Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 529

Gaswinning

Nr. 902

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2021
De afbouw van de gaswinning uit het Groningenveld ligt op schema en
verloopt voorspoedig. Vanaf het moment dat Gasunie Transport Services
(GTS) de stikstofinstallatie in Zuidbroek medio 2022 in gebruik neemt, is
het Groningen-gasveld alleen nog nodig als reservemiddel, bijvoorbeeld
in het geval dat zich een extreem strenge winter voordoet of bij storingen
in het gassysteem. Zoals ook eerder aan uw Kamer gemeld blijft daarom
een beperkt aantal productielocaties gebruiksklaar door op minimaal
niveau te produceren1. Op dat moment wordt een nieuwe fase bereikt.
Voor het komende gasjaar 2021–2022 stelt het kabinet de gaswinning uit
het Groningenveld vast op 3,9 miljard Nm3 in een jaar met een gemiddeld
temperatuurniveau.
Intussen werk ik hard aan de volledige en definitieve sluiting van het
Groningenveld. In het vaststellingsbesluit voor het komende gasjaar
2021–2022 spreek ik, onder voorwaarden, mijn steun uit voor de
maatregel om laagcalorisch in plaats van hoogcalorisch gas op te slaan in
de bestaande gasopslag Grijpskerk. Deze maatregel draagt bij aan de
leveringszekerheid van laagcalorisch gas en kan de sluiting van het
Groningenveld versnellen; het moment van sluiting kan in dat geval
worden vervroegd van tussen 2025 en 2028 naar 2023 of 2024. Om tot een
definitief besluit te komen over de inzet van de gasopslag Grijpskerk zal ik,
op het moment dat NAM een wijzigingsverzoek indient voor het
opslagplan Grijpskerk, de procedure doorlopen conform de criteria in de
Mijnbouwwet. Veiligheid is daarbij een belangrijk onderdeel van het
afwegingskader.
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de benodigde inzet van het
Groningenveld in het komende gasjaar 2021–2022, de voortgang op de
afbouwmaatregelen en het besluitvormingsproces rond de gasopslag
Grijpskerk. Bijgevoegd bij deze brief vindt u een nieuw advies van GTS,
1

kst-33529-902
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 33 529, nr. 873

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 902

1

een nieuw rapport van de Taskforce Monitoring Ombouw Buitenland en
het vaststellingsbesluit waarmee ik het winningsniveau voor komend
gasjaar heb vastgesteld2.
Komend gasjaar worden belangrijke stappen gezet
Vanaf het moment dat de stikstofinstallatie in Zuidbroek volledig
operationeel is en naar behoren werkt, wordt het Groningenveld alleen
nog ingezet als reservemiddel. De winning wordt dan minimaal. De
winning die er dan nog is wordt primair bepaald door het minimale
volume dat nodig is om een aantal productielocaties van het Groningenveld operationeel te houden zodat ze betrouwbaar ingezet kunnen
worden in uitzonderlijke situaties, de zogenoemde minimumflow.
Het winningsniveau voor het gasjaar dat loopt van 1 oktober 2021 tot en
met 30 september 2022 wordt in dit vaststellingsbesluit, net zoals in het
ontwerpbesluit, vastgesteld op 3,9 miljard Nm3voor een jaar met een
gemiddeld temperatuurverloop. Dat is ver onder het niveau dat was
voorzien in het in 2018 opgestelde basispad (11,2 miljard Nm3 in gasjaar
2021–2022) en ongeveer een halvering ten opzichte van het winningsniveau voor het huidige gasjaar (ingeschat op gemiddeld 8,1 miljard
Nm3).
De productielocatie Tjuchem is bij de start van het gasjaar 2021–2022 niet
meer nodig en kan daarom buiten gebruik worden genomen. Er zijn vanaf
het komende gasjaar nog maar elf productielocaties nodig. Deze elf
productielocaties blijven in ieder geval komend gasjaar nog in gebruik.
Zodra productielocaties niet meer nodig zijn in het kader van de leveringszekerheid worden deze uit gebruik genomen. In een nieuw advies van
8 september 2021 raadt GTS aan om, behalve Tjuchem, dit gasjaar nog
geen aanvullende productielocaties uit gebruik te nemen. Dit advies van
GTS is bijgevoegd bij deze brief.3 De kans op haperingen van de stikstofinstallatie in het gasjaar 2022–2023 wordt door GTS als klein ingeschat,
maar een dergelijke storing kan wel verstrekkende gevolgen hebben: in de
pieksituatie kan een tekort ontstaan voor ongeveer 1 miljoen huishoudens. Totdat de nieuwe stikstofinstallatie bewezen heeft naar behoren te
functioneren sta ik daarom NAM niet toe om aanvullende productielocaties te sluiten, zoals NAM had voorgesteld. Ik wil, zoals door meerdere
adviseurs benadrukt, geen onomkeerbare beslissingen nemen die in
uitzonderlijke omstandigheden verstrekkende consequenties kunnen
hebben voor de betrouwbaarheid van ons laagcalorisch gassysteem.
De afbouw van de gaswinning blijft voorspoedig lopen
Zoals toegelicht in mijn Kamerbrief van 21 februari 2020 is een aantal
randvoorwaarden noodzakelijk om de gaswinning uit het Groningenveld
zo snel mogelijk op een verantwoorde manier te beëindigen4:
1. Tijdige oplevering van de nieuwe stikstofinstallatie in Zuidbroek;
2. Voldoende voortgang in de afbouw van de vraag naar laagcalorisch
gas;
3. De beschikbaarheid van de gasopslag Norg;
4. Voldoende aanvoer van hoogcalorisch gas.
Hieronder ga ik in op de voortgang van de belangrijkste maatregelen. De
maatregelen die zijn getroffen om de verspreiding van het coronavirus te
remmen hebben slechts heel beperkt impact op de voortgang van de
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4
Kamerstuk 33 529, nr. 726.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 902

2

afbouw gehad conform mijn eerdere brieven aan uw Kamer van
11 februari en 25 juni jl.5
Tijdige oplevering van de nieuwe stikstofinstallatie in Zuidbroek
Het Groningenveld kan alleen dicht als de stikstofinstallatie in Zuidbroek
in gebruik is genomen en naar behoren functioneert. In mijn Kamerbrief
van 11 februari jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd dat GTS heeft aangegeven dat de oplevering van de stikstofinstallatie is voorzien op april
2022.6 Enige vertraging is echter niet uit te sluiten. In mijn brief van
25 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd dat GTS de kans op een
aanzienlijke vertraging van meer dan zes maanden klein inschat.7 GTS
heeft in het advies 8 september geadviseerd om, zoals ook hierboven
geschetst, geen aanvullende productielocaties te sluiten totdat de nieuwe
stikstofinstallatie bewezen heeft naar behoren te functioneren. In het
kader van de raming voor het volgende gasjaar (gasjaar 2022–2023) zal
GTS in ieder geval geactualiseerde uitgangspunten opleveren ten aanzien
van de oplevering van de stikstofinstallatie in Zuidbroek. Daar zal ik uw
Kamer over informeren.
Voldoende voortgang in de afbouw van de vraag naar laagcalorisch gas
Uit het nieuwe rapport van de Taskforce Monitoring Ombouw Buitenland8
blijkt dat de afbouw van de export op schema blijft, dankzij grote
inspanningen in België, Duitsland en Frankrijk. De vraag naar laagcalorisch gas is met 3,3% gedaald sinds vorig jaar. Het rapport is bijgevoegd
bij deze brief. De komende jaren blijft het ombouwtempo hoog en de
verwachting is dat de export van laagcalorisch gas in 2029 volledig is
afgebouwd. Op 16 april jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over een
mogelijke versnelling in de ombouw in België.9 De haalbaarheid van de
versnelling in België is op dit moment onderwerp van nader onderzoek en
eind dit jaar zal een definitieve beslissing worden genomen door de
Belgische transmissiesysteembeheerders voor gas.
Een andere maatregel die bijdraagt aan de reductie van de vraag naar
laagcalorisch gas is de ombouw van de grootste negen afnemers van
laagcalorisch gas. De omschakeling van de afnemers wordt door GTS
voorbereid. Zoals ook al eerder aan uw Kamer gemeld heeft GTS
aangegeven dat de omschakeling van vier, mogelijk vijf, bedrijven
vertraging oploopt ten opzichte van het verbod op laagcalorisch gas dat
geldt vanaf 1 oktober 202210. Vooralsnog geeft GTS aan dat de vertraging
een gering effect heeft op de benodigde gaswinning uit het Groningenveld en geen impact heeft op de sluitingsdatum. Ik bezie welke
mogelijkheden er zijn om de vertraging te beperken. Hierover zal ik uw
Kamer op een later moment in detail informeren.
De bovenstaande twee maatregelen dragen bij aan de afbouw van de
vraag naar laagcalorisch gas. De afbouw van de vraag naar laagcalorisch
gas is een bestendige oplossing om op de langere termijn de leveringszekerheid te borgen in de transitie naar een laagcalorisch gassysteem dat
voldoende betrouwbaar en robuust kan functioneren zonder het Gronin5

Kamerstuk 33 529, nrs. 848 en 873
Kamerstuk 33 529, nr. 848
Kamerstuk 33 529, nr. 873
8
De Taskforce, die wordt ondersteund door het Benelux Secretariaat, bestaat uit vertegenwoordigers van overheden, netbeheerders en toezichthouders van vier landen (Nederland, België,
Duitsland, Frankrijk) alsmede het International Energy Agency en ENTSOG, het Europese
netwerk van netbeheerders voor gas, met de Europese Commissie als waarnemer.
9
Kamerstuk 33 529, nr. 868
10
Kamerstuk 33 529, nr 873
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 902

3

genveld. Afname van de vraag naar laagcalorisch gas vermindert namelijk
de afhankelijkheid van de stikstofinstallaties en gasopslagen. Dit maakt
het gassysteem beter bestand tegen onvoorziene ontwikkelingen en
tegenvallers en maakt het gemakkelijker om de balans in het systeem te
handhaven.
De beschikbaarheid van de gasopslag Norg
Op 9 maart heb ik uw Kamer geïnformeerd dat ik een afspraak heb
gemaakt met Shell en ExxonMobil over de inzet van de gasopslag Norg
tot en met gasjaar 2026–2027.11 Door in de zomer zoveel mogelijk
pseudo-Groningengas op te slaan in de gasopslag Norg kan de
gaswinning uit het Groningenveld zo veel mogelijk worden geminimaliseerd. De verwachting is dat Norg aan het eind van het huidige gasjaar
2020–2021 is gevuld met 4,8 miljard Nm3pseudo-Groningengas en dat is
0,8 miljard Nm3 meer dan waar GTS in haar raming van januari vanuit is
gegaan.
Door laagcalorisch in plaats van hoogcalorisch gas op te slaan in de
bestaande gasopslag Grijpskerk kan het Groningenveld eerder dicht. Ik sta
daarom in beginsel positief tegenover deze maatregel, maar alleen als het
veilig kan. Dat heb ik ook aangegeven in gesprekken met betrokken
bewoners en lokale bestuurders. Indien deze maatregel wordt getroffen is
het gevolg daarvan echter dat de gasopslag Norg mogelijk eerder dan
vanaf 2027 niet meer nodig is als opslag ten behoeve van leveringszekerheid in de markt voor laagcalorisch gas. NAM kan op dat moment, als
eigenaar van de opslag, overwegen om te stoppen met de opslag van gas
in Norg en vervolgens het in Norg aanwezige kussengas te produceren.
Daartoe moet NAM dan een winningsplan indienen. Indien NAM daartoe
overgaat, zal ik een dergelijk plan beoordelen op basis van een
zorgvuldige procedure conform de criteria in de Mijnbouwwet. Veiligheid
is daarbij een belangrijk criterium. Ik zal te zijner tijd SodM verzoeken om
hierover een advies uit te brengen. Ik verleen alleen instemming als de
productie van het kussengas in Norg veilig kan. Zodra het winningsplan
van NAM is beoordeeld, breng ik uw Kamer via een brief op de hoogte
van het voorgenomen besluit.
Voldoende aanvoer van hoogcalorisch gas
Met het stoppen van de gaswinning uit het Groningenveld valt de
grootste bron
voor laagcalorisch gas weg. De vraag naar gas (en energie) is echter de
afgelopen jaren niet gedaald – integendeel. Er zijn flinke stappen gezet op
het gebied van duurzame energie, maar feit is dat we voorlopig nog gas
nodig hebben om in onze energiebehoefte te voorzien. Daarmee wordt
Nederland een land dat afhankelijk is van onze eigen overgebleven kleine
gasvelden en import van hoogcalorisch gas. Hoogcalorisch gas is van
belang, omdat dit gebruikt wordt om laagcalorisch gas te maken door in
stikstofinstallaties stikstof bij te mengen. Daarnaast moeten ook de
afnemers van hoogcalorisch gas beleverd blijven. De afhankelijkheid van
de kleine velden en van import kan verkleind worden door de vraag naar
gas te verminderen, zowel de vraag naar hoog- als laagcalorisch gas. Voor
een uitgebreide toelichting over leveringszekerheid verwijs ik naar de
antwoorden op de Kamervragen van het lid Erkens die op 23 september jl.
aan uw Kamer zijn gestuurd.12

11
12

Kamerstuk 33 529, nr. 850.
Aanhangsel Handelingen II 2020/22, nr. 19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 902

4

De inzet van gasopslag Grijpskerk maakt een versnelde sluiting
mogelijk
Het inzetten van Grijpskerk als laagcalorische berging is volgens
onderzoek van GTS een belangrijke maatregel die kan bijdragen aan een
snellere sluiting van het Groningenveld. Volgens GTS zou dit kunnen
leiden tot de volledige en definitieve sluiting van het Groningenveld in het
derde kwartaal van 2023 of 2024 (i.p.v. tussen 2025 en 2028). Door deze
maatregel is er bovendien cumulatief tot het einde van de winning minder
gas uit het Groningenveld nodig. Dat komt doordat er dan geen
minimumflow meer nodig is vanaf het moment dat het Groningenveld
volledig gesloten is. Additioneel draagt opslag van laagcalorisch gas in
Grijpskerk bij aan de leveringszekerheid van de markt voor laagcalorisch
gas en de robuustheid van de Nederlandse gasvoorziening. Ik spreek
daarom in beginsel mijn steun uit voor de inzet van gasopslag Grijpskerk
als laagcalorische berging onder het voorbehoud dat dit veilig kan. In een
gesprek dat ik onlangs had in de gemeente Westerkwartier met betrokken
bewoners en bestuurders, heb ik dat ook aangegeven. Tegelijkertijd
begrijp ik de zorgen die er spelen, met name op het gebied van schadeafhandeling. Zodra ik uw Kamer op de hoogte kan stellen van een definitief
besluit zal ik ook ingaan op de manier waarop de zorgen geadresseerd
worden.
Voor de effectuering van de maatregel om gasopslag Grijpskerk als
laagcalorische berging in te zetten, dient NAM een wijzigingsverzoek voor
het opslagplan in te dienen. Op het moment dat NAM een wijzigingsverzoek voor het opslagplan Grijpskerk indient zal ik beoordelen of op
grond van het beoordelingskader van artikel 36 Mijnbouwwet instemming
gegeven kan worden. Het beoordelingskader gaat onder andere in op de
veiligheid. Ik vraag hierover advies van verschillende in de Mijnbouwwet
aangemerkte partijen, waaronder de regionale overheden en het
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), die mij adviseert over de veiligheid.
In lijn met het advies van SodM van 21 juni jl. sta ik geen extra productie
uit het Groningenveld toe om de gasopslag Grijpskerk te kunnen vullen
met laagcalorisch gas. Dit advies is beschikbaar op de onderstaande
website.13 Grijpskerk kan naar verwachting gevuld worden met pseudoGroningengas, mede omdat de stikstofinstallatie in Zuidbroek medio 2022
in bedrijf komt en omdat Norg aan het begin van het gasjaar 2021–2022
verder zal zijn gevuld met pseudo-Groningengas dan waar aanvankelijk
rekening mee is gehouden.
Indien de gasopslag Grijpskerk wordt ingezet om het Groningenveld
sneller te sluiten, blijft de opslag langer nodig dan eerder was voorzien.
Naast de beoordeling op grond van artikel 36 Mijnbouwwet (waaronder
ook veiligheid) voor de instemming van de wijziging van het opslagplan
Grijpskerk spelen er in de omgeving van Grijpskerk ook regionale
belangen. Over wat dit betekent, ook voor de gasopslag Norg, voert NAM
gesprekken met de gemeenten Westerkwartier (waar de gasopslag
Grijpskerk in ligt) en Noordenveld (waar de gasopslag Norg in ligt). Ook
nemen ambtenaren van het ministerie deel aan deze gesprekken. Met
deze partijen samen heb ik een onafhankelijk procesbegeleider gevraagd
om een omgevingstraject op te starten om de belangen die spelen in de
regio in beeld te brengen. De gemeenten Westerkwartier en Noordenveld
hebben mr. Leendert Klaassen voorgedragen voor deze rol als procesbegeleider. De heer Klaassen is momenteel Onafhankelijk raadsman voor de
schadeafhandeling van de gaswinning in Groningen en draagt deze rol dit
jaar over aan de Nationale ombudsman. Daarnaast is de heer Klaassen
13

https://www.rvo.nl/onderwerpen/bureau-energieprojecten/lopende-projecten/gaswinning/
gaswinning-groningen/gaswinning-groningen-vaststellingsbesluit-2021-2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 902

5

burgemeester geweest van de noordelijke gemeenten Midwolda,
Zuidhorn en Westerwolde. De heer Klaassen is bereid om deze rol op zich
te nemen.
Concluderend
Ik blijf mij inspannen om het Groningenveld zo snel mogelijk volledig en
definitief te sluiten. Door dat te doen nemen we de oorzaak van de
aardbevingen weg en daarmee verkleint de kans op aardbevingen.
Tegelijkertijd blijft een soepel lopende schadeafhandeling een van de
belangrijkste prioriteiten van dit kabinet. Samen met mijn collega van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn er acties ondernomen om
de versterkingsoperatie te versnellen. We zijn dat verplicht aan de
inwoners van Groningen.
Met grote regelmaat zijn mijn collega van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, en ikzelf in het aardbevingsgebied om met bewoners,
bedrijven en bestuurders te spreken. Zo zien we met eigen ogen hoe groot
de impact is van de gaswinning en het sluiten van het Groningenveld op
de mensen daar. Dat is de beste drijfveer voor het kabinet om alles op
alles te zetten om deze complexe, omvangrijke en ingrijpende operaties te
laten slagen.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 902

6