Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

26 488

Behoeftestelling vervanging F-16

Nr. 280

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2012
De vaste commissie voor Defensie (VCD) heeft mij op 22 december jl. het
«Selected Acquisition Report» (SAR) toegezonden over het F-35-programma per 31 december 2010 (kenmerk RCS: DD-A&T(Q&A)823–198) en mij
verzocht om een inhoudelijke reactie op dit rapport. Met deze brief voldoe
ik aan dit verzoek.
Het rapport is begin 2011 opgesteld door het Pentagon en bevat informatie over aspecten die relevant zijn voor de Amerikaanse defensiebegroting. Het Pentagon is verplicht deze informatie jaarlijks te verstrekken
aan het Congres. Deze verplichting is vergelijkbaar met de jaarrapportage
conform de Regeling Grote Projecten in Nederland. Het rapport gaat in op
de vorderingen van het programma en de prestaties van de geproduceerde toestellen. Het jaar 2001 geldt daarbij als ijkpunt. De belangrijkste
hoofdstukken van het rapport komen hieronder achtereenvolgens aan de
orde.
Schedule/Planning
Dit hoofdstuk beschrijft belangrijke mijlpalen van het programma en
verschuivingen daarvan ten opzichte van het in 2001 vastgestelde ijkpunt.
De data waarop de eerste Amerikaanse eenheden van de verschillende
krijgsmachtdelen inzetbaar zijn (de Initial Operational Capability, IOC) en
de einddatum van de initiële operationele test- en evaluatiefase (IOT&E)
zijn verschoven. Op dit moment is er echter nog geen zekerheid over de
data waarop de eerste operationele eenheden van de Amerikaanse
krijgsmachtdelen inzetbaar zullen zijn. Tevens is nog niet bekend wanneer
de operationele testfase zal zijn voltooid. Naar verwachting zal het
Pentagon nog begin dit jaar (2012) een herziene planning vaststellen die
hierover meer duidelijkheid zal bieden. Zodra de nieuwe planning gereed
zal zijn, zullen de mijlpalen van het F-35 programma in zijn geheel
opnieuw worden vastgesteld. Toekomstige SAR-rapportages zullen
daarvan uitgaan. Ik zal de Kamer daarover informeren.

kst-26488-280
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 488, nr. 280

1

Performance/prestatieparameters
Voor de verschillende versies van de F-35 zijn prestatieparameters
vastgesteld waarvan het rapport een indicatie geeft of deze zullen worden
behaald. Naast de geschatte ontwerpwaarde wordt van alle parameters
een indicatie gegeven van de status op dat moment van de ontwikkeling.
De huidige waarde wordt in het rapport niet tegen de ontwerpwaarde,
maar tegen een niet in het rapport vermelde drempelwaarde vergeleken.
Pas na voltooiing van de ontwikkeling kan definitief worden bepaald of
aan alle prestatie-eisen wordt voldaan. Voor het toestel waarin Nederland
is geïnteresseerd, de F-35A Conventional Take off and Landing (CTOL)
versie, wordt het vliegbereik als tekortkoming geconstateerd, maar deze is
naar verwachting oplosbaar. Dit is tevens gemeld in de brief van 25 mei
2011 (Kamerstuk 26 488, nr. 271). Naar verwachting wordt na voltooiing
van de ontwikkeling voldaan aan alle gestelde parameters.
Cost and Funding/Kosten en budget
Een groot deel van het rapport bevat financiële informatie over het budget
in de Amerikaanse defensiebegroting en de Amerikaanse meerjarenplanning voor de ontwikkeling, de productie en de aanschaf van reservedelen. Het rapport gaat uit van in totaal 2443 Amerikaanse toestellen
waarvan 1763 in de CTOL-variant. De totale kosten voor de Verenigde
Staten van de ontwikkeling en de aanschaf van toestellen en reservedelen
worden geschat op $ 270,6 miljard (in base year 2002 dollars, oftewel
prijspeil 2002). De door internationale partners te bestellen toestellen zijn
hierin niet meegerekend. Wel wordt rekening gehouden met de schaalvoordelen daarvan. De bijdrage van in totaal $ 4,8 miljard van de
internationale partners voor de ontwikkeling van de F-35 is eveneens in de
begroting verwerkt. Een afzonderlijk hoofdstuk besteedt aandacht aan de
wijzigingen in de Amerikaanse budgetten ten opzichte van het vorige jaar
(2010 ten opzichte van 2009).
Low Rate Initial Production
In 2001 werd op grond van de plannen van de Amerikaanse krijgsmachtdelen bepaald dat 465 toestellen moesten worden gebouwd tijdens de
ontwikkeling in de zogenaamde Low Rate Initial Production (LRIP) fase. Bij
Amerikaanse defensieprojecten is een overlap van 10 procent van het
totale aantal systemen van ontwikkeling en productie niet ongebruikelijk.
In 2010 werd het aantal tijdens de LRIP-fase door de Verenigde Staten aan
te schaffen toestellen verlaagd tot 420. Vice-admiraal Venlet, het hoofd
van het Joint Strike Fighter Program Office (JPO) van het F-35 programma, heeft onlangs zijn bezorgdheid geuit de risico’s van de gelijktijdige ontwikkeling en productie. Naar verwachting zal het aantal
toestellen dat tijdens de ontwikkeling wordt aangeschaft vanwege de met
deze risico’s verbonden kosten verder dalen. Mocht een volgend kabinet
besluiten tot de aanschaf van de F-35 als vervanger van de F-16, dan
schaft Nederland volgens de nu voorziene invoerreeks naast de reeds
aangeschafte twee toestellen nog eens tien toestellen aan in de LRIP-fase.
Volgens de huidige planning worden deze eerste tien toestellen in de
laatste LRIP-reeks geproduceerd en in 2019 opgeleverd. Tegen die tijd zal
de ontwikkeling nagenoeg zijn voltooid en daarmee het risico van
gelijktijdig ontwikkelen en produceren aanzienlijk zijn afgenomen.
Foreign Military Sales/Verkoop aan FMS-klanten
De eerste Foreign Military Sales (FMS) bestelling door een niet-partnerland van F-35 toestellen wordt in het rapport vermeld. Het betreft de
verkoop van negentien toestellen aan Israël. Onlangs heeft Japan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 488, nr. 280

2

besloten tot de aanschaf van 42 F-35 toestellen. De jaarrapportage van het
project Vervanging F-16 over 2010 bevat naast een overzicht van de
planreeksen van alle partnerlanden ook de verkoopresultaten van F-35
toestellen aan niet-partnerlanden via FMS. In de jaarrapportage over 2011
zal dit overzicht wederom worden opgenomen.
Unit cost/Stuksprijs
In dit hoofdstuk worden de actuele (2010) Program Acquisition Unit Cost
en Average Procurement Unit Cost vermeld. Zoals uiteengezet in de brief
van 5 juli 2007 (Kamerstuk 26 488, nr. 60) zijn deze parameters niet
bruikbaar voor Nederland omdat in de berekening wordt uitgegaan van de
drie typen toestellen en omdat de kosten van de ontwikkeling en hieraan
gerelateerde infrastructuur worden meegerekend. In de jaarrapportage
Vervanging F-16 over 2010 is een overzicht opgenomen van de gemiddelde kale stuksprijs voor de Nederlandse invoerreeks. Daarbij is tevens
de historische prijsontwikkeling opgenomen. Na het verschijnen van de
jaarrapportage in maart 2011 is in de brief van 1 juli 2011 de gemiddelde
kale stuksprijs gemeld van € 60,4 miljoen, op grond van de informatie
waarop ook het SAR-rapport berust (Kamerbrief 26 488, nr. 275).
Cost variance/Kostenwijzigingen
Het rapport biedt een overzicht van diverse Amerikaanse kostenposten bij
de ontwikkeling en productie die zijn gewijzigd ten opzichte van het
rapport uit 2009. Voor de ontwikkeling van de F-35 meldt het rapport een
stijging van $ 3,2 miljard (in base year 2002 dollars). Nederland levert een
vaste bijdrage van $ 800 miljoen aan de ontwikkeling van de F-35. De
kostenoverschrijding resulteert dan ook niet in een hogere Nederlandse
bijdrage.
De op Nederland toegespitste financiële informatie die in de jaarrapportage wordt verwerkt, houdt rekening met de verschillende kostenfactoren die in het rapport aan de orde komen.
Contracts/Lopende contracten
Het rapport schetst kort de stand van zaken van de verschillende
contracten die voor toestellen en motoren zijn gesloten. Het betreft
contracten voor de aanschaf van toestellen en motoren voor de System
Development and Demonstration (SDD) fase en voor de bestellingen van
vliegtuigen en motoren in de productieseries LRIP-1 tot en met 4. Bij elk
contract wordt een schatting gegeven van de verwachte kosten aan het
einde van het contract. Over de tweede motor, de F136, wordt gemeld dat
het contract wordt beëindigd omdat de Amerikaanse overheid de
ontwikkeling van de motor staakt. Bij de overige contracten worden
kostenstijgingen gemeld. De oorzaken van deze kostenstijgingen zijn aan
u gemeld met de jaarrapportage Vervanging F-16 over 2010. Bij het LRIP-3
contract wordt vermeld dat daarin twee toestellen voor het Verenigd
Koninkrijk en een optie voor het eerste Nederlandse toestel zijn
inbegrepen. Ten tijde van het verschijnen van het SAR-rapport, begin april
2011, waren de onderhandelingen over het LRIP-4 contract met de
fabrikant nagenoeg voltooid. Het derde toestel voor het Verenigd
Koninkrijk wordt wel genoemd, maar het tweede Nederlandse toestel niet
omdat de besluitvorming in Nederland toen nog niet was voltooid.
Deliveries and expenditures/Resultaat afleververplichting
Uit het rapport blijkt dat de levering van toestellen door de fabrikant
Lockheed Martin achterloopt op de oorspronkelijke planning. Op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 488, nr. 280

3

moment van publicatie van het rapport waren tien van de 27 af te leveren
toestellen geleverd. Sindsdien zijn de planning en het productieproces
aangepast. Zoals aan de Kamer gemeld met de brief van 7 januari 2011
(Kamerstuk 26 488, nr. 252) is de geplande afleverdatum van het eerste
Nederlandse testtoestel augustus 2012. Volgens de huidige prognoses van
de fabrikant zal deze afleverdatum worden gehaald.
Operating en support costs/Instandhoudingskosten
Het rapport vergelijkt de instandhoudingskosten van een Amerikaanse
F-16 C/D met de Amerikaanse F-35. Omdat er nog geen praktijkgegevens
zijn, wordt er niet uitgegaan van de werkelijke kosten van de F-35, maar
van een schatting van de kosten op grond van gegevens van andere
jachtvliegtuigen. Daaruit blijkt dat de instandhouding van de F-35 duurder
is op basis van Amerikaanse uitgangspunten die overigens niet volledig
worden genoemd. Het rapport meldt dat ondanks inspanningen om de
kosten tussen de wapensystemen vergelijkbaar te maken dit niet volledig
mogelijk is doordat twee verschillende onderhoudsconcepten met elkaar
worden vergeleken. De totale kosten van de F-16 betreffen de kosten voor
een nieuwer en ander model F-16 dan dat Nederland gebruikt, de F-16
AM/BM. Daarmee zijn de gepresenteerde verschillen niet één op één op
Nederland van toepassing. In de jaarrapportage Vervanging F-16 wordt
jaarlijks, mede op grond van de aangeleverde informatie, inzicht gegeven
in de verwachte exploitatiekosten over 30 jaar, toegespitst op de Nederlandse situatie.
Afsluitend en concluderend
Het rapport bevat informatie die vooral relevant is voor de Amerikaanse
situatie en gaat uit van de Amerikaanse aantallen en budgetreeksen. De
informatie vertoont grote parallellen met de informatie die Nederland ter
beschikking krijgt in de verschillende vergaderfora in het kader van het
F-35 programma. De onderwerpen die in het rapport worden beschreven
maken, toegespitst op de Nederlandse situatie en voor zover relevant,
deel uit van de jaarrapportage Vervanging F-16. Op uw verzoek is,
rekening houdend met de geplande jaarlijkse verschijningsdatum van de
meest actuele financiële informatie waarop ook de SAR is gebaseerd, het
rapportagemoment van de jaarrapportage verschoven naar 1 juni,
waardoor het mogelijk wordt die informatie daarin te verwerken.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 488, nr. 280

4