op grond van artikel 253a, tweede lid, moet worden
toegewezen wel met zoveel woorden aangesloten bij de ontzeggingsgronden genoemd in artikel 377a, derde lid.
In navolging van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State wordt daarom ter zake van het opleggen van een tijdelijk contactverbod naar de ontzeggingsgronden van artikel 377a, derde lid, verwezen.
Deze verwijzing is echter in aansluiting op het advies van de Raad voor de
rechtspraak niet opgenomen in het vierde lid. Gekozen is deze verwijzing
op te nemen in het tweede lid, in de betreffende zinsnede over het tijdelijk
contactverbod. Zoals terecht door de Raad voor de rechtspraak is
opgemerkt dient de weg van het contactverbod genoemd in artikel 253a,
tweede lid, te worden bewandeld wanneer voor langere tijd geen contact
dient te bestaan tussen een ouder met gezag en het kind.
Ook vragen deze leden of het voorstel voor wat betreft artikel 1:253a BW
alleen ziet op een tijdelijk contactverbod en of dit dan niet alsnog een
verschil tussen ouders met en ouders zonder ouderlijk gezag inhoudt, nu
in artikel 1:377a BW niet de restrictie van tijdelijkheid is opgenomen.
De beperking van het recht op omgang is altijd tijdelijk. De Hoge Raad
heeft aangegeven dat elke afwijzing van een verzoek tot het vaststellen
van een omgangsregeling tussen ouder en kind van tijdelijke aard is, in
die zin dat de ouder wiens verzoek is afgewezen zich in geval van
wijziging van omstandigheden en in ieder geval na verloop van een jaar
opnieuw tot de rechter kan wenden teneinde een omgangsregeling te
doen vaststellen (HR 27 februari 2009 LJN BG5045). Zowel het contactverbod als de ontzegging van omgang zijn van tijdelijke aard. Ook op dit
punt is er geen verschil.
De leden van de SP-fractie vragen naar de inhoudelijke gevolgen van de
voorgestelde wijziging. Zij vragen waarom het belang van het kind
voortaan niet meer expliciet genoemd wordt in artikel 253a, tweede lid,
onder a, voor wat betreft het tijdelijk contactverbod van een ouder met het
kind. Zij vragen waarom in plaats hiervan gekozen is voor een verwijzing
naar artikel 377a en welke materiële wijziging dit met zich mee brengt.
Met betrekking tot de verwijzing naar artikel 377a kan verwezen worden
naar het geen hiervoor is opgemerkt bij de beantwoording van de vraag
van de leden van de PvdA-fractie. Het belang van het kind wordt niet meer
genoemd in 253a omdat met de verwijzing naar artikel 377a derde lid
indirect ook naar het belang van het kind wordt verwezen. De ontzeggingsgronden hebben immers als uitgangspunt het belang van het kind.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

13

Omgang kan worden ontzegd als deze op een of andere manier in strijd is
met zwaarwegende belangen van het kind.
Deze leden vragen in verband hiermee of er aanleiding is de inhoudelijke
criteria van artikel 377a derde lid te herzien en wijzen naar de problematiek met het verplicht moeten bezoeken van de ouder, indien deze
ouder de moordenaar is van de andere ouder, zoals te zien was in de
uitzending van EenVandaag op 23 februari 2013.
Bij de beoordeling van de wenselijkheid van omgang in de situatie dat een
ouder de andere ouder heeft omgebracht staat het belang van het kind
voorop. Zoals ik eerder in antwoord op vragen van uw Kamer heb
aangegeven, biedt de wet voldoende mogelijkheden om omgang te
ontzeggen die niet in het belang van het kind is (Aanhangsel Handelingen
II, 2012/13 nr. 1654). In deze beantwoording heb ik ook aangegeven het
onwenselijk te vinden dat het initiatief tot omgang van de ouder kan
uitgaan en dat ik vind dat het initiatief bij het kind moet liggen. Ik zal de
mogelijkheden om dit in de wet neer te leggen bezien, mede in het licht
van artikel 8 EVRM. In dat kader zal ik ook meenemen of het woord
«ernstig» in de zinsnede over het opleveren van ernstig nadeel voor de
geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind zou kunnen vervallen.
W (artikel 292)
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de waarborgen die nu
door de notaris worden geboden bij testamentaire voogdij in de toekomst
worden verzekerd. Zij willen weten of te verwachten valt dat hier misbruik
van wordt gemaakt en hoe het belang van het kind in de toekomst kan
worden verzekerd. De leden van de PvdA-fractie wijzen op de notariële
waarborgen met betrekking tot de controle van de identiteit van de ouder
en het in vrijheid bepalen van diens wil en vragen of de waarborgen die
de notariële akte biedt met het voorgestelde alternatief blijven bestaan. De
leden van de PVV-fractie vragen de regering te reageren op het
commentaar door de KNB op het niet verplicht stellen van het regelen van
de voogdij middels een notariële akte. Ook de leden van de SP-fractie
stellen vragen op het punt van de waarborgen. Zij vragen welke
waarborgen gelden en wat de procedure is bij het registreren door ouders
in het gezagsregister wie na hun overlijden het gezag over het kind zal
uitoefenen. Zij willen dat uitgebreider op de zorgen van de KNB worden
ingegaan.
De zorgen van de KNB betreffen de waarborgen die de notariële akte biedt
en de voorlichting aan de ouders. De waarborgen betreffen de controle op
het door de ouder in vrijheid bepalen van diens wil en op de identiteit van
de ouder alsmede de voorschriften betreffende de bewaring van de akte.
Ik hecht eraan op te merken dat de aantekening in het gezagsregister een
andere procedure betreft dan de testamentaire voogdij met andere
waarborgen. Op die wijze wordt, in het belang van het kind, toch in het
gezag na overlijden voorzien door ouders die niet naar een notaris gaan.
Kinderen zullen er in de regel bij gebaat zijn als ouders erover hebben
nagedacht wie voor het gezag over hun kinderen na overlijden in
aanmerking komt en bereid is dit gezag uit te oefenen.
Ouders dienen een formulier in te vullen waarbij een afschrift van een
identiteitsbewijs moet worden gevoegd. De wil van de ouders wordt
kenbaar gemaakt in het formulier. Ouders hoeven het, evenals bij
testamentaire voogdij, niet met elkaar eens te zijn en kunnen ieder voor
zich een voogd aanwijzen. De aantekening vindt plaats in het gezagsregister dat berust bij de rechtbanken. Met betrekking tot de bewaring van
de gegevens kent het Besluit gezagsregisters een regeling.
Artikel 293 noemt een aantal gevallen waarin de regeling geen gevolg
heeft, zoals het geval dat na het overlijden van de ouder die een voogd
benoemd heeft, de andere ouder van rechtswege of krachtens rechterlijke
beschikking het gezag over zijn kinderen uitoefent. De ene ouder kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

14

derhalve niet het gezag van de andere ouder te frustreren. Daarnaast
moet de aangewezen voogd de benoeming als voogd aanvaarden. Ik
verwacht dan ook niet in dat er misbruik van deze regel zal worden
gemaakt. Het is aan de ouders voor de ene of andere weg te kiezen.
Wanneer ouders twijfelen, vragen hebben of onduidelijkheden bij hen
bestaan, staat altijd de weg naar de notaris open. Op het punt van
voorlichting aan de ouders wordt hierna in antwoord op een vraag van de
PvdA-fractie ingegaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen waaruit blijkt dat notarissen
inderdaad serieus de vrije wil van de ouder toetsen en waaruit blijkt dat
notarissen voorzien in de informatiebehoefte van ouders.
De notaris heeft op grond van de Wet op het notarisambt de taak de op de
rechtsgevolgen van de totstandkoming van notariële akte gerichte wil van
partijen vast te stellen, partijen te informeren over deze rechtsgevolgen
(Belehrungspflicht) en te voorkomen dat één der partijen misbruik maakt
van feitelijk overwicht. De notaris is ook juridisch adviseur. Hij geeft
desgevraagd advies alvorens een akte op te stellen.
Deze leden vragen of aan de behoefte van informatievoorziening wordt
voldaan als in brochures aandacht aan de voorgestelde mogelijkheid
wordt geschonken. In brochures die op internet zijn te raadplegen zal
aandacht worden geschonken aan de mogelijkheid van aanwijzing van
een voogd in het gezagsregister. Vermeld zal ook worden hoe de
aantekening in het gezagsregister dient te geschieden. Een formulier kan
eenvoudig worden gedownload. Ook op de site van de Rijksoverheid zal
aandacht aan deze mogelijkheid worden geschonken. Ouders kunnen zo
goed op de hoogte zijn van de verschillende mogelijkheden om in het
gezag na overlijden te voorzien. Ik ben van mening dat hiermee
voldoende in de behoefte om informatie zal worden voorzien.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe in het geval van twee ouders die
beide een formulier hebben ingevuld en sterven zonder dat bekend is wie
het eerst overleden is, in de praktijk de rechtbank ambtshalve bepaalt
wiens aanwijzing gevolg heeft.
Door de ambtenaar van de burgerlijke stand wordt aan de rechtbank
onverwijld kennis gegeven van het overlijden van ieder die minderjarige
kinderen achterlaat (art. 301, eerste lid, onder a).
De rechter zal bij zijn beslissing welke aanwijzing de voorkeur heeft de
belangen van de minderjarige als uitgangspunt moeten nemen en indien
mogelijk de minderjarige hierover moeten horen (art. 798 jo. 809 Rv). Hij
kan ook familieleden en de als voogd aangewezen personen raadplegen.
Wanneer de rechter geen geschikte oplossing kan vinden, bijvoorbeeld
omdat er meerdere geschikte voogden zijn, kan de Raad voor de
Kinderbescherming om advies worden gevraagd (art. 810 Rv). Het is aan
de rechter om uiteindelijk te beslissen welke aanwijzing naar zijn mening
gevolg dient te krijgen.
De leden van de SGP-fractie vragen of genoemde eenvoudige aanwijzing
in alle gevallen hetzelfde ondubbelzinnige karakter heeft als de testamentaire wilsbeschikking. Zij vragen of er nog bijzondere voorwaarden aan de
aanwijzing verbonden zijn en of ouders verplicht zijn om gebruik te maken
van een modelformulier. Zij willen weten of bij verschil van inzicht over de
inhoud van de aanwijzing automatisch ondervangen door de inschrijving
in het register.
Het is de bedoeling dat ouders een formulier invullen zoals ook bij de
aantekening betreffende het gezamenlijk gezag wordt gedaan. Er zijn geen
bijzondere voorwaarden van toepassing. Dit formulier dient, zoals
hiervoor ook aangegeven, met een afschrift van een identiteitsbewijs en
een afschrift van de geboorteakte van het kind of de kinderen aan de
rechtbank worden toegezonden of bij een rechtbank worden afgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

15

De griffier moet controleren of aan de voorwaarden voor aantekening is
voldaan. Zo moet het verzoek afkomstig zijn van een ouder en dient een
persoon dan wel twee personen voor de uitoefening van de voogdij te zijn
aangewezen. Vanzelfsprekend zal alleen een voldoende duidelijke
aanwijzing tot inschrijving door de griffier in het gezagsregister kunnen
leiden.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 526, nr. 6

16