Bijstand op Maat
Beleidsrapport

Dr. Arjen Edzes
Richard Rijnks MSc
Drs. Klaas Kloosterman
Dr. Viktor Venhorst

Rijksuniversiteit Groningen | Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen |
Vakgroep Economische Geografie
In samenwerking met OIS Gemeente Groningen
URSI-onderzoeksrapport nr. 366

Groningen 9 april 2020

Dit rapport is mede tot stand gekomen door bijdragen van het Landelijk overleg Onderzoekers Experimenten
Participatiewet (LOEP).
Universiteit Utrecht
Timo Verlaat MSc. | Marcel de Kruijk MSc. | Prof. Dr. Stephanie Rosenkranz |
Dr. Loek Groot | Dr. Mark Sanders
Universiteit Tilburg
Prof. Dr. Ruud Muffels | Dr. Kirsten Blom-Stam
Radboud Universiteit
János Betkó MSc. | Dr. Maurice Gesthuizen | Dr. Niels Spierings
Hogeschool Saxion
Dr. Peter Gramberg | Dr. Jack de Swart
Rijksuniversiteit Groningen
Dr. Arjen Edzes | Richard Rijnks MSc. | Dr. Viktor Venhorst | Klaas Kloosterman MSc. (OIS)

De verantwoordelijkheid berust geheel bij de auteurs.

ii

Inhoudsopgave

Deel 1 Managementsamenvatting

1

Managementsamenvatting

2

Deel 2 Onderzoek en resultaten

6

1.

Inleiding

7

1.1

Aanleiding voor het onderzoek

7

1.2

Theoretisch kader

8

1.3

Onderzoeksvragen

10

1.4

Leeswijzer

10

2.

Opzet onderzoek

12

2.1

Experimentele groepen

12

2.2

Procedure

13

2.3

Onderzoeksgroep

15

2.4

Dataverzameling

16

3.

Resultaten

18

3.1

Uitstroom naar werk

18

3.2

Subjectief ervaren veranderingen

24

3.3

Aanvullende uitkomstmaten bij ‘Individueel Maatwerk’

28

4.

Conclusie

32

Deel 3: Verdieping

34

5.

Steekproef

35

5.1

Exclusiecriteria

35

5.2

Indeling in experimentele groepen (randomisatie)

35

5.3

Wervingscampagne

37

5.4

Controle op representativiteit

38

5.5

Vergelijking groepsindeling (balans)

39

5.6

Afmeldingen van het onderzoek

41

5.7

Conclusie en beperkingen steekproef

41

6.

Dataverzameling (kwantitatieve data)

43

6.1

Operationalisering van variabelen

43

6.2

Gegevensverzameling vragenlijsten

49

6.3

Respons op vragenlijsten

49

6.4

Administratieve databronnen

50

7.

Dataverzameling (kwalitatieve data)

52

7.1

Interview topics werkcoaches Individueel Maatwerk

52

7.2

Vragenlijst

52

iii

8.

Uitvoering

54

8.1

Projectorganisatie

54

8.2

Het reguliere bijstandsregime in Groningen

55

8.3

Dienstverleningskader experimentele groepen

57

8.4

Monitoring van de implementatie

59

8.5

Procesbeschrijving Interventie ‘Individueel Maatwerk’

60

9.

Analyses

67

9.1

De RCT gedachte

67

9.2

Verschillende RCT designs

68

9.3

Keuzes met betrekking tot de analyses in Groningen

69

9.4

Treatmenteffecten

71

10.

Bijlagen

74

10.1 Veranderlab Innovatie sociale zekerheid: ontstaansgeschiedenis

74

10.2 Wat werkt voor wie: theorie en context

75

10.3 Representativiteitsanalyses

79

10.4 Balance checks randomisatie groepen

80

10.5 Responsanalyses vragenlijst

81

10.6 Regressie resultaten verschillende modelspecificaties

84

10.7 Lijngrafieken Intention-to-treat regressie-analyse ten opzichte van referentiegroep.

90

10.8 Lijnplots alle uitkomstmaten na 24 maanden per groep

93

iv

Deel 1 Managementsamenvatting

Managementsamenvatting
Aanleiding
De gemeente Groningen is in 2017, in de nadagen van de economische crisis, een uniek veldexperiment gestart
onder bijstandscliënten. Samen met nog vijf andere gemeenten – Utrecht, Tilburg, Wageningen, Deventer en
Nijmegen – wilde de gemeente onderzoeken of een andere aanpak van de Participatiewet positieve effecten
heeft voor bijstandsgerechtigden. Het Groningse experiment met de naam ‘Bijstand op Maat’ is mogelijk
gemaakt door een Algemene Maatregel van Bestuur van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en is wetenschappelijk begeleid door de Rijksuniversiteit Groningen.
Opzet experiment Participatiewet
Voor het experiment is een doelgroep samengesteld van ruim 8.700 bijstandscliënten – bijna 80% van alle
bijstandscliënten in Groningen. Na afzondering van 150 cliënten (de zogenaamde referentiegroep) is de rest
van de doelgroep willekeurig ingedeeld in één van de onderstaande vijf experimentele groepen, waaronder
één vergelijkingsgroep (controlegroep) en vier interventiegroepen. Na indeling in de experimentele groepen is
aan deelnemers gevraagd of ze bereid waren aan het experiment deel te nemen. De vijf experimentele groepen
zijn:
1.

Vergelijkingsgroep (controle). Deze groep bevat bijstandsgerechtigden die bereid waren om
aan het onderzoek mee te doen en daarvoor vragenlijsten in te vullen, maar voor wie de huidige
wet- en regelgeving blijft gelden. Aan deze groep hebben in totaal 222 cliënten deelgenomen.

2.

Eigen regie (T1). Deze groep is voor de looptijd van het onderzoek ontheven van de arbeids- en
re-integratieplicht. Deelnemers in deze groep hoeven dus niet meer verplicht te solliciteren en
betaald werk aan te nemen. Ook kunnen zij zelf kiezen of zij gebruik willen maken van de reintegratieactiviteiten die de gemeente aanbiedt. Deelname aan deze activiteiten is daarmee
vrijwillig, echter niet vrijblijvend. De inzet richting betaald werk of andere vormen van participatie
is in deze groep dus volledig in handen van de bijstandsgerechtigde. Aan deze groep hebben in
totaal 183 cliënten deelgenomen.

3.

Individueel maatwerk (T2). Deelnemers krijgen extra hulp en begeleiding aangeboden van de
gemeente. De extra hulp en begeleiding wordt gekenmerkt door vier aspecten: (1) Door de inzet
van een ervaringsdeskundige werkcoach sluit de begeleiding meer aan op de leefwereld van de
klant; (2) Doordat de wens van de cliënt centraal staat, wordt op maat dienstverlening
aangeboden; (3) De begeleiding kan intensiever zijn wanneer de cliënt daarom vraagt; (4) De
deelnemers kunnen onder meer kiezen uit een set aanvullende instrumenten en programma’s
waaronder scholing en training. Aan deze groep hebben in totaal 144 cliënten deelgenomen.

4.

Bijverdiengroep (T3). In deze groep blijven alle regels en plichten van het normale
bijstandsregime gelden, behalve de bijverdienregeling. Als deelnemers in deze groep naast hun
uitkering werken, mogen zij 50% (i.p.v. 25%) van hun inkomsten uit arbeid houden, tot een
maximumbedrag van 199,- euro netto per maand. Dat mag gedurende de hele looptijd van het
experiment (i.p.v. maximaal 6 maanden). Voor samenwonenden geldt, dat zij gezamenlijk 199,euro netto per maand mogen houden. Aan deze groep hebben in totaal 153 cliënten deelgenomen.

5.

Keuzegroep (T4). Deelnemers aan deze groep mogen zelf kiezen of ze willen deelnemen aan
Eigen regie (T4.1), Individueel maatwerk (T4.2) of de Bijverdiengroep (T4.3). Aan deze
keuzegroepen hebben respectievelijk 73, 58 en 57 cliënten deelgenomen.

2

In totaal hebben 890 cliënten meegedaan aan het experiment dat een looptijd heeft gekend van 1 november
2017 tot en met 31 oktober 2019.
Uitkomstmaten en onderzoeksontwerp
Wanneer we kijken naar de resultaten van het experiment, dan maken we een onderscheid in primaire en
secundaire uitkomstmaten. Primaire uitkomstmaten gaan over uitstroom naar werk. Deze hebben we
vastgesteld met behulp van administratieve data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De
uitkomstmaten en de gebruikte data zijn in nauw overleg tot stand gekomen met het Centraal Planbureau en
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Secundaire uitkomstmaten gaan onder meer over
welbevinden, participatie en vertrouwen en hebben we gemeten door de deelnemers aan het experiment drie
keer een vragenlijst voor te leggen. Het gaat hier dus om door de cliënt zelf ervaren uitkomsten. De
onderstaande tabel geeft een overzicht van de uitkomstmaten.
Tabel i: Overzicht van primaire en secundaire uitkomstmaten.
Primaire uitkomstmaten / Uitstroom naar werk
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Looninkomen >100% WML
Looninkomen >70% WML
Looninkomen >50% WML
Gewerkte uren > 136 per maand / > 32 per week
Gewerkte uren > 114 per maand / > 27 per week
Gewerkte uren > 51 per maand / > 12 per week
Gewerkte uren > 34 per maand / > 8 per week
Permanent contract
Tijdelijk contract

Secundaire uitkomstmaten / Welbevinden,
participatie en vertrouwen
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Gezondheid
Welbevinden
Participatie
Sociaal netwerk
Algemeen vertrouwen
Vertrouwen in instituties
Zelfvertrouwen
Baanzoekgedrag
Financiële situatie

WML = Wettelijk Minimumloon

Om zoveel mogelijk het effect van de interventies vast te kunnen stellen controleren we voor
achtergrondkenmerken van deelnemers zoals leeftijd, geslacht, etniciteit, bijstandsduur, opleidingsniveau en
gezinssituatie en de eventuele inkomsten uit loon, drie maanden voorafgaand aan het experiment. Daarnaast
vergelijken we de uitkomsten uit de interventies op twee manieren met bijstandscliënten die de interventie
niet hebben gehad:
1.

We vergelijken de uitkomsten van de deelnemers in de experimentele groepen met de deelnemers in
de controlegroep. We noemen dit variant A. We doen dat zowel voor de primaire als secundaire
uitkomstmaten.

2.

We vergelijken de uitkomsten van iedereen die willekeurig in de experimentele groepen is ingedeeld
met de mensen in de referentiegroep. Hiermee controleren we voor selectie-effecten die ontstaan
als gevolg van bijvoorbeeld motivatie. We noemen dit variant B. Deze vergelijking doen we alleen
voor de primaire uitkomstmaat. De reden is dat we alleen deelnemers aan de experimentele groepen
vragenlijsten hebben afgenomen en niet degenen die niet deel wilden nemen. Daarmee is een
vergelijking op secundaire uitkomstmaten in deze vergelijking onmogelijk.

Resultaten op hoofdlijnen
De belangrijkste resultaten op hoofdlijnen zijn:
●

In sommige interventies treden positieve resultaten op die duiden op meer arbeidsparticipatie. Dat
geldt zeker voor deelnemers die ervoor hebben gekozen om aan de experimentele groepen deel te
nemen (variant A). Ook voor de vergelijking met de referentiegroep (variant B) zijn er positieve
indicaties dat vooral de Bijverdienregeling heeft bijgedragen aan het verwerven van een hoger
inkomen.
3

●

Voor de secundaire uitkomstmaten zien we dat, behalve voor de ‘Eigen Regie-groep’ het vertrouwen
dat cliënten hebben in anderen is toegenomen. Ook zien we een klein positief resultaat op het terrein
van zelfredzaamheid.

●

De gekozen ‘andere aanpak van de Participatiewet’ leidde niet tot minder uitstroom naar werk of tot
negatieve resultaten op de secundaire uitstroommaten. Ook dat is een belangrijke uitkomst omdat
het bevestigd dat een andere meer op maat gerichte aanpak niet ten koste hoeft te gaan van uitstroom
naar werk.

Resultaten voor de Eigen Regie-groep
De belangrijkste resultaten op hoofdlijnen zijn:
●

Het volledig met rust laten van cliënten draagt niet bij aan de uitstroom naar werk. Voor de mensen
die daadwerkelijk aan de interventie hebben deelgenomen, is zelfs de kans op werk voor meer dan 12
of 27 uur per week en het verdienen van een inkomen van meer dan 70% WML afgenomen met 3%
tot 5% (variant A). Controleren we voor selectie dan verdwijnen de negatieve effecten (variant B).
Voor kleine banen (tot 70% WML) is er een indicatie dat eigen regie bijdraagt aan 1,4% tot 1,8%
meer uitstroom, maar dit effect is statistisch net niet betrouwbaar van toeval te onderscheiden.

●

We zien ook dat het baanzoekgedrag in deze groep is afgenomen, vermoedelijk omdat cliënten zich
niet meer aangespoord voelen om werk te zoeken. Ook het geluksgevoel en de tevredenheid met het
leven is afgenomen. En hoewel de zelfredzaamheid en de financiële situatie lijken te zijn verbeterd, is
het

algemene

beeld

negatief.

Met

rust

laten

als

dienstverleningsstrategie

levert

weinig

aanknopingspunten op.
Resultaten voor de groep Individueel maatwerk
De belangrijkste resultaten op hoofdlijnen zijn:
●

Het bieden van Individueel maatwerk heeft niet geleid tot meer uitstroom van werk. Dat geldt zowel
wanneer we kijken naar alleen de deelnemers (variant A) als wanneer we controleren voor selectie
(variant B). Een reden kan zijn dat cliënten simpelweg meer tijd nodig hebben om de afstand naar de
arbeidsmarkt te overbruggen. Er is een niet-significante indicatie dat Individueel maatwerk leidt tot
2% tot 2,2% hogere uitstroom naar kleine banen (tot 70% WML).

●

We zien dat hoewel het aantal sollicitaties is afgenomen, het aantal sollicitatiegesprekken is
toegenomen. De individuele begeleiding lijkt daarmee de effectiviteit van het solliciteren te hebben
verbeterd.

●

Individueel maatwerk heeft er wel toe geleid dat het vertrouwen in anderen is toegenomen en dat de
zelfredzaamheid lijkt te zijn verbeterd.

●

De waardering door cliënten van de begeleiding door de werkcoaches is hoog.

Resultaten voor de Bijverdiengroep
De belangrijkste resultaten op hoofdlijnen zijn:
●

Het vergroten van de bijverdienmogelijkheden leidt tot meer arbeidsparticipatie. Kijken we alleen naar
de deelnemers (variant A) dan wordt er meer gewerkt in banen voor meer dan 8 en 12 uur per week
(respectievelijk 9,9% en 6,3%) en hebben deelnemers vaker een tijdelijk contract (14,1%). Na
controle voor selectie hebben deelnemers nog steeds vaker een looninkomen voor meer dan 50% en
70% van het WML. Het verschil is respectievelijk 2,8% en 2,3%, met een niet significante maar wel
positieve indicatie van 1.1% voor 100% WML. Qua gewerkte uren is er alleen een positieve indicatie
van 2,5% meer uitstroom naar banen van meer dan 12 uur per week.

4

●

Ook hier geldt dat het algehele vertrouwen in anderen is toegenomen en dat geldt in lichte mate –
hoewel niet significant – voor het vertrouwen in de overheid. We zien positieve indicaties op de ervaren
gezondheid en de zelfredzaamheid.

Resultaten voor de Keuzegroep
De belangrijkste resultaten op hoofdlijnen zijn:
●

Het hebben van een keuze in het aanbod van interventies leidt niet tot meer arbeidsparticipatie. Het
lijkt erop dat deelnemers weliswaar vaker een tijdelijk of permanent contract hebben (variant A), maar
wanneer we controleren voor selectie blijven alleen lichte, zowel positieve als negatieve effecten over.

●

Het baanzoekgedrag voor de keuzegroep is afgenomen.

●

Wel is ook hier het vertrouwen en de ervaren gezondheid toegenomen.

Richtinggevende conclusies
De gemeente Groningen is dit experiment gestart om te zien of een andere aanpak van de Participatiewet
positieve effecten heeft voor bijstandsgerechtigden. Binnen de tweejarige duur van het experiment hebben we
zeker positieve effecten gevonden, hoewel we ook niet verwachte, negatieve uitkomsten kunnen optekenen.
Het valt niet uit te sluiten dat sommige interventies een te korte duur hadden om effect te sorteren of dat
effecten zich pas op langere termijn zijn waar te nemen.
1. Positieve aandacht werkt (maar traag). Op hoofdlijnen geldt dat alle interventies (behalve T1)
bijdragen aan een toegenomen vertrouwen en zelfredzaamheid en in sommige gevallen ook een verbeterde
ervaren gezondheid. We vinden ook positieve resultaten die duiden op meer arbeidsparticipatie. Hoewel
deze de grens van wetenschappelijke significantie niet halen, hebben de uitkomsten een omvang van twee
tot drie procent punten ten opzichte van de referentiegroep. We vinden geen aanleiding om cliënten volledig
de eigen regie over hun bijstandssituatie te geven, omdat de signalen wijzen op verminderd
baanzoekgedrag en verminderd welbevinden.
2. Financiële prikkel werkt. Op hoofdlijnen geldt dat meer mogen bijverdienen heeft geleid tot een
verhoogde arbeidsparticipatie. Met name voor banen van >50% en >70% WML zijn deze uitkomsten
significant. Voor banen van een kleine omvang vinden we een positieve indicatie, maar geen significant
verschil.
3. Waardering van cliënten voor intensieve dienstverlening van de werkcoaches is groot. Het
werken met ervaringsdeskundige professionals bij Individueel Maatwerk heeft tot een grote tevredenheid
onder cliënten geleid. Dit heeft zich niet direct vertaald in meer arbeidsparticipatie, maar wel in toegenomen
vertrouwen, net als bij de overige interventies uitgezonderd de Eigen Regie-groep.

5

Deel 2 Onderzoek en resultaten

6

1. Inleiding
In 2017 is de gemeente Groningen samen met de gemeente Ten Boer gestart met het experiment
Bijstand op Maat.1 Het experiment dient antwoord te geven op de vraag, wat de beste manier is om
mensen met een bijstandsuitkering te begeleiden en te ondersteunen. Twee jaar lang (1 november
2017 t/m 31 oktober 2019) zijn 890 bijstandsgerechtigden in Groningen ingedeeld in vijf
verschillende bijstandsaanpakken. De Rijksuniversiteit Groningen heeft onderzocht tot welke
effecten deze aanpakken hebben geleid. Hierbij is gekeken naar uitstroom naar werk, het meedoen
in de samenleving en de effecten op gezondheid en welbevinden. Dit eindrapport geeft een verslag
van het door de RUG uitgevoerde Bijstand op Maat onderzoek.2
Bijstand op Maat is onderdeel van een reeks Nederlandse bijstandsexperimenten3 die onafhankelijk
van elkaar zijn uitgevoerd binnen een landelijk onderzoekskader4 opgesteld door het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Dit eindrapport richt zich op de lokale onderzoeksopzet
en -resultaten.

1.1

Aanleiding voor het onderzoek

Sinds 1 januari 2015 vallen bijstandsuitkeringen onder de regelingen van de Participatiewet (Pw), die de oude
Wet werk en bijstand (Wwb) heeft vervangen. Doel van de Participatiewet is om zoveel mogelijk mensen naar
betaald werk te helpen of, als dat niet kan, op een andere manier te laten participeren. De wet regelt de uitgifte
van bijstandsuitkeringen en geeft een kader voor de regels en verplichtingen die bijstandsgerechtigden moeten
naleven. Hoewel de wet nationaal is opgelegd, ligt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de wet bij
gemeenten.
Na invoering van de wet is bij meerdere gemeenten de behoefte ontstaan om te onderzoeken of de
Participatiewet doeltreffender uitgevoerd kan worden. Doeltreffendheid richtte zich daarbij zowel op
arbeidsparticipatie en sociale participatie als ook op hieraan bijdragende factoren zoals gezondheid en
welbevinden en de relatie tussen uitkeringsinstantie en klant. De onderzoeksplannen zijn ontstaan, omdat de
betreffende gemeenten de algemene regelingen in de Participatiewet niet altijd goed vonden aansluiten bij de
praktijk. Het stelsel van regels en verplichtingen volgens de Participatiewet wordt door gemeenten als complex
en bureaucratisch ervaren, met weinig ruimte voor maatwerk en vormen van begeleiding waarbij de
bijstandsgerechtigde zélf meer regie neemt.

1

Na de gemeentelijke herindeling in 2019 is de gemeente Ten Boer opgegaan in de gemeente Groningen. In het
vervolg zullen we daarom alleen nog maar spreken van de gemeente Groningen.

2

Het analyseplan voor dit onderzoek is tevens van tevoren geregistreerd bij de RCT Registry van de American
Economic Association (https://www.socialscienceregistry.org/trials/3618).

3

Soortgelijke onderzoeken hebben plaatsgevonden in de gemeenten Deventer, Groningen, Nijmegen, Tilburg,
Utrecht en Wageningen.

4

Het onderzoekskader is vastgelegd in de Algemene Maatregel van Bestuur (AmvB) ‘Tijdelijke regeling
experimenten Participatiewet’ van 20 februari 2017 (2017-00000197982).

7

Tegen deze achtergrond heeft de gemeente Groningen besloten om gebruik te maken van artikel 83 (Innovatie)
van de Participatiewet en te experimenteren met alternatieve bijstandsaanpakken. Het begeleidende
onderzoek is door de gemeente uitbesteed aan de Rijksuniversiteit Groningen.5

1.2

Theoretisch kader

Het bijstandsregime is gestoeld op het principe van wederzijdse verplichtingen. De overheid verschaft een
(aanvullend) inkomen ter hoogte van het sociaal minimum. In ruil daarvoor legt de overheid verplichtingen en
beperkingen op waarvan gedacht wordt dat ze een activerend effect hebben. Met het experiment ‘Bijstand op
maat’ wil de gemeente onderzoeken wat de effecten zijn op re-integratie, participatie en een verbeterd welzijn
als bijstandsgerechtigden meer vertrouwen, zeggenschap en de mogelijkheid tot ontwikkeling wordt geven.6
De beleidstheorie achter het loslaten van verplichtingen, mensen vertrouwen te geven en hen te faciliteren
(door middel van vraag gestuurde maatwerkbegeleiding) en te belonen voor eigen initiatief in plaats van hen
te controleren en te straffen kan worden gevonden in de gedragseconomie en gedragspsychologie

en in

sociaalpsychologische motivatietheorieën.7 Daarbij komt het volgende naar voren:
•

Onderzoek naar de invloed van armoede op de ‘mindset’ ofwel geestesgesteldheid van mensen laat zien
dat (financiële) schaarste en stress door armoede de cognitieve hulpbronnen van mensen verminderen.8
Mensen hebben alle energie, geestkracht en inventiviteit nodig om de eindjes voor zichzelf en hun
huishouden

aan

elkaar

te

knopen.

Dit

door

het

ontwikkelen

van

zogenaamde

huishoudbezuinigingsstrategieën om in de behoeften van het huishouden te voorzien. Indien financiële
schaarste en het voldoen aan bijstandsverplichtingen een groot deel van de cognitieve hulpbronnen van
mensen innemen, is er weinig ruimte voor andere belangrijke en cognitief uitdagende taken, zoals het
bijscholen voor een andere baan, het onderhouden van het sociaal netwerk of het actief zoeken naar
betaald werk.9
•

Een tweede inzicht is afkomstig uit de gedragseconomie en gaat over de invloed van instituties op de
arbeidsmarkt en in de sociale zekerheid, alsmede de impliciete waarden die zij vertegenwoordigen op het
gedrag van mensen. De impliciete waarden die ten grondslag liggen aan deze instituties en die tot uiting
komen in uitkeringsvoorwaarden, regels en verplichtingen beïnvloeden het gedrag van de gebruikers in
de vorm van bijvoorbeeld het zoekgedrag op de arbeidsmarkt, maar ook de keuze tussen werken en vrije
tijd in de vorm van bijvoorbeeld het aantal uren dat men wil werken. Daarnaast beïnvloeden zij andere
economische beslissingen in de sfeer van consumptie en bestedingen, huisvesting, onderwijs en
gezondheid niet alleen van henzelf maar ook van anderen in het huishouden waaronder ook eventuele

5

Landelijk zijn er in totaal vijf onderzoeksinstellingen bij de bijstandsexperimenten betrokken. Naast de
Rijksuniversiteit Groningen is dit de Universiteit Utrecht, Saxion Hogeschool, Radboud Universiteit Nijmegen,
Tilburg University. De betrokken onderzoekers hebben zich verenigd in het Landelijke Overleg Experimenten
Participatiewet (LOEP).

6
7

https://groningen.raadsinformatie.nl/document/5091773/1/Bijstand_op_maat. Geraadpleegd op 21 januari 2020.
Groot, Loek, Muffels, Ruud & Verlaat, Timo (2019). Welfare States' Social Investment Strategies and the
Emergence of Dutch Experiments on a Minimum Income Guarantee. Social Policy and Society, 18 (2), (pp. 277287) (11 p.)

8

Mullainathan, S., & Shafir, E. (2013). Scarcity: Why having too little means so much. Times Books/Henry Holt and
Co;

9

Groot, Loek, Muffels, Ruud & Verlaat, Timo (2019). Op cit.

8

kinderen. Onderliggende waarden zijn bijvoorbeeld reciprociteit (wederkerigheid, ‘tit for tat’) en
vertrouwen. Reciprociteit betekent dat individuen een goede behandeling of het ontvangen van
vertrouwen (een investering in sociale relaties), belonen door bijvoorbeeld zich extra in te spannen
(positieve reciprociteit), terwijl ze het omgekeerde doen als ze slecht worden behandeld of op basis van
wantrouwen worden bejegend (negatieve reciprociteit.10 Negatieve prikkels, zoals opgelegde financiële
sancties en kortingen zijn niet noodzakelijkerwijs de beste manier om mensen te prikkelen mee te werken
en zich aan de regels te houden. Economisch en sociologisch onderzoek laat zien dat er weliswaar
bescheiden korte termijn effecten optreden (men accepteert sneller werk ook al is de ‘fit’ minder) maar
dat de effecten op de langere termijn onzeker zijn bijvoorbeeld doordat een slechte ‘fit’ tussen mens en
werk op de iets langere termijn welbevinden, gezondheid en de loopbaan negatief beïnvloeden.11
Bevindingen uit de experimentele economie laten ook zien dat mensen in ruil voor het vertrouwen dat zij
ontvangen extra gemotiveerd zijn en meer hun best doen voor hun taak en daarmee dus ook degene die
hen vertrouwd beloont. Op deze manier leidt vertrouwen dus tot gevoelens van positieve reciprociteit en
daardoor ook tot blijvende inzet en toegenomen productiviteit.12
•

Een derde inzicht is afkomstig uit de psychologische motivatietheorie en leert ons dat extrinsieke prikkels
de intrinsieke motivatie kunnen wegnemen.13 De zelfbeschikkingstheorie

stelt dat

intrinsiek

gemotiveerde mensen een activiteit ondernemen omdat ze het plezierig en interessant vinden, waardoor
ze meer effectiviteit en volharding laten zien in hun gedrag en een verbeterd welbevinden.14 Deze theorie
stelt ook dat het geven van vertrouwen aan mensen een gevoel van zelfsturing oplevert, dat weer effect
heeft op het baanzoekgedrag en duurzame werkgelegenheid. Voorgaand onderzoek wijst ook uit dat de
intrinsieke motivatie kan worden versterkt door een activiteit als keuze aan te bieden in plaats van als
controlemiddel.15
•

Het laatste inzicht gaat over ‘vrije keuze’ en komt voort uit Sen’s ‘capability theorie’. Binnen deze theorie
zijn ‘capabilities’ de keuze-opties die mensen worden aangeboden om de dingen te doen die zij belangrijk
vinden in hun eigen leven. Op deze manier krijgen mensen kansen aangeboden waardoor ze persoonlijke
autonomie en zelfvertrouwen ontwikkelen en daarmee hun welbevinden kunnen vergroten.16 Op basis
van de inzichten van Sen wordt in recente theorievorming rond duurzame inzetbaarheid het waarde-

10

Fehr, E. and Schmidt, K. M. (2003) ‘Theories of fairness and reciprocity: evidence and economic applications’,
Advances in Economics and Econometrics, Econometric Society, Eighth World Congress, 1, 208–57.

11

Blonk, R.W.B. (2018) We zijn nog maar net begonnen. Oratie. Tilburg University

12

Bohnet, I., Frey, B. S. and Huck, S. (2001) ‘More order with less law: on contract enforcement, trust and
crowding’, The American Political Science Review, 95, 1,131–44.

13

Frey, B. S. and Jegen, R. (2001) ‘Motivation crowding theory’, Journal of Economic Surveys, 15, 5, 589–611.

14

Deci, E. L. and Ryan, R. M. (1985) Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior, New York:
Plenum

15
16

Groot, Loek, Muffels, Ruud & Verlaat, Timo (2019). Op cit.
Sen, A. K. (2004) ‘Capabilities, lists, and public reason: continuing the conversation’, Feminist Economics, 10, 3,
77–80. Sen, A. K. (2009) The Idea of Justice, London, Allen Lane

9

aspect van werk benadrukt alsook het belang van eigen regie.17 De focus op keuzemogelijkheden en eigen
regie vergroot dus ook de intrinsieke motivatie om te gaan werken.
Deze vier inzichten vormen de uitgangspunten voor de manier waarop alternatieve interventiebenaderingen
(of treatments) zijn vormgegeven binnen de experimenten. Tevens zijn ze inspiratiebron geweest voor het
opstellen van vragen in de vragenlijsten aan de deelnemers en de coaches. De inzichten zijn niet alleen relevant
voor de productevaluatie waarin het effect wordt onderzocht op arbeidsinschakeling en op welbevinden,
gezondheid en sociale participatie, maar ook voor de procesevaluatie omdat de procesevaluatie onderzoekt in
hoeverre sturing op zelfredzaamheid, intrinsieke motivatie en keuzevrijheid ook beter werkt in de uitvoering.
Binnen het onderzoek Bijstand op Maat wordt op vier manieren afgeweken van het reguliere stelsel van
begeleiding en regelgeving:
1.

Een ontheffing van de arbeids- en re-integratieplicht;

2.

Een intensievere en meer op maat gesneden begeleiding en ondersteuning;

3.

Een ruimere bijverdienregeling voor inkomsten uit werk naast de uitkering;

4.

Het bieden van een keuzemogelijkheid uit de eerste drie opties.

1.3

Onderzoeksvragen

Het doel van het onderzoek is om de doeltreffendheid van de drie alternatieve bijstandsaanpakken te bepalen
ten opzichte van de nu gangbare aanpak. Doeltreffendheid wordt hierbij breed gedefinieerd. Dat houdt in dat
er wordt gekeken naar effecten in vijf domeinen: (1) arbeidsparticipatie, (2) sociale participatie, (3) gezondheid
en welbevinden, (4) tevredenheid met de dienstverlening en (5) de financiële situatie van de deelnemers. De
doeltreffendheid wordt vastgesteld door de vier alternatieve aanpakken te vergelijken met de huidige situatie.
Hieruit resulteren de volgende vier onderzoeksvragen:
1.

Wat is het effect van een ontheffing van de arbeids- en re-integratieplicht op de gekozen
uitkomstmaten in vergelijking met de reguliere aanpak?

2.

Wat is het effect van een intensievere en meer op maat gesneden begeleiding en ondersteuning op de
gekozen uitkomstmaten in vergelijking met de reguliere aanpak?

3.

Wat is het effect van een ruimere bijverdienregeling voor inkomsten uit werk bovenop de uitkering op
de gekozen uitkomstmaten in vergelijking met de reguliere aanpak?

4.

Wat is het effect van het hebben van keuzevrijheid uit de voorgaande drie opties op de gekozen
uitkomstmaten in vergelijking met de reguliere aanpak?

1.4

Leeswijzer

Het rapport is verder als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 gaan we in op de opzet van het onderzoek en in de
hoofdstukken 3 en 4 beschrijven we achtereenvolgens de resultaten en de conclusies. Deze hoofdstukken zijn
vooral geschreven om redelijk vlot het onderzoek en de resultaten te begrijpen.

17

Van der Klink, J., Bültmann, U., Burdorf, A., Schaufeli, W., Zijlstra, F., Abma, F., . . . Van der Wilt, G. (2016).
Sustainable employability — definition, conceptualization, and implications: A perspective based on the capability
approach. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 42(1), 71-79.

10

Het derde deel, de hoofdstukken 5 tot en met de bijlagen beschouwen wij als verdieping en is vooral voor de
fijnproevers. Hierin gaan we in op de methodologische aspecten van het onderzoek en de uitvoering van de
interventies. Hoofdstuk 5 gaat over de steekproeftrekking en de representativiteitsanalyses, hoofdstuk 6 over
de kwantitatieve dataverzameling, hoofdstuk 7 over de kwalitatieve dataverzameling, hoofdstuk 8 over de
uitvoering en de reguliere aanpak in Groningen, hoofdstuk 9 gaat in op de uitgevoerde analyses. De bijlagen
bevatten hoofdzakelijke technische achtergrondinformatie.

11

2. Opzet onderzoek
Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van een gerandomiseerd experiment met controlegroep.18
De doelgroep voor het onderzoek omvatte alle bijstandsgerechtigden in Groningen, behalve
groepen wiens deelname te risicovol of niet mogelijk was. Ruim 8.700 bijstandsgerechtigden zijn
in augustus en september willekeurig in één van de experimentele groepen ingedeeld en benaderd
of zij wilden deelnemen. Dit heeft uiteindelijk geleid dat 890 bijstandsgerechtigden op 1 november
2017 met het experiment zijn gestart. De looptijd van het experiment was van 1 november 2017
t/m 31 oktober 2019. Er is gebruik gemaakt van objectieve (zoals arbeidsparticipatie) en
subjectieve

(zoals

sociale

participatie,

gezondheid

en

welbevinden,

klanttevredenheid)

uitkomstmaten om de effecten breed in beeld te brengen. Data is verzameld via administratieve
databronnen, vragenlijsten en interviews.

2.1

Experimentele groepen

Deelnemers zijn willekeurig ingedeeld in één van de onderstaande vijf experimentele groepen, waaronder één
controlegroep, de vergelijkingsgroep, en vier interventiegroepen:
1.

Vergelijkingsgroep (controle). Deze groep bevat bijstandsgerechtigden die bereid waren om
aan het onderzoek mee te doen en daarvoor vragenlijsten in te vullen, maar voor wie de huidige
wet- en regelgeving blijft gelden. Voor meer informatie over het huidige bijstandsregime de
gemeenten zie 8.2

2.

Eigen regie (T1). Deze groep is voor de looptijd van het onderzoek ontheven van de arbeids- en
re-integratieplicht.19 Deelnemers in deze groep hoeven dus niet meer verplicht te solliciteren en
betaald werk aan te nemen. Ook kunnen zij zelf kiezen of zij gebruik willen maken van de reintegratieactiviteiten die de gemeente aanbiedt. Deelname aan deze activiteiten is daarmee
vrijwillig, echter niet vrijblijvend. De autonomie over de terugkeer naar betaald werk of andere
vormen van participatie is in deze groep dus volledig in handen van de bijstandsgerechtigde.

3.

Individueel maatwerk (T2). Deelnemers krijgen extra hulp en begeleiding aangeboden van de
gemeente.20 De extra hulp en begeleiding wordt gekenmerkt door vijf aspecten: (1) Door de inzet
van een ervaringsdeskundige werkcoach is de begeleiding meer aangesloten op de leefwereld van
de klant; (2) Doordat de wens en de mogelijkheden van de cliënt centraal staat wordt op maat
dienstverlening aangeboden; (3) De begeleiding kan intensiever zijn wanneer de cliënt daarom
vraagt; (4) De deelnemers kunnen onder meer kiezen uit een set aanvullende instrumenten en
programma’s waaronder scholing en training;

18

Engels: Randomised Controlled Trial (RCT). Strikt genomen betreft het hier een Post-Randomised Consent
(Zelen’s) Design. Voor een overzicht, zie: Adamson, J. et al. (2005) Review of randomised trials using the postrandomised consent (Zelen’s) design, Contemporary Clinical Trials, 27, 4, 305-319.

19

Formeel zijn deelnemers ontheven van artikel 9, eerste lid, van de Participatiewet.

20

De aanpak voor de groep Individueel maatwerk is gebaseerd op de in het voorjaar van 2016 gestarte
Veranderlabs. Met deze Veranderlabs beoogde de gemeente Groningen op een ‘vrije, frisse en eigentijdse
manieren’ te ontdekken hoe zij samen met inwoners en organisaties anders kunnen samenwerken om zo tot
betere resultaten te komen. Twee deelnemers aan het Veranderlab hebben aan de wieg gestaan voor de aanpak
van de interventie ‘Individueel Maatwerk’. Deze interventie (hieronder aangeduid met T2) is onderwerp van deze
rapportage.

12

4.

Bijverdiengroep (T3). In deze groep blijven alle regels en plichten van het normale
bijstandsregime gelden, behalve de bijverdienregeling. Als deelnemers in deze groep naast hun
uitkering werken, mogen zij 50% (i.p.v. 25%) van hun inkomsten uit arbeid houden, tot een
maximumbedrag van 199,- euro netto per maand. Dat mag gedurende de hele looptijd van het
experiment (i.p.v. maximaal 6 maanden). Voor samenwonenden geldt, dat zij gezamenlijk 199,euro netto per maand mogen houden.

5.

Keuzegroep (T4). Deelnemers aan deze groep mogen zelf kiezen of ze willen deelnemen aan
Eigen regie (T4.1), Individueel maatwerk (T4.2) of de Bijverdiengroep (T4.3).

Voor meer informatie over de interventies, zie 8.3. Voor alle groepen geldt dat zij zich aan de inlichtingenplicht
moeten houden. Deelnemers zijn dus nog steeds verplicht om wijzigingen met betrekking tot hun situatie,
inkomsten en verblijf door te geven aan de gemeente.
Doordat deelname aan het onderzoek vrijwillig is bestaat er een risico op een zogenaamde selectiebias. Een
selectiebias ontstaat als bijstandsgerechtigden die zich opgeven voor deelname andere achtergrondkenmerken
hebben dan degenen die zich niet opgeven. Om een mogelijke selectiebias in beeld te brengen bestaat er naast
de hierboven beschreven vijf experimentele groepen ook een referentiegroep. De referentiegroep is een
willekeurige steekproef bijstandsgerechtigden die niet zijn uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek.

2.2

Procedure

Ten tijde van de start van Bijstand op Maat (najaar 2017) zaten er in Groningen ongeveer 11.000 personen in
de bijstand. Niet alle bijstandsgerechtigden konden worden toegelaten tot het onderzoek. Een aantal groepen
is op voorhand uitgesloten, omdat deelname te risicovol zou zijn (bijvoorbeeld in het geval er sprake is van
schuldhulpverlening) of in verband met een andere wet- en regelgeving niet mogelijk was. Dit betrof onder
andere jongeren onder de 27 jaar, kortdurig werklozen, statushouders die hun inburgeringstraject nog niet
hadden afgerond of bijstandsgerechtigden die binnen de onderzoeksperiode de AOW-leeftijd zouden bereiken.
Voor een volledige lijst van exclusiecriteria en redenen voor exclusie zie paragraaf 5.1.
BOX 2.1: Definities groepen
In dit rapport wordt vaak gesproken van verschillende soorten groepen. Hieronder volgt een opsomming met
omschrijving:
Bijstandspopulatie of bijstandsgerechtigden: Hieronder wordt iedereen verstaan die op een bepaald
moment een uitkering heeft ontvangen in het kader van Participatiewet.
Onderzoeksgroep: Onder de onderzoeksgroep wordt verstaan dat deel van de bijstandspopulatie dat in
aanmerking komt voor het experiment. Dit is niet gelijk aan de Bijstandspopulatie omdat bepaalde groepen
zijn uitgesloten van deelname aan het experiment. De onderzoeksgroep beslaat ongeveer 80% van de
Bijstandspopulatie. Andere benamingen voor de Onderzoeksgroep zijn Doelgroep of Targetgroep.
Referentiegroep: de Referentiegroep is een willekeurig gekozen groep bijstandsgerechtigden uit de
Onderzoeksgroep die met het oog op het kunnen vaststellen van effecten van het experiment op geen
enkele manier betrokken zijn bij (of besmet zijn door) het experiment
Experimentele groep: Onder de experimentele groep wordt iedereen in de Onderzoeksgroep verstaan die
daadwerkelijk heeft meegedaan en/of heeft ingestemd met deelname aan het experiment. Dit zijn de jazeggers die nadat ze een uitnodiging hebben ontvangen met deelname hebben ingestemd. Mensen die in de
experimentele groep zitten, noemen we de deelnemers.
Experimentele of interventiegroepen: De experimentele groep bestaat uiteindelijk uit vijf
interventiegroepen die onderling verschillen in de interventie of behandeling of treatment die ze hebben
ondergaan. Interventiegroepen worden ook wel treatment groepen genoemd.

13

Na uitsluiting van deze groepen bleven er 8.724 bijstandsgerechtigden in Groningen over. Dat is ongeveer
80% van het totale bijstandsgerechtigden in Groningen. Deze personen vormden de doelgroep voor het
onderzoek. Uit de doelgroep werden willekeurig 150 bijstandsgerechtigden getrokken om de referentiegroep
te vormen. De overige 8.574 bijstandsgerechtigden zijn willekeurig ingedeeld in de vijf experimentele groepen
en tijdens een grootschalige wervings- en voorlichtingscampagne in de periode van 18 september tot 6 oktober
2017 uitgenodigd om mee te doen aan het onderzoek.21 Er zijn op 7 locaties in de stad 21 bijeenkomsten
georganiseerd. Voor deelname aan het experiment moest een 0-meting vragenlijst worden ingevuld. Pas
wanneer aan die voorwaarden was voldaan was sprake van deelname aan het experiment (voor meer
informatie over de wervingscampagne zie paragraaf 5.3). Figuur 2.1 geeft het hierboven beschreven proces
van werving en indeling grafisch weer.
Deelnemers konden zich gedurende het onderzoek te allen tijde en zonder opgave van redenen afmelden voor
het onderzoek. In totaal hebben 26 deelnemers gebruik gemaakt van deze optie.22 Dat is 3% van het aantal
gestarte deelnemers. In het geval van afmelding vielen deelnemers weer onder de huidige bijstandsaanpak.
In paragraaf 5.6 worden afmeldingen van het onderzoek nader belicht.

21

De aanvankelijke selectie bestond uit 8.724 personen, maar door een administratieve fout waren er ook 386
cliënten met een IOAW/IOAZ uitkering geselecteerd en toegewezen aan de experimentele groepen. Deze groepen
zijn verwijderd. Representativiteitanalyses hebben laten zien dat dit geen gevolgen heeft gehad voor de
uiteindelijke verdeling van bijstandsgerechtigden aan de experimentele groepen. De selectie vóór verwijdering van
deze groep bestond uit 150 cliënten voor de referentiegroep, 1712 voor de vergelijkingsgroep, 1714 voor de Eigen
Regie-groep en 1716 voor respectievelijk Individueel Maatwerk, de Bijverdiengroep en de Keuzegroep.

22

Hiervan hebben zich 19 personen afgemeld afkomstig uit de experimentele groep Individueel Maatwerk, 1 uit de
Bijverdiengroep, 5 uit de Keuzegroep en 1 uit de vergelijkingsgroep.

14

Totale bijstandspopulatie
N=11.000

Uitgesloten van deelname
N= 2.276

Totale Onderzoeksgroep N=8.724
Referentiegroep
N= 150 /146 (4 verwijderd
na foutieve selectie)
Selectie (willekeurig)

Vergelijkingsgroep
N=1.712

Eigen regie
N=1.714

Individueel
Maatwerk
N=1.716

Bijverdiengroep
N=1.716

Keuzegroep
N=1.716

Verwijderen na foutieve selectie: 386

Vergelijkingsgroep
N=1.635

Eigen regie
N=1.641

Individueel
Maatwerk
N=1.620

Bijverdiengroep
N=1.649

Keuzegroep
N=1.647

Uitnodigen voor deelname
N=8.192

Vergelijkingsgroep
N=222

Eigen regie
N=183

Individueel
Maatwerk
N=144

Bijverdiengroep
N=153

Keuzegroep
N=188

Eigen regie

Individueel
Maatwerk
N=58

N=73

Bijverdiengroep
N-57

Figuur 2.1. Grafische weergave van het wervings- en indelingsproces in Groningen21

2.3

Onderzoeksgroep

De totale onderzoeksgroep bestaat uit alle deelnemers die zijn ingedeeld in één van de vijf experimentele
groepen, in totaal 8.338 deelnemers. Tabel 2.1 laat achtergrondkenmerken zien van deze onderzoeksgroep en
vergelijkt deze met de deelnemers die hebben ingestemd of ja hebben gezegd om deel te nemen aan één van
de vijf experimentele groepen. De gegevens worden per experimentele groep weergegeven. Kijken we naar
de overeenkomsten en verschillen, dan zien we her en der kleine verschillen ten opzichte van de rest van de
onderzoeksgroep. We zien vooral dat de mensen die ja hebben gezegd en deel wilden nemen aan het
experiment hoger opgeleid zijn, vaker geen migratie-achtergrond hebben, vaker alleenstaand zijn en relatief
korter in de uitkering zitten.23 Dit suggereert dat de gemiddelde deelnemer een grotere kans heeft op uitstroom
uit de bijstand dan de gemiddelde bijstandsgerechtigde in de doelgroep. We noemen dit effect van het hebben
van een keuze voortaan het selectie-effect. In de vervolganalyses wordt met deze verschillen rekening
gehouden en wordt voor selectiviteit gecontroleerd.

23

De opleidingsniveaus volgen de classificatie Standaard onderwijsindeling 2016 (SOI 2016) van het Centraal Bureau
voor de Statistiek. Deelnemers met een laag opleidingsniveau hebben volgens de definitie van de Nederlandse
overheid geen startkwalificatie.

15

Tabel 2.1. Achtergrondkenmerken onderzoeksgroep en experimentele groepen(in %).

Achtergrond
kenmerk

Categorie

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Onderzoeksgroep

Vergelijkingsgroep

T1

T2

T3

T4

T4.1

T4.2

T4.3

Sekse

Man

53

49

52

50

54

53

53

58

Leeftijd

27-34 jaar

21

14

22

17

19

19

17

33

35-44 jaar

27

26

29

31

27

33

31

21

45-54 jaar

30

34

30

36

35

33

38

30

> 55 jaar

22

25

20

17

20

15

14

16

Laag

44

27

25

32

24

21

29

18

Middelbaar

36

38

45

32

35

34

34

42

Hoog

17

32

28

34

40

42

36

40

Onbekend

3

3

2

2

1

3

1

0

Geen

56

68

59

63

66

73

64

70

Westers

11

12

13

7

8

12

14

5

Niet-westers

33

20

28

30

25

15

22

25

Alleenstaand

65

64

66

72

78

74

74

65

Alleenst ouder

16

18

14

15

14

11

21

14

Samenwonend

19

18

20

13

8

15

5

21

Tot 1 jaar

6

7

8

11

8

6

7

7

1 tot 3 jaar

37

32

42

38

34

49

40

51

3 jaar of meer

57

60

50

51

58

45

53

42

8338

222

183

144

153

73

58

57

Opleidingsniveau

Migratieachtergrond

Leefvorm

Bijstandsduur

Aantal

Note: Achtergrondkenmerken van deelnemers in de onderzoeksgroep (kolom 1) en in de vijf experimentele
groepen (kolom 2-6). Vergelijkingsgroep: Controle; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3:
Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep; T4.1: keuze voor Eigen regie; T4.2: keuze voor Individueel maatwerk;
T4.3: Keuze voor Bijverdiengroep. Data is afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

2.4

Dataverzameling
a) Vragenlijsten

Deelnemers in de vijf experimentele groepen vulden gedurende het onderzoek drie keer een vragenlijst in om
uitkomsten in de domeinen sociale participatie, gezondheid en welbevinden, klanttevredenheid, en financiële
situatie te meten (zie hoofdstuk 6 voor meer informatie over de vragenlijsten). Doel van de eerste vragenlijst
(de nulmeting) was om uitkomsten te meten voor de start van de interventies. Deze vragenlijst werd dan ook
vóór aanvang van het experiment voorgelegd (september-oktober 2017). De tweede en derde vragenlijst (ook
16

eerste en tweede vervolgmeting) zijn steeds met een tussenpoos van een jaar afgenomen (september 2018
en september 2019). Er is gekozen voor twee vervolgmetingen om effecten over de tijd heen in beeld te
kunnen brengen. Deelnemers in de referentiegroep werden niet benaderd voor een vragenlijst. Voor
uitgebreide informatie over de gegevensverzameling vragenlijsten (drie veldwerkrondes) zie paragraaf 6.2.
De eerste vragenlijst is ingevuld door 890 deelnemers. Dit is een respons van 100% ten opzichte van alle
ingedeelde deelnemers. Van alle deelnemers die de nulmeting hadden ingevuld, hebben 788 ook de tweede
vragenlijst ingevuld.24 Dit is 88,5% ten opzichte van alle ingedeelde deelnemers. In de laatste ronde hebben
760 deelnemers de vragenlijst ingevuld. Dit komt neer op een respons van 85,3% ten opzichte van alle
ingedeelde deelnemers. In paragraaf 6.3 wordt de respons op de vragenlijsten nader belicht.
b) Administratieve data
Naast de vragenlijsten is er gebruik gemaakt van maandelijkse administratieve informatie. Hierbij gaat het om
informatie over achtergrondkenmerken van cliënten met betrekking tot werk en inkomen. Deze gegevens zijn
afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).25 Door het gebruik van CBS-data zijn de gegevens
tussen de experimenten met de Participatiewet in de deelnemende gemeenten vergelijkbaar. Voor
gedetailleerde informatie over de administratieve databronnen zie paragraaf 6.4)
c) Informatieverzameling onder werkcoaches
Naast de vragenlijsten en de administratieve data heeft er op twee manieren een aanvullende
informatieverzameling plaatsgevonden, in beide gevallen onder de werkcoaches die deelnemers in de groepen
Individueel maatwerk hebben begeleid (T2 en T4.2). In de eerste plaats is onder alle vijf de werkcoaches twee
keer een diepte-interview afgenomen: in juni 2018 en in mei 2019. Er werd gefocust op de feitelijke
dienstverlening en de opgedane leerervaringen. Daarnaast hebben de vijf werkcoaches drie keer online een
vragenlijst ingevuld over de deelnemers die zij begeleiden. Hierin is gevraagd naar het opgestelde plan van
aanpak, een inschatting van de fysieke en psychische gesteldheid van de cliënt en de ondernomen activiteiten.
De vragenlijsten zijn afgenomen in februari 2018, januari 2019 en oktober 2019.
Wij hebben de werkcoaches twee keer geïnterviewd (in het voorjaar van 2018 en 2019) en de projectleider
één keer (voorjaar 2020). De interviews gingen vooral in op het proces rond de interventie Individueel
Maatwerk. De interviews liggen aan de basis van paragraaf 8.5 Procesbeschrijving Interventie ‘Individueel
Maatwerk’

24

In de statistische analyse wordt rekening gehouden met het antwoord dat respondenten hebben gegeven in de
nulmeting. Hierdoor kunnen effecten nauwkeuriger worden geschat. Voor de analyse is het dus van belang dat
deelnemers naast de respectievelijke vervolgvragenlijsten ook de nulmeting hebben ingevuld. Voor meer
informatie over de statistische analyses, zie hoofdstuk 9.

25

In alle gebruikte databestanden werden persoonsgegevens bij voorbaat door middel van een sleutel vervangen
door een betekenisloos administratienummer (pseudonimiseren). Middels dit nummer kunnen databestanden uit
verschillende bronnen en over de tijd heen aan elkaar worden gekoppeld. Omdat geen persoon toegang heeft tot
zowel de databestanden als de sleutel, is informatie niet naar deelnemers herleidbaar. Voor informatie over het
door het Centraal Bureau voor de Statistiek gehanteerde privacy beleid, zie hier: https://www.cbs.nl/nl-nl/overons/organisatie/privacy.

17

3. Resultaten
In dit hoofdstuk worden op hoofdlijnen de resultaten besproken. Voor de overzichtelijkheid kiezen
we ervoor niet alle effectmaten te laten zien. Dat geldt ook voor de schattingen die zijn uitgevoerd
om vast te stellen of de gevonden resultaten overeind bleven wanneer we die op een andere wijze
zouden

hebben

berekend.

Een

uitgebreide

toelichting

op

de

uitgevoerde

analyses

en

modelspecificaties is te vinden in hoofdstuk 9. Alle gevonden resultaten zijn in de bijlagen 10.6 –
10.8 opgenomen.

3.1

Uitstroom naar werk

Om vast te stellen of de interventies hebben geleid tot uitstroom naar werk hebben we verschillende
uitstroommaten bekeken. Deze variëren van het totale looninkomen in percentages van het wettelijke
minimumloon, het aantal gewerkte uren in verschillende varianten en de contractvorm, dat wil zeggen tijdelijk
of permanent contract. In paragraaf 6.1 is een volledig overzicht opgenomen van de in totaal acht
uitstroommaten en in paragraaf 10.6, 10.7 en 10.8 zijn de uitkomsten van alle uitkomstmaten weergegeven.
In deze paragraaf presenteren we voor de overzichtelijkheid de volgende vier uitkomstmaten.
1.

Permanent Contract. Hierbij zijn we nagegaan of er in een bepaalde maand werk onder een contract
voor onbepaalde tijd is verricht. Als er in dezelfde maand ook werk onder een contract voor bepaalde
tijd is verricht, wordt alleen het contract voor onbepaalde tijd geteld

2.

Tijdelijk contract. Hierbij zijn we nagegaan of er in een bepaalde maand werk onder een contract
voor bepaalde tijd is verricht. Als er in dezelfde maand ook werk onder een contract voor onbepaalde
is verricht, wordt alleen het contract voor onbepaalde tijd geteld.

3.

Gewerkte uren > 32 uur per week. Hierbij zijn we nagegaan of het aantal gewerkte uren in een
bepaalde maand in totaal meer dan 136 uur bedraagt. Dit komt neer op 32 uur per week (32*4.25).

4.

Gewerkte uren > 8 uur per week. Hierbij zijn we nagegaan of het aantal gewerkte uren in een
bepaalde maand in totaal meer dan 34 uur bedraagt. Dit komt neer op 8 uur per week (8*4.25).

We hebben voor iedere experimentele groep op vier momenten de situatie op de uitstroommaten vastgesteld:
in de nul situatie, na 8 maanden, na 16 maanden en na 24 maanden. We presenteren de uitkomsten in
grafieken.

Box 3.1: Hoe en met wie vergelijk ik?
Het is belangrijk om goed te controleren voor verschillen in geobserveerde en niet geobserveerde
achtergrondkenmerken van cliënten. Geobserveerde kenmerken zijn kenmerken die we kunnen waarnemen,
bijvoorbeeld het geslacht, de leeftijd of de gezinssituatie van de cliënt. Niet geobserveerde kenmerken zijn
kenmerken die we niet of minder goed kunnen waarnemen, bijvoorbeeld iemands motivatie om aan het werk
te gaan.
Deze verschillen hebben grote invloed op de uitstroomkansen en uitkomstmaten en vooral de verschillen
tussen groepen mensen die bereid waren om aan het experiment deel te nemen (ja-zeggers) en degenen die
daar niet voor hebben gekozen (nee-zeggers). Enerzijds zegt het verschil in ja-zeggers en nee-zeggers veel
over de uitkomsten. Immers, ja-zeggers zijn gemotiveerd om aan een interventie deel te nemen. Omdat
mensen hier een keuze hebben gehad, zegt een uitkomst dus iets over de deelnemers die gemotiveerd zijn
om ergens voor te gaan. Anderzijds verbloemt deze motivatie het werkelijke effect van een interventie.
Immers, we weten dan niet zeker of het effect wordt veroorzaakt door de motivatie van de deelnemer of door
de interventie.
Wij laten beide uitkomsten zien, zowel de uitkomsten voor de ja-zeggers als de uitkomsten voor de gehele
groep willekeurig ingedeelde deelnemers inclusief degenen die niet aan het experiment hebben deelgenomen
(Intention-to-treat analyse, zie ook hoofdstuk 9).

18

Een tweede belangrijk punt is de groep waarmee wordt vergeleken. Immers, er kan alleen worden vastgesteld
of er een effect is wanneer deze wordt afgezet tegen een groep deelnemers die niet is ‘behandeld’. In het
Groningse experiment hebben we hiervoor twee mogelijkheden: de Vergelijkingsgroep (de controlegroep) en
de referentiegroep. Deze laatste is een groep van 146 cliënten die voordat iedere vorm van toewijzing aan
interventiegroepen heeft plaatsgevonden ‘opzij’ is gezet en waarvoor gedurende het experiment de reguliere
aanpak heeft gegolden. Het grote verschil tussen de controlegroep en de referentiegroep is dat de
controlegroep een uitnodigingsbrief heeft gehad waarbij deelnemers is gevraagd om aan de controlegroep
deel te nemen, de reguliere aanpak verder te volgen, maar wel drie keer een vragenlijst in te vullen. Hiervoor
ontvingen deelnemers een geschenkbon. Bij de referentiegroep heeft op geen enkele manier communicatie
plaatsgevonden over het experiment waardoor van beïnvloeding geen sprake is.
We laten hier de resultaten zien van de uitkomsten van
1.

de ja-zeggers in de interventiegroepen, d.w.z. de mensen die de interventie daadwerkelijk hebben
gehad, ten opzichte van de ja-zeggers in de controlegroep. We noemen dit variant A.

2.

alle personen die zijn ingedeeld in de interventiegroepen, dus inclusief degenen die niet hebben
meegedaan, ten opzichte van de referentiegroep (intention-to-treat analyse). We noemen dit
variant B.

In beide gevallen is gecontroleerd voor geobserveerde achtergrondkenmerken van deelnemers.

Over de figuren en significantie:
●

De figuren die we hieronder laten zien, tonen steeds de uitkomsten zien voor elke interventiegroep.
Op de horizontale as staan de vier interventiegroepen. Voor iedere interventiegroep laten we de
uitkomsten op vier metingen zien: bij de start van het experiment (de nulsituatie), na 8 maanden, na
16 maanden en na 24 maanden. De linkeras laat de uitkomst zien ten opzichte van de groep waarmee
wordt vergeleken en gecontroleerd voor de nulsituatie. Het getal kan wanneer vermenigvuldigd met
honderd worden geïnterpreteerd als procentpunt verschil. Bijvoorbeeld: een uitkomst van 0,08 kan
worden geïnterpreteerd als 8% verschil met de groep waarmee wordt vergeleken. In alle berekeningen
is gecontroleerd voor geobserveerde, bekende achtergrondkenmerken van deelnemers. Wanneer de
balk naar boven gaat (ten opzichte van de nullijn) betekent dat een positieve verandering, wanneer
de balk naar beneden gaat het om een negatieve verandering. In deze figuren geven de gekleurde
balken significante verschillen weer. In paragraaf 10.7 presenteren we ook de uitkomsten in
lijngrafieken over de tijd en in paragraaf 10.8 in lijnplots in de situatie van 24 maanden.

●

Significantie gaat over de kans dat de uitkomst niet op toeval berust. Immers, effecten kunnen ook
bij toeval ontstaan. De betrouwbaarheidsintervallen in de figuren geven weer hoe zeker we zijn van
de geschatte waarde.26 Wij noemen een effect significant wanneer de kans dat een effect zich bij
toeval voordoet kleiner is dan 10%.

Vergelijking ja-zeggers met controlegroep (Variant A)
We kijken allereerst naar de deelnemers die de interventies ook daadwerkelijk hebben ontvangen (de jazeggers) en vergelijken deze deelnemers met de ja-zeggers in de controlegroep. De figuren 3.1 en 3.2 laten
respectievelijk de uitstroom naar een permanent contract of een deeltijdcontract zien. Het beeld is grotendeels
positief waarbij vooral de Bijverdiengroep significant vaker een tijdelijk contract (14,1%) heeft gekregen en

26

Bij het weergeven van regressieresultaten is het gebruikelijk om de betrouwbaarheid van het geschatte effect weer
te geven door middel van de standaardfout. In de figuren is de standaardfout opgenomen als een interval om de
geschatte waarde. Voor een resultaat als significant wordt aangemerkt moet de geschatte waarde minimaal 1.645
maal de standaardfout boven of onder de nullijn liggen. Het kan dus voorkomen dat zowel de geschatte waarde als
de standaardfout boven of onder de nul zijn, maar dat het geen significant verschil betreft.

19

na 8 maanden ook significant vaker een permanent contract. Voor de overige groepen zien we wel positieve
veranderingen, maar deze zijn niet significant.
De figuren 3.3 en 3.4 laten het aantal gewerkte uren zien op vier tijdsmomenten. Deelnemers aan de
Bijverdiengroep doen het hier ook goed als het gaat om de kleinere banen (9,9% bij banen >8 uur per week).
Bij de grotere banen (> 32 uur per week) zien we geen significante verbeteringen, voor geen van de
experimentele groepen.
De conclusie is dat – geheel naar verwachting – de Bijverdiengroep meer kleinere banen is gaan accepteren
omdat dit loont, want men mag meer houden. Voor de andere groepen vinden we geen significante effecten.

Figuur 3.1. Uitstroom naar permanent contract op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep

Figuur 3.3. Aantal uren gewerkt > 8 uur per week op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep

Figuur 3.2. Uitstroom naar tijdelijk contract op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep

Figuur 3.4. Aantal uren gewerkt > 32 uur per week op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep

20

Kijken we nog naar de andere uitstroommaten, dan bevestigen deze de bovenstaande uitkomsten voor de
experimentele groepen. Voor de Eigen Regie-groep geldt zelfs dat mensen die daadwerkelijk aan de interventie
hebben deelgenomen, de kans op werk voor meer dan 12 of 27 uur per week en het verdienen van een
inkomen van meer dan 70% WML is afgenomen met 3% tot 5%. Voor kleine banen (tot 70% WML) is er een
indicatie dat Eigen regie bijdraagt aan 1,4% tot 1,8% meer uitstroom, maar dit effect is statistisch net niet
betrouwbaar van toeval te onderscheiden.

Vergelijking deelnemers met referentiegroep (Variant B)
We hebben aangegeven (zie Box 3.1.) dat er selectie kan optreden wanneer mensen voor een experimentele
groep mogen kiezen. Daarvoor hebben we gecontroleerd op kenmerken die we kunnen observeren.
Waar lastiger voor is te controleren zijn de kenmerken die we niet kunnen observeren, zoals motivatie. Om
toch hiermee rekening te kunnen houden is een zogenaamde Intention-to-treat analyse uitgevoerd en is deze
vergeleken met de referentiegroep. In hoofdstuk 9 wordt uitgebreid stilgestaan bij de achtergronden van de
uitgevoerde analyses en verschillen tussen de referentie- en controlegroep.

Box 3.2: Waarom vergelijken met de referentiegroep en niet met controlegroep?
In RCT’s (Randomised Controled Trials) is het van belang om de geobserveerde resultaten te vergelijken met
een relevante groep personen die de treatment niet hebben gehad. Deze vergelijking moet echter wel aan
een aantal belangrijke eisen voldoen. Net als alle andere groepen die in het experiment gebruikt worden moet
deze groep willekeurig zijn ingedeeld of in meer technische termen, de groep moet “random” zijn: er mag op
geen enkele manier een selectie-effect in zitten. In Groningen zijn hiervoor twee groepen beschikbaar, de
controlegroep en de referentiegroep. Beide groepen zijn willekeurig getrokken uit de onderzoekspopulatie,
waarna de controlegroep deelgenomen heeft aan het experiment door vragenlijsten in te vullen. De
referentiegroep is niet uitgenodigd voor het experiment, maar de uitstroomcijfers zijn voor deze groep
beschikbaar via de microdata van het CBS.
In Groningen kiezen wij ervoor om als voornaamste resultaten de vergelijking met de referentiegroep te laten
zien. De reden hiervoor is dat er voor de controlegroep ten opzichte van zowel de referentiegroep als de
treatmentgroepen onverklaarbare resultaten worden gevonden. De data (zie hiervoor de paragrafen 9.3, 9.4,
10.6 en 10.7) laat zien dat deze onverklaarbare verschillen waarschijnlijk veroorzaakt worden door het
meenemen van een grote groep niet-deelnemers in de controlegroep. Door gebruik te maken van de
referentiegroep wordt dit probleem opgelost. Er is vanuit de RCT literatuur daarnaast geen bezwaar tegen het
gebruik van de referentiegroep, aangezien deze ook volledig random samengesteld is. Aangezien het in eerste
instantie de intentie was om met de controlegroep te vergelijken lichten wij hier onze keuze echter wel toe.
Wat vinden wij in Groningen? Ten opzichte van de controlegroep zijn alle gevonden resultaten op uitstroom
naar werk negatief en voor een deel ook significant (zie tabel 9.1). Dit verschil observeren we als we de
willekeurig samengestelde groepen met elkaar vergelijken. Als we de deelnemers met de niet-deelnemers in
de treatments vergelijken, zien we dat mensen die deelnemen meer uitstromen naar werk dan mensen die
niet deelnemen. Doen we dezelfde vergelijking in de controlegroep dan zien we het omgekeerde. Nietdeelnemers aan de controlegroep stromen vaker uit dan deelnemers.
Wat betekent dit voor de analyses? Het idee achter de Intention-to-treat (ITT) analyse is dat de willekeurige
controlegroep op alle kenmerken hetzelfde is als de random treatmentgroepen, zowel op de geobserveerde
als niet-geobserveerde kenmerken. Vervolgens wordt er voor een deel van deze groep, de deelnemers, een
effect gerealiseerd door middel van de treatment. Omdat de groepen gerandomiseerd zijn verschillen zij alleen
maar op de variabele: een deel van de groep heeft de treatment gehad. Het verschil tussen de
treatmentgroepen en de controlegroep kan dan alleen nog maar het treatment effect zijn. Het verschil tussen
de controlegroep (random) en de referentiegroep (ook random) is dan ook in theorie het effect van deelname
aan het experiment. Dit kan een Hawthorne effect zijn (deelnemers presteren beter omdat ze geobserveerd
worden), een John Henry effect (deelnemers in de controlegroep vertonen competitief gedrag wat leidt tot
betere resultaten) of een selectie-effect (mensen met minder afstand tot de arbeidsmarkt / samenleving,
etc.). Voor het verklaren van het geobserveerde verschil in Groningen voldoen zowel het Hawthorne als het
John Henry effect niet. De verschillen doen zich namelijk alleen voor in de groep niet-deelnemers. Ook een
verklaring als een selectie-effect tot deelname aan het experiment is niet waarschijnlijk: Het gaat om de groep
niet-deelnemers in de controlegroep, en het effect is niet zichtbaar in de niet-deelnemers in de
treatmentgroepen.
Vergelijken met de referentiegroep is voor Groningen de voor de hand liggende oplossing. Deze groep is
random getrokken, wat een ITT analyse mogelijk maakt, en niet op de hoogte van het experiment. Voor de

21

interpretatie van de resultaten verandert er hiermee weinig ten opzichte van een vergelijking met de
controlegroep. Een klein punt van orde is dat deelname aan het experiment een rol kan spelen bij de gevonden
verschillen tussen random treatment-groepen en referentiegroep. Om deze verschillen in context te plaatsen
laten wij ook de resultaten van alleen de deelnemers ten opzichte van de deelnemers zien.

De figuren 3.5 en 3.6 laten respectievelijk de uitstroom naar een permanent contract of een deeltijdcontract
zien voor alle deelnemers aan het experiment, dus inclusief degenen die hebben besloten om niet mee te doen.
Het beeld is afwisselend positief en negatief voor uitstroom naar een permanent contract en overwegend
negatief voor uitstroom naar een tijdelijk contract. Nergens zijn de effecten significant. De figuren 3.7 en 3.8
laten het aantal gewerkte uren zien op vier tijdsmomenten. Ook hiervoor gelden wisselende positieve en
negatieve effecten op het aantal gewerkte uren, maar nergens zijn de effecten significant.
De conclusie is dat de interventies nauwelijks hebben bijgedragen aan de uitstroom naar werk wanneer we
kijken naar de contractvorm en het aantal uren.

Figuur 3.5. Uitstroom naar permanent contract op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep t.o.v. referentiegroep (ITT)

Figuur 3.6. Uitstroom naar tijdelijk contract op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep t.o.v. referentiegroep (ITT)

22

Figuur 3.7. Aantal uren gewerkt > 8 uur per week op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep t.o.v. referentiegroep (ITT)

Figuur 3.8. Aantal uren gewerkt > 32 uur per week op vier
tijdsmomenten naar experimentgroep t.o.v. referentiegroep (ITT)

Kijken we nog naar de andere uitstroommaten, van bevestigen deze opnieuw de bovenstaande uitkomsten
voor de experimentele groepen. Voor de Eigen Regie-groep geldt dat voor kleine banen (tot 70% WML) er een
indicatie is dat Eigen regie bijdraagt aan 1,4% tot 1,8% meer uitstroom, maar dit effect is statistisch net niet
betrouwbaar van toeval te onderscheiden. Voor de Bijverdiengroep geldt dat deelnemers vaker een
looninkomen hebben voor meer dan 50% en 70% van het WML. Het verschil is respectievelijk 2,8% en 2,3%,
met een niet significante maar wel positieve indicatie van 1,1% voor 100% WML. Qua gewerkte uren is er
alleen een positieve indicatie van 2,5% meer uitstroom naar banen van meer dan 12 uur per week.
Conclusies
Het is waarschijnlijk dat de mensen die aan het experiment hebben deelgenomen gemotiveerd waren om aan
de interventies deel te nemen en/of op kenmerken verschillen van degene die niet hebben meegedaan.
Deelnemers aan het experiment zijn in verhouding hoger opgeleid, minder vaak allochtoon, relatief jonger en
vaker alleenstaand. Voor deze verschillen in de achtergrondkenmerken hebben we gecontroleerd.
In sommige interventies treden positieve resultaten op die duiden op meer arbeidsparticipatie. Dat geldt zeker
voor deelnemers die ervoor hebben gekozen om aan de experimentele groepen deel te nemen (variant A).
Ook voor de vergelijking met de referentiegroep (variant B) zijn er positieve indicaties dat vooral de
Bijverdienregeling heeft bijgedragen aan het verwerven van een hoger inkomen.
De samenvattende conclusie is dat de effecten op uitstroom bescheiden zijn, maar overwegend positief. Voor
die deelnemers die ‘ja’ hebben gezegd en aan de interventies hebben deelgenomen zien we dat vooral de
Bijverdiengroep meer uren is gaan werken. Dat geldt vooral voor werken in kleine banen, dus meer dan 8 uur
per week. Ook hebben deelnemers in de Bijverdiengroep vaker werk met een tijdelijk of met een vast contract
gekregen. Dit is ook wat we zouden verwachten. Wanneer werk loont, is dat een prikkel om te gaan werken.

23

3.2

Subjectief ervaren veranderingen

De interventies hebben niet alleen effecten op de kans op uitstroom, maar ook zaken als gezondheid en
welbevinden van deelnemers, op hun deelname aan de samenleving, op hun (zelf)vertrouwen etc. Om die
effecten te meten hebben de deelnemers aan het experiment drie keer een vragenlijst ingevuld, waarbij ze
zijn bevraagd op de onderstaande kenmerken.
Tabel 3.1. Overzicht Secundaire uitkomstmaten.
Secundaire uitkomstmaten (vragenlijsten)
Gezondheid

Ervaren gezondheid, nervositeit, depressiviteit, rust & kalmte,
somberheid, geluk

Welbevinden

Tevredenheid met het leven, zinvolheid leven

Vertrouwen algemeen

Ervaren vertrouwen in anderen in het algemeen

Vertrouwen instituties

Vertrouwen in de gemeente, de overheid, afd. werk en inkomen

Zelfvertrouwen /
zelfredzaamheid

Ervaren werkkans in toekomst, Ervaren mogelijkheden om indruk te
maken, Ervaren perspectief op baan die past bij opleiding en ervaring,
Ervaren kans op werk als er moeite voor wordt gedaan

Participatie

Uren besteed aan vrijwilligerswerk, Uren besteed aan mantelzorg

Baanzoekgedrag

Uren besteed aan baanzoekgedrag, Werk gezocht afgelopen vier weken,
Uitgenodigd voor sollicitatie afgelopen vier weken

Financiële situatie

Mogelijkheden om rond te komen

We laten hieronder de uitkomsten zien. We doen dat opnieuw aan de hand van figuren.
Uitleg over de figuren:
●

De figuren laten de uitkomsten zien voor elke interventiegroep. Op de horizontale as staan de vier
interventiegroepen. Voor iedere interventiegroep laten we de uitkomsten na 1 jaar en na 2 jaar
(eindmeting) zien. De linkeras laat de uitkomst zien ten opzichte van controlegroep en gecontroleerd
voor de nulsituatie. In alle berekeningen is gecontroleerd voor geobserveerde achtergrondkenmerken
van deelnemers en voor de waarde van de uitkomst ten tijde van de nulmeting. Wanneer de balk naar
boven gaat (ten opzichte van de nullijn) betekent dat een positieve verandering, wanneer de balk naar
beneden gaat het om een negatieve verandering. Ook in deze figuren gelden de gekleurde balken als
significant.

Gezondheid en welbevinden
De figuren 3.9 en 3.10 laten de veranderingen in subjectieve gezondheid en geluk zien. Voor subjectieve
gezondheid

geldt

dat

we

geen

significante

veranderingen

kunnen

vaststellen.

Ondanks

positieve

ontwikkelingen in de vooral de Bijverdiengroep en de Keuzegroep, leiden de interventies niet tot significante
veranderingen in de ervaren gezondheid. Voor welbevinden/geluk geldt dat het hebben van eigen regie het
welbevinden negatief beïnvloedt. De cliënt met rust laten draagt niet bij aan zijn of haar geluksgevoel.
24

Figuur 3.9. Verandering in subjectieve gezondheid op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

Figuur 3.10. Verandering in subjectief welbevinden (geluk) op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

Vertrouwen
De figuren 3.11 en 3.12 laten de veranderingen in vertrouwen zien. Op twee manieren. In de eerste plaats
hebben we gevraagd naar het algemene vertrouwen in anderen. Uitgezonderd de Eigen Regie-groep is dit
algemene vertrouwen in de experimentele groepensignificant toegenomen. Het toegenomen algemene
vertrouwen vertaalt zich niet in een verandering in vertrouwen in instituties (landelijke en gemeentelijk
overheid). Hoewel de meting na één jaar positief was, waren de veranderingen niet significant.

Figuur 3.11. Verandering in sociaal vertrouwen op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

Figuur 3.12 Verandering in vertrouwen in instituties op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

25

Mantelzorg en vrijwilligerswerk
De figuren 3.13 en 3.14 laten de veranderingen in het aantal uren zien dat wordt besteed aan Mantelzorg en
Vrijwilligerswerk. Voor mantelzorg is de ontwikkeling negatief en vooral bij de Keuzegroep in de laatste meting
zelfs significant negatief. Voor het vrijwilligerswerk is het beeld wisselend

Figuur 3.13. Verandering in uren mantelzorg op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

Figuur 3.14. Verandering in uren vrijwilligerswerk op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

Baanzoekgedrag
De figuren 3.15 en 3.16 laten de verandering zien in het baanzoekgedrag. Voor de Eigen Regie-groep is het
aantal sollicitaties afgenomen en ook het aantal sollicitatiegesprekken, hoewel deze laatste net niet significant
is. Voor de groep Individueel Maatwerk is eveneens het aantal sollicitatie afgenomen, maar anders dan voor
de Eigen Regie-groep lijkt het aantal gesprekken daarentegen te zijn toegenomen. Individueel maatwerk leidt
dus niet tot een actievere arbeidsmarktoriëntatie, maar wel tot een effectievere oriëntatie.

26

Figuur 3.16 Verandering in aantal sollicitatiegesprekken op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

Figuur 3.15 Verandering in aantal sollicitaties op drie
meetmomenten voor vier experimentgroepen

Zelfredzaamheid
Tot slot kijken we nog naar de zelfredzaamheid in figuur 3.17. Deze laat voor alle experimentele groepen
positieve ontwikkelingen zijn, maar is nergens significant.
Figuur 3.17 Verandering zelfredzaamheid op drie meetmomenten
voor vier experimentgroepen

Conclusies
De samenvattende conclusie is dat de effecten op de subjectief ervaren veranderingen bescheiden zijn en soms
ook tegengesteld aan wat we zouden mogen verwachten. Vooral het toegenomen algemene vertrouwen in
anderen springt eruit, hoewel dit zich niet vertaalt in toegenomen vertrouwen in de overheid. Ook de
27

zelfredzaamheid lijkt te zijn toegenomen, hoewel deze effecten net niet significant zijn. Bij de Eigen Regiegroep is zowel het welbevinden (geluksgevoel) als het baanzoekgedrag afgenomen.

3.3

Aanvullende uitkomstmaten bij ‘Individueel Maatwerk’

In deze paragraaf zoomen we in op een aantal uitkomstmaten die zijn gerelateerd aan de deelnemers aan de
interventie ‘Individueel Maatwerk’. Van deelnemers aan deze Interventie zijn extra gegevens beschikbaar. Dat
komt doordat de vijf aan de interventie verbonden werkcoaches de deelnemers drie keer hebben beoordeeld
op een aantal kenmerken.
Op drie verschillende momenten gedurende het experiment hebben de onderzoekers de werkcoaches gevraagd
de deelnemers onder andere te scoren op een aantal factoren die belemmerend zouden kunnen werken bij het
zoeken en/ of het aanvaarden van betaald werk. Deze factoren staan vermeld in tabel 3.2, waarbij
belemmeringen die het vaakst worden geconstateerd bovenaan staan.
Tabel 3.2. Inschatting belemmeringen. Het percentage verwijst naar het aantal deelnemers waarvoor deze
belemmering geldt. Het gemiddelde heeft betrekking op een schaal van 1 (= niet belangrijk) tot 5 (zeer belangrijk)
Belemmeringen Werk

Februari 2018

Januari 2019

September 2019

N=196

N=188

N=194

%

Gem (SD)

%

Psychische gezondheid

53

2,8 (1,2)

51

Lichamelijke gezondheid

29

3 (1,3)

Zorg voor kinderen

28

Studiebezigheden

%

Gem (SD)

3,0 (1,6)

41

2,8 (1,2)

38

2,8 (1,4)

7

2,9 (1,3)

2,1 (1,3)

21

1,8 (1)

18

2,6 (1,5)

7

2,8 (1,7)

10

2,3 (1,3)

7

2,7 (1,1)

Taalvaardigheden

8

3,7 (1,1)

13

3,2 (1,3)

9

3,6 (1,0)

Schulden

7

1,5 (1,0)

7

1,6 (1,0)

5

1,9 (,8)

Relatieproblemen

4

1,5 (,8)

7

2,2 (,9)

8

2,8 (,7)

Verhuizing

4

2,3 (1,3)

1

1 (,)

2

3,5 (1,9)

Vrijwilligerswerk

3

2 (,7)

4

1,9 (,4)

8

2,7 (1,0)

In detentie/justitieel verleden

2

3,3 (1,5)

1

3 (,)

1

4,5 (,7)

Verslaafd aan drank/ drugs

1

3,5 (2,1)

3

2 (,7)

3

2,8 (1,5)

Verslaafd aan medicijnen

1

2 (,)

Zwangerschap

1

1 (,)

1

1.5 (,7)

1

2 (,/1)

1

1 (,)

1

1,5 (,7)

Arbeidshandicap

4

4,4 (,7)

(Gedeeltelijk) afgekeurd

2

4 (1)

Verslaafd aan gokken/ gamen

Gem (SD)

28

Kwantitatief
Belemmeringen die in februari 2018 het vaakst het aanvaarden van betaald werk in de weg staan zijn
‘Psychische gezondheid’ (geldt voor 53% van de deelnemers in februari 2018, ‘Lichamelijke gezondheid’ (29%)
en de ‘Zorg voor kinderen’ (28%). Hetzelfde rijtje zien we terug in januari 2019. In september 2019 worden
‘Psychische gezondheid’ en de ‘Zorg voor kinderen’ als belangrijkste obstakels genoemd. Opvallend is dat de
‘Lichamelijk gezondheid’ minder een rol van betekenis is gaan spelen.
Kwalitatief
Belemmeringen die in januari 2018 gemiddeld genomen veel impact hebben zijn taalvaardigheden (3,7 op een
schaal van 5), verslaafd aan drank/ drugs (3,5) en detentie/ justitieel verleden (3,3). Dit beeld blijft over de
drie meting redelijk constant.
Ontwikkeling
Het aantal door de werkcoaches geconstateerde belemmeringen neemt vooral gedurende het laatste jaar iets
af. Het meest opvallend daarbij is de geringere rol die de lichamelijke gezondheid voor zich opeist (van 29%
in februari 2018 naar 7% in september 2019). Deze ontwikkeling zien we overigens niet terug in de antwoorden
op de vragenlijsten die de deelnemers zelf invullen (zie: Subjectief ervaren veranderingen, paragraaf 3.2).
Afstand tot de arbeidsmarkt
Aan de werkcoaches is ook gevraagd de afstand tot de arbeidsmarkt van de deelnemers te beoordelen. De
gemiddelde score per coach vinden we terug in tabel 3.3. Gemiddeld genomen zijn de oordelen bij de laatste
twee metingen iets gunstiger dan bij de eerste. Hoewel significant, is dit verschil klein.
Tabel 3.3. Afstand tot de arbeidsmarkt en de mate van participatie van de deelnemers volgens de werkcoaches
Kenmerk

Afstand tot de arbeidsmarkt
(schaal loopt van 1 tot 5
waarbij 1=zeer grote afstand
tot de arbeidsmarkt, 5=geen
afstand tot de arbeidsmarkt)

Werkcoaches

Februari 2018

Januari 2019

September 2019

N=198

N=169

N=162

W1

2,4

2,7

2,3

W2

2,5

2,9

3,1

W3

2,1

2,6

2,3

W4

2,4

2,8

2,9

W5

2,9

3,4

3,1

2,4 (1,0)

2,8 (1,1)*

2,7 (1,2)*

W1

7,2

6,4

6,6

W2

5,1

5,5

6,8

W3

6,9

7,8

7,9

W4

4,8

5,8

6,6

W5

8,0

8,3

7,9

6,2 (2,2)

6,5 (2,3)*

7,1 (1,9)*

Gemiddeld (SD)
Mate van participatie (schaal
loopt van 1 tot 10 waarbij
1=deelnemers participeert
niet, 10=deelnemer
participeert maximaal)

Gemiddeld (SD)

* Op basis van een tekentoets is de verandering ten opzichte van de situatie in 2018 op 5%-niveau significant

29

Mate van participatie
In het tweede deel van tabel 3.3 staan de scores die volgens de coaches de mate van participatie van de
deelnemers weergeven. Het eerste dat opvalt is dat de coaches onderling verschillend oordelen (zie
bijvoorbeeld coach w4 en w5 op de eerste beoordeling). Het is niet helemaal duidelijk in hoeverre dit wordt
veroorzaakt door verschillen in achtergrondkenmerken van de deelnemers. Gemiddeld genomen neemt de
mate van participatie wel significant toe.
Mate van arbeidsgeschiktheid
Zijn de deelnemers in de ogen van de werkcoaches wel geschikt om ingezet te kunnen worden in het
arbeidsproces? Ook scores hieromtrent hebben de coaches op drie verschillende momenten vastgelegd.
Deelnemers werden gescoord op hun fysieke en mentale arbeidsgeschiktheid (klassieke tienpuntsschaal) en
hun totale gezondheid. De beoordelingen staan vermeld in tabel 3.4.
Tabel 3.4. Inschatting van de arbeidsgeschiktheid van de deelnemers door de werkcoaches.
Februari 2018

Januari 2019

September 2019

Gem (SD/obs)

Gem (SD/obs)

Gem (SD/obs)

Gemiddeld cijfer fysieke arbeidsgeschiktheid
(1=laag, 10=hoog)

6,7 (1,9/198)

6,7 (1,9/169)

6,8 (1,8/162)*

Gemiddeld cijfer mentale arbeidsgeschiktheid
(1=laag, 10=hoog)

6,4 (2,0/198)

6,3 (2,0/169)

6,6 (1,8/162)*

Totale gezondheid (1=Uitstekend, 5=slecht)

3,3 (,67/198)

3,3 (,9/169)

3,3 (,9/162)

* Op basis van een tekentoets is de verandering ten opzichte van de situatie in 2018 op 5%-niveau significant

De gemiddelde beoordelingen op fysieke en mentale arbeidsgeschiktheid zijn voldoende. Alle gemiddelde
scores op deze twee uitkomstmaten liggen tussen de 6,3 en 6,8. De fysieke geschiktheid wordt iets beter
beoordeeld dan de mentale arbeidsgeschiktheid.
De ‘totale gezondheid’ krijgt gemiddeld een ruime 3 op een vijfpuntsschaal (1=uitstekend, 5=slecht) als
beoordeling. Voor alle drie de maten geldt dat we niet veel ontwikkeling zien: als we eerste en derde
beoordeling naast elkaar leggen, zien we nauwelijks verschil.
Motivatie
Net als bij de andere interventies konden bijstandsgerechtigden kiezen of ze wel of niet deel wilden nemen
aan de interventie. Waarom gingen deelnemers in op de uitnodiging deel te nemen aan ‘Individueel Maatwerk’.
Zie hiervoor tabel 3.5.
De consulenten scoorden de deelnemers op vier motivationele aspecten: eigen individuele doelstellingen,
perspectief op betaald werk, het verrichten van maatschappelijk nuttig werk/ vrijwilligerswerk, en deelname
aan andere trajecten. Niet alle deelnemers zijn op alle aspecten gescoord (obs verwijst daar naar). Blijkbaar
waren niet alle aspecten voor alle deelnemers relevant of van toepassing. Gescoord werd er op een
vijfpuntsschaal waarbij 1= totaal niet gemotiveerd en 5 = zeer gemotiveerd.

30

Tabel 3.5. Inschatting van de motivatie van de deelnemers door de werkcoaches
1=laag 5 = hoog

Februari 2018

Januari 2019

September 2019

Gemotiveerd voor

Gem (SD/obs)

Gem (SD/obs)

Gem (SD/obs)

Eigen doelstellingen

4,0 (,84/171)

4,1 (,95/167)

4,1 (,9/159)

Betaald werk

3,9 (,93/177)

3,9(1,06/165)

3,7 (1,02/159)

Maatschappelijk nuttig werk / vrijwilligerswerk

3,6 (,94/154)

3,6 (1,09/159)

3,6 (1,03/159)

Andere trajecten (cursussen enz.)

3,7 (,92/157)

3,6 (1,06/161)

3,6 (1,03/159)

Opvallend is dat er weinig onderscheid is tussen de soorten motivatie onderling. In de zin van bijvoorbeeld het
mogelijke vooruitzicht van betaald werk of dat van vrijwilligerswerk. Ook is er weinig ontwikkeling zichtbaar in
de scores gemeten over de duur van het experiment.
Zelfstandig doelen stellen
In hoeverre zijn deelnemers in staat zelfstandig doelen te kunnen stellen. Een kwaliteit waar vanuit wordt
gegaan dat die van belang is bij de persoonlijke ontwikkeling van de deelnemers en bij het vinden van betaald
werk. Zie hiervoor tabel 3.6. De scoring is vastgelegd op basis van een vijfpuntsschaal.
Tabel 3.6 Inschatting van de zelfstandigheid en de eigen regie op het vinden van werk van de deelnemers door de
werkcoaches (in %)
1=laag 5 = hoog

Februari 2018

Januari 2019

September 2019

Gem (SD/obs)

Gem (SD/obs)

Gem (SD/obs)

Zelfstandig doelen kunnen stellen

3,0 (1,06/190)

3,7 (1,1/169)

3,8 (,93/159)

Eigen regie m.b.t. het vinden van werk

2,7 (1,20/190)

3,3 (1,0/169)

3,4 (1,02/159)

Gemiddeld genomen lijkt het zelfstandig doelen kunnen stellen deelnemers iets gemakkelijker af te gaan dan
het voeren van de eigen regie op het vinden van werk. Voor beide kwaliteiten zien we wel een vergelijkbare
stijging gedurende de looptijd van de interventie.

31

4. Conclusie
Het is waarschijnlijk dat de mensen die aan het experiment hebben deelgenomen gemotiveerd waren om aan
de interventies deel te nemen en/of ook op andere achtergrondkenmerken verschillen van degene die niet
hebben meegedaan. Deelnemers aan het experiment zijn in verhouding hoger opgeleid, minder vaak
allochtoon, relatief jonger en vaker alleenstaand. Deze ontstane verschillen tussen deelnemers en nietdeelnemers heet zelfselectie en daar controleren we voor onder meer door verschillende vergelijkingen te
maken. We vergelijken de deelnemers in de experimentele groepen met de deelnemers in de controlegroep
(variant A) en we vergelijken alle aan de interventiegroep toegewezen cliënten met de referentiegroep (variant
B).
In zijn algemeenheid geldt dat bij sommige interventies positieve resultaten optreden die duiden op meer
arbeidsparticipatie. Dat geldt zeker voor deelnemers die ervoor hebben gekozen om aan de experimentele
groepen deel te nemen (variant A). Ook voor de vergelijking met de referentiegroep (variant B) zijn er positieve
indicaties dat vooral de Bijverdienregeling heeft bijgedragen aan het verwerven van een hoger inkomen. Voor
de secundaire uitkomstmaten zien we dat, behalve voor de ‘Eigen Regie-groep’ het vertrouwen dat cliënten
hebben in anderen is toegenomen. Ook zien we een klein positief resultaat op het terrein van zelfredzaamheid.
De gekozen ‘andere aanpak van de Participatiewet’ heeft niet tot minder uitstroom naar werk of tot negatieve
resultaten op de secundaire uitstroommaten geleid. Ook dat is een belangrijke uitkomst omdat het bevestigd
dat een andere meer op maat gerichte aanpak niet ten koste hoeft te gaan van uitstroom naar werk.
Voor de Eigen Regie-groep geldt dat het volledig met rust laten van cliënten niet bijdraagt aan de uitstroom
naar werk. Voor de mensen die daadwerkelijk aan de interventie hebben deelgenomen, is zelfs de kans op
werk voor meer dan 12 of 27 uur per week en het verdienen van een inkomen van meer dan 70% WML
afgenomen met 3% tot 5% (variant A). Controleren we voor selectie dan verdwijnen de negatieve effecten
(variant B). Voor kleine banen (tot 70% WML) is er een indicatie dat eigen regie bijdraagt aan 1,4% tot 1,8%
meer uitstroom, maar dit effect is statistisch net niet betrouwbaar van toeval te onderscheiden. We zien dat
het baanzoekgedrag in deze groep is afgenomen, vermoedelijk omdat cliënten zich niet meer aangespoord
voelen om werk te zoeken. Ook het geluksgevoel en de tevredenheid met het leven is afgenomen. En hoewel
de zelfredzaamheid en de financiële situatie lijken te zijn verbeterd, is het algemene beeld negatief. Met rust
laten als dienstverleningsstrategie levert weinig aanknopingspunten op.
Voor de groep Individueel Maatwerk geldt dat de dienstverlening niet heeft geleid tot meer uitstroom naar
werk. Dat geldt zowel wanneer we kijken naar alleen de deelnemers (variant A) als wanneer we controleren
voor selectie (variant B). Een reden kan zijn dat cliënten simpelweg meer tijd nodig hebben om de afstand
naar de arbeidsmarkt te overbruggen. Er is een niet-significante indicatie dat Individueel maatwerk leidt tot
2% tot 2,2% hogere uitstroom naar kleine banen (tot 70% WML). Verder zien we dat het aantal sollicitaties is
afgenomen maar het aantal sollicitatiegesprekken – hoewel net niet significant – is toegenomen. De individuele
begeleiding lijkt daarmee de effectiviteit van het solliciteren te hebben verbeterd. Individueel maatwerk heeft
er wel toe geleid dat het vertrouwen in anderen is toegenomen en dat de zelfredzaamheid lijkt te zijn verbeterd.
De waardering door cliënten van de begeleiding door de werkcoaches is hoog.
Voor de Bijverdiengroep kunnen we concluderen dat het vergroten van de bijverdienmogelijkheden leidt tot
meer arbeidsparticipatie. Kijken we alleen naar de deelnemers (variant A) dan wordt er meer gewerkt in banen
voor meer dan 8 en 12 uur per week (respectievelijk 9,9% en 6,3%) en hebben deelnemers vaker een tijdelijk
contract (14,1%). Na controle voor selectie hebben deelnemers nog steeds vaker een looninkomen voor meer
dan 50% en 70% van het WML. Het verschil is respectievelijk 2,8% en 2,3%, met een niet significante maar
32

wel positieve indicatie van 1,1% voor 100% WML. Qua gewerkte uren is er alleen een positieve indicatie van
2,5% meer uitstroom naar banen van meer dan 12 uur per week. Ook hier geldt dat het algehele vertrouwen
in anderen is toegenomen en dat geldt in lichte mate – hoewel niet significant – voor het vertrouwen in de
overheid. We zien positieve indicaties op de ervaren gezondheid en de zelfredzaamheid.
Voor de Keuzegroep geldt dat het hebben van een keuze in het aanbod van interventies leidt niet tot meer
arbeidsparticipatie. Het lijkt erop dat deelnemers weliswaar vaker een tijdelijk of permanent contract hebben
(variant A), maar wanneer we controleren voor selectie blijven alleen lichte, zowel positieve als negatieve,
effecten over die nauwelijks van toeval zijn te onderscheiden. Het baanzoekgedrag is afgenomen, maar het
vertrouwen en de ervaren gezondheid is toegenomen.

33

Deel 3: Verdieping

34

5. Steekproef
In dit hoofdstuk gaan we in op de wijze waarop de onderzoeksgroep is samengesteld, de wijze
waarop de steekproeftrekking en de werving en selectie voor het experiment heeft plaatsgevonden
en welke gevolgen dit heeft gehad voor de representativiteit van de experimentgroepen.

5.1

Exclusiecriteria

Voor een aantal groepen was deelname aan het experiment te risicovol of niet mogelijk in verband met weten regelgeving voor specifieke doelgroepen. In tabel 5.1 zijn alle exclusiecriteria en de redenen voor uitsluiting
opgenomen.
Tabel 5.1. Exclusiecriteria en reden
Criterium

Reden

Jongeren (<27)

Volgen een speciaal traject; andere wet- en
regelgeving.

Statushouders met inburgeringsplicht

Inburgering en het leren van de Nederlandse taal
heeft voorrang.

Korter dan 26 weken een uitkering

Hebben een kortere afstand naar de arbeidsmarkt.

WSNP-traject

WSNP-traject kent eigen arbeidsverplichtingen.

Gedeeltelijk UWV-uitkering

Mogelijk re-integratieplicht vanuit het UWV.

Wonen in een instelling

Volgen vaak speciale trajecten.

BBZ, IOAZ, IOAW-uitkering

Andere wet- en regelgeving.

AOW-leeftijd bereikt tijdens het experiment

Vanaf dat moment vallen zij niet meer onder de
Participatiewet.

5.2

Indeling in experimentele groepen (randomisatie)

Deelnemers zijn willekeurig ingedeeld in één van vijf experimentele groepen. De indeling in groepen is verzorgd
door de afdeling Onderzoek, Informatie & Statistiek van de gemeente Groningen. De methode van loting was
simpele randomisatie. Dit houdt in dat cliënten willekeurig in interventiegroepen zijn ingeloot waardoor alle
cliënten een gelijke kans hadden om in een interventiegroep terecht te komen.
Een check op representativiteit heeft laten zien dat deze randomisatie goed is verlopen. Om de verschillen
tussen de groepen te toetsen op statistische significantie is gebruik gemaakt van een Chi-kwadraat goodnessof-fit toets. De conclusie is dat de randomisering goed is verlopen op een uitzondering na. Ten opzichte van
de controlegroep kent vooral het opleidingsniveau een paar lichte afwijkingen. Tabel 5.2 geeft de
groepsindeling naar achtergrondkenmerken.

35

Tabel 5.2 Achtergrondkenmerken onderzoeksgroep en interventiegroepen in Groningen (in %).

Achtergrond
kenmerk

Categorie

Sekse

Man

Vergelijkingsgroep

T1

T2

T3

T4

53%

54%

53%

52%

54%

0,51

0,70

0,80

0,49

Sign.
Leeftijd

27-34 jaar

21%

21%

22%

21%

20%

35-44 jaar

26%

26%

28%

29%

27%

45-54 jaar

32%

30%

29%

29%

31%

> 55 jaar

21%

23%

21%

21%

22%

0,27

0,29

0,21

0,66

Sign.
Opleidingsniveau

Laag

41%

46%

44%

45%

43%

Middelbaar

37%

35%

35%

35%

38%

Hoog

18%

15%

18%

17%

17%

Onbekend

3%

3%

3%

3%

2%

0,01

0,49

0,07

0,19

Sign.
Migratieachtergrond

Geen

56%

55%

57%

55%

55%

Westers

11%

11%

10%

12%

11%

Niet-westers

34%

34%

33%

33%

34%

0,75

0,83

0,28

0,89

Sign.
Leefvorm

Alleenstaand

64%

65%

65%

66%

67%

Alleenst ouder

17%

15%

16%

16%

15%

Samenwonend

19%

20%

19%

18%

18%

0,09

0,59

0,51

0,12

Sign.
Bijstandsduur

Tot 1 jaar

7%

5%

7%

6%

6%

1 tot 3 jaar

37%

38%

37%

36%

38%

3 jaar of meer

56%

57%

56%

58%

56%

0,25

0,97

0,70

0,69

1.641

1.620

1.649

1.647

Sign.
Aantal

1.635

Note: Achtergrondkenmerken van deelnemers in de vijf experimentele groepen. Controle: Vergelijkingsgroep;
T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

36

5.3

Wervingscampagne

De wervingscampagne voor Bijstand op Maat liep van 4 september t/m 6 oktober 2018. Ruim 8.700
bijstandsgerechtigden zijn in die periode benaderd voor deelname aan het onderzoek. Dit betrof de gehele
doelgroep voor het onderzoek, exclusief de willekeurig getrokken referentiegroep en de personen waren
uitgezonderd (zie 5.1). Doel van de campagne was om potentiële deelnemers te informeren en uiteindelijk te
motiveren voor deelname aan het onderzoek. De verantwoordelijkheid voor de strategie en uitvoering van de
campagne lag bij de gemeente Groningen. Beslissingen zijn genomen in samenspraak met de onderzoekers
van de Rijksuniversiteit Groningen.
De wervingsstrategie kan worden omschreven aan de hand van vier aspecten:
●

Communicatiemiddelen

en

-kanalen.

Er

is

gebruik

gemaakt

van

verschillende

communicatiemiddelen en -kanalen om zoveel mogelijk bijstandsgerechtigden te bereiken. Om te
beginnen is er via pers en media-aandacht aan het experiment besteed: (interne) nieuwsbrieven,
radio, posters en flyers breed zijn verspreid.
●

Vervolgens zijn alle potentiële deelnemers persoonlijk schriftelijk uitgenodigd. Zij kregen een brief
met informatie met daarbij een toestemmingsformulier met retourenvelop toegestuurd. Cliënten die
waren ingeloot in de interventie Keuzegroep (T4) kregen eveneens een keuzeformulier voorgelegd
welke interventie hun voorkeur had. Personen die zich aanmeldden voor het experiment kregen een
vragenlijst toegestuurd. Cliënten konden de vragenlijsten online invullen maar ook ingevuld
retourneren naar een antwoordnummer van de RUG.

●

Voor cliënten die meer informatie wensten zijn op in totaal 21 voorlichtingsbijeenkomsten
georganiseerd op in totaal 7 verschillende locaties in de stad Groningen. Op deze voorlichtingen werd
een speciaal gemaakte voorlichtingsfilm getoond en was er gelegenheid voor het stellen van vragen.
Ook konden cliënten in een later stadium nog vragen stellen aan het klantcontactcentrum van de
gemeente. Hiervoor is een speciaal FAQ-document (Frequently Asked Questions) opgesteld. Mensen
die na de voorlichting besloten mee te doen kregen ter plekke een vragenlijst uitgereikt die ze op
locatie konden invullen, of thuis online, of thuis op papier waarbij ze gebruik konden maken van de
antwoordenvelop van de RUG.

●

Ervaringsdeskundigen. Ervaringsdeskundige jobcoaches die later ook cliënten in Individueel
maatwerk hebben begeleid hebben meegeholpen de informatie- en communicatie zo klantvriendelijk
en begrijpelijk mogelijk te organiseren.

Deelname aan het onderzoek was volledig vrijwillig. Dit betekent dat bijstandsgerechtigden niet verplicht waren
om mee te doen. Daarnaast konden deelnemers die zich wel hadden opgeven voor het experiment op elk
moment en zonder opgave van reden stoppen. Voor meer informatie over afmeldingen tijdens het onderzoek
zie 5.6.
De deelname aan het experiment werd officieel wanneer:
a.

Een (schriftelijke) vragenlijst werd ingevuld en geregistreerd.

b.

Een toestemmingsformulier (informed consent) was ingevuld en ontvangen.

Alle cliënten die aan deze entree-eis hadden voldaan hebben een schriftelijke bevestiging ontvangen dat zij
deelnamen aan het experiment.

37

5.4

Controle op representativiteit

In Groningen zijn cliënten vooraf ingedeeld in een van de interventiegroepen. Dit is willekeurig gebeurd en de
ontstane groepen van ruim 1.600 deelnemers verschillen nauwelijks van elkaar.
Deelname aan het experiment was vrijwillig. Daardoor is het mogelijk dat cliënten die instemmen met een
bepaalde interventie andere karakteristieken hebben in vergelijking met de bijstandsgerechtigden die niet aan
het onderzoek mee willen doen. Om de representativiteit van het onderzoek te bepalen is het van belang om
deze mogelijke verschillen in kaart te brengen. Tabel 5.3 geeft percentages voor verschillende categorieën
achtergrondkenmerken weer voor de totale onderzoeksgroep (N=8.338), de totale experimentele groep
(N=890) en de referentiegroep (N=146). Om de verschillen tussen de groepen te toetsen op statistische
significantie is gebruik gemaakt van een Chi-kwadraat goodness-of-fit toets.
Tabel 5.3 laat een aantal statistisch significante verschillen zien. De experimentele groep is ten opzichte van
de totale onderzoeksgroep relatief jonger, hoger opgeleid, vaker alleenstaand en zit korter in de bijstand. Dit
suggereert dat de gemiddelde bijstandsgerechtigde in de experimentele groep een grotere kans heeft op
uitstroom uit de bijstand dan de gemiddelde bijstandsgerechtigde in de doelgroep. In de analyses die we
hebben uitgevoerd is gecontroleerd voor de verschillen in achtergrondkenmerken. De referentiegroep lijkt in
vele opzichten op de totale onderzoeksgroep. De referentiegroep bevat in verhouding minder alleenstaanden
telt, meer mensen zonder migratieachtergrond, en meer vrouwen.

38

Tabel 5.3 Vergelijking representativiteit van onderzoeksgroep, experimentele groepen en referentiegroep m.b.t.
achtergrondkenmerken

Man

Onderzoeksgroep

Experimentele
groepen

Referentiegroep

Ja

Ja

Ja

53%

52%

45%

0,48

0,06

Sekse (in %)
Sign.

Leeftijd (in %)

27-34 jaar

21%

19%

22%

35-44 jaar

27%

28%

26%

45-54 jaar

30%

33%

27%

> 55 jaar

22%

20%

25%

0,08

0,77

Sign.

Opleidingsniveau
%)

(in

Laag

44%

26%

44%

Middelbaar

36%

38%

35%

Hoog

17%

35%

18%

Onbekend

3%

1%

3%

0,00

0,98

Sign.

Migratieachtergrond
(in %)

Geen

56%

65%

66%

Westers

11%

10%

11%

Niet-westers

33%

24%

23%

0,00

0,03

Sign.

Leefvorm (in %)

Alleenstaand

65%

70%

55%

Alleenstaande
ouder

16%

15%

22%

Samenwonend

19%

15%

23%

0,01

0,03

Sign.

Bijstandsduur (in %)

Tot 1 jaar

6%

8%

9%

1 tot 3 jaar

37%

39%

36%

3 jaar of meer

57%

53%

55%

0,04

0,42

890

146

Sign.
Aantal

5.5

8.338

Vergelijking groepsindeling (balans)

Hiervoor hebben we gezien dat vanwege zelfselectie de totale experimentele groep qua kenmerken afwijkt van
de onderzoekgroep en de referentiegroep. In deze paragraaf kijken we naar de onderlinge verschillen in de
experimentele groepen.

39

Tabel 5.4 geeft percentages voor verschillende categorieën achtergrondkenmerken weer voor de vijf
experimentele groepen. Vervolgens wordt er voor elke interventiegroep onderzocht of de groep verschilt van
de controlegroep. Om de verschillen tussen de controlegroep en iedere interventiegroep te toetsen op
statistische significantie is gebruik gemaakt van een Chi-kwadraattoets. Tabel 5.4 laat zien dat de onderlinge
verschillen tussen de groepen en de verschillen ten opzichte van de controlegroep klein zijn.
Tabel 5.4. Vergelijking van vergelijkingsgroep (controle) met interventiegroepen m.b.t. achtergrondkenmerken
Controle

Man

49%

T1

T2

T3

T4
T4.1

T4.2

T4.3

52%

50%

54%

53%

53%

58%

0,26

0,45

0,80

0,48

0,52

0,21

Sekse (in %)
Sign.

Leeftijd (in %)

27-34 jaar

14%

22%

17%

19%

19%

17%

33%

35-44 jaar

26%

29%

31%

27%

33%

31%

21%

45-54 jaar

34%

30%

36%

35%

33%

38%

30%

> 55 jaar

25%

20%

17%

20%

15%

NA

NA

0,04

0,14

0,27

0,24

0,33

0,01

Sign.

Opleidingsniveau (in
%)

Laag

27%

25%

32%

24%

21%

29%

18%

Middelbaar

38%

45%

32%

35%

34%

34%

42%

Hoog

32%

28%

34%

40%

42%

36%

40%

Onbekend

NA

NA

NA

NA

0,82

0,62

0,64

0,38

0,69

0,29

Sign.

Migratieachtergrond
(in %)

Geen

68%

59%

63%

66%

73%

64%

70%

Westers

12%

13%

NA

8%

NA

NA

NA

Niet-westers

20%

28%

30%

25%

15%

22%

25%

0,21

0,14

0,05

0,61

0,86

0,29

Sign.

Leefvorm (in %)

Alleenstaand

64%

66%

72%

78%

74%

74%

65%

Alleenstaande
ouder

18%

14%

15%

14%

NA

21%

NA

Samenwonend

18%

20%

13%

8%

15%

NA

21%

0,15

0,45

0,35

0,27

0,06

0,70

Sign.

Bijstandsduur (in %)

Tot 1 jaar

7%

8%

11%

8%

NA

NA

NA

1 tot 3 jaar

32%

42%

38%

34%

49%

40%

51%

3 jaar of meer

60%

50%

51%

58%

45%

53%

42%

40

Sign.
Aantal

222

0,05

0,10

0,15

0,27

0,06

0.70

183

144

153

73

58

57

Note: Achtergrondkenmerken van deelnemers in de onderzoeksgroep en in de vijf experimentele groepen. Controle:
Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep; T4.1: keuze voor
Eigen regie; T4.2: keuze voor Individueel maatwerk; T4.3: Keuze voor Bijverdiengroep.

5.6

Afmeldingen van het onderzoek

Deelname aan het onderzoek was geheel vrijwillig. Deelnemers konden zich dus nog voor de start van de
interventies, maar ook gedurende het onderzoek op elk moment en zonder opgave van redenen afmelden. In
het geval van afmelding vielen deelnemers weer onder de reguliere bijstandsaanpak en werden ze niet meer
benaderd voor het invullen van een vragenlijst.
In de statistische analyse is hiermee rekening gehouden, In de Intention-to-Treat (ITT) analyse (zie hoofdstuk
9) zijn afmeldingen beschouwd als deelnemer die zich nooit hadden aangemeld. De afmelders zijn in de analyse
niet tot de controlegroep of de referentiegroep gerekend maar tot de groep waarin ze in het begin waren
ingedeeld.
In totaal hebben zich gedurende het experiment 26 deelnemers in Groningen afgemeld. Dat is 2,9% van alle
ingelote deelnemers. Tabel 5.5 laat de ontwikkeling van de afmeldingen per experimentjaar zien. Na één jaar
hebben zich 13 mensen afgemeld en in het tweede jaar wederom 13. De meeste afmeldingen zijn afkomstig
uit de groep Individueel Maatwerk. Dit is ook de groep waarbij de interventie het meest ingrijpt in de
persoonlijke levenssfeer.
Tabel 5.5. Afmeldingen per experimentele groep en per kwartaal in Groningen in procent (okt. 2017 t/m oktober
2019)
Controle
Voor 1-10-2018

T1

1

Voor 1-10-2019
Totaal

T2

T3

T4

Totaal

9

1

2

13

3

13

5

26

10
1

-

19

1

Note: Achtergrondkenmerken van deelnemers in de vijf experimentele groepen. Controle: Vergelijkingsgroep;
T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep; T4.1: keuze voor Eigen
regie; T4.2: keuze voor Individueel maatwerk; T4.3: Keuze voor Bijverdiengroep.

5.7

Conclusie en beperkingen steekproef

Groningen heeft voor een onderzoeksdesign gekozen waarbij na exclusie van verschillende groepen die voor
het experiment niet geschikt waren, eerst de onderzoeksgroep is gerandomiseerd naar interventiegroepen,
waarna vervolgens aan deelnemers is gevraagd of ze aan het experiment wilden deelnemen. Vooral deze
laatste stap levert selectie op. Dat zien we terug in de kenmerken van de experimentele groep die afwijkt van
de totale onderzoeksgroep. Binnen de experimentele groep zijn de onderlinge verschillen tussen de
interventiegroepen klein. De referentiegroep is op een enkel kenmerk na grotendeels gelijk aan de
onderzoeksgroep.
41

Gedurende het experiment hebben 26 personen zich afgemeld, een kleine 3% van de groep in 2017 is gestart.
De afmeldingen hebben zich hoofdzakelijk in de groep Individueel Maatwerk voorgedaan.
Er is in de analyses op verschillende manieren rekening gehouden met de ontstane zelfselectie in het
experiment, bijvoorbeeld door te controleren voor observeerbare achtergrondkenmerken en speciale
analysespecificaties (zie hiervoor hoofdstuk 9).

42

6. Dataverzameling (kwantitatieve data)
In dit hoofdstuk gaan we in op alle uitkomstmaten en variabelen die we in dit onderzoek hebben
gebruikt. We gaan in op de definities, uit welke bronnen de informatie afkomstig is en welke
bewerkingen we hebben uitgevoerd.

6.1

Operationalisering van variabelen

Er zijn in het onderzoek drie categorieën variabelen gebruikt.
1.

Primaire uitkomstmaten. Dit zijn variabelen die de objectieve arbeidsmarktstatus van de deelnemer
in beeld brengen;

2.

Secundaire

uitkomstmaten.

Dit

zijn

variabelen

die

door

de

deelnemer

ervaren

leef-

en

gezondheidssituatie in beeld brengen.
3.

Achtergrondvariabelen (covariaten). Dit zijn variabelen die objectieve kenmerken van de deelnemers
meten, zoals geslacht en leeftijd;

Voor het meten van de variabelen zijn verschillende methoden gebruikt. Tabel 6.1 geeft een overzicht van alle
variabelen die gedurende het onderzoek zijn gebruikt, inclusief uit welke bron ze afkomstig zijn.
Voor de primaire uitkomstmaten zijn verschillende variabelen gebruikt waaronder het aantal gewerkte uren en
het looninkomen. De wijze van definiëring is overeenkomstig eerdere definities zoals door het Centraal
Planbureau zijn opgesteld of zoals die door het Ministerie van Sociale Zaken worden gehanteerd.27
Voor de secundaire uitkomstmaten zijn verschillende variabelen gebruikt die allemaal een verschillend concept
of construct meten, zoals gezondheid. Dit heet ook wel een index. De volgende indices zijn gemaakt:
gezondheid,

welbevinden,

participatie,

sociale

relaties,

vertrouwen

in

anderen,

zelfvertrouwen,

baanzoekgedrag en financiële situatie. Voor het meten van deze variabelen is zoveel mogelijk gebruik gemaakt
van gevalideerde standaardvragen afkomstig van onder andere: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS),
World Value Survey (WVS), European Social Survey (ESS), en EU Statistics on Income and Living Conditions
(EU-SILC).

27

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in samenwerking met WUV (2019). Onderzoeksmemo Effectmaten
Kennisprogramma AG. 6 Augustus 2019.

43

Tabel 6.1 Achtergrondvariabelen
Achtergrondvariabele

Indeling/omschrijving

Bron

Sekse

Man, vrouw.

CBS microdata

Hoogste opleidingsniveau

SOI2016: Laag, middelbaar, hoog, anders/onbekend.

CBS microdata

Migratieachtergrond

Geen, westers, niet-westers.

CBS microdata

Bijstandsnorm/leefvorm

Alleenstaande, alleenstaande ouder, gehuwden en samenwonenden.

CBS microdata

Type huishouden

Eenpersoonshuishouden, eenouderhuishouden, paar zonder kinderen, paar met kinderen, anders/onbekend.

CBS microdata

Leeftijd

Leeftijd in jaren bij start interventie.

CBS microdata

Bijstandsduur

Duur van de lopende uitkering in maanden bij start interventie. Proxy voor uitkeringsverleden.

CBS microdata

Looninkomen (6m)

Cumulatief looninkomen in de 6 maanden voor uitnodiging.

CBS microdata

Looninkomen (24m)

Cumulatief looninkomen in de 24 maanden voor uitnodiging. Proxy voor arbeidsmarkthistorie.

CBS microdata

Tabel 6.2 Objectieve uitkomstvariabelen
Achtergrondvariabele

Indeling/omschrijving

Looninkomen/maand >100% WML

Binaire variabele; 1 als het totale looninkomen in een maand hoger ligt dan 100% van het WML.

Looninkomen/maand >70% WML

Binaire variabele; 1 als het totale looninkomen in een maand hoger ligt dan 70% van het WML.

Looninkomen/maand >50% WML

Binaire variabele; 1 als het totale looninkomen in een maand hoger ligt dan 50% van het WML.

Uren gewerkt/week >32

Binaire variabele; 1 als er in een maand in totaal meer dan 136 uur is gewerkt. Dit komt neer op 32 uur per week (32*4.25).

Uren gewerkt/week >27

Binaire variabele; 1 als er in een maand in totaal meer dan 136 uur is gewerkt. Dit komt neer op 27 uur per week (32*4.25).

Uren gewerkt/week >12

Binaire variabele; 1 als er in een maand in totaal meer dan 51 uur is gewerkt. Dit komt neer op 12 uur per week (12*4.25).

Uren gewerkt/week >8

Binaire variabele; 1 als er in een maand in totaal meer dan 34 uur is gewerkt. Dit komt neer op 8 uur per week (8*4.25).

Contract voor onbepaalde tijd

Binaire variabele; 1 als er in een maand onder een contract voor onbepaalde tijd is gewerkt. Per deelnemer en maand wordt maar één contract
geteld, waarbij onbepaalde tijd > bepaalde tijd.

Contract voor bepaalde tijd

Binaire variabele; 1 als er in een maand onder een contract voor bepaalde tijd is gewerkt. Per deelnemer en maand wordt maar één contract
geteld, waarbij onbepaalde tijd > bepaalde tijd.

Bron

CBS microdata /
SBASISLOON uit
SPOLISBUS

CBS microdata /
SBASISUREN uit
SPOLISBUS

CBS microdata /
SCONTRACTSO
ORT uit
SPOLISBUS

44

Tabel 6.3 Subjectieve uitkomstvariabelen
Uitkomstvariabele

Index ervaren
gezondheid (0-10)

Index ervaren
welbevinden (0-10)

Index zelfeffectiviteit
(0-10)

Algemeen Vertrouwen

Vertrouwen in
instituties

Variabelen in de index / vraag

Schaal

Hercodering

Wegin
g

Wat vindt u van uw gezondheid?

1-5

((x-1)/4)*10

0,5

Vragenlijst

Voelde u zich in de afgelopen vier weken erg zenuwachtig?

1-5

((x-1)/4)*10

0,1

Vragenlijst

Zat u in de afgelopen vier weken zo erg in de put dat niets u kon opvrolijken?

1-5

((x-1)/4)*10

0,1

Alfa

Bron

Vragenlijst
0,84

Voelde u zich in de afgelopen vier weken kalm en rustig?

1-5

((x-1)/4)*10

0,1

Vragenlijst

Voelde u zich in de afgelopen vier weken somber en neerslachtig?

1-5

((x-1)/4)*10

0,1

Vragenlijst

Voelde u zich in de afgelopen vier weken gelukkig?

1-5

((x-1)/4)*10

0,1

Vragenlijst

Kunt u aangeven hoe tevreden u bent met uw leven nu?

0-10

-

0,5

Vragenlijst

Vindt u de dingen die u doet in uw leven zinvol?

0-10

-

0,5

Vragenlijst

Ik denk dat ik een baan kan vinden die goed past bij mijn opleiding en ervaring.

1-5

((x-1)/4)*10

0,25

Vragenlijst

Ik denk dat ik een goede indruk maak als ik solliciteer.

1-5

((x-1)/4)*10

0,25

Vragenlijst

Ik denk dat ik betaald werk kan vinden als ik er echt moeite voor doe.

1-5

((x-1)/4)*10

0,25

Vragenlijst

Ik denk dat ik in de toekomst wel werk vind.

1-5

((x-1)/4)*10

0,25

Vragenlijst

In hoeverre vindt u nu dat de meeste mensen te vertrouwen zijn of dat u niet voorzichtig genoeg kunt zijn in contacten
met anderen?

0-10

-

0,5

Vragenlijst

Hoeveel vertrouwen heeft u in de landelijke overheid?

1-6

((x-1)/3)*10

Vragenlijst

Hoeveel vertrouwen heeft u in de gemeente?

1-6

((x-1)/3)*10

Vragenlijst

Hoeveel vertrouwen heeft u in de afd. werk & inkomen van de gemeente?

1-6

((x-1)/3)*10

Vragenlijst

Uren besteed aan vrijwilligerswerk

Uren

if(x<=84):
x/max(x) *101

0,5

Vragenlijst

if(x<=84):
x/max(x) *101

0,5

Vragenlijst

Participatie
Uren besteed aan mantelzorg
Contact met buren

1-6

0;0.5;1;2;3;42

1-3

Vragenlijst

Contact met vrienden en kennissen

1-6

0;0.5;1;2;3;42

1-3

Vragenlijst

Sociale relaties

45

Baanzoekgedrag

Financiële situatie

Contact met familie

1-6

0;0.5;1;2;3;42

Als u naar de afgelopen vier weken kijkt, hoeveel tijd (aantal uur) heeft u gemiddeld per week
naar werk gezocht?

Uren

if(x<=50):
x/max(x) *103

Vragenlijst

Als u naar de afgelopen vier weken kijkt, hoeveel vaak heeft u gemiddeld per week gesolliciteerd?

Aantal

if(x<=56):
x/max(x) *104

Vragenlijst

Als u naar de afgelopen vier weken kijkt, hoeveel vaak bent u gemiddeld uitgenodigd voor een
gesprek?

Aantal

if(x<=28):
x/max(x) *105

Vragenlijst

if (x=1 of 2),
(x=1)*106

Vragenlijst

Wat is op dit moment de financiële situatie van uw huishouden? Financieel niet rondkomen: Ik
maak schulden of Ik gebruik mijn spaargeld om van te leven; Financieel rondkomen: Ik kan net
rondkomen of ik hou een beetje geld over of Ik hou genoeg over om te sparen.

1-5

1-3

Vragenlijst

1
Variabele afgekapt op >84, hoogste waarde vastgesteld (80). 2 Categorie 2 was "minder dan 1 per week", vandaar dat die 0.5 is geworden. 3 Variabele afgekapt op >50, hoogste waarde
vastgesteld (50). 4 Variabele afgekapt op >56, hoogste waarde vastgesteld (54). 5 Variabele afgekapt op >28, hoogste waarde vastgesteld (21). 6 Slechte financiële situatie, dummy, schaal
0

Tabel 6.4 Documentatie van bronnen en aanpassingen van vragen subjectieve uitkomstvariabelen
Thema

Gezondheid en welzijn

Vraag

Omschrijving

Wat vindt u van uw gezondheid?

Eerste vraag uit RAND SF-36. Officiële vertaling van RAND. Vraagstelling aangepast i.v.m.
taalniveau.

Kunt u op een schaal van 0 tot en met 10 aangeven
hoe tevreden u bent met uw leven nu?

Wold Value Survey V23. Officiële vertaling. Schaal aangepast van 1 t/m 10 naar 0 t/m 10.
Vraagstelling aangepast i.v.m. taalniveau. Zit ook in EU-SILC 2013.

Vindt u de dingen die u doet in uw leven zinvol?

Vraag over zinvolheid van het leven uit de EU Statistics on Income and Living Conditions (EU-SILC
2013) ad-hoc module 'welbevinden'. Officiële vertaling. Vraagstelling aangepast i.v.m. taalniveau.

In de afgelopen 4 weken, voelde u zich erg
zenuwachtig?

Mental Health Inventory 5 (MHI 5). Vertaling van CBS Gezondheidsenquête. Schaal aangepast van 1
t/m 6 naar 1 t/m 5.

In de afgelopen 4 weken, zat u zo erg in de put dat
niets u kon opvrolijken?

Mental Health Inventory 5 (MHI 5). Vertaling van CBS Gezondheidsenquête. Schaal aangepast van 1
t/m 6 naar 1 t/m 5.

46

In de afgelopen 4 weken, voelde u zich kalm en rustig?

Mental Health Inventory 5 (MHI 5). Vertaling van CBS Gezondheidsenquête. Schaal aangepast van 1
t/m 6 naar 1 t/m 5.

In de afgelopen 4 weken, voelde u zich somber en
neerslachtig?

Mental Health Inventory 5 (MHI 5). Vertaling van CBS Gezondheidsenquête. Schaal aangepast van 1
t/m 6 naar 1 t/m 5.

In de afgelopen 4 weken, voelde u zich gelukkig?

Mental Health Inventory 5 (MHI 5). Vertaling van CBS Gezondheidsenquête. Schaal aangepast van 1
t/m 6 naar 1 t/m 5.

Ik denk dat ik betaald werk kan vinden als ik er echt
moeite voor doe.

Job-search locus of control. Vraag uit Van Hooft en Crossley (2008). Eigen vertaling.

Ik wil in de komende 4 maanden werk gaan zoeken.

Job-search intention. Bewerking van vraag uit Van Ryn en Vinokur (1992). Eigen vertaling.

Ik denk dat ik in de toekomst wel werk vind.

Optimisme. Vraag uit Vansteenkiste et al. (2004). Eigen vertaling. Vraagstelling aangepast i.v.m.
taalniveau.

Een baan betekent voor mij meer dan alleen geld.

Attitude ten opzichte van werk. Vraag uit Schuring et al. (2009). Eigen vertaling.

Ik denk dat ik een goede indruk maak als ik solliciteer.

Job-search self-efficacy. Bewerking van vraag uit Van Ryn en Vinokur (1992). Eigen vertaling.

Ik kan een baan vinden die goed past bij mijn opleiding
en ervaring.

Job-search self-efficacy. Bewerking van vraag uit Van Ryn en Vinokur (1992). Eigen vertaling.

Werkwensen en werk
zoeken

Als u nu een baan krijgt, kunt u dan binnen twee
weken beginnen met werken?

Vraag uit CBS Enquête Beroepsbevolking (EBB).

Arbeidsgeschiktheid

Als u een cijfer moet geven aan uw
arbeidsgeschiktheid, welk cijfer van 0 tot 10 zou u dan
op dit moment geven?

Gebaseerd op eerste vraag uit de Work Ability Index van Tuomi et al. (1991). Eigen vertaling.
Vraagstelling aangepast i.v.m. taalniveau.

Hoe sterk voelt u zich onderdeel van de samenleving?
Dat wil zeggen dat u zich welkom en opgenomen voelt
in de Nederlandse samenleving.

Gebaseerd op vraag over social partaking uit Panel Study Labour Market and Social Security (PASS).
Schaal aangepast van 1 t/m 10 naar 0 t/m 10. Eigen vertaling.

Hoe vaak heeft u contact met buren of mensen die bij
u in de straat wonen?

Gebaseerd op vragen over sociale contacten uit CBS Enquête Sociale Samenhang en Welzijn (S&W
2012–2014). Vraagstelling en antwoordcategorieën aangepast i.v.m. taalniveau.

Houding ten opzichte van
werk

Sociale participatie

47

Vertrouwen

Financiële situatie

Hoe vaak heeft u contact met vrienden, vriendinnen of
goede kennissen?

Gebaseerd op vragen over sociale contacten uit CBS Enquête Sociale Samenhang en Welzijn (S&W
2012–2014). Vraagstelling en antwoordcategorieën aangepast i.v.m. taalniveau.

Hoe vaak heeft u contact met uw familie?

Gebaseerd op vragen over sociale contacten uit CBS Enquête Sociale Samenhang en Welzijn (S&W
2012–2014). Vraagstelling en antwoordcategorieën aangepast i.v.m. taalniveau.

Vindt u dat de meeste mensen te vertrouwen zijn of
dat u niet voorzichtig genoeg kan zijn in contact met
anderen?

European Social Survey (ESS) vraag over ‘Social trust’. Officiële vertaling. Vraagstelling aangepast
i.v.m. taalniveau.

Vertrouwen in de landelijke overheid (regering,
parlement, etc.).

Vragen over institutioneel vertrouwen gebaseerd op vragen uit CBS Enquête Sociale Samenhang en
Welzijn (S&W 2012–2014). Vergelijkbare vragen (echter 10 punt schaal) in ESS. Vraagstelling en
antwoordcategorieën aangepast i.v.m. taalniveau.

Vertrouwen in de gemeente.

Vragen over institutioneel vertrouwen gebaseerd op vragen uit CBS Enquête Sociale Samenhang en
Welzijn (S&W 2012–2014). Vergelijkbare vragen (echter 10 punt schaal) in ESS. Vraagstelling en
antwoordcategorieën aangepast i.v.m. taalniveau.

Vertrouwen in de afdeling Werk en Inkomen van de
gemeente.

Vragen over institutioneel vertrouwen gebaseerd op vragen uit CBS Enquête Sociale Samenhang en
Welzijn (S&W 2012–2014). Vergelijkbare vragen (echter 10 punt schaal) in ESS. Vraagstelling en
antwoordcategorieën aangepast i.v.m. taalniveau.

Vertrouwen in de huidige
klantmanager/werkcoach/bemiddelaar.

Vragen over institutioneel vertrouwen gebaseerd op vragen uit CBS Enquête Sociale Samenhang en
Welzijn (S&W 2012–2014). Vergelijkbare vragen (echter 10 punt schaal) in ESS. Vraagstelling en
antwoordcategorieën aangepast i.v.m. taalniveau.

Wat is op dit moment de financiële situatie van uw
huishouden?

Vraag uit de inwonersenquête Utrecht. Vergelijkbaar met ESS vraag over 'Financial situation
nowadays'.

48

Voor een betere vergelijking tussen de lokale experimenten hebben de betrokken onderzoekers een
gezamenlijke basisset van vragen gemaakt die in elke deelnemende gemeente is uitgezet. Naast de basisset
was elke gemeente vrij om op lokaal niveau eigen vragen toe te voegen. Voor elk meetmoment (nulmeting,
eerste vervolgmeting, tweede vervolgmeting) is een aparte vragenlijst opgesteld. Het verschil tussen de drie
vragenlijsten zit vooral in vragen, die niet herhaaldelijk hoeven te worden gesteld. De drie vragenlijsten zijn
ontwikkeld in samenwerking met onderzoekers van de Hogeschool Saxion, Radboud Universiteit Nijmegen,
Rijksuniversiteit Groningen, Tilburg University en Universiteit Utrecht.

6.2

Gegevensverzameling vragenlijsten

De gegevensverzameling vragenlijsten vond plaats in september-oktober 2017 (nulmeting), septemberoktober

2018

(eerste

vervolgmeting)

en

augustus-oktober

2019

(tweede

vervolgmeting).

De

gegevensverzameling is uitgevoerd door Onderzoek, Informatie & Statistiek van de Gemeente Groningen.
Deelnemers werden via brief en/of mail uitgenodigd voor het invullen van een vragenlijst. Vervolgens is er
gewerkt met reminders via e-mail en telefoon (belteams). Deelnemers waren niet verplicht om de vragenlijsten
in te vullen. Er waren dus geen consequenties verbonden aan het niet-invullen van een vragenlijst. Deelnemers
werden wel bij de eerste en tweede vervolgmeting beloond met een VVV-geschenkbon wanneer ze de
vragenlijst ingevuld hadden teruggestuurd.28 Deelnemers aan de controlegroep kregen een VVV-geschenkbon
van in totaal 50 euro (respectievelijk 25 euro bij de nul- en tweede vervolgmeting).
Deelnemers konden zelf kiezen op welke van de volgende twee manieren zij de vragenlijsten wilden invullen:
online (CAWI) of via een schriftelijke-vragenlijst die met een antwoordenvelop en een antwoordnummer naar
de RUG kon worden gestuurd.

6.3

Respons op vragenlijsten

Het invullen van vragenlijsten was geheel vrijwillig en deelnemers die zich actief hadden afgemeld van het
onderzoek werden niet meer worden benaderd voor het invullen van een vragenlijst.29 De groep respondenten
op een vragenlijst kan daarom verschillen van de hele onderzoeksgroep. Ook kunnen de respondenten
verschillen per experimentele groep.
Tabel 6.2 geeft een overzicht van de respons op de vragenlijst uitgesplitst naar meetmoment en
interventiegroep. Voor de nulmeting lag de respons op 100% wat niet verwonderlijk is omdat het invullen van
de vragenlijst een voorwaarde was om aan het experiment deel te kunnen nemen. Voor de tweede en derde
meting lagen de responscijfers ten opzichte van de omvang van de experimentele groepen respectievelijk op
89% en 85%. Wanneer we rekening houden met afmeldingen gedurende het experiment liggen de
responscijfers nog iets hoger. Dat verklaart vermoedelijk ook waarom de respons bij de groep Individueel
Maatwerk iets lager ligt dan in de andere interventiegroepen want daar deze zich de meeste afmeldingen voor.

28
29

De VVV-bon bedroeg in beide gevallen € 25 euro.
De toestemming voor het benaderen voor een vragenlijst werd door afmelding van het onderzoek automatisch
ingetrokken.

49

Tabel 6.2. Respons per experimentele groep en gegevensverzameling in Groningen

Omvang
experimentele
groepen

Controle

T1

T2

T3

T4

890

222

183

144

153

188

890
(100%)

222
(100%)

183
(100%)

144
(100%)

153
(100%)

188
(100%)

788
(89%)

202
(91%)

168
(92%)

118
(82%)

136
(89%)

164
87%)

760
(85%)

200
(91%)

160
(87%)

107
(74%)

130
(85%)

163
(87%)

Nulmeting
Respondenten

Eerste meting
Respondenten

Tweede meting
Respondenten

Note: Aantal respondenten per gegevensverzameling en experimentele groep. Respondenten zijn deelnemers die
de respectievelijke vragenlijst hebben ingevuld. Gegevens voor de controlegroep en de vier interventiegroepen.
Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

6.4

Administratieve databronnen

Voor het onderzoek hebben we gebruik gemaakt van administratieve data afkomstig uit de registratiesystemen
van de gemeente Groningen en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
a) Gemeente Groningen
De gebruikte data is afkomstig uit verschillende registratiesystemen van de afdeling Werk en Inkomen. Het
gaat hier vooral om informatie over de doelgroep in de Participatiewet die nodig is om de doelgroep voor het
experiment vast te kunnen stellen en ze voor het onderzoek te benaderen. De databestanden zijn
samengesteld door een data-specialist van Werk en Inkomen en (versleuteld/geanonimiseerd) geleverd aan
de onderzoekers van de Universiteit Groningen.
b) Centraal Bureau voor de Statistiek
Om ervoor te zorgen dat administratieve gegevens vergelijkbaar zijn tussen alle lokale experimenten met de
Participatiewet is gebruik gemaakt van administratieve data van het CBS.30 De data is afkomstig uit
verschillende bronnen en kan op individueel niveau (microniveau) aan elkaar worden gekoppeld:
●

Gemeentelijke

basisadministratie

persoonsgegevens.

Voor

achtergrondkenmerken.

bestanden bevatten gegevens over sekse, leeftijd, opleidingsniveau en migratieachtergrond.

30

Informatie over de databestanden die beschikbaar zijn en de eisen die gesteld worden om hiermee te kunnen
werken is hier te vinden: https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/maatwerk-en-microdata/microdata-zelfonderzoek-doen

50

De

●

Bijstandsuitkeringenstatistieken. Voor kenmerken van bijstandsuitkeringen. De bestanden
bevatten informatie over de start- en einddatum van een uitkering, de reden voor beëindiging van een
uitkering en overige uitkeringskenmerken zoals de bijstandsnorm, uitbetaalde uitkeringsbedragen en
eventuele aanvullende inkomsten.

●

Polisadministratie. Voor gegevens over banen en lonen op basis van de Polisadministratie van het
UWV. De bestanden bevatten gegevens over de start- en einddatum van een baan, gewerkte uren,
inkomsten uit loon en informatie over het soort dienstverband.

51

7. Dataverzameling (kwalitatieve data)
Dit hoofdstuk beschrijft de onderwerpen die aan de orde zijn geweest in de interviews met
werkcoaches en de vragenlijst die de werkcoaches drie keer hebben ingevuld over de cliënten die
zij hebben begeleid.

7.1

Interview topics werkcoaches Individueel Maatwerk

In de maanden juni 2018 en mei 2019 zijn de vijf werkcoaches geïnterviewd die de interventie Individueel
maatwerk hebben uitgevoerd. Deze interviews vonden plaats op door de werkcoaches eigen gekozen locaties
en duurden gemiddeld gesproken een uur. De gesprekken waren open van karakter aan de hand van een
topiclijst. De gesprekken zijn getranscribeerd en geanalyseerd. In de twee interviewrondes zijn de volgende
topics besproken.
Kennismaking en achtergrond werkcoach
-

Korte levensloop

-

Waaruit bestaat ervaringsdeskundigheid?

Betrokkenheid experiment
-

Op welke wijze betrokken (geraakt) bij experiment

-

Ontstaansgeschiedenis interventie

Dienstverleningsconcept
-

Doel, doelgroep, aanpak, dienstverlenende principes, materiaal

-

Methodiek, manier van werken

-

Veranderingen in de loop van de tijd

Proces
-

Organisatie en uitvoering

-

Teamontwikkeling, bijeenkomsten

-

Begeleiding en aansturing

Resultaten
-

Wat is bereikt? Wat zijn de resultaten? Wat zijn successen?

-

Waar is teleurstelling over? Waar wordt van gebaald?

Overdracht werkwijze

7.2

-

Wat kan worden gebruikt in de reguliere uitvoering?

-

Wat zijn succes- en faalfactoren?

-

Is er een systematische vastlegging van methodiek, dienstverleningsprincipes, instrumenten?

Vragenlijst

Aan de werkcoaches is ook drie keer gevraagd voor iedere deelnemer een vragenlijst in te vullen: in januari
2018, januari 2019 en september 2019. Het doel van de vragenlijst was enerzijds een professionele inschatting
te krijgen op een aantal variabelen die betrekking hebben op de gezondheid, de maatschappelijke participatie
52

en de afstand naar de arbeidsmarkt, anderzijds een beeld te krijgen van het type activiteiten dat door de
werkcoaches werd uitgevoerd,
In de onderstaande tabel 7.1 wordt een overzicht gegeven van de variabelen die in de vragenlijst zijn
uitgevraagd. Het ging hier om voorgestructureerde antwoordcategorieën. De vragenlijst zijn via een online
vragenlijst afgenomen.
Tabel 7.1. Lijst van variabelen
Variabele

Omschrijving

Ronde

Status

Sociaaleconomische status deelnemer

2, 3

Dienstverleningsstatus

Trajectstatus

2, 3

Plan van Aanpak

Is er met de deelnemer een plan van aanpak opgesteld?
Stand van zaken plan van aanpak

1

Einddoelen

Gestelde einddoelen

1, 2, 3

Tussendoelen

Gestelde tussendoelen

1

Activiteiten

Ingezette activiteiten

1, 2, 3

Belemmeringen

Ingeschatte belemmeringen voor halen tussendoelen

1, 2, 3

Ingeschatte belemmeringen voor betaald werk

1, 2, 3

Fysieke arbeidsgeschiktheid

Beoordeling fysieke arbeidsgeschiktheid

1, 2, 3

Mentale arbeidsgeschiktheid

Beoordeling mentale arbeidsgeschiktheid

1, 2, 3

Motivatie

Beoordeling motivatie deelnemer

1, 2, 3

Zelfstandigheid

Beoordeling mate van zelfstandigheid

1, 2, 3

Eigen regie

Beoordeling mate van eigen regie

1, 2, 3

Afstand naar de arbeidsmarkt

Beoordeling afstand naar de arbeidsmarkt

1, 2, 3

Maatschappelijke participatie

Beoordeling maatschappelijke participatie

1, 2, 3

Uren

Aantal contactmoment per kwartaal

1, 2, 3

53

8. Uitvoering
In dit hoofdstuk gaan we in op de uitvoering van het experiment. We gaan achtereenvolgens in de
op de projectorganisatie, de reguliere aanpak in Groningen, de omschrijving van de interventies en
de wijze waarop is vastgesteld of deze ook juist zijn uitgevoerd. Tot slot gaan we meer in detail in
op de uitvoering van Individueel Maatwerk.

8.1

Projectorganisatie

Bijstand op Maat is lokaal aangestuurd door een Stuurgroep waarin de programmaleider Sociaal Domein, de
Directeur Werk, de Directeur Inkomen en een beleidsmedewerker Werk & Inkomen zitting hebben. De
Stuurgroep heeft vooral de uitvoeringstechnische voorwaarden gecreëerd om het experiment mogelijk te
maken. De Stuurgroep is gedurende de periode gemiddeld 1 keer per kwartaal bij elkaar gekomen waarbij
vooral de frequentie in de beginperiode hoger lag.
De dagelijkse aansturing lag in handen van een projectleider die leiding en uitvoering gaf aan verschillende
sporen: de Interne afstemming, de Aansturing, monitoring en verantwoording, de Externe afstemming (met
andere experiment gemeenten, het Ministerie van SZW) en de Aansturing van de (externe) werkcoaches in de
groep Individueel Maatwerk.
De projectleider was ook het aanspreekpunt voor de onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en het
bureau Onderzoek, Informatie & Statistiek van de gemeente Groningen.

Figuur 8.1 Organogram projectorganisatie

Bij het onderzoek werd samengewerkt met andere kennisinstellingen. Samen met de Universiteit Utrecht, de
Universiteit Tilburg, de Radboud Universiteit Nijmegen en Saxion Hogeschool, vormde de Rijksuniversiteit
Groningen het Landelijk overleg Onderzoekers Experimenten Participatiewet (LOEP). LOEP kwam ongeveer 1
keer in de zes weken bij elkaar om de voortgang van de onderzoeken in de verschillende gemeenten te
bespreken, afstemming mogelijk te maken op dataverzameling, - analyse en –rapportage en gezamenlijk te
opereren in de richting van het Ministerie van SZW, ZonMW en het Centraal Planbureau. Op verzoek van het
Ministerie van SZW is vanuit de wetenschappelijke onderzoeksorganisatie ZonMw (www.zonmw.nl) een
begeleidingsgroep ingericht die a) de kennisinstellingen heeft bijgestaan op onderzoekskwesties die zich

54

gedurende het experiment voor deden en b) een controle uitvoerden op het ontwerp en de kwaliteit van het
onderzoek en daarover rapporteerden aan het Ministerie van SZW.

Figuur 8.2 Organisatie bovenlokale uitvoering en verantwoording

De begeleidingscommissie van ZonMw bestond uit:
Dhr. J. de Graaf
Prof. Dr. S. Keuzekamp | Vrije Universiteit Amsterdam
Dr. E. Sol | Universiteit van Amsterdam
Prof. Dr. A. Borghans | Universiteit Maastricht
Prof. Dr. A. Burdorf | Erasmus Universiteit
Prof. Dr. M. Fenger | Erasmus Universiteit

8.2

Het reguliere bijstandsregime in Groningen

In deze sectie wordt het reguliere bijstandsregime in Groningen toegelicht. Hierbij wordt ingegaan op de
dienstverlening die bijstandsgerechtigden ontvangen en de regels en verplichtingen die zij moeten naleven.
a) Dienstverlening
Binnen de gemeente Groningen is de afdeling Werk en Inkomen verantwoordelijk voor de begeleiding van
bijstandsgerechtigden. Cliënten krijgen dienstverlening op maat waarbij er een onderscheid wordt gemaakt
tussen verschillende groepen. Het geheel is er op gericht de dienstverlening effectief en efficiënt te laten
verlopen waarbij de kracht van het individu (zelfredzaamheid) en de samenleving (o.a. maatschappelijke
organisaties) een belangrijke rol spelen.

55

1.

Voor jongeren tot 27 jaar start het proces met de aanvraag van de uitkering waarna een zoekperiode
start van vier weken. In deze periode wordt van cliënten verwacht dat ze bij het UWV ingeschreven
staan, een CV maken en aantoonbaar solliciteren. Gedurende de zoekperiode dient de cliënt ook een
entreevragenlijst in te vullen aan de hand waarvan een inschatting wordt gemaakt van de afstand
naar de arbeidsmarkt. Bijstandsgerechtigden ouder dan 27 jaar hebben deze zoekperiode niet.

2.

Heeft de cliënt geen werk gevonden dan volgt na vier weken een uitnodiging voor een gesprek. Mede
aan de hand van de entreevragenlijst volgt een indeling in drie groepen:

●

Arrangement 1 – E-coach. De E-coach is bedoeld voor cliënten met een kleine afstand tot de
arbeidsmarkt. De verwachting is dat cliënten (Zelfdoeners) in deze groep vrijwel direct aan het
werk kunnen en zichzelf kunnen redden (eigen regie). Zij ontvangen een vorm van e-coaching
waarbij veel van hun eigen initiatief wordt gevraagd, daarbij ondersteund door een onlineomgeving. De gemiddelde caseload is hier dan ook erg hoog: 1 op 80-100. Wanneer cliënten niet
uitstromen kunnen zij na 4-6 maanden doorstromen naar het Centrum voor Werk.

●

Arrangement 2 – R-coach. Nieuwe cliënten die een relatief korte afstand hebben naar de
arbeidsmarkt en beschikken over arbeidsvermogen, maar nog wel een vorm van ondersteuning
nodig hebben, worden verwezen naar het Centrum voor Werk. Cliënten kunnen onder meer op
individueel niveau intensieve begeleiding krijgen als ook gebruik maken van een groepsaanpak
zoals een zesweekse cursus (sollicitatietraining, leren pitchen en presenteren). Na afloop van de
zesweekse cursus zijn er werkervaringsplaatsen beschikbaar om werkervaring (met behoud van
uitkering) op te doen. De gemiddelde trajectduur is 12 maanden. De caseload is ongeveer 1 op
40.

●

Arrangement 3 – Coach Meedoen. Cliënten waarvan bij aanmelding blijkt dat ze een grote
afstand hebben tot de arbeidsmarkt hebben en waarvoor maatschappelijke participatie het hoogst
haalbare lijkt, krijgen ondersteuning en tips bij het vinden van vrijwilligerswerk. Aan cliënten voor
wie dit te hoog gegrepen is en/of bij wie de eerdere geboden ondersteuning niet lukt, wordt een
Coach Meedoen toegewezen. Hierbij is het doel cliënten te ondersteunen naar vrijwilligerswerk,
dagbesteding en beschut werken. De caseload is ongeveer 1 op 40.

●

Specifiek voor jongeren (tot 27 jaar) zonder startkwalificatie en/of met psychische beperkingen
zijn er jongerencoaches. Hier is de caseload gemiddeld 1 op 60.

Van de nieuwe instroom van ongeveer 2000 per jaar gaat 15% naar de Jobcoaches, 20% naar ecoaches, 40% naar de R-coaches, 20% naar de coaches Meedoen en 5% naar specifieke trajecten
waaronder trajecten voor dak- en thuislozen en zelfstandigen.
3.

Voor het overgrote deel van het zittende bestand (7000) is de gemeente het project Kansen in Kaart
(KiK)-gestart. Het doel is om met cliënten die geen coach (meer) hebben en geen contact meer
hebben met de gemeente minimaal 1 keer per jaar een gesprek te voeren gericht op motivatie en
activering. Tot nu toe worden er ongeveer 4000-5000 gesprekken per jaar gevoerd. Tot op heden zijn
er ongeveer 4000 cliënten in beeld.

De gemeente Groningen maakt geen gebruik van uitstroompremies voor klanten. Wel kent de gemeente een
vrijlating van inkomsten uit werk.

56

BOX 8.1: Vrijlatingsregeling in Groningen
Inkomsten worden niet gekort voor de volgende 3 regelingen.31
Voor alle situaties geldt dat u 27 jaar of ouder moet zijn en jonger dan de pensioengerechtigde leeftijd.
Regeling 1
U mag zes maanden 25% van uw inkomsten houden. Deze 25% mag niet meer zijn dan € 209,= per maand.
Daarna worden al uw inkomsten gekort.
Regeling 2
U mag 30 maanden 12,5% van uw inkomsten houden. Deze 12,5% mag niet meer zijn dan € 130,70 per
maand. Hier valt u onder als u alleenstaande ouder bent, de volledige zorg hebt voor een kind dat nog geen
12 jaar is of al gebruik hebt gemaakt van regeling 1
Regeling 3
U mag 15% van uw inkomsten houden. Deze 15% mag niet meer zijn dan € 132,65 per maand. Deze regeling
geldt zolang u een bijstandsuitkering hebt. Deze regeling kan niet tegelijk met de regeling 1 en 2. Die gaan
voor als de cliënt daar recht op hebt. Deze regeling is er voor u als de cliënt door een medische reden alleen
in deeltijd kunt werken en dit door het UWV is vastgesteld. Een medische reden kan ziekte of een handicap
zijn of geen gebruik meer kunt maken van regeling 1 en 2
Een bijstandsgerechtigde mag in de reguliere bijstand zes maanden lang 25% van zijn bijverdiensten bovenop
de bijstandsuitkering houden, tot maximaal 209,- euro netto per maand.

b) Regels en verplichtingen
De gemeente Groningen is van het verleiden en stimuleren en niet van het verplichten. Groningen is gehouden
aan de Participatiewet die voorschrijft dat iedereen volledig meewerkt aan zijn re-integratie. Zij heeft daarvoor
een verordening, maar past die vooralsnog niet actief toe. Sancties (maatregelen) worden opgelegd wanneer
cliënten niet op afspraken verschijnen, wanneer zij niet de volle medewerking verlenen aan reintegratieactiviteiten of bij (meermaals) weigeren van vacatures. De striktheid van toepassing wordt van geval
tot geval beoordeeld door de individuele coach. Er wordt niet in alle gevallen een sanctie opgelegd. Groningen
kent geen verplichte tegenprestatie.

8.3

Dienstverleningskader experimentele groepen

Om Bijstand op Maat in de praktijk te implementeren zijn er verschillende acties ondernomen:
●

De uitvoerende afdelingen binnen Werk en Inkomen zijn geïnformeerd over de contouren van het
experiment. Daarvoor zijn onder meer door de projectleider en de vijf externe werkcoaches
uitvoerende afdelingen binnen Werk en Inkomen bezocht.

●

In het klantvolgsysteem zijn alle Bijstand op Maat - deelnemers met code herkenbaar als deelnemer
aan Bijstand op Maat. Bij raadpleging van het systeem is voor iedereen zichtbaar onder welk
dienstverleningsregiem een cliënt valt. Voor de groep Individueel Maatwerk is ook de naam van de
werkcoach zichtbaar.

●

Specifiek

voor

de

voortgangsrapportage

deelnemers
in

het

van

systeem

de

groep

opgenomen

Intensieve

begeleiding

(verplichting

ESF).

is

Hierin

periodiek
zijn

ook

contactmomenten en de onderwerpen van gesprek vastgelegd.

31

https://gemeente.groningen.nl/uitkering-inkomsten-en-veranderingen-doorgeven. Geraadpleegd op 21 januari
2020.

57

een
de

a) Dienstverleningskader per experimentele groep
Groep 1: Eigen regie (T1)
Deelnemers in de groep ‘Eigen regie’ zijn niet verplicht te solliciteren, betaald werk te accepteren of deel te
nemen aan re-integratieactiviteiten die worden aangeboden door Werk en Inkomen. Het uitgangspunt voor de
dienstverlening aan deelnemers in deze groep is:
De deelnemer bepaalt zelf de wijze waarop hij/zij zoekt naar betaald werk of andere
vormen van participatie. De regie voor re-integratie ligt bij de deelnemer.
Aan de deelnemers van de ‘Eigen Regie-groep T1’ is niet actief aangeboden dat zij gebruik kunnen maken van
de reguliere dienstverlening. Er is hier wel door één deelnemer expliciet om gevraagd en de cliënt heeft deze
dan ook ontvangen.

Groep 2: Individueel maatwerk (T2)
In de groep ‘Individueel maatwerk’ krijgen deelnemers extra hulp en begeleiding aangeboden van extern
geworven ervaringsdeskundige coaches. De kern van de benadering centreert zich rond een paar
dienstverleningselementen:
1.

Op maat. Met iedere cliënt heeft een uitgebreid intakegesprek plaatsgevonden waarbij vooral de vraag
centraal staat: wat de cliënt zelf wil. Op basis van wat de cliënt aangeeft, is het coachingstraject verder
ingevuld. Afhankelijk van de keuzes die de cliënt maakt is dit traject meer of minder intensief.

2.

Vertrouwen geven. Door uit te gaan van de wens van de cliënt wordt het vertrouwen gegeven dat de cliënt
zelf weet wat goed voor hem of haar is.

3.

De begeleiding wordt gegeven door ervaringsdeskundigen. De geworven coaches hebben langdurig
ervaring gehad met uitkeringsafhankelijkheid. Deze ervaring stelt hen in staat zich beter in te leven in de
leefwereld van de cliënt.

4.

De gesprekken worden gevoerd op veel verschillende locaties maar hebben gemeen dat ze niet op een
gemeentelijke locatie zijn. Dit om deelnemers in een neutrale omgeving en zoveel mogelijk dicht bij huis
te spreken. Vanwege mogelijke afleidende factoren (televisie die aanstaat, huisdieren, kinderen), gaan de
werkcoaches niet op huisbezoek.

5.

De intensieve begeleiding bestaat uit verschillende begeleidingsvormen, in de regel in combinatie, maar
uiteraard alleen voor zover in het individuele geval nuttig is. Het gaat om:
●

Individuele begeleiding op het praktische en/of mentaal/emotionele vlak. Ook kan er worden
doorverwezen naar bestaande trajecten dan wel naar specifieke hulpverlening.

●

Trainingen op maat, bijvoorbeeld een armoedetraining. Deze training gaat in op de beleving en de
sociale en psychische gevolgen die armoede, leven in de Bijstand en leven met schulden hebben op
het werken aan een toekomstperspectief.

●

Andere trainingen gericht op werk, ondernemen of bouwen aan een toekomstperspectief op basis van
de huidige situatie. Er worden zoveel mogelijk trajecten en workshops ingezet die nu al beschikbaar
zijn voor bijstandsgerechtigden in Groningen.

●

Intervisiebijeenkomsten, waarin deelnemers zoveel mogelijk op basis van vergelijkbaar doel en niveau
bij elkaar worden geplaatst en daar waar mogelijk zelf met oplossingen te laten komen.

58

Groep 3: Bijverdiengroep (T3)
In de groep Bijverdiengroep blijven alle regels en verplichtingen van de normale bijstandsaanpak gelden. De
enige regeling die verandert is de bijverdienregeling. Deelnemers in deze groep blijven daarom het reguliere
dienstverleningsaanbod van Werk en Inkomen ontvangen en worden (verder) begeleid door de reguliere
klantmanagers.
Als deelnemers in deze groep naast hun uitkering werken, mogen zij 50% (i.p.v. 25%) van hun inkomsten uit
arbeid houden, tot een maximumbedrag van 199,- euro netto per maand. Dat mag gedurende de hele looptijd
van het experiment (i.p.v. maximaal 6 maanden bij een aaneensluitende uitkeringsperiode volgens de reguliere
bijverdienregeling).

Groep 4: Vergelijkingsgroep (controle)
In de ‘controlegroep’ verandert er niets gedurende de onderzoeksperiode. Deelnemers ontvangen het reguliere
dienstverleningsaanbod van Werk en Inkomen en worden (verder) begeleid door de reguliere coaches. Om te
voorkomen dat deelnemers in deze groep anders zullen worden behandeld, is het voor klantmanagers van
Werk en Inkomen niet zichtbaar welke bijstandsgerechtigden in deze groep waren ingeloot. Als dank voor hun
deelname aan het onderzoek ontvangen deelnemers in deze groep bij het invullen van nulmeting en de tweede
vervolgmeting een cadeaubon ter waarde van 50,- euro.
b) Schriftelijke communicatie naar deelnemers
De gemeente Groningen heeft verschillende brieven gestuurd naar deelnemers in het onderzoek. Voorbeelden
zijn uitnodigingsbrieven voor deelname aan het experiment, uitnodigen om vragenlijsten in te vullen en
afmeldingsbrieven wanneer een cliënt besloot niet meer aan het onderzoek mee te willen doen.

Voor de

toonzetting van de brieven is vooral gelet op:
●

De brieven zijn persoonlijker gemaakt.

●

De brieven toonden waardering voor deelname aan het onderzoek.

c) Verlenging van het onderzoek
De totale duur van het experiment is uiteindelijk 24 maanden geweest. De start was op 1 november 2017 met
een aanvankelijke einddatum van 1 oktober 2019. Later is het besluit genomen om deze einddatum met 1
maand te verlengen tot 31 oktober 2019 om de transitie naar de reguliere aanpak niet gelijk te laten lopen
met de laatste gegevensverzameling voor de vragenlijsten. In de maanden november-december 2019 is er
nog specifieke nazorg geweest voor de deelnemers aan groep 2 Individueel Maatwerk, maar dit valt buiten het
experiment en het onderzoek.

8.4

Monitoring van de implementatie

Een veldexperiment kan worden beïnvloed door een aantal omgevingsfactoren die de vooraf opgestelde
interventies

kunnen

aantasten.

Daarom

is

de

praktische

implementatie

van

de

verschillende

onderzoeksaanpakken gedurende de hele looptijd van het onderzoek door de onderzoekers van de
Rijksuniversiteit Groningen gemonitord. De monitoring was zowel ad hoc als op basis van data.

59

a) Ad hoc monitoring
Gedurende de gehele looptijd van het onderzoek vond er op regelmatige basis overleg plaats tussen de
onderzoekers en de projectgroep van de gemeente Groningen, waarbij personen uit alle sporen van de
gemeentelijke projectgroep waren betrokken. Tijdens deze overleggen is regelmatig gesproken over de stand
van de praktische implementatie. Daarnaast zijn de onderzoekers aanwezig bij een aantal overleggen met
klantmanagers en leidinggevenden die betrokken zijn bij de uitvoering om casuïstiek te bespreken. Ook zijn
de onderzoekers voortdurend in contact met de projectleider van het experiment.
b) Monitoring op basis van data
Voor de data gedreven monitoring is er gekeken naar administratieve data over het gemiddelde aantal
contactmomenten in alle vier experimentele groepen en naar informatie uit de vragenlijsten.

8.5

Procesbeschrijving Interventie ‘Individueel Maatwerk’

De interventie ‘Individueel Maatwerk’ lijkt een beetje een experiment binnen een experiment. Het is een
treatment die inhoudelijk en organisatorisch veel ingewikkelder is dan de andere. De interventie maakt gebruik
van werkcoaches van buiten de gemeentelijke organisatie en waar bij de andere treatments de bemoeienis
met de deelnemers tot een minimum teruggebracht wordt (‘Eigen regie’) of gelijk blijft (Bijverdiengroep),
wordt die bij deze groep juist geïntensiveerd.
Start van de interventie.
In november 2017 hebben zich 202 bijstandsgerechtigden als deelnemer opgegeven aan de interventie
‘Individueel Maatwerk’. Deze deelnemers worden ingeroosterd en uitgenodigd voor een startgesprek. Er
moeten in korte tijd dus ongeveer 200 gesprekken worden gevoerd. Dat is veel te veel voor de twee
oorspronkelijk aangestelde werkcoaches. Er wordt besloten nog drie collega’s te werven. Ook hiervoor kiest
men voor ervaringsdeskundige coaches. De werving van de coaches vindt plaats via Social Media, het
Veranderlab ‘Innovatie Sociale Zekerheid’ en de netwerken van de al ingehuurde werkcoaches. De toegevoegde
medewerkers worden in eerste instantie ingehuurd om de startgesprekken te gaan voeren. De deelnemers
worden willekeurig toegewezen aan de werkcoaches voor de startgesprekken. Tabel 8.1 geeft een overzicht
van de achtergrondkenmerken van de deelnemers naar werkcoach.

60

Tabel 8.1 Achtergrondkenmerken deelnemers Intensieve Dienstverlening naar Werkcoaches (in %). NA betekent ‘Not
Available’, wat inhoudt dat de gegevens vanwege onthullingsgevaar niet door het CBS zijn vrijgegeven. De oorzaak
is dat de aantallen te klein zijn.
Achtergrondkenmerk

Categorie

Totale
groep

W1

W2

W3

W4

W5

Sekse

Man

53

NA

68

60

62

28

Leeftijd

27-34 jaar

21

NA

NA

NA

NA

24

35-44 jaar

27

NA

32

33

24

35

45-54 jaar

30

NA

40

38

42

24

55 jaar of ouder

22

NA

NA

NA

NA

NA

Laag

44

NA

28

30

26

33

Middelbaar

36

NA

32

30

30

39

Hoog

17

NA

38

40

40

28

Onbekend

3

NA

NA

NA

NA

NA

Geen

56

NA

64

83

68

54

Westers

11

NA

30

NA

26

37

Niet-westers

33

NA

NA

NA

NA

NA

Alleenstaand

65

NA

85

85

74

57

Alleenstaande ouder

16

NA

NA

NA

NA

30

Samenwonend

19

NA

NA

NA

NA

NA

Tot 1 jaar

6

NA

NA

NA

NA

NA

1 tot 3 jaar

37

NA

32

38

44

39

3 jaar of meer

57

NA

60

53

50

46

8.338

13

47

40

50

46

Opleidingsniveau

Migratieachtergrond

Leefvorm

Bijstandsduur

Aantal

Na de intake
Begin 2018 als de intake is afgerond blijkt dat ook voor de begeleiding van de deelnemers twee werkcoaches
niet volstaan. De extra krachten die zijn ingehuurd voor de startgesprekken krijgen een contractverlenging als
werkcoach aangeboden. In grote lijnen blijven de deelnemers gekoppeld aan de coaches die ook de intake
hebben gedaan. Slechts in een enkel geval wordt daarvan afgeweken als duidelijk wordt dat een deelnemer
waarschijnlijk beter bij een andere coach past. De werkcoaches ervaren dit achteraf niet als de meest ideale
strategie: het loskoppelen van de intake en begeleiding lijkt hen beter. Op basis van die intake kan dan de
begeleider worden gekoppeld die het best bij die deelnemer past.

61

De interventie
‘Individueel Maatwerk’ is een voorbeeld van een begrip waarbij iedereen zich wel wat voor kan stellen. Maar
als je op basis daarvan een eenduidige werkmethodiek moet destilleren, blijkt dat nog behoorlijk lastig. Dat
merken de coaches ook als ze aan het werk gaan. Zelfs de twee werkcoaches die aan de wieg (veranderlab)
van de interventie staan, hangen in de praktijk toch een behoorlijk van elkaar verschillende manier van werken
aan.
Dat hangt ook samen met persoonlijke verschillen van inzicht. De ene ervaringsdeskundige is de andere niet.
Ook de drie later toegevoegde werkconsulenten hebben weer hun eigen manier van werken.
Verschillen in inzicht
De belangrijkste verschillen in inzicht en vervolgens in methodisch handelen zijn de volgende:
1.

Werkcoaches kijken verschillend aan tegen de manier waarop de na te streven uitkomsten bij
‘Individueel Maatwerk’ samenhangen. Een deel van de consulenten ziet ‘eigen regie’, het geven van
vertrouwen en het loslaten van verplichtingen vooral als instrumenteel aan de primaire uitkomstmaat
(werk), anderen zien dat meer als doel op zich. Daarmee richt de ene coach zich meer op de primaire
uitkomstmaat (betaald werk) en de andere zich meer op de secundaire (welbevinden).
Een belangrijk onderscheid, door een van de werkcoaches als volgt verwoord: “Ik noem dat omdat een
collega heel erg stuurt op uitstroom. Het is het verschil in teruggrijpen op ervaring of
ervaringsdeskundigheid”.

2.

In het verlengde van bovenstaande wordt ook het verschil in de langetermijnstrategie tussen de coaches
zichtbaar: de coach die zich hierboven beroept op ervaringsdeskundigheid, richt zich vooral op het
wegnemen van belemmeringen zodat er uiteindelijk ruimte is om werk te aanvaarden. Een collega is
vooral gericht op werk en gaat ervan uit dat de structuur en de voordelen van betaald werk veel van de
problemen van deelnemers zal oplossen.

3.

Het centrale uitgangspunt ‘Wat wil de klant?’ wordt ook nogal verschillend geïnterpreteerd. Een van de
werkcoaches neemt dit vrij letterlijk. Hij beoordeelt of de wensen en ideeën van de deelnemer realistisch
zijn en probeert die vervolgens samen met de deelnemer te realiseren. Twee andere coaches gaan
vooral op zoek naar de vraag achter de vraag. Een vierde coach bewandelt meer een middenweg:
“Sommige mensen hebben problemen: zeg ik: wil je hier iets mee doen, of wil je verder. Je wilt niet
blijven hangen in de slechte jeugd die je hebt gehad”. Soms komt de benadering dicht in de buurt van
de reguliere aanpak: “Mensen bij wie ik de potentie zie om snel uit te stromen zit ik heel hard achter de
broek. Als ik belemmeringen zie denk ik: dat heeft iedereen. Ik vraag dan: moeten we daar iets mee?
De meeste mensen zeggen: Nee!”

Aantal contactmomenten
In de onderstaande tabel 8.2 zien we het gemiddeld aantal contacten tussen werkcoaches en deelnemers
gedurende de looptijd van het experiment.

62

Tabel 8.2 Gemiddeld aantal contactmomenten per kwartaal naar werkcoach
Periode

Allen

W1

W2

W3

W4

W5

Kwartaal 4 2017

2,6

2,5

2,5

2,3

2,3

3,5

Kwartaal 1 2018

3,5

2,8

4,0

3,9

2,3

4,6

Kwartaal 1 2018

3,0

2,9

3,1

3,5

2,3

3,3

Kwartaal 1 2018

2,9

2,8

3,7

3,3

1,7

2,9

Kwartaal 1 2018

3,2

3,0

5,1

3,0

2,6

2,4

Kwartaal 1 2019

3,6

2,4

3,4

4,6

2,8

5,0

Kwartaal 2 2019

3,5

3,0

2,6

4,6

3,0

4,2

Kwartaal 3 2019

3,9

2,8

4,1

5,0

2,5

5,3

Figuur 8.1 Contactmomenten

Bovenstaande figuren 8.1 geven meer informatie over de verschillen in frequentie tussen de contactmomenten.
In de eerste figuur is het gemiddelde aantal contactmomenten per coach weergegeven, gecontroleerd voor
overkoepelende

verschillen

in

contactmomenten

per

kwartaal.

Rechts

is,

omgekeerd,

het

aantal

contactmomenten per kwartaal weergegeven, gecontroleerd voor het aantal contactmomenten per werkcoach.
Van kwartaal tot kwartaal lijkt er weinig verschil in aantallen contactmomenten. Voor de werkcoach zijn een
paar verschillen zichtbaar. W4 heeft de minste contactmomenten met de klant, en W5 de meeste.
De contacten van de werkcoaches met hun cliënten komen bovenop de reguliere contacten die cliënten hebben
met de afdeling werk & inkomen van de gemeente. Figuur 8.3 geeft informatie over het aantal reguliere
contacten over de eerste 8 maanden van 2019. In de reguliere aanpak hebben deelnemers weinig contact
(telefonisch, mondeling, mail) met de medewerkers van de gemeente. Over de eerste acht maanden van 2019
hebben de deelnemers gemiddeld twee keer contact gehad met een medewerker van de afdeling WIMP van
de gemeente.
Dat de deelnemers aan Individueel Maatwerk hier in verhouding laag op scoren komt doordat zij daarnaast
contacten hebben met hun eigen werkcoaches (gemiddeld 2,5 tot 4 keer per kwartaal).
63

Tabel 8.3 Gemiddeld aantal contactmomenten reguliere aanpak over de eerste 8 maanden van 2019, excl. contacten
in het kader van Individueel Maatwerk

Groep

Gemiddeld aantal
contactmomenten

Standaarddeviatie

Eigen Regie-groep

2,1

0,38

Individueel Maatwerk

1,2

0,64

Bijverdiengroep

2,0

0,49

Keuze: Eigen Regie-groep

2,0

0,36

Keuze: Individueel Maatwerk

1,3

0,70

Keuze: Bijverdiengroep

2,1

0,37

Vergelijkingsgroep

2,1

0,46

In de onderstaande tabel 8.4 zien we een overzicht van de instrumenten die de werkcoaches inzetten bij hun
dienstverlening. Deze zijn gerangschikt naar de mate waarin ze worden ingezet. Het is een beetje lastig te
interpreteren overzicht. Dit komt vooral omdat alleen gekeken wordt of iets daadwerkelijk wel of niet wordt
ingezet. Onderling kunnen de genoemde instrumenten/ acties natuurlijk enorm variëren in bijvoorbeeld duur
en intensiteit.

64

Tabel 8.4 Aangeboden dienstverlening door werkcoaches, in percentages van het aantal deelnemers waarvoor deze
dienstverlening is ingezet. Geordend naar kwantiteit binnen de eerste meting.
Dienstverlening

Februari
2018

Januari
2019

September
2019

N=196

N=188

N=194

Hulp bieden afgestemd op wensen deelnemer (maatwerk)

58

76

58

Cursus of opleiding

34

18

24

Leren eigen regie te voeren

32

31

29

Actieve bemiddeling en hulp bij het zoeken van werk

25

19

22

Een (standaard) aanbod van trajecten en instrumenten

22

11

6

Vrijwilligerswerk

20

18

21

Uitzendwerk of parttime werk

15

7

3

Werkstage of proefplaatsing bij reguliere werkgever

15

2

4

Intensieve begeleiding cliënt

14

21

30

Psychosociale hulpverlening

11

12

8

Opleidingsplaats bij reguliere werkgever

5

1

2

Leerwerkplaats

3

1

4

1

2

17

10

Activering door externe organisatie
Overige activiteiten

35

Hulp bieden, het aanbieden van cursussen en het leren regie te voeren over het eigen leven/ de eigen situatie
zijn vormen van dienstverlening die vaak door coaches zijn gebezigd. Eén op één dienstverlening komt veel
voor. Dienstverlening waarbij derden/ werkgevers of organisaties een rol spelen veel minder.
Teamontwikkeling
Voor de werkcoaches is het pionieren. Een proces van vallen en opstaan. Juist in die omstandigheden is het
verstandig om te sparren, ervaringen uit te wisselen en om te werken naar een soort ‘best fit’ met betrekking
tot de methodiek om verschillende cliëntgroepen verder te helpen.
Dit gebeurt weinig. De werkcoaches beginnen wel met elkaar regelmatig op te zoeken om kennis en ervaring
te delen, maar na een goede start worden de overleggen minder structureel en vooral ook minder inhoudelijk.
Onderlinge contacten krijgen meer het karakter van afstemming en ook een meer praktische component.
Het effect is dat werkcoaches inhoudelijk vooral hun eigen gang gaan en steeds minder profiteren van elkaars
inzichten. Het leidt ook tot spanningen. Er ontstaat eerder een verwijdering dan begrip en nieuwsgierigheid
naar elkaars standpunten.
Er wordt nauwelijks gewerkt aan een gemeenschappelijke interventietheorie/ strategie en aan het op papier
zetten van werkzame bestanddelen van methodologisch handelen. Hiervoor is ook geen budget beschikbaar.

65

Sturing en begeleiding
De projectleider van Bijstand op Maat speelt een belangrijke rol bij de interventie ‘Individueel Maatwerk’. Zijn
rol is hier groter dan bij de andere inventies. De werkcoaches zijn externe medewerkers, ZZP’ers die voor dit
project worden ingehuurd. Zij hebben weinig contact met de rest van de gemeentelijke organisatie. Hierdoor
krijgt de relatie met de projectleider extra gewicht.
De projectleider ziet zijn taak vooral in het faciliteren van het werkproces: zorgen dat die interventies
uitgevoerd kunnen worden op de manier zoals oorspronkelijk bedoeld. Daar ligt ook het zwaartepunt in de
begeleiding van de werkcoaches. Hij is vooral gericht op het faciliteren van de omstandigheden waarbinnen de
coaches

moeten

opereren.

Daarbij

is

hij

vooral

praktisch

en

logistiek

georiënteerd,

gericht

op

werkomstandigheden, verdeling van uren onderling en het organiseren van bijeenkomsten en overleggen.
Inhoudelijk en procesmatig is de inbreng van de projectleider kleiner. Hij laat de meeste zaken aan de
werkcoaches zelf. Zij zijn de (ervarings)deskundigen.

66

9. Analyses
In dit hoofdstuk gaan we in op de onderzoeksmethodologie en de keuzes die we hebben gemaakt
ten aanzien van de analyses die zijn uitgevoerd. We gaan achtereenvolgens in op het
onderzoeksontwerp, de voor- en nadelen van de gekozen benadering en de technische uitwerking
in analysemodellen.

9.1

De RCT gedachte

Om te bepalen of een interventie een effect heeft volstaat niet het simpelweg vergelijken tussen de
interventiegroepen. Om dit soort data te analyseren wordt daarom over het algemeen een gerandomiseerd
experiment (of RCT) uitgevoerd. Randomiseren betekent dat personen willekeurig – zoals bij het gooien van
een dobbelsteen – worden ingedeeld in groepen. Soms wordt ook de term aselect gebruikt. Hieronder leggen
wij in het kort de gedachte achter een gerandomiseerd experiment uit, welke analysetechnieken daarbij komen
kijken, en wat voor gevolgen dit heeft voor de interpretatie van de resultaten.
De centrale gedachte achter een RCT is dat selectiviteit wordt voorkomen of voor selectiviteit wordt
gecontroleerd. Selectiviteit kan op een veelvoud van manieren optreden. Allereerst zou bij de toewijzing van
de treatments in een niet RCT-experiment een klantmanager de best passende interventie voor de cliënt
kunnen kiezen. In de uitkomsten van zo’n experiment kan geen onderscheid worden gemaakt tussen de
uitkomsten als gevolg van de toepasselijkheid van de treatment en het effect van de treatment zelf.
Selectiviteit kan ook optreden in participatie en motivatie van klanten. Cliënten kunnen niet gemotiveerd zijn
om deel te nemen aan hun toegewezen treatment en daardoor uitvallen. De overgebleven klanten zijn dan
meer gemotiveerd, wat een grotere kans op succes zou opleveren. Ten slotte kan er sprake zijn van selectieve
uitval van cliënten in bepaalde treatments, waardoor slechts een deel van het effect gemeten kan worden.
Voor een deel van deze selectiviteit kan gecontroleerd worden, op basis van geobserveerde variabelen. Te
denken valt aan opleidingsniveau, geslacht, leeftijd. Voor een aantal variabelen echter niet, bijvoorbeeld
motivatie, stress in het huishouden, psychische klachten, omdat deze lastig zijn te observeren. Het RCT-design
zorgt ervoor dat de onderzoekers meer controle krijgen over de kleuring van de resultaten op basis van deze
vormen van selectiviteit.
Geen selectiviteit
In een onderzoekspopulatie worden participanten willekeurig toegewezen aan de treatment groepen. Dit zijn
de intention to treat groepen (ITT). Deze indeling is niet het gevolg van selectiviteit, en als de groepen groot
genoeg zijn is het waarschijnlijk dat de (on-)geobserveerde karakteristieken (en dus verschillen) van de
respondenten evenredig over de verschillende groepen verdeeld zijn. Door alleen de resultaten van deze
groepen te analyseren treden geen verschillen op basis van selectiviteit op (figuur 9.1, groen).
Selectieve non-compliance
Helaas is het haast onvermijdelijk dat er selectie optreedt in wie er deelneemt aan een experiment en wie niet.
Dit kan gebeuren doordat personen in experimenten vaak mogen kiezen om wel of niet deel te nemen, of
bijvoorbeeld door verhuizing of overlijden. Deze verschillen tussen groepen zijn echter niet random/willekeurig,
waardoor er selectiviteit in de groepsindeling sluipt. Een manier om met deze selectiviteit om te gaan is door
middel van de ATT (Average Treatment effect on the Treated) het gemiddelde effect op de personen die de
interventie hebben ondergaan te berekenen. Kort gezegd, als er op een ITT groep van 1600 mensen (zowel
deelnemers als niet-deelnemers) een effect van 3% gevonden wordt, en er is sprake van 80% deelname, dan
67

wordt het effect vermenigvuldigd met 1/0.8=1,25. Het ATT effect is dan 1,25 x 3 = 3.75%. De gedachte is dat
in een RCT het verschil tussen de aselecte treatment en de aselecte controle alleen maar het gevolg kan zijn
van de treatment. Aangezien in de ITT dit effect verwatert met de proportie niet deelnemers wordt het effect
weer vergroot met deze proportie.
Selectieve resultaten
Ten slotte is het ook mogelijk om de resultaten te analyseren van alleen de deelnemers. In de
bijstandsexperimenten is dit onvermijdelijk, aangezien bijvoorbeeld de vragenlijst data alleen beschikbaar is
voor de deelnemers. Ook voor de resultaten op basis van de microdata is het inzichtelijk om tussen alleen
deelnemers te vergelijken, met daarbij als kanttekening dat het niet mogelijk is om causale effecten te scheiden
van selectiviteit.

9.2

Verschillende RCT designs

In de experimenten Participatiewet zijn twee typen RCT gebruikt, de pre-randomisation consent en postrandomisation consent. In Groningen is gebruik gemaakt van post-randomisation consent, terwijl in Utrecht
bijvoorbeeld pre-randomisation consent is gebruikt.

Deelnemer

Deelnemer
Treatment

Treatment

Onderzoekspopulatie

Niet deelnemer

Onderzoekspopulatie

Niet deelnemer

Deelnemer

Deelnemerspopulatie

Deelnemer
Controle

Controle

Niet deelnemer

Niet deelnemer
Referentie

Referentie

RCT Design: pre-randomisation consent

RCT Design: post-randomisation consent

Figuur 9.1 Overeenkomsten en verschillen tussen RCT-designs

Post-randomisation consent versus pre-randomisation consent
Een belangrijk verschil in de gekozen methoden zit in het tijdstip waarop aan de deelnemers consent is
gevraagd. In een aantal gemeenten is gekozen voor het zogeheten pre-randomisation consent. Deelnemers
krijgen een brief thuis en geven zich op voor het experiment. De groep die meedoet aan het experiment wordt
gerandomiseerd, en op basis van deze randomisatie worden vervolgens de ITT en ATT uitgerekend. De noncompliance rates (de percentage niet-deelnemers) zijn in deze experimentgemeenten laag, aangezien deze
uitsluitend door uitval en afzeggingen tot stand komen.
In Groningen is gekozen voor een post-randomisation consent. Hierbij worden groepen eerst ingedeeld, en
daarna past uitgenodigd voor het experiment. Door deze volgorde zijn de non-compliance rates (de percentage
niet-deelnemers) in Groningen relatief hoog, ongeveer 90% van de personen in de doelgroep doet niet mee.

68

De ITT en ATT worden uitgerekend over de gerandomiseerde groep, dus inclusief de 90% niet-deelnemers
(non-compliers).
Voor de interpretatie van de resultaten is dit een belangrijk verschil. De treatment effecten die wij
verwachten zijn een verhoging van de kans op uitstroom. De kans op uitstroom zonder treatment is echter
niet nul, maar heeft een bepaalde kansverdeling. In de pre-randomisation consent groep ondergaan veruit de
meeste gerandomiseerde mensen de treatment, waardoor verschillen in uitstroom tussen de groepen
waarschijnlijk voortkomen uit de verschillen in de treatments. In de post-randomisation consent ondergaat
slechts 10% van de gerandomiseerde mensen, waardoor een groot deel van de gemeten populatie in de ITT
ook mensen omvat die niet hebben meegedaan aan het experiment (maar wel gerandomiseerd zijn). Als er
sprake is van een aanzienlijk effect van de treatment (de “signal”) ten opzichte van de ruis (“noise”) dan hoeft
dit geen probleem te zijn. In het geval van de experimenten Participatiewet zijn de verwachtte effecten van
de treatment echter bescheiden.
Keuze met betrekking tot de analyses
Dit alles heeft effect op de typen analyses die in dit rapport gepresenteerd worden. In totaal kunnen de
treatments op drie manieren vergeleken worden:
a)

Alle gerandomiseerde treatments ten opzichte van controle, met een ITT (evt. ATT)

b)

Alle gerandomiseerde treatments ten opzichte van referentiegroep, met een ITT

c)

Alle deelnemers treatements ten opzichte van deelnemers controlegroep (selectief)

Alle drie de vergelijkingen hebben voor- en nadelen. Variant a) en b) hebben als voordeel dat er alleen tussen
gerandomiseerde groepen vergeleken worden. Het verschil zit hier in de groep waarmee vergeleken kan
worden. Een belangrijke verstoring van mogelijke resultaten is het “Hawthorne effect”, waarbij het feit dat
mensen geobserveerd worden tot verandering van de resultaten kan leiden. In variant a) worden alle personen
in de vergelijking geobserveerd, wat ervoor zorgt dat verschillen tussen de groepen niet toegeschreven kunnen
worden aan het Hawthorne effect. Het nadeel van variant a) is dat de hiervoor genoemde signal-to-noise ratio
een rol kan spelen, aangezien zowel in de controle als in de treatmentgroepen een groot aandeel van de
mensen geen treatment of observatie heeft ervaren.
Voor variant b) gelden dezelfde effecten als variant a), met als verschil dat er alleen mensen in de
vergelijkingsgroep zitten die niet van het experiment op de hoogte zijn. Er wordt nog steeds alleen maar
vergeleken tussen gerandomiseerde groepen, waardoor er geen selectie-effecten zijn die bijdragen aan de
resultaten. Het nadeel van het gebruik van de referentiegroep is dat deze kleiner is, wat zorgt dat de kans op
significante resultaten ook kleiner wordt. De ITT kan echter ook op de referentiegroep uitgevoerd worden.
Ten slotte is er ook nog variant c), waarbij alleen de deelnemers met elkaar worden vergeleken. Hier is duidelijk
sprake van selectiviteit, zowel de personen in de controlegroep als de personen in de treatmentgroepen hebben
ervoor gekozen om mee te doen. Het voordeel van deze vergelijking is dat er geen verstoring van de effecten
kan plaatsvinden door het meenemen van niet-participanten in de analyse, maar daar staat tegenover dat het
niet mogelijk is om de effecten uitsluitend toe te schrijven aan de treatments. Er zijn wel mogelijkheden om
ervoor te zorgen dat individuele niet observeerbare variabelen geen al te grote rol spelen, zoals controleren
voor de uitkomst per persoon ten tijde van de nulmeting.

9.3

Keuzes met betrekking tot de analyses in Groningen

Bovenstaande overwegingen hebben effecten op de analyses die wij hier presenteren. Tabel 9.1 laat zien hoe
de uitstroom naar tijdelijke contracten zich ontwikkeld heeft na 24 maanden (zonder controle variabelen). In
69

de random ingedeelde groepen is de uitstroom bij de controlegroep 13%, wat overeenkomt met 213 personen.
In de treatment groepen ligt de uitstroom lager, tussen de 10% en 12%. Dit zijn de rechte tellingen, zonder
controlevariabelen, tussen de verschillende groepen.
Voor de deelnemers is het beeld precies het tegenovergestelde. Niet alleen zijn de percentages uitstroom in
de treatmentgroepen hoger dan het percentage uitstroom in de controlegroep, het percentage uitstroom van
de deelnemers in de controlegroep is lager dan dat voor de niet-deelnemers. Met name dit laatste heeft grote
gevolgen voor de uitkomsten. Het is onwaarschijnlijk dat hier sprake is van een brief effect: zowel de nietdeelnemers als de deelnemers in de controlegroep hebben een brief ontvangen. Het is ook onwaarschijnlijk
dat er een andere verstoring plaats heeft gevonden na de start van het experiment. De gemeente heeft
aangegeven dat er geen andere behandeling was voor niet-deelnemers aan het experiment. Er is hier sprake
van een verhoogde uitstroom in de niet-deelnemers in de controlegroep die niet op basis van de beschikbare
data verklaard kan worden. Er is ook geen voor de hand liggende theoretische verklaring voor dit verschil.
Vanuit de RCT-gedachte is het ook onwaarschijnlijk dat er een fout heeft plaatsgevonden met betrekking tot
de

randomisatie,

gezien

de

grote

aantallen

gerandomiseerde

mensen.

Doordat

de

controlegroep

problematische resultaten oplevert is ook een ATT niet mogelijk. Het ophogen van het gevonden effect door
rekening te houden met de proportie compliers (deelnemers) maakt de gevonden problematische verschillen
aanzienlijk groter. In het geval van de uitstroom naar een tijdelijk contract zou dit, in combinatie met de keuze
voor een linear-probability model, leiden tot negatieve uitstroomkansen (p < 0) voor Eigen Regie en Intensieve
Begeleiding. Deze resultaten worden voor dit rapport dan ook buiten beschouwing gelaten.
Het verschil tussen de deelnemers in de treatmentgroepen en de niet-deelnemers in de treatmentgroepen kan
toegeschreven worden aan de treatments en selectiviteit. Het probleem is dat niet geobserveerde
karakteristieken van de deelnemers, zoals motivatie, niet meegenomen kunnen worden in de analyses. Meer
gemotiveerde mensen, bijvoorbeeld, melden zich aan voor zowel de controlegroep als de interventiegroepen.
Of mensen die al bijverdiensten hebben zijn meer geneigd om deel te nemen aan de Bijverdiengroep.
Aangezien er van deelnemers aan de interventiegroepen meer wordt verwacht, bijvoorbeeld voor intensieve
begeleiding, zou dit selectie-effect sterker kunnen zijn voor deze groepen. Een positief resultaat voor de
interventie intensieve begeleiding zou dan het gevolg zijn van de hogere motivatie van de deelnemers in deze
groep. Dit is met name voor de enquête-data onvermijdelijk, aangezien hier alleen data beschikbaar is voor
de groepen deelnemers. Hiervoor wordt zo goed mogelijk gecontroleerd, door de waarde per deelnemer op de
nulmeting ook mee te nemen als controle variabele. Er van uit gaande dat dezelfde ongeobserveerde
karakteristieken bijdragen aan de waarde van, bijvoorbeeld, zelf-gerapporteerde gezondheid aan het begin
van het experiment als later in het experiment geven de gerapporteerde resultaten een beeld van de
verandering. Deze verandering wordt dus gemeten per persoon, en ten opzichte van dezelfde verandering, per
persoon, in de controlegroep.

70

Tabel 9.1 Uitstroom naar tijdelijk contract, na 24 maanden, zonder controlevariabelen
Random
Uitstroom

Controle

Percentage

13.0%

Aantallen
() verwacht
o.b.v. % in
random

9.4

213

Deelnemers
Interv.

Controle

T1

10,0%

10,8%

T2

Niet-Deelnemers
Interv.

Controle

T1

15,8%

13,4%

10,7%

T2

T3

12,0%

T4

11,9%

T1

164

T2

Interv.
T1

9,3%

12,5%

T2

10,5%

T3

24,8%

T3

10,6%

T4

16,5%

T4

11,3%

T1

29 (18)

T1

135 (146)

173

T2

18 (15)

T2

155 (158)

T3

198

T3

38 (18)

T3

160 (180)

T4

196

T4

31 (22)

T4

165 74)

24 (28)

189 (184)

Treatmenteffecten

Bij gebruik van een gerandomiseerd experiment met controlegroep als onderzoeksmethode kan er een
onderscheid worden gemaakt tussen drie verschillende soorten treatmenteffecten32:
1.

Average treatment effect (ATE). De ATE omschrijft het gemiddelde effect van een interventie op
een uitkomstmaat. In experimenten waarbij (ook na indeling in groepen) deelname vrijwillig is en op
ieder moment kan worden afgebroken treedt vaak failure-to-treat op. Dat wil zeggen dat niet iedereen
die aselect is ingedeeld om een bepaalde interventie te ontvangen, ook daadwerkelijk de interventie
ontvangt.33 Een gevolg hiervan is dat de ATE niet kan worden geïdentificeerd. Niet iedereen heeft
immers de interventie ontvangen, en degenen die de interventie wel hebben ontvangen zijn mogelijk
een selectieve subgroep van de oorspronkelijk aselect ingedeelde groep. Er moet daarom terug worden
gegrepen op twee alternatieve effectmaten: de intent-to-treat effect (ITT) en average treatment effect
on the treated (ATT). Deze twee effectmaten zijn gebruikt in de analyse.

2.

Intent-to-treat effect (ITT). De ITT is het gemiddelde verschil in de desbetreffende uitkomstmaat
tussen degenen die aselect in een bepaalde interventiegroep zijn ingedeeld en de controlegroep. Het
gaat dus om de toewijzing tot een groep, ongeacht of de beoogde interventie ook daadwerkelijk is
ontvangen. De ITT omschrijft dusdanig het effect van het aanbod van een bepaalde interventie. De
ITT zegt niets over het effect van het ontvangen van een interventie.

3.

Average treatment effect on the treated (ATT). De ATT omschrijft het gemiddelde effect van het
ontvangen van een interventie voor degenen die, mits toegedeeld aan een interventie, ook

32

Angrist, J. D., Imbens, G. W., & Rubin, D. B. (1996). Identification of Causal Effects Using Instrumental Variables.
Journal of the American Statistical Association, 91(434), 444-455.; Gerber, A. S., & Green, D. P. (2012). Field
Experiments – Design, Analysis and Interpretation. New York: W. W. Norton & Company, Ltd.; McKenzie, D.
(2012). Beyond baseline and follow-up: The case for more T in experiments. Journal of Development Economics,
99(2), 210–221. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2012.01.002

33

Omdat toegang tot de interventies door onderzoekers en gemeenten wordt gecontroleerd wordt ervan uitgegaan
dat er geen deelnemers zijn die de interventie ontvangen als zij in de controlegroep zijn ingedeeld (geen two-sided
noncompliance).

71

daadwerkelijk de beoogde interventie ontvangen.34 ATT en ITT zijn aan elkaar gerelateerd: Een
schatting van de ATT kan worden verkregen door het ITT-effect te delen door de fractie deelnemers
binnen de groep die de interventie daadwerkelijk hebben ontvangen. ITT, ATT en ATE zijn gelijk als
alle aselect ingedeelde deelnemers ook daadwerkelijk de beoogde interventie ontvangen.

a. Specificatie ITT
(a) Administratieve data

We gebruiken een lineaire regressiemodel om de intent-to-treat effecten (ITT) te schatten. De specificatie is:
(1)
Hierbij staat Yit voor een uitkomstvariabele voor deelnemer i die in maand t na start van de interventie is
gemeten. Data van het CBS is beschikbaar in elke maand t na start van de interventie. De uitkomstvariabele
Yit kan bijvoorbeeld een dummy variabele zijn die aangeeft of een deelnemer volledig onafhankelijk is geworden
van uitkering door werk (bijvoorbeeld hoger dan 70% van het wettelijk minimumloon WML; zie tabel 6.2 voor
alle uitkomstvariabelen). Gi is een variabele die aangeeft in welke groep deelnemer i is ingedeeld. Het gaat
hierbij in feite om een dummy variabele voor elke interventiegroep (1: ingedeeld in respectieve
interventiegroep, 0: ingedeeld in andere groep). Xi staat voor een vector van covariaten voor individuele
achtergrondkenmerken die allemaal voor start van de interventies zijn gemeten. Er zijn als robuustheidschecks
verschillende modellen met verschillende sets van covariaten gedraaid (voor een overzicht van modellen zie
tabel 9.2). Mi staat voor een vector van methodologische covariaten. uit is de storingsterm. Het effect van de
toewijzing tot een bepaalde groep (ITT) op de uitkomstvariabele wordt weergegeven door de parameter

. De

parameter beschrijft het effect van toewijzing tot de respectieve interventiegroep vergeleken met de
controlegroep op tijdstip t.
(b) Vragenlijsten data
Data uit de vragenlijsten zijn beschikbaar voor de maanden x en x. Verder is er in de meeste gevallen
informatie beschikbaar over de uitkomstmaat voor start van de interventie/bij aanvang van de interventie (de
zogenaamde baseline value). Deze baseline value wordt meegenomen in de analyse om effecten nauwkeuriger
te kunnen schatten (McKenzie, 2012). Het lineaire regressiemodel verandert zodanig in:
(2)
waarbij
(t=0).

de waarde van de uitkomstvariabele is voor start van de interventie/bij aanvang van de interventie

35

b. Modellen
Om de robuustheid van de resultaten te onderzoeken is er naast een standaardmodel ook een aantal
alternatieve modellen gedraaid. De modellen verschillen voornamelijk in de covariaten die de vector Xi zijn
opgenomen. Verder is er in plaats van een lineaire regressiemodel ook een logit model gedraaid voor binaire

34

Er wordt ervan uitgegaan dat er geen deelnemers zijn die ongeacht hun groepsindeling altijd de interventie
ontvangen (geen always-takers; zie ook vorige voetnoot). De ATT komt daarom overeen met de local average
treatment effect (LATE).

35

Een alternatief is een difference-in-difference specificatie.

72

uitkomstvariabelen. Tabel 9.2 geeft een volledig overzicht van de modellen. We hebben geen overzicht van
alle modellen toegevoegd is in deze rapportage, maar alle modeluitkomsten zijn op verzoek verkrijgbaar.
Tabel 9.2 Lijst van modellen
Model

Omschrijving

Standaardmodel
(M1)

In het standaardmodel zijn de volgende achtergrondkenmerken als covariaten
opgenomen: geslacht, opleidingsniveau, migratieachtergrond, bijstandsnorm, leeftijd,
duur lopende uitkering, looninkomen kort.

M2

In dit model is de vector Xi niet meegenomen. In dit model zitten dus geen covariaten
voor achtergrondkenmerken en alleen methodologische covariaten.

M3

In dit model is de variabele leeftijd kwadraat toegevoegd tot het set covariaten.

M4

In dit model is de variabele duur lopende uitkering als log gebruikt.

M5

In dit model is de variabele bijstandsnorm vervangen door de variabele type huishouden.

M6

In dit model is de variabele looninkomen kort vervangen door de variabele looninkomen
middel.

M7

In dit model is de variabele looninkomen kort vervangen door de variabele looninkomen
lang.

M8

Het standaardmodel, maar geschat als logit model in plaats van een lineair
regressiemodel.

73

10.

Bijlagen

10.1

Veranderlab Innovatie sociale zekerheid: ontstaansgeschiedenis

Sinds 1 januari 2015 vallen bijstandsuitkeringen onder de Participatiewet, die de oude Wet Werk en Bijstand
heeft vervangen. Doel van de Participatiewet is om zoveel mogelijk mensen naar betaald werk te begeleiden
of, als dat niet kan, op een andere manier te laten participeren. Gemeenten vinden de Participatiewet niet altijd
goed aansluiten bij de praktijk. Het stelsel van regels en verplichtingen wordt als complex en bureaucratisch
ervaren, met weinig ruimte voor maatwerk en vormen van begeleiding waarbij de bijstandsgerechtigde zélf
meer regie neemt.
Een alternatieve benadering van de participatiewet
De kanttekeningen vanuit bestuurlijke zijde en de kritiek op de uitvoering van de wet worden onderschreven
door bijstandsgerechtigden die de Veranderlabs bezoeken die de gemeente Groningen in begin 2015
organiseert. Met de Veranderlabs wil de gemeente ‘op een andere manier (…) samenwerken met de stad’.
Veranderlabs

zijn

leer/experimenteeromgevingen

waarin

bewoners,

college,

raad,

ambtenaren

en

wetenschappers leren en experimenteren om betere maatschappelijke resultaten te realiseren.
Het Veranderlab waar het gesprek met al die verschillende genoemde groepen het best gedijt heet ‘Innovatie
Sociale Zekerheid’. In dit Lab is de discussie over de ervaringen met de Participatiewet een centraal thema.
Wethouder Gijsbertsen, ambtenaren, bijstandsgerechtigden en andere deelnemers aan het Lab vinden elkaar
in het streven naar een andere benadering van de Participatiewet. Een benadering die meer uitgaat van de
eigen regie van bijstandsgerechtigde. Er zijn meerdere gemeenten in Nederland met vergelijkbare ideeën
omtrent een alternatieve bijstandsaanpak. Gezamenlijk nemen ze het initiatief om gebruik te maken van artikel
83 (Innovatie) van de Participatiewet.
De interventie ‘Individueel Maatwerk’
Het beroep op artikel 83 heeft tot gevolg dat verschillende gemeenten gaan experimenteren met een aantal
varianten op de Participatiewet. Deze varianten worden beschreven - voor zover het de gemeente Groningen
betreft – in paragraaf 2.1 van dit rapport.
Nadat het ministerie van SZW middels een Algemene Maatregel van Bestuur toestemming heeft verleend voor
het experiment Bijstand op Maat wordt begonnen met de inrichting van de interventie ‘Individueel Maatwerk’.
Er wordt een stuurgroep gevormd waarin onder meer een projectleider, een beleidsmedewerker en een
directeur Werk en Participatie zitting hebben. Ook twee ervaringsdeskundigen – met een bijstandsverleden –
schuiven regelmatig aan. De ervaringsdeskundigen krijgen een contract als werkconsulent bij de gemeente
Groningen. Hen wordt gevraagd om onder begeleiding van de stuurgroep een methodologisch plan van aanpak
te schrijven. Verder is het de bedoeling dat ze de intake zullen verzorgen van de deelnemers die zich gaan
aanmelden om deel te nemen aan de interventie ‘Individueel Maatwerk’. In een later stadium zullen de twee
werkcoaches de deelnemers gaan begeleiden. Een van beiden zal zich door middel van gesprekken gaan richten
op de begeleiding, de ander zal de deelnemers vooral begeleiden en toeleiden naar de trainingen gericht op
werk of individuele ontwikkeling.
Reguliere uitvoering Participatiewet
In de aanvraag gericht aan het ministerie van SZW om het bijstandsexperiment uit te voeren schetst de
gemeente het huidige manier van het uitvoeren van de Participatiewet voor veel mensen als contraproductief:
“Vooral het dwingende, regel stellende en handhavende karakter roept averechtse reacties op bij cliënten: het
74

leidt tot stress, gebrek aan zelfvertrouwen wanneer het weer eens niet gelukt is om een baan te verwerven en
ondermijnt daarmee het fysieke en mentale welzijn.”
Bijstand op Maat
Het experiment wil ‘re-integratie, participatie en welzijn bevorderen door bijstandsgerechtigden meer
vertrouwen te geven, minder regels te stellen en cliënten meer handelingsruimte en/of een financiële prikkel
te bieden en/of door intensieve maatwerkbegeleiding te geven’. Bij Individueel Maatwerk gaat het dus over
een

manier

van

werken,

waarbij

volgens

de

aanvraag

individuele

begeleiding,

trainingen

en

intervisiebijeenkomsten de kernpunten zijn.

10.2

Wat werkt voor wie: theorie en context

Werkloosheid en het weer op zoek moeten naar een nieuwe baan zijn de afgelopen decennia een veel
voorkomend verschijnsel. Vooral in westerse samenlevingen wordt van mensen verwacht dat ze zich
beroepsmatig ontwikkelen, vanwege de steeds dynamischer en flexibeler arbeidsmarkt. Ook worden personen
steeds vaker onvrijwillig geconfronteerd met periodes van werkloosheid. De recessie vanaf 2008 heeft zijn
stempel gedrukt op de samenleving en heeft de werkloosheid jarenlang doen toenemen. Deze ontwikkeling
heeft ook invloed gehad op arbeidsmarktonderzoek en geleid tot een aanzienlijk aantal studies waarin
bijvoorbeeld de impact van werkloosheid op werkzoekenden of het zoekgedrag van werknemers is onderzocht,
ook leidde dit tot studies die gericht zijn op de intensiteit van het zoekgedrag (Wanberg, Zhu & Van Hooft,
2010; Georgiou et al.2012; Saks, Zikic & Koen 2015; O'Campo et al. 2015). Verreweg de meeste
onderzoekenlaten zien dat mensen een fundamentele voorkeur voor betaald werk hebben, niet alleen vanwege
de financiële aspecten, maar ook vanwege de zogenaamde latente functies van betaald werk: het bereiken
van persoonlijke doelen, het kunnen gebruiken van persoonlijke kennis en vaardigheden, toename van
zelfrespect, het verlangen naar structuur en ritme in het dagelijks leven, sociale erkenning en het opbouwen
van sociale netwerken (Van der Wel & Halvorsen 2015). Omgekeerd beschrijft de literatuur de gevaren voor
mensen veroorzaakt door (met name langdurige) werkloosheid: het verlies van inkomen en toelagen en
dreigende armoede, de toename van acute en chronische stress veroorzaakt door werkloosheid en een laag
zelfbeeld. Verhoogde mentale stress leidt tot een verhoogde kans op een ongezonde levensstijl (O'Campo et
al., 2015).
Niet alleen de arbeidsmarkt van westerse samenlevingen is veranderd, dit geldt ook voor het politieke kader
met betrekking tot de stelsels voor sociale zekerheid. Activering, participatie, zelfhulp en persoonlijke
verantwoordelijkheid

zijn

centrale

begrippen

geworden

in

de

wereld

van

de

sociale

zekerheid.

Bijstandsontvangers worden geconfronteerd met veel strengere toegangsregels (Van Berkel & Van der Aa
2012). Het stelsel voor sociale zekerheid is in feite ontworpen als een tijdelijk 'vangnet', dat tot doel heeft
inkomenssteun te bieden totdat de ontvangers weer in hun eigen inkomen kunnen voorzien (bij voorkeur door
weer te gaan werken). Om sociale uitkeringen te kunnen ontvangen zijn mensen verplicht aan bepaalde eisen
te voldoen, en zich te houden aan de regels met betrekking tot de actieve zoektocht naar betaald werk en het
accepteren van aangeboden (redelijk) betaald werk. Het niet naleven van de eisen kan leiden tot een
uitkeringsboete voor de uitkeringsgerechtigden, d.w.z. tot een korting tussen 10 en 100 procent.
Hoewel het wettelijke kader (subsidiabiliteit, niveau van uitkeringen, regels en voorschriften) op nationaal
niveau wordt bepaald, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van het systeem. Dat wil zeggen
dat ze mensen moeten ondersteunen bij de re-integratie op de arbeidsmarkt of, als dit niet direct mogelijk is,
hun sociale participatie op een andere manier te bevorderen (bijvoorbeeld met behulp van training en
bijscholingsmaatregelen, vrijwilligerswerk, enz.). Bovendien zijn gemeentelijke instellingen verantwoordelijk
75

voor het controleren van bijstandsgerechtigden bij hun zoektocht naar werk en voor het uitvoeren van sancties
als de regels niet worden nagevolgd.
In 2015 werd door het kabinet Rutte II de Participatiewet ingevoerd. De hervorming was destijds gericht op
het creëren van een meer uniforme reeks regels voor aanvragers van bijstand en het vergroten van de druk
op individuen om betaald werk te zoeken. Het genoemde politieke doel was en is om de kansen van individuele
sollicitanten op het vinden van een baan te vergroten. Uit eerder onderzoek bleek dat bijstandsontvangers
onvoldoende de druk voelden of de noodzaak zagen om een betaalde baan te zoeken en te aanvaarden.
Daarnaast was een overweging bij de invoering van de Participatiewet dat de implementatie van de
voorschriften en regels door de verschillende gemeenten leidde tot een gefragmenteerd implementatiebeleid.
Dit leidde tot een gebrek aan controle en juridische ongelijkheden, die zou worden opgelost door de toepassing
van een meer uniform landelijk regime. Naast de uniforme set regels voorzag de wet van 2015 dan ook in een
uniform sanctiepakket.
De rol die financiële sancties kunnen spelen, is echter wetenschappelijk controversieel. Het blijft onduidelijk
welke rol andere activerende maatregelen spelen, die vaak worden gebruikt in combinatie met een sanctie
(Dietz, Kupka & Lobato 2013; Kluve 2010). Bovendien wordt in deze onderzoeken vaak geen rekening
gehouden met de kwaliteit en het duurzame karakter wanneer men een baan vindt. Onderzoek vanuit het
perspectief van de gesanctioneerde en / of jobcoaches tonen aan dat de bestaande situatie zelfs kan worden
verergerd door toepassing van sancties. Dit geldt vooral voor sancties die betrekking hebben op het korten
van de uitkering en die een directe (negatieve) impact hebben op schulden, de algemene woonsituatie, de
levering van elektriciteit, water en gas en ook op mogelijkheden voor sociale participatie (Hammel 2013;
Schell-Kiehl, Slots & Holsbrink-Engels 2014a, 2014b, 2015; Zahradnik, Schreyer & Götz 2012).
Het is begrijpelijk dat economische, sociale en financiële belangen een rol spelen bij de inspanning van
gemeenten om de arbeidsparticipatie van hun eigen bevolking te verhogen (Marlet & Van Woerkens, 2014).
De invoering van de Participatiewet en de bijbehorende toenemende financiële verantwoordelijkheid voor een
grotere bevolkingsgroep door de gemeenten, evenals de bijbehorende bezuinigingen door de landelijke
overheid (Brouwer, Bakker, Schellekens, 2015) heeft de druk op lokale besluitvormers opgevoerd. Sommige
gemeenten verwachtten bijvoorbeeld dat verder toezicht en controle bureaucratisch en tijdrovend zou zijn.
Andere gemeenten betwijfelden het effect van de uitgangspunten van het strengere controlesysteem.
Eén ding is duidelijk: de controle op het rechtmatige karakter van het ontvangen van sociale bijstand neemt
momenteel een belangrijke positie in. Dit heeft negatieve effecten op de motivatie van de bijstandsontvangers
(De Swart, Braun & Schell-Kiehl, 2017). De centrale taak van de betrokken organisaties zou daarom in de
eerste plaats het volgen en ondersteunen van het zoekgedrag van langdurig werklozen en bijstandsontvangers
moeten zijn (Wanberg et al. 2010). In de dagelijkse praktijk van casemanagers en maatschappelijk werkers
wordt echter keer op keer duidelijk dat het activeren van (langdurig) werklozen met een grote kloof tot de
arbeidsmarkt niet eenvoudig is. Integendeel, uit verschillende onderzoeken kan worden afgeleid dat de door
de politiek vereiste activeringsmaatregelen de participatie op de arbeidsmarkt nauwelijks vergroten (Kluve,
2010; Chadie, 2010; Dietz, Kupka & Lobato, 2013; Ludwig-Mayerhofer, 2014; De Swart, Braun & Schell-Kiehl,
2017). Er is wel empirisch bewijs dat intensieve coaching en een aanbod dat voldoende ruimte laat voor
persoonlijke ontwikkeling en gericht is op het werken aan zelfvertrouwen, bijstandsontvangers helpt om
zichzelf te motiveren. Veel studies bekritiseren echter dat het beleid niet voldoende is afgestemd op het individu
en verschillende persoonlijke levenssituaties en daarom meer op maat moet worden gemaakt om beter aan
de behoeften van individuen te voldoen (Hammel, 2013;). Dit kan bijvoorbeeld door meer contact tussen
werklozen en jobcoaches om mensen met een grote kloof tot de arbeidsmarkt beter te ondersteunen (De
76

Swart, Braun & Schell-Kiehl 2017). Frequent contact biedt verschillende voordelen (Fenger & Voorberg 2013,
2014), zoals meer mogelijkheden voor informatie en ondersteuning. Daarnaast wordt uitgegaan van een
preventief effect als de betrokken personen regelmatig afspraken maken met de werkcoaches. Het is bekend
dat er veel variatie is aan verschillende benaderingen en de implementatie daarvan in de praktijk (Schonewille,
2015), maar vaak zonder het volgen van een expliciet geformuleerde en gedeelde en ondersteunde methode.
Dit vraagt om meer kennis van nuttige en effectieve benaderingen om de huidige praktijk te verbeteren en zo
bijstandsgerechtigden te ondersteunen met hun kansen op betaald werk en sociale participatie (Blonk et al.,
2015).
In dit kader dragen de landelijke experimenten Participatiewet bij aan meer kennis over wat werkt voor
bijstandsgerechtigden om naar de arbeidsmarkt uit te stromen en ook op andere terreinen meer te
participeren.
Literatuurlijst

Berkel, R. van & P. van der Aa (2012). Activation Work: Policy Programme. Administration or Professional Service
Provision? Journal of Social Policy 41, 3, 1-18
Blonk, R.W.B., Twuijver, M.W. Van, Ven, H.A.van de & Hazelzet, A.M. (2015). Quickscan Wetenschappelijke
literatuur gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Leiden: TNO
Brouwer, S., R. Bakker & J. Schellekens (2015). Predictors for re-employment success in newly unemployed: A
prospective cohort study. Journal of Vocational Behavior 89, S. 32–38.
Chadi, A. (2010). How to Distinguish Volontary from Unvolontary Unemployment: On the Relationship between
the Willinngess to Work and Unemployment-Induced Unhappiness. KYKLOS, 63 (3), 317-329.
Dietz, M., Kupka, P., & Lobato, P.R. (2013). Acht Jahre Grundsicherung für Arbeitsuchende. Institut für
Arbeitsmarkt- und Berufsforschung. Bielefeld: wbv.
Fenger, H.J.M & W.H. Voorberg (2014). Het bestrijden van uitkeringsfraude: mogelijkheden en moeilijkheden.
Justitiële Verkenningen, 40 , 100-113.
Georgiou, K., I. Tomprou, M. Rafailidou & J. Myrto (2012). The Role of Job Seekers’ Individual Characteristics
on Job Seeking Behavior and Psychological Well-being. International Journal of Selection and Assessment 20,
4, 414-422.
Hammel, M. (2013). Der sanktionsbedingte Wegfall von Arbeitslosengeld II – Eine vielschichtig schwierige
Problematik. Zeitschrift für das Fürsorgewesen. 65 (7), 151-159.
Kluve, J. (2010). The effectiveness of European labour market programs. Labour economics. 17, 904-918.
Ludwig-Mayerhofer, W. (2014). Schwierige Übergänge: Mitarbeiter der Arbeitsverwatltung und ihre jungen
Klienten und Klientinnen im SGBII. In U. Karl, (Ed.) Rationalitäten des Übergangs in Erwerbsarbeit (pp. 61-80).
Weinheim und Basel: BeltzJuventa.
Marlet, G. & C. van Woerkens, (2014). Economie en arbeidsmarkt. Utrecht: Atlas voor gemeenten
O’Campo, P., Molnar, A., Ng, E., Renaby, E., Mitchell, Chr., Shankardaa, K., St. John, A., Bambra, C., &
Muntaner, C. (2015). Social welfare matters: A realist review of when, how, and why unemployment insucrance
impacts poverty and health. Social Science & Medicine, 132, 88-94.
Saks, A.M., Zikic, J., & Koen, J. (2015). Job search self-efficacy: Reconceptualizing the construct and its
measurement. Journal of Vocational Behavior, 86, 104-114.
Schell-Kiehl, I., Slots, L., & Holsbrink-Engels, G. (2015). Activering – Casestudy naar een activeringsprogramma
voor langdurig werkloze mannen. Maatwerk 2, 31-33.
Schell-Kiehl, I., Slots, L., & Holsbrink-Engels, G. (2014). Hoe ervaren bijstandsgerechtigden
integratietrajecten. De kloof tussen leefwereld en systeemwereld. Sozio, 3, 33-35.

re-

Schell-Kiehl, I., Slots, L. & Holsbrink-Engels, G. (2014). Geen man over boord. Een wijkgericht
activeringsprogramma voor langdurig werkloze mannen. Lectoraat Community Care & Youth, Saxion Enschede.

77

Schonewille, A.(2015) What activation practitioners do: An ethnomethodological study about activation as it is
accomplished in practice by activation practitioners. Thesis Political Science and Public Administration,
Amsterdam, VU.
Swart, J. de, Braun, M., & Schell-Kiehl, I. (2017). Rechtmatigheid, Aandacht en Participatie – De resultaten van
RAP. Enschede: Saxion
Wanberg, C.R., Zhu, J. & Van Hooft, E. (2010). The Job Search Grind: Perceived progress, Self-Reactions, And
Self-Regulation of Search effort. Academy of Management Journal, 53 (2) 788–807.
Wel, van der K.A./Halvorsen, K. (2015). The bigger the worse? A comparative study of the welfare state and
employment commitment. Work, employment and society 2015, 29(1), 99–118.
Zahradnik, F., Schreyer, F., Götz, S. (2012). „Und dann haben sie mir alles gesperrt“ – sanktionierender
Wohlfahrtsstaat und Lebensläufe junger Arbeitsloser (pp. 157-174). In: Mansel, K. Speck (eds.). Jugend und
Arbeit. Empirische Bestandsaufnahmen und Analysen. Weinheim: Beltz.

78

10.3

Representativiteitsanalyses

Tabel 10.1 Resultaten van regressieanalyses van achtergrondkenmerken op onderzoeks-, experimentele en
referentiegroep
Gemiddelde
onderzoeksgroep (SD)

Experimentele
groep

Referentiegroep

Jonger dan 24 jaar (1/0)

0,21

-0,02

0,01

35-44 jaar (1/0)

0,27

0,01

-0,01

45-54 jaar (1/0)

0,30

0,03

-0,03

> 55 jaar (1/0)

0,22

-0,02

0,03

Man (1/0)

0,53

-0,01

-0,08

Alleenstaand (1/0)

0,65

0,05

-0,10

Alleenstaande ouder (1/0)

0,16

-0,01

0,06

Samenwonend (1/0)

0,19

-0,04

0,04

Geen migratie achtergrond (1/0)

0,56

0,11

0,10

Westerse migratie achtergrond (1/0)

0,11

-0,01

-0,00

Niet-westerse migratie achtergrond (1/0)

0,33

-0,10

-0,10

Laag opleidingsniveau (1/0)

0,44

-0,20

-0,00

Middelbaar opleidingsniveau (1/0)

0,36

0,02

-0,01

Hoog opleidingsniveau (1/0)

0,17

0,20

0,01

Opleidingsniveau onbekend (1/0)

0,03

-0,02

0,00

Uitkeringsduur < 1 jaar (1/0)

0,06

0,02

0,03

Uitkeringsduur 1-3 jaar (1/0)

0,37

0,02

-0,01

Uitkeringsduur > 3 jaar (1/0)

0,57

-0,04

-0,01

Achtergrondkenmerk

79

10.4

Balance checks randomisatie groepen

Tabel 10.2 Resultaten van regressieanalyses van achtergrondkenmerken op controle en experimentele groepen
Control

Achtergrondkenmerk

mean
(SD)

All

T1

T2

T3

T12

T13

T14

Jonger dan 24 jaar (1/0)

0,14

0,06

0,07

0,02

0,05

0,05

0,03

0,19

35-44 jaar (1/0)

0,26

0,03

0,03

0,04

0,01

0,07

0,05

-0,05

45-54 jaar (1/0)

0,34

-0,01

-0,05

0,02

0,00

-0,01

0,04

-0,04

> 55 jaar (1/0)

0,25

-0,08

-0,06

-0,09

-0,06

-0,10

-0,11

-0,09

Man (1/0)

0,49

0,04

0,04

0,01

0,06

0,05

0,05

0,09

Alleenstaand (1/0)

0,64

0,07

0,02

0,07

0,13

0,10

0,10

0,00

Alleenstaande ouder (1/0)

0,18

-0,03

-0,04

-0,03

-0,04

-0,07

0,03

-0,04

Samenwonend (1/0)

0,18

-0,03

0,03

-0,04

-0,10

-0,02

-0,12

0,03

Onbekend

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Geen migratie achtergrond (1/0)

0,68

-0,03

-0,09

-0,04

-0,02

0,05

-0,04

0,03

Westerse migratieachtergrond (1/0)

0,12

-0,02

0,00

-0,05

-0,04

0,00

0,02

-0,07

Niet-westerse migratieachtergrond (1/0)

0,20

0,05

0,08

0,10

0,05

-0,05

0,02

0,04

Laag opleidingsniveau (1/0)

0,27

-0,02

-0,02

0,04

-0,03

-0,07

0,02

-0,10

Middelbaar opleidingsniveau (1/0)

0,38

-0,01

0,07

-0,06

-0,03

-0,04

-0,04

0,04

Hoog opleidingsniveau (1/0)

0,32

0,03

-0,04

0,02

0,07

0,10

0,04

0,08

Opleidingsniveau onbekend (1/0)

0,02

-0,00

-0,00

0,00

-0,01

0,01

-0,02

-0,02

Uitkeringsduur < 1 jaar (1/0)

0,07

0,01

0,01

0,04

0,01

-0,02

-0,00

-0,00

Uitkeringsduur 1-3 jaar (1/0)

0,32

0,08

0,10

0,06

0,02

0,17

0,07

0,18

Uitkeringsduur > 3 jaar (1/0)

0,60

-0,09

-0,11

-0,10

-0,02

-0,15

-0,07

-0,18

Note: Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep;
T4.1: keuze voor Eigen regie; T4.2: keuze voor Individueel maatwerk; T4.3: Keuze voor Bijverdiengroep.

80

10.5

Responsanalyses vragenlijst

Tabel 10.3 Resultaten van regressieanalyses van achtergrondkenmerken op controle en experimentele groepen,
eerste ronde vragenlijst
Control mean
(SD)

All

T1

T2

T3

T4

Jonger dan 24 jaar (1/0)

0,14

0,06

0,07

0,02

0,05

0,08

35-44 jaar (1/0)

0,26

0,03

0,03

0,04

0,01

0,03

45-54 jaar (1/0)

0,34

-0,01

-0,05

0,02

0,00

-0,01

> 55 jaar (1/0)

0,25

-0,08

-0,06

-0,09

-0,06

-0,10

Man (1/0)

0,49

0,04

0,04

0,01

0,06

0,06

Alleenstaand (1/0)

0,64

0,07

0,02

0,07

0,13

0,07

Alleenstaande ouder (1/0)

0,18

-0,03

-0,04

-0,03

-0,04

-0,03

Samenwonend (1/0)

0,18

-0,03

0,03

-0,04

-0,10

-0,04

Onbekend

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Geen migratie achtergrond (1/0)

0,68

-0,03

-0,09

-0,04

-0,02

0,02

Westerse migratieachtergrond (1/0)

0,12

-0,02

0,00

-0,05

-0,04

-0,02

Niet-westerse migratieachtergrond (1/0)

0,20

0,05

0,08

0,10

0,05

-0,00

Laag opleidingsniveau (1/0)

0,27

-0,02

-0,02

0,04

-0,03

-0,05

Middelbaar opleidingsniveau (1/0)

0,38

-0,01

0,07

-0,06

-0,03

-0,02

Hoog opleidingsniveau (1/0)

0,32

0,03

-0,04

0,02

0,07

0,07

Opleidingsniveau onbekend (1/0)

0,02

-0,00

-0,00

0,00

-0,01

-0,01

Uitkeringsduur < 1 jaar (1/0)

0,07

0,01

0,01

0,04

0,01

-0,01

Uitkeringsduur 1-3 jaar (1/0)

0,32

0,08

0,10

0,06

0,02

0,14

Uitkeringsduur > 3 jaar (1/0)

0,60

-0,09

-0,11

-0,10

-0,02

-0,14

Achtergrondkenmerk

Note: Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

81

Tabel 10.4 Resultaten van regressieanalyses van achtergrondkenmerken op controle en experimentele groepen,
tweede ronde vragenlijst
Control mean
(SD)

All

T1

T2

T3

T4

Jonger dan 24 jaar (1/0)

0,15

0,05

0,05

0,02

0,03

0,08

35-44 jaar (1/0)

0,26

0,02

0,04

0,01

0,00

0,02

45-54 jaar (1/0)

0,35

-0,01

-0,05

0,03

0,02

-0,01

> 55 jaar (1/0)

0,24

-0,06

-0,04

-0,06

-0,05

-0,09

Man (1/0)

0,48

0,06

0,04

0,07

0,07

0,07

Alleenstaand (1/0)

0,62

0,10

0,05

0,13

0,14

0,10

Alleenstaande ouder (1/0)

0,19

-0,05

-0,06

-0,04

-0,04

-0,06

Samenwonend (1/0)

0,19

-0,05

0,01

-0,09

-0,10

-0,04

Onbekend

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Geen migratie achtergrond (1/0)

0,67

-0,00

-0,06

-0,01

0,02

0,05

Westerse migratieachtergrond (1/0)

0,12

-0,02

0,02

-0,06

-0,03

-0,02

Niet-westerse migratieachtergrond (1/0)

0,21

0,02

0,04

0,07

0,02

-0,03

Laag opleidingsniveau (1/0)

0,27

-0,04

-0,05

-0,00

-0,04

-0,05

Middelbaar opleidingsniveau (1/0)

0,39

-0,00

0,07

-0,05

-0,04

-0,01

Hoog opleidingsniveau (1/0)

0,33

0,04

-0,02

0,04

0,09

0,07

Opleidingsniveau onbekend (1/0)

0,01

-0,00

0,00

0,01

-0,01

-0,01

Uitkeringsduur < 1 jaar (1/0)

0,08

-0,00

0,01

0,01

-0,01

-0,01

Uitkeringsduur 1-3 jaar (1/0)

0,34

0,07

0,09

0,05

0,00

0,13

Uitkeringsduur > 3 jaar (1/0)

0,58

-0,07

-0,10

-0,05

0,00

-0,12

Achtergrondkenmerk

Note: Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

82

Tabel 10.5 Resultaten van regressieanalyses van achtergrondkenmerken op controle en experimentele groepen, derde
ronde vragenlijst
Control mean
(SD)

All

T1

T2

T3

T4

Jonger dan 24 jaar (1/0)

0,14

0,06

0,08

0,01

0,04

0,07

35-44 jaar (1/0)

0,26

0,03

0,04

0,02

0,01

0,05

45-54 jaar (1/0)

0,36

-0,03

-0,08

0,04

-0,01

-0,03

> 55 jaar (1/0)

0,24

-0,06

-0,03

-0,06

-0,05

-0,09

Man (1/0)

0,48

0,05

0,04

0,05

0,06

0,07

Alleenstaand (1/0)

0,65

0,08

0,05

0,08

0,11

0,07

Alleenstaande ouder (1/0)

0,18

-0,04

-0,05

-0,03

-0,03

-0,04

Samenwonend (1/0)

0,17

-0,04

0,01

-0,05

-0,08

-0,03

Onbekend

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Geen migratie achtergrond (1/0)

0,69

-0,01

-0,08

-0,01

-0,01

0,05

Westerse migratieachtergrond (1/0)

0,11

-0,01

0,02

-0,05

-0,01

-0,01

Niet-westerse migratieachtergrond (1/0)

0,20

0,02

0,06

0,07

0,02

-0,03

Laag opleidingsniveau (1/0)

0,27

-0,03

-0,03

0,01

-0,03

-0,05

Middelbaar opleidingsniveau (1/0)

0,40

-0,02

0,05

-0,06

-0,06

-0,03

Hoog opleidingsniveau (1/0)

0,33

0,05

-0,02

0,04

0,11

0,09

Opleidingsniveau onbekend (1/0)

0,01

0,00

0,00

0,01

-0,01

-0,00

Uitkeringsduur < 1 jaar (1/0)

0,08

-0,00

0,01

0,01

-0,01

-0,01

Uitkeringsduur 1-3 jaar (1/0)

0,33

0,09

0,09

0,06

0,02

0,14

Uitkeringsduur > 3 jaar (1/0)

0,59

-0,08

-0,10

-0,08

-0,01

-0,13

Achtergrondkenmerk

Note: Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk; T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

83

10.6

Regressie resultaten verschillende modelspecificaties

VARIANT A: Regressieanalyses compliers in experimentele groepen ten opzichte van compliers in
controlegroep.
Tabel 10.6 Resultaten van regressieanalyses deelnemers Experimentele groepen (compliers) ten opzichte van
controlegroep op tijdstip 0 (Variant A)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
Gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

NA

0,001

-0,003

0,000

-0,005

890/874

Looninkomen > 70% WML (1/0)

NA

-0,013

-0,015

-0,002

-0,007

890/874

Looninkomen > 50% WML (1/0)

NA

-0,014

-0,020

0,002

0,024

890/874

Gewerkte uren >32/week (1/0)

NA

0,005

-0,004

-0,003

-0,007

890/874

Gewerkte uren >27/week (1/0)

NA

0,001

-0,008

0,005

-0,011

890/874

Gewerkte uren >12/week (1/0)

NA

0,010

-0,011

0,030

0,033

890/874

Gewerkte uren >8/week (1/0)

NA

0,031

-0,014

0,051

0,043

890/874

Permanent contract (1/0)

NA

0,017

0,010

0,038

0,026

890/874

Tijdelijk contract (1/0)

NA

0,025

-0,001

0,040

0,023

890/874

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

Tabel 10.7 Resultaten van regressieanalyses deelnemers Experimentele groepen (compliers) ten opzichte van
controlegroep na 8 maanden (Variant A)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
Gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

NA

-0,026

-0,006

0,001

-0,021

890/874

Looninkomen > 70% WML (1/0)

NA

-0,038

0,009

0,015

-0,010

890/874

Looninkomen > 50% WML (1/0)

NA

-0,052

-0,009

0,026

-0,005

890/874

Gewerkte uren >32/week (1/0)

NA

-0,016

0,019

-0,013

-0,014

890/874

Gewerkte uren >27/week (1/0)

NA

-0,031

0,004

-0,004

-0,013

890/874

Gewerkte uren >12/week (1/0)

NA

-0,044

0,001

0,063

0,010

890/874

Gewerkte uren >8/week (1/0)

NA

-0,030

0,009

0,099

0,008

890/874

Permanent contract (1/0)

NA

0,002

0,002

0,036

0,017

890/874

Tijdelijk contract (1/0)

NA

0,025

-0,001

0,040

0,023

890/874

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

84

Tabel 10.8 Resultaten van regressieanalyses deelnemers Experimentele groepen (compliers) ten opzichte van
controlegroep na 16 maanden (Variant A)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
Gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

NA

-0,020

0,015

0,016

-0,008

890/874

Looninkomen > 70% WML (1/0)

NA

-0,005

0,025

0,013

-0,014

890/874

Looninkomen > 50% WML (1/0)

NA

-0,013

0,007

0,036

-0,005

890/874

Gewerkte uren >32/week (1/0)

NA

0,001

0,013

-0,000

-0,009

890/874

Gewerkte uren >27/week (1/0)

NA

0,002

0,025

0,007

-0,011

890/874

Gewerkte uren >12/week (1/0)

NA

-0,001

0,021

0,092

-0,009

890/874

Gewerkte uren >8/week (1/0)

NA

-0,016

0,031

0,126

0,004

890/874

Permanent contract (1/0)

NA

0,000

-0,014

0,068

0,027

890/874

Tijdelijk contract (1/0)

NA

0,007

0,037

0,126

0,024

890/874

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

Tabel 10.9 Resultaten van regressieanalyses deelnemers Experimentele groepen (compliers) ten opzichte van
controlegroep na 24 maanden (Variant A)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

NA

-0,016

0,009

0,018

-0,027

890/874

Looninkomen > 70% WML (1/0)

NA

-0,030

-0,006

0,021

0,008

890/874

Looninkomen > 50% WML (1/0)

NA

-0,043

-0,008

0,028

-0,000

890/874

Gewerkte uren >32/week (1/0)

NA

-0,020

0,002

0,008

-0,018

890/874

Gewerkte uren >27/week (1/0)

NA

-0,028

-0,003

0,025

-0,018

890/874

Gewerkte uren >12/week (1/0)

NA

-0,026

-0,023

0,043

-0,006

890/874

Gewerkte uren >8/week (1/0)

NA

-0,015

-0,018

0,084

-0,012

890/874

Permanent contract (1/0)

NA

0,013

-0,006

0,048

0,019

890/874

Tijdelijk contract (1/0)

NA

0,024

0,003

0,110

0,022

890/874

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

85

VARIANT B: Intention-to-treat analyse ten opzichte van referentiegroep
Tabel 10.10 Resultaten van ITT-regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van referentiegroep op tijdstip
0 (Variant B)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

Referentie
gem. (SD)

C.

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,000

0,010

0,009

0,008

0,010

0,009

8336/8318

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,000

0,022

0,018

0,020

0,020

0,019

8336/8318

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,014

0,028

0,026

0,024

0,023

0,029

8336/8318

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,007

0,003

0,004

0,000

0,003

0,005

8336/8318

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,007

0,009

0,008

0,006

0,007

0,008

8336/8318

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,021

0,042

0,038

0,037

0,038

0,042

8336/8318

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,062

0,021

0,018

0,014

0,015

0,017

8336/8318

Permanent contract (1/0)

0,034

0,006

0,013

0,001

0,012

0,010

8336/8318

Tijdelijk contract (1/0)

0,089

-0,006

-0,029

-0,014

-0,026

-0,017

8336/8318

Variabele

Note: Gegevens voor de referentiegroep in kolom 1, de controlegroep in (2), de vier interventiegroepen in kolommen 3 t/m 6 en de
omvang van de groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

Variant B
Tabel 10.11 Resultaten van ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van referentiegroep na 8
maanden (Variant B)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

Referentie
gem. (SD)

C.

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,014

0,018

0,002

0,006

0,011

0,005

8336/8318

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,021

0,034

0,014

0,020

0,023

0,019

8336/8318

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,034

0,043

0,018

0,022

0,028

0,023

8336/8318

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,027

0,003

-0,009

-0,010

-0,004

-0,004

8336/8318

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,027

0,016

-0,001

0,000

0,007

0,003

8336/8318

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,062

0,037

0,008

0,015

0,025

0,012

8336/8318

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,103

0,013

-0,013

-0,009

0,004

-0,010

8336/8318

Permanent contract (1/0)

0,041

0,001

0,003

-0,005

0,005

0,003

8335/8317

Tijdelijk contract (1/0)

0,103

0,005

-0,023

-0,015

-0,007

-0,013

8335/8317

Variabele

Note: Gegevens voor de referentiegroep in kolom 1, de controlegroep in (2), de vier interventiegroepen in kolommen 3 t/m 6 en de
omvang van de groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

86

Variant B
Tabel 10.12 Resultaten van ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van referentiegroep na 16
maanden (Variant B)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

Referentie
gem. (SD)

C.

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,021

0,023

0,013

0,017

0,016

0,015

8336/8318

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,041

0,034

0,013

0,015

0,023

0,015

8336/8318

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,041

0,034

0,013

0,015

0,023

0,015

8336/8318

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,027

0,014

0,003

0,006

0,004

0,005

8336/8318

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,027

0,027

0,019

0,017

0,021

0,017

8336/8318

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,103

0,009

-0,010

-0,008

0,002

-0,017

8336/8318

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,137

-0,010

-0,031

-0,023

-0,013

-0,036

8336/8318

Permanent contract (1/0)

0,055

-0,005

-0,003

-0,012

-0,001

-0,007

8335/8317

Tijdelijk contract (1/0)

0,130

-0,021

-0,040

-0,032

-0,031

-0,040

8335/8317

Variabele

Note: Gegevens voor de referentiegroep in kolom 1, de controlegroep in (2), de vier interventiegroepen in kolommen 3 t/m 6 en de
omvang van de groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

Variant B
Tabel 10.13 Resultaten van ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van referentiegroep na 24
maanden (Variant B)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

Referentie
gem. (SD)

C.

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,055

0,005

-0,013

-0,008

-0,003

-0,009

8336/8318

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,082

0,010

-0,015

-0,010

-0,005

-0,001

8336/8318

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,116

0,002

-0,030

-0,025

-0,013

-0,021

8336/8318

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,048

0,010

-0,008

-0,007

0,003

0,001

8336/8318

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,055

0,019

-0,004

-0,001

0,009

0,011

8336/8318

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,130

0,007

-0,027

-0,021

-0,006

-0,018

8336/8318

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,151

0,002

-0,031

-0,019

-0,007

-0,022

8336/8318

Permanent contract (1/0)

0,055

0,004

0,003

-0,004

-0,000

-0,008

8334/8316

Tijdelijk contract (1/0)

0,137

-0,010

-0,035

-0,032

-0,019

-0,023

8334/8316

Variabele

Note: Gegevens voor de referentiegroep in kolom 1, de controlegroep in (2), de vier interventiegroepen in kolommen 3 t/m 6 en de
omvang van de groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

87

VARIANT C: Intention-to-treat analyse ten opzichte van controlegroep.
Tabel 10.14 Resultaten van ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van controlegroep op tijdstip
0 (Variant C)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,010

-0,000

-0,002

-0,000

-0,001

8190/8173

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,023

-0,004

-0,002

-0,002

-0,002

8190/8173

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,042

-0,002

-0,004

-0,004

0,001

8190/8173

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,011

0,001

-0,003

-0,000

0,001

8190/8173

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,017

-0,001

-0,003

-0,002

-0,001

8190/8173

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,062

-0,004

-0,005

-0,004

-0,000

8190/8173

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,082

-0,003

-0,007

-0,007

-0,004

8190/8173

Permanent contract (1/0)

0,037

0,007

-0,005

0,006

0,004

8190/8173

Tijdelijk contract (1/0)

0,085

-0,023

-0,008

-0,020

-0,011

8190/8173

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

Tabel 10.15 Resultaten van ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van controlegroep na 8
maanden (Variant C)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,033

-0,015

-0,011

-0,007

-0,012

8190/8173

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,056

-0,020

-0,014

-0,011

-0,015

8190/8173

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,078

-0,025

-0,020

-0,014

-0,020

8190/8173

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,032

-0,012

-0,013

-0,007

-0,007

8190/8173

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,046

-0,017

-0,016

-0,009

-0,013

8190/8173

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,099

-0,029

-0,023

-0,012

-0,025

8190/8173

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,115

-0,026

-0,022

-0,009

-0,023

8190/8173

Permanent contract (1/0)

0,040

0,002

-0,006

0,004

0,002

8189/8172

Tijdelijk contract (1/0)

0,109

-0,027

-0,020

-0,012

-0,017

8189/8172

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

88

Tabel 10.16 Resultaten van ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van controlegroep na 16
maanden (Variant C)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,046

-0,010

-0,006

-0,007

-0,009

8190/8173

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,077

-0,021

-0,019

-0,011

-0,019

8190/8173

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,097

-0,023

-0,020

-0,012

-0,022

8190/8173

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,045

-0,011

-0,008

-0,010

-0,009

8190/8173

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,057

-0,008

-0,010

-0,005

-0,009

8190/8173

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,113

-0,019

-0,016

-0,007

-0,026

8190/8173

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,128

-0,021

-0,013

-0,003

-0,026

8190/8173

Permanent contract (1/0)

0,047

0,002

-0,007

0,004

-0,002

8189/8172

Tijdelijk contract (1/0)

0,114

-0,020

-0,011

-0,010

-0,020

8189/8172

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

Tabel 10.17 Resultaten van ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van controlegroep na 24
maanden (Variant C)
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Controle
gem. (SD)

T1

T2

T3

T4

N/df

Looninkomen > 100% WML (1/0)

0,064

-0,017

-0,013

-0,007

-0,013

8190/8173

Looninkomen > 70% WML (1/0)

0,096

-0,025

-0,020

-0,015

-0,011

8190/8173

Looninkomen > 50% WML (1/0)

0,122

-0,033

-0,027

-0,015

-0,024

8190/8173

Gewerkte uren >32/week (1/0)

0,062

-0,018

-0,018

-0,007

-0,009

8190/8173

Gewerkte uren >27/week (1/0)

0,079

-0,023

-0,020

-0,010

-0,008

8190/8173

Gewerkte uren >12/week (1/0)

0,139

-0,034

-0,028

-0,013

-0,025

8190/8173

Gewerkte uren >8/week (1/0)

0,155

-0,034

-0,022

-0,009

-0,024

8190/8173

Permanent contract (1/0)

0,057

-0,001

-0,008

-0,005

-0,013

8188/8171

Tijdelijk contract (1/0)

0,130

-0,025

-0,022

-0,009

-0,013

8188/8171

Variabele

Note: Gegevens voor de controlegroep in kolom 1, de vier interventiegroepen in kolommen 2 t/m 5 en de omvang van de
groep en het aantal vrijheidsgraden in kolom 6. Controle: Vergelijkingsgroep; T1: Eigen regie; T2: Individueel maatwerk;
T3: Bijverdiengroep; T4: Keuzegroep

89

10.7

Lijngrafieken Intention-to-treat regressie-analyse ten opzichte van referentiegroep.

Figuren 10.1: Lijngrafieken van treatment effecten ITT regressieanalyses Experimentele groepen ten opzichte van
referentiegroep, verschillende uitstroommaten.

90

91

92

10.8

Lijnplots alle uitkomstmaten na 24 maanden per groep

Eigen Regie-groep

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van intention-totreat

analyse

ten

opzichte

van

referentiegroep.
●

Na

24

maanden

zien

we

lichte

veranderingen

ten

opzichte

van

de

basiskans

de

referentiegroep.

De

van

meeste veranderingen zijn niet significant.
●

Negatieve

veranderingen,

hoewel

nauwelijks van toeval te onderscheiden,
doen zich voor bij het aantal kleine banen
(circa -1%) en tijdelijke contracten (circa 1,5%).
●

Positieve veranderingen, hoewel nauwelijks
van toeval te onderscheiden, doen zich
vooral bij het verworven looninkomen (circa
1,5%).

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van vergelijking
met controlegroep.

●

Na

24

maanden

veranderingen

zien

ten

we

nauwelijks

opzichte

van

de

basiskans van de controlegroep. De meeste
veranderingen
uitgezonderd

zijn

niet

significant,

welbevinden

en

baanzoekgedrag.
●

Er is een indicatie dat het vrijwilligerswerk
is toegenomen.

93

Individueel maatwerk

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van intention-totreat

analyse

ten

opzichte

van

referentiegroep
●

Na

24

maanden

zien

we

lichte

veranderingen

ten

opzichte

van

de

basiskans

de

referentiegroep.

De

van

meeste veranderingen zijn niet significant.
●

Positieve veranderingen, hoewel nauwelijks
van toeval te onderscheiden, doen zich voor
bij het aantal kleine banen > 12 uur pw
(1,5%) en bij het verworven looninkomen
(circa 2%).

●

Negatieve

veranderingen,

hoewel

nauwelijks van toeval te onderscheiden,
doen zich voor bij het aantal kleine banen >
8 uur pw (circa -1%) en tijdelijke contracten
(circa -1,5%).
●

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van vergelijking
met controlegroep

●

Na

24

maanden

veranderingen

ten

zien

we

opzichte

lichte

van

de

basiskans van de controlegroep.
●

Vertrouwen is toegenomen en dit geldt –
hoewel

niet

significant

-

ook

voor

vrijwilligerswerk en de verbetering van de
financiële situatie.
●

Het baanzoekgedrag is afgenomen.

94

Bijverdiengroep

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van intention-totreat

analyse

ten

opzichte

van

referentiegroep
●

Na

24

maanden

veranderingen

ten

zien

we

opzichte

lichte

van

de

basiskans van de referentiegroep.
●

Positieve veranderingen zijn het verworven
inkomen (circa +2,5 / 3%) en het aantal
gewerkte uren voor >12 uur pw (circa
+2,5%)

●

Negatieve veranderingen zijn marginaal.

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van vergelijking
met controlegroep

●

Na 24 maanden zien we hoofdzakelijk
positieve veranderingen ten opzichte van de
basiskans van de controlegroep.

●

Vertrouwen

is

toegenomen

en

baanzoekgedrag is afgenomen.
●

De meeste andere veranderingen zijn niet
significant.

95

Keuzegroep

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van intention-totreat

analyse

ten

opzichte

van

referentiegroep
●

Na

24

maanden

veranderingen

ten

zien

we

opzichte

lichte

van

de

hoewel

niet

basiskans van de referentiegroep.
●

Positieve

veranderingen

–

significant - zijn het verworven inkomen
(circa +2,0 / 2,5%) en het aantal gewerkte
uren voor >12 uur pw (circa +1%)
●

Negatieve veranderingen zijn vooral een
daling van het aantal tijdelijke contracten.

Toelichting
●

Uitkomsten zijn op basis van vergelijking

●

Na

met controlegroep
24

maanden

zien

we

lichte

veranderingen

ten

opzichte

van

de

basiskans

van

de

controlegroep.

De

meeste

veranderingen

zijn

niet

significant.
●

Baanzoekgedrag is afgenomen.

96

97