Wageningen Economic Research

De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of

Postbus 29703

nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research

2502 LS Den Haag

bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van

T 070 335 83 30

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

E communications.ssg@wur.nl

van belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving.

wur.nl/economic-research

Met ongeveer 30 vestigingen, 7.200 medewerkers (6.400 fte) en 13.200 studenten
en ruim 150.000 Leven Lang Leren-deelnemers behoort Wageningen University &

Rapport 2022-101

Research wereldwijd tot de aansprekende kennisinstellingen binnen haar domein.

ISBN: 978-94-6447-435-0

De integrale benadering van de vraagstukken en de samenwerking tussen

De effecten van de voorgenomen
wijzigingen in kostprijzen en tarieven van
de NVWA voor bedrijven en sectoren

verschillende disciplines vormen het hart van de unieke Wageningen aanpak.

Ron Bergevoet, Nico Bondt

De effecten van de voorgenomen
wijzigingen in kostprijzen en tarieven van
de NVWA voor bedrijven en sectoren

Ron Bergevoet, Nico Bondt

Dit onderzoek is uitgevoerd door Wageningen Economic Research in opdracht van en gesubsidieerd door het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, in het kader van het Beleidsondersteunend
onderzoeksthema economie (KD-2022-048).

Wageningen Economic Research
Wageningen, oktober 2022

RAPPORT
2022-101
ISBN 978-94-6447-435-0

Ron Bergevoet, Nico Bondt, 2022. De effecten van de voorgenomen wijzigingen in kostprijzen en tarieven
van de NVWA voor bedrijven en sectoren. Wageningen, Wageningen Economic Research, Rapport 2022-101.
54 blz.; 3 fig.; 18 tab.; 0 ref.

De gevolgen van een tariefverandering van de NVWA, gebaseerd op een aangepaste kostprijs, worden voor
het bedrijfsleven geanalyseerd. Door grote verschillen in financiële resultaten binnen sectoren, tussen
bedrijven en tussen verschillende jaren is het niet mogelijk om eenduidig vast te stellen of de
kostendekkende NVWA-tarieven 2023 voor bedrijven onaanvaardbare gevolgen voor de draagkracht van
bedrijven zullen hebben. Voor de bedrijven waarbij een inschatting van de effecten wel mogelijk is, dalen het
netto-bedrijfsresultaat of de inkomens tussen de 1,8 en 5%.
The consequences of a rate change by the NVWA, based on an adjusted cost price, are analysed for the
business community. Large differences in financial results within sectors and between businesses within and
between different years make it impossible to determine unequivocally whether the cost-covering NVWA
rates for 2023 for businesses will have unacceptable consequences for their financial capacity. For those
businesses where an estimate of the impact is actually possible, the net operating result or income will drop
between 1.8% and 5%.
Trefwoorden: NVWA, tarieven, draagkracht

Dit rapport is gratis te downloaden op https://doi.org/10.18174/578279 of op www.wur.nl/economicresearch (onder Wageningen Economic Research publicaties).
© 2022 Wageningen Economic Research
Postbus 29703, 2502 LS Den Haag, T 070 335 83 30, E communications.ssg@wur.nl,
www.wur.nl/economic-research. Wageningen Economic Research is onderdeel van Wageningen University &
Research.

Dit werk valt onder een Creative Commons Naamsvermelding-Niet Commercieel 4.0 Internationaal-licentie.

© Wageningen Economic Research, onderdeel van Stichting Wageningen Research, 2022
De gebruiker mag het werk kopiëren, verspreiden en doorgeven en afgeleide werken maken. Materiaal van
derden waarvan in het werk gebruik is gemaakt en waarop intellectuele eigendomsrechten berusten, mogen
niet zonder voorafgaande toestemming van derden gebruikt worden. De gebruiker dient bij het werk de door
de maker of de licentiegever aangegeven naam te vermelden, maar niet zodanig dat de indruk gewekt wordt
dat zij daarmee instemmen met het werk van de gebruiker of het gebruik van het werk. De gebruiker mag
het werk niet voor commerciële doeleinden gebruiken.
Wageningen Economic Research aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit
het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.
Wageningen Economic Research is ISO 9001:2015 gecertificeerd.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101 | Projectcode 2282300569
Foto omslag: Wageningen University & Research

Inhoud

Woord vooraf

5

Samenvatting

6

S.1

Het nieuwe kostprijs model van de NVWA

6

S.2

Belangrijkste uitkomsten

6

S.3

Werkwijze

8

Summary

1

2

3

9
S.1

The NVWA’s new cost price model

S.2

Primary findings

9

S.3

Method

11

Inleiding en achtergrond

12

1.1

Huidige situatie

12

1.2

Projectdoelstelling

13

Aanpak

14

2.1

Werkwijze

14

2.2

Interviews

14

2.3

Disclaimer

15

Achtergrond tariefveranderingen

17

3.1

Retribueerbare activiteiten NVWA

17

3.1.1 Tarieven voor retribueerbare activiteiten van de NVWA

17

3.1.2 Programma Herziening PDC, kostprijs-en retributiestelsel NVWA

17

Gevolgen verandering tarieven 2023 voor sectoren en bedrijven

19

Kosten, opbrengsten en rendabiliteit van bedrijven en sectoren

22

4.1

3.2
4

4.2

4.3

5

9

Slachterijen

22

4.1.1 Financiële gegevens

22

4.1.2 Varkensslachterijen

23

4.1.3 Slachtkosten bij grote slachterijen

24

4.1.4 Kleinere slachterijen/slagerijen

24

Primaire bedrijven

24

4.2.1 Varkensbedrijven

24

4.2.2 Vleeskuikenbedrijven

25

4.2.3 Vleeskalveren

26

Plantaardige productiesectoren

26

4.3.1 Pot- en perkplanten en bomen

27

4.3.2 Zaadveredelingsbedrijven en pootaardappeltelers

27

4.3.3 Bloembollen

27

Gevolgen van de tariefveranderingen voor slachthuizen

28

5.1

Achtergrond

28

5.2

De gevolgen van de verandering van de belangrijkste tarieven voor slachterijen

31

5.2.1 Slachterijen CoVo groep 1

31

5.2.2 Gevolgen voor slachterijen CoVo groep 3

32

6

7

8

9

Export, import en certificering

33

6.1

Levende exportdieren

33

6.2

Import hoog risico levensmiddelen “niet veterinair”

34

6.3

Exportcertificering, aanlandkeuringen en import

35

Plantaardige sectoren

36

7.1

Fytosanitaire inspecties

36

7.2

Import en doorvoer van hoog-risicoproducten

37

Feedback vanuit bedrijfsleven

38

8.1

Nieuwe kostprijsmodel

38

8.2

Het proces

39

8.3

Belang van kleinere slachterijen

39

8.4

Impact kostenstijging

40

8.5

Problemen voor specifieke categorieën bedrijven

40

Analyse

45

9.1

Nieuwe kostprijsmodel

45

9.2

9.3

Tarieven van de NVWA in relatie tot de draagkracht van bedrijven

45

9.2.1 Slachterijen

45

9.2.2 Primaire veehouderijbedrijven

46

9.2.3 Plantaardige sectoren

47

Ten slotte

48

10

Conclusies

49

Bijlage 1

Verdeling van de bijdrage overheid aan retributietarieven

50

Bijlage 2

Verandering in kosten door kostendekkende concepttarief 2023 voor een aantal

Bijlage 3

bedrijven/sectoren

51

Baten van keuringsdiensten

53

Woord vooraf

De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) wordt bekostigd vanuit twee geldstromen. De
ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
betalen 77% van de totale NVWA-kosten. De overige 23% wordt betaald door derden (bedrijven). Deze
betalingen door derden worden via retributies bij het bedrijfsleven in rekening gebracht. Er is door de NVWA
een nieuw kostprijsmodel ontwikkeld dat uitgaat van inzichtelijke kostendekkende tarieven die specifiek aan
de bedrijven, waarbij de NVWA toezicht en certificering uitvoert, toegerekend worden.
Bij de ministeries van LNV en VWS is behoefte aan inzicht in de integrale en specifieke effecten van de
veranderingen van de berekende volledig kostendekkende concepttarieven voor 2023 van de NVWA op basis
van het nieuwe kostprijsstelsel voor de afzonderlijke sectoren en de belangrijkste bedrijfstypen die daarvan
deel uitmaken.
We willen de begeleidingscommissie, bestaande uit dr. H. Roodbeen, mr. G.J. Koevoets, R. Boot MSc,
drs. E Ronteltap van het ministerie van LNV en drs. P. Sanders en ing. M. van Boxtel van de NVWA zeer
hartelijk danken voor het beschikbaar stellen van de benodigde gegevens, het meedenken en het geven van
waardevolle input op de opzet van het onderzoek en de duiding van de uitkomsten.

Ir. O. (Olaf) Hietbrink
Business Unit Manager Wageningen Economic Research
Wageningen University & Research

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

|5

Samenvatting

S.1

Het nieuwe kostprijs model van de NVWA

De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) staat als toezichthouder voor de veiligheid van voedsel
en consumentenproducten. De NVWA wordt bekostigd vanuit twee geldstromen. De ministeries van LNV en
VWS betalen 77% van de totale NVWA-kosten. De overige 23% wordt betaald door derden (bedrijven).
Afrekening voor de uitgevoerde werkzaamheden met het bedrijfsleven geschiedt aan de hand van door de
minister vastgestelde tarieven. Deze bij het bedrijfsleven in rekening gebrachte kosten zijn niet
kostendekkend. De overheid vult in 2022 ongeveer € 35 mln. aan, de zogenoemde ‘demping’.
In het Coalitieakkoord 2021-2025 is de ambitie opgenomen om te komen tot kostendekkende NVWAtarieven. Bovendien is er vorig jaar een programma gestart met als doel om het kostprijsmodel en het
huidige retributiestelsel te herzien. Het komen tot kostendekkende tarieven heeft mogelijk voor veel
bedrijven gevolgen. In dit onderzoek worden de gevolgen voor verschillende bedrijven en sectoren
beschreven.
Het doel van het onderzoek was inzicht te krijgen in:
• De effecten van veranderingen in de door de NVWA gehanteerde retributiecategorieën voor de bedrijven
die onder toezicht staan en of aanvragen voor keuring of certificering doen. Wat is het verband tussen de
gegevens per retributiecategorie en de relevante bedrijven of sectoren?
• De effecten voor de bedrijfsvoering van deze bedrijven (omzet, winstverwachting en concurrentiepositie)
ten gevolge van de tariefverandering.
• De mate waarin de effecten toe te rekenen zijn aan: het nieuwe kostprijsmodel, het niet langer toepassen
van de generieke demping (kostendekkendheid), het beleid en regelgeving inzake de kostendoorrekening
van het toezicht van de NVWA, de jaarlijkse inflatiecorrectie.

S.2

Belangrijkste uitkomsten

Voor alle onderzocht bedrijven en sectoren geldt:
• Er zijn grote verschillen in inkomens en nettomarges tussen bedrijven
• Er zijn grote verschillen in inkomens tussen verschillende jaren bij bedrijven.
Gevolgen voor slachthuizen:
• De concept kostendekkende start- en kwartiertarieven voor de slachthuizen zijn hoger dan de vastgestelde
tarieven 2022. Het verschil is relatief het grootst bij de slachthuizen met CoVo-toezicht groep 3 (de kleine
ambachtelijke slagers). Dit wordt veroorzaakt doordat er bij het berekening van kostendekkende tarieven
geen rekening wordt gehouden met beleidsmatige prijsaanpassingen.
• Voor de grote slachthuizen (CoVo-groep 1) nemen bij het toepassen van de berekende concepttarieven de
kosten toe met: € 0,19 per varken, € 1,28 en € 1,26 per rund en schaap en per geslacht vleeskuiken is de
toename € 0,0063
• Het is niet mogelijk voor middelgrote en kleine slachterijen (CoVo-groep 2 en 3) de gevolgen per geslacht
dier te berekenen. Dit komt door de heterogeniteit van slachtbedrijven, waarbij vaak meerdere diersoorten
in wisselende verhoudingen geslacht worden (vooral runderen, varkens, schapen en geiten).
• De verhouding start-/kwartiertarief wisselt sterk tussen bedrijven.
• Er is een effect van andere recent gestegen kosten (energie en arbeid) op rendabiliteit en inkomens
• Slachterijen: de kosten stijgen met + € 10 mln. Dit betekent een afname van 1,8% -5,2% van de
nettomarge, per geslacht dier nemen de kosten toe: + 0,19 €/varken, 0,63 € /vleeskuiken en € 1,26/rund
hogere slachtkosten. Er zijn grote verschillen tussen slachterijen door een verschillende verhouding start/kwartiertarieven.

6 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

• Primaire bedrijven: wel/niet/gedeeltelijk doorberekenen van hogere NVWA-tarieven? Indien de hogere
NVWA-tarieven bij de slachterijen wordt doorberekend naar de primaire bedrijven betekent dit een afname
van ongeveer 2-4% van het gemiddeld bedrijfsinkomen op varkensbedrijven.
• Exportcertificering: als alles wordt doorberekend naar de veehouder betekent dit een afname van het
bedrijfsinkomen met 3,4% voor een zeugenbedrijf en met 8,5% voor een vleesvarkensbedrijf voor die
bedrijven die alle dieren via de export naar buitenlandse slachterijen afzetten.
Gevolgen voor kosten export, import en certificering:
• Exportcertificering vlees: is een toename van de kosten van gemiddeld € 3,69 per ton naar gemiddeld
€ 4,88 per ton.
• Levende export: per geëxporteerd dier nemen de kosten voor het bedrijfsleven per big met € 0,18 toe en
per vleesvarken is de toename € 0,84.
• Exportcertificering & -tarieven voor aanlandkeuringen stijgen beperkt of dalen.
• De meeste NVWA-tarieven voorinvoer- en doorvoercontroles uit derde landen van producten van dierlijke
oorsprong, voor levende producten, voor dierlijke bijproducten, hooi en stro en voor ‘samengestelde
producten’ zijn over het algemeen met ongeveer 25% gestegen.
Gevolgen voor plantaardige sectoren:
• Fytosanitaire inspecties: met name door het toerekenen van kosten van ‘databeheer exporteisen
fytosanitair’ nemen de kosten per exportcertificaat toe.
• Import en doorvoer van hoog-risicoproducten:
o kostenstijging van circa € 1,08 mln. waarvan €0,38 mln. voor monstername en €0,7 mln. voor
monsteranalyse (door een toename van het aantal monsters).
o Een belangrijke reden is een stijging van het minimumbedrag per partij, van € 75,72 (vastgesteld tarief
2022) naar € 189,84.
o het ontbreken van een omslagstelsel maakt dat de kosten bij de steekproefpartij terechtkomen. Op
verzoek van het bedrijfsleven onderzoekt de NVWA de mogelijkheden om een omslagstelsel in te voeren.
Er is geen eenduidig antwoord met betrekking tot de impact van het doorberekenen van kostendekkende
concept-NVWA-tarieven te geven omdat:
• De concurrentiepositie van bedrijven door meer factoren bepaald wordt dan de handhavingskosten van de
NVWA. Het Nederlandse landbouwbedrijfsleven was ondanks de hogere kostenstructuur (waarvan de
retribueerbare NVWA-tarieven een onderdeel zijn) nog steeds in staat om een sterke exportpositie te
behouden. Efficiëntie en schaalgrootte waren daarbij bepalende factoren.
• De invloed op de draagkracht van individuele bedrijven lastig te beoordelen is. Dit komt door de grote
verscheidenheid aan sectoren en bedrijven waarvoor de NVWA toezicht en certificering toepast. Binnen
sectoren zijn er grote verschillen in financiële resultaten zowel binnen bedrijven als tussen jaren.
Conclusies
• Het nieuwe kostprijsmodel van de NVWA geeft meer inzicht in de opbouw van de tarieven van de NVWA.
Belanghebbenden van sectoren/bedrijven geven aan voldoende inzicht in de opbouw van het model te
hebben. Wel is er verschil van inzicht over of en hoe bepaalde kosten toegerekend moeten worden.
• Bij de berekening van de kostendekkende concepttarieven 2023 wordt er geen rekening gehouden met
generieke of specifieke demping waarvan nog wel sprake was bij de vastgestelde tarieven 2022. Besluiten
over dempen van tarieven worden genomen op basis van de voorcalculatie en input uit het voorliggende
rapport en onder andere de consultatie. Bij vergelijking van de vastgestelde tarieven 2022 met de
kostendekkende concept tarieven 2023 stijgen vooral de starttarieven met 80 tot 100%.
• Voor de meeste onderzochte sectoren/bedrijven is de kostenstijging substantieel in absolute bedragen
maar in perspectief met andere kosten beperkt.
• Voor slachterijen en primaire veehouderijbedrijven:
o De kostenstijging bij de slachterijen en uitsnijderijen is € 12,8 mln.
▪ Dit is 1,8% van de netto marge van de slachterijen en vleeswarenindustrie in 2020.
▪ Als de varkensslachterijen hun kostenverhoging volledig zouden doorberekenen aan de
vleesvarkenshouders, dan gaat het om gemiddeld bijna 2% van het bedrijfsinkomen.
▪ Als de pluimveeslachterijen hun kostenverhoging volledig zouden doorberekenen aan de
vleeskuikenhouders, dan gaat het bedrijfsinkomen met 2% tot 4% omlaag.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

|7

• De tariefstijging is het sterkst bij kleine slachterijen. Echter, door de grote variaties in nettobedrijfsresultaat tussen jaren en tussen bedrijven kan de impact voor specifieke jaren of bedrijven groter
zijn dan dat uit de analyse op sectorniveau blijkt.
• Bij het wegvallen van specifieke demping kan de daardoor resulterende kostenstijging in de tarieven van
de NVWA voor een aantal bedrijven wel aanleiding zijn om bepaalde activiteiten te staken.
• Bij de plantaardige sectoren worden retributies ingevoerd voor databeheer exporteisen fytosanitair
€ 1,8 mln. en € 1,7 mln. voor databeheer importeisen fytosanitair. Het betreft voorbereidende
werkzaamheden van de import- en exportkeuringen die door de Plantkeurdiensten worden uitgevoerd. De
kosten voor het bedrijfsleven stijgen hierdoor van € 76,6 mln. naar € 80,1 mln.

S.3

Werkwijze

Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van databronnen en de uitkomsten van een aantal interviews met
belanghebbenden.
Databronnen
Bij de data-analyse is gebruikgemaakt van de volgende bronnen:
• Door de NVWA ter beschikking gestelde gegevens over huidige en voorgestelde tarieven, uitgevoerde
retribueerbare activiteiten, aantallen en hoeveelheden van gecontroleerde bedrijven, dieren en producten,
detailgegevens van voorbeeldbedrijven.
• Door de NVWA opgestelde conceptnota’s over aanpassingen van het kostprijsmodel als ook gegevens van
in de berekeningen gebruikte voorbeeldbedrijven.
• Data van CBS, RVO en Comext over aantallen aanwezige en geslachte dieren, geïmporteerde en
geëxporteerde dieren en producten.
Interviews
Om inzicht te krijgen in de mening van de belanghebbenden, zijn diverse belanghebbenden geïnterviewd. Zie
paragraaf 2.2.
De NVWA heeft inzicht gegeven in de omvang van de verschillende retribueerbare werkzaamheden (tijd en
geld) per retributiecategorie daarnaast zijn gegevens over aantallen dieren en hoeveelheid producten waarop
het toezicht betrekking heeft gedeeld. De vertaling naar genoemde sectoren is door Wageningen Economic
Research uitgevoerd, met behulp van aanvullende of gerelateerde data van de NVWA.

8 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Summary

S.1

The NVWA’s new cost price model

The Netherlands Food and Consumer Product Safety Authority (Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit,
NVWA) is the regulator appointed to ensure the safety of food and consumer products. The NVWA is funded
from two streams. The Ministry of Agriculture, Nature and Food Quality (Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, LNV) and the Ministry of Health, Welfare and Sport (Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, VWS) pay 77% of the NVWA’s total costs. The remaining 23% is paid by third parties
(businesses). Costs for activities carried out are settled with the business community using rates set by the
Minister. These charges passed on to the business community are not cost-covering. In 2022, the
government will inject approximately € 35 million as a ‘cushion’.
The 2021-2025 Coalition Agreement includes the ambition to introduce cost-covering NVWA rates. In
addition, a programme was launched last year with the aim of reviewing the cost price model and the current
fee system. The introduction of cost-covering rates may have consequences for many businesses. This study
describes the consequences for different businesses and sectors.
The purpose of the study was to gain an insight into:
• The impact of changes to the fee categories used by the NVWA for businesses that are supervised and/or
which submit applications for inspection or certification. What is the relationship between the data by fee
category and the relevant businesses or sectors?
• The impact on the operations of these businesses (turnover, profit expectations and competitive position)
as a result of the rate change.
• The degree to which the impact can be attributed to the new cost price model, the withdrawal of the
generic cushion (cost coverage), the policy and regulations for passing on costs for supervision by the
NVWA, and the annual inflation adjustment.

S.2

Primary findings

The following applies to all businesses and sectors examined:
• There are major differences in income and net margins between businesses.
• There are major differences in income between different years at businesses.
Specific consequences for slaughterhouses:
• The notional cost-covering initial and 15 minutes rates for slaughterhouses are higher than the rates set
for 2022. In relative terms, the difference is greatest for slaughterhouses in supervision group 3 under the
EU Official Controls Regulation or OCR (small artisanal butchers). This is due to the fact that policy-based
price adjustments are not taken into account when calculating cost-covering NVWA rates. For large
slaughterhouses (OCR group 1), the application of the calculated notional rates increases the costs by
€ 0.19 per pig, € 1.28 per cow and € 1.26 per sheep, and for every slaughtered broiler the increase is
€ 0.0063.
• It is not possible to calculate the consequences per slaughtered animal for small and medium-sized
slaughterhouses (OCR groups 2 and 3). This is due to the heterogeneity of abattoirs, where several species
are often slaughtered in varying ratios (especially cattle, pigs, sheep and goats).
• The initial/quarterly rate ratio will vary greatly between businesses.
• Other recently increased costs (energy and labour) will affect profitability and income.
• Slaughterhouses: Costs will rise by € 10+ million. This means a fall of between 1.8% and 5.2% for the net
margin; per slaughtered animal the slaughter costs will rise by € 0.19 / pig, € 0.63 / broiler and € 1.26 /
cow. There are major differences between slaughterhouses due to a varying initial/quarterly rate ratio.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

|9

• Primary businesses: Will higher NVWA rates be passed on? In full? Partially? Not at all? If the higher NVWA
rates for slaughterhouses are passed on to primary businesses, for pig farms this will mean that their
average income will decline approximately 2-4%.
• Export certification: If everything is passed on to the livestock farmer, for those businesses that sell all
their animals via export to foreign slaughterhouses this will mean a decline in income of 3.4% for a sow
farm and 8.5% for a pig fattening farm.
Consequences for export, import and certification costs:
• Meat export certification: There will be an increase in costs from an average of € 3.69 per ton to an
average of € 4.88 per ton.
• Live exports: For every animal exported, the costs for the business community will rise by € 0.18 per piglet
and by € 0.84 per fattening pig.
• Export certification & rates for landing inspections will increase slightly or fall.
• Most NVWA rates for import and transit controls carried out on products of animal origin, live products,
animal by-products, hay and straw and ‘composite products’ from third countries have generally increased
by around 25%.
Consequences for crop and plant production sectors:
• Phytosanitary inspections: The costs per export certificate will increase, especially due to the allocation of
costs for ‘data management due to phytosanitary export requirements’.
• Import and transit of high-risk products:
o Costs will rise by approximately € 1.08 million. Of which € 0.38 million for taking samples and € 0.7
million for the analysis of samples as a result of an increase in the number of samples).
o The absence of an envelope system means that the costs will be allocated to the sample batch. At the
request of the business community, the NVWA is investigating the possibilities of introducing such
envelope system.
There can be no clear answer with regard to the impact of passing on cost-covering notional NVWA rates
because:
• The competitive position of businesses is determined by other factors besides the NVWA’s supervision
costs. Despite the higher cost structure (of which the chargeable NVWA rates are a part), the Dutch
agricultural industry was still able to maintain a strong export position. Efficiency and scale were decisive
factors in this.
• The impact on the financial capacity of individual businesses is difficult to assess. This is due to the fact
that a wide variety of sectors and businesses are subject to supervision and certification by the NVWA.
Within sectors, there are major differences in financial results both within businesses and between years.
Conclusions
• The NVWA’s new cost price model provides more insight into the make-up of the NVWA’s rates.
Sector/business stakeholders are indicating that they have a sufficient understanding of the structure of
the model. However, there is a difference in understanding in terms of whether and how certain costs
should be allocated.
• The calculation of the cost-covering NVWA concept rates for 2023 does not take account of any generic or
specific cushion, which was still included for the rates set for 2022. Decisions about price adjustments are
taken on the basis of the preliminary calculation and input from the present report and, among other
things, the consultation. When comparing the fixed rates for 2022 with the cost-effective concept rates for
2023, the starting rates in particular increase by 80 to 100%. For most of the sectors/businesses
examined, the cost increase will be substantial in absolute terms but limited when placed in context with
other costs.
• For slaughterhouses and primary livestock farms:
o The cost rise for slaughterhouses and cutting plants will be € 12.8 million.
▪ This equates to 1.8% of the net margin of the slaughterhouses and meat processing industry in 2020.
▪ If pig slaughterhouses were to pass on their cost increase in full to fattening pig farmers, this would
average out at almost 2% of farm income.
▪ If poultry slaughterhouses were to pass on their cost increase in full to broiler farmers, farm income
would drop by 2% to 4%.

10 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

• The rate increase will be highest for small slaughterhouses. However, due to large variations in net
operating results between years and between businesses, the impact for specific years or businesses may
be greater than the analysis at sector level shows.
• The withdrawal of the specific cushion and the resulting cost rise in the NVWA’s rates may well prompt a
number of businesses to cease certain activities.
• The NVWA will introduce fees for data management of import and export requirements of phytosanitary
products. These fees amount to €1.8 million for export and €1.7 million import. It concerns preparatory
work for the import and export inspections that are carried out by the Plant Inspection Services. As a
result, the costs for the business community will rise from € 76.6 million to € 80.1 million.

S.3

Method

Data sources and the results of a number of interviews with stakeholders were used for this study.
Data sources
The following sources were used for the data analysis:
• Data made available by the NVWA on current and proposed rates; chargeable activities carried out;
numbers and quantities of audited businesses, animals and products; and details of model businesses.
• Concept notes drawn up by the NVWA on adjustments to the cost price model as well as data from model
businesses used in the calculations.
• Data from Statistics Netherlands (CBS), the Netherlands Enterprise Agency (RVO) and Comext on the
number of present and slaughtered animals and the number of imported and exported animals and
products.
Interviews
Various stakeholders were interviewed to gain an insight into the opinions of stakeholders. See section 2.2.
The NVWA provided an insight into the scope of the various chargeable activities (time and money) per fee
category and shared data on the number of animals and quantity of products to which the supervision
relates. This information was translated to the sectors mentioned by Wageningen Economic Research, with
the help of additional or related data from the NVWA.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 11

1

Inleiding en achtergrond

1.1

Huidige situatie

De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) staat als toezichthouder voor de veiligheid van voedsel
en consumentenproducten. Ook heeft de NVWA taken op het gebied van dierenwelzijn natuur,
plantgezondheid en gewasbescherming. De NVWA controleert en bevordert onder andere de naleving van
voedsel-wet- en regelgeving. Hierdoor worden maatschappelijke en economische belangen beschermd en
worden een groot aantal EU-verordeningen uitgevoerd.
De totale begroting van de NVWA voor 2023 bedraagt € 553 mln.1 De NVWA wordt bekostigd vanuit twee
geldstromen. De ministeries van LNV en VWS betalen 77% van de totale NVWA-kosten. De overige 23%
wordt betaald door derden (bedrijven). Deze betalingen door derden worden via retributies (voor kosten van
bijvoorbeeld officiële controles zoals keuringen, herinspecties, kosten van monsternames) bij het
bedrijfsleven in rekening gebracht.

2

Afrekening voor de uitgevoerde werkzaamheden met het bedrijfsleven geschiedt aan de hand van door de
minister vastgestelde tarieven. Deze tarieven worden door de ministers van LNV en VWS vastgesteld in
ministeriële regelingen en kunnen afwijken van de op kostprijs gebaseerde berekende tarieven. Op basis van
de huidige tarieven brengt de NVWA in 2022 ongeveer € 120 mln. bij het bedrijfsleven in rekening. Hiervan
is ongeveer € 19 mln. voor de retribueerbare werkzaamheden van Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS).
Omdat de huidige tarieven niet volledig kostendekkend zijn, vult de overheid daar in 2022 ongeveer
€ 35 mln. op aan, de zogenoemde ‘demping’.3 Een opsplitsing van de demping naar de verschillende
kostenposten staat in Bijlage 1.
De reden voor het op het ogenblik niet kostendekkend zijn van de tarieven is onder meer dat in de afgelopen
vier jaren sommige kosten van door de NVWA uitgevoerde werkzaamheden niet in rekening zijn gebracht en
dat de gestegen kosten van extra toezicht of toezichtsontwikkeling slechts gedeeltelijk zijn doorberekend aan
het bedrijfsleven (‘de generieke demping’). Ook is er geen inflatiecorrectie toegepast. Deze generieke
demping (voor 2022 begroot op € 17 mln.) is ontstaan door vanaf 2019 de stijging van de NVWA-tarieven te
maximeren. Daarnaast zijn er ook specifieke dempingen, zoals de tegemoetkoming in de kosten in het kader
van versterking toezicht in de vleesketen en kosten binnen fytosanitaire domein in relatie tot import of
export. Deze specifieke demping is voor 2022 begroot op € 18 mln. Het voornemen is om een aantal kosten
die voorheen via demping door de overheid werden betaald vanaf 2023 door te berekenen aan het
bedrijfsleven.
In het Coalitieakkoord 2021-2025 is de ambitie opgenomen om deze kabinetsperiode te komen tot
kostendekkende NVWA-tarieven, en dus alle kosten die juridisch volgens de OCR of Maat Houden 2014
moeten of mógen worden doorgerekend aan derden, ook daadwerkelijk door te berekenen.
Los hiervan is er een vorig jaar gestart programma met als doel om het kostprijsmodel en het huidige
retributiestelsel te herzien. Hierin werken overheid en bedrijfsleven nauw samen. Inmiddels is er een herzien
kostprijsmodel waarbij sprake is van een gewijzigde kostentoerekening en een gewijzigde PDC (productenen dienstencatalogus). Gebruikmaken van het herziene kostprijsmodel heeft kostenverschuivingen tot
gevolg, die weer invloed hebben op de hoogte van het tarief. De minister heeft aan de Tweede Kamer
toegezegd de sectoren te betrekken bij het vaststellen van het nieuwe kostprijsmodel en tarievenstelsel.4
1
2

3

4

NVWA, Voorcalculatie retributietarieven 2023, Conceptversie 1 augustus 2022
Retribueerbaar is hier te lezen als door te berekenen. Het kader voor doorberekenen van kosten is Maat houden 2014 en de
Europese controleverordening (EU) 2017/625)
https://open.overheid.nl/repository/ronl-a80af81e7e65309dda9a9fb180de337fb1fa90e2/1/pdf/kostendekkend-maken-tarievennvwa-en-aanpassing-kostprijsmodel.pdf
https://open.overheid.nl/repository/ronl-a80af81e7e65309dda9a9fb180de337fb1fa90e2/1/pdf/kostendekkend-maken-tarievennvwa-en-aanpassing-kostprijsmodel.pdf

12 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Met het herziene kostprijsmodel heeft de NVWA een impactanalyse/droogrun uitgevoerd waarin de
berekende kostendekkende tarieven 2022 voor het huidige model en het herziene model met elkaar zijn
vergeleken. Op basis van dit nieuwe kostprijsmodel (met enkele aanpassingen) heeft de NVWA recent
concepttarieven voor 2023 berekend met als uitgangspunt ‘kostendekkendheid’. Deze concepttarieven,
waarbij nog geen rekening is gehouden met eventuele demping, zijn schriftelijk gedeeld met het
bedrijfsleven.
Het komen tot kostendekkende tarieven heeft mogelijk voor veel bedrijven gevolgen. De analyses van de
NVWA hadden tot dusver vooral betrekking op de gevolgen voor de verschillende sectoren in het algemeen.
Er ontbrak inzicht of het effect van de tarieven voor bepaalde typen bedrijven groter is dan voor andere
bedrijven. Inzicht in effecten van de tarieven gebaseerd op het nieuwe kostprijsstelsel en het goed betrekken
van de sectoren bij het uitwerken van de plannen draagt mogelijk bij aan draagvlak.
De volgende stap in het proces naar definitieve tarieven 2023 is het komen tot een zo goed mogelijk beeld
van de financiële positie van (rechts)personen (draagkracht) bij de huidige tariefswijzigingen uitgaande van
kostendekkendheid. In zijn brief aan de Tweede Kamer (d.d. 17 juni 2022, FEZ/ 22142832) heeft de minister
van LNV de rationale en de aanpak hiervan uiteengezet.5
Probleemstelling
Bij de ministeries van LNV en VWS is behoefte aan inzicht in de integrale en specifieke effecten van de
veranderingen van de berekende volledig kostendekkende concepttarieven voor 2023 van de NVWA op basis
van het nieuwe kostprijsstelsel voor de afzonderlijke sectoren en de belangrijkste bedrijfstypen die daarvan
deel uitmaken.
Wageningen Economic Research, onderdeel van WUR, is door de ministeries van LNV en VWS gevraagd om
de effecten van de berekende concepttarieven voor 2023 van de NVWA door te rekenen voor een aantal
verschillende sectoren en bedrijfstypen en het consulteren van partijen in het bedrijfsleven over de effecten
van de tariefverandering.

1.2

Projectdoelstelling

In dit project wordt een analyse uitgevoerd van de effecten van de berekende tarieven van de NVWA voor
2023 voor de diverse sectoren.
Doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen in:
1. De effecten van veranderingen in de door de NVWA gehanteerde retributiecategorieën voor de bedrijven
die onder toezicht staan en of aanvragen voor keuring of certificering doen. Wat is het verband tussen de
gegevens per retributiecategorie en de relevante bedrijven of sectoren?
2. De effecten voor de bedrijfsvoering van de onder 1 genoemde bedrijven (omzet, winstverwachting en
concurrentiepositie) ten gevolge van de tariefverandering.
3. De mate waarin de effecten toe te rekenen zijn aan:
o het nieuwe kostprijsmodel
o het niet langer toepassen van de generieke demping (kostendekkendheid)
o het beleid en regelgeving inzake de kostendoorrekening van het toezicht van de NVWA
o de jaarlijkse inflatiecorrectie.

5

Zie 4.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 13

2

Aanpak

2.1

Werkwijze

Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van databronnen en de uitkomsten van een aantal interviews met
belanghebbenden.
Databronnen
Bij de data-analyse is gebruikgemaakt van de volgende bronnen:
• Door de NVWA ter beschikking gestelde gegevens over huidige en voorgestelde tarieven, uitgevoerde
retribueerbare activiteiten, aantallen en hoeveelheden van gecontroleerde bedrijven, dieren en producten,
detailgegevens van voorbeeldbedrijven.
• Door de NVWA opgestelde conceptnota’s over aanpassingen van het kostprijsmodel als ook gegevens van
in de berekeningen gebruikte voorbeeldbedrijven.
• Data van CBS, RVO en Comext over aantallen aanwezige en geslachte dieren, geïmporteerde en
geëxporteerde dieren en producten.
Interviews
Om inzicht te krijgen in de mening van de belanghebbenden zijn diverse belanghebbenden geïnterviewd. Zie
paragraaf 2.2.
De analyse richt zich op het krijgen van inzicht in de bijdrage van de tarieven van de NVWA aan de kostprijs
van de verschillende belanghebbenden:
• Slachthuizen en uitsnijderijen: belangrijkste activiteit van de NVWA bij deze bedrijven is de ante mortem
(AM) en post mortem (PM) keuring en exportcertificering. Er wordt in de analyse aandacht besteed aan
3 groepen slachthuizen.
• Primaire bedrijven in de land- en tuinbouw. Deze zijn opgesplitst naar type bedrijf in de veehouderij
(varkens, rundvee, pluimvee) en akkerbouw/tuinbouw. De belangrijkste toezichtactiviteit van de NVWA is:
exportkeuring en -certificering van veterinaire producten. Per type bedrijf wordt een opsplitsing naar
dieren voor productie en slachtdieren gegeven.
• Andere partijen waar de NVWA-toezichtstaken uitoefent. Gezien de veelheid aan partijen waarbij de NVWA
toezichtstaken uitvoert, is in overleg met de opdrachtgever gekozen voor die partijen waar de
veranderingen het grootst zijn.
NVWA heeft inzicht gegeven in de omvang van de verschillende retribueerbare werkzaamheden (tijd en geld)
per retributiecategorie daarnaast zijn gegevens over aantallen dieren en hoeveelheid producten waarop het
toezicht betrekking heeft gedeeld. De vertaling naar genoemde sectoren is door Wageningen Economic
Research uitgevoerd, met behulp van aanvullende of gerelateerde data van de NVWA.

2.2

Interviews

In het kader van dit onderzoek zijn 11 organisaties van belanghebbenden geconsulteerd, waarvan er twee
alleen schriftelijk hebben gereageerd. De semigestructureerde interviews gebeurden aan de hand van de
volgende vragen:
• Is men meegenomen in de totstandkoming van het nieuwe kostprijsmodel en begrijpt men de
achtergronden?
• Wat is uw standpunt over de effecten op de financiële positie van bedrijven bij de nieuwe retributieaanpak?
• Zijn er categorieën bedrijven die door de nieuwe manier van berekenen in forse problemen komen? Welke
bedrijven zijn dit en wat is de belangrijkste reden hiervoor?

14 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

• Hoe verhouden de (toegenomen) kosten zich tot de andere (bedrijfs)kosten die gemaakt worden?
(bijvoorbeeld totale slachtkosten en totale kostprijs)
• Kunnen de toegenomen kosten niet, gedeeltelijk of volledig worden doorberekend naar de klant of
leverancier?
• Wat zijn naar uw mening de gevolgen voor uw concurrentiepositie ten opzichte van bedrijven in het
buitenland (level playing field)?
• Zijn er nog andere belangrijke aandachtspunten?
Na het interview ontvingen de deelnemers een verslag dat door hen kon worden aangevuld. Ook werd
gevraagd om de naar voren gebrachte meningen te onderbouwen met gegevens. Hiervan is door de meeste
partijen gebruikgemaakt. De geraadpleegde organisaties staan in Tabel 2.1.

Tabel 2.1

Geconsulteerde organisaties

Naam organisatie/bedrijf en typen bedrijven
Centrale Organisatie voor de Vleessector, werkgevers in de vleessector (COV)
Koninklijke Nederlandse Slagers, ambachtelijke slagers in Nederland (KNS)
Land- en Tuinbouw Organisatie, samenwerkingsverband van LTO Noord, ZLTO en LLTB (LTO Nederland)
LTO-vakgroep Bomen en vaste planten
Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV)
Nederlandse Vereniging Van Scheepsleveranciers, scheepsbevoorraders (NVVS)
PlantNet International (PNI)
Producentenorganisatie Varkenshouderij, collectieve varkenssector (POV)
Vee&Logistiek Nederland, veehandel, -transport, verzamelcentra en importeurs en exporteurs van levend vee
Vereniging van de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie (NEPLUVI)
Visfederatie, visgroothandel, import/export en verwerking van vis, schaal- en schelpdieren

De bevindingen uit de interviews en schriftelijke reacties zijn opgenomen in hoofdstuk 8 van dit rapport. De
in dat hoofdstuk beschreven zaken zijn nadrukkelijk de opvattingen van de respondenten en niet die van de
onderzoekers.

2.3

Disclaimer

De gegevens van de NVWA komen uit de NVWA-administratie en zijn in overleg met Wageningen Economic
Research in geaggregeerde vorm aangeleverd. Overige gegevens komen van officiële databronnen (RVO,
CBS, BIN, etc.) met bronvermelding. Indien er door het ontbreken van gegevens gebruikgemaakt is van
gegevens van de industrie of experts, dan wordt dit expliciet vermeld.
Privacy en dataprotectie gebeurt conform de WUR-randvoorwaarden zoals vastgelegd in het reglement
bescherming persoonsgegevens.6 Dit betekent dat er geen gegevens gepubliceerd worden van individueel
herkenbare bedrijven. In een eerste analyse door de NVWA is gebruikgemaakt van specifieke
voorbeeldbedrijven. Omdat deze voorbeeldbedrijven herkenbaar zouden kunnen zijn voor betrokkenen is in
deze rapportage nadrukkelijk geen gebruikmaakt van de illustratie van de gevolgen aan de hand van
voorbeeldbedrijven. Voor het verkrijgen van inzicht in de gevolgen van veranderingen is onder andere
gebruikgemaakt van gegevens van specifieke bedrijven. Er is ervoor gekozen om deze gegevens als
achtergrond voor de analyse te gebruiken maar de gegevens van deze specifieke bedrijven niet expliciet in
dit rapport op te nemen. De reden is dat we willen voorkomen dat voor ingewijden de gegevens mogelijk
terug te traceren zijn naar de bronbedrijven.
Het doel van dit onderzoek is inzicht te krijgen in de gevolgen van de tariefveranderingen, op basis van het
nieuwe kostprijsmodel van de NVWA, voor de verschillende bedrijven en sectoren. De gevolgen van de
tariefverandering kunnen echter niet los worden gezien van de gesprekken tussen overheid en bedrijfsleven

6

https://www.wur.nl/nl/Over-Wageningen/Integriteit-en-privacy/Reglement-bescherming-persoonsgegevens.htm

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 15

over van doelmatigheid en efficiëntie bij zowel de NVWA als het bedrijfsleven. In deze rapportage kan hier
dan ook niet volledig aan voorbij worden gegaan (te meer omdat deze aspecten voor het bedrijfsleven
onlosmakelijk aan elkaar gekoppeld zijn). Echter, een impactanalyse waarbij deze aspecten zijn
meegenomen valt buiten de scope van het onderzoek. Dit betekent dat mogelijk weinig aandacht is voor
sectoren waar met name aspecten rond doelmatigheid en efficiëntie bij zowel de NVWA als het bedrijfsleven
een grotere rol spelen dan specifieke aspecten rond tariefverandering.
De in de berekeningen gebruikte tarieven voor de verschillende activiteiten zijn gebaseerd op de door de
NVWA ter beschikking gestelde informatie tot en met 1 augustus 2022.7 Uitgangspunten en data waarop het
onderliggende kostprijsmodel gebaseerd zijn, zijn geen onderwerp van onderzoek.

7

Sinds augustus 2022 hebben er nog aanpassingen plaatsgevonden op detailniveau in het kostprijsmodel (met name de
onderverdeling van slachthuizen op grond van de CoVo-systematiek). De gevolgen van deze veranderingen voor de conclusies zijn
echter beperkt.

16 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

3

Achtergrond tariefveranderingen

3.1

Retribueerbare activiteiten NVWA

In de periode 2019-2020 is de NVWA door KPMG doorgelicht op kosteneffectiviteit en efficiëntie. De
bevindingen zijn vastgelegd in de rapportage ‘Kostentoerekening en doelmatigheid van de NVWA’.8 In deze
rapportage wordt een aantal aanbevelingen gedaan met betrekking tot verbeteringen in en rondom het
kostprijsmodel van de NVWA. Meest relevant voor dit onderzoek is de aanbeveling om het bestaande
kostprijsmodel te evalueren en te beoordelen of aanpassingen kunnen leiden tot een betere kostenverdeling
tussen overheid en bedrijfsleven en/of tussen verschillende sectoren en/of typen bedrijven. Ook wordt
geadviseerd om de wijze waarop medewerkers uren verantwoorden te verbeteren. Hierdoor kan een beter
inzicht ontstaan in de tijdsbesteding van medewerkers en zijn verdiepende analyses op het kostprijsmodel
mogelijk. De uitkomsten van het kostprijsmodel worden door de NVWA gebruikt bij het berekenen van de
tarieven.

3.1.1

Tarieven voor retribueerbare activiteiten van de NVWA

De tarieven voor retribueerbare activiteiten van de NVWA worden jaarlijks vastgesteld in ministeriële
regelingen. Wijzigingen van deze regelingen worden door opdrachtgevers LNV en VWS geconsulteerd bij het
bedrijfsleven. De wijzigingsregelingen van de tarieven van de NVWA worden in de Staatscourant
gepubliceerd en de actuele tarieven, de onderbouwing van de retributietarieven en het zogenaamde
normeringskader staan gepubliceerd op de website van de NVWA.9
Begroting NVWA
De totale begroting 2023 voor de NVWA bedraagt op dit moment € 553 mln. In de huidige opzet wordt
uitgegaan van een werkformatie in 2023 van 3.457 fte (werkformatie in 2022 is 3.153 fte).
Op basis van de huidige tarieven brengt de NVWA in 2022 ongeveer € 120 mln. bij het bedrijfsleven in
rekening. Hiervan is ongeveer € 19 mln. voor de retribueerbare werkzaamheden van Kwaliteitskeuring
Dierlijke Sector (KDS). Omdat de in rekening gebrachte tarieven niet volledig kostendekkend zijn vult de
overheid in 2022 ongeveer € 35 mln. aan, op het bij het bedrijfsleven in rekening gebrachte bedrag. De
retribueerbare werkzaamheden van de NVWA betreffen hoofdzakelijk keuringswerkzaamheden bij import,
export en het slachten, en hercontroles.10 De rest van de begroting komt voor rekening van de ministeries
van VWS en LNV.

3.1.2

Programma Herziening PDC, kostprijs-en retributiestelsel NVWA

Mede op grond van de KPMG-rapportage is in 2021 een programma opgestart om het kostprijsmodel en
retributiestelsel van de NVWA te herzien: Herziening PDC, kostprijs-en retributiestelsel NVWA(HPKR).11
Dit programma heeft drie hoofddoelstellingen:
1. Rust en acceptatie van de retributietarieven door het bedrijfsleven, zodat zowel van de kant van
bedrijfsleven als van de overheid een vermindering van juridische inspanningen kan worden bereikt.
2. Rust en acceptatie in de financieringswijze aan de NVWA door LNV en VWS, zodat zowel van de kant van
de NVWA als van de departementen inspanningen rondom de verdeelvraagstukken kunnen verminderen.
3. Stabiele en voorspelbare kostprijsontwikkeling, zodat de tarieven en bijdragen zich voor bedrijfsleven en
overheid over langere perioden stabiel ontwikkelen en zodat bij bijkomende taken voorspelbaar is welke
kosten daarmee gemoeid zijn.
8

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2020Z09447&did=2020D20361
https://www.nvwa.nl/over-de-nvwa/hoe-de-nvwa-werkt/tarieven-nvwa/nvwa-tarieven-2022
10
Zie 3
11
Producten- en dienstencatalogus (PDC)
9

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 17

In dit programma is door NVWA en de partijen uit het bedrijfsleven overlegd over de uitgangspunten en de
berekeningswijze die hebben geleid tot het nieuwe kostprijsmodel.
Nieuwe tarieven op basis van de herziening van het kostprijs- en retributiemodel
Binnen het programma Herziening PDC is een herziening van het kostprijs- en retributiemodel uitgevoerd.
Het herziene kostprijsmodel beoogt een transparanter beeld te geven van de kosten die retribueerbare
activiteiten met zich meebrengen. Het bedrijfsleven heeft een belangrijke rol gespeeld bij het kiezen van de
activiteitencategorieën waar dit model op bouwt. Deze herziening omvat het toerekenen van kostensoorten,
zoals huisvestingskosten en een aantal personeelskosten, aan specifieke producten. Hiervoor is de categorieindeling van typen bedrijven verfijnd, worden kosten direct aan categorieën toegerekend en is de
toerekening van kosten aan start- en kwartiertarief gewijzigd. Het herziene kostprijsmodel zorgt ervoor dat
kosten die samenhangen met een retribueerbare activiteit nu kunnen worden toegerekend aan de categorie
waar de activiteiten worden uitgevoerd. Het idee achter het herziene kostprijs- en retributiemodel is dat
sectoren alleen betalen voor de activiteiten waar ze gebruik van maken.
Voor de retributietarieven zijn een aantal specifieke uitgangspunten opgesteld door het ministerie van LNV
en VWS:
a.

Alle tarieven worden met ingang van 1 januari 2023 kostendekkend, voor zover dat moet volgens de
vigerende kaders.

b.

Retribueerbare activiteiten die tot nu toe nog niet in rekening worden gebracht terwijl dit wel zou moeten
of zou mogen op grond van de regelgeving worden ook in de tarieven meegenomen. Hierbij geldt dat de
overheid hierover in gesprek gaat met het bedrijfsleven en pas na het verrichten van alle uitzoekwerk en
gesprekken bedrijfsleven deze kosten mee gaan lopen in de tarieven (dit betekent dat een deel van deze
kosten in 2023 nog geen onderdeel van de tarieven wordt).

c.

De voorcalculatorisch berekende kostprijzen 2023 (versie 1 augustus 2023).

d.

De geïnventariseerde uren bij de directies Handhaven en Keuren in de periode maart-juni 2022.

e.

Voor de berekening van de tarieven met een laboratoriumcomponent in het kader van Nationaal Plan
Residuen, Import Hoog Risicoproducten levensmiddelen, diervoeders en productveiligheid en
Laboratorium veterinair is voor de laboratoriumcomponent gebruikgemaakt van de prijsopgave van het
WFSR. Bij de berekening van de tarieven is rekening gehouden met de beleidsmatige prijsaanpassing
van 12,2% in verband met de fusie van de laboratoria voedselveiligheid.

f.

Verdeling van de kosten over de start- en kwartiertarieven.12

Kostprijsmodel 2022
Deze uitgangspunten hebben geleid tot een nieuw kostprijsmodel. In het oude (huidige) kostprijsmodel was
de ontwikkeling van de starttarieven direct gekoppeld aan de jaarlijkse kostprijsmutatie van het gemiddelde
uurtarief NVWA. Bij het herziene kostprijsmodel zijn voor de berekening van de starttarieven daadwerkelijk
de benodigde uren per specifiek product geïnventariseerd.
In mei van 2022 heeft de NVWA de impactanalyse van dit herziene kostprijsmodel opgeleverd, waarin de
uitkomsten van het huidige kostprijs model en herziene model (prijspeil 2022) met elkaar zijn vergeleken.
De herziening en het niet meer meenemen van de demping in de berekeningen op grond van het herziene
kostprijsmodel heeft gevolgen gehad voor belangrijke op grond van het herziene kostprijsmodel berekenden
retribueerbare concepttarieven.
De belangrijkste verschillen in berekende tarieven tussen het oude en nieuwe kostprijsmodel betreffen de
start- en kwartiertarieven van de producten ‘Slachthuizen CoVo-toezicht groep 1, 2 en 3 NVWA’,13 ‘Inspecties
en Audits’, ‘Fysieke exportcertificering (dierlijke) (bij-) producten’ en ‘Aanlandkeuring diepvriesvis’
(voornoemde producten vielen voorheen onder de retributiecategorie ‘Erkende bedrijven’) en ‘Fysieke
exportcertificering levende dieren en producten’ (voorheen retributiecategorie ‘Levende Dieren’).

12
13

NVWA, Resultaten impactanalyse, 20 mei 2022, Status DEFINITIEF
In de uiteindelijke versie van het kostprijsmodel wordt niet meer met de CoVo-indeling gewerkt maar met de onderliggende
indeling naar GVE’s

18 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Op basis van het herziene kostprijsmodel 2023 is de voorcalculatie 2023 tot stand gekomen. In deze
voorcalculatie heeft de NVWA kostendekkende tarieven berekend.14
Kostprijsmodel 2023 en berekende concepttarieven 2023
De hoogte van de berekende concepttarieven per 1-1-2023 wordt beïnvloed door een aantal zaken.:
a.

Nieuw kostprijsmodel per 1-1-2023
Per 1 januari 2023 is de kostentoerekening van de NVWA verfijnder dan in het nieuwekostprijsmodel
2022 en is er een betere aansluiting op de productdefinities van het bedrijfsleven. Dit is het gevolg van
een tussen overheid en bedrijfsleven afgestemde wijziging van het kostprijsmodel per 1 januari 2023.

b.

Kostendekkende tarieven per 1-1-2023 (afbouw bijdrage overheid)
Het volledig meenemen van alle retribueerbare werkzaamheden van de NVWA betreffen hoofdzakelijk
keuringswerkzaamheden bij import, export en het slachten, en hercontroles, waarbij geen rekening is
gehouden met eventuele demping.

c.

Omdat in de voorcalculatie 2023 kostendekkende concepttarieven zijn berekend zijn de kosten van alle
reisuren meegenomen in de berekening van het tarief. In vergelijking met de impactanalyse 2022 zijn
aan het bedrijfsleven substantieel meer reisuren toegerekend. Bij de impactanalyse, waarbij
gebruikgemaakt is van de voorcalculatie 2022, is nog uitgegaan van de zogenoemde normatieve
planning, waarbij slechts een deel van de geplande reisuren als gevolg van de Reistijd=Werktijdproblematiek is meegenomen. Bij het herziene stelsel zijn alle geplande reisuren meegenomen.

d.

Doorberekening kosten retribueerbare activiteiten (op basis van het nieuwe kostprijsmodel 2023)
Het uitgangspunt is dat kosten van retribueerbare activiteiten vanaf 1-1-2023 worden doorberekend aan
het bedrijfsleven. Dit wordt getoetst de kaders regelgeving (OCR) en kabinetsbeleid (Maat Houden
2014)15 en kan leiden tot het vaststellen van nieuwe tarieven. Er is een voorcalculatie van de tarieven
door de NVWA gemaakt. In deze voorcalculatie heeft de NVWA kostendekkende tarieven berekend. Er is
bij deze tarieven geen rekening gehouden met een eventuele correctie (demping) van de tarieven op
basis van overleg met belanghebbenden en Tweede Kamer.

e.

Loon- en prijscompensatie
Jaarlijks vindt een correctie op de tarieven plaats op basis van een loon- en prijscompensatie.

3.2

Gevolgen verandering tarieven 2023 voor sectoren en
bedrijven

In NVWA Voorcalculatie retributietarieven 2023 zijn de kostendekkende concepttarieven 2023 en de
gepubliceerde tarieven 2022 weergegeven. Hier bespreken we de belangrijkste veranderingen voor de
verschillende bedrijfstypen/sectoren.
Op basis van de planning van de retribueerbare activiteiten van de NVWA is het mogelijk om inzicht te
krijgen in de belangrijkste van de retribueerbare activiteiten (Tabel 3.1).

Tabel 3.1

Verdeling van de retribueerbare kosten NVWA op basis van de planning 2022

Retributiecategorie

% van de retribueerbare kosten

Toezicht op keuren
• Slachthuizen CoVo-toezicht groep 1 NVWA

31,81

• Slachthuizen CoVo-toezicht groep 2 NVWA

2,29

• Slachthuizen CoVo-toezicht groep 3 NVWA

1,63

Fysieke exportcertificering
• levende dieren en levende producten

12,51

• (dierlijke) (bij)producten

9,72

Import dieren en dierlijke producten

16,92

Import hoog risico

1,72

Inspecties en audits

5,29

14

NVWA. Voorcalculatie retributietarieven 2023, Conceptversie 1 augustus 2022

15

https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20140507/maat_houden_rapport_van_de/document3/f=/vjkaeon6huad.pdf

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 19

Retributiecategorie

% van de retribueerbare kosten

Voorbereiding import en export en inspecties fytosanitair

3,43

Nationaal Plan Residuen

2,73

Exportcertificering op afstand

8,52

Overige tarieven (dierlijke) (bij)producten

0,14

Overige tarieven
• aanvullende controles veehouders

0,67

• levende dieren en levende producten

0,16

• aanvullende controles geregistreerde bedrijven

1,75

• laboratorium

0,04

Tabak

0,03

Laboratorium analyse NRC

0,43

Aanlandkeuring diepvriesvis, verse vis en garnalen

0,21

Bron: NVWA.

Uit deze tabel blijkt dat:
• Toezicht op keuren, bestaande uit Ante Mortem-keuring/Post Mortem-keuring uitgevoerd door NVWA en
KDS, in slachthuizen, opgesplitst naar de 3 CoVo-toezichtgroepen heeft met 36% het grootste aandeel van
de retribueerbare kosten van de NVWA.
• Exportcertificering, bestaande uit Fysieke exportcertificering (dierlijke) (bij)producten, Exportcertificering
op afstand, Fysieke exportcertificering levende dieren en levende producten en Technisch beheer e-CertNL,
heeft een aandeel in de retribueerbare kosten van 22%.
• Import, bestaande uit toezicht op import van dieren en dierlijke producten heeft een aandeel van 17%.
• De andere activiteiten hebben ieder afzonderlijk een kleiner aandeel, gezamenlijk hebben ze een aandeel
van 25% in de retribueerbare kosten.
In twee NVWA-publicaties zijn de achtergronden van het nieuwe kostprijsmodel 2022 en het aangepaste
model 2023 en de achtergronden voor de veranderingen uitgebreid beschreven. In Tabel 3.2 zijn de
belangrijkste tarieven samengevat. Het betreft:
• NVWA, Resultaten impactanalyse, 20 mei 2022, Status DEFINITIEF;
• NVWA, Voorcalculatie retributietarieven 2023, Conceptversie 1 augustus 2022.
De totale kosten van de NVWA wijzigen niet door een ander kostprijsmodel. Bij de overgang van het oude
kostprijsmodel met demping naar het kostprijsmodel 2022 is de belangrijkste verandering het specifiek
toerekenen van de kosten aan de te onderscheiden activiteiten. Ook is bij de berekende kostendekkende
concepttarieven van 2023 nog geen rekening gehouden met mogelijke zowel generieke als specifieke
demping.
In het kostprijsmodel 2023 dat gebruikt is voor de berekening van de kostendekkende concepttarieven 2023
komen alle retribueerbare kosten volledig ten laste van het bedrijfsleven. Een belangrijke verandering is het
toerekenen van de kosten verbonden aan reistijd aan de starttarieven. In 2022 dempte de overheid een deel
van deze kosten verbonden aan reistijd (€ 8,6 mln.). In het document NVWA, Voorcalculatie
retributietarieven 2023, Conceptversie 1 augustus 2022 zijn alle kosten verbonden aan reistijd in de
kostendekkende concepttarieven 2023 meegenomen. Voor de uitgebreide lijst van tarieven en de toelichting
op de tariefveranderingen verwijzen we naar deze twee NVWA-publicaties.
In Tabel 3.2 zijn voor een aantal sectoren/bedrijven de gevolgen van de verschillende kostprijsmodellen voor
de start- en kwartiertarieven samengevat.
De belangrijkste veranderingen treden op door de overgang van het oude kostprijsmodel 2022 naar het
nieuwe kostprijsmodel 2022. Het wegvallen van de demping bij de slachthuizen groep_3 bij de overgang van
gepubliceerde tarieven naar het bestaande kostprijsmodel heeft voor deze groep bedrijven de grootste
tariefstijging tot gevolg voor de kostendekkende concepttarieven. Weliswaar minder groot, maar ook de
verandering door de overgang naar het nieuwe kostprijsmodel 2022 heeft een substantiële verhoging in de

20 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

starttarieven tot gevolg voor de Fysieke exportcertificering levende dieren en levende producten en
(Her)inspecties fytosanitair en gewasbescherming.

Tabel 3.2

Vergelijking van start- en kwartiertarieven voor een aantal sectoren/bedrijven bij de

verschillende kostprijsmodellen
Tarieven (€)
Toezicht op keuren/AM-keuring/PM-keuring
starttarieven

Oude

Vastgesteld

kostprijs-

tarief 2022*

model 2022
Slachthuizen CoVo-toezicht groep 1, 2

Nieuwe Kostendekkend
kostprijs-

concepttarief

model 2022

2023

165,03

165,03

347,75

322,33

- slachthuis minder dan 125 GVE per kwartaal

165,03

21,25

165,30

163,08

- slachthuis 125 GV tot 250 GVE per kwartaal

165,03

82,52

165,30

163,08

34,57

32,74

41,88

Slachthuizen CoVo-toezicht groep 3

Toezicht op keuren/AM-keuring/PM-keuring (kwartiertarieven)
Slachthuizen CoVo-toezicht groep 1, 2

41,74

Slachthuizen CoVo-toezicht groep 3
- slachthuis minder dan 125 GVE per kwartaal

41,74

n.v.t

46,42

54,22

- slachthuis 125 GV tot 250 GVE per kwartaal

41,74

17,29

46,42

54,22

starttarief per persoon

165,03

165,03

244,10

213,40

kwartier medewerker keuring of inspectie

41,74

34,57

41,18

50,75

Fysieke exportcertificering (dierlijke) (bij)producten

Fysieke exportcertificering levende dieren en levende producten
starttarief per persoon

116,60

116,60

195,14

217,35

kwartier medewerker keuring of inspectie

58,06

48,80

40,42

55,89

basistarief per persoon per inspectieaanvraag

491,75

356,09

610,77

395,82

per kwartier per medewerker per inspectie

30,42

26,58

37,79

40,42

basistarief per persoon per inspectie

96,41

92,76

106,22

161,68

per kwartier per inspectie

36,15

34,79

39,83

20,21

Toeslag e-CertNL voor exportcertificaten

5,75

5,75

5,75

6,81

Ten kantore waarmerken van certificaten voor niet-

63,44

60,59

62,80

54,22

0,97

nvt

1,35

1,74

Databeheer exporteisen fyto. (CBB, CAA)

7,41

nvt

10,26

6,01

Databeheer exporteisen fyto. (CZZ, CBN, CKB)

11,31

nvt

15,65

6,83

(Her)inspecties fytosanitair en gewasbescherming
Inspecties en herinspecties

Inspecties en herinspecties fytosanitaire doorvoer

inspectieplichtige zendingen
Databeheer exporteisen fytosanitair
Databeheer exporteisen fyto. (CAT, CKA, CST, CKS,
CFA)

Invoer- en doorvoercontroles uit derde landen van producten van dierlijke oorsprong, levende producten, dierlijke
bijproducten, hooi en stro en levensmiddelen die zowel producten van plantaardige oorsprong als verwerkte
producten van dierlijke oorsprong bevatten (‘samengestelde producten’)
Tarief per kilogram op weekdagen 6-23u

0,01456

0,01262

0,01493

0,01582

Minimumbedrag per partij op weekdagen 6-23u

87,36

75,72

89,58

189,84

Maximumbedrag per partij op weekdagen 6-23u

669,76

580,52

686,78

727,72

Tarief per kilogram op weekdagen 6-23u

0,01456

0,01262

0,01493

0,01582

* deze tarieven zijn inclusief de demping
Bron: NVWA.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 21

4

Kosten, opbrengsten en rendabiliteit van
bedrijven en sectoren

Om inzicht te krijgen in de effecten voor bedrijfsvoering van de veranderende tarieven worden voor de
verschillende betroffen bedrijven/sectoren in dit hoofdstuk een aantal kerndata samengevat.

4.1

Slachterijen

4.1.1

Financiële gegevens

Het is niet mogelijk om op grond van openbare bronnen inzicht te krijgen in de financiële resultaten van
slachterijactiviteiten van individuele bedrijven. Met name de grote slachterijen zijn internationaal acterende
bedrijven die vaak meerdere schakels van de waardeketen omvatten. Het is ook niet mogelijk om op basis
van de openbare geconsolideerde jaarverslagen inzicht te krijgen in de kosten van de verschillende
deelactiviteiten als slachten of uitsnijderijen.
Het CBS publiceert wel gegevens over de sector (slachterijen en uitsnijderijen) als geheel. Een samenvatting
van deze gegevens staat in Tabel .1. Uit deze tabel blijkt dat het netto-bedrijfsresultaat van deze bedrijven
voor het overgrote deel bepaald wordt door de bedrijfskosten. De resultaten in de slachterijen en
vleesverwerkende industrie variëren sterk tussen verschillende jaren. Met uitzondering van 2020 waarbij het
bedrijfsresultaat door hogere opbrengsten € 565 mln. was (4,6% van de bedrijfsopbrengsten), fluctueert het
bedrijfsresultaat (voor belastingen) van slachterijen en vleesverwerkende industrie tussen de € 194 mln.
(1,7%) en € 288 mln. (2,4%). Deze marges zijn vergelijkbaar met onderzoek in België waar brutomarges in
Belgische rundveeslachthuizen geschat werden op 3% (spreiding 25%<1,4%, 25%>4,7%). Voor de
Belgische slachthuizen is de nettomarge gemiddeld 1,5% (spreiding 25%<0,2%, 25%>2,6%).16
Er zijn echter grote verschillen tussen slachthuizen, afhankelijk van de markt waarop geopereerd wordt en
tussen jaren. Zo is de nettowinst van VION17 van € 52,9 miljoen in 2020 omgeslagen in een nettoverlies van
€ 29,0 miljoen.18 Ook gaan er regelmatig slachterijen failliet of staken zij hun activiteiten.
Van kleine slachthuizen (CoVo-groep 2 en groep 3) zijn geen financiële gegevens bekend. Vooral in groep 3bedrijven hangt het rendement van het slachtproces ook sterk af van de resultaten van de verkoop in de
vaak eigen winkels.

Tabel 4.1

Kosten en opbrengsten slachterijen en vleeswarenindustrie
in € mln.

% van bedrijfsopbrengsten

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Bedrijfsopbrengsten

10.683

11.339

11.695

11.860

12.232

2017

2018

2019

2020

Bedrijfskosten

10.388

11.064

11.479

11.536

11.642

97,2

97,6

98,2

97,3

95,2

Personele kosten

1.257

1.384

1.510

1.514

1.593

11,8

12,2

12,9

12,8

13,0

Overige bedrijfskosten

798

875

960

966

1.066

7,5

7,7

8,2

8,1

8,7

Bedrijfsresultaat

295

275

216

323

591

2,8

2,4

1,8

2,7

4,8

Resultaat voor belastingen

288

276

194

288

565

2,7

2,4

1,7

2,4

4,6

Bron: CBS.

16

https://economie.fgov.be/nl/file/2370/download?token=mUdG5459
https://www.vionfoodgroup.com/nl/
18
https://www.vionfoodgroup.com/nl/turbulent-jaar-voor-vion-door-moeilijke-marktomstandigheden/
17

22 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Opbrengsten
Voor slachterijen en uitsnijderiijen zijn supermarkten in binnen- en buitenland belangrijke afnemers van
vlees en vleesproducten. Deze bedrijven hebben een eigen prijsbeleid dat beperkt beïnvloed wordt door de
inkoopprijs. Het prijsniveau bij concurrenten, promotieacties en de rol van vlees in het totale
productassortiment van supermarkten spelen ook een rol. Prijsbewegingen van industrie (producentenprijs)
en de prijs die boeren voor hun product ontvangen (de prijs ‘af-boerderij’) vertonen daarom nauwelijks
samenhang met de consumentenprijs. Voor de handel tussen de slachterijen en supermarkten worden
jaarcontracten gebruikt.19 Slachterijen en uitsnijderiijen moeten in deze markten concurreren met
buitenlandse aanbieders, hierdoor is het doorberekenen van kostenstijging naar afnemers niet makkelijk.
Situatie 2022
De huidige economische situatie (september 2022) met hoge energieprijzen, hoge grondstofprijzen,
stijgende loonkosten en hoge inflatie zetten de marges op primaire bedrijven en slachterijen onder druk.
Ondanks dat consumentenprijzen van vlees en vleesproducten ook stijgen is het onduidelijk in hoeverre
slachterijen in staat zijn de gestegen kosten volledig door te berekenen.

4.1.2

Varkensslachterijen

De Europese varkensvleessector staat onder grote concurrentiedruk, met een sterke focus op kostenreductie,
wat leidt tot centralisatie en steeds grotere bedrijven in heel Europa. Verschillende factoren zijn van invloed
op deze trend: toenemende internationale concurrentie, onder meer uit lagelonenlanden; druk van
dominante retailers die steeds grotere marktaandelen verwerven, en die een sterkere onderhandelingspositie
hebben ten opzichte van de producenten; structurele trends zoals stijgende kosten van landbouwbedrijven
en grondstoffenprijzen; weerstand van klanten tegen hogere prijzen, omdat moderne winkelketens
prijsverhogingen niet willen doorberekenen aan consumenten; en ten slotte een algemene nadruk op het
verhogen van winst of aandeelhouderswaarde in de multinationale ondernemingen.
Arbeidskosten zijn zeer belangrijk bij voedselverwerkende bedrijven en slachthuizen, en vertegenwoordigen
tot 82% van de netto toegevoegde waarde.
Nederlandse varkensslachterijen ondervinden sterke concurrentie van Duitse slachterijen. De lage
arbeidskosten hebben de Duitse slachtindustrie in staat gesteld om de afgelopen tien jaar gestaag te
groeien. Terwijl in 2001 3.983 ton varkensvlees werd geproduceerd, steeg de productie tot 5.494 ton in
2013 (Statistisches Bundesamt, 2014). Het kostenvoordeel in Duitsland stelt slachthuizen in staat om op
twee punten in de toeleveringsketen met belangrijke concurrenten in bijvoorbeeld Nederland te concurreren.
Ten eerste kunnen ze meer betalen voor levende dieren, wat aantrekkelijk is voor de binnenlandse aanvoer
van boeren, maar ook voor buitenlands (Nederlandse) boeren om levende dieren naar Duitsland te
exporteren. Ten tweede kunnen Duitse bedrijven door de lagere verwerkingskosten ook concurreren om
afnemers in de detailhandel en de levensmiddelenindustrie, door lagere prijzen aan te bieden.
Het aantal varkensslachtingen in Nederland is de laatste jaren toegenomen. Belangrijkste reden is de
modernisering en schaalvergroting bij de slachterijen. Ook zijn de Nederlandse vleesbedrijven verbeterd in
het inspelen op afnemerswensen. Daarmee is de export van varkens voor de slacht duidelijk teruggelopen,
van 3,2 miljoen in 2016 naar 0,7 miljoen in 2021 (voorlopig cijfer; bron CBS). Deze export ging voorheen
voornamelijk naar Duitsland. De laatste jaren willen afnemers (supermarkten, consumenten) in Duitsland in
toenemende mate vlees van dieren die in Duitsland geboren, gehouden, geslacht en verwerkt zijn. Recenter
(2021) is dat door enkele supermarktorganisaties verscherpt naar ‘5D’, waarvoor ook geen jonge biggen
meer ingevoerd worden uit Nederland.
In september 2020 is daar bijgekomen dat er Afrikaanse varkenspest in Duitsland is gevonden onder wilde
varkens. Hoewel deze ziekte niet gevaarlijk is voor mensen, hebben de meeste afnemende landen buiten
Europa direct de grenzen gesloten voor import vanuit Duitsland. Met deze maatregel wordt beoogd insleep
van het virus te voorkomen. Gevolg is dat de uitvoer vanuit Duitsland naar landen buiten de EU drastisch is
verminderd, waardoor er minder vraag is naar varkens vanuit onder andere Nederland. Overigens staat de
binnenlandse vraag naar varkensvlees in Duitsland ook onder druk, door een daling in de consumptie.
19

https://www.agrimatie.nl/ThemaResultaat.aspx?subpubID=2232&themaID=3596&indicatorID=2414&sectorID=2420

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 23

4.1.3

Slachtkosten bij grote slachterijen

• Voor varkens: Recente gegevens over slachtkosten in Nederland ontbreken. Extrapolatie van gegevens
geven het volgende beeld: Hoste et al. (2004) noemen 14 euro per slachtvarken, waarvan 49%
personeelskosten. Personeelskosten zijn in de periode 2004-2021 (volgens CBS Contractuele loonkosten
per uur (totaal Cao-sectoren)) met 40% gestegen; als je daarvoor corrigeert kom je op bijna € 17 per
slachtvarken per 2021. Expertschattingen lopen uiteen van € 10-15 per varken. In Hongarije zijn de
slachtkosten per varken berekend op € 16,1-19,4 EUR per varken.20
• Voor pluimvee: Van Horne (2018) geeft als slachtkosten € 0,33 per kg karkasgewicht in Nederland, dat is bij 1,61 kg karkasgewicht per vleeskuiken- dus € 0,53 per vleeskuiken.21
• Voor rundvee: literatuur over slachtkosten voor rundvee ontbreekt. Experts schatten de kosten op € 50 tot
€ 75 per dier.

4.1.4

Kleinere slachterijen/slagerijen

Uit de data blijkt dat de middelgrote en kleine slachterijen in de regel meer dan één diersoort slachten, vaak
ook meerdere diersoorten op een dag. Het is dan vaak een combi van herkauwers (runderen, schapen,
geiten) en varkens. Verder zijn er typische wildslachters en ook worden vogels (kippen, duiven, eenden,
kalkoenen enzovoort) in de regel niet gecombineerd met andere diersoorten. Door de lager slachtsnelheid en
minder mechanisatie en relatief meer arbeidskosten zijn de kosten per geslacht dier waarschijnlijk hoger bij
kleinere slachterijen dan bij de grote slachterijen. Echter exacte cijfers hierover ontbreken.

4.2

Primaire bedrijven

Inkomens op primaire bedrijven variëren sterk tussen opeenvolgende jaren maar ook binnen een sector. De
verschillen tussen jaren worden beïnvloedt door verschillen in opbrengstprijzen en kosten. Verschillen binnen
een sector worden vooral beïnvloedt door omvang en productiviteit.
De inkomens van bedrijven in de primaire sector worden op het ogenblik (2022) sterk beïnvloed door de
gestegen energie- en grondstofprijzen en mogelijke stijging van opbrengstprijzen. De gevolgen voor de
inkomens voor primaire bedrijven worden op de voet gevolgd en de rapportages worden regelmatig
bijgewerkt.22
In deze paragraaf worden de inkomens van de primaire bedrijven zoals gepubliceerd door Wageningen
Economic Research van de afgelopen jaren gepresenteerd.

4.2.1

Varkensbedrijven

Inkomens op varkensbedrijven schommelen sterk tussen jaren. Gemiddeld over de jaren 2000-2021(r)
bedroeg dit circa € 45.000 per bedrijf), echter met forse uitschieters. In 2019 kwam het gemiddeld inkomen
uit bedrijf uit op circa € 355.000, vanwege een sterk aantrekkelijke wereldmarkt, waarna het in 2020v en
2021r onder nul uitkwam. Het geraamde inkomen in 2021 bedroeg -€ 11.000. In de varkenshouderij had
20% van de bedrijven in de periode 2016-2019 een gemiddeld inkomen dat lager was dan € 8.500.23
(Figuur 4.1)

20

Szőllősi, L., et al. (2017). ‘Cost analysis of pig slaughtering: A Hungarian case study.’ Applied Studies in Agribusiness and
Commerce 11: 121-130.
21
Horne, P.L.M. van (2018). Competitiveness of the EU poultry meat sector, base year 2017: international comparison of production
costs. (Wageningen Economic Research report; No. 2017-005). Wageningen Economic Research.
https://doi.org/10.18174/465696
22
Bergevoet, R. en P. Berkhout (red.), 2022. Mogelijke inkomenseffecten van de oorlog in Oekraïne voor bedrijven in de land- en
tuinbouw; Een eerste verkenning. Wageningen, Wageningen Economic Research, Rapport 2022-040. 78 blz.;.
https://edepot.wur.nl/568189
23
Bergevoet, R., M. van Asseldonk, H. van der Meulen, J. Jager en R. van der Meer, 2021. Een fiscale klimaat- en
calamiteitenreserve voor de landbouw?; Beoordeling van een additioneel risicomanagementinstrument. Wageningen, Wageningen
Economic Research, Rapport 2021-032. 58 blz.; 9 fig.; 10 tab.; 16 ref.

24 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Figuur 4.1

Inkomen uit bedrijf (euro, gemiddeld per bedrijf) op varkensbedrijven van 2017 tot 2021

Bron: Bedrijveninformatienet. (v= voorlopig en r= raming).

Tabel 4.2

Samenvattend overzicht economische resultaten van varkensbedrijven

Jaar

gemiddeld

2021R

2020V

2019D

2018

2017

1.063

864

761

744

769

-22.9200

47.500

431.900

-25.100

306.400

31,1

30,7

29,8

29,6

29,3

33.059

26.525

22.678

22.022

22.532

-6,93

1,79

19,05

-1,14

13,60

Gespecialiseerde zeugenbedrijven
Aantal zeugen
Inkomen uit bedrijf (€)
Grootgebrachte biggen per zeug per jaar
Afgeleverde biggen per jaar
Inkomen uit bedrijf per afgeleverde big (€)

5,27

Gespecialiseerde vleesvarkensbedrijven
Aantal gem. aanwezige vleesvarkens

2.602

2.502

2.307

2.169

2.228

Inkomen uit bedrijf (€)

49.800

-19.000

219.200

23.500

69.900

Aantal mestrondes per jaar
Afgeleverde vleesvarkens per jaar
Inkomen uit bedrijf per afgeleverd vleesvarken (€)

9,88

3,1

3,11

3,03

2,94

2,95

8.066

7.781

6.990

6.377

6.573

6,17

-2,44

31,36

3,69

10,64

Bron: Bedrijveninformatienet.

Op een gemiddeld gespecialiseerd zeugenbedrijf is het gemiddelde inkomen uit bedrijf per big € 5,27 met
grote variatie tussen jaren en bedrijven. Voor een gespecialiseerd vleesvarkensbedrijf is het inkomen uit
bedrijf per afgeleverd vleesvarken gemiddeld € 9,88, maar ook hier is er grote variatie tussen jaren en
bedrijven (Tabel 4.2).

4.2.2

Vleeskuikenbedrijven

In 2021 was het inkomen van het gemiddelde vleeskuikenbedrijf € 83.000 per bedrijf. Het vijfjarig gemiddeld
inkomen was € 112.000 per bedrijf (Figuur 4.2). Deze daling was vooral het gevolg van hogere voerkosten.
In de vleeskuikenhouderij zijn de verschillen groot tussen de verschillende segmenten (houderijsystemen),
zowel in management als ook in kosten en opbrengsten. Bedrijven met langzaam groeiende kuikens (onder
andere Beter Leven keurmerk) leveren aan de Nederlandse markt, terwijl reguliere kuikens bestemd zijn
voor de foodservice en export. Elke markt kent haar eigen dynamiek en prijsvorming. De laatste jaren zijn
de inkomens per bedrijf bij bedrijven die voor de reguliere markt produceren ongeveer even hoog als de
bedrijven die voor 1 ster Beter Leven keurmerk produceren.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 25

Figuur 4.2

Inkomen uit bedrijf (euro, gemiddeld per bedrijf) op vleeskuikenbedrijven van 2017 tot 2021

Bron: Bedrijveninformatienet.

Een volwaardig vleeskuiken bedrijf heeft circa 4.300 m2 staloppervlak. Op deze oppervlakte kun je
90.000 reguliere vleeskuikens houden of 52.000 Beter Leven 1 ster-kuikens.
Het aantal afleveringen per jaar voor een bedrijf dat voor de reguliere markt produceert levert
670.000 vleeskuikens per jaar (90.000 per ronde * 7,45 aantal rondes). Een bedrijf dat vleeskuikens
produceert onder het Beter Leven keurmerk (BLK) levert 302.000 vleeskuikens per jaar (52,000 * 5,80). Het
inkomen per vleeskuiken is € 0,17 per afgeleverd vleeskuiken voor een regulier bedrijf en € 0,37 per
afgeleverd vleeskuiken voor een BLK-bedrijf. De verwachting is dat in 2023 50% van de bedrijven voor de
reguliere markt produceert en de andere 50% voor BLK.

4.2.3

Vleeskalveren

Het Nederlandse vleeskalvercomplex wordt gekenmerkt door een sterk integratiemodel binnen de keten.
Daarmee zijn veel facetten van de totale productieketen aan elkaar gekoppeld. Er is een beperkt aantal grote
integraties in de kalversector actief. Deze grotere bedrijven beheren meerdere schakels van de uitgebreide
productieketen. Deze activiteiten maken veelal allemaal deel uit van dezelfde organisatie/integraties. In
Nederland bestaan drie (internationaal opererende) integraties: de VanDrie Group, de Denkavit Groep en de
Pali Groep. Meer dan 80% van de kalveren worden geproduceerd onder contract, waarbij de kalverhouder
een vaste vergoeding krijgt voor het verzorgen en huisvesten van de kalveren. Er is geen inzicht in de
slachtkosten en marge van het slachtproces.

4.3

Plantaardige productiesectoren

Ook in de plantaardige sectoren vindt er certificering plaats door de NVWA. Waarbij het grootste deel van de
certificering onder verantwoordelijkheid van de NVWA gebeurt door plantaardige keuringsdiensten (KCB,
BKD, NAK en Naktuinbouw). Daarnaast worden een aantal toezicht- en certificeringsactiviteiten uitgevoerd
door de NVWA zelf. Dit kan een fysieke keuring zijn maar ook toezicht op afstand.24 Een belangrijk onderdeel
van dit toezicht is het certificeren van producten die geëxporteerd worden (naar derde landen). De bedrijven
die met dit toezicht te maken hebben zijn exporteurs van kamer- en tuinplanten, bomen en bloembollen en
zaadveredelingsbedrijven en pootaardappeltelers. Naast primaire bedrijven die het product zowel produceren
als exporteren zijn er exporteurs die producten opkopen bij primaire bedrijven en dan exporteren. Gezien de
diversiteit van deze bedrijven is het moeilijk om inzicht te krijgen in de kostenstructuur en winstgevendheid

24

De De NVWA houdt toezicht in het fytosanitaire domein, maar dat is niet retribueerbaar.

26 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

van deze bedrijven. Deze sector heeft te maken met in totaal € 1,7 mln. kosten voor exportcertificering, die
alleen vereist is voor de export naar derde landen.

4.3.1

Pot- en perkplanten en bomen

Nederland exporteert voor € 2,7 miljard aan pot- en perkplanten, waarvan -volgens schatting van een
sectorvertegenwoordiger- 20 a 30% naar derde landen. De waarde van de export naar derde landen
bedraagt dus € 540 tot 810 mln. De berekende kostenverhoging per tarief is als gevolg van de
kostendekkende tarieven circa 2,7%. Gevolgen voor de concurrentiepositie van de Nederlandse exporteurs
zijn niet te verwachten.
De boomteelt blijft hier verder buiten beschouwing, omdat de export naar derde landen daar veel minder
relevant is dan bij pot- en perkplanten. Boomkwekerijproducten gaan vooral naar de buurlanden Duitsland,
Verenigd Koninkrijk, België, Frankrijk en Italië, en blijven voor bijna 90% binnen de EU.25

4.3.2

Zaadveredelingsbedrijven en pootaardappeltelers

Zaadveredelingsbedrijven die in Nederland actief zijn bestaan uit een gevarieerde groep bedrijven. Er zijn
relatief kleinschalige veredelaars maar ook grootschalige multinationale ondernemingen. De waarde van de
zaden per kilogram varieert ook sterk. ‘Een kilo tomatenzaad is meer waard dan een kilo goud’.
Er zijn naast akkerbouwers waarbij pootaardappelen een belangrijk deel van het bouwplan zijn, naast granen
en suikerbieten, ook gespecialiseerde bedrijven die grond huren om exclusief pootaardappelen te telen.
Daardoor is het lastig om inzicht te krijgen in de inkomens van deze bedrijven.

4.3.3

Bloembollen

De exportwaarde van bloembollen vanuit Nederland bedraagt circa € 800 miljoen. Ongeveer 65% van de
export betreft afzet naar niet-EU-landen.26 De export naar derde landen heeft dus een geschatte waarde van
ruim € 500 mln.

25
26

https://edepot.wur.nl/494597
https://edepot.wur.nl/494597; www.anthos.org

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 27

5

Gevolgen van de tariefveranderingen
voor slachthuizen

5.1

Achtergrond

Er zijn in Nederland 176 erkende slachthuizen. De belangrijkste NVWA-activiteit voor slachthuizen betreft
toezicht op keuren de ante mortem (AM) en de post mortem (PM) keuring zowel door de NVWA als door
KDS. De slachthuizen in Nederland zijn ingedeeld op basis van Europese Controleverordening (CoVo).27 De
indeling in een groep gebeurt op basis van de slachtsnelheid en de slachtaantallen per week, en de GVE’s die
op jaarbasis worden geslacht. In Tabel 5.1 staat voor de verschillende diercategorieën het aantal bij de
NVWA geregistreerde slachthuizen.

Tabel 5.1

Aantal geregistreerde slachthuizen per CoVo-groep

CoVo-groep

1

2

3

Pluimvee

16

2

2

Rundvee/varken

23

35

Wild*

1

6

1

Totaal

40

43

3

3a

3b

Totaal
20

6

84

148

6

84

176

8

* Gekweekt wild en waterbuffels
Bron: NVWA.

De volgende groepen worden onderscheiden:
• Voor slachthuizen in groep 1 geldt dat deze onder permanent toezicht door de NVWA staan.
Dit zijn de grotere slachterijen waarbij meestal maar een diersoort geslacht wordt. Uniformiteit van het
product en efficiëntie van het slachtproces zijn de belangrijkste kenmerken van deze bedrijven.
• Slachthuizen in groep 2 vallen ook onder permanent toezicht. Het is mogelijk om het toezicht in te regelen
op basis van een risicoanalyse waarbij slachten onder niet permanent toezicht een mogelijkheid kan zijn.
Onder deze groep vallen slachterijen die oftewel een regionale functie kunnen hebben, of zijn toegerust om
specifieke groepen dieren te kunnen slachten die niet binnen de uniformiteitseisen van de groep 1
bedrijven vallen. Denk aan bijvoorbeeld het slachten van biggen, het voorzien van korte regionale ketens,
het onder permanent toezicht onverdoofd slachten van schapen en geiten voor joodse en of islamitische
geloofsgemeenschap of het slachten van dieren die meer zorg nodig hebben rond het slachten.
Ook worden relatief veel hoog-risicodieren zoals biggen en melkkoeien in deze slachterijen geslacht. Sinds
2020 is het verplicht om permanent toezicht te hebben bij het slachten van hoog-risicodieren (bijvoorbeeld
biggen en melkkoeien). Het eerste jaar (2021) betaalde de overheid deze extra kosten. Sinds afgelopen
jaar worden deze kosten doorbelast aan de sector. Daardoor zijn vooral regionale slachterijen afgelopen
jaar met extra toezichtlasten geconfronteerd.
• De bedrijven in groep 3 variëren sterk in bedrijfsgrootte en zijn daarom onderverdeeld in groep 3a
hoogfrequent toezicht) en groep 3b (laagfrequent toezicht).
Zelfslachtende slagers zijn de belangrijkste groep bedrijven die onder deze categorie valt.
o Groep 3a-bedrijven lijken qua bedrijfsvoering sterk op bedrijven uit groep 2 en krijgen daarom
maatwerktoezicht dat gebaseerd is op dezelfde risicoanalyse als voor groep 2. Bij deze slachthuizen kan
niet-permanent toezicht een mogelijkheid zijn, de basisfrequentie voor het toezicht is wekelijks.
De groep 3b-slachthuizen die doorgaans een stuk kleiner zijn en een andere bedrijfsvoering kennen,
krijgen als basisfrequentie maandelijks toezicht. Dit kan worden aangevuld met maatwerktoezicht.28
In roodvleesslachthuizen, waar runderen, en/of varkens en/of kleine herkauwers geslacht worden, zijn naast
medewerkers van de NVWA ook medewerkers van Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) bij het keuren
27
28

Europese Verordening 2017/625
https://www.nvwa.nl/binaries/nvwa/documenten/dier/keuren/slachthuis/publicaties/gevolgen-covo-voor-slachthuizenroodvlees/gevolgen-covo-slachthuizen-roodvlees.pdf

28 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

betrokken. KDS keurt onder verantwoordelijkheid van de NVWA in principe alle dieren met uitzondering van
noodslachtingen, overdragers en dieren die door de dierenarts tijdens de AM keuring zijn aangewezen als te
keuren door een dierenarts.29
Bij pluimveeslachterijen worden NVWA-dierenartsen ondersteund door bedrijfskeurders, die in dienst zijn van
de pluimveebedrijven maar werken onder verantwoordelijkheid van een NVWA-keuringsdierenarts.
In Tabel 5.2 zijn de aantallen geslachte dieren per CoVo-groep weergegeven. Zoals uit de tabel blijkt wordt
meer dan 95% van de geslachte kalveren, runderen, varkens en vleeskuikens geslacht in een slachterij met
CoVo-groep 1. Voor schapen en geiten is dit 90%. In CoVo-groep 2- en 3-bedrijven werden in 2021
115.622 kalveren, runderen, varkens en schapen en geiten geslacht. Andere zoogdieren als gekweekte
herten en zwijnen en grof en fijn wild worden in vooral CoVo-groep 3-bedrijven en overige niet ingedeelde
locaties geslacht.

Tabel 5.2

Aantal geslachte dieren per CoVo-groep in 2021

Diersoort

totaal

CoVo-groep 1

kalf

1.515.398

1.513.856

594

869

79

rund

515.326

499.870

4.594

9.290

1.572

16.037.983

16.008.092

12.132

15.526

2.233

783.012

709.268

39.318

33.299

1.127

varken
schaap en geit
pluimvee

CoVo-groep 2

CoVo-groep 3

overig

523.980.428

- vleeskuikens

500.078.514

500.002.628

0

75.886

0

- overig pluimvee

23.901.914

18.127.643

0

9.358

5.764.913

Overige zoogdieren

486.649

2.180

37

248.498

235.934

Bron: NVWA.

Op basis van de door de NVWA daadwerkelijk geregistreerde uren bij de specifieke slachthuizen is voor de
CoVo-categorie 1-slachthuizen een opsplitsing in de geregistreerde tijd gemaakt tussen de verschillende
diersoorten. Deze opsplitsing is mogelijk omdat het in deze groep vooral gespecialiseerde slachthuizen
betreft (Figuur 5.1) Een opsplitsing naar de verschillende diersoorten is voor de CoVo-groepen 2 en 3 is niet
mogelijk omdat in deze slachthuizen vaak meerdere diersoorten geslacht worden.

Figuur 5.1

Percentage van de tijd besteed aan de verschillende diersoorten binnen slachthuizen CoVo-

groep
Bron: NVWA-berekening Wageningen Economic Research.

29

https://www.nvwa.nl/binaries/nvwa/documenten/dier/keuren/slachthuis/publicaties/gevolgen-covo-voor-slachthuizenroodvlees/gevolgen-covo-slachthuizen-roodvlees.pdf

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 29

Tarieven van inzet van medewerkers
De tarieven van medewerkers NVWA evenals van KDS zijn opgesplitst in een starttarief en een kwartiertarief
per medewerker voor keuring of inspectie. (Daarnaast zijn er toeslagen voor bijvoorbeeld te late aanmelding
of uitloop van werkzaamheden.) De hoogte van zowel starttarief als kwartiertarief is afhankelijk van de
omvang van het slachthuis.
Op basis van de reacties van het bedrijfsleven op de herallocatie effecten op de kostendekkende tarieven
veroorzaakt door het nieuwe model heeft de NVWA een aantal aanpassingen in het nieuwe kostprijsmodel
doorgevoerd. Eén van de aanpassingen is dat in het model CoVo-groep 1 en CoVo-groep 2 zijn
samengevoegd. Voor de CoVo-groep 3-bedrijven gelden aparte tarieven voor bedrijven die minder dan
125 GVE per kwartaal behandelen en voor bedrijven die meer dan 125 GVE per kwartaal maar minder dan
250 GVE per kwartaal behandelen.
Verandering van de tarieven
Tabel 5.3

Gepubliceerd starttarief 2022 en kostendekkend conceptstarttarief 2023 voor slachthuizen (€)
NVWA

KDS

Vastgesteld

Kostendekkend

Vastgesteld

Kostendekkend

tarief 2022

concepttarief

tarief 2022

concept 2023

2023
Slachthuizen CoVo-toezicht groep 1, 2

165,03

322,33

84,91

36,98

Slachthuizen CoVo-toezicht groep 3
-

slachthuis minder dan 125 GVE per kwartaal

21,25

163,08

84,91

83,86

-

slachthuis 125 GV tot 250 GVE per kwartaal

82,52

163,08

84,91

83,86

Bron: NVWA.

In Tabel 5.3 staan de gepubliceerde starttarieven 2022 en de kostendekkend conceptstarttarieven 2023
weergegeven. Uit deze tabel blijkt dat de kostendekkend conceptstarttarieven 2023 voor alle slachthuizen
toenemen. Voor groep 1 en 2 met € 157,30 per starttarief (+95%). De tariefverandering is percentueel het
omvangrijkst voor een slachthuis dat minder dan 125 GVE per kwartaal behandelt (CoVo-toezicht groep 3)
met een toename van € 140,83 (+667%). Voor de bedrijven in CoVo-groep 3 met een omvang tussen de
125 en 250 GVE is de toename € 80,56 (+98%).
De KDS-starttarieven nemen af voor de slachthuizen CoVo-toezicht groep 1, 2 met € 47,93 (-56%) en
blijven ongeveer gelijk voor de andere CoVo-groepen.

Tabel 5.4

Gepubliceerd kwartiertarief 2022 en voorlopig nieuw kwartiertarief 2023 voor slachthuizen (€)
NVWA

KDS

Vastgesteld

Kostendekkend

Vastgesteld

Kostendekkend

tarief 2022

concepttarief

tarief 2022

concept 2023

2023
Slachthuizen CoVo-toezicht groep 1, 2 NVWA

34,57

41,88

15,53

18,52

17,29

54,22

15,53

18,52

17,29

54,22

15,53

18,52

Slachthuizen CoVo-toezicht groep 3 NVWA
Slachthuis dat minder dan 125 GVE per kwartaal
behandelt
Slachthuis dat meer dan 125 GVE per kwartaal
behandelt en minder dan 250 GVE per kwartaal
behandelt
Bron: NVWA.

De kostendekkende concept-NVWA-kwartiertarieven (en de daarmee samenhangende toeslagen) nemen
voor CoVo-toezicht groep 1, 2 met gemiddeld 19% toe (Tabel 5.4). Voor de CoVo-toezicht groep 3 is de
toename 314%.

30 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

De KDS-kwartiertarieven die voor de verschillende CoVo-groepen gelijk zijn, nemen toe met 20%.
Concluderend
Zowel de kostendekkende concept-NVWA start- als kwartiertarieven voor de slachthuizen zijn hoger dan de
vastgestelde tarieven 2022, waarbij de overheid een deel van de kosten draagt. Het verschil is relatief het
grootst bij de slachthuizen met CoVo-toezicht groep 3. De belangrijkste reden voor deze stijging is het niet
meer toepassen van de demping als tegemoetkoming in de kosten verbonden aan reistijd in deze
kostendekkende conceptstarttarieven.
De kostendekkende concepttarieven van een KDS-medewerker (starttarief + kwartiertarief) voor CoVo
bedrijven toezicht groep 1 zijn bij een volledige werkdag van 8 uur 8% hoger dan de gepubliceerde tarieven
2022. Voor de andere typen bedrijven is de toename in kosten vergelijkbaar maar afhankelijk van de tijd die
de KDS-medewerker op het slachthuis aanwezig is.

5.2

De gevolgen van de verandering van de belangrijkste
tarieven voor slachterijen

5.2.1

Slachterijen CoVo groep 1

Tabel 5.5

Begrote aantal starttarieven en kwartiertarieven NVWA

Slachthuizen CoVo-toezicht groep 1, 2 NVWA

Aantal eenheden

# starttarief

32.000

# kwartier medewerker keuring of inspectie

671.784

Slachthuizen CoVo-toezicht groep 3 NVWA
#starttarief per persoon

3.700

# kwartier medewerker keuring of inspectie

19.304

Bron: NVWA.

In Tabel 5.5 staat voor 2023 het aantal eenheden door de NVWA begrote start- en kwartiertarieven
weergegeven. Uit de tabel blijkt dat:
• Het merendeel van de start en- en kwartiertarieven zijn begroot voor groep 1 en 2. In CoVo-groep 3 zijn
12% van het aantal starttarieven en 3% van het totaal aantal kwartiertarieven begroot.
• Voor CoVo-toezicht groep 1 en 2 worden er gemiddeld 21 kwartiertarieven per starttarief voorzien en voor
CoVo-toezicht groep 3 bedrijven is dit 5,2 kwartiertarief per starttarief.
In Tabel 5.6 zijn de gevolgen van de nieuwe start- en kwartiertarieven van AM en PM voor de verschillende
soorten slachterijen CoVo-groep 1 weer gegeven. Voor alle groep 1 slachterijen nemen de kosten voor de
start- en kwartiertarieven met € 9,8 mln. toe. Bij zowel de varkens- en pluimveeslachterijen nemen de
kosten met € 3 mln. toe, bij de rundvee- en kalverslachterijen met € 2,5 mln. en bij de schapenslachterijen
met ongeveer € 0,9 mln.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 31

Tabel 5.6

Gevolgen van de kostendekkende conceptstarttarieven en -kwartiertarieven van AM en PM voor

de verschillende soorten slachterijen CoVo-groep 1 (€)
starttarief
%

#

uren

kwartiertarief

Vastgesteld
tarief 2022

totaal

Kosten- # kwartier

Vastgesteld

Kosten-

Vastgesteld

Kosten-

dekkend

tarief 2022

dekkend

tarief 2022

dekkend

tarief

concept-

concept-

concept-

tarief 2023

tarief 2023

tarief 2023

Varken

31

9.920

1.637.097

3.197.513

208.253

7.199.307

8.721.637

8.836.405

Rund

26

8.320

1.373.049

2.681.785

174.663

6.038.128

7.314.921

7.411.178 9.996.707

Schaap/geit

9

2.880

475.286

928.310

60.460

2.090.121

2.532.088

2.565.407

3.460.398

Pluimvee

33

10.560

1.742.716

3.403.804

221.688

7.663.779

9.284.323

9.406.495

12.688.128

99%

31680

€ 5.228.150 € 10.211.414

665066

totaal

€ 22.991.337 € 27.852.970

11.919.150

€ 28.219.487 € 38.064.385

Bron: NVWA, bewerking Wageningen Economic Research

In Tabel 5.7 staan de gevolgen per gemiddeld geslacht dier voor de slachterijen in groep 1 weergegeven. Per
varken nemen de kosten met € 0,19 toe, per rund en schaap met respectievelijk € 1,28 en € 1,26 per dier.
Per geslacht vleeskuiken is de toename € 0,0063.

Tabel 5.7

Gevolgen van de tariefverandering van de NVWA-tarieven voor CoVo-groep 1-slachterijen voor

de kosten per geslacht dier (€)*
kosten/dier
aantal dieren geslacht Vastgesteld tarief 2022

concepttarief 2023 Toename per dier

Varken

16.008.092

0,55

0,74

0,1926

Rund

2.013.726

3,68

4,96

1,2840

709.268

3,62

4,88

1,2619

518.130.271

0,02

0,02

0,0063

Schaap/geit
Pluimvee

*(exclusief de kosten de officiële assistenten van keurmeesters KDBS)
Bron: berekening Wageningen Economic Research.

5.2.2

Gevolgen voor slachterijen CoVo groep 3

Het begroot aantal start- en kwartiertarieven voor AM en PM voor CoVo-groep 3-bedrijven zijn respectievelijk
10% en 3% van het aantal uren dat door de NVWA begroot is voor keuring in 2023. De begrote opbrengsten
in totaal voor de AM- en PM-keuring nemen toe van € 745.964 op basis van de gepubliceerde tarieven in
2022 naar € 1.411.848 op basis van de voorgestelde tarieven 2023. Zoals uit Tabel 5.1 blijkt zijn er
93 slachterijen uit groep 3. Gemiddeld nemen bij deze groep bedrijven de kosten toe van € 8.021,12 naar
€ 15.181,16 per bedrijf.
Het aandeel van deze groep bedrijven in de totale NVWA-opbrengsten gerelateerd aan AM- en PM-keuring
neemt toe van 2,6% naar 3,6%.
Gegeven de heterogeniteit van de slachtbedrijven in deze CoVo-groep 3 waarbij de bedrijven vaak meerdere
diersoorten in wisselende verhoudingen slachten (vooral runderen, varkens, schapen en geiten) is het niet
mogelijk om voor deze groep bedrijven de gevolgen per geslacht dier te berekenen.

32 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

6

Export, import en certificering

Nederland exporteerde in 2020 voor 8,8 miljard euro aan vlees en was daarmee de grootste exporteur van
vlees in de EU. Van de totale vleesexport van 8,8 miljard euro is 85% export van in Nederland geproduceerd
of verwerkt vlees en 15% wederuitvoer of doorvoer. Ook in exportgewicht is Nederland de grootste
exporteur binnen de EU. In 2020 werd 3,6 miljard kilogram vlees geëxporteerd, waarvan 3,06 miljard
kilogram afkomstig uit Nederland.30
In Tabel 6.1 zijn de tariefveranderingen voor de belangrijkste tarieven bij exportcertificering weergegeven.

Tabel 6.1

Fysieke exportcertificering (dierlijke) (bij)producten
Begroot

Tarieven

aantal

(€)

Kosten totaal (€)

Stijging (%)

Vast-

Kosten-

Vastgesteld

Kosten-

gesteld

dekkend

tarief 2022

dekkend

tarief

concept-

concepttarief

2022

tarief

2023

2023
Starttarief per persoon

12.100

165,03

213,40

1.996.863

2.582.140

129

Kwartier medewerker keuring

136.631

34,57

50,75

4.723.334

6.934.023

147

794.969

5,75

6,81

4.571.072

5.413.739

118

11.291.268

14.929.902

of inspectie
Toeslag e-CertNL voor
exportcertificaten en
geleidebiljetten via applicatie
e-CertNL aangevraagd
Totaal

3.638.634

132

Het verschil in omzet bij de NVWA-retributies op exportcertificering tussen enerzijds de (niet kostendekkende)
vastgestelde tarieven 2022 en kostendekkende concepttarieven 2023 op basis van het nieuwe kostprijsmodel
is 132% (€ 3.638.634). Bij een exportvolume van 3,06 miljard kg. betekent dit een toename van de kosten
van exportcertificering van € 3,69 per ton naar € 4,88 per ton.

6.1

Levende exportdieren

Nederlandse veehouders en veehandelaren exporteren grote aantallen dieren. Het overgrote deel betreft
pluimvee en varkens (zowel slachtrijpe vleesvarkens en biggen). In Tabel 6.2 staat het aantal varkens dat
levend wordt geëxporteerd weer gegeven. Uit de tabel blijkt dat het aantal geëxporteerde vleesvarkens sinds
2016 gestaag daalt van 3,2 mln. naar 721 duizend dieren in 2021.

Tabel 6.2

Aantal varkens geëxporteerd (RVO)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

Biggen

6.655.455

6.842.783

6.948.902

6.683.892

7.004.710

6.260.622

Vleesvarkens

3.226.088

2.787.643

1.963.275

1.580.927

1.254.878

721.393

Zeugen

636.207

621.839

616.656

606.075

630.887

512.909

Fokvarkens

16.680

17.397

15.197

27.148

28.618

25.487

10.534.430

10.269.662

9.544.030

8.898.042

8.919.093

7.520.411

Totaal

30

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/25/nederland-grootste-vleesexporteur-van-de-eu

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 33

Tabel 6.3

Start- en kwartiertarief (€) voor fysieke exportcertificering (NVWA)

Fysieke exportcertificering levende dieren en levende
producten
Vastgesteld tarief 2022

Kostendekkend concepttarief 2023 Vastgesteld tarief 2022

starttarief per persoon

116,60

kwartier medewerker keuring of inspectie

48,80

217,35
55,89

# begroting NVWA (alle diersoorten)

25.000

124.700

Bij varkens

20.327

113.830

Exportkeuring van varkens is ongeveer 80% van de totale werkzaamheden exportkeuringen levende dieren
(Tabel 6.3). Op basis van analyse van gegevens van NVWA en van informatie van exporteurs blijkt dat een
exportkeuring ongeveer 1,5 uur duurt. Dit betekent dat er per starttarief gemiddeld 6 kwartiertarieven
berekend worden. De analyse van een voorbeeldbedrijf laat zien dat de start- en kwartiertarieven 95% van
de retribueerbare kosten bij de export van levende varkens uitmaken. Daarom is bij de berekening in
Tabel 6.4 met een toeslag van 5% rekening gehouden voor tarieven die voor andere elementen uit de PDC
in rekening zijn gebracht.
De berekeningen in Tabel 6.4 laten zien dat ten opzichte van de gepubliceerde tarieven 2022 de totale
kosten voor de keuring bij het toepassen van het kostendekkend concepttarief 2023voor levende export
ongeveer 35% (€ 2.677.745) hoger zijn.
Per geëxporteerd dier nemen de kosten voor het bedrijfsleven per big met € 0,18 toe en per vleesvarken is
de toename € 0,84.

Tabel 6.4

Kosten levende exportvarken (€)
Koppel-

#start tarief

grootte

#kwartier

Tot kosten

Totaal

tarief oud

tarief nieuw

tarief

oud (incl.

kosten

per varken

per varken

5% toeslag)

nieuw (incl.
0,68

5% toeslag)
Biggen

800

7.826

43.824

3.158.046

4.272.743

0,50

Vleesvarkens

170

5.771

32.318

2.328.911

3.150.948

2,37

3,21

Zeugen

80

6.411

35.903

2.587.267

3.500.496

5,04

6,82

Fokvarkens

80

319

1.784

128.564

173.943

5,04

6,82

8.202.787

11.098.130

Totaal

6.2

Import hoog risico levensmiddelen “niet veterinair”

Van een aantal op basis van EU-regelgeving aangewezen hoog-risico levensmiddelen die in Nederland
geïmporteerd worden, wordt steekproefsgewijs onderzoek gedaan naar mogelijke gevaren voor
voedselveiligheid. De kosten die uit de steekproef/geselecteerde zending voortkomen worden in rekening
gebracht bij het individuele inspectiecentrum of controlepunt, die deze vervolgens in rekening brengt bij de
belanghebbende bij de lading. Het nadeel van deze wijze van doorberekenen is dat het tarief van een
zending die in de steekproef valt, door de importeurs, wier zending valt in de steekproef, als onevenredig
wordt ervaren. Het tarief van de controle staat soms niet in verhouding tot de waarde van die specifieke
zending. Dit wordt niet als evenredig en transparant beschouwd. Er is vanuit de NVWA een voorstel voor de
ontwikkeling van een omslagstelsel waarmee door een evenredige verdeling van de kosten tussen alle
importerende partijen.

34 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

6.3

Exportcertificering, aanlandkeuringen en import

Zowel bij de fysieke exportcertificering (dierlijke) (bij)producten en fysieke exportcertificering levende dieren
en levende producten zijn de start- en kwartiertarieven met daaraan gerelateerde tarieven toegenomen
(Tabel 6.3).
De tarieven voor Exportcertificering op afstand zijn voor de meeste activiteiten gedaald en de tarieven voor
aanlandkeuringen zijn amper veranderd.
De laboratoriumtarieven voor import van hoog-risicomateriaal zijn gestegen (voor de meeste testen met
12% met een paar uitschieters naar boven voor specifieke stoffen als pentachloorfenol of polyamide).
De kostendekkende concepttarieven 2023 voor invoer- en doorvoercontroles uit derde landen van producten
van dierlijke oorsprong, levende producten, dierlijke bijproducten, hooi en stro en levensmiddelen die zowel
producten van plantaardige oorsprong als verwerkte producten van dierlijke oorsprong bevatten
(‘samengestelde producten’) zijn over het algemeen met ongeveer met 25% gestegen ten opzichte van de
vastgesteld tarieven 2022.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 35

7

Plantaardige sectoren

7.1

Fytosanitaire inspecties

Het fytosanitair beleid is in het leven geroepen om te voorkomen dat nieuwe (exotische) ziekten en plagen
zich vestigen en verspreiden. Omdat de handel in planten en plantaardige producten veruit de belangrijkste
pathway vormt, richt het leeuwendeel van het fytosanitaire beleid zich op deze handel. Een belangrijk middel
vormt de inspectie van producten die geëxporteerd worden. Planten en plantaardige producten waarvan
bekend is dat zij drager kunnen zijn van ziekten en plagen die de quarantaine status hebben zijn
inspectieplichtig. Er vinden twee inspecties plaats. Het exporterende land inspecteert voor export. Bij een
vondst wordt de partij afgekeurd (rejection), en bij geen vondst krijgt de partij een fytosanitair certificaat.
Het importerende land inspecteert bij binnenkomst. Bij een vondst (interception) wordt de partij vernietigd.
Omdat in Europa vrij handelsverkeer geldt is de grens bij export en import die van de EU.
Ook binnen de EU geldt dat voorkomen moet worden dat aanwezige ziekten en plagen met de q-status zich
verspreiden naar andere delen van de EU. Daarom gelden voor bepaalde planten en plantaardige producten
ook een inspectieplicht. Planten die vrij zijn van deze ziekten en plagen worden voorzien van een
plantenpaspoort.
Het fytosanitair risico bij de handel in levende planten zal doorgaans hoger zijn dan bij plantaardige
producten. Zeker zaden, stekken, knollen en bollen die als uitgangsmateriaal voor de teelt hier gebruikt
worden zijn riskant, omdat een eventuele ziekte of plaag rechtstreeks in de teelt terechtkomt. In iets
mindere mate geldt dat ook voor planten en zaden die in particuliere tuinen of in het openbaar groen
aangeplant worden. Bij eindproducten bestemd voor consumptie (groenten, fruit, bloemen etc.) is het risico
lager omdat het product teniet gaat. Van belang is om deze stromen zoveel mogelijk gescheiden te houden
van productiegebieden en locaties. Het fytosanitair risico van geïmporteerde verwerkte producten is erg laag.
In veel gevallen zijn die vrijgesteld van inspectie.
De inspecties worden in Nederland uitgevoerd:
• NAK (zaaizaad en pootgoed akkerbouw):
De NAK voert in opdracht van het ministerie van LNV de export- en importinspecties van pootaardappelen,
consumptieaardappelen en landbouwzaaizaden uit. De keurmeesters die deze inspecties uitvoeren zijn
hiervoor aangesteld als ambtenaar van de NVWA.
• NAK-tuinbouw (uitgangsmateriaal tuinbouw, bomen).
• KCB Kwaliteits-Controle-Bureau (verse groenten, fruit, bloemen en potplanten):
Importinspecties vinden plaats in de haven van ontvangst of op een door de NVWA erkende importlocatie.
Een importinspectie loopt altijd via de keuringsdienst KCB.
• BKD Bloembollenkeuringsdienst (bollen):
In beginsel moet iedere partij die internationaal verhandeld wordt geïnspecteerd worden. Dat vindt plaats
door middel van een steekproef van producten uit die partij.
De omzet van deze 4 keuringsdiensten samen bedroeg in 2021 € 76,6 miljoen (Tabel 7.1). De begrote omzet
van de NVWA in 2022 bedraagt € 1,03 mln.

Tabel 7.1

Baten van keuringsdiensten (KCB, BKD, NAK en Naktuinbouw) in de plantaardige sectoren

(*€ 1.000) voor de jaren 2020 en 2021

KCB

2021

2020

25.868

20.147

BKD (ZBO baten handel)

1.052

919

NAK

23.689

23.696

NAK tuinbouw (exclusief rassen onderzoek)

25.961

23.284

Totaal

76.570

68.046

36 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Ook bij de plantaardige sectoren is er een toename van de start- en kwartiertarieven voor producten en
diensten van de NVWA (Tabel 7.2).

Tabel 7.2

Verandering van start- en kwartiertarief bij plantaardige sectoren ((her)inspecties fytosanitair

en gewasbescherming) (€)
Vastgesteld tarief 2022 Voorlopig nieuw tarief 2023
Inspecties en herinspecties
Basistarief per persoon per inspectieaanvraag

356,09

395,82

Per kwartier per medewerker per inspectie

26,58

40,42

Basistarief per persoon per inspectie

92,76

161,68

Per kwartier per inspectie

34,79

20,21

Inspecties en herinspecties fytosanitaire doorvoer

Certificering
Toeslag e-CertNL voor exportcertificaten

5,75

6,81

Ten kantore waarmerken van certificaten voor niet-inspectieplichtige

60,59

54,22

Databeheer exporteisen fyto. (CAT, CKA, CST, CKS, CFA)

-

1,74

Databeheer exporteisen fyto. (CBB, CAA)

-

6,01

Databeheer exporteisen fyto. (CZZ, CBN, CKB)

-

6,83

zendingen
Databeheer exporteisen fytosanitair

7.2

Import en doorvoer van hoog-risicoproducten

De totale kosten van de controle van import en doorvoer van hoog-risicoproducten bedragen € 3,86 mln.,
een kostenstijging van circa € 1,08 mln. in vergelijking met het vastgesteld tarief 2022. Het zijn kosten die
hoofdzakelijk worden doorbelast aan ‘importeurs levensmiddelen niet veterinair’.31
Het is nu zo dat een retributie wordt opgelegd als een partij in de steekproef valt. Bij een kleine partij
kunnen de kosten van de controle naar verhouding zeer hoog zijn. Daarom wordt door de NVWA overwogen
om de steekproefkosten om te slaan over alle bedrijven die dit soort hoog-risicozendingen doen. 32

31
32

Een klein gedeelte heeft betrekking op import diervoeders en import bakspatels.
NVWA. Voorcalculatie retributietarieven 2023, Conceptversie 1 augustus 2022

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 37

8

Feedback vanuit bedrijfsleven

In het kader van dit onderzoek zijn 11 interviews uitgevoerd met belanghebbenden uit het bedrijfsleven
(Tabel 2.1). In dit hoofdstuk worden de belangrijkste bevindingen gerapporteerd. De in dit hoofdstuk
gepresenteerde opmerkingen zijn de meningen en reacties van de respondenten tijdens de interviews
gemaakt en/of schriftelijke aanvullingen op de interviewverslagen.
Ondanks dat het niet het doel van de gesprekken was, namen alle respondenten de gelegenheid te baat om
de nieuwe tarieven in een breder kader te plaatsen (naast tarieven ook aandacht voor effectiviteit en
doelmatigheid), omdat dit bredere kader in hun ogen een onlosmakelijk deel is van de discussie.
Er bestaat een verschil in interpretatie tussen overheid en bedrijfsleven over waar nu door de bedrijven voor
betaald wordt: is het betalen voor toezicht (visie overheid) of is wat de NVWA doet publieke dienstverlening
(visie bedrijfsleven). In dit hoofdstuk wordt om recht te doen aan de verslaglegging van de gesprekken met
en schriftelijke reacties van de belanghebbenden de door hen gebruikte interpretatie van de publieke
dienstverlening gevolgd.

8.1

Nieuwe kostprijsmodel

De respondenten vinden dat ze over het algemeen behoorlijk goed zijn meegenomen in de totstandkoming
van het nieuwe kostprijsmodel. De transparantie is daarmee zeker verbeterd, hoewel enkele respondenten
aangeven nog wel allerlei vragen te hebben over belangrijke details.
De meeste respondenten hebben voldoende inzicht in de aanpak en opzet van het nieuwe kostprijsmodel en
de gedetailleerd toerekening van kosten naar specifieke activiteiten. De respondenten hebben op zichzelf
geen moeite met het streven naar kostendekkende tarieven. Daar komt bij dat de Nederlandse agrarische
sector ook ten behoeve van de export gebaat is bij een sterke NVWA. Ze begrijpen de achtergronden en zien
toegevoegde waarde in de gekozen aanpak. Echter dit betekent niet dat ze het eens zijn met keuzes van de
kosten die meegenomen worden in de berekening. Met name de volledige toerekening van gemaakte kosten
verbonden aan reistijd (Reistijd = Werktijd) is een steen des aanstoots. Diverse respondenten geven aan dat
dat probleem niet zomaar bij het bedrijfsleven kan worden neergelegd, temeer omdat uit de cijfers blijkt dat
van dierenartsen op locatie de reistijd ongeveer 20% van de totale werktijd betreft. Bovendien wijst men
erop dat in kamerbrieven (19 december 2013 en 15 oktober 2015) al is toegezegd de arbeidsvoorwaarden
van de NVWA, waaronder woon-werkverkeer en toeslagen, te herzien om inefficiënties te voorkomen.
Vooral de slachterijen hebben een verschil van mening met de overheid over de rechtmatigheid van de
toerekening van een aantal kosten aan het bedrijfsleven, hetgeen blijkt uit een aantal rechtszaken die
aanhangig zijn gemaakt bij de bestuursrechter. Dat is precies de inzet van de verschillende CBb-procedures
die nog lopen en in december 2022 worden behandeld. Enkele respondenten zijn van mening dat de
uitspraken daarop afgewacht moeten worden voordat onomkeerbare besluiten over tarieven worden
genomen.
Een aantal partijen vindt het op zichzelf geen probleem dat de NVWA kostendekkende tarieven in rekening
wil brengen, mits er efficiënt gewerkt wordt. Een uitzondering zijn de kleine slachterijen die vinden dat
demping van de tarieven voor hun bedrijven noodzakelijk blijft.

38 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

8.2

Het proces

Respondenten geven aan dat bij de eerste consultatie over het nieuwe kostprijsmodel, eind 2021, door het
bedrijfsleven duidelijk gesteld is dat er, naast aandacht voor het kostprijsmodel, ook nadrukkelijk aandacht
zou worden besteed aan doelmatigheid en efficiëntie van de NVWA-werkzaamheden. In hun ogen is dat
vervolgens onvoldoende gebeurd. Ze vinden het vreemd om nu alleen het zuur te doen (kostendekkende
tarieven) en geen aandacht te geven aan het zoet (doelmatiger en efficiënter werken). Het bedrijfsleven wil
graag een ‘package deal’, waarin niet alleen de tarieven kostendekkend worden, maar er ook
doelmatigheidsprikkels worden geïmplementeerd. Een dergelijke ‘package deal’ zou volgens de respondenten
de beoogde rust en acceptatie sterk bevorderen.

8.3

Belang van kleinere slachterijen

Respondenten wijzen meermalen op het belang van kleinere, regionale slachterijen voor de primaire sector:
ze vinden het cruciaal dat minder courante dieren daar terechtkunnen. De respondenten uit het bedrijfsleven
hebben het beeld dat de NVWA echter steeds strenger lijkt te worden op dieren ‘met een smetje’ (zoals een
navelbreuk, bijvoorbeeld) in de reguliere stroom of levende export, terwijl er toch een oplossing voor deze
dieren moet komen en euthanaseren volgens hen niet nodig is.
Een kleine slachterij in de regio, die met extra zorg deze dieren kan slachten, kan dan een oplossing bieden.
Respondenten pleiten ervoor dat deze regionale slachterijen kunnen blijven voortbestaan, omdat veehouders
anders misschien zullen uitwijken naar ongewenste alternatieven.
Door de hoge kosten voor kleinere slachterijen zullen trajecten zoals het slachten van ‘einde carrièredieren’
in Nederland, inclusief korte transporttijden, naar verwachting van respondenten niet van de grond komen.
Ook het wel of niet euthanaseren op het primaire bedrijf is een gevoelig punt, waar de sector graag over in
discussie zou willen.
Daarnaast hebben deze kleinere slachterijen vaak een specifieke functie voor bepaalde diercategorieën
(bijvoorbeeld lammeren) en kleine ketens (bijvoorbeeld luxe vleesvee). Ook de biggenslachterijen vindt men
van belang. Kortgeleden waren er nog drie biggenslachterijen, nu nog maar twee, en er dreigt er nog een af
te vallen. Deze slachterijen slachten maar een paar biggen per uur, maar daarmee kan volgens de
respondenten wel transport naar bijvoorbeeld Tsjechië worden voorkomen.
Sinds 2020 is het verplicht om permanent toezicht te hebben bij het slachten van hoog-risicodieren, zoals
bijvoorbeeld biggen en melkkoeien. In 2021 heeft de overheid deze extra kosten nog betaald, maar sinds
2022 wordt dit doorbelast aan de sector, waardoor veel regionale slachterijen al extra toezichtlasten moesten
verwerken.
Enkele respondenten geven aan dat de zelfslachtende slagers door de hogere tarieven ernstig in de
problemen zullen komen, en waarschijnlijk zelfs gaan stoppen met slachten. Daarom heeft de Tweede Kamer
in mei/juni een motie aangenomen van Van Campen cs (nummer 1251), waarin wordt uitgesproken dat er
maatwerk nodig is rond keuring en toezicht voor de zelfslachtende slagers, omdat deze slagers juist
tegemoet komen aan maatschappelijke wensen rond het slachten van dieren: minder grootschalig,
ambachtelijk, beperkte risico’s, beter voor het dierenwelzijn, bekende herkomst, lokale productie etc.
Bij het ‘maatwerk’ gaat het volgens respondenten niet alleen om kostenbeheersing, maar ook om verlichting
van de regeldruk rond keuring en toezicht. De bedrijven hebben tevens te maken met kostenverhogingen
door wetgeving en ARBO-richtlijnen. Tenslotte wordt opgemerkt dat het op zichzelf prima is dat de
zelfslachtende slagers een gecompenseerd tarief betalen, maar dat de bedrijven die nét in categorie 2
terechtkomen wel ineens heel veel meer moeten betalen dan de categorie 3-bedrijven.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 39

Men vindt het op zichzelf begrijpelijk dat de NVWA door hoge starttarieven het aantal kortdurende keuringen
wil verminderen. Dat betekent volgens respondenten echter wel een wellicht minder gewenste prikkel in de
richting van meer grootschaligheid en een nog hogere efficiëntie.

8.4

Impact kostenstijging

Verschillende respondenten geven aan dat het van groot belang is om te weten hoe de kostenverhogingen
zullen uitpakken voor diverse categorieën bedrijven. Het bedrijfsleven heeft zelf nog geen tijd gehad om dit
goed uit te zoeken, terwijl het proces richting hogere tarieven in sneltreinvaart verder gaat.
In een eerste analyse van de gevolgen van het toepassen van tarieven op basis van het kostendekkende
kostprijsmodel voor bedrijven is door de NVWA is er gebruikgemaakt van specifieke voorbeeldbedrijven.33
Ondanks dat deze voorbeeldbedrijven in overleg met het bedrijfsleven zijn gekozen vinden deze partijen dat
de eerder al doorgerekende voorbeeldbedrijven vaak niet representatief zijn voor de betreffende categorie
bedrijven. De praktijk is volgens hen veel te divers om in één voorbeeldbedrijf te kunnen samenvatten. Om
echt een goede verdiepingsslag te maken achten de respondenten veel specifiekere berekeningen nodig.
Doorberekenen kostenstijging aan klanten/leveranciers
Enkele respondenten verwachten dat de stijgende keuringskosten grotendeels terecht zullen komen bij de
primaire producent, de boer. Vaak worden dit soort kostenstijgingen namelijk grotendeels teruggeduwd naar
de zwakste onderhandelingsschakel in de keten, en dat is volgens hen nog altijd de primaire sector. Dus ook
de meerkosten bij slachterijen of exporteurs van levende dieren zullen grotendeels bij de veehouders
terechtkomen. Bij de huidige smalle marges in de dierlijke productieketens zal dit volgens de respondenten
ongetwijfeld problematisch zijn.
Het is volgens enkele respondenten onzeker of bijvoorbeeld een slachterij de hogere kosten deels kan
doorbelasten naar de retail. Slachterijen die op de internationale markt concurreren hebben vaak te maken
met goedkopere producten uit andere landen, die niet te maken hebben met sterk stijgende keuringskosten.
Als de hogere kosten dan zouden worden doorberekend aan de klanten, dan verzwakken de bedrijven
daarmee hun eigen concurrentiepositie. De kostenstijging zou de innovatie binnen bedrijven kunnen
afremmen.

8.5

Problemen voor specifieke categorieën bedrijven

In de pluimveehouderij zullen vooral die slachterijen schade oplopen, die moeten concurreren met relatief
goedkoop pluimveevlees uit Polen en Oekraïne, of uit derde landen, van buiten de EU. Respondenten geven
aan dat deze slachterijen het nu al moeilijk hebben, en dat het door de stijgende keuringskosten nog
moeilijker zal worden.
Flexibeler toezicht
Het gaat diverse respondenten zeker niet alleen om doelmatigheidsprikkels bij de NVWA met als doel om de
kosten te verlagen. Men verwacht, ook gelet op de hoge tarieven, vooral een uitstekende dienstverlening en
meer flexibiliteit. In de praktijk constateert men grote verschillen in de kwaliteit van de dienstverlening en
vooral de flexibiliteit vindt men vaak echt onvoldoende. Men heeft de indruk dat de administratieve precisie
vaak belangrijker wordt gevonden dan de uiteindelijke doelen van voedselveiligheid en dierenwelzijn. Een
van de respondenten geeft aan dat de NVWA de sleutel in handen heeft om het aantal starttarieven te
beïnvloeden, waardoor de kostenstijging beperkt kan blijven. Minstens zo problematisch zijn vertragingen op
slachterijen en in de ogen van de respondenten onterechte afkeuringen.

33

Omdat deze voorbeeldbedrijven mogelijk herkenbaar zouden kunnen zijn voor betrokkenen is in deze rapportage nadrukkelijk
geen gebruik maakt van de illustratie van de gevolgen aan de hand van voorbeeldbedrijven. De uitkomsten van deze
doorrekening zijn wel meegenomen in de analyse van de gevolgen.

40 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

In de interviews worden diverse aanbevelingen gedaan. Als het gaat om doelmatigheid zou moeten worden
gekeken naar de nieuwe mogelijkheden van ICT (bijvoorbeeld blockchaintechnologie) en cameratoezicht, ook
om meer risicogericht te gaan werken. Daarnaast wordt gewezen op de mogelijkheid van het inzetten van
praktijkdierenartsen om bepaalde werkzaamheden voor de NVWA te verrichten. Denk ook aan de dringende
wens van varkenshouders om ter beperking van dierenwelzijnsproblemen in een hittegolf ‘s nachts te kunnen
laden: de NVWA zou daar onvoldoende aan meewerken. Laden om 5 uur in plaats van 7 uur kan, maar niet
nog vroeger.
Ook in de scheepsbevoorrading ziet men goede mogelijkheden voor meer flexibiliteit en efficiëntie. Nu komen
er nog veel diverse NVWA-teams en controleurs controle uitoefenen op de verschillende producten, het zou
heel efficiënt zijn als ze taken van elkaar zouden kunnen overnemen. Dat zou de planning ook voor de NVWA
een stuk beter beheersbaar maken. De tak exportcertificering is verder opgesplitst, waardoor de vis nu
gezien moet worden door een aparte visinspecteur. Meestal zit deze inspecteur volgens een van de
respondenten alleen maar in een vrieshuis naar gesloten diepgevroren dozen te kijken. Aangezien deze
branche in de ogen van deze respondenten weinig risico’s kent ziet deze goede mogelijkheden voor het
combineren van keuringen.
Specifieke Opmerkingen bedrijfsleven:
Slachterijen CoVo-groep 1
Met name door de ongeveer verdubbeling van het starttarief nemen de kosten voor de NVWA fors toe, met
gemiddeld circa 30-35%. Een respondent geeft aan dat dit bijvoorbeeld voor een pluimveeslachterij met één
NVWA’er die 40 uur per week aanwezig is, leidt tot een toename van de kosten van circa € 300.000 naar
€ 400.000 op jaarbasis.
Omdat sommige bedrijven net op de rand zitten van één (of twee) NVWA’er(s) kan het nieuwe systeem voor
sommigen leiden tot een compleet extra starttarief per dag, en de kosten daarvan zijn hoog. Zo zijn er
bedrijven die op basis van de kostprijzen volgens het nieuwe model 7% goedkoper uit zijn, maar een ander
bedrijf zat net op de rand van wel of geen extra NVWA-dierenarts, en daar kwamen de kosten 10% hoger
uit. Dit leidt volgens de respondent tot toenemende verschillen tussen bedrijven.
Pluimveeslachterijen in Nederland hebben te maken met sterke concurrentie. Naast de concurrenten binnen
de EU (Polen, Oekraïne) wordt er veel goedkoop pluimveevlees geïmporteerd uit derde landen. Dit
pluimveevlees hoeft niet te voldoen aan dezelfde hoge eisen die door de NVWA worden gesteld.
Kleinere slachterijen
De kleinere, regionale slachterijen hebben vaak ongeveer een uur toezicht, bijvoorbeeld voor het slachten
van enkele runderen, waarvan de keuringskosten met meer dan 60% zullen stijgen: van € 300 naar € 490.
Op de kleinere slachterijen (categorie 2) zijn de kosten van de NVWA’ers vaak hoger dan de kosten van het
overige personeel en gaat meer dan de helft van de brutomarge op aan NVWA-kosten. Respondenten
merken op dat veel van deze kleinere slachterijen al gestopt zijn.
Gevolgen voor primaire bedrijven in de veehouderij/varkenshouderij
Het feit dat de exportkeuringen duurder worden vinden respondenten op zich nog wel te dragen. Belangrijker
vinden ze de verhoogde kosten bij met name de slachterijen en transport. Ook die kostenverhogingen komen
uiteindelijk bij bijvoorbeeld de varkenshouder terecht. De marges in de varkenshouderij zijn nu al minimaal.
Bij verhoging van de tarieven met minimaal 30% verwachten ze dan ook forse markteffecten.
Het doorgerekende voorbeeldbedrijf in de NVWA-rapportage had relatief veel kwartiertarieven per starttarief,
waardoor de impact van de hogere tarieven beperkt bleef. Bij veel bedrijven in de sector zijn er echter veel
kortere keuringen, en dus maar een paar kwartiertarieven per starttarief. Daardoor loopt de kostenstijging
op van circa 30% naar meer dan 50%.
Soms worden ook kleine aantallen dieren geëxporteerd, bijvoorbeeld schapen. Bij de huidige tarieven kan
dat nog uit, maar dat zal volgens enkele respondenten veranderen bij de hogere tarieven.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 41

Verzamelcentra
Verzamelcentra worden voor hun erkenning minimaal twee keer per jaar ge-audit op naleving van de
voorwaarden. In principe wordt die audit door twee NVWA-medewerkers uitgevoerd. Dat betekent 2 keer
starttarief en gemiddeld 8 tot 10 kwartieren. De kosten daarvan zullen volgens respondenten met bijna 70%
toenemen.
Plantaardige sectoren
Om een inschatting te geven. Volgens NVWA-cijfers gaat het over de volgende aantallen fytosanitaire
(export)certificaten:
• Aardappelen: 5.300
• Zaaizaden: 38.000 (vooral bloem- en groentezaden)
• Bomen/jonge planten/ groenteplanten/plantuien: 68.800.
Het bedrijfsleven wijst op een nieuwe kostenpost tot bijna € 7 per certificaat voor ‘Databeheer exporteisen
fytosanitair’.
In een quickscan door het bedrijfsleven wordt de jaarlijkse kostenverhoging als volgt ingeschat:
• Groentezaden (groot): € 100.000
• Bloemzaden (klein): € 10.000
• Groente/Fruit Importeur (middel): € 55.000
• Bloemenhandelaar (klein): € 12.000
• Bloembollenexporteur: € 10.000
• Bloembollenverzendhandel: € 10.000 +
• Pootaardappelen: n.b.
Het tarief houdt geen rekening met de waarde van de zending. Bedrijven die kleine hoeveelheden verzenden
via luchtvracht (onder andere bloemzaden, mailorders van bloembollen, import van specialties) zien deze
kosten als een aanzienlijke bedreiging voor hun verkoopmarge. Men schat in dat bepaalde sectoren
onevenredig zwaar getroffen zullen worden en dat de kleinere bedrijven relatief een hogere bijdrage gaan
betalen dan de grotere bedrijven. Ten slotte verwachten ze dat de tarieven in de keten niet verrekenbaar
zullen zijn.
Een specifieke kanttekening wordt geplaatst over de steekproefmonsters bij Import Hoog Risico
Levensmiddelen, waarbij het volgens het bedrijfsleven feitelijk gaat om een systeemcontrole en niet om een
bedrijfscontrole. Bedrijven hebben hier geen enkele invloed op. Men acht de grondslag voor retributie hier
niet zuiver en vindt daarom dat de meerkosten hiervan door de overheid zelf gedragen zouden moeten
worden.
Pootaardappelen
Bij bijvoorbeeld pootaardappelen bedragen de keuringskosten ongeveer 10% van de totale kostprijs van
pootaardappelen. Het gaat dus om ongeveer 3 eurocent keuringskosten op een totale kostprijs van circa
30 eurocent per kg. De keuringskosten betreffen veldkeuring, partijkeuring en AM-onderzoek, voor verplichte
vrij verklaring. Een deel van deze totale keuringskosten is gerelateerd aan de NVWA-tarieven. De
(internationale) markt bepaalt de opbrengstprijs. Naar verwachting van de respondent zal de kostenstijging
door de hogere NVWA-tarieven grotendeels bij de primaire sector terechtkomen en dus in mindering komen
op het inkomen van de akkerbouwer. Ook zouden de keuringskosten in ons omringende landen meer voor
rekening komen van de overheid.
Bloembollen
Door de NVWA is begroot dat er per jaar 112.100 certificaten voor export van plantaardige producten door
de keuringsdiensten worden verstrekt en door de keuringsdiensten bij de bedrijven in rekening gebracht. Bij
een kostenverhoging van bijna € 7 per certificaat - een kostenverhoging die vooral komt door het toerekenen
van de kosten verbonden aan databeheer exporteisen fytosanitair in de berekende kostendekkende
concepttarieven - zou het hierbij dus gaan om in totaal een bedrag van bijna € 0,8 mln. per jaar.

42 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Op de waarde van de export van bloembollen en pot- en perkplanten naar derde landen, van samen meer
dan € 1 miljard, is dit een relatief klein bedrag. Nettomarges van deze export naar derde landen zijn niet
bekend. Het bedrijfsleven wijst met name op de gevolgen voor die exporteurs, die kleine zendingen
rechtstreeks naar particulieren sturen.
Scheepsbevoorrading
De scheepsbevoorraders zetten jaarlijks zo’n € 100 miljoen aan voedingsmiddelen om, waarbij voor de
NVWA-inspecties (veelal importen, die in transit blijven, dus niet worden ingeklaard) volgens de respondent
bijna € 1 miljoen wordt betaald. Met de kostendekkende NVWA-tarieven verwacht deze geïnterviewde een
kostenverhoging van naar schatting € 0,35 miljoen per jaar. Gelet op de zeer smalle marges in deze
business, vaak negatief en zeker minder dan 2% netto, zouden deze kostenverhogingen voor de betrokken
bedrijven substantieel zijn. De scheepsbevoorradingsindustrie heeft indirect effect op het aantrekken van
zeeschepen die van belang zijn voor de logistieke functie van Nederland. De bedrijven kunnen op zichzelf de
extra keuringskosten wel doorberekenen, maar schepen hebben alternatieven, waardoor er al een
verschuiving richting Antwerpen zichtbaar is. In België draagt de overheid 60% van de keuringskosten, in
Nederland is dat - ook nu al - duidelijk minder. In 2015 waren de keuringskosten in Nederland al hoger dan
die in concurrerende havens zoals Antwerpen en Hamburg. Sindsdien zijn volgens de respondent de kosten
in Nederland verder gestegen.34
Visfederatie en Visimporteurs
De respondenten wijzen erop dat de vissector in zwaar weer zit, mede als gevolg van de hoge
brandstofprijzen, waardoor de resultaten bij verse vis zeer slecht zijn. Dat maakt volgens hen de discussie
over 20-30% hogere tarieven heel lastig.
Soms worden partijen omgeleid naar Antwerpen of Bremen, waarbij het niet zozeer gaat om de hoge
tarieven, maar meer om de (in Nederland te lage) snelheid van afhandeling. Bij export van levende dieren
(schelpen, krab) stagneert het proces soms als gevolg van de exportcertificaten, waardoor er soms heel
grote kwaliteitsverliezen ontstaan. Vooral de kleine handel en de exporteurs van levende producten zullen
volgens de respondenten in de knel komen door de hogere tarieven.
Overig
Enkele respondenten vinden dat goed moet worden gekeken naar bijzondere situaties, zoals bijvoorbeeld
inzet van gewasbeschermingsmiddelen in specifieke teelten, export van grote aantallen eendagskuikens, de
altijd kleinschalige export van paarden (en sperma), export door boomkwekers. Ook zou gekeken moeten
worden naar hercontroles op primaire bedrijven, bijvoorbeeld voor gewasbeschermingsmiddelen. Ook de
kosten daarvan zullen doorberekend gaan worden: hoe komt dit eruit te zien en hoeveel impact gaat dat
hebben? Hoeveel impact hebben boetes bij transport van dieren? Ook geven respondenten aan dat bij
planten, ook in de akkerbouw, de beschikbaarheid van de NVWA en de service een veel groter knelpunt zijn
dan de tarieven.
Suggesties (vanuit het bedrijfsleven) over efficiënter werken door de NVWA:
• Meer risicogericht werken. Meer moderne technologie gebruiken.
Een paar keer is gezegd: de NVWA zou nog meer risicogericht kunnen werken en daardoor hetzelfde
kunnen bereiken met minder uren. De NVWA zou meer gebruik kunnen maken van nieuwe mogelijkheden
van ICT (bijvoorbeeld blockchaintechnologie) en cameratoezicht, onder andere om meer risicogericht te
gaan werken.
• Breder inzetbare medewerkers.
Naast specialisten ook wat meer breder inzetbare NVWA-ers zou bij kunnen dragen aan een efficiëntere
inzet van medewerkers (dit kwam m.n. uit het interview over de scheepsbevoorraders). Nu komen er nog
veel verschillende NVWA-teams en controleurs controle uitoefenen op de verschillende producten, het zou
heel efficiënt zijn als ze taken van elkaar zouden kunnen overnemen, zeker als de risico’s gering zijn
(kijken naar gesloten, diepgevroren dozen). Dit zou de planning - ook voor de NVWA zelf - een stuk beter
beheersbaar maken.

34

Buck Consultants International, 2015. Rapport ‘Onderzoek hoogte havenaanloop en doorvoerkosten in NW Europa’.
https://www.kennisdclogistiek.nl/system/downloads/attachments/000/000/303/original/onderzoek-hoogte-van-havenaanloop-endoorvoerkosten-in-noordwest-europese-zee-en-luchthavens%281%29.pdf?1511126647

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 43

In het interview met de varkenssector is gewezen op de mogelijkheid van het inzetten van
praktijkdierenartsen om bepaalde werkzaamheden voor de NVWA te verrichten.
Meer maatwerk overwegen bij exportcertificering, aansluitend bij de specifieke kenmerken van het
betreffende bedrijf, wat will zeggen: bij kleine zendingen van bijvoorbeeld bloembollen en dergelijke naar
particulieren in derde landen een andere ‘grondslag’ overwegen, in plaats van het gezondheidscertificaat
(wellicht voor zulke bedrijven de controles/certificaat verleggen naar het verzendende bedrijf, in plaats van
zoals nu de specifieke zending?)

44 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

9

Analyse

9.1

Nieuwe kostprijsmodel

• Het nieuwe kostprijsmodel van de NVWA dat in 2021/2022 ontwikkeld is en dat gebruikt is om de
voorlopige tarieven voor 2023 te berekenen, geeft door het specifiek toerekenen van de activiteiten aan de
tarieven beter inzicht in de opbouw van de tarieven. Echter in het nieuwe kostprijsmodel is het aantal
verschillende tarieven wel sterk toegenomen.
In vergelijking met de vastgestelde tarieven 2022 zijn de berekende kostendekkende concepttarieven voor
2023 toegenomen. Deze toename is zowel per tarief als totaal het grootst voor de slachterijen in CoVogroep 1 en 2. De belangrijkste reden van toename in de tarieven is het ontbreken van zowel specifieke als
generieke demping die is toegepast bij de gepubliceerde tarieven in 2022. Deze demping had vooral
gevolgen voor het starttarief. Dit starttarief wordt vooral bepaald door de toerekening van de kosten
verbonden aan reistijd aan het starttarief in het nieuwe kostprijsmodel.
• Het nieuwe kostprijsmodel maakt het mogelijk de tarieven specifiek toe te rekenen aan de
bedrijven/sectoren waar toezicht plaatsvindt of die gebruikmaken van certificeringsactiviteiten door de
NVWA.

9.2

Tarieven van de NVWA in relatie tot de draagkracht van
bedrijven

Toegenomen kosten die bedrijven betalen voor toezicht door de NVWA zijn beoordeeld in relatie tot:
• Inkomens en nettomarges in de sectoren.
Er zijn grote verschillen tussen jaren en tussen bedrijven (kleine slachterijen en specifieke categorieën).
Hierdoor is het lastig een eenduidig oordeel te geven over de gevolgen van de berekende kostendekkende
concepttarieven voor 2023 voor individuele bedrijven.
• De verhouding start-/kwartiertarief.
Deze varieert tussen sectoren en binnen sectoren. Met name voor kleine bedrijven waarbij per start minder
keuringsactiviteiten worden uitgevoerd (minder kwartiertarieven per start en meerdere starts per bedrijf
(ochtend AM en middag PM) is de invloed groter van de aanpassing van de kostendekkende
concepttarieven voor 2023.
• De stijging van de prijzen voor energie en grondstoffen.
Deze stijging door onder andere de oorlog in Oekraïne en de daaropvolgende handelsbelemmeringen heeft
grote invloed op de kosten van de bedrijven in de voedselketen. Of de stijging van de consumentenprijzen
voldoende meestijgen om deze kostenstijging te compenseren is onduidelijk. Of de stijging van de inflatie
ook leidt tot aanpassen van het consumptiepatroon en of daardoor specifieke bedrijven als zelfslachtende
slagers extra getroffen worden is ook onduidelijk. Het is op het ogenblik niet duidelijk hoelang de prijzen
voor energie en grondstoffen aanhouden.

9.2.1

Slachterijen

• Het begrote bedrag door de NVWA voor Toezicht op keuren/AM-keuring/PM-keuring is in de op basis van
de voorcalculatie met de berekende kostendekkende concepttarieven voor 2023 € 38,5 mln. Indien de
vastgestelde tarieven n 2022 ook in 2023 zouden gelden dan zou dat € 28,5 mln. zijn geweest. Er is een
stijging van € 10,0 mln. Deze kostenstijging, die vooral wordt veroorzaakt door de stijging van de
berekende kostendekkende conceptstarttarieven en -kwartiertarieven, is 1,8% van de nettomarge
(resultaat voor belastingen) van de slachterijen en vleeswarenindustrie in 2020. In daaraan voorafgaande
jaren waarbij de marges kleiner waren zou het gaan om 3,5% tot 5,2% van de nettomarge. Daarnaast is
er onder andere een kostenstijging voor de fysieke exportcertificering van (dierlijke) (bij)producten:
€ 2,8 mln.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 45

• De mogelijkheden om de gestegen kosten door te berekenen naar afnemers lijken met name door
langdurige contracten met retail beperkt.
• De kostenstijging door de hogere tarieven van de NVWA bedraagt € 0,19 per geslacht varken, € 1,28 per
geslacht rund, €1,26 per geslacht schaap/geit en €0,0063 per geslacht vleeskuiken. Als we deze
kostenstijgingen relateren aan de totale slachtkosten, dan gaat het bij de grote slachterijen naar schatting
om de volgende procentuele toenames: bij varkens 1,3-1,9%, bij vleeskuikens 1,2% en bij rundvee 1,72,6%. In relatie tot andere kosten (slachtkosten of saldo per product eenheid, huidige stijging van de
kosten van energie en grondstoffen) is de stijging van de tarieven van de NVWA beperkt (maar het komt
er wel extra bij).
• De stijging van de kosten voor toezicht worden vooral veroorzaakt door de stijging van de berekende
kostendekkende conceptstarttarieven. Het bedrijfsleven geeft aan dat er voor hen weinig instrumenten zijn
om door aanpassing van de bedrijfsvoering de kosten van toezicht te beperken. Uitzondering zijn volgens
hen het afstoten van processen waarbij permanent toezicht nodig is (hoog-risico dieren).
• Slachterijen die relatief veel starttarieven in vergelijking met kwartiertarieven hebben (vooral bedrijven in
CoVo-groep 2 en 3), hebben relatief meer nadeel van het wegvallen van de specifieke demping de hogere
starttarieven. Door de aard van de bedrijfsvoering is er geen permanent toezicht. In de ochtend ante
mortem keuring en in de middag post mortem resulteert in twee keer een starttarief en maar een beperkt
aantal kwartiertarieven. Zo stijgen de kosten met 73% bij een half uur toezicht en met 30% bij 9 uur
toezicht per starttarief (Bijlage 2).
• Doelmatigheid en efficiëntie en tarieven kunnen communicerende vaten zijn. Indien betrokken partijen
(zowel NVWA) als bedrijfsleven in staat zijn om processen efficiënter in te richten, dan zijn de gevolgen
voor bedrijven en sectoren beperkter dan dat dit niet het geval is.
• De vraag is of er voldoende animo is voor zelfslachtende slagers om door te gaan, zeker in het huidige
tijdsgewricht met een hoge inflatie en hogere kosten. In hoeverre blijft de consument bij de slager kopen
en wanneer komt er een switch naar de supermarkt?
• Specifieke groepen dieren zullen niet of nog minder in Nederland geslacht worden, met als gevolg meer
transport van kwetsbare dieren, en een aantasting van het dierenwelzijn of meer euthanasie op de
primaire bedrijven. Of de hogere NVWA-tarieven doorslaggevend zullen zijn is de vraag, maar het zal wel
een effect hebben.

9.2.2 Primaire veehouderijbedrijven
• De mogelijkheden om de gestegen kosten door te berekenen naar afnemers lijken beperkt.
• Het is de verwachting van vertegenwoordigers van het primaire bedrijfsleven dat de kostenstijging bij de
slachterijen en uitsnijderijen van € 12,8 mln. voor een deel bij de primaire veehouderij terechtkomt.
o Als de varkensslachterijen hun kostenverhoging van omgerekend 19,3 cent per geslacht varken volledig
zouden doorberekenen aan de vleesvarkenshouders dan gaat het om gemiddeld bijna 2% van het
bedrijfsinkomen, uitgaande van het gemiddelde inkomen uit bedrijf in de afgelopen vijf jaar.
o Als de pluimveeslachterijen hun kostenverhoging van omgerekend € 0,0063 per geslacht vleeskuiken
volledig zouden doorberekenen aan de vleeskuikenhouders, dan zou het voor een bedrijf dat voor de
reguliere markt produceert gaan om een bedrag van ruim € 4.200, dat is circa 4% van het
bedrijfsinkomen. Voor een bedrijf dat vleeskuikens produceert onder het Beter Leven keurmerk (BLK)
zou het gaan om ruim € 1.900, afgerond 2% van het bedrijfsinkomen. Dit is uitgaande van het
gemiddelde inkomen uit bedrijf in de afgelopen vijf jaar.
• Bij de kostenstijging voor exportcertificering van levende dieren gaat het voor ongeveer 80% om export
van levende varkens. De totale kosten van de exportcertificering zullen met ongeveer 35% (€ 2,7 mln.)
toenemen: € 0,18 per big en € 0,84 per vleesvarken. De export van biggen (6 à 7 mln. per jaar) is het
meest relevant. Het aantal geëxporteerde vleesvarkens is gedaald van 3,2 mln. in 2016 naar 0,7 mln. in
2021. Net als bij de slachterijen nemen de kosten bij een relatief korte duur van de certificering sterker toe
dan bij langere inspecties. De toename is 54% bij een inspectie van 0,5 uur (op primair bedrijf) en 19-22%
bij een inspectie van 5 uur of langer (verzamelplaats).
o Export levende biggen. Een gemiddeld gespecialiseerd zeugenbedrijf in het Bedrijven Informatienet
realiseerde een gemiddeld inkomen uit bedrijf van € 5,27 per big, met een grote variatie tussen jaren en
tussen bedrijven. Als een dergelijk bedrijf alle biggen levend exporteert dan betekent de kostenstijging
door de duurdere exportcertificering een daling van het bedrijfsinkomen met 3,4%.

46 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

o Export levende vleesvarkens. Een gemiddeld gespecialiseerd varkensbedrijf in het Bedrijven
Informatienet realiseerde een inkomen uit bedrijf van gemiddeld € 9,88 per afgeleverd vleesvarken, met
een grote variatie tussen jaren en tussen bedrijven. Als een dergelijk bedrijf alle vleesvarkens levend
exporteert dan betekent de kostenstijging door de duurdere exportcertificering een daling van het
bedrijfsinkomen met 8,5%.

9.2.3

Plantaardige sectoren

De qua omzet belangrijkste activiteit van de NVWA bij plantaardige sectoren is, naast het onder haar toezicht
uitvoeren van import en export inspecties door 4 keuringsdiensten (ZBO’s), het verstrekken van
exportcertificaten.
Export
Tabel 9.1 geeft een overzicht van de begrote kosten van de NVWA bij de plantaardige sectoren uitgesplitst
naar de verschillende activiteiten. Zoals uit de tabel blijkt, stijgen deze kosten van € 1,0 mln. naar € 5,0 mln.
Hiervan zijn € 3,5 mln. kosten in relatie met voorbereiding van export- en importcertificaten die door de
plantkeurdiensten worden afgegeven. De kostenstijging door de nieuwe NVWA-tarieven spitst zich toe op de
circa € 1,8 mln. extra kosten voor databeheer exporteisen fytosanitair. Vooral exporteurs in de verschillende
plantaardige sectoren worden met deze tariefstijging geconfronteerd. Dit zijn exporteurs in volgende
sectoren: voor CAT, CKA, CST, CKS, CFA exporteurs van aardappelen, groente, fruit, snijbloemen,
potplanten, diversen. Voor CBB, CAA exporteurs van bloembollen, vaste planten, pootaardappelen en voor
CZZ, CBN, CKB exporteurs van bomen en jonge planten, plantuien en groenteplanten.
Daarnaast worden bij de concept kostendekkende tarieven de kosten voor Databeheer importeisen
fytosanitair begroot op € 1,7 mln..

Tabel 9.1

Overzicht van de begrote kosten voor de plantaardige sectoren (€)
Vewachte kosten

Laboratorium analyse plantgezondheid

Vewachte kosten

voor bedrijfsleven

2023 (concept

2022 (vastgesteld

kostendekkend

tarief 2022)

tarief 2023)

460.422,92

557.915,61

256.772,50

262.077,03

(Her)inspecties fytosanitair en gewasbescherming
Inspecties en herinspecties
Inspecties en herinspecties fytosanitaire doorvoer
certificaten en vergunningen

2.537,90

3.975,88

135.798,70

440.305,25

overige werkzaamheden

41.731,39

74.461,36

tarieven gewasbeschermingsmiddelen

132.777,63

214.268,54

• Databeheer exporteisen fytosanitair (CAT, CKA, CST, CKS, CFA)

Niet doorberekend

1.027.222,66

• Databeheer exporteisen fytosanitair (CBB, CAA)

Niet doorberekend

116.464,92

• Databeheer exporteisen fytosanitair (CZZ, CBN, CKB)

Niet doorberekend

731.555,83

• Databeheer importeisen fytosanitair

Niet doorberekend

1.652.666,20

1.030.041,04

5.080.913,27

Databeheer exporteisen fytosanitair

Totaal
Bron NVWA.

Import
De totale kosten van de controle van import en doorvoer van hoog-risicoproducten voor deze categorie
producten bedragen € 3,86 mln., een kostenstijging van circa € 1,08 mln. in vergelijking met het
vastgestelde tarief 2022. De doorberekening van de specifieke uitgelote partij waaraan alle keuringskosten
worden toegerekend is het belangrijkste struikelblok bij de sectoren. Daarom wordt door de NVWA
overwogen om de steekproefkosten om te slaan over alle bedrijven die dit soort hoog-risicozendingen doen.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 47

9.3

Ten slotte

De effecten van veranderingen in de door de NVWA gehanteerde retributiecategorieën voor de bedrijven die
onder toezicht staan en of aanvragen voor keuring of certificering zijn onderzocht. Hierbij is ook aandacht
besteed aan de aanvaardbaarheid van de kostendekkende NVWA tarieven 2023 voor bedrijven en sectoren.
Volgens het ‘aanvaardbaarheidscriterium’ uit ‘Maat houden 2014’ zijn kosten onaanvaardbaar als:35
• Ze onaanvaardbare negatieve gevolgen hebben voor de concurrentiepositie van bedrijven ten opzichte van
bedrijven in het buitenland (level playing field) of de financiële positie van (rechts)personen (draagkracht).
• Dit per saldo leidt tot een (onaanvaardbare) verhoging van de regeldruk en de nalevingslasten voor het
bedrijfsleven.
Of de kostendekkende NVWA tarieven 2023 voor bedrijven onaanvaardbare gevolgen zullen hebben is op
grond van dit onderzoek niet eenduidig antwoord te beantwoorden, omdat:
• De concurrentiepositie van bedrijven door meer factoren bepaald wordt dan de handhavingskosten van de
NVWA. Het Nederlandse landbouwbedrijfsleven was de hogere kostenstructuur (waarvan de retribueerbare
NVWA-tarieven een onderdeel zijn) nog steeds in staat om een sterke exportpositie te behouden.
Efficiëntie en schaalgrootte waren daarbij bepalende factoren.
• De invloed op de draagkracht van individuele bedrijven lastig is te beoordelen. Dit komt door de grote
verscheidenheid aan sectoren en bedrijven waarvoor de NVWA toezicht en certificering toepast. Binnen
sectoren zijn er grote verschillen in financiële resultaten zowel binnen bedrijven als tussen jaren. Wat in
het ene jaar of voor het ene bedrijf een verhoging zal zijn die weliswaar als vervelend gevonden wordt, kan
voor een ander bedrijf mogelijk de spreekwoordelijke druppel zijn die de emmer doet overlopen.

35

https://www.kcbr.nl/sites/default/files/rapport_maat_houden_2014_doorberekening_van_handhavinskosten.pdf

48 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

10

Conclusies

Algemeen:
• Het nieuwe kostprijsmodel van de NVWA geeft meer inzicht in de opbouw van de tarieven van de NVWA.
Belanghebbenden van sectoren/bedrijven geven aan voldoende inzicht in de opbouw van het model te
hebben. Wel is er verschil van inzicht over of en hoe bepaalde kosten toegerekend moeten worden.
• Bij de berekening van de kostendekkende concepttarieven 2023 wordt er geen rekening gehouden met
generieke of specifieke demping waarvan nog wel sprake was bij de vastgestelde tarieven 2022. Besluiten
over dempen van tarieven worden genomen op basis van de voorcalculatie en input uit het voorliggende
rapport en onder andere de consultatie. Bij vergelijking van de vastgestelde tarieven 2022 met de
kostendekkende concept tarieven 2023 stijgen vooral de starttarieven met 80 tot 100%.
• Voor de meeste onderzochte sectoren/bedrijven is de kostenstijging substantieel in absolute bedragen
maar in perspectief met andere kosten beperkt.
• Binnen sectoren en tussenbedrijven zijn er grote verschillen in financiële resultaten zowel binnen bedrijven
als tussen jaren. Daarom is het niet mogelijk om eenduidig vast te stellen of de kostendekkende NVWA
tarieven 2023 voor bedrijven onaanvaardbare gevolgen voor de draagkracht van bedrijven zullen hebben.
Voor slachterijen en primaire veehouderij bedrijven:
• De kostenstijging bij de slachterijen en uitsnijderijen is € 12,8 mln.
o Dit is 1,8% van de nettomarge (resultaat voor belastingen) van de slachterijen en vleeswarenindustrie in
2020.
o Als de varkensslachterijen hun kostenverhoging volledig zouden doorberekenen aan de
vleesvarkenshouders dan gaat het om gemiddeld een verlaging van bijna 2% van het bedrijfsinkomen.
o Als de pluimveeslachterijen hun kostenverhoging volledig zouden doorberekenen aan de
vleeskuikenhouders dan gaat het om een verlaging van 2% tot 4% van het bedrijfsinkomen.
• De tariefstijging is het sterkst bij kleine slachterijen. Echter door de grote variaties in netto
bedrijfsresultaat tussen jaren en tussen bedrijven kan de impact voor specifieke jaren of bedrijven groter
zijn dan dat uit de analyse op sectorniveau blijkt.
• Bij het wegvallen van specifieke demping kan de daardoor resulterende kostenstijging in de tarieven van
de NVWA voor een aantal bedrijven wel aanleiding zijn om bepaalde activiteiten te staken. Voorbeelden
van bedrijven die hun activiteit mogelijk zullen staken zijn slachterijen in groep 2 die het slachten van
specifieke hoog-risicogroepen dieren als biggen en melkkoeien, waarbij verplicht permanent toezicht nodig
is. Het niet meer slachten van deze dieren in Nederland zal mogelijk resulteren in ongewenst langdurig
transport van deze dieren naar andere landen.
Voor plantaardige sectoren
• Bij de plantaardige sectoren worden retributies ingevoerd voor databeheer exporteisen fytosanitair
€ 1,8 mln. en € 1,7 mln. voor databeheer importeisen fytosanitair. Het betreft voorbereidende
werkzaamheden van de import- en exportkeuringen die door de Plantkeurdiensten worden uitgevoerd. De
kosten voor het bedrijfsleven stijgen hierdoor van € 76,6 mln. naar € 80,1 mln.

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 49

Bijlage 1

Verdeling van de bijdrage overheid
aan retributietarieven

Tabel B1.1 geeft inzicht in de verdeling van de bijdrage van de overheid (LNV en VWS) aan de
retributietarieven in 2021 en 20200 de zogenoemde ‘demping’.

Tabel B1.1 VC-bijdrage LNV en VWS aan de retributietarieven 2022 def (demping)
Cijfers 2022
Nr

Omschrijving

Sectoren

Bedrag 2022 Categorie 2022

1 Kleine slagers <10 GVE

€ 1.170.000 Erkende bedrijven (slachthuizen) Slachthuizen

1 Kleine slagers >10 GVE <20 GVE

€ 400.000 Erkende bedrijven (slachthuizen) Slachthuizen

2 RT = WT

€ 8.600.000 Erkende bedrijven, Levende
dieren en Import

Slachthuizen, exporteurs
levende dieren, importeurs

3 Demping tarieven

€ 15.216.035 Divers (zie Tabel B1.2)

Divers, (zie Tabel B1.2)

4 Import/export fytosanitaire producten

€ 2.423.688 Plant

importeurs, exporteurs,

5 Correctie integrale kostprijs

€ 6.399.738 Divers

4 mln. import, rest divers

6 Brexit budget vervallen

-€ 4.000.000 Import

Import

onderzoeksinstellingen

7 Demping tarieven WFSR

€ 885.000 Nationaal Plan Residuen, Import

8 Merita

Slachthuizen, importeurs

Hoog Risico Producten en Overig

levensmiddelen niet veterinair

laboratorium

(hoog risico)

€ 450.000 Erkende bedrijven (slachthuizen) Slachthuizen

9 NVWA initiële opleidingskosten

€ 2.937.000 Erkende bedrijven (slachthuizen) Slachthuizen

10 KDS demping tarieven

€ 1.885.863 Erkende bedrijven (slachthuizen) Slachthuizen

11 KDS initiële opleidingskosten
Totaal

€ 1.350.000 Erkende bedrijven (slachthuizen) Slachthuizen
€ 37.717.324

Bron: NVWA.

Tabel B1.2 Opsplitsing regel 3 demping tarieven
Demping Categorieën 2022:
Erkende bedrijven

€ 8.675.625,33 voor een groot gedeelte slachthuizen

Erkende bedrijven Nationaal Plan

€ 319.003,37 slachthuizen

Import Hoog Risico

€ 702.033,75

importeurs levensmiddelen niet veterinair (hoog risico)

Import veterinair

€ 2.715.755,11 importeurs veterinaire producten en dieren

Levende dieren

€ 1.473.495,23 exporteurs levende dieren

Overig certificering op afstand

€ 421.633,14 exporteurs producten veterinair en niet veterinair

Overig herinspecties

€ 149.368,70 horeca, ambachtelijke productie en industriële productie

Overig laboratorium

€ 482.376,35 slachthuizen en import

Plant

€ 276.743,89

Tabak

€ 0,00

Eindtotaal

15.216.034,87

Zoals uit de tabel blijkt, bedraagt de totale demping zoals gebruikt in de evaluatie van de voorcalculatie 2022
van de NVWA op € 37 mln. Alleen de demping kleine slagers (circa € 1,5 mln.) is echt specifiek te duiden. De
demping van KDS-tarieven en initiële opleidingskosten zijn specifiek voor de slachterijen. Reistijd=Werktijd
speelt bij meerdere retributie categorieën (erkende bedrijven, levende dieren, import) en Demping tarieven
is meer generiek. In Tabel B1.2 is de generieke demping verder opgesplitst naar de verschillende categorieën
bedrijven. Ook werden Import/export fytosanitaire producten in 2022 nog niet in rekening gebracht bij het
bedrijfsleven.

50 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

Bijlage 2

Verandering in kosten door
kostendekkende concepttarief
2023 voor een aantal
bedrijven/sectoren

Tabel B2.1 Relatieve kostenstijging bij een wisselende verhouding start en kwartiertarief
gepubl. tarief 2022
aantal uren

start

kosten berekend tarief 2023
kwartier totaal

start

kosten
kwartier totaal

kostenstijging

Kosten NVWA-dierenarts voor Exportcertificering
€ 116,60

€ 48,80

€ 217,35

€ 55,89

0,5

117

98

214

217

112

329

115

54

0,75

117

146

263

217

168

385

122

46

1,0

117

195

312

217

224

441

129

41

2,0

117

390

507

217

447

664

157

31

3,0

117

586

702

217

671

888

186

26

4,0

117

781

897

217

894

1.112

214

24

5,0

117

976

1.093

217

1.118

1.335

243

22

6,0

117

1.171

1.288

217

1.341

1.559

271

21

7,0

117

1.366

1.483

217

1.565

1.782

299

20

8,0

117

1.562

1.678

217

1.788

2.006

328

20

9,0

117

1.757

1.873

217

2.012

2.229

356

19

gepubl. tarief 2022
aantal uren

start

kosten berekend tarief 2023
kwartier totaal

start

in euro

in %

kosten
kwartier totaal

kostenstijging

Kosten NVWA-dierenarts voor toezicht bij Slachterijen
€ 165,03

€ 34,57

€ 322,33

€ 41,88

0,5

165

69

234

322

84

406

in euro
172

in %
73

0,75

165

104

269

322

126

448

179

67

1,0

165

138

303

322

168

490

187

62

2,0

165

277

442

322

335

657

216

49

3,0

165

415

580

322

503

825

245

42

4,0

165

553

718

322

670

992

274

38

5,0

165

691

856

322

838

1.160

304

35

6,0

165

830

995

322

1.005

1.327

333

33

7,0

165

968

1.133

322

1.173

1.495

362

32

8,0

165

1.106

1.271

322

1.340

1.662

391

31

9,0

165

1.245

1.410

322

1.508

1.830

420

30

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 51

gepubl. tarief 2022
aantal uren

start

kosten berekend tarief 2023
kwartier totaal

start

kosten
kwartier totaal

kostenstijging

Kosten NVWA dierenarts voor Inspecties/audits
€ 165,03

€ 34,57

€ 334,00

€ 42,89

0,5

165

69

234

334

86

420

186

79

0,75

165

104

269

334

129

463

194

72

1,0

165

138

303

334

172

506

202

67

2,0

165

277

442

334

343

677

236

53

3,0

165

415

580

334

515

849

269

46

4,0

165

553

718

334

686

1.020

302

42

5,0

165

691

856

334

858

1.192

335

39

6,0

165

830

995

334

1.029

1.363

369

37

7,0

165

968

1.133

334

1.201

1.535

402

35

8,0

165

1.106

1.271

334

1.372

1.706

435

34

9,0

165

1.245

1.410

334

1.544

1.878

468

33

52 | Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

in euro

in %

Bijlage 3

Baten van keuringsdiensten

Tabel B3.1 Baten van keuringsdiensten (KCB, BKD, NAK en Naktuinbouw) in de plantaardige sectoren
(*€ 1.000) (bron jaarverslagen)
2021

2020

KCB

25.868

20.147

BKD (ZBO baten handel)

1.052

919

NAK

23.689

23.696

NAK tuinbouw (exclusief rassenonderzoek)

25.961

23.284

Totaal

76.570

68.046

Wageningen Economic Research Rapport 2022-101

| 53

Wageningen Economic Research

De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of

Postbus 29703

nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research

2502 LS Den Haag

bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van

T 070 335 83 30

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

E communications.ssg@wur.nl

van belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving. Met

wur.nl/economic-research

ongeveer 30 vestigingen, 7.200 medewerkers (6.400 fte) en 13.200 studenten en
ruim 150.000 Leven Lang Leren-deelnemers behoort Wageningen University &

RAPPORT 2022-101

Research wereldwijd tot de aansprekende kennisinstellingen binnen haar domein.
De integrale benadering van de vraagstukken en de samenwerking tussen
verschillende disciplines vormen het hart van de unieke Wageningen aanpak.

Wageningen Economic Research

De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of

Postbus 29703

nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research

2502 LS Den Haag

bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van

T 070 335 83 30

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

E communications.ssg@wur.nl

van belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving.

wur.nl/economic-research

Met ongeveer 30 vestigingen, 7.200 medewerkers (6.400 fte) en 13.200 studenten
en ruim 150.000 Leven Lang Leren-deelnemers behoort Wageningen University &

Rapport 2022-101

Research wereldwijd tot de aansprekende kennisinstellingen binnen haar domein.

ISBN: 978-94-6447-435-0

De integrale benadering van de vraagstukken en de samenwerking tussen

De effecten van de voorgenomen
wijzigingen in kostprijzen en tarieven van
de NVWA voor bedrijven en sectoren

verschillende disciplines vormen het hart van de unieke Wageningen aanpak.

Ron Bergevoet, Nico Bondt