Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 934

Douane

Nr. 63

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 december 2022
Hierbij ontvangt u de tweede Stand van Zakenbrief 2022 van de Douane.
Op 4 juli jl. heeft u de eerste Stand van Zakenbrief 2022 van de Douane
ontvangen1. Met de Stand van Zakenbrief wordt uw Kamer geïnformeerd
over de actuele onderwerpen binnen de Douane, waaronder de belangrijkste ontwikkelingen in de uitvoering van het jaarplan 2022. Deze brief
gaat tevens in op toezeggingen uit het debat met uw Kamer op 9 maart jl.
(Kamerstuk 31 934, nr. 57) waarover in de eerste Stand van Zakenbrief ook
is gerapporteerd.
Deze brief heeft de volgende opbouw:
Actuele uitdagingen:
1) werving personeel
2) sanctiemaatregelen Rusland en Belarus
3) aanpak namaakgoederen
4) verlengde navorderingstermijn
5) IT agenda
6) nieuwe taken
Stand van zaken uitvoering Jaarplan Douane 2022:
1) personeel en organisatie
a. strategische personeelsopgave
b. leren en ontwikkelen
c. leiderschap en cultuur
d. integriteit
2) handhaving
a. effectgerichte sturing
b. ondermijning
c. samenwerking bedrijfsleven
d. internationale samenwerking
e. herziening handboek Douane Wetboek van de Unie
1

kst-31934-63
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 31 934, nr. 59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

1

3)

4)

datagedreven organisatie
a. digitale snelweg Douane
b. verbeteren informatiepositie Douane
traditionele eigen middelen

Actuele uitdagingen
1. Werving personeel
De Douane heeft nu en de komende jaren te maken met een forse
wervingsinspanning. Deze houdt verband met het inlopen op de huidige
onderbezetting, de vervangingsvraag als gevolg van reguliere (waaronder
pensioen-gerelateerde) uitstroom en nieuwe taken. Voor 2022 is de
wervingsbehoefte van de Douane ingeschat op tussen de 600 en 650 fte’s.
De daadwerkelijke instroom tot met oktober (peildatum 03/10) bedraagt
443,4 fte.
Als gevolg van het loslaten van de diploma-eis is de interne doorstroom
toegenomen. Dit heeft als effect dat meer posities moeten worden
opengesteld en dat minder snel wordt ingelopen op de onderbezetting.
Immers, als een interne medewerker doorstroomt moet zijn oude positie
ook weer ingevuld worden.
Voor alle functies wordt anticiperend op uitstroom geworven. Daarnaast
worden moeilijk vervulbare functies (Registeraccountants en IT-auditors)
standaard permanent opengesteld.
2. Sanctiemaatregelen Rusland en Belarus
In 2022 betekenden de sanctiemaatregelen Rusland en Belarus extra werk
voor de Douane. Conform de toezegging in het debat van 9 maart 2022
wordt uw Kamer per brief «stand van zaken sanctienaleving en
-handhaving» regelmatig geïnformeerd over de stand van zaken van
Rusland en Oekraïne. Deze brief wordt, mede namens de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en mijzelf, gestuurd
door de Minister van Buitenlandse Zaken als coördinerend Minister. In
deze brief zijn ook de inspanningen van de Douane meegenomen.
Met het Ministerie van Buitenlandse Zaken zijn afspraken gemaakt over
het handhavingsniveau, met de andere opdrachtgevers over het afschalen
van de handhaving op hun beleidsterrein, mocht dat nodig zijn (bijvoorbeeld als nieuwe sanctiemaatregelen worden afgekondigd). In 2023
worden de eerste nieuw geworven medewerkers inzetbaar.
3. Aanpak namaakgoederen
In de eerste Stand van Zakenbrief Douane 2022 is, conform de toezegging
in het debat van 9 maart 2022, nader ingegaan op de wijze van controleren op namaakgoederen door de Douane op grond van Verordening
inzake de handhaving van intellectuele eigendomsrechten (Vo 608/2013).
Het strategisch rapport van Europol en EUIPO2 «Intellectual property
crime threat assessment 2022» bevat een evaluatie voor o.a. beleidsmakers en uitvoerders over de dreiging van criminaliteit op het gebied
van intellectueel eigendom (IE) waarmee de EU wordt geconfronteerd.
Europol coördineert met ondersteuning van EUIPO internationale
gemeenschappelijke acties gericht op risico’s uit de threat assessment. De
Douane neemt ook regelmatig deel aan deze acties. Zo heeft de Douane in
2021 en 2022 deelgenomen aan de actie LUDUS II die gericht was op
namaak speelgoed, en doet de Douane dit jaar mee aan een nieuwe actie
van EuropOL en EUIPO.

2

European Union Intellectual Property Office.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

2

Naast deze internationale acties voert de Douane dit jaar zelf (kortlopende)
acties uit gericht op de bestrijding van specifieke namaakproducten. De
samenwerking tussen de Douane en het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat (EZK) over de handhaving van de onder EZK vallende
IE-rechten is, op grond van een convenant, doorlopend. In het kader
hiervan is er regelmatig overleg tussen de Douane en EZK en wordt de
handhaving op het risico van mogelijk inbreukmakende goederen jaarlijks
geëvalueerd en zo nodig geactualiseerd.
4. Verlengde navorderingstermijn
In het debat van 9 maart 2022 heeft uw Kamer aandacht gevraagd voor de
zorgen die ondernemers hebben over de toepassing van de verlengde
navorderingstermijn. Er is toegezegd u hierover nader te informeren.
Zoals gemeld in de eerste Stand van Zakenbrief is het Ministerie van
Financiën over de verlengde navorderingstermijn in gesprek met het
Verbond van Nederlandse Ondernemingen (VNO) en het Nederlands
Christelijk Werkgeversverbond (NCW). Dit gesprek is de afgelopen
maanden voortgezet en loopt nog steeds. De verwachting is dat in januari
2023 meer duidelijkheid is te geven over de eventuele vervolgstappen.
Zodra dit het geval is zal dit met uw Kamer worden gedeeld in de
volgende stand van zakenbrief.
5. IT-agenda
In lijn met de motie van het lid Inge Van Dijk3 wordt in deze brief een
uitgebreider inzicht gegeven in effecten van implementatie van (nieuw)
beleid op de uitvoering van de Douane.
In de eerste Stand van Zakenbrief Douane 2022 is uw Kamer geïnformeerd
over het meerjarige IV-portfolio van de Douane. In deze brief stond al dat
de vraag naar automatisering veel groter is dan de beschikbare capaciteit.
Het IV Portfolio van de Douane omvat meerjarig de ontwikkelingen op het
gebied van wetgeving, continuïteit en vernieuwing. Dit meerjarig
perspectief maakt het mogelijk om voor langere tijd middelen en
capaciteit te alloceren voor werkpakketten. Het IV portfolio van Douane
bevat op dit moment ruim 80 ontwikkelingen. Voor een aanzienlijk deel
het gevolg van de automatiseringsopgave voor het Douane Wetboek van
de Unie (DWU) en Multi-annual Strategic Plan (MASP), maar ook de
noodzakelijke modernisering van het applicatielandschap en de behoefte
aan vernieuwing zijn omvangrijk. Daarnaast heeft de Douane te maken
met (onverwachte) externe factoren die invloed hebben op de automatisering zoals de consequenties van de sanctiemaatregelen Rusland en
Belarus en de koopkrachtmaatregelen met effect op de accijnsapplicaties.
Voor alle ontwikkelingen is voor zover mogelijk de omvang ingeschat en
de periode waarin de realisatie speelt. Deze informatie wordt opgenomen
in het IV portfolio die periodiek wordt herijkt, zodat er steeds een actueel
beeld is van de ontwikkeling en de omvang.
Het beeld dat dit oplevert is dat de vraag het aanbod fors overstijgt. De
behoefte aan automatisering is veel groter dan de beschikbare capaciteit.
Het verschil neemt de komende jaren zonder maatregelen alleen maar
toe.
Voor 2022 is gekozen om (tijdelijk) scherper te prioriteren en de vraag te
beperken zodat deze past bij het beschikbare aanbod. Hierbij heeft de
Douane rekening gehouden met de wettelijke verplichtingen, de continuïteit van de automatisering en de impact op de uitvoeringsorganisatie,
het bedrijfsleven, de IV-organisatie en andere belanghebbenden.

3

Kamerstuk 35 927, nr. 67.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

3

In 2022 is onder meer prioriteit gegeven aan de automatisering van de
accijnsrichtlijn, geautomatiseerde afdrachtstaat, DWU, de systemen voor
invoer, douanevervoer en uitvoer, inclusief risicomanagement, de Digitale
Snelweg Douane en het oplossen van verstoringen. Elk traject kent
deelprojecten met eigen wettelijke deadlines en tussentijdse mijlpalen.
Zelfs met het prioriteren van de verschillende trajecten is het op een
aantal dossiers niet gelukt om de implementatie tijdig gereed te hebben.
Ik heb uw Kamer geïnformeerd over de vertragingen ten aanzien van de
invoering van de accijnsrichtlijn4 en DMS5. Op korte termijn zal ik uw
Kamer nader informeren over de stand van zaken met betrekking tot de
invoering van de accijnsrichtlijn.
De aangescherpte prioritering betekent dat niet alles kan, en dat er
werkpakketten vervallen of uitgesteld moeten worden naar latere jaren.
De problemen worden daarmee vooruitgeschoven, maar niet opgelost. Er
zijn daarom meerdere soorten maatregelen noodzakelijk om te
voorkomen dat de continuïteit, ondersteuning van nieuwe wetgeving of
beleid en de doorontwikkeling van het IV Douane landschap verder onder
druk komt te staan.
De Douane heeft verschillende maatregelen onderkend aan zowel de
vraagzijde als de aanbodzijde, en zowel extern als intern. De maatregelen
zijn enerzijds gericht op het beperken van de risico’s en negatieve
effecten, en anderzijds op het vergroten van de productiviteit, de
capaciteit of het zoeken naar alternatieve oplossingsrichtingen. Hierbij
wordt ook gekeken naar verbetermaatregelen die bij IV Belastingdienst
gepland zijn. Er wordt nadrukkelijk ook samenwerking gezocht met het
bedrijfsleven om ook hun status in beeld te hebben, en om in gezamenlijk
de transitie en planning vorm te geven.
Zo is voor een aantal Europese trajecten die samenhangen met het DWU,
evenals door andere lidstaten, derogatie aangevraagd bij de Europese
Commissie, het intensiveren van de samenwerking binnen Europa op de
automatisering (bijvoorbeeld gezamenlijke automatisering met andere
lidstaten), het onderzoeken van de mogelijkheden om te werken met
minimale functionaliteiten.
Ondanks deze maatregelen staat de realisatie van de IT-agenda onder
druk. Hierbij speelt het tekort aan ICT-specialisten in een krappe arbeidsmarkt een rol.
De Douane maakt zich zorgen over het absorptievermogen van haar eigen
organisatie – IV en operaties – maar ook van het bedrijfsleven. De druk in
2024 neemt toe omdat niet-gerealiseerde zaken doorschuiven maar de
wettelijke einddata blijven staan.
Zoals hierboven aangegeven, neemt de Douane mitigerende maatregelen
en treedt in overleg met de Europese Commissie over de wettelijke
deadlines.
IT voor implementatie van het Douanewetboek van de Unie
(DWU)
De aanpassingen in de processen en IT voor het DWU, die ook onderdeel
zijn van de IT-agenda, moeten eind 2025 geïmplementeerd zijn. In de
vorige Stand van Zakenbrief is gemeld dat dit zorgt voor veel en complex
IT-ontwikkelwerk. Een aantal deadlines in 2023 en 2024 wordt niet
gehaald. Het gaat hierbij onder andere het om aanpassingen aan
4
5

Kamerstuk 35 918, nr. 13.
Kamerstuk 31 934, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

4

Invoerprocessen in het nieuwe aangiftesysteem voor de Douane (DMS),
aanpassingen aan het systeem voor het binnenbrengen van goederen in
de Unie (ICS2) en de ontwikkeling van een nieuwe applicatie voor de
behandeling van vervoersaangiften voor goederen die binnen de EU
worden vervoerd onder douanetoezicht (NCTS), Dit komt onder andere
doordat de vraag naar IT-capaciteit groter is dan het aanbod in het
IV-portfolio, onder meer door de hierboven genoemde externe factoren,
maar ook door de krapte op de arbeidsmarkt. Over het nieuwe aangiftesysteem DMS heb ik uw Kamer per brief geïnformeerd6. Momenteel
wordt in overleg met het bedrijfsleven een nieuwe planning vastgesteld.
Uitgangspunt is om de impact op het bedrijfsleven zo veel mogelijk te
beperken en om bedrijven gefaseerd te laten aansluiten.
Net als bijna alle andere lidstaten van de EU heeft Nederland laten weten
dat het bepaalde deadlines uit de DWU-planning niet kan halen. DG
TAXUD heeft uitgezocht welke vertragingen de lidstaten hebben. Dat
onderzoek heeft ervoor gezorgd dat er uitstelprocedures zijn gestart. Eind
van dit jaar worden de beslissingen op deze aangevraagde derogaties
afgegeven.
Het bedrijfsleven heeft ook laten weten dat het moeite heeft om hun
systemen geschikt voor het DWU te maken. Dit komt doordat ze veel
wijzigingen in een korte tijd moeten doorvoeren. Ook de krappe arbeidsmarkt voor onder andere IT-personeel is een probleem voor de bedrijven
en hun softwareleveranciers. Het bedrijfsleven dat internationaal werkt,
heeft er last van dat lidstaten verschillende deadlines hanteren voor
diverse projecten door de verschillende snelheden in automatisering bij
de lidstaten. Daarom heeft Nederland gevraagd of de DG TAXUD kan
zorgen voor een nieuwe planning voor de hele Douane-unie, binnen de
deadline van 2025.
De Douane houdt het bedrijfsleven in Nederland op de hoogte van de
planning via de bestaande kanalen, zoals websites, klankbordgroepen en
het Overleg Douane Bedrijfsleven (ODB) en op EU-niveau via de Trade
Contact Group. De Douane zet zich ervoor in om de vertraging in de
DWU-implementatie en de gevolgen voor het bedrijfsleven te minimaliseren.
IT-verstoringen
Vanaf november 2021 is een dalende trend in de beschikbaarheid van de
douanesystemen ontstaan. De Douane streeft naar een continue beschikbaarheid (24x7) van de aangifte-systemen van tenminste 98%. Voorafgaande jaren was de beschikbaarheid stabiel op 98 tot 98,7%. Vanaf
november 2021 is dit percentage beschikbaarheid regelmatig niet
gehaald. De verminderde beschikbaarheid heeft geleid tot klachten van
het bedrijfsleven vanwege de verstoring van de logistiek.
Voor het oplossen van de verstoringen is in augustus jl. een Taskforce
gestart met een breed onderzoek naar de oorzaken en naar de mogelijkheden tot procesverbetering in de organisatie. De Douane maakt
gedeeltelijk gebruik van dezelfde IT-infrastructuur als de Belastingdienst,
dit is ook onderwerp van onderzoek.
Er zijn door de IV organisatie van de Belastingdienst inmiddels zodanige
maatregelen genomen. Deze leiden tot meer stabiliteit en continuïteit van
het IT-landschap.

6

Kamerstuk 31 934, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

5

Daarnaast is over de noodprocedure gesproken met het bedrijfsleven,
daarbij zijn alle knelpunten geïnventariseerd en overleggen gepland om
oplossingen te vinden. De planning is om maatregelen hiervoor in het
eerste kwartaal van 2023 te effectueren. De Douane blijft proactief
communiceren met de leden van het Overleg Douane Bedrijfsleven (ODB),
zodat het ODB de achterban kan informeren.
Eind november 2022 was er een storing in het IT-systeem van de
Belastingdienst. Deze storing raakte ook de systemen van de Douane en
de Douane telefoon was niet bereikbaar. Over deze storing is uw Kamer
per brief geïnformeerd7.
6. Nieuwe taken
De Douane voert vele niet-fiscale taken uit en krijgt nieuwe taken. Dit
betreft taken vanuit zowel nieuwe (wetgevings)voorstellen als voorstellen
voor wijziging van bestaande wetgeving. En uiteraard heeft de Douane
diverse nieuwe taken gekregen op het gebied van ondermijning (zie
onder).
Uit de wetgevingskalender die de Commissie in oktober 2022 heeft
gedeeld, blijkt dat deze ontwikkeling ook in en na 2023 doorzet.
Voorbeelden van recente wetgevingsvoorstellen met een rol voor de
Douane zijn het voorstel Producten vervaardigd met dwangarbeid, het
voorstel Ontbossing en het voorstel CBAM (Carbon Border Adjustment
Mechanism). Enerzijds is dit logisch, want als poortwachter van de
EU-buitengrens, hebben de douaneautoriteiten een unieke rol te
vervullen. Anderzijds is het van belang bij de beoordeling van deze
voorstellen en de onderhandelingen die hierop volgen sterk in te zetten op
goede uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid en de gevolgen die dit heeft
voor de Douane-organisatie inclusief IV. Een goede uitvoerbaarheid is
immers ook nodig om de beleidsdoelen van deze voorstellen te halen.
Stand van zaken uitvoering Jaarplan Douane 2022
1. Personeel & organisatie
Strategische personeelsopgave (SPO)
In 2021 is de Douane het Programma Strategische personeelsopgave
gestart. Met als doel: «Altijd voldoende medewerkers, met de juiste
kwalificaties, op de juiste plaats, op het juiste moment beschikbaar voor
het werk van de Douane».
Binnen dit programma zijn in het derde kwartaal de volgende resultaten
behaald:
• Het Strategisch Personeel Plan (SPP) Douane vormt de basis voor
verdere uitrol van de SPP Methodiek binnen de verschillende
onderdelen van de Douane. Conform de beoogde tijdslijn wordt op dit
moment een Implementatieplan opgesteld. Hierbij is het uitgangspunt
dat alle 14 SPP trajecten voor de Douane begin 2025 zijn afgerond.
• De arbeidsmarktstrategie van de Douane is vertaald naar een
onderscheidend communicatieconcept inclusief een vertaling naar
passende middelen voor in- en externe communicatie. Dit concept is
getest onder potentiële doelgroepen en wordt vervolgens aangepast
en naar verwachting in februari 2023 geïmplementeerd.
• De analyse-fase (taken, rollen en capaciteit) van het stage- en
traineebureau is afgerond. Het inrichten wordt nu opgestart. Dit sluit

7

Kamerstuk 31 066 en 26 643, nr. 1133.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

6

aan bij de planning om medio 2023 een functionerend stage- en
traineebureau te hebben.
Samenwerking Veiligheidsdomein
In het kader van Samenwerking Veiligheidsdomein werken de Douane,
Politie, Defensie en de Dienst Justitiële Inrichtingen samen op het gebied
van HRM. Zo willen zij eraan bijdragen dat Nederland blijvend beschikt
over voldoende en goed geëquipeerd personeel om (samen) te werken
aan vrede, veiligheid en een rechtvaardige samenleving.
Alle organisaties hebben een eigen merkstrategie en HRM-beleid. Het
streven is om met een gezamenlijke presentatie op beurzen en evenementen de kracht van de individuele werkgever sterk naar voren te laten
komen. Hiertoe worden door een gezamenlijke werkgroep op dit moment
de plannen en financieringsbehoefte uitgewerkt/ingevuld. Zo kunnen
werkzoekenden goed onderbouwde keuzes maken voor een bepaalde
werkgever. Ten aanzien van doorstroom binnen het Veiligheidsdomein
hebben de vier organisaties gezamenlijk een workshop voor netwerken
ontwikkeld voor de Week van de Loopbaan.
Leren en ontwikkelen
Om het tekort aan Douane docenten te verkleinen is er een start gemaakt
met een fulltime docentenpool. De werving is gestart en momenteel voor
drie kwart ingevuld. Deze pool moet ervoor zorgen dat er vaker en meer
docenten beschikbaar zijn voor de instroom- en startopleidingen. Tevens
wordt gekeken naar onderwijsvormen die minder inzet van docenten
vragen. Hierbij wordt gedacht aan webinars, vlogs en podcasts. De
Douane is hier afhankelijk van de capaciteit vanuit de Shared Service
Organisatie Organisatie & Personeel van de Belastingdienst. Ook kunnen
medewerkers zichzelf aanmelden voor verschillende leerinterventies
(zoals opleidingen) via de digitale leeromgeving.
Leiderschap en cultuur
Met het meerjarige programma Leiderschap en Cultuur wil de Douane
ervoor zorgen dat het leiderschap en de cultuur van de organisatie van
goede kwaliteit zijn en blijven. Om daarvoor te zorgen, zijn de volgende
activiteiten gepland en uitgevoerd:
• Een nieuw generiek onboardingstraject voor managers is opgeleverd.
• Het managementdevelopmentbeleid (MD-beleid) van de Douane is
herijkt.
• Douane-breed worden de managementtalenten op operationeel,
tactisch en strategisch niveau geïdentificeerd en begeleid in hun
loopbaan- en leiderschapsontwikkeling.
Integriteit
In 2021 heeft de Douane de Verbeteragenda Integriteit gemaakt. Met de
Verbeteragenda (2021–2025) wil de Douane bereiken dat iedereen die bij
de Douane werkt optimaal is toegerust om integer te handelen en
maximaal weerbaar is tegen integriteitsrisico’s en ongewenste
beïnvloeding van buitenaf.
Hieronder treft u de stand van zaken:
• Pilot kwetsbaarhedengesprek
In oktober is de pilot kwetsbaarhedengesprek gestart als onderdeel
van het wervings- en selectieproces. De pilot duurt een half jaar en zal
geëvalueerd worden.
• Proactief signaleren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

7

•

•

•

•

•

•

•

•

De Douane werkt aan een werkwijze om datastromen te monitoren op
atypische patronen. Dit om te voorkomen dat data gebruikt wordt voor
andere doeleinden. Er is hiervoor een plan van aanpak op hoofdlijnen
opgesteld. Hiermee is voldaan aan de toezegging in de brief van
16 december 20218.
Project integriteit Plato
Plato is het douanesysteem waarmee controle-opdrachten worden
gepland en toegewezen. Er is een analyse uitgevoerd ten aanzien van
integriteitsrisico’s van het systeem, conform toezegging in de brief van
16 december 20219. Op basis van dit onderzoek heeft de Douane
proces-, organisatorische en systeemverbeteringen omschreven. In
december 2022 start een project om deze verbeteringen door te
voeren.
VOG politiegegevens (VOG-P)
Een belangrijke stap in het beschermen van medewerkers en de
Douane is de invoering van de VOG-P voor bepaalde functies op 1 juli
2022. De Douane monitort en evalueert de werking van de VOG-P in
het derde kwartaal van 2023.
Periodieke screening medewerkers
In navolging op de invoering van de VOG-P voor specifieke functies
ziet de Douane periodieke screening voor de VOG en de VOG-P als een
belangrijke vervolgstap in de versterking van de screening. De
grondslag daarvoor is gecreëerd in de CAO Rijk 2021/2022. Met de
vakbonden en medezeggenschap worden momenteel gesprekken
gevoerd over de mogelijkheid om periodieke screening op basis van
deze grondslag in te zetten. Hiermee is voldaan aan de toezegging in
het debat van 9 maart 2022 om uw Kamer nader te informeren over
screening.
Handreiking weerbaarheid tegen corruptie
De Douane heeft een handreiking ontwikkeld die is gebaseerd op
kennis en ervaring uit de organisatie. Hierin vinden douanemedewerkers informatie over het risico van benadering door criminelen,
manieren hoe ze daarmee om kunnen gaan en welke hulp ze kunnen
krijgen als dit gebeurt. Hiermee is voldaan aan de toezegging in de
brief van 16 december 202110.
Handreiking integriteit P-gesprek
Integriteit is een verplicht onderdeel in het jaarlijkse personeelsgesprek. Om de leidinggevenden te helpen om integriteit op een goede
manier bespreekbaar te maken is sinds juli 2022 een handreiking
beschikbaar.
Theatervoorstelling «Grenzeloos, mijn werk en leven bij de Douane»
Deze theatervoorstelling toont wat het betekent om douanier te zijn, en
wat voor soort organisatie en manier van samenwerking de Douane
voorstaat. Ruim 5000 medewerkers hebben deze theatervoorstelling
bezocht, gevolgd door waardevolle nagesprekken over onderwerpen
als verbinding, sociale veiligheid, generatiekloof en kwetsbaarheid. De
input uit alle nagesprekken wordt gebruikt om de bestaande programma’s en projecten over integriteit, leiderschap, cultuur en organisatieontwikkeling te verdiepen.
Liaisonfunctie
De Douane heeft een kennisnetwerk van rijksoverheidsorganisaties en
andere organisaties opgezet op het gebied van integriteit.
Bureau Veiligheid en Integriteit
De Douane is gestart is met het opzetten van een Bureau Veiligheid en
Integriteit (BV&I). Naast de formalisering van dit nieuwe organisatieonderdeel wordt al tijdens de kwartiermaker-periode gestart met de

8

Kamerstuk 31 934, nr. 55.
Kamerstuk 31 934, nr. 55.
10
Kamerstuk 31 934, nr. 55.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

8

tijdelijke bemensing en uitvoering van een aantal nieuwe taken.
Conform planning is het ontwerp gereed en wordt dit nu geformaliseerd.
In het debat van 9 maart 2022 is toegezegd u te informeren over
of en onder welke voorwaarden het mogelijk is om een havengebied aan
te wijzen als gebied waar toegang voorbehouden is aan mensen met een
bepaalde screening, zoals dat geldt op Schiphol. Het tegengaan van
ondermijning in het algemeen en specifiek in de havengebieden is een
prioriteit van dit Kabinet. De Minister van Justitie en Veiligheid is
coördinerend Minister in de aanpak van ondermijning en heeft uw Kamer
op 4 november jl.11 geïnformeerd over het integrale plan voor de aanpak
van drugssmokkel via grote logistieke knooppunten. Het gericht meer
gebruik maken van screening bij hoogrisicofuncties is één van de
(samenhangende) verbeterkansen die in dit kader momenteel worden
onderzocht.
2. Handhaving
Effectgerichte sturing
De opdrachtgevende beleidsdepartementen12 en de Douane willen de
doeltreffendheid van de handhaving vergroten. Daartoe hebben zij
gezamenlijk de beweging ingezet om de bestaande kwantitatieve sturing
(op aantallen controles per douanetaak) aan te vullen met sturing op de
door de opdrachtgever(s) beoogde effect van de douane-inzet.
In 2022 hebben de opdrachtgevers, voor het tweede opvolgende jaar, de
zogenaamde «Opdrachtgeversagenda» opgesteld. In deze agenda hebben
de opdrachtgevers hun beleidswensen voor 2023 geformuleerd en
samengebracht en is zoveel mogelijk aangegeven welke beleidseffecten
zij beogen met de inzet van de Douane op een specifiek handhavingsgebied. De Douane past deze beleidswensen – voor zover mogelijk – in, in
het Handhavingsplan 2023.
De Strategische Evaluatieagenda Financiën13 wordt benut om deze
effectgerichte sturing aan de hand van onderzoek en een extern advies
verder te ontwikkelen. Het aanbestedingstraject voor dit onderzoek is
opgestart. Verwacht wordt dat de gunning begin 2023 plaatsvindt en dat
het onderzoeksrapport eind van de zomer van 2023 kan worden vastgesteld.
Ondermijning
De Douane is een belangrijke partner en levert een cruciale rol in de
aanpak van ondermijnende criminaliteit. De bijdrage van de Douane is
inherent verbonden aan de reguliere controle- en toezichtstaken. Als
poortwachter aan de EU-buitengrens heeft de Douane een unieke positie
ten opzichte van andere opsporings-handhavingsdiensten door haar
bijzondere informatiepositie, kennis van logistieke processen, ervaring
met handelsstromen en contacten met het bedrijfsleven.
Als onderdeel van de versterking van haar reguliere toezichtstaken heeft
de Douane recent het aantal scancontroles van hoog-risicocontainers
afkomstig uit Zuid- en Midden-Amerika in de haven van Rotterdam
substantieel verhoogd.
11

Kamerstuk 29 911, nr. 379.
Buitenlandse Zaken; Economische Zaken & Klimaat; Financiën; Infrastructuur & Waterstaat;
Onderwijs, Cultuur & Wetenschap; Justitie en Veiligheid; Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit; Sociale Zaken & Werkgelegenheid; Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
13
Onderdeel van de Begroting 2023 Financiën en Nationale Schuld.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

9

Daarnaast is de Douane in het kader van haar bijdrage aan de aanpak van
ondermijnende criminaliteit meermaals met behulp van gelden vanuit het
Ministerie van Justitie en Veiligheid versterkt. Deze versterkingen kennen
een meerjarige opbouw welke op verschillende momenten aan de Douane
zijn toegekend. In concreto gaat het hierbij om:
1. Voorjaarsnota 2020 – Breed offensief tegen ondermijnende
criminaliteit (BOTOC)
•

•

•

De deelname aan het Nationale Samenwerking tegen Ondermijnende
Criminaliteit (NSOC) en de versterking van het Douane Landelijk
Tactisch Centrum. In dit kader zijn momenteel 12 medewerkers
werkzaam op intelligence of data-gerelateerde functies. Deze capaciteit
wordt in 2023 verder uitgebreid tot 19 fte’s.
Voorbereiding van de plaatsing van douaneliaisons in de VS, Suriname, Curaçao en Panama. Deze landen zijn bezocht en er zijn
gesprekken gevoerd met de autoriteiten en Nederlandse ambassades.
Tevens zijn er afspraken gemaakt met de autoriteiten. Het streven is
dat de Douane liaisons in het eerste kwartaal van 2023 worden
geplaatst. Inmiddels zijn sollicitatiegesprekken voor deze functies
gevoerd.
De gefaseerde versterking van het Team Bijzondere Bijstand (TBB)
welke in 2024 leidt tot de oprichting van een tweede team. Deze
operationele eenheid van de Douane beveiligt en vervoert verdovende
middelen die in beslag zijn genomen. Ook kan dit team mensen
aanhouden. In 2022 zijn er 4 fte voor het TBB aangetrokken. Uiterlijk in
2024 is het 2e TBB op sterkte. Het heeft dan 12 fte.

2. Najaarsnota 2021 – Extra investeringen ondermijnende
criminaliteit
•

•

Er zijn in 2022 afspraken gemaakt tussen Douane en containerterminals over het plaatsen van voor controle geselecteerde containers in
een aparte en bewaakte plaats («compartimenteren»). Op deze manier
kunnen containers beter worden bewaakt voordat zij worden gecontroleerd.
Daarnaast is de Douane in gesprek met scheepsrederijen en containerterminals over het verkorten van de aanzegtermijn voorafgaande aan
douanecontroles. Dit om de onvoorspelbaarheid van douanecontroles
verder te vergroten.

3. Najaarsnota 2022 – Internationaal offensief ondermijning
•

•

In 2022 zijn de eerste gesprekken gevoerd met de Braziliaanse
douaneautoriteiten. Dit met het doel om te onderzoeken of beelden
van in dit land gescande containers in Nederland kunnen worden
uitgelezen. Dit zodat containers waarin zich mogelijk drugs bevinden
kunnen worden gestopt in het land van verscheping of direct na
aankomst hiervan in Nederland.
Daarnaast zijn afspraken gemaakt met de Belgische Douane over het
plaatsen van een Nederlandse risicoanalist in Antwerpen. Een
Belgische risicoanalist zal in Rotterdam worden geplaatst. Dit met als
doel om de zeecontainers die binnenkomen in de haven van Antwerpen, maar bestemd zijn voor Nederland en vice versa voor controle te
selecteren.

Samenwerking bedrijfsleven
In het overleg Douane Bedrijfsleven (ODB) is met de koepels van het
bedrijfsleven overleg geweest over een diversiteit aan actuele zaken, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

10

de sancties Rusland en Belarus, de verlengde navorderingstermijn,
IT-verstoringen en de planning van nieuwe IT-systemen. Voor de
vertraging van de invoering van de horizontale accijnsrichtlijn is een apart
overleg onder het ODB opgericht. Verder is in het ODB overleg geweest
over het rapport van de Wise Persons Group en de aanstaande wetgeving
tot wijziging van het Douane Wetboek van de Unie. Verder heeft het
bedrijfsleven een aantal strategische nota’s ingebracht in het ODB waarbij
raakvlakken zijn met de Strategische Meerjarenplan en diverse
programma’s en projecten van de Douane.
Begin 2023 zal hierover een themasessie in het ODB worden georganiseerd. Het ODB is het Nederlandse National Committee on Trade
Facilitation van de WTO. Het is als een voorbeeld van samenwerking
tussen bedrijfsleven en Douane gepresenteerd op de Technology
Conference and Exhibition van de Word Customs Organisation in oktober
jl. in Maastricht.
Internationale samenwerking
De Douane werkt samen met Douanediensten over de hele wereld, van
België tot Australië. De samenwerking draagt zowel bij aan een soepele
afwikkeling van handelsstromen (versterking concurrentiepositie
Europese en Nederlandse bedrijfsleven), alsook aan een soepele
uitwisseling van data ten behoeve van het toezicht (onder meer in de
strijd tegen ondermijning). De samenwerkingsafspraken zijn veelal
vastgelegd in specifieke Douane samenwerkingsovereenkomsten. In 2022
heeft Nederland met Nieuw-Zeeland een Douaneverdrag bekrachtigd.
Herziening Douanewetboek van de Unie
Op 31 maart 2022 is het rapport van de Wise Persons Group verschenen,
over de uitdagingen van de douane-unie van de EU en hoe deze opgepakt
zouden kunnen worden. Uw Kamer is over dit rapport geïnformeerd op
7 juli jl.14 De Europese Commissie zal naar verwachting in het eerste
kwartaal van 2023 hierop reageren in de vorm van een voorstel tot
herziening van het Douane Wetboek van de Unie (DWU). Dit voorstel zou
op z’n vroegst vanaf 2025 in werking moeten treden. Er zal een BNC-fiche
worden opgesteld. De onderhandelingen over dit nieuwe voorstel starten
waarschijnlijk in 2023.
3. Datagedreven organisatie
De Douane wil zich verder ontwikkelen naar een data-gedreven organisatie. Dat wil zeggen: een organisatie die handhavingsbeslissingen neemt
op een transparante wijze, aan de hand van analyses van feitelijke data en
cijfers en met behulp van algoritmen die risico’s kunnen voorspellen.
Digitale Snelweg Douane
Het programma Digitale Snelweg Douane heeft als doel om de informatievoorziening van de Douane geschikt te maken voor de huidige volumegroei. Dit gebeurt door het optimaliseren van applicaties en het robuust
maken van de bijbehorende technische infrastructuur.
Het programma ligt op koers. Het eerste spoor, «Performance en
schaalbaarheid», heeft op basis van de nieuwe planning van het aangiftesysteem DMS een nieuw, integraal performancetestplan opgeleverd.
Verder is het plan voor de inbedding van het testproces in de reguliere

14

Kamerstuk 22 112 en 31 934, nr. 3462.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

11

werkwijze in uitvoering. Deze inbedding is eind 2023 afgerond. Hiermee
zijn de werkzaamheden zoals genoemd in het jaarplan 2022 gerealiseerd.
Daarnaast richt het programma zich in het tweede spoor op Innovatie:
processen en IT slimmer inrichten, ook voor het bedrijfsleven. De ideeën
voor innovatie die eerder dit jaar zijn opgehaald in een seminar zijn
uitgewerkt om te kunnen starten met nieuwe, innovatieve initiatieven
(«Proofs of Concept»).
Als eerste is het initiatief «Containerisatie» opgepakt. Containerisatie is
een technische voorwaarde om te komen tot zo’n alternatief systeemplatform. Het Adviescollege ICT-toetsing heeft aanbevolen om een
alternatieve systeemplatformen voor (delen van) het applicatielandschap
te onderzoeken.
Als tweede initiatief wordt samen met de Erasmus Universiteit in het
laatste kwartaal van 2022 een Proof of Concept Systeemsimulatie gestart.
Systeemsimulatie is door middel van een model de werkelijkheid
nabootsen om zodoende de effecten op het Douane IV-landschap te
voorspellen.
Hiermee zijn ook de werkzaamheden voor dit spoor zoals genoemd in het
jaarplan 2022 gerealiseerd.
Verbeteren informatiepositie Douane
Om zich verder te ontwikkelen naar een data-gedreven organisatie, is de
Douane met het programma Verbeteren Informatiepositie Douane gestart.
De ambitie is om een goed fundament in te richten voor het gebruik van
data. Het jaar 2022 staat daarom, zoals beschreven in het jaarplan in het
teken van het voorbereiden van de overgang naar een nieuw toekomstbestendig dataplatform.
In die voorbereiding is onderzoek gedaan naar de inrichting van het
dataplatform waarop de Douane data veilig (rekening houdend met de
privacy-risico’s) kan ontsluiten, verzamelen en analyseren en vervolgens
kan verwerken tot rapportages en dashboards en kan gebruiken in
algoritmen. Dit onderzoek heeft geleid tot concrete adviezen met
betrekking tot de inrichting en architectuur van het dataplatform, de
benodigde investeringen voor de ontwikkeling van het platform, en welke
organisatorische randvoorwaarden ingevuld moeten worden.
Eind 2022 (zoals in het jaarplan is beschreven) wordt het ontwerp van het
nieuwe dataplatform afgerond zodat in 2023 de migratie van informatieproducten naar het nieuwe dataplatform kan starten. Om de migratie
planmatig uit te voeren, is ondertussen een transitieplan in afronding. Het
programma loopt hiermee op schema. De Douane werkt in de transitie
samen met de IV organisatie van de Belastingdienst. Tevens is het
programma Verbeteren Informatiepositie Douane aangemeld bij het
Adviescollege ICT-toetsing voor een BIT-toets.
Ook beschreven in het jaarplan is de stroomlijning van het proces waarop
informatieproducten worden voortgebracht. Momenteel is de implementatie van één loket voor alle vragen aangaande informatieproducten, in
het laatste stadium.
4. Traditionele eigen middelen
De afgelopen jaren heeft de Europese Commissie in verschillende
gevallen aangegeven dat ze van mening is dat Nederland te weinig
traditionele eigen middelen (TEM, ook wel douanerechten) heeft
afgedragen en dat een nabetaling nodig is. De Europese Commissie
beoordeelt individuele invoerdossiers. De precieze reden verschilt dan ook
per dossier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

12

Gemene deler is dat Nederland volgens de Europese Commissie niet het
volledige bedrag aan douanerechten heeft geheven en/of geïnd bij de
onderneming die de goederen via Nederland in het vrije verkeer van de
EU heeft gebracht. In gevallen waarin Nederland het niet eens is met de
Commissie, is een aantal keer gekozen om te betalen onder voorbehoud.
Hiermee stopt de verdere oploop van vertragingsrente en start de
zogenaamde constructieve dialoog met de Commissie.
Nabetalingen TEM zijn inherent aan het systeem vanwege grijze gebieden
in wetgeving, de ex-post beoordeling door de Commissie en de
mogelijkheid dat interpretatieverschillen over de regelgeving ontstaan.
De Douane werkt langs verschillende lijnen aan het – zo veel mogelijk –
voorkomen van nabetalingen TEM en vertragingsrente door middel van:
1) het versterken van het primaire proces;
2) het versterken van de controlfunctie;
3) het verbeteren van EU-regelgeving.
In de eerste Stand van Zakenbrief Douane 2022, is een overzicht
opgenomen van de omvangrijke dossiers die onder voorbehoud aan de
EU zijn betaald omdat er een verschil van inzicht is over de verschuldigdheid. Deze dossiers zijn in behandeling en de gesprekken met de
Commissie lopen hierover.
Eén bedrag dat onder voorbehoud is betaald ter hoogte van € 8,6 mln.
netto TEM heeft Nederland inmiddels teruggekregen. Dit wil zeggen dat
de Commissie na het verweer alsnog heeft besloten dat de onmogelijkheid het bedrag bij de marktdeelnemer te innen niet aan de Nederlandse autoriteiten kan worden geweten.
Lidstaten mogen bedragen die worden betwist door de belastingplichtige,
alsook vermoedelijk oninbare bedragen in een specifieke boekhouding
zetten, zodat deze niet automatisch aan de EU worden afgedragen; de
zogenaamde B-boekhouding. De bedragen die uiteindelijk oninbaar
blijken te zijn, wanneer alle invorderingsopties zijn uitgeput, leggen
lidstaten voor aan de Europese Commissie. De Commissie geeft aan of de
bedragen alsnog moet worden afdragen omdat zij de lidstaat verantwoordelijk houdt of mogen worden afgeschreven.
De Douane houdt, met de opgedane kennis van recente oordelen van de
Europese Commissie, een groot deel van de B-boekhouding opnieuw
tegen het licht. De Douane doet deze zelfanalyse om de vertragingsrente
te beperken. Wanneer zou worden gewacht tot de dossiers door de
Douane helemaal zijn afgerond, loopt de vertragingsrente verder op
gedurende het nationale invorderingstraject of de rechtszaak en
vervolgens ook nog tijdens de beoordeling door de Europese Commissie.
Dat acht Nederland onwenselijk.
Op grond van deze zelfanalyse draagt Nederland dit jaar in aanvulling op
de eerste Stand van Zakenbrief Douane 2022 € 102,6 mln. netto TEM af,
waarvan € 51,8 mln. definitief en € 50,8 mln. onder voorbehoud15. Dit
wordt betaald uit de reservering voor nabetalingen TEM en vertragingsrente.
Tot slot
De Douane continueert haar inzet op de belangrijke maatschappelijke
thema’s, zoals beschreven in deze Stand van Zakenbrief.

15

Netto TEM betreft de douanerechten na aftrek van de perceptiekosten (25%), die lidstaten
mogen houden als vergoeding voor de kosten van heffing en inning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

13

Binnenkort ontvangt u het jaarplan 2023. Het jaarverslag Douane 2022 zal
ik uw Kamer in mei 2023 doen toekomen.
De Staatsecretaris van Financiën,
A. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 63

14