Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 329

Wijziging van de Wet op de naburige rechten in
verband met de omzetting van Richtlijn
2011/77/EU van het Europees Parlement en de
Europese Raad van 27 september 2011 tot
wijziging van de Richtlijn 2006/116/EG
betreffende de beschermingstermijn van het
auteursrecht en bepaalde naburige rechten

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING1

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend
luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele
aard bevat (artikel 26, vijfde lid, van de Wet op
de Raad van State).

1. Doel en strekking van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel strekt tot implementatie van Richtlijn 2011/77/EU van het
Europees Parlement en de Raad van 27 september 2011 (hierna: wijzigingsrichtlijn) tot wijziging van Richtlijn 2006/116/EG betreffende de
beschermingstermijn van het auteursrecht en bepaalde naburige rechten
(hierna: richtlijn beschermingsduur). Het voorstel voor de wijzigingsrichtlijn is aangenomen en gepubliceerd op 27 september 2011 (PbEU
L265/1). Nederland is ertoe gehouden de wijzigingsrichtlijn voor
1 november 2013 in Nederlands recht om te zetten. Voor een overzicht van
welke artikelen uit de wijzigingsrichtlijn op welke plaats in de Wet op de
naburige rechten zijn geïmplementeerd wordt verwezen naar de transponeringstabel die als bijlage bij deze toelichting is opgenomen.
2. Algemeen
2.1. Inleiding

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van
wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de
Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-33329-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De wijzigingsrichtlijn wijzigt de duur van naburige rechten van uitvoerende kunstenaars van muziekwerken en van fonogrammenproducenten.
In verband daarmee is een wijziging van de Wet op de naburige rechten
noodzakelijk. In het geval van muziekwerken zijn volgens de Wet op de
naburige rechten uitvoerende kunstenaar: de zanger en de musicus die
een muziekwerk uitvoeren (vgl. artikel 1 sub a Wet op de naburige
rechten). Een fonogram is een geluidsopname van een uitvoering. Met
fonogrammenproducent wordt een platenproducent of een platenmaatschappij bedoeld.
Uit artikel 2 lid 1 en artikel 6 lid 1 Wet op de naburige rechten volgt dat
naburige rechten zijn: de uitsluitende rechten van een uitvoerende
kunstenaar of de producent van fonogrammen om toestemming te geven
voor bepaalde handelingen, zoals het opnemen of reproduceren van een
uitvoering (artikel 2 lid 1 sub a en b) of het reproduceren van een
fonogram (artikel 6 lid 1 sub a). Naburige rechten geven de uitvoerende
kunstenaar of de fonogrammenproducent kort gezegd het recht te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

1

bepalen wat er met een uitvoering of een fonogram gebeurt en welke
vergoeding er tegenover het gebruik daarvan staat.
Het huidige recht voorziet in een duur van de naburige rechten van de
uitvoerende kunstenaar gedurende 50 jaar vanaf het moment van de
eerste uitvoering. De beschermingstermijn van een fonogrammenproducent is 50 jaar vanaf het moment van het vervaardigen van het
fonogram of de eerste openbaarmaking daarvan.
De gedachte achter de richtlijn is volgens de considerans (vgl. punt 5) dat
uitvoerende kunstenaars hun carrière gewoonlijk op jonge leeftijd
beginnen. De huidige beschermingstermijn van 50 jaar volstaat daarom
volgens de richtlijn niet. De termijn van 50 jaar brengt met zich mee dat
sommige uitvoerende kunstenaars aan het eind van hun leven worden
geconfronteerd met een inkomensgat. Ook kunnen zij na het aflopen van
de beschermingstermijn geen beroep meer doen op hun rechten om
eventueel ongewenst gebruik van hun uitvoeringen dat zich nog tijdens
hun leven voordoet, te voorkomen of te beperken.
2.2. Verlenging van de beschermingsduur en reikwijdte richtlijn
Om de bovenstaande reden wordt met de wijzigingsrichtlijn de duur van
naburige rechten van uitvoerende kunstenaars van muziekwerken en van
fonogramproducenten verlengd van 50 naar 70 jaar. De wijzigingsrichtlijn
ziet alleen op de verlenging van naburige rechten op muziekwerken die
zijn vastgelegd op een fonogram. De verlenging ziet niet op andere
muziekwerken en evenmin op naburige rechten op audiovisuele werken
zoals films.
2.3. Aanvullende maatregelen
Naast de verlengde beschermingsduur bevat de richtlijn enkele aanvullende maatregelen. Deze beogen een evenwicht te creëren tussen het
voordeel van de verlengde beschermingsduur voor fonogrammenproducenten (platenmaatschappijen) en bekende artiesten enerzijds en de
sociale en economische behoeften van minder bekende artiesten
anderzijds. Deze minder bekende artiesten zijn in veel gevallen sessiemuzikanten die éénmalig meespelen bij een studio-opname. De eerste
aanvullende maatregel is dat de wijzigingsrichtlijn voorziet in de
oprichting van een fonds waarop in de verlengde termijn, dus tussen
vijftig en zeventig jaar nadat het fonogram voor het eerst op rechtmatige
wijze in het verkeer is gebracht of openbaar is gemaakt, een beroep kan
worden gedaan door sessiemuzikanten die bij een dergelijke opname voor
een eenmalig bedrag afstand hebben gedaan van hun rechten.
De tweede aanvullende maatregel is een non-usus bepaling. Deze behelst
dat de rechten op de vastlegging van een uitvoering dienen terug te keren
naar de uitvoerende kunstenaar indien de fonogrammenproducent ervan
afziet om voldoende exemplaren van een fonogram voor de verkoop aan
te bieden of dat fonogram voor het publiek toegankelijk te maken. Deze
non-usus bepaling is opgenomen in het voorgestelde artikel 9a Wet op de
naburige rechten. Op deze plaats wordt naar de artikelsgewijze toelichting
bij dat artikel verwezen.
2.4. Auteursrechtelijk aspect: harmonisatie van beschermingsduur in
geval van muziekwerk met meerdere auteurs
Muziekwerken met tekst hebben vrijwel altijd meerdere auteurs. Zo heeft
popmuziek bijvoorbeeld een componist en een tekstschrijver. Opera’s zijn
meestal het werk van een componist en een librettist. In sommige
lidstaten geldt voor de muziek en de tekst dezelfde beschermingstermijn,
die wordt berekend vanaf de dag van het overlijden van de langstlevende
auteur. In andere lidstaten geldt voor de muziek en de tekst een verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

2

lende beschermingstermijn. Met artikel 1 lid 1 van de wijzigingsrichtlijn
wordt de beschermingstermijn van de muziek en de tekst voor alle
lidstaten geharmoniseerd. Bescherming zal voortaan zijn gegarandeerd
tot 70 jaar na de dood van de langstlevende: de auteur van de tekst of de
componist van de muziek. Deze termijn geldt ongeacht of zij als co-auteur
zijn aangewezen.
Dit punt van de wijzigingsrichtlijn behoeft in Nederland geen implementatie. Het is al geregeld in de Auteurswet. Artikel 1 Auteurswet bepaalt dat
auteursrecht rust op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst.
Artikel 10 lid 1 sub 5 Auteurswet bepaalt dat daaronder moet worden
verstaan muziekwerken met of zonder woorden. Artikel 37 lid 1
Auteurswet bepaalt dat het auteursrecht vervalt door verloop van 70 jaar,
te rekenen vanaf 1 januari van het jaar volgend op het sterfjaar van de
maker. Artikel 37 lid 2 Auteurswet bepaalt dat de duur van een gemeenschappelijk auteursrecht op een werk dat toekomt aan twee of meer
personen als gezamenlijke makers wordt berekend vanaf 1 januari
volgend op het sterfjaar van de langstlevende.
Overigens kan het door deze wijze van berekening voorkomen dat de
beschermingstermijn waarin door de Auteurswet wordt voorzien een
fractie langer is dan de beschermingstermijn waarin de wijzigingsrichtlijn
voorziet. Uit de wijzigingsrichtlijn volgt immers dat de beschermingstermijn van een muziekwerk direct na de dood van de langstlevende
aanvangt terwijl uit artikel 37 lid 2 Auteurswet volgt dat de beschermingstermijn aanvangt op 1 januari van het jaar volgend op het sterfjaar van de
langstlevende. In het licht van het doel van de wijzigingsrichtlijn – het
versterken van de positie van de uitvoerende kunstenaar – is zulks echter
niet bezwaarlijk en geen reden om af te wijken van de wijze van berekening van de beschermingstermijn die in Nederland gebruikelijk is.
2.5. Beleidsruimte
De wijzigingsrichtlijn laat Nederland geen beleidsruimte, met uitzondering
van twee punten. Het eerste punt is artikel 1 lid 4 sub 2 van de wijzigingsrichtlijn, waarin is bepaald dat lidstaten kunnen bepalen dat contracten
houdende een overdracht of toekenning van rechten door de uitvoerende
kunstenaar aan de fonogrammenproducent op grond waarvan een
uitvoerende kunstenaar recht heeft op periodieke betalingen en die
gesloten zijn voor 1 november 2013 na een termijn van 50 jaar nadat het
fonogram op rechtmatige wijze in het verkeer is gebracht, kunnen worden
gewijzigd. In de artikelsgewijze toelichting bij artikel III zal worden
uiteengezet waarom Nederland van deze mogelijkheid geen gebruik heeft
gemaakt.
Het tweede punt waarop de wijzigingsrichtlijn Nederland beleidsruimte
laat, is het met artikel 1 lid 2 onder c van de wijzigingsrichtlijn geïntroduceerde artikel 3 lid 2quinquies richtlijn beschermingsduur. Daarin wordt
aan de lidstaten overgelaten welke collectieve beheersorganisatie zij
aanwijzen om het fonds waaruit de aanvullende vergoeding voor
sessiemuzikanten wordt betaald te beheren. In het wetsvoorstel is een
juridische grondslag gecreëerd om hiervoor SENA aan te wijzen. Voor de
toelichting van deze keuze wordt verwezen naar de artikelsgewijze
toelichting bij het voorgestelde artikel 15g Wet op de naburige rechten.
3. Advies Commissie Auteursrecht
Dit wetsvoorstel is ter advisering voorgelegd aan de Commissie Auteursrecht. De opmerkingen van de Commissie beperkten zich tot enkele
redactionele punten en zijn verwerkt in het wetsvoorstel en de toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

3

4. Administratieve lasten en nalevingskosten
Het wetsvoorstel leidt niet tot een toename van administratieve lasten.
Het behelst geen verplichting voor ondernemers tot het verstrekken van
informatie aan de overheid. Het wetsvoorstel brengt wel enige nalevingskosten met zich mee. Deze volgen uit het voorgestelde artikelen 9b en 15
Wet op de naburige rechten, die strekken tot implementatie van de met
artikel 1 onder c geïntroduceerde nieuwe artikelleden 3 lid 2 ter, quater 1e
deel en sexies van de richtlijn beschermingsduur.
Uit deze bepalingen volgt kort gezegd dat wanneer de uitvoerende
kunstenaar zijn rechten heeft overgedragen aan een fonogrammenproducent en daarvoor een eenmalig bedrag heeft ontvangen, deze uitvoerende kunstenaar van het 50ste tot en met het 70ste jaar van de beschermingstermijn recht heeft op een aanvullende vergoeding. Deze
vergoeding moet door de fonogrammenproducent worden betaald en
bedraagt 20% van de inkomsten die hij met het fonogram heeft behaald in
het jaar voorafgaand aan het jaar waarin de vergoeding wordt betaald.
Het beheer van de aanvullende vergoeding geschiedt door een door de
Minister van Veiligheid en Justitie in overeenstemming met de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan te wijzen collectieve beheersorganisatie. Voor een nadere uiteenzetting wordt verwezen naar de
toelichting bij de voorgestelde artikelen 9b en 15g Wet op de naburige
rechten in het artikelsgewijze deel van deze toelichting.
De nalevingskosten zijn daarin gelegen dat de fonogrammenproducenten
aan de collectieve beheersorganisatie die de aanvullende vergoeding
beheert opgave moeten doen van de met het fonogram behaalde
inkomsten. Onder andere vanwege de omstandigheid dat de aanvullende
vergoeding pas verschuldigd is tussen het 50ste en het 70ste jaar van de
beschermingstermijn, en die periode in veel gevallen nog niet is aangebroken, is thans niet bekend in hoeveel gevallen een aanvullende
vergoeding verschuldigd zal zijn. Daarmee is ook niet bekend in hoeveel
gevallen een opgave moet worden gedaan. Ervan uitgaand dat de
fonogrammenproducenten nu reeds nauwkeurig bijhouden welke
inkomsten zij met welke fonogrammen behalen, zullen de nalevingskosten
beperkt zijn op het moment dat de vergoeding verschuldigd wordt.
5. Artikelen
I
A.
De in dit onderdeel voorgestelde bepalingen dienen ter implementatie van
artikel 1 lid 2 sub c van de wijzigingsrichtlijn.
Het voorgestelde artikel 9a dient ter implementatie van het door artikel 1
lid 2 sub c van de wijzigingsrichtlijn ingevoerde nieuwe artikel 3 lid 2 bis
van de richtlijn beschermingsduur. Die bepaling voorziet in het recht van
de uitvoerende kunstenaar om het contract houdende overdracht van zijn
rechten aan een fonogrammenproducent te ontbinden wanneer de
producent 50 jaar nadat het fonogram is openbaar gemaakt of in het
verkeer is gebracht verzuimt voldoende kopieën van het fonogram ter
verkoop aan te bieden of per draad of draadloos voor het publiek ter
beschikking te stellen op een zodanige wijze dat het fonogram voor het
publiek op een door dat publiek zelf te kiezen plaats en tijdstip toegankelijk is.
In dit kader bepaalt het voorgestelde artikel 9a lid 1 dat de uitvoerende
kunstenaar de overeenkomst waarbij hij zijn rechten ter exploitatie heeft
overgedragen aan de producent van een fonogram, geheel of gedeeltelijk
kan ontbinden indien die producent de rechten niet of niet langer in
voldoende mate exploiteert. Met de in het voorgestelde artikel 9a lid 1 is
gekozen voor de formulering «niet of niet langer in voldoende mate
exploiteert» aangezien daarmee wordt aangesloten bij bestaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

4

jurisprudentie (vgl. Hof Amsterdam 23 december 2008, AMI 2009, 2
Intersong Basart/Hans van Hemert).
Het voorgestelde artikel 9a lid 2 regelt de situatie waarin het fonogram de
vastlegging van uitvoeringen van meerdere uitvoerende kunstenaars
bevat. Wanneer in deze situatie één uitvoerende kunstenaar of enkele
uitvoerende kunstenaars weigeren medewerking te verlenen aan het
inroepen van het non usus-recht kan daarmee worden tegenhouden dat
de andere uitvoerende kunstenaars zich op dat recht beroepen. De andere
uitvoerende kunstenaars kunnen zich in een dergelijk geval op grond van
het voorgestelde artikel 9a lid 2 tot de rechter wenden om de overeenkomst alsnog te ontbinden. De rechter zal daarbij toetsen of de uitvoerende kunstenaar die wil overgaan tot ontbinding, maar daartoe vanwege
het ontbreken van de toestemming van de andere kunstenaars niet de
mogelijkheid heeft, door het ontbreken van die toestemming onevenredig
wordt benadeeld. Indien zulks het geval is, zal de rechter de ontbinding
uitspreken. Indien evenwel juist de andere uitvoerende kunstenaars door
de ontbinding zouden worden benadeeld, kan de rechter ook besluiten de
ontbinding niet toe te staan.
Een en ander laat zich wellicht het best verduidelijken met een voorbeeld.
De cellisten Mstislav en Gregor spelen een suite voor twee cello’s. Van
deze uitvoering wordt een fonogram gemaakt. Mstislav en Gregor dragen
hun rechten op de uitvoering over aan een fonogrammenproducent. Die
exploiteert het fonogram vervolgens niet. Mstislav wordt nadien erg
beroemd, terwijl Gregor op middelmatig niveau blijft steken. Mstislav wil
de overeenkomst houdende de overdracht van zijn rechten aan de
fonogrammenproducent ontbinden zodra daartoe volgens de wijzigingsrichtlijn het moment aanbreekt, namelijk na verloop van 50 jaren. Gregor
weigert zijn toestemming. Mstislav stelt hierdoor onevenredig te worden
benadeeld en vraagt de rechter alsnog te ontbinden. In dat geval zal de
rechter moeten bezien wie de meeste schade leidt: de beroemde cellist
Mstislav als de overeenkomst in stand blijft en hij dus zijn rechten op de
uitvoering niet alsnog zelf kan exploiteren of de middelmatige cellist
Gregor van wie de overeenkomst ook ontbonden wordt en die dan geen
andere fonogrammenproducent zal kunnen vinden om een overeenkomst
ter exploitatie van zijn rechten mee te sluiten.
Het voorgestelde artikel 9a lid 3 regelt de termijn waarop ontbinding kan
plaatsvinden. Uit het nieuwe artikel 3 lid 2 bis van de richtlijn beschermingsduur volgt dat het recht om het contract houdende overdracht of
toekenning van zijn rechten op de vastlegging van zijn uitvoering aan een
producent van fonogrammen te ontbinden door de uitvoerende
kunstenaar mag worden uitgeoefend indien de producent binnen een jaar
na kennisgeving door de uitvoerende kunstenaar niet overgaat tot het in
voldoende mate exploiteren van de rechten.
In het voorgestelde artikel 9a lid 3 wordt het nieuwe artikel 3 lid 2 bis
richtlijn beschermingsduur geïmplementeerd. Dat artikel noemt expliciet
een termijn van een jaar die aan de fonogrammenproducent moet worden
gegund om het fonogram alsnog in voldoende mate te exploiteren. Om
die reden is op deze plaats bepaald dat de bevoegdheid tot ontbinding
eerst ontstaat nadat de producent van het fonogram door de uitvoerende
kunstenaar schriftelijk van zijn voornemen tot ontbinding in kennis is
gesteld en sindsdien minimaal één jaar is verstreken waarin exploitatie is
uitgebleven.
Ik merk hier overigens op dat indien de producent van fonogrammen de
rechten aan een derde heeft verleend, het aan de producent is om die
derde zo spoedig mogelijk te berichten dat de uitvoerende kunstenaar zich
na het verstrijken van de termijn van een jaar mogelijk beroept op de
non-usus bepaling.
In het voorgestelde artikel 9a lid 4 is bepaald dat op verzoek van de
uitvoerende kunstenaar de fonogrammenproducent een specificatie dient
te overleggen van de omvang van de exploitatie. Hier geldt dat die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

5

specificatie zodanig gedetailleerde informatie dient te bevatten dat de
uitvoerende kunstenaar zich een goed beeld kan vormen van de omvang
van de exploitatie en de verschillende distributiekanalen die de producent
heeft benut. Dit vereenvoudigt de bewijslast voor de uitvoerende
kunstenaar, waarmee de drempel voor het gebruik van de non
usus-bepaling wordt verlaagd. Dit past in het streven van de wijzigingsrichtlijn naar een versterking van de positie van de uitvoerende
kunstenaar in de verlengde termijn.
Op de ontbinding is het gewone overeenkomstenrecht van toepassing, zo
volgt uit het nieuwe artikel 3 lid 2 bis van de richtlijn beschermingsduur.
Uit dat artikellid volgt ook dat de rechten van de fonogrammenproducent
vervallen op het moment van ontbinding van de overeenkomst. In
Nederland behoeft dit gedeelte geen implementatie aangezien reeds op
grond van artikel 6:269 BW geldt dat de ontbinding geen terugwerkende
kracht heeft.
Uit het voorgestelde artikel 9a lid 5 volgt dat de uitvoerende kunstenaar
geen afstand kan doen van zijn recht tot ontbinding van de overeenkomst.
De onmogelijkheid van het doen van afstand van recht volgt uit het
nieuwe artikel 3 lid 2 bis van de richtlijn beschermingsduur, zoals dat
wordt ingevoerd door artikel 1 lid 2 onder c van de wijzigingsrichtlijn.
Het voorgestelde artikel 9b dient ter implementatie de nieuwe artikelleden
3 lid 2 ter, quater 1e deel en sexies van de richtlijn beschermingsduur.
Artikel 3 lid 2 ter bepaalt kort gezegd dat wanneer de uitvoerende
kunstenaar zijn rechten aan een fonogrammenproducent heeft overgedragen en daarvoor eenmalig een bedrag heeft ontvangen, deze uitvoerende kunstenaar van het 50ste tot en met het 70ste jaar van de beschermingstermijn recht heeft op een aanvullende vergoeding. Dit recht is
opgenomen in het voorgestelde artikel 9b lid 1. Deze aanvullende
vergoeding moet door de producent worden betaald. Uit artikel 3 lid 2
quater, dat is geïmplementeerd in het voorgestelde artikel 9b lid 2, volgt
dat het totaalbedrag dat de producent voor die vergoeding opzij moet
leggen, 20% bedraagt van de inkomsten die de producent met het
fonogram behaalt in het jaar voorafgaand aan het jaar waarin de
vergoeding wordt betaald vanaf het jaar volgend op het 50ste jaar nadat
het fonogram voor het eerst op rechtmatige wijze in het verkeer is
gebracht, of, indien dit eerder valt, openbaar is gemaakt.
Voor de berekening van het bedrag van de vergoeding is van belang dat
uit overweging 11 bij de wijzigingsrichtlijn volgt dat onder «inkomsten»
moet worden verstaan de door de producent genoten inkomsten voor
aftrek van kosten alsmede dat uit overweging 13 bij de wijzigingsrichtlijn
volgt dat inkomsten uit verhuur, uitzending en de compensatie voor
privékopieën niet meetellen. Daarvoor geldt immers al een recht op een
vergoeding voor de uitvoerende kunstenaar. Bovendien is het, volgens
overweging 13 bij de wijzigingsrichtlijn, in de contractspraktijk niet
gebruikelijk dat uitvoerende kunstenaars hun rechten op een eenmalige
redelijke vergoeding voor uitzending en mededeling aan het publiek
overdragen of toekennen aan producenten van fonogrammen.
Het beheer van de aanvullende vergoeding geschiedt op grond van het
nieuwe artikel 3 lid 2 quinquies door een collectieve beheersorganisatie.
Op dit punt wordt ingegaan bij de toelichting op het voorgestelde artikel
15g.
Het nieuwe artikel 3 lid 2 sexies van de richtlijn beschermingsduur wordt
geïmplementeerd met het voorgestelde artikel 9b lid 3. Artikel 3 lid 2
sexies bepaalt kort gezegd dat indien een uitvoerende kunstenaar recht
heeft op periodieke betalingen, er vanaf het 50ste jaar tot en met het einde
van de beschermingstermijn van de uitvoerende kunstenaar op de
betaling van die periodieke uitkering geen voorschotten of contractueel
bepaalde kortingen mogen worden ingehouden. Het doel hierachter is,
aldus overweging 14 bij de wijzigingsrichtlijn, te bewerkstelligen dat
uitvoerende kunstenaars die hun rechten op royaltybasis of in ruil voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

6

een periodieke vergoeding overdragen aan een fonogrammenproducent
ten volle kunnen profiteren van de aanvullende beschermingstermijn.
B.
Met deze bepaling worden artikel 1 lid 2 sub a en b van de wijzigingsrichtlijn geïmplementeerd. Deze bepalingen wijzigen artikel 3 lid 1 van de
richtlijn beschermingsduur. Artikel 3 lid 1 van de richtlijn beschermingsduur is bij de implementatie van die richtlijn opgenomen in artikel
12 Wet op de naburige rechten. De wijzigingsrichtlijn heeft zowel
gevolgen voor uitvoerende kunstenaars als voor fonogrammenproducenten. In het navolgende zal eerst worden ingegaan op de gevolgen voor
de uitvoerende kunstenaars en vervolgens op de gevolgen voor de
fonogrammenproducenten.
Uitvoerende kunstenaars
Artikel 12 lid 1, eerste volzin Wet op de naburige rechten bepaalt dat de
rechten van uitvoerende kunstenaars vervallen door verloop van 50 jaren
te rekenen van de 1e januari van het jaar volgend op dat waarin de
uitvoering heeft plaatsgehad. De wijzigingsrichtlijn heeft geen gevolgen
voor artikel 12 lid 1 eerste volzin.
Artikel 12 lid 1, tweede volzin bepaalt thans, in afwijking van de eerste
volzin, dat wanneer binnen 50 jaar nadat de uitvoering heeft plaatsgehad,
een opname van die uitvoering in het verkeer is gebracht of openbaar
gemaakt, de rechten van de uitvoerende kunstenaar vervallen door
verloop van 50 jaar te rekenen vanaf de 1e januari van het jaar volgend op
het in het verkeer brengen of de openbaarmaking van die opname.
Indien van de uitvoering een opname is gemaakt, moet als gevolg van het
door artikel 1 lid 2 van de wijzigingsrichtlijn gewijzigde artikel 3 lid 1
richtlijn beschermingsduur voortaan onderscheid worden gemaakt tussen
twee verschillende situaties, namelijk (i) van de uitvoering is een opname
gemaakt anders dan op een fonogram (bijvoorbeeld een mastertape) en
(ii) van de uitvoering is een opname gemaakt op een fonogram (bijvoorbeeld een cd). In geval (i) blijft de beschermingstermijn op grond van het
nieuwe artikel 3 lid 1, eerste streepje richtlijn beschermingsduur gelijk,
namelijk 50 jaar. In geval (ii) verlengt het nieuwe artikel 3, lid 1, tweede
streepje richtlijn beschermingsduur, de beschermingstermijn van 50 jaar
naar 70 jaar.
Op dit moment voorziet artikel 12 lid 1 Wet op de naburige rechten niet in
een onderscheid tussen opnamen anders dan op een fonogram en
opnamen op een fonogram. Daarom behoeft het artikel aanpassing. Om
het verschil tussen opnames anders dan op een fonogram en opnames op
een fonogram duidelijk tot uitdrukking te brengen, is er in het
wetsvoorstel voor gekozen om deze twee verschillende situaties in twee
afzonderlijke artikelleden te regelen. Daarvoor is een vernummering van
de leden nodig.
Het nieuwe artikel 12 lid 2 regelt de situatie waarin van de uitvoering een
opname is gemaakt anders dan op een fonogram. Zoals gezegd is de
bescherming dan nog steeds 50 jaar, te rekenen vanaf de 1e januari van
het jaar volgend op dat waarin de opname voor het eerst op rechtmatige
wijze in het verkeer is gebracht of, indien dat eerder valt, openbaar is
gemaakt.
Het nieuwe artikel 12 lid 3 regelt de situatie waarin van de uitvoering een
opname op een fonogram is gemaakt. In dat geval is de beschermingstermijn op grond van de wijzigingsrichtlijn voortaan 70 jaar. Dit lid bepaalt
daarom dat indien van de uitvoering een opname op een fonogram op
rechtmatige wijze in het verkeer is gebracht of openbaar gemaakt, de
rechten vervallen door verloop van 70 jaren te rekenen vanaf de 1e januari
van het jaar volgend op het jaar waarin die openbaarmaking of het in het
verkeer brengen geschiedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

7

Producenten van fonogrammen
Het nieuwe artikel 12 lid 4 Wet op de naburige rechten regelt de beschermingstermijn van producenten van fonogrammen, die thans wordt
geregeld in lid 2. Als gevolg van het door artikel 1 lid 2 sub b van de
wijzigingsrichtlijn gewijzigde artikel 3 lid 2 richtlijn beschermingsduur
wordt de beschermingstermijn van producenten van fonogrammen
verlengd van 50 jaar naar 70 jaar. Daardoor is een inhoudelijke wijziging
noodzakelijk. Deze wordt bewerkstelligd door «50» telkens te vervangen
door «70».
Vernummering van de bestaande leden 3 en 4 tot leden 5 en 6
Door de hierboven voorgestelde vernummering worden de bestaande
leden 3 en 4 vernummerd tot de leden 5 en 6. De nieuwe leden 5 en 6
blijven inhoudelijk ongewijzigd. Zij zien op de naburige rechten van
omroeporganisaties en filmproducenten. De wijzigingsrichtlijn ziet daar
niet op: zij betreft slechts fonogrammenproducenten.
C.
Met dit artikel wordt een nieuw artikel 15g ingevoegd ter implementatie
van de nieuwe artikelleden 3 lid 2 quinquies en 3 lid 2 quater, tweede deel
van de richtlijn beschermingsduur, zoals die zijn geïntroduceerd door
artikel 1 lid 2 sub c van de wijzigingsrichtlijn.
Het voorgestelde artikel 15g lid 1 dient ter implementatie van artikel 3 lid 2
quinquies. Dat artikellid bepaalt dat het beheer van de aanvullende
vergoedingen dient te geschieden door een collectieve beheersorganisatie. Het hier voorgestelde artikel 15g lid 1 biedt de wettelijke basis voor
het aanwijzen van de betreffende collectieve beheersorganisatie door de
Minister van Veiligheid en Justitie. Het voornemen is om daartoe SENA
aan te wijzen. De reden voor dat voornemen is dat SENA thans al
verantwoordelijk is voor inning en distributie van vergoedingen voor
uitvoerende kunstenaars en zowel de producenten als de uitvoerende
kunstenaars kent.
Het voorgestelde artikel 15g lid 2 dient ter implementatie van artikel 3 lid 2
quater, tweede deel van de wijzigingsrichtlijn. Daarin is bepaald dat de
lidstaten ervoor zorgen dat de producenten van fonogrammen worden
verplicht uitvoerende kunstenaars die recht hebben op de aanvullende
vergoeding op hun verzoek alle informatie te verstrekken die nodig kan
zijn om betaling van de vergoeding te verkrijgen.
Het voorgestelde artikel 15g lid 3 eerste volzin regelt de opgave die de
fonogrammenproducent aan de met het beheer van de aanvullende
vergoeding belaste rechtspersoon moet doen van de inkomsten die hij
heeft behaald met een fonogram waarvoor op grond van het voorgestelde
artikel 9b een aanvullende vergoeding verschuldigd is. De formulering
van het artikellid komt overeen met de formulering van artikel 15d Wet op
de naburige rechten en artikel 15g Auteurswet, die zien op het doen van
een opgave aan de Stichting Leenrecht van het aantal uitleningen
waarvoor leenrecht is verschuldigd. Deze bepalingen zijn ingevoerd ter
implementatie van de Leenrechtrichtlijn (Richtlijn 92/100/EEG van de Raad
van 19 november 1992 betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en
bepaalde naburige rechten op het gebied van intellectuele eigendom, Pb.
1992, L.346).
De tweede volzin van het voorgestelde lid 3 alsmede het voorgestelde lid
4 beogen de positie van de met het beheer van de aanvullende vergoeding belaste rechtspersoon te versterken. Uit de tweede volzin van lid 3
volgt dat die rechtspersoon om (aanvullende) informatie kan vragen
waarmee de opgave op juistheid kan worden gecontroleerd. Uit lid 4 volgt
dat het niet doen van een opgave dan wel het opzettelijk een onjuiste
opgave doen een strafbaar feit oplevert dat wordt bestraft met hechtenis
van ten hoogste drie maanden of een geldboete van de derde categorie.
Met de formulering van het voorgestelde lid 4 wordt aangesloten bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

8

artikel 35d Auteurswet dat voorziet in een sanctie ingeval van het nalaten
van een opgave of het doen van een onjuiste opgave ter vaststelling van
het verschuldigde leenrecht. Ook deze bepaling volgt uit de implementatie
van de hierboven genoemde Leenrechtrichtlijn. De basis van de strafbepaling is niet expliciet in de wijzigingsrichtlijn opgenomen, maar wordt
geboden door artikel 2 Wijzigingsrichtlijn dat lidstaten verplicht de nodige
wettelijke maatregelen te nemen om aan de richtlijn te voldoen. De
strafbepaling past in het streven van de richtlijn naar versterking van de
positie van de uitvoerende kunstenaar. Zij beoogt ertoe bij te dragen dat
fonogrammenproducenten juiste opgaven doen en daarmee dat de
uitvoerende kunstenaars de vergoedingen krijgen waarop zij volgens de
richtlijn recht hebben.
II Samenloop
In de samenloopbepaling die in artikel II is opgenomen, is bepaald dat de
in artikel 25e, derde lid van de Auteurswet genoemde redelijke termijn ten
minste één jaar bedraagt indien (a) de in artikel 9, eerste lid Wet op de
naburige rechten bedoelde overdracht behelst een overdracht door een
uitvoerende kunstenaar van zijn rechten op de uitvoering van een
muziekwerk aan de producent van een fonogram en (b) sinds het
fonogram is openbaar gemaakt dan wel op rechtmatige wijze in het
verkeer is gebracht ten minste 50 jaar zijn verstreken.
Deze bepaling heeft de volgende achtergrond. De non usus bepaling die
in het in dit wetsvoorstel voorgestelde artikel 9a is voorzien, is grotendeels gelijk aan de non usus bepaling die in het wetsvoorstel auteurscontractenrecht in artikel 25e Auteurswet is voorzien. Indien het wetsvoorstel
auteurscontractenrecht tot wet wordt verheven en in werking treedt, kan
het in artikel I onderdeel B voorgestelde artikel 9a dan ook grotendeels
vervallen. Dat geldt zowel indien het wetsvoorstel auteurscontractenrecht
eerder in werking treedt dan dit wetsvoorstel als in het geval wanneer het
later in werking treedt. Een gedeelte van het in dit wetsvoorstel voorgestelde artikel 9a Wet op de naburige rechten dient echter behouden te
blijven om de volgende reden.
De ontbindingsbevoegdheid zoals die in het nieuwe artikel 3 lid 2bis van
de wijzigingsrichtlijn is voorzien treedt eerst in nadat 50 jaar zijn
verstreken sinds het fonogram is openbaar gemaakt dan wel op rechtmatige wijze in het verkeer is gebracht. Dat geldt niet voor de ontbindingsbevoegdheid bij non usus waarin het met het wetsvoorstel artikel
25e auteurscontractenrecht voorziet: deze ontstaat indien van voldoende
exploitatie geen sprake is.
De hier voorgestelde samenloopbepaling heeft tot gevolg dat uitvoerende
kunstenaars die hun rechten hebben overgedragen aan een fonogrammenproducent ook over een ontbindingsbevoegdheid beschikken indien
sinds het fonogram is openbaar gemaakt dan wel op rechtmatige wijze in
het verkeer is gebracht minder dan 50 jaar zijn verstreken.
De omstandigheid dat het nieuwe artikel 3 lid 2bis van de richtlijn
beschermingsduur voorziet in een ontbindingsbevoegdheid die eerst na
50 jaar ontstaat, vormt daarvoor geen obstakel. De wijzigingsrichtlijn is
gebaseerd op het uitgangspunt (vgl. overweging 4 van de considerans)
dat de maatschappelijke erkenning van het belang van de creatieve
bijdrage van uitvoerende kunstenaars tot uiting dient te komen in een
beschermingsniveau dat recht doet aan de creatieve en artistieke
bijdragen van die uitvoerende kunstenaars. Met dit uitgangspunt is goed
verenigbaar dat de bevoegdheid van de uitvoerende kunstenaar om de
overeenkomst houdende de overdracht van zijn rechten te ontbinden
indien de producent van een fonogram dat fonogram niet in voldoende
mate exploiteert eerder ontstaat dan na verloop van 50 jaar na de
openbaarmaking of na het moment waarop het fonogram op rechtmatige
wijze in het verkeer is gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

9

In het wetsvoorstel auteurscontractenrecht is bepaald dat de bevoegdheid
tot ontbinding ontstaat nadat aan degene die rechten heeft overgedragen
gekregen een redelijke termijn is gegund om het werk alsnog in
voldoende mate te exploiteren. Aldus is niet voorzien in een concrete
termijn, maar is deze afhankelijk van de omstandigheden van het geval.
De omstandigheid dat uitvoerende kunstenaars gebruik kunnen maken
van de algemene ontbindingsbevoegdheid waarin het wetsvoorstel
auteurscontractenrecht voorziet, leidt ertoe dat deze nader in te vullen
redelijke termijn ook geldt voor uitvoerende kunstenaars die van hun
ontbindingsbevoegdheid gebruik willen maken. In het nieuwe artikel 3 lid
2bis van de wijzigingsrichtlijn is echter bepaald dat tussen de kennisgeving aan de fonogrammenproducent van het voornemen tot ontbinding
en de daadwerkelijke ontbinding door de uitvoerende kunstenaar
minimaal één jaar moet zijn verstreken waarin de rechten niet in
voldoende mate zijn geëxploiteerd.
Een en ander heeft tot gevolg dat in het geval van een ontbinding wegens
non usus door een uitvoerende kunstenaar die zijn rechten heeft
overgedragen aan een fonogrammenproducent twee verschillende
situaties van toepassing kunnen zijn, nl. (i) sinds het fonogram is
openbaar gemaakt dan wel op rechtmatige wijze in het verkeer gebracht
zijn minder dan 50 jaar zijn verstreken en (ii) sinds het fonogram is
openbaar gemaakt dan wel op rechtmatige wijze in het verkeer gebracht
zijn meer dan 50 jaar verstreken. In situatie (i) geldt de niet nader
omschreven redelijke termijn van het wetsvoorstel auteurscontractenrecht. Deze dient te worden ingevuld aan de hand van de omstandigheden
van het geval. In situatie (ii) geldt de termijn van minimaal één jaar die is
voorzien in de wijzigingsrichtlijn. Dit verschil laat zich rechtvaardigen
doordat fonogrammen die 50 jaar of meer geleden openbaar zijn gemaakt
in veel gevallen minder courant zullen zijn dan fonogrammen die recenter
openbaar zijn gemaakt. In dat kader ligt het voor de hand dat aan de
producent van de oudere fonogrammen een termijn van minimaal één
jaar wordt gegund waarin zij alsnog tot voldoende exploitatie kunnen
overgaan.
III Overgangsbepalingen
Dit artikel regelt het overgangsrecht. Het eerste lid strekt tot implementatie van het door artikel 1 lid 3 van de wijzigingsrichtlijn geïntroduceerde
artikel 10 lid 5 van de richtlijn beschermingsduur. Deze bepaling voorziet
erin dat de in de wijzigingsrichtlijn en daarmee in dit wetsvoorstel
voorziene wijzigingen van toepassing zijn op (i) opnames van uitvoeringen en fonogrammen die voor 1 november 2013 zijn tot stand gekomen
maar waarvan de uitvoerende kunstenaars op 1 november 2013 nog
beschermd zijn op grond van de nieuwe beschermingstermijn van 70 jaar
en (ii) opnames van uitvoeringen en fonogrammen die na 1 november
2013 tot stand komen.
Het tweede lid strekt tot implementatie van het met artikel 1 lid 4 van de
wijzigingsrichtlijn geïntroduceerde artikel 10bis lid 1 van de richtlijn
beschermingsduur. Deze bepaling beoogt de rechtszekerheid te bevorderen. Zij brengt met zich dat overeenkomsten tot overdracht van rechten
door een uitvoerende kunstenaar aan een fonogrammenproducent die
voor 1 november 2013 zijn gesloten, gedurende de verlengingsperiode
van kracht blijven, tenzij de overeenkomst uitdrukkelijk anders bepaalt.
Het is dus niet noodzakelijk dat partijen bij het aanbreken van de
verlengingsperiode opnieuw onderhandelen.
Het eveneens met artikel 1 lid 4 van de wijzigingsrichtlijn geïntroduceerde
artikel 10 bis lid 2 richtlijn beschermingsduur laat de lidstaten ruimte om
te bepalen dat contracten houdende een overdracht of toekenning van
rechten door een uitvoerende kunstenaar aan een fonogrammenproducent, op grond waarvan een uitvoerende kunstenaar recht heeft op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

10

periodieke betalingen, en die zijn gesloten voor 1 november 2013 kunnen
worden gewijzigd na een termijn van 50 jaar nadat het fonogram op
rechtmatige wijze in het verkeer is gebracht of openbaar is gemaakt.
Nederland heeft van deze mogelijkheid geen gebruik gemaakt. Nederland
heeft zich vanaf de presentatie van de richtlijn kritisch opgesteld ten
aanzien van het voorstel. Om die reden is voor een zo beperkt mogelijk
implementatie gekozen. Daar komt bij dat voor een wijziging van de
overeenkomst de instemming van zowel uitvoerende kunstenaar als van
de producent is vereist. Uitvoerende kunstenaars zullen het contract in
hun voordeel willen aanpassen. Zulks geldt ook voor de producenten. Het
is dan ook weinig waarschijnlijk dat over nieuwe contractsvoorwaarden
overeenstemming zal worden bereikt. De mogelijkheid van het openbreken van contracten zorgt voor rechtsonzekerheid. Dat moet zoveel
mogelijk worden voorkomen. Bovendien wordt benadrukt dat in het geval
de contractsvoorwaarden tot gevolg hebben dat een der partijen
onevenredig wordt benadeeld, het reguliere overeenkomstenrecht deze
partij een basisbescherming biedt. Zo biedt artikel 6:258 BW een partij bij
een overeenkomst de mogelijkheid om de rechter te vragen die overeenkomst te wijzigen of geheel of gedeeltelijk te ontbinden op grond van
onvoorziene omstandigheden die van dien aard zijn de wederpartij
ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten.
IV Inwerkingtreding
Dit artikel regelt het tijdstip van inwerkingtreding indien het wetsvoorstel
tot wet verheven wordt. Gezien de omstandigheid dat het wetsvoorstel
implementatiewetgeving betreft, is het van belang dat het, eenmaal tot
wet verheven, zo spoedig mogelijk in werking kan treden. Om die reden is
ervoor gekozen het moment van inwerkingtreding te laten vallen op de
dag na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin de wet wordt
geplaatst. Hiermee wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheid om in
geval van implementatiewetgeving af te wijken van de vaste verandermomenten.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

11

Bijlage: Transponeringstabel
Wijziging van de Wet op de naburige rechten in verband met de omzetting
van Richtlijn 2011/77/EU van het Europees Parlement en de Europese
Raad van 27 september 2011 tot wijziging van Richtlijn 2006/116/EG
betreffende de beschermingstermijn van het auteursrecht en bepaalde
naburige rechten.
Artikel richtlijn

Bepaling in bestaande regelgeving.
Toelichting indien niet geïmplementeerd

Omschrijving beleidsruimte

1 lid 1
(Art. 1 lid 7 Richtlijn beschermingsduur)

Behoeft geen implementatie. Is
reeds geregeld in artikel 1 jo. artikel
10 lid 1 sub 5 en artikel 37 Auteurswet.
Artikel 12 lid 1 t/m 3 Wet op de
naburige rechten.

Geen beleidsruimte

Artikel 12 lid 4 Wet op de naburige
rechten

Geen beleidsruimte

Artikel 9a Wet op de naburige
rechten

Geen beleidsruimte

Artikel 9b, 15c en 15g Wet op de
naburige rechten

Geen beleidsruimte

Artikel III lid 1 Wetsvoorstel
(overgangsbepalingen)

Geen beleidsruimte

Behoeft geen implementatie. Is
reeds geregeld in 1 jo. artikel 10 lid
1 sub 5 en artikel 37 Auteurswet.
Artikel III lid 2 Wetvoorstel
(overgangsbepalingen)

Geen beleidsruimte

1 lid 2 onderdeel a
(Artikel 3 lid 1 Richtlijn beschermingsduur)
1 lid 2 onderdeel b
(Artikel 3 lid 2 Richtlijn beschermingsduur)
1 lid 2 onderdeel c
(Artikel 3 lid 2bis Richtlijn
beschermingsduur)
1 lid 2 onderdeel c
(Artikel 3 lid 2ter, quater,
quinquies en sexies Richtlijn
beschermingsduur)
Artikel 1 lid 3
(Artikel 10 lid 5 Richtlijn
beschermingsduur)
Artikel 1 lid 3
(Artikel 10 lid 6 Richtlijn
beschermingsduur)
Artikel 1 lid 4
(Artikel 10 bis lid 1 Richtlijn
beschermingsduur)
Artikel 1 lid 4
(Artikel 10 bis lid 2 Richtlijn
bechermingsduur)

Artikel 3

Artikel 4

Toelichting op de keuze(n) bij
invulling beleidsruimte

Geen beleidsruimte

Geen beleidsruimte

Ruimte om te bepalen dat
contracten houdende
overdracht of toekenning van
rechten door uitvoerende
kunstenaar aan een fonogrammenproducent, op grond
waarvan de uitvoerende
kunstenaar recht heeft op
periodieke betalingen en die
zijn gesloten voor 1 november
2013 kunnen worden gewijzigd
na een termijn van 50 jaar
nadat het fonogram op
rechtmatige wijze in het
verkeer is gebracht of
openbaar gemaakt.

Nederland heeft van de geboden
beleidsruimte geen gebruik gemaakt.
Gekozen is voor een zo beperkt
mogelijke implementatie van de
richtlijn. De mogelijkheid van het
openbreken van contracten zorgt
voor rechtsonzekerheid. In het geval
contractsvoorwaarden tot gevolg
hebben dat een der partijen
onevenredig wordt benadeeld, biedt
reguliere overeenkomstenrecht
basisbescherming. Zie artikelsgewijze toelichting artikel III Wetsvoorstel.

Deze bepaling behoeft naar zijn
aard geen implementatie. Het
betreft een bepaling over evaluatie
van de richtlijn.
Deze bepaling behoeft naar zijn
aard geen implementatie. Het
betreft de inwerkingtredingsbepaling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 329, nr. 3

12