Ontwikkelopgaven 2018 - 2022

LANDELIJKE AGENDA
BRANDWEERZORG

Ontwikkelopgaven 2018 - 2022

LANDELIJKE AGENDA
BRANDWEERZORG

PROLOOG
Tien jaar geleden ontstond binnen de toenmalige

Ook op andere manieren zijn de bestuurders betrokken

Raad van Regionaal Commandanten het besef dat het

bij het proces. Zo is er twee keer een conferentie

bedrijfsmodel van de brandweer aan het eind van zijn

gehouden waarop de tussenresultaten werden

levenscyclus was gekomen. Het was een gevoel dat

besproken. Achteraf kan worden gesteld dat met name

binnen de brandweerorganisatie breed werd beleefd.

de eerste conferentie bepalend is geweest voor de
uiteindelijke keuze van het ‘Continuïteitsconcept’ als

Met meer van hetzelfde en steeds opnieuw verbeteren

stip op de horizon voor het nieuwe bedrijfsmodel voor

gaat de brandweer er op de lange termijn niet komen,

de brandweer.

was de conclusie. Er ontstond behoefte aan een eigen
visie op de toekomst. Een visie die richting geeft aan

Terug naar de eerste fase van de reis. De fase

de agenda en de mogelijkheid biedt beter prioriteiten

waarin bouwstenen werden verzameld die nodig

te stellen. De Raad van Regionaal Commandanten

waren voor het ontwikkelen van toekomstbeelden.

besloot daarom dat er een strategische toekomstvisie

Behalve maatschappelijke trends en ontwikkelingen,

voor de brandweer moest komen. Een visie die als

werden relevante aspecten als kernvaardigheden,

meerjarenagenda kon dienen voor het maken van

economische motor, spelers en historische ontwikkeling

keuzes en innovaties. De Strategische Reis ging het

meegenomen in de analyse. Omdat realistische en

project heten.

innovatieve opties voor bedrijfsmodellen altijd zijn
gebaseerd op combinaties van deze aspecten.

De opdracht

De volgende stap was het schetsen van mogelijke

‘Werk een aantal toekomstopties van de

toekomstbeelden hoe de wereld er in 2040 uit zou

brandweer uit, waarbij de eindtermijn rond het

kunnen zien en het vertalen van die toekomstbeelden

jaar 2040 ligt en kies daaruit een voorkeursoptie.

naar opties voor bedrijfsmodellen. Dit geschiedde in

Leid uit de voorkeursoptie de strategie voor de

de vorm van een creatief proces waarin verschillende

brandweer voor de komende vijf jaar af.’

trendbreuken werden gecombineerd. Op dezelfde
manier werden de opties voor het bedrijfsmodel
ontwikkeld. Uiteindelijk leidde dat tot vier min of meer

Twee intensieve jaren later werd het project in 2010

extreme varianten.

afgerond. In het nieuwe bedrijfsmodel Brandweer
over morgen staat 2040 als stip aan de horizon. In

Steeds werd duidelijk voor ogen gehouden dat de

het model wordt richting gegeven aan de beweging

toekomst weliswaar niet kan worden voorspeld, maar

die de brandweer in de periode 2010-2040 gaat

dat het wel mogelijk moet zijn een stip te zetten aan

maken. Een beweging die is geconcretiseerd in

de horizon. In de wetenschap ook dat visies periodiek

zeven kernpunten. Deze zijn in het Strategisch

zullen moeten worden herijkt. Niet voor niets heet

Meerjarenperspectief 2010-2015 nader uitgewerkt

het proces de ‘strategische innovatiecyclus’ (zie Bijlage

(zie Bijlage 3).

2). De vier opties die voor het nieuwe bedrijfsmodel
werden ontwikkeld waren: Nachtwaker, Noaberschap,

Het Veiligheidsberaad heeft tijdens de eerste fase van

Regievoerder en Continuïteitsborger. De eerste twee

het project een bestuurlijk ‘position paper’ opgesteld.

opties zijn incident gedreven en leggen de nadruk

Hierin werden de door de bestuurders beleefde

op de operationele kant. De laatste twee zijn meer

knelpunten opgetekend. De aanbevelingen uit dit

beleidsmatig gericht.

rapport zijn later meegenomen in de ontwikkeling van
de visie op de brandweer.

Tijdens de bestuurlijke conferentie werd duidelijk

bestuurders centraal stelden, leidden uiteindelijk tot

dat de ‘Continuïteitsborger’ zeer tot de

een vijfde optie voor het toekomstig bedrijfsmodel: het

verbeelding spreekt. Het idee dat continuïteit van het

‘Continuïteitsconcept’.

maatschappelijk leven in de toekomst een belangrijk
issue zal zijn, en dat dit om proactief denken en

In het Continuïteitsconcept zijn elementen uit de

handelen vraagt, werd breed gedeeld. Dat geldt

Nachtwaker, Noaberschap en Continuïteitsborger

ook voor onderdelen van de ‘Nachtwaker’, die

samengevoegd. Hoewel het concept niet tot in detail

meer geënt zijn op toepassing van technologie,

is uitgewerkt – niemand weet immers hoe de wereld

zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid.

er in 2040 uitziet – is wel een aantal ‘richtingdragers’

Elementen uit ‘Noaberschap’, zoals meer

benoemd als basis voor de strategische vernieuwingen.

burgerparticipatie en bredere hulpverlening, zullen

Deze zijn bepalend voor de eerste stappen die zijn

naar verwachting eveneens een belangrijke rol gaan

gezet naar een nieuw bedrijfsmodel. Aan de hand van

spelen. Zo werden alle elementen uit de voorliggende

zeven kernpunten – zoals verwoord in Bijlage 3 – is de

opties voor het nieuwe bedrijfsmodel uitgebreid

invoering van noodzakelijke vernieuwingen binnen de

besproken en bediscussieerd. De accenten die

brandweer voortvarend opgepakt.

4

INHOUDSOPGAVE
Voorwoord			

6

1

Ontwikkelopgaven brandweer

7

1.1 Mens(en)werk in balans

8

1.2 Vraag- en risicogerichte brandweerzorg

9

		1.2.1 Risicobeheersing

10

		1.2.2 (Brand)veilig leven

11

		1.2.3 Incidentbestrijding

12

1.3 Vakmanschap versterken

14

Betrouwbaar partnerschap

15

2.1 Alliantievermogen

15

2.2 Business Intelligence

16

2

Bijlage 1			

18

Bijlage 2			

19

Bijlage 3			

20

5

‘Strategisch koers houden’

VOORWOORD
De brandweer is bevlogen in beweging. Met Brandweer over morgen luidden we in 2010 een
fundamentele vernieuwing in. Een moedige stap, een waagstuk zelfs, zo verwoordden we de start van
ons veranderproces zes jaar geleden. Die moedige stap zijn we vol overtuiging aangegaan.

In deze Landelijke Agenda Brandweerzorg geven we

gemeenschap. Zij maken het makkelijker om samen te

als Raad van Brandweercommandanten (RBC) aan

werken met partijen in (brand)veiligheid die midden in

wat we de komende jaren samen willen oppakken

de samenleving staan.

om onze ambities uit Brandweer over morgen verder
te realiseren. Het is een agenda van, voor en door de

Hoe continueren we ons veranderproces naar

brandweer. Het gaat daarbij niet om de ‘going concern’

een brandweer die van waarde is in een bredere

activiteiten, maar om accentverschuivingen en extra

maatschappelijke context? Hoe houden we strategisch

impulsen om strategisch koers te houden.

koers zodat we onze ambities gaan waarmaken? De
uitgangspunten hiervoor staan in deze Landelijke

Een brandweerorganisatie die wil vernieuwen, moet

Agenda Brandweerzorg beschreven.

zich goed voorbereiden op toekomstige ontwikkelingen
in de samenleving. Met dit vertrekpunt analyseerden

Vanzelfsprekend zijn we ons ervan bewust dat we

we voor Brandweer over morgen met welke

niet de enige partij zijn in het veiligheidsdomein.

maatschappelijke veranderingen we rekening moesten

De gekozen richting zal een plek moeten krijgen

houden. Nu, zes jaar later, hebben we de trends van

binnen de ambities en ontwikkelingen van het brede

toen tegen het licht gehouden. Conclusie: de toekomst

multidisciplinaire veld. Daarom is het nodig dat partners

is al begonnen. De samenleving verandert in zo’n

aanhaken op onze agenda en wij aanhaken op die

hoog tempo, dat een nieuwe werkelijkheid ontstaat.

van onze (nieuwe) partners. Daarbij past ook de

We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in

doorontwikkeling van een visie op ‘multi binnen mono’.

een verandering van tijdperk. De trends waarop we in
2010 ons nieuwe bedrijfsmodel baseerden, zetten door.

De in voorliggende Landelijke agenda Brandweerzorg

Sommige zelfs sneller en sterker dan verwacht. Deze

beschreven ontwikkelrichting is dan ook een aansporing

‘versnellers’ hebben invloed op de koers die we vanaf

voor onszelf en een uitnodiging aan onze partners om

2010 inzetten en dat maakt dat we onze strategische

in gesprek te gaan over de gekozen koers. We zien

agenda moeten aanscherpen. We hebben daarbij ook

dit als een continu proces van gezamenlijk betekenis

geput uit andere richtinggevende documenten, zoals

geven aan vragen uit de samenleving en antwoorden

RemBrand en Risicogerichtheid.

vinden die bijdragen aan een veilige en gezonde fysieke
leefomgeving.

Het uitgangspunt is het realiseren van een vraag- en
risicogerichte brandweerzorg als een gezamenlijke

Het werk wat uit deze agenda voortkomt, zullen we

inspanning van burgers, partners, bestuur en

goed moeten organiseren: de brandweer in Nederland,

brandweer. Een inspanning die tot doel heeft de burger

het IFV, de Veiligheidsregio’s samen met andere

de hulp te bieden die tegemoet komt aan zijn wensen

partners in veiligheid. We doen dit in een dynamisch

en verwachtingen, maar ook voldoet aan onze eigen

netwerk met levende grenzen en daarbij past ook een

professionele standaarden en politiek bestuurlijke

doorontwikkeling van Brandweer Nederland.

uitgangspunten en randvoorwaarden. Via onze eigen
brandweermensen beschikken we over ongeveer

Namens de Raad van Brandweercommandanten,

30.000 ambassadeurs en antennes in de lokale

Stephan Wevers, voorzitter Brandweer Nederland

6

‘Voortbouwen is meegroeien’

1 ONTWIKKELOPGAVEN
BRANDWEER
De koers die we met Brandweer over morgen hebben ingezet, is nog steeds de juiste. Maar de
samenleving verandert wel sneller dan we hadden verwacht. Er ontstaat een nieuwe werkelijkheid.
Daarom moeten we bij het werken aan een (brand)veilige samenleving meebewegen door op een paar
gebieden te herschikken. Om onze strategische doctrine verder te versterken, zijn accentverschuivingen
en nieuwe impulsen nodig.

In 2020 willen we verhalen kunnen vertellen over hoe

meerwaarde voor de maatschappij. We spelen

we als brandweermens en als brandweerorganisatie

daarbij een rol van betekenis als we een krachtige

zijn meegegroeid in een tijdperk waarin de samenleving

informatiepositie hebben; op de ontwikkeling van

continu aan verandering onderhevig is.

onze business intelligence ligt dan ook een
sterke focus. Helder krijgen wat de samenleving van

De belangrijkste opdracht voor de komende jaren ligt in

ons vraagt en in samenwerking met anderen helder

het verder vormgeven van vraag- en risicogericht

maken wat daarop ons antwoord is, daar gaat het

werken. Dat uitgangspunt markeert het begin van

om. Onze brandweermensen maken dit waar vanuit

het vervolg. Om deze ambitie te gaan waarmaken,

vakmanschap en een goede balans tussen

moeten we nog vaker op zoek naar allianties

mens en werk.

waarin we gezamenlijk met partners werken aan

r

m

en

se

sa

nw

me

e rk

n

v
chap
ans
m
ak

tr
be pa

ou
r t n w b are
er

rke
ste ormatie
inf ositie
p

- en
aag gericht
r
v ico
is

Onze opdrachten voor de toekomst:
Als betrouwbare partner in (brand)veiligheid,
werken we vraag- en risicogericht op basis
van een sterke informatiepositie aan minder
incidenten, minder slachtoffers en minder
schade. Dit doen we samen, vanuit
vakmanschap en een goede balans tussen
mens en werk.

in b
alans

7

In de volgende paragrafen zullen bovenstaande

Goed en gelukkig in je werk zijn en met plezier bij de

ambities nader worden uitgewerkt. Daarbij zoeken we

brandweer werken, is ons streven. Daarbij zoeken we

steeds naar een juiste balans op een viertal dimensies:

naar de juiste randvoorwaarden voor een goede balans
tussen mens en werk in ons streven naar duurzame

1 Mens en werk in balans

inzetbaarheid. We zien organisatiegrenzen verschuiven,

	zodat we een organisatie blijven die vakmanschap

verbanden ontstaan en weer oplossen. Om mee te

en passie faciliteert en mensen duurzaam vanuit

kunnen bewegen met de snel veranderende omgeving

gedeelde waarden verbindt, zonder dat dit

is flexibiliteit en brandweerzorg op maat een must.

leidt tot ontoelaatbare overbelasting van onze

Willen we medewerkers ook in de toekomst binden

brandweermensen of inbreuk doet op onze

en verbinden, moeten we een strategie ontwikkelen

veiligheid.

rondom flexibele arbeid, flexibele schillen en flexibele
kennis. Dit geldt voor zowel ons (nieuwe) beroeps-

2 Brandweervak en middelen in balans

als het vrijwilligerspotentieel, waarbij de groepen

	zodat onze brandweermensen hun vakmanschap

onderscheidend benaderd moeten worden. Speciale

deskundig blijven uitvoeren en sterk in hun

aandacht is er voor diversiteit, inclusiviteit en de fysieke

werk staan, zonder dat dit leidt tot ineffectieve

en mentale fitheid van onze medewerkers.

of inefficiënte aanwending van de beschikbare
Wat gaan we doorontwikkelen?

middelen.
3 Systeem- en leefwereld in balans

1	Meervoudig organiseren van het

	zodat we niet verstrikt raken in een bureaucratische

werk zodat we optimaal inspelen

bedrijfsvoering, maar ruimte laten voor sturing

op de vraag naar differentiatie en

vanuit de leefwereld van onze brandweermensen,

specialisatie in organiseren, bemensen

die gericht is op de bedoeling van de brandweer:

en waarderen.

mensen in nood helpen.
4 Beeldvorming en werkelijkheid in balans

We ontwikkelen een brandweer die in de toekomst

	zodat we geen verwachtingen scheppen die we niet

verschillende systemen naast elkaar aankan.

in kunnen lossen. We werken transparant en zijn een

Organisatiestructuren moeten zich makkelijk laten

betrouwbare partner in veiligheid, waarmee we ons

aanpassen al naar gelang ons werk dit noodzakelijk

goede imago lokaal en nationaal waarmaken.

maakt. Daarbij houden we rekening met het steeds
toenemende tempo waarin veranderingen zich
voordoen. Systemen zijn al verouderd op het moment

1.1 Mens(en)werk in balans

dat je ermee gaat werken, en nog essentiëler….doordat
je ermee gaat werken. De ontwikkelingen zijn alleen

‘Een flexibele en goede balans tussen
mens en werk in ons streven naar
duurzame inzetbaarheid’

nog maar bij te benen als je alvast handelt, ook al
hebben we het nog niet allemaal of helemaal begrepen.
Daarom gaan we op kleine schaal experimenteren
met vormen van duurzame arbeidsrelaties en op zoek

De brandweer staat voor een veilige samenleving.

naar voorbeeldige praktijken in de regio’s of in andere

Om dat waar te maken, willen we niet alleen nu,

organisaties. Tevens gaan we anticiperen op het

maar ook in de toekomst werken aan een organisatie

feit dat in verhouding tot brandbestrijding de taken

die vakmanschap, bevlogenheid en passie faciliteert.

hulpverlening en (brand)veilig leven aan belang zullen

8

winnen. Daarom willen we de juiste mensen, met de

criteria voor het selecteren, waarderen, belonen,

juiste middelen, op de juiste plek beschikbaar hebben

opleiden en promoveren om de gedeelde waarden

om een vitale brandweerorganisatie vorm te geven die

en het gewenste gedrag in een toekomstbestendige

haar veranderende rol kan waarmaken. In het realiseren

brandweerorganisatie te bekrachtigen. We werken een

van deze ambitie hebben we oog voor de unieke

aantal scenario’s uit voor het meervoudig organiseren

meerwaarde en potentieel van onze vrijwilligers.

van het brandweerwerk.
Wat gaan we doorontwikkelen?

Vanuit gedeelde waarden geven we invulling aan
onze visie op leiderschap, HRM en vrijwilligheid. Het
bemensingsvraagstuk vraagt een langetermijnblik en

2	Mentale veerkracht organiseren zodat

vroegtijdige anticiperende acties. Immers, medewerkers

brandweermensen beter voorbereid

werken een deel van hun werkzame leven in functies

zijn op de heftige condities van hun

die fysiek of psychisch heel zwaar zijn, de zogenaamde

werk.

bezwarende functies. Dat vraagt om een inspirerend
tweezijdig loopbaanbeleid. Daarom is het belangrijk
dat we een levendige interne arbeidsmarkt creëren

We investeren de komende jaren meer in aandacht

binnen de brandweer, bijvoorbeeld via een landelijk

en zorg voor de psychosociale gesteldheid van

brandweeruitzendbureau. Daardoor is het voor mensen

brandweermensen, bieden een adequaat pakket aan

uitnodigend om van functie te wisselen. Een andere

hulp en verleggen het accent van nazorg naar voorzorg

vorm is de inzet van oudere medewerkers, bijvoorbeeld

om klachten te voorkomen. We faciliteren onze

in meester-gezel formules om goed vakmanschap

medewerkers in het veilig uitoefenen van hun publieke

te behouden en over te dragen. Tevens moet het

taak. Daarnaast zal in samenwerking met het lectoraat

voor onze vakmensen normaler worden buiten de

Brandweerkunde onderzoek worden gedaan naar

brandweer ervaring op te doen en andersom, mensen

‘human factors’ bij de brandweer: onderzoek naar de

van buiten binnen de brandweer. Het is goed als

wijze waarop we de mens het beste kunnen faciliteren

mensen soms van positie wisselen in de netwerken

in het geven van leiding aan en het veilig uitvoeren van

waar zij onderdeel van uitmaken. Onze vrijwilligers

incidentbestrijding.

hadden altijd al een dubbelrol: enerzijds zijn ze
brandweerprofessional en anderzijds vaak werkzaam

1.2	Vraag- en risicogerichte
brandweerzorg

in een ander beroep, sterk verbonden met de lokale
gemeenschap. Daardoor zijn en blijven zij de basis voor
de lokale brandweerzorg. Maar vrijwilligheid staat meer

‘Een slimme en efficiënte inzet van
mensen en middelen, ondersteund
door een versterkt alliantievermogen
en een sterke informatiepositie’

en meer onder druk. De nieuwe generatie zet zich nog
steeds graag in voor maatschappelijk relevante thema’s
als veiligheid, maar wil zich niet te lang vastleggen. We
zullen dit gaan faciliteren door intensiever samen te
werken met andere werkgevers in voor ons relevante
netwerken, bijvoorbeeld via het experimenteren met

De burger en de samenleving veranderen, en dan ook

tripartite, tijdelijke contracten om nieuwe vrijwilligers

nog in een steeds hoger tempo. Deze veranderingen

te kunnen binden en verbinden. Daarnaast speelt

zijn deels ingrijpend en van invloed op de risico’s

het waarderingsvraagstuk. De werknemer van de

waar we als brandweer mee te maken krijgen.

toekomst wil geen keurslijf, maar mobiliteit via talent-

Deze worden namelijk steeds dynamischer in tijd,

en loopbaanontwikkeling. We ontwikkelen nieuwe

plaats, grootte en soort. Dat geldt niet alleen voor

9

brand, maar ook voor andere kerntaken, zoals het

omgaan met risico’s. Wij richten ons daarbij primair op

optreden bij (verkeers)ongevallen, waterongevallen of

de risico’s die ertoe doen – veelal complex van aard –

ongevallen waar gevaarlijke stoffen bij vrijkomen. De

omdat wij juist op deze risico’s vanuit onze integrale

hedendaagse burger verwacht echter een passend en

deskundigheid meerwaarde laten zien. Want om goed

professioneel antwoord als het gaat om de aard en

te kunnen adviseren op het gebied van risicobeheersing

de kwaliteit van (brand)veiligheid. Zij heeft behoefte

is kennis nodig van incidenten, incidentverloop en

aan brandweerzorg op maat. Om te voldoen aan

incidentbestrijding. En om veilig en effectief op te

de vraag, zal de brandweer in zijn dienstverlening

kunnen treden, moeten brandweermensen kennis

moeten mee veranderen, rekening houdend met de

hebben van de preventief aanwezige voorzieningen,

schaarste in middelen. De basis voor ons bestaansrecht

hulpmiddelen en de werking daarvan. Dit alles vraagt

is immers de hulpvraag uit de samenleving die steeds

de nodige (door)ontwikkeling op het gebied van

complexer van aard wordt. Het antwoord op de

vakbekwaamheid op het gebied van risicobeheersing

hulpvraag kan dan ook niet alleen door de brandweer

van al onze medewerkers.

gegeven worden: overheid, burgers, ondernemers,
Wat gaan we doorontwikkelen?

marktpartijen en maatschappelijke organisaties voeren
publieke taken steeds meer samen uit. Ook ten aanzien
van het thema veiligheid, dat vaker in verschillende

3	‘Omgevingsrechtproof’ maken van

samenwerkingsverbanden inhoud en betekenis krijgt.

de brandweerorganisatie zodat
we na inwerkingtreding van de

1.2.1		

Risicobeheersing

Omgevingswet proactief bijdragen
aan een integrale en samenhangende

‘Risicogericht werken en adviseren’

benadering van risico’s door het
bevoegd gezag met als resultaat

Het verhaal over (brand)veiligheid begint bij het

een veiliger en gezonder fysieke

creëren van het besef in de samenleving dat volledige

leefomgeving.

beheersing van risico’s (door de overheid) een irreële
verwachting is. En daar waar we het verschil kunnen
maken zijn overheid, maatschappelijk middenveld

Het nieuwe wetstelsel voor de fysieke leefomgeving

en de burgers zelf samen aan zet. We zien dat

gaat op de schop en dit heeft een fors effect op

het thema veiligheid steeds vaker in verschillende

de huidige orde. Door de samenwerking met de

samenwerkingsverbanden inhoud en betekenis krijgt.

Omgevingsdiensten en de komst van de Omgevingswet,

De omgevingswetgeving is volop in beweging en

de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen en de

wordt bovendien risicogerichter. Dat alles vraagt om

Wet VTH is de omgeving van risicobeheersing sterk

een heldere verantwoordelijkheidsverdeling in de

in verandering. Met het instrumentarium in de

keten. Dit heeft impact op het werk van de brandweer

Omgevingswet zullen taakverdeling en rollen op diverse

en andere onderdelen van de veiligheidsregio, zoals

schaalniveaus gaan veranderen en dat heeft gevolgen

GHOR en gemeenten. De rol van de brandweer op het

voor de manier van samenwerken in de keten. Naast

gebied van risicobeheersing verandert van ‘toetser aan

inhoudelijke kennis van de wet- en regelgeving,

wettelijke regels’ naar ‘brandveiligheidsadviseur’. Dat

zullen we als brandweer onze positie moeten kiezen

betekent klantgericht denken, als adviseur optreden

in dit nieuwe speelveld, helder moeten maken hoe

en met de klant in gesprek gaan over het adequaat

wij als betrouwbare partner willen samenwerken en

10

1.2.2		

van meerwaarde zijn voor het bevoegd gezag. Maar
ook wat dat betekent voor onze eigen organisatie,

(Brand)veilig leven

‘Samenwerkingsgericht
professionaliseren’

werkprocessen en het ‘omgevingsmanagement’. We
voeren een impactanalyse uit naar de effecten van
het nieuwe omgevingsrecht op de Veiligheidsregio en
vertalen de bevindingen naar een plan van aanpak

Sinds Brandweer over morgen besteden we veel meer

voor het ‘omgevingsrechtproof’ maken van de

aandacht aan het voorkomen van incidenten door

brandweerorganisatie.

het vergroten van het (brand)veiligheidsbewustzijn en
het verhogen van de zelfredzaamheid van burgers en

Wat gaan we doorontwikkelen?

bedrijven. Afhankelijk van de risico’s en risicogroepen,
helpen onze brandweermensen met het bieden van

4	Bewegen van regel- naar risicogericht

handelingsperspectief: hoe voorkom ik een incident

werken zodat we door differentiatie

en wat doe ik als het toch fout gaat? Hij stemt daarbij

van risico’s en vanuit onze specifieke

af op verschillende doelgroepen, levert maatwerk

deskundigheid ons kunnen richten

en werkt samen met partnerorganisaties die op hún

op het bevorderen van de fysieke

terrein dichtbij de burger staan. Een open houding,

veiligheid bij (vooral) complexe risico’s

empathie en wederkerigheid kenmerken zijn relatie

in de samenleving.

met de burger. Door de oogharen heen tekent zich
een duidelijke verandering af: van ‘zelf doen’ naar ‘via
anderen doen’. Via onze eigen brandweercollega’s

Met Brandweer over morgen is er meer nadruk

beschikken we over 30.000 ambassadeurs in de lokale

komen te liggen op het voorkomen en beheersbaar

gemeenschap die een goede basis voor samenwerking

maken van incidenten. Dat vergt niet alleen het

kunnen leggen. Dat vraagt om een nieuwe manier

toepassen van regels, maar vooral ook het scherp in

van binnen- en buitenwereld aan elkaar koppelen.

beeld brengen en afwegen van risico’s, het zoeken

Onze vakman van de toekomst is niet alleen deskundig

naar maatregelen die de veiligheid bevorderen, het

op zijn eigen vakgebied, maar kijkt ook verder en

motiveren van anderen die het verschil kunnen maken

breder naar de afstemming met collega’s en externe

en het beïnvloeden van (risicovol) gedrag en een

omgeving. En door intensiever samen te werken

heldere verantwoordelijkheidsverdeling tussen burgers,

met collega’s en met andere partijen die midden in

bedrijven en overheid. Met het programma RemBrand

de samenleving staan, zullen we nog meer effect

bevorderen we de komende jaren de brandveiligheid

bereiken. Verbinding zoeken met deze partijen en de

verder door zwakke schakels in de keten te versterken.

maatschappelijke vraagstukken die spelen, maakt dat

De strategie daarbij is zoeken naar winstpotentie: welke

we elkaar gaan versterken. En daarbij gaan we op zoek

factoren zijn relatief eenvoudig te verbeteren en welke

naar samenwerking op het steeds poreuzer wordend

actoren zijn relatief gemakkelijk aanspreekbaar? Ook

grensvlak tussen (spoedeisende) zorg en veiligheid en

bewegen we met RemBrand van objectgerichte naar

naar wat dit betekent voor onze taak- en rolopvatting.

gebiedsgerichte opkomsttijden, hetgeen beter aansluit

Ons fijnmazige netwerk van kazernes in de lokale

op de brandweerpraktijk. Verder zullen we, zowel

gemeenschap kan dienen als experimenteerruimte

intern als in samenwerking met partners, werken aan

voor nieuwe hulpverleningsconcepten in het netwerk

het toepassen van de ontwikkelopgaven uit de Visie

van First Responders. Een van de voorbeelden is de

Risicogerichtheid.

investering in ‘basic life support’ door het optuigen
van meer fijnmazige AED-netwerken (door brandweer
en/of andere partijen) als snelle, aanvullende hulp

11

1.2.3		

bij reanimatie door de professionele ambulancezorg.
Dit past bij een brandweer die er niet alleen is om

Incidentbestrijding

‘Voor elke taak een juiste maat;
vraaggericht uitrukken, risicobewust
inzetten, innovatief bestrijden’

te blussen, maar van waarde kan zijn in een bredere
maatschappelijke context. In de afstemming op
de omgeving realiseert zich het maatschappelijk
rendement.

De uitruk wordt allereerst sterk bepaald door de vraag
Wat gaan we doorontwikkelen?

die vanuit de maatschappij, steeds weer en steeds
anders, gesteld wordt. Die hulpvraag is divers en het

5	(Brand)veiligheidsbewustzijn en

antwoord is dan ook flexibel. Luisteren naar de vraag

zelfredzaamheid burgers en bedrijven

is daarbij het startpunt; het formuleren van het juiste

vergroten zodat we als samenleving

antwoord is onze verantwoordelijkheid en expertise. De

vaker incidenten voorkomen en weten

daadwerkelijke inzet baseren we op kennis en kunde,

‘wat te doen’ als het toch mis gaat.

waarbij de arbeidshygiëne een steeds vanzelfsprekender
aandachtspunt binnen de taakuitoefening is en
arbeidsveiligheid een groot goed. Ook nu we in steeds

De komende jaren brengen we focus aan in onze

grotere mate te maken krijgen met hoge geweld- en

ambities. (1) We richten onze aanpak op zorgvuldig

veiligheidsrisico’s, zoals terrorismegevolgbestrijding.

gekozen risico- en kansgroepen zoals ouderen,

Deze ontwikkeling noodzaakt ons terug te vallen

verwarde personen, éénoudergezinnen, studenten en

op een aantal basis uitgangspunten, die iedere

brandstichters. Door onderzoek leren we de risico- en

brandweereenheid hanteert, zoals opgetekend in

kansgroepen beter kennen. Van de interventies die

een ‘Commanders Intent’. Een aanpak gestoeld op

we toepassen willen we de effecten kennen. (2) We

improvisatie en risicobewustzijn; er zijn immers geen

werken daarbij intensief en professioneel samen met

passende procedures voorhanden.

beïnvloeders in dat specifieke veld. Daarvoor is het nodig
dat we gaan denken vanuit de belanghebbende, vanuit

De feitelijke bestrijding is gestoeld op de laatste

de omgeving en vanuit verantwoordelijkheden. En dat

inzichten en modernste technieken. De basis hiervoor

we hier strategisch over gaan adviseren. We zetten

ligt in de doorontwikkeling van de brandweerdoctrine.

een pad uit om ons hierin verder te bekwamen en een

We kijken met een open blik naar buiten en

professionele samenwerkingspartner te worden. (3) We

onderzoeken wat en wie ons kan helpen als het

stimuleren innovaties op het gebied van producten die

erop aankomt. Hiervoor wordt binnen en buiten de

de (brand)veiligheid in woningen vergroten. Dit doen we

overheid gezocht naar samenwerking. Water blijft een

door samen te werken met onderwijs en bedrijven en

belangrijk middel voor de incidentbestrijding, maar

door het bieden van een platform waar innovaties een

alleen met meer en juiste informatie verhogen we de

podium krijgen. (4) Ook investeren we in uniformiteit en

effectiviteit. En daar waar de straalpijp tekortkomt,

kwaliteit in kennis en kunde van brandweermensen die

kan de robot ons mogelijk helpen. Ook hierbij wordt

werken aan ‘(Brand)veilig leven’ om onze inspanningen

nadrukkelijk naar buiten gekeken, naar ook andere

in de samenleving nog effectiever te laten zijn. De

sectoren in onze maatschappij. We gaan de steeds

komende jaren werken we aan een inhoudelijk

complexere kennis die wij aanreiken vertalen naar

curriculum voor verschillende rollen binnen dit vakgebied

eenvoudige handreikingen, die toepasbaar zijn in

en daarop aansluitend nemen we regie in de organisatie

complexe situaties, die per brandweerman af en toe

en inkoop van opleidingen en trainingen.

voorkomen, maar wel wekelijks in Nederland. Daarmee
willen we de veiligheid verhogen en de inspanningen

12

voor opleiden en oefenen verminderen. En tenslotte,

brandweer de sprong van een ‘experience based’

Incidentbestrijding doe je ook al lang niet meer alleen;

naar ‘evidence based’ kennisniveau in de uitwerking

het antwoord op de vraag uit de maatschappij kan

van onze brandweerdoctrine. We willen de voordelen

soms (beter) niet door elke regio afzonderlijk gegeven

van de technologische ontwikkeling benutten voor

worden. Voor echte specialismen heb je specialisten

het omgaan met de toenemende complexiteit. Denk

nodig (GBO SO), voor een grote vraag elkaar (GBO

bijvoorbeeld aan de toepassingsmogelijkheden van

SO). Kortom, Incidentbestrijding verbreedt, verdiept en

robotica en sensortechnologie. Door meer te investeren

differentieert. In de breedte speelt onze vangnetfunctie

in nieuwe technologieën verminderen we de druk op de

met de AED als voorbeeld. De verdieping krijgt

repressieve organisatie, beroeps en vrijwilligers.

duidelijk vorm via de specialismen Technische
Wat gaan we doorontwikkelen?

Hulpverlening, Natuurbrandbeheersing, Logistiek
en Ondersteuning en Incidentbestrijding Gevaarlijke

7	Veilig en schoon werken zodat we ons

Stoffen. En de differentiatie zien we terug in de keuze
dat niet elke regio meer voor alles aan de lat staat;

personeel optimaal beschermen bij

het risicoprofiel is daarbij het uitgangspunt, net als

blootstelling aan werkgerelateerde

samenwerking. Wel bepalen we landelijk de basics voor

risico’s.

de incidentbestrijding en spreken gezamenlijk af vanuit
welk kader diversiteit mogelijk is. Daarmee voorkomen
we dat de veiligheid in het geding komt of ons imago

De technologische ontwikkeling neemt een enorme

beschadigd raakt.

vlucht. Naast kansen brengt dat ook nieuwe risico’s
met zich mee. We zullen de komende jaren investeren

Wat gaan we doorontwikkelen?

in wetenschappelijk onderzoek naar dergelijke risico’s.
Het kwadrantenmodel is een belangrijke innovatie als

6	Flexibel uitrukken en inzetten

het gaat om het vergroten van de arbeidsveiligheid.

zodat we onze middelen op maat

We zullen de komende jaren blijven investeren in

afstemmen op de risico’s in en

de doorontwikkeling ervan. Het onderzoeksthema

hulpverleningsvraag vanuit de

‘blootstelling aan rook’ staat op de agenda en we

samenleving.

zullen op basis van de uitkomsten aanbevelingen
doen voor passende werkprocedures, persoonlijke
beschermingsmiddelen, en inzettechnieken en

We gaan in de regio’s verder met invulling van het

–tactieken.

landelijke kader ‘Uitruk op Maat’. De ervaringen die
Wat gaan we doorontwikkelen?

daarmee opgedaan worden benutten we als input
voor evaluatie van het kader (zoals nu geldt voor
brand) en in het verlengde daarvan verkennen we

8	Voor en met elkaar samenwerken

de mogelijkheden tot maatwerk binnen onze andere

zodat we effectief en efficiënt

vormen van hulpverlening. Daardoor worden we minder

het grootschalig en specialistisch

afhankelijk van vaste patronen en ontstaat ruimte

brandweeroptreden gaan organiseren.

om naar behoefte gecontroleerd af te wijken van de
standaard. Daarmee ontstaat eenheid in het nodige en
vrijheid in het onzekere. Inzetten doen we op basis van

Voor het bestrijden van risico’s met een kleine kans en

nieuwe en beproefde tactieken via de doorontwikkeling

groot (maatschappelijk/bestuurlijk) effect organiseren

van het kwadrantenmodel. Daarmee maakt de

we landelijke samenwerking op het gebied van

13

grootschalig (GBO) en specialistisch brandweeroptreden

teamleren en organisatieleren zijn in balans. Daarbij

(SO). Via het programma GBO SO zijn afspraken

hebben we veel aandacht voor de professionele ruimte

gemaakt over interregionale samenwerking en worden

van onze medewerkers en sturen op vertrouwen

de (bestuurlijk vastgestelde) specialismen uitgewerkt

en vakmanschap. Een andere uitdaging van de

in visies en operationele structuren. De volgende

toenemende veelzijdigheid en complexiteit van ons

specialismen zijn voorzien: Technische Hulpverlening,

ambacht is het optimaliseren van de kenniscirculatie:

Natuurbrandbeheersing, Logistiek & Ondersteuning en

het proces van kennis ontwikkelen, makelen,

Incidentbestrijding Gevaarlijke Stoffen.

overdragen en erop reflecteren binnen de organisatie
als ook in de keten van partners in veiligheid.

1.3 Vakmanschap versterken

Wat gaan we doorontwikkelen?

‘Personaliseren van de vakbekwaamheid en optimaliseren van de kenniscirculatie’

9	Invoeren en onderhouden van een
vitaal brandweeronderwijsstelsel
zodat we optimaal gaan inspelen
op de vraag naar differentiatie en

Zonder onze medewerkers en hun vakmanschap is

specialisatie in kennisontwikkeling en

ons fundament niet solide. Het zijn onze vakbekwame

vakbekwaamheid.

mensen die de vraag- en risicogerichte brandweerzorg
ten uitvoer brengen; zij maken het waar. Willen
we impulsen geven aan een toekomstbestendige

Voor het succesvol bouwen aan een vitaal

organisatie, dan is het noodzakelijk het vakmanschap

onderwijsstelsel zullen we de komende jaren blijven

te versterken en dit aan te laten sluiten bij dat wat

investeren in de kwaliteit van vakbekwaam worden

de veranderende samenleving van ons verlangt. Er

en blijven als ook de kwaliteit van initiële opleidingen.

liggen immers grote uitdagingen voor onze mensen

We maken brancheafspraken om het nieuwe stelsel

om de ambities uit de brandweerdoctrine te realiseren.

uniform uit te kunnen voeren en door te ontwikkelen.

Hierdoor wordt het brandweerwerk veelzijdiger en

We stellen een landelijk kader voor het bouwen van een

ook complexer. Dat vraagt om een breder scala aan

digitale infrastructuur beschikbaar aan de regio’s, zodat

competenties en de doorontwikkeling naar een

we op termijn op elk gewenst niveau – individueel,

vakmanschap nieuwe stijl. Deze ontwikkeling mag niet

team of organisatie – waardevolle informatie

leiden tot een ongecontroleerde stapeling van opleiden,

gaan ontsluiten over te ontwikkelen of te oefenen

bijscholen, trainen en oefenen. Sterker nog, er ligt een

competenties. Door toepassing van nieuwe, innovatieve

opgave de al lopende stapeling te vereenvoudigen,

instrumenten als een elektronische leeromgeving,

waardoor bijvoorbeeld de oefenbelasting van

het (virtueel) realistisch oefenen en ‘action learning’

vrijwilligers afneemt. Dat vraagt om differentiatie en

gaan we de effectiviteit van het bekwaam worden en

specialisatie in kennisontwikkeling en vakbekwaamheid.

blijven vergroten. Verder investeren we in toegepast

Onder het motto ‘sterk in je werk’ streven we naar het

en wetenschappelijk onderzoek en het innoverend

personaliseren van het leren. De vakman (in wording)

vermogen van de brandweer. Het vak is namelijk vooral

is steeds meer zelf aan zet bij het vakbekwaam worden

gebaseerd op ervaringskennis en die is incompleet. Een

en blijven. Daarbij is er ruimte te differentiëren in

ontwikkeling van ‘experience based’ naar ‘evidence

inhoud, leermiddelen, werkvormen, toetsing, tijdstip,

based’ kennis is daarom nodig. We optimaliseren

tempo en/of plaats. Uiteraard gaat het wel om effectief

tevens de kenniscirculatie door het stroomlijnen en

leren, zowel qua inhoud als proces. Persoonlijk leren,

synchroniseren van kennisprocessen.

14

‘Wederkerigheid en duidelijkheid creëren’

2 BETROUWBAAR
PARTNERSCHAP
(Brand)veiligheid is steeds vaker het resultaat van de activiteiten van vele betrokkenen. We zien
toetreding van nieuwe partijen, vooral aan de voorkant van de veiligheidsketen, overheveling van taken
naar private partijen, maar ook verschuivingen op het maatschappelijke middenveld van traditionele
belangenorganisaties naar kortstondige verbanden van burgers die een bepaald belang behartigen.
Dat leidt tot een nieuwe orde en verantwoordelijkheidsverdeling bij het organiseren van veiligheid. Dit
betekent ook dat meer inzicht in en het beter inschatten van risico’s en risicogroepen nog belangrijker
wordt. De roep groeit om meer te investeren in business intelligence en het alliantievermogen van
de brandweer. Immers, op basis van grondige informatie kunnen we samen met onze partners keuzes
maken wie op welke manier de risico’s het meest adequaat kan beïnvloeden ondersteund vanuit een
gezamenlijke communicatiestrategie.

2.1 Alliantievermogen

zoek naar partners die met ons kunnen optrekken,
draagt bij aan het bereiken van onze doelen. We

‘Vanuit gedeelde ambitie
betrouwbaar netwerken’

houden natuurlijk rekening met de mogelijkheden
en onmogelijkheden van de betrokken partijen.
Daarbij leveren wij brandweerzorg die passend is:

Het nastreven van onze doelen in deze dynamische

brandweerzorg op maat. Een netwerkende brandweer

omgeving vraagt dan ook om een impuls van ons

helpt ons onze (toekomstige) rol verder vorm te geven

alliantievermogen. Het uiteindelijke resultaat is de

en een betrouwbare partner te zijn.

uitkomst van een proces van co-creatie met partners

Daarnaast gaan we ook meer meebewegen met de

op basis van gemeenschappelijk gevonden ambities.

veerkracht en energie uit de samenleving zelf, waarin

Wat ons hierbij kan helpen is het grote aantal

partijen hun eigen doelen omtrent veiligheid nastreven.

vrijwilligers dat werkzaam is bij mogelijke partners

Want er ontstaan in de publieke ruimte allerlei

in relevante netwerken. Het is helder dat met name

nieuwe vormen van initiatief. Minder overzichtelijk,

de activiteiten in het kader van ‘(brand)veilig leven’

drukker en gevarieerder. Zelforganisatie en doe-het-

niet door de brandweer alleen kunnen en hoeven

zelf productie van publieke waarde – bijvoorbeeld je

worden uitgevoerd. Ministeries, andere (gemeentelijke)

eigen energie opwekken, studenten als buddy voor

diensten, woningbouwcorporaties, verenigingen

minder zelfredzame ouderen in woonprojecten, maar

van eigenaren, verzekeringsmaatschappijen,

ook buurtinitiatieven voor een veiliger wijk – komen

brandwondenstichting, zorginstellingen, branche-

steeds vaker voor. Voor de overheid, en dus ook voor

organisaties en buurtorganisaties kunnen in een

de brandweer, roept dit de vraag op wat te doen

netwerkorganisatie worden gezien als natuurlijke

met zelforganisatie en pop-up publieke waarde. Hoe

partners van de brandweer. Hoopgevend is dat de

te handelen in het publieke domein dat volloopt

gewenste netwerken daadwerkelijk beginnen te

met private initiatieven, spontaan, vaak zonder

ontstaan. Zo wordt binnen het netwerk Brandveilig

eenduidige richting of herkenbaar aanspreekpunt en

leven gesproken over een gezamenlijke aanpak,

zonder vastomlijnd plan of agenda? Het openen van

terwijl vrijwel dezelfde netwerkpartners, aangevuld

de deuren van onze kazernes als ontmoetingsplek

met brancheorganisaties, waterleidingmaatschappijen

voor zelforganisatie en sociaal maatschappelijk

en KWR, werken aan het op de kaart zetten van

ondernemerschap rond het thema veiligheid is een

woningsprinklers. Hier moeten we meer gebruik van

eerste stap: het fijnmazige netwerk van lokale posten

gaan maken. Vaker naar buiten treden, actief op

als laagdrempelige broedplaatsen voor publieke

15

waarde. We gaan op zoek naar voorbeeldige praktijken

van onze business intelligence. Om relevante

en doen mee waar het kan of moet. Landelijk zoeken

informatiebronnen bij netwerkpartners te ontsluiten

we de aansluiting met maatschappelijke vraagstukken,

en inzetbaar te maken voor operationeel gebruik,

regionaal leveren we maatwerk in de uitvoering.

zijn ook specifieke competenties nodig; andere dan
die nu bij de brandweer aanwezig zijn. Een volgende

Wat gaan we doorontwikkelen?

stap is de informatie en kennis samen te voegen en te
onderzoeken welke bijdrage elk element aan de (brand)

10		Meebewegen met de veerkracht

veiligheid als totaal levert. Door de dynamiek in onze

en energie uit de samenleving

samenleving en de effecten daarvan op de risico’s, is

zodat we vanuit betekenisvolle

het noodzakelijk blijvend te investeren in het op orde

verbinding ontwikkelingen ‘buiten’

brengen en houden van de kwaliteit van de data en van

gaan koppelen aan de doelen van

de informatie infrastructuur. Dit gaat dus verder dan het

onze brandweerorganisatie.

genereren van een dashboard voor managers. Het gaat
om intelligence die daadwerkelijk toepasbaar is op de
werkvloer, bijvoorbeeld om gericht goede voorlichting

Voor de brandweer gaat het dan om het herkennen van

te kunnen geven of om bij te dragen aan een effectieve

de ontwikkeling en het aangaan van een betekenisvolle

en veilige inzet.

verbinding met partijen die anders dan de overheid
Wat gaan we doorontwikkelen?

zijn. Niet vanuit een blanco agenda, het gaat er om
die ontwikkelingen buiten te koppelen aan de doelen

11		Sterke informatiepositie

die wij als brandweer zelf hebben. Dat betekent dat
de relatie tussen brandweer en samenleving tweezijdig

ontwikkelen zodat we samen

wordt. Niet alleen door op het niveau van concrete

met onze partners effectieve en

resultaten tot een convenant te komen, maar ook door

efficiënte keuzes gaan maken over

op het niveau van achterliggende bedoelingen elkaar

de meest geschikte brandweerzorg.

te (h)erkennen, te vinden en samen op te trekken. We
gaan deze vorm van ‘netwerkend co-creëren’ nader
onderzoeken en uitwerken.

Met het landelijke programma BI geven we inhoud
aan deze ambitie. De focus van het programma ligt de
komende jaren op een goede opzet en hergebruik van

2.2 Business Intelligence

informatie- en analysemodellen, algoritmes en slimme
manieren om data om te zetten in informatie voor

‘Gericht verzamelen, analyseren
en duiden van data en informatie
zodat de brandweer slimmer en
transparanter haar doelen kan
bereiken’

de eindgebruiker. Want al met al is (brand)veiligheid
een complex en dynamisch geheel. We werken aan
het landelijk ontsluiten van incidentgegevens van
de 25 regio’s en deze te aggregeren voor zaken als
brandonderzoek en onderzoek naar grootschalig
optreden. Tevens kan deze landelijke dataset helpen bij

De veranderende rol van de brandweer bij het creëren

het eenvoudiger landelijk analyseren van opkomsttijden

van een (brand)veilige omgeving vraagt ook om het

en aantallen incidenten. Het is daarmee nog geen

ontwikkelen van een sterke informatiepositie. Dat

‘state-of-the-art-BI’, maar wel een belangrijke

betekent meer investeren in het op orde brengen

randvoorwaarde voor de verdere doorontwikkeling

16

ervan. Want de combinatie van steeds snellere
rekenkracht van computers en slimmere technieken
voor data- en documentanalyse biedt veel kansen voor
informatiegestuurd en risicogericht werken. Meer dan
op het vlak van de techniek ligt hier voor de brandweer
een uitdaging in de betekenisgeving en validatie van
de geautomatiseerd gegenereerde risicoanalyses en
scenario’s. Data voorspellen de toekomst. Het gaat
daarbij om gericht analyseren van data en informatie
zodat de brandweer slimmer haar doelen kan
bereiken. Business intelligence zal zich de komende
jaren bij de brandweer krachtig moeten ontwikkelen
om de beloftes van de techniek daadwerkelijk
waar te gaan maken. Bovenstaande ambitie maakt
integraal onderdeel uit van de BI ontwikkeling van de
Veiligheidsregio’s.

17

BIJLAGE 1
Ontwikkelopgaven en speerpunten
In onderstaande tabel staan de ontwikkelopgaven en speerpunten beschreven om de
strategische doctrine verder te versterken.

Brandweer in balans

Mens(en)werk in

Brandweervak en

Systeem- en

Beeldvorming en

balans

middelen in balans

leefwereld in balans

werkelijkheid in
balans

Kernopgave

Vraag- en risicogerichte brandweerzorg als een gezamenlijke inspanning van burgers, partners, bestuur en brandweer
die erin resulteert dat de burger de hulp ontvangt die tegemoet komt aan zijn wensen en verwachtingen en die
tevens voldoet aan onze professionele standaarden en politiek bestuurlijke uitgangspunten en randvoorwaarden.

Ontwikkeldoel

Vraag- en risicogerichte brandweerzorg vanuit een slimme en efficiënte inzet van mensen en middelen, ondersteund
door een versterkt alliantievermogen en BI.

Primaire processen

Risicobeheersing

(Brand)veilig leven

Incidentbestrijding

Ontwikkeldoel

Risicogericht werken en adviseren

Samenwerkingsgericht

Vraaggericht uitrukken, risicobewust

professionaliseren

inzetten, innovatief bestrijden

–	(Brand)veiligheidsbewustzijn

–	Flexibel uitrukken en inzetten

Speerpunten

–	‘Omgevingsrechtproof’ maken van de

en zelfredzaamheid burgers

brandweerorganisatie

en bedrijven vergroten

–	Veilig en schoon werken

–	Bewegen van regel- naar risicogericht
–	Voor en met elkaar samenwerken

werken

Ondersteunende

Vakmanschap

Mens(en)werk

Personaliseren van de vakbekwaamheid en optimaliseren van de

Een flexibele en goede balans tussen mens

kenniscirculatie

en werk in ons streven naar duurzame

processen
Ontwikkeldoel

inzetbaarheid
Speerpunten

–	Invoeren en onderhouden van een vitaal

–	Meervoudig organiseren van het werk

brandweeronderwijsstelsel
–	Mentale veerkracht organiseren
Randvoorwaarden

Alliantievermogen

Business Intelligence

Ontwikkeldoel

Vanuit gedeelde ambitie betrouwbaar netwerken

Gericht verzamelen, analyseren en duiden
van data en informatie zodat de brandweer
slimmer en transparanter haar doelen kan
bereiken

Speerpunten

–	Meebewegen met de veerkracht en energie uit de samenleving

18

–	Sterke informatiepositie ontwikkelen

BIJLAGE 2
De strategische innovatiecyclus

Bouwstenen voor de toekomst

Opties nieuw bedrijfsmodel

Trends en ontwikkeling

Hoe zou de wereld
eruit zien in 2040?

Spelersanalyse

Wat vraagt de wereld
van de barndweer?

Naar een nieuwe brandweer

2040

Continuïteitsconcept

Drie algemene voorwaarden
Economische motor
Regievoerder

Continuïteitsborger

Nachtwaker

Noaberschap

Kernvaardigheden

Kernwaarden/bestaansreden

Drie algemene voorwaarden:

Knelpunten analyse

Risicodifferentiatie
Investeren in technologie
Landelijke samenwerking

Strategisch perspectief:

Waar staan we in 2015?

Strategische agenda:

Visie bestuur

Continuïteitsconcept

© Prof. T. van Someren. Het proces waarlangs de nieuwe bedrijfsmodel is ontwikkeld
(Bron: Brandweer over morgen, 2010)

19

Wat doen we tot 2015
om daar te komen?

BIJLAGE 3
Strategisch meerjarenperspectief 2010 - 2015
Samenvattend kenschetsen de volgende twee doelen de beweging die de brandweer de komende jaren gaat maken.
Doel 1: Het Continuïteitsconcept als ‘stip aan de horizon’
De notitie Strategisch Perspectief 2015 is de eerste stap in de richting van het Continuïteitsconcept voor 2040.
Het doel is ‘brandveilig leven’ door te ontwikkelen naar ‘veilig leven’. Alle vernieuwingen samen leiden tot een
nieuw bedrijfsmodel voor de brandweer.
Doel 2: Denken en doen in termen van ‘maatschappelijk rendement’
De brandweer zal de komende jaren steeds meer gaan sturen op ‘maatschappelijk rendement’. Dit betekent dat
gekozen gaat worden voor activiteiten die in relatie tot de kosten voor de samenleving het hoogste rendement
opleveren. Het denken in termen van outcome kan gezien worden als een heel andere benadering van (brand)
veiligheid. Logischerwijs moeten hier ook nieuwe instrumenten voor worden ontwikkeld.

Binnen deze doelen kunnen onderstaande zeven kernpunten worden benoemd.
Kernpunt 1: Nieuwe doctrine Brandveiligheid
Het brandveiligheiddoel wordt binnen de nieuwe doctrine geformuleerd in termen van “minder incidenten
(branden), minder slachtoffers en minder schade”. Om dit te bereiken zal de brandweer zich meer gaan richten
op de feitelijke risico’s. Hiervoor is goede informatie noodzakelijk over onder meer brandoorzaken, risicoprofielen
en risicogroeperingen. De nadruk komt hiermee meer te liggen op het voorkomen en beheersbaar maken
van branden en incidenten dan op de bestrijding. Burgers en gebouweigenaren hebben in dat kader eigen
verantwoordelijkheden. De brandbestrijding kan op basis van die gespreide verantwoordelijkheid worden
geïnnoveerd.
Kernpunt 2: De inrichting van een landelijk samenwerkingsverband voor de brandweer
Om te komen tot meer eenheid en het hoofd te kunnen bieden aan de problematiek van de specialismen, wordt
gestreefd naar optimale landelijke samenwerking. Elke activiteit moet op zijn eigen, optimale schaalniveau
worden georganiseerd. De inbedding in lokale organisaties blijft in de nieuwe filosofie behouden, maar een
belangrijke rol is ook weggelegd voor nieuwe, interregionale steunpunten. Veel efficiency kan daarnaast worden
bereikt door op landelijk niveau Shared Service Centra in te richten. ‘Eenheid in verscheidenheid’ wil niet zeggen
dat niet met één gezicht naar buiten kan worden opgetreden. De brandweer zal meer als (onderdeel van een)
netwerkorganisatie gaan opereren.
Kernpunt 3: Werken volgens risicodifferentiatie: ‘Eenheid in verscheidenheid’
Risicodifferentiatie is een van de basisvoorwaarden om te komen tot een nieuwe brandweer. Tot nu toe golden
uniforme, vaak zware normen en standaards voor alle korpsen in het land. In de nieuwe situatie wordt meer
gekeken naar typisch regionale risico’s en kenmerken. Met risicodifferentiatie kan voor elk veiligheidsrisico een bij
het risico en de omgeving passende oplossing worden geformuleerd.

20

Kernpunt 4: Gebruik maken van bestaande en toekomstige moderne technologieën
Technologische ontwikkelingen creëren extra risico’s, maar tegelijkertijd kunnen er risico’s aan de voorkant mee
worden verminderd. Denk aan woningsprinklers en anti-botssystemen in het verkeer. Door meer te investeren in
dit soort technologieën kan de druk op de repressieve organisatie worden verminderd.
Kernpunt 5: Intensivering van kennisontwikkeling en informatievoorziening
Om de brandweer klaar te maken voor de toekomst is research en development van groot belang. Meer
wetenschappelijk, fundamenteel, experimenteel en empirisch onderzoek is noodzakelijk om de fysieke veiligheid
beter in beeld te krijgen, te innoveren en voor te bereiden op (het voorkomen van) continuïteitsrisico’s. Landelijke
samenwerking en brandonderzoeksteams zijn hierbij van groot belang. Ook samenwerking met andere
kennisinstituten is noodzakelijk. De vernieuwing van de brandweer leidt tot een versterking van de rode kolom.
Daarnaast blijft de brandweer steeds op zoek naar zinvolle allianties die bijdragen aan het maatschappelijk
rendement.
Kernpunt 6: Visie op crisisbeheersing als uitgangspunt
De brandweer zet voor de komende jaren in op verbreding van samenwerkingsverbanden, zelfredzaamheid en
kennis van haar eigen processen. Daarmee moet in interdisciplinair verband een stevige basis kunnen worden
gelegd onder de crisisbeheersing.
Kernpunt 7: Vrijwilligheid als belangrijkste basis voor lokale inbedding
Vrijwilligers blijven de basis voor de lokale brandweerzorg. De lokale inbedding is een voorwaarde voor
een effectieve uitvoering van de basiszorg en voor uitbreiding van het dienstenpakket in het kader van
‘noaberschap’ en ‘brandveilig leven’. Doordat kennisintensieve taken worden ondergebracht bij een landelijke
samenwerkingsorganisatie, wordt de brandweerzorg voor lokale brandweerkorpsen weer overzichtelijk. Hierdoor
blijft het voor vrijwilligers interessant om gemotiveerd hulpverleningswerk te verrichten en daar voldoening uit
te halen. Door de nieuwe diensten ontstaan tevens mogelijkheden om ook andere vormen van vrijwilligheid te
ontwikkelen. Bijvoorbeeld zorg- en voorlichtingstaken.

21

VERANTWOORDING
Deze landelijke agenda brandweerzorg is opgesteld in opdracht van
de Raad van Brandweercommandanten (RBC).

Colofon
Dit is een uitgave van Brandweer Nederland
Kemperbergerweg 783
6816 RW Arnhem
Postbus 7010
6801 HA Arnhem
t

(026) 355 24 55

f

(026) 351 50 51

e

info@brandweernederland.nl

i

www.brandweernederland.nl

Eindredactie
Team Communicatie
Vormgeving
OudZuid Ontwerp mediavormgevers

Eindversie februari 2018

22