Eindrapportage

PROGRAMMA AANSCHERPING EN VERBETERING MELDCODE EN WERKWIJZE VEILIG THUIS
Inleiding
Het programma ‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze Veilig Thuis’ eindigt op
30 juni 2017.1 Deze eindrapportage beschrijft de resultaten van het programma. De
rapportage is primair opgesteld ten behoeve van de beide opdrachtgevers van het
programma, de ministeries van VWS en VenJ, maar kan ook breder aangewend worden om
derden te informeren over de stand van zaken bij afronding van het programma.
De effectuering van de maatregelen die in het kader van het programma zijn voorbereid krijgt
in de komende jaren haar beslag. Dit vergt een actieve betrokkenheid van alle betrokken
partijen: rijksoverheid, inspecties, gemeenten en VNG, beroeps- en bracheorganisaties en
ngo’s en kennisinstituten. Deze eindrapportage biedt daarom, vanwege de beoogde
continuïteit na afronding van het programma, een vooruitblik op activiteiten die de komende
periode opgepakt dienen te worden.
Resultaten
Hieronder volgt een overzicht van de resultaten en opbrengsten van het programma:
1. Visie op aanscherping en verbetering van de Meldcode. De centrale opbrengst van het
programma is het advies ‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze Veilig
Thuis’. Dit advies is in het najaar van 2016 opgeleverd aan de staatssecretaris van VWS.
Het advies is besproken in het Algemeen Overleg van de vaste Kamercommissie van VWS
van 12 oktober 2016, waar breed politiek draagvlak bestond voor de in het advies
voorgestelde maatregelen. Dit advies vormt de basis van waaruit gewerkt is aan de
overige resultaten die hieronder beschreven worden. Het advies biedt een integrale visie
op de aanscherping en verbetering van zowel de Meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling als van de werkwijze van Veilig Thuis. In het advies wordt het idee
van de radarfunctie van Veilig Thuis geïntroduceerd en uitgewerkt. De essentie van deze
radarfunctie is dat Veilig Thuis meer zicht heeft op signalen van huiselijk geweld en
kindermishandeling, zodoende signalen bij elkaar kan brengen en langer zicht houdt op
gezinnen waar hulpverlening na een melding is ingezet. Een belangrijke component van
de aanscherping is dat beroepsgroepen die met een meldcode werken, ernstige signalen
1

Enkele activiteiten worden enkele weken na de formele einddatum definitief opgeleverd.
Het betreft het basisdocument m.b.t. het afwegingskader en het advies m.b.t. functionele
en ICT-eisen vanwege de radarfunctie.

1

van huiselijk geweld en kindermishandeling altijd melden bij Veilig Thuis, ook als zij zelf
in staat zijn adequate hulp te bieden en geweld te stoppen. De radarfunctie impliceert
tevens een cultuuromslag bij Veilig Thuis, omdat het doen van een melding niet meer
vanzelfsprekend betekent dat Veilig Thuis ook de doorverwijzing naar hulpverlening van
een professional altijd overneemt. Veilig Thuis triageert elke melding. Een deel van de
meldingen zal Veilig Thuis direct kunnen afschalen naar een lokaal team. Een ander deel
krijgt een vervolg waarbij Veilig Thuis zelf betrokken is. De betekenis voor de werkwijze
van Veilig Thuis is nader uitgewerkt in het kader van het programma ‘Veilig Thuis – de
basis op orde’.
Conform het advies is het Besluit verplichte meldcode door het kabinet aangepast.
Beroepsgroepen krijgen de verplichting een afwegingskader op te stellen dat bepaalt
wanneer het doen van een melding bij Veilig Thuis als een professionele norm
beschouwd wordt. Een afwegingskader op basis waarvan een professional het risico op
en de aard en de ernst van het huiselijk geweld of de kindermishandeling weegt. Dat
kader stelt de professionals in staat te beoordelen of sprake is van (een vermoeden van)
dusdanig ernstig huiselijk geweld of ernstige kindermishandeling, dat melden bij Veilig
Thuis aangewezen is. Publicatie van het aangepaste Besluit is voorzien voor medio juli
2017. Per 1 januari 2019 zullen alle beroepskrachten die met een Meldcode werken
verplicht zijn het afwegingskader te hanteren.
2. Basisdocument afwegingskader. Om beroepsgroepen te ondersteunen bij het opstellen
van een afwegingskader, is in het kader van dit programma het basisdocument ‘Het
afwegingskader in de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling’ opgesteld. De
redactie is gevoerd door Augeo Foundation, Movisie en het Nederlands Jeugd Instituut.
Het programma draagt zorg voor eindredactie en levert het basisdocument in juli 2017
op, waarna het gepubliceerd zal worden op de website van de rijksoverheid.
3. Inventarisatie ondersteuningsbehoefte beroepsgroepen. Bij de behandeling van het
advies ‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze Veilig Thuis’ in de vaste
Kamercommissie van VWS heeft de staatssecretaris van VWS aangegeven
beroepsgroepen te willen ondersteunen bij het opstellen en gaan werken met het
afwegingskader. In het kader van dit programma is geïnventariseerd op welke wijze deze
ondersteuning het meest effectief invulling kan krijgen. Een groot aantal beroepsgroepen
valt onder de werking van het Besluit Meldcode. In veel gevallen hebben beroepsgroepen
uit dezelfde sector aangegeven gezamenlijk op te willen trekken bij het opstellen van een
afwegingskader. Naast behoefte aan inhoudelijke input, waarin het hiervoor beschreven
basisdocument voorziet, bestaat behoefte aan coördinatie van het proces om te komen
tot door beroepsgroepen breed gedragen afwegingskaders. Hiertoe hebben verschillende
clusters van beroepsgroepen een concrete ondersteuningsbehoefte geformuleerd, die
aan de opdrachtgevers voor het programma is voorgelegd.
4. Conceptuele en inhoudelijke uitwerking radarfunctie. Naar aanleiding van het advies
‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze Veilig Thuis’ bestond zowel bij de
opdrachtgevers van het programma als bij stakeholders (m.n. het Netwerk Veilig Thuis)
behoefte aan een nadere uitwerking van de radarfunctie van Veilig Thuis. Deze nadere
uitwerking richtte zich onder meer op de vraag wat Veilig Thuis precies doet als een
signaal ‘op de radar’ komt, hoe Veilig Thuis invulling heeft aan monitoring en hoe de rol
van Veilig Thuis zich verhoudt tot die van een beroepskracht die een melding doet. Deze
en andere vragen zijn nader uitwerkt in de factsheet ‘De radarfunctie van Veilig Thuis’.

2

Deze factsheet zal gelijktijdig met het aangescherpte Besluit Meldcode (zie hieronder bij
punt 4) worden gepubliceerd op de website van de rijksoverheid.
5. Functionele en ICT-matige uitwerking radarfunctie. In het verlengde van het
voorgaande punt bestond tevens behoefte aan een nadere uitwerking van de informatie
die Veilig Thuis vanwege de radarfunctie behoeft en van de wijze waarop deze informatie
ontsloten zou kunnen worden. Deze vragen zijn uitgewerkt in het advies ‘Functionele en
ICT-eisen radarfunctie Veilig Thuis’, dat medio juli 2017 wordt opgeleverd. Dit advies kan
tevens betrokken worden bij het wetgevingstraject vanwege de radarfunctie (zie ook
punt 5).
6. Impactanalyse Veilig Thuis. De radarfunctie veronderstelt een kwaliteitsimpuls bij Veilig
Thuis, met name vanwege een versterking van de monitoringfunctie. Ook zal de
aanscherping van de Meldcode naar verwachting leiden tot een groei in het aantal
adviesvragen en meldingen bij Veilig Thuis. De (financiële) impact als gevolg van de
aanscherping van de werkwijze Veilig Thuis is uitgewerkt in een impactanalyse. Deze is
getoetst bij het Netwerk Veilig Thuis. De impactanalyse is in juni 2017 opgeleverd aan de
opdrachtgevers voor het programma.
Overzicht van opgeleverde adviezen en documenten
In het kader van het programma ‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze Veilig
Thuis zijn de volgende documenten opgeleverd:
- Advies ‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze Veilig Thuis
- Basisdocument ‘Het afwegingskader in de Meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling’ (beschikbaar juli 2017)
- Factsheet ‘De radarfunctie van Veilig Thuis’
- ‘Impactanalyse Veilig Thuis’
- Advies ‘Functionele en ICT-eisen radarfunctie Veilig Thuis’ (beschikbaar eind juli 2017).
Vervolgstappen
Met de afronding van het programma ‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze
Veilig Thuis’ is een stevige basis gelegd voor de effectuering van de visie en maatregelen uit
het gelijknamige advies. Vanuit deze basis dient de komende periode gewerkt worden aan de
volgende activiteiten:
1. Uitwerking afwegingskaders. Een majeure opgave is het ontwikkelen van
afwegingskaders door de beroepsgroepen die onder de werking van het Besluit Meldcode
vallen. De verantwoordelijkheid hiervoor berust bij de respectievelijke beroepsgroepen.
De rijksoverheid kan dit proces faciliteren door de inzet van tijdelijke projectleiders, die
clusters van beroepsgroepen ondersteunen om te komen tot een afwegingskader.
Uitgangspunt is dat de beroepsgroepen zelf hun projectleider kunnen selecteren, wat uit
oogpunt van kennis van het desbetreffende beroepsveld noodzakelijk is. Een eerste
opdracht aan de projectleiders kan zijn de planning en belangrijkste mijlpalen voor het
proces om te komen tot een gedragen afwegingskader in beeld te brengen. Het verdient
aanbeveling deze projectleiders periodiek samen te brengen zodat sectoren ervaringen
kunnen uitwisselen bij het opstellen van de afwegingskaders. Dit kan concreet invulling
krijgen door als rijksoverheid een coördinator aan te stellen die de voortgang bewaakt en
zorg draagt voor een eenduidig begrip van wat met de aanscherping van de Meldcode
wordt beoogd. Tevens verdient het aanbeveling om de partijen die de redactie hebben
gevoerd voor het basisdocument ‘Het afwegingskader in de Meldcode huiselijk geweld en

3

kindermishandeling’ met de projectleiders af te laten stemmen, zodat er een eenduidig
begrip bestaat over het idee van afwegingskaders in de Meldcode.
2. Leren werken met afwegingskaders. Het is de bedoeling dat beroepsgroepen per 1
januari 2019 werken met het afwegingskader. Wij bevelen aan dat beroepsgroepen
daarom reeds per juli 2018 beschikken over een afwegingskader, zodat zij de tweede helft
van 2018 kunnen benutten om ervaring op te doen met het werken met een
afwegingskader. Terwijl het opstellen van de afwegingskaders een proces zal zijn waarbij
slechts een beperkt aantal deskundigen van beroepsgroepen betrokken is, zal het
werken met de afwegingskaders iedere individuele beroepskracht raken. Het is daarom
van belang dat er gedurende de tweede helft van het jaar 2018 adequate voorlichting en
(online) training beschikbaar is. De behoefte hieraan dient nader te worden
geïnventariseerd, waarbij slim gebruik kan worden gemaakt van de kennis van de
projectleiders die aan de clusters van beroepsgroepen worden gekoppeld. Bij
grootschalige voorlichting kan mogelijk gebruik gemaakt worden van faciliteiten en
structuren uit het beoogde Nationaal Ondersteunings Programma huiselijk geweld en
kindermishandeling (NOP). Hierbij wordt opgemerkt dat het NOP in belangrijke mate
decentraal zal worden georganiseerd, terwijl de afwegingskaders landelijk gelden voor
alle beroepskrachten. Regionale differentiatie in de inhoud van afwegingskaders is dus
niet de bedoeling (immers de professionele norm wanneer te melden zou niet moeten
verschillen per regio). Wel geldt dat in samenhang met de introductie van de
afwegingskaders beroepsgroepen in gesprek zullen treden met de Veilig Thuisorganisatie in hun regio. Dit gesprek vindt per definitie plaats in de regio en kan dus
uitstekend worden gefaciliteerd vanuit het NOP.
3. Inspecties en tuchtrecht in positie. De introductie van afwegingskaders in de Meldcode
is niet vrijblijvend. In de afwegingskaders leggen beroepsgroepen vast wanneer het doen
van een melding bij Veilig Thuis als een professionele norm wordt beschouwd. Hierop is
inspectietoezicht gewenst. Tevens ontstaat de mogelijkheid dat een beroepskracht
tuchtrechtelijk aangesproken kan worden op het niet doen van een melding, als het
afwegingskader in de desbetreffende Meldcode dit veronderstelt. De aanscherping van
de Meldcode dient primair gedragen te worden vanuit een intrinsieke motivatie van
beroepskrachten. Dat laat onverlet dat het wenselijk is dat inspecties en tuchtrecht ook
hun positie invulling geven. Dit aspect behoeft expliciete aandacht, omdat inspecties tot
op heden niet actief betrokken zijn geweest in het programma ‘Aanscherping en
verbetering Meldcode’. Voor wat betreft het tuchtrecht geldt dat dit ressorteert in het
professionele domein. De rijksoverheid kan er in haar contacten met beroepsgroepen (en
ook als conditie bij het faciliteren van projectleiders t.b.v. het opstellen van
afwegingskaders) op aandringen dat het aspect van tuchtrechtelijke toetsing op naleving
van de aangescherpte Meldcodes daadwerkelijk gestalte krijgt. De aan te stellen
coördinator zal de afstemming met de desbetreffende inspecties voor zijn/haar rekening
nemen over hun rol en over de vraag in hoeverre de kaders toetsbaar zijn.
4a. Wetgevingstraject radarfunctie. De introductie van de radarfunctie bij Veilig Thuis
veronderstelt dat Veilig Thuis-organisaties onderling informatie kunnen uitwisselen, ook
bij adviesvragen in stap 2 van de Meldcode. Bovendien veronderstelt de radarfunctie dat
Veilig Thuis relevante informatie van derde partijen kan betrekken om signalen te
beoordelen (zie punt 3 hiervoor). De bevoegdheid om bij adviesvragen in stap 2 van de
Meldcode met persoonsgegevens te kunnen werken behoeft een wettelijke basis die nu
nog ontbreekt. Het uitwisselen van informatie tussen Veilig Thuis-organisaties en het
betrekken van informatie van derde partijen dient eveneens te berusten op formele

4

bevoegdheden. Bij de afronding van het programma ‘Aanscherping en verbetering
Meldcode en werkwijze Veilig Thuis’ vindt een overdracht en startgesprek plaats met
opdrachtgevers als input van het wetgevingstraject t.b.v. bovenstaande aspecten. Het
wetgevingstraject vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het ministerie van VWS.
4b. Informatiedeling Veilig Thuis. De radarfunctie van Veilig Thuis veronderstelt dat de 26
Veilig Thuis-organisaties als één radar functioneren. De functionele wens is te komen tot
een voorziening die het voor een Veilig Thuis-organisatie mogelijk maakt om snel te
checken of een persoon, op wie een adviesvraag of melding betrekking heeft, bij één van
de 25 andere VT’s bekend is. Hiertoe dient een ICT-schil te worden gerealiseerd die de
systemen van de 26 VT’s kan bevragen. Deze functionaliteit is nader uitgewerkt in het
advies ‘Functionele en ICT-eisen radarfunctie Veilig Thuis’. Deze functionaliteit dient
ontwikkeld te worden. Het Netwerk Veilig Thuis is de meest voor de hand liggende partij
om de opdrachtgeversrol hiervoor op te pakken.
4c. Betrekken informatie van derde partijen. In het verlengde van voorgaande punt
veronderstelt de radarfunctie dat de Veilig Thuis-organisaties ook informatie van derde
partijen kunnen betrekken bij adviesvragen en meldingen. Deze functionaliteit is
uitgewerkt in het advies ‘Functionele en ICT-eisen radarfunctie Veilig Thuis’. Het
effectueren van deze functionaliteit vergt een projectmatige aanpak, waarbij het voor de
hand ligt dat het Netwerk Veilig Thuis de eindverantwoordelijkheid oppakt.
5. Handreiking praten met kinderen. In het overleg met de vaste Kamercommissie voor
VWS op 12 oktober 2016 heeft de staatssecretaris van VWS toegezegd het thema ‘praten
met kinderen’ expliciet te zullen uitwerken. Concreet kan dit vorm krijgen in een
handreiking. Augeo Foundation heeft zich bereid getoond het opstellen van deze
handreiking te begeleiden. De handreiking zal worden opgesteld door deskundigen van
Augeo en experts van Veilig Thuis en het Trimbos Instituut. Ook zal de Jongerentaskforce
betrokken worden. De handreiking is naar verwachting beschikbaar in het najaar van
2017 en zal gepubliceerd worden op de website van de rijksoverheid.
Slotopmerking
Tot besluit van deze eindrapportage past een woord van dank aan alle partijen die hebben
bijgedragen aan het programma ‘Aanscherping en verbetering Meldcode en werkwijze Veilig
Thuis’. Het programma heeft geresulteerd in een advies en daaruit voortvloeiende
vervolgstappen ter uitvoering van het advies, dat op een grote mate van draagvlak kan
rekenen bij alle betrokken en dat vooral bij zal dragen aan systematischer en effectiever
signaleren, beëindigen en voorkomen van huiselijk geweld en kindermishandeling.

Jan-Dirk Sprokkereef
30 juni 2017

5