2018D48454

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK
OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën over zijn mede
namens de Minister van BZK en de Minister van I&W gestelde brief van
13 september 2018 over de concept regeling EMU-norm 2019–2022 voor
decentrale overheden (Kamerstuk 34 775 IX, nr. 32).
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Zuilen

nds-tk-2018D48454

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de concept
regeling EMU-norm 2019–2022 voor decentrale overheden. De leden van
de VVD-fractie hebben nog een aantal vragen naar aanleiding van deze
brief.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe realistisch het is dat de decentrale
overheden zich gaan houden aan de afgesproken decentrale EMU-norm
2019–2022 van -0,4% van het bruto binnenlands product (bbp). Kan de
gekozen «basisnorm» van 0,2% cijfermatig onderbouwd worden? Waarop
is de gekozen buffer van 0,2% gebaseerd en waarom wordt niet gekozen
voor 0,1% of een ad hoc buffer?
Wat zijn de afspraken over het EMU-saldo van decentrale overheden in de
afgelopen jaren geweest, sinds het invoeren van de Wet houdbare
overheidsfinanciën (Wet hof)? In hoeverre hebben de decentrale
overheden zich daaraan in die jaren gehouden en kan dit worden
beantwoord met een cijfermatig overzicht per decentrale overheid?
De leden van de VVD-fractie informeren hoe het kabinet denkt over het
vaststellen van microtekortnormen voor decentrale overheden. Welke
kansen biedt dit om beter aan te sluiten bij de individuele investeringsbehoeften van decentrale overheden?
De leden van de VVD-fractie vragen voorts wat de consequenties zijn
geweest voor de overheden die zich niet hebben gehouden aan het
EMU-saldo. Wat zijn eventuele mogelijke sancties en hoe denkt het
kabinet over het expliciet invoeren van sancties voor overheden die zich
niet aan de norm houden? Als de decentrale overheden zich niet aan de
afspraken over het EMU-saldo hebben gehouden, wat zijn dan de
oorzaken daarvan geweest? Welke zekerheden zijn er dat de decentrale
overheden de afspraken voor 2019–2022 over de EMU-norm wel kunnen
en zullen nakomen? Wat zijn de gevolgen en de risico’s voor de rijksoverheid als de decentrale overheden de afspraken over het EMU-saldo
niet nakomen?
De leden van de VVD-fractie informeren wat er precies wordt bedoeld met
op een alternatieve manier ramen van het EMU-saldo en de mogelijke
aanpassingen in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Waarom
wordt er niet ook gekeken naar de mogelijkheden van sancties bij het niet
halen van het EMU-saldo?
Hoe verhoudt het vaststellen van een negatieve tekortnorm zich tot de
huidige stand van de economie? Waarom ademt de gekozen EMU-norm
niet meer mee met de stand van de economie?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
concept regeling EMU-norm 2019–2022 voor decentrale overheden. Zij
maken gebruik van de mogelijkheid tot het stellen van enkele vragen
hierover.
De leden van de CDA-fractie verwijzen naar artikel 3 van de Wet hof,
waarin staat dat decentrale overheden zijn gehouden een gelijkwaardige
inspanning te leveren wanneer het gaat om de ontwikkeling van gezonde
overheidsfinanciën. In 2017 was de verwachting dat er een begrotingstekort zou bestaan van -0,7% van het bbp. Het toenmalige kabinet stelde
een EMU-tekort norm voor de decentrale overheden voor van -0,3%. De

2

leden van de CDA-fractie constateren dat voor de komende periode wordt
verwacht dat er jaarlijks een begrotingsoverschot zal ontstaan tot 2022.
Toch wordt voorgesteld om voor de komende periode een EMU-norm
voor decentrale overheden vast te stellen van -0,4% van het bbp. Er wordt
zelfs een groter begrotingstekort toegestaan dan in de afgelopen periode.
Wat is de ratio daarvan?
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet dan ook waarin het
«gelijkwaardige» zit van de inspanning die zowel Rijk als decentrale
overheden moeten leveren voor houdbare overheidsfinanciën. Voorts
vragen deze leden het kabinet of het juist is dat een EMU-tekort van om en
nabij de 0,4% bbp bij decentrale overheden, ook in tijden van hoogconjunctuur, de maximale inspanning is die decentrale overheden kunnen
leveren?
In hetzelfde artikel 3 van de Wet hof worden een aantal aspecten genoemd
waar rekening mee moet worden gehouden wanneer het gaat om de
bepaling van de gelijkwaardige inspanning van decentrale overheden. De
Wet hof benoemt de volgende drie: de schuldenpositie, de investeringsopgaven en de omvang van de aanwezige vermogens van de decentrale
overheden. Kan het kabinet aangeven welke van bovengenoemde
aspecten de drijver is van het tekort?
De leden van de CDA-fractie constateren dat er de komende kabinetsperiode elk jaar een begrotingsoverschot wordt verwacht. Deze leden vragen
het kabinet of met het huidige inzicht van de hierboven genoemde
aspecten, namelijk de schuldenpositie, investeringsopgaven en omvang
van de aanwezige vermogens, al een beeld kan worden geschetst wat de
verwachting is ten aanzien van de ontwikkeling van de EMU-norm voor
decentrale overheden in de kabinetsperiode. Is er een reële kans dat voor
decentrale overheden elk jaar een tekort moet worden vastgesteld?
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie naar de uitsplitsing van het
aandeel in de tekortnorm voor de decentrale overheid naar aparte
bestuurslagen. Kampt elke aparte bestuurslaag met tekorten of verschilt
de financiële positie per bestuurslaag sterk? Gebruikt elke bestuurslaag
deze periode van hoogconjunctuur om reserves op te bouwen en
schuldposities af te bouwen?
Dan hebben de leden van de CDA-fractie vragen inzake de Wet verplicht
schatkistbankieren. Wordt deze wet geëvalueerd? Wordt daarbij gekeken
of de beoogde doelen zijn bereikt? Indien er een evaluatie plaatsvindt,
wordt er dan ook gekeken of er een horizonbepaling kan worden
opgenomen bij een eventuele wijziging van de wet?
Klopt het dat de Wet hof met deze afspraken alleen een grondslag heeft in
verband met de toenmalige economische omstandigheden of is het
kabinet van mening dat ook wanneer de overheidsfinanciën weer
ruimschoots binnen de EMU-norm van 60% van het bbp vallen deze
maatregel proportioneel is?
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie of er nog onderscheid
wordt gemaakt tussen investeringsuitgaven en consumptieve uitgaven bij
een gemeente. Dit onderscheid is altijd enigszins arbitrair, maar een tekort
veroorzaakt door consumptieve uitgaven maakt dat de mogelijkheid van
een tekort wordt aangegrepen om lastige beslissingen voor zich uit te
schuiven. Maakt het onderscheid investeringsuitgaven of consumptieve
uitgaven nog onderdeel uit van de beoordeling of men zich houdt aan de
afspraken?

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
concept regeling EMU-norm 2019–2022 voor decentrale overheden. Zij
lezen dat het Rijk en de koepelorganisaties van decentrale overheden
overeenstemming hebben bereikt over een meerjarige EMU-norm voor
decentrale overheden van -0,4% bbp. De leden van de D66-fractie hebben
vragen over hoe deze EMU-norm zich verhoudt tot anticyclisch begroten
en hoe in de afspraken rekening is gehouden met de stabiliteit van de
gemeentefinanciën en met de uitvoering van beleid.
De leden van de D66-fractie zien de decentrale overheden als belangrijke
partners bij investeringen in onder meer schoolgebouwen, openbaar
vervoer, fietspaden, elektrische laadpalen, straten en riolering. Het is
belangrijk dat deze investeringen op peil blijven om de kwaliteit van lokale
voorzieningen te borgen. Deze leden hebben ook het advies van onder
meer de Raad van State bij de Miljoenennota in het geheugen, over het
belang van anticyclisch begrotingsbeleid. Zij vragen hoe de EMU-norm
voor decentrale overheden samen met de trap-op-trap-af systematiek zich
verdraagt met anticyclisch begrotingsbeleid. Is de Staatssecretaris het met
de leden van de D66-fractie eens dat decentrale overheden in laagconjunctuur minder budgettaire ruimte hebben doordat het bbp terugloopt –
het zogenaamde «noemer-effect»- en zij daardoor eerder tegen het
plafond van de EMU-norm aanlopen? Is de Staatssecretaris het eens dat
juist in laagconjunctuur investeringen op peil moeten blijven om
anticyclisch beleid te bevorderen? Hoe dragen de huidige afspraken over
de EMU-norm en de trap-op-trap-af bij aan het op peil houden van
investeringen in laagconjunctuur? Hoe voorkomen de afspraken juist bij
hoogconjunctuur verdere oververhitting door extra financiële ruimte bij
decentrale overheden? Deze leden vragen waarom gekozen wordt voor
extra ruimte ten opzichte van de norm voor 2018. Is de Staatssecretaris
van mening dat deze extra ruimte in hoogconjunctuur bijdraagt aan
anticyclisch begrotingsbeleid? Hoe wijkt de realisatie in 2018 af van de
vorig jaar vastgestelde norm voor 2018, en wat is hiervan de oorzaak?
De leden van de D66-fractie zijn groot voorstanders van bestuurlijke rust
en duidelijkheid omtrent financiering van gemeentelijke taken. Zij steunen
het meerjarige karakter van de nieuwe norm. Deze leden zien echter ook
dat er door bijstellingen bij de mei- en septembercirculaire veel onrust is
in de financiering van gemeenten. Hoe is in de vormgeving van de
EMU-norm stabiliteit geborgd? Is de Staatssecretaris bereid om met
gemeenten samen te bezien hoe fluctuaties die volgen uit de trap-op
trap-af systematiek opgevangen kunnen worden binnen de regels van de
systematiek, zodat investeringen en uitvoering van beleid niet in gevaar
komen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de conceptregeling en de begeleidende brief. De leden hebben hier enkele vragen over,
die zij de Staatssecretaris hierbij voorleggen.
De leden van de SP-fractie spreken uit dat de laatste jaren veel extra taken
op lokale overheden af zijn gekomen maar dat dat niet altijd gepaard ging
met de benodigde extra financiële middelen. De leden vragen de
Staatssecretaris uiteen te zetten hoe de financiële situatie van gemeenten
en provincies zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Ook vragen zij de
Staatssecretaris aan te geven hoe de dienstverlening aan burgers is
veranderd de afgelopen jaren. Is deze uitgebreid of juist afgenomen?

4

Ziet dit kabinet het als haar taak om er voor te zorgen dat lokale
overheden de mogelijkheid hebben om burgers te ondersteunen waar dat
nodig is? Hoe wordt hier invulling aan gegeven, vragen de leden van de
SP-fractie?
Klopt het dat veel gemeenten nog voor grote bezuinigingsopgaven staan
de komende jaren? Zo ja, in welke orde van grootte is deze opgave
cumulatief, vragen de leden van de SP-fractie?
Ten slotte willen de leden van de SP-fractie graag weten wat de
EMU-norm van -0,4% bbp concreet betekent voor lokale overheden.
Moeten zij als gevolg hiervan (nog meer) bezuinigen? Zo ja, waarom
wordt hier voor gekozen?
II Reactie van de Staatssecretaris

5