Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 625

Waterbeleid

Nr. 482

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 september 2019
Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken rond de droogte die
in sommige delen van het land nog steeds actueel is, en de maatregelen
die zijn genomen om de gevolgen hiervan te beperken.
Algemeen beeld
Deze zomer is er wat betreft de droogte een opvallend onderscheid
ontstaan in de gebieden die wel vanuit de grote rivieren en het IJsselmeer
van water kunnen worden voorzien (met name de lager gelegen gebieden
in het noorden, midden en westen van het land), en de gebieden waar dat
niet kan (hoge zandgronden in het oosten en zuiden van het land en delen
van Zeeland).
Daar waar water aangevoerd kan worden, is ook relatief veel neerslag
gevallen. In deze gebieden zijn deze zomer, in tegenstelling tot 2018,
vrijwel geen problemen geweest met droogte of verzilting. Daar waar
geen water kan worden aangevoerd, en waar men dus voor de watervoorziening volledig afhankelijk is van regen, is relatief weinig neerslag
gevallen. Hierdoor is in deze gebieden een situatie ontstaan waarbij het
neerslagtekort vergelijkbaar is met 2018. Als gevolg van deze twee droge
zomers achter elkaar, stonden in deze gebieden met name de natuur en de
landbouw onder druk. In haar brief van 3 juli 2019 heeft mijn collega van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aangegeven met welke voorbereidingen hierop is ingespeeld.
Grondwater
Ondanks de neerslag van de afgelopen weken blijven de grondwaterstanden op de hoge zandgronden in het oosten en zuiden van het land en
delen van Zeeland op veel plaatsen te laag. Door de neerslag die af en toe
valt stabiliseert de situatie, maar van herstel van grondwaterstanden is
nog geen sprake. Daarvoor is langdurige neerslag nodig. Deze gebieden

kst-27625-482
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 625, nr. 482

1

kunnen niet uit de grote rivieren en kanalen van water worden voorzien.
Alle mogelijke maatregelen om de neerslag die er valt zoveel mogelijk
vast te houden, zijn al in de zomer van 2018 ingezet door de waterschappen en Rijkswaterstaat. Deze maatregelen, zoals het inzetten van
schotbalken op stuwen, blijven voorlopig van kracht.
Maas
De afvoer van de Maas is langzaam aan het dalen. Op dit moment is de
afvoer ongeveer 20 m3/s. De verwachting is dat de afvoer zich de
komende week zal stabiliseren rond dit niveau. In een gemiddeld jaar is de
afvoer van de Maas in september ruim 60 m3/s. Bij een afvoer van minder
dan 25 m3/s kunnen in de zomer watertekorten optreden omdat dan de
watervraag voor onder andere de landbouw en de natuur hoog is. In
september is de watervraag een stuk lager, waardoor de gevolgen van de
lage Maasafvoer op dit moment beperkter zijn.
De gevolgen van de lage waterstand van de Maas zijn vooral merkbaar
voor de scheepvaart. Door Rijkswaterstaat en de waterschappen worden
maatregelen getroffen om de gevolgen zoveel mogelijk te beperken,
onder andere door zoveel mogelijk met volle sluiskolken te schutten en
door water dat bij het schutproces wegstroomt terug te pompen. Zo wordt
de bevaarbaarheid van de Maas en de Brabantse kanalen zo goed
mogelijk gehouden. Om sluiskolken vol te krijgen moet soms worden
gewacht op schepen en kunnen wachttijden dus wel oplopen.
In de Droogtemonitor van 3 september 2019 (zie bijlage)1 wordt uitgebreider ingegaan op de situatie in het Maasstroomgebied en de genomen
maatregelen.
Rijn
De afvoer van de Rijn bij Lobith is al de gehele zomer iets lager dan
normaal, maar ruim voldoende om in de watervraag te voorzien. Hierdoor
kon de watervoorraad in het IJsselmeer goed op peil worden gehouden,
kon de verzilting efficiënt worden bestreden, en was er daarmee
voldoende wateraanvoer mogelijk naar het noorden, midden en westen
van het land. De komende week zal de afvoer van de Rijn geleidelijk dalen,
hetgeen gebruikelijk is in deze tijd van het jaar. Van watertekorten is in dit
deel van het land echter geen sprake.
Leren van de zomers van 2018 en 2019
Afgelopen zomer waren er wat betreft de droogte dus grote verschillen in
het land. Op de hoge zandgronden en delen van Zeeland is de droogte
nog steeds actueel. De waterbeheerders hebben alle beschikbare
maatregelen ingezet om de gevolgen van de droogte zoveel mogelijk te
beperken, en het beschikbare water zoveel mogelijk vast te houden en zo
efficiënt mogelijk te verdelen.
Om de gevolgen van de droogte zoveel mogelijk te beperken hebben de
waterbeheerders in 2019 direct gebruik gemaakt van de leerervaringen in
2018 en enkele van de aanbevelingen zoals die in de Evaluatie crisisbeheersing watertekort 2018 (zie mijn brief van 25 april 2019) en de
Beleidstafel droogte (zie mijn van brief 4 april 2019) zijn gegeven.
Om een paar voorbeelden te noemen:
– Het beter vasthouden van het beschikbare water.
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 625, nr. 482

2

–
–

–
–

Betere monitoring van het zoutgehalte van het IJsselmeer, waardoor
direct kan worden ingegrepen bij de eerste tekenen van verzilting.
Betere data-uitwisseling tussen waterbeheerders (via o.a. Slim
Watermanagement), met een aantoonbaar efficiënter gebruik van het
beschikbare (schaarse) water tot gevolg.
Meer samenwerking tussen overheden en watergebruikers.
Meer communicatie, zoals de mediacampagne van de drinkwaterbedrijven om zuinig te zijn met drinkwater. Tijdens warme periodes kon
die direct worden ingezet.

De campagne van de drinkwaterbedrijven past ook goed bij mijn eigen
doelstellingen om het waterbewustzijn te vergroten. Want ook bedrijven
en bewoners kunnen iets doen. In de eerste plaats door met z’n allen
zuiniger met water om te gaan. Ook een groen, begroeid dak dat water
vasthoudt, is een goed idee. Het geeft ook verkoeling, evenals een groene
achtertuin of plantsoen in plaats van tegels.
Zowel de Evaluatie van de crisisbeheersing in 2018 als de Beleidstafel
Droogte hebben hun waarde dus al bewezen. Verdere implementatie van
de aanbevelingen wordt voortvarend opgepakt, zowel in de crisisorganisatie als onder andere het Deltaprogramma.
In het Deltaprogramma zijn we met alle partijen bezig met de uitvoering
van het Deltaplan Zoetwater om Nederland weerbaarder te maken tegen
watertekort. De waterbeheerders en watergebruikers voeren maatregelen
uit om zuiniger te zijn met water, om water beter vast te houden en om
water slimmer te verdelen. De genoemde leerervaringen zijn ook de
kapstok voor de uitwerking van nieuwe maatregelen om Nederland ook
voor de langere termijn voor te bereiden op langere en vaker voorkomende periodes van droogte.
Daarnaast werken alle betrokken partners hard aan het eindrapport van de
Beleidstafel Droogte dat ik eind dit jaar naar uw Kamer zal sturen.
Tot slot
Aangezien het droogteseizoen nog niet is afgelopen, houd ik, samen met
de waterschappen en Rijkswaterstaat, ook de komende periode de situatie
nauwlettend in de gaten. Als daar aanleiding voor is, zal ik u opnieuw
informeren.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 625, nr. 482

3