Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 506

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 2 april 2014
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over de brief van 18 november 2013 inzake het RVZ-advies «De
participerende patiënt» (Kamerstuk 29 689, nr. 483).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 1 april 2014.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Neppérus
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-29689-506
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

1

1
In reactie op de brief van de Minister vraagt GGZ Nederland aandacht
voor een dreigende wildgroei van data-uitvragen en daarmee administratieve lasten. Kan de Minister ingaan op deze zorg?
Ik vind ook dat de administratieve lasten in de zorg omlaag moeten. Niet
alleen de lasten die door de overheid worden veroorzaakt, maar vooral
ook de lasten die de veldpartijen elkaar opleggen met bijvoorbeeld
keurmerken, certificaten en accreditaties. Ik vind het een belangrijke taak
voor het Kwaliteitsinstituut om samen met het veld ook te schrappen in de
uitvraag van gegevens, om te beginnen door ervoor te zorgen dat
gegevens die niet worden gebruikt niet meer worden opgevraagd. De
voorzitter van de Agenda voor de Zorg, prof. dr. Rinnooy Kan, heeft
onlangs, namens de partijen van de Agenda voor de Zorg, aan mij
voorgesteld te komen tot een gezamenlijk plan van aanpak voor betere
regels in de zorg. Ik ben van mening dat reductie van administratieve
lasten en andere regels die zorgverleners in de weg zitten prioriteit geniet.
Hierover heb ik binnenkort met hem overleg.
2
Welke aanbevelingen uit paragraaf 5.2 van het rapport van de Raad voor
de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) heeft de Minister niet overgenomen?
Welke redenen heeft de Minister hiervoor? Wie heeft de verantwoordelijkheid over de aanbevelingen die niet door de Minister worden overgenomen, maar die wel het proces van de participatie van de patiënt positief
beïnvloeden? Hoe wordt de voortgang van deze aanbevelingen
gemonitord door de Minister?
Het advies van de RVZ sluit aan bij de omslag die ik in de zorg wil
bereiken, namelijk de omslag van systemen naar mensen. Goede zorg
betekent zorg die zo goed mogelijk is afgestemd op de behoeften,
waarden, gezondheidsvaardigheden en mogelijkheden van de patiënt. Ik
heb de aanbevelingen die aan de overheid zijn gedaan overgenomen. Een
tweetal aanbevelingen volg ik niet volledig naar de letter, namelijk de
aanbevelingen om een wettelijk recht op informatie over de wijze waarop
patiënten bij besluitvorming worden betrokken en een wettelijk recht om
een individueel zorgplan op verzoek te regelen. Ik ben van mening dat dit
inmiddels al voldoende in wet- en regelgeving is of wordt geregeld.
De verantwoordelijkheid voor de aanbevelingen die niet aan mij gericht
zijn maar die wel het proces van de participatie van de patiënt positief
beïnvloeden, ligt bij partijen aan wie deze gericht zijn. Goede samenwerking is daarbij een van de pijlers.
De voortgang van al deze aanbevelingen zal ik niet apart monitoren. Er
wordt door middel van verschillende monitors en evaluaties een vinger
aan de pols gehouden. Zo houden zowel patiëntenkoepels als patiëntenorganisaties zich bezig met het verzamelen van patiëntervaringen en het
geven van informatie en advies door middel van meldpunten, meldacties,
panels en informatiepunten. Daarmee monitoren de patiënten zelf op wat
voor manier zij meer centraal komen te staan in de zorg.
3
In hoeverre ondersteunt de Minister de belangrijke rol van de eerste lijn in
het participerend maken van de patiënt?
4
Op welke manier vindt de Minister dat de eerste lijn, waaronder fysiotherapeuten, een bijdrage kan leveren, gericht op het opstellen van het
individueel zorgplan (IZP), stimuleren van zelfmanagement en toepassen
van innovaties?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

2

Antwoord op vraag 3 en 4
Voor alle zorgaanbieders, waaronder ook de fysiotherapeuten, is er een
rol om de participatie van patiënten verder te bevorderen. Er liggen juist
in de eerstelijnszorg kansen voor zelfzorg en zelfmanagement. Dit is ook
de reden geweest dat het thema e-health en zelfmanagement een plaats
heeft gekregen op de inhoudelijke agenda van het Bestuurlijk akkoord
eerstelijnszorg en verder zal worden uitgewerkt. De beweging richting
zelfzorg heeft voordelen voor zowel zorgaanbieders als patiënten.
Patiënten willen in het algemeen graag zelf regie houden, meewerken aan
kwaliteit van leven en de zorg zo goed mogelijk inpassen in hun dagelijks
leven.
Het individueel zorgplan dat in ontwikkeling is, is hierbij geen doel op zich
of een blauwdruk vanuit de overheid. Het is een middel om vanuit het
perspectief van de patiënt gezondheidsdoelen te realiseren om een zo
hoog mogelijke kwaliteit van leven te kunnen realiseren. Een uniforme
opbouw (infrastructuur) van het individueel zorgplan is van belang, zodat
de cliënt met meerdere aandoeningen niet geconfronteerd wordt met
verschillende individuele zorgplannen. Via ZonMW (i.c. Coördinatieplatform Zorgstandaarden, nu Kwaliteitsinstituut) heb ik er voor gezorgd
dat er stappen konden worden gezet in de ontwikkeling van een raamwerk
voor het individueel zorgplan (IZP). Vanuit de patiëntenorganisaties
vinden er op dit punt ook de nodige activiteiten plaats.
Goede registratie en uitwisseling van informatie kan mensen helpen zelf
regie te nemen en de participatie te versterken. Mijn inzet zal zich richten
op het bevorderen van standaardisatie, het creëren van de juiste
randvoorwaarden via bekostiging en andere wet- en regelgeving,
kennisverspreiding en het verbinden van partijen. De Staatssecretaris en
ik zullen uw Kamer dit voorjaar per brief over innovatie en e-health nader
informeren.
5
Wordt het belang van de participerende patiënt in de eerste lijn meegenomen in het RVZ-werkprogramma van 2014?
Binnen de activiteiten van de RVZ in 2014 wordt aandacht besteed aan de
participerende patiënt zowel binnen de eerste lijn als breder binnen de
zorg. Het thema «e-health, zelfmanagement en gezondheidsvaardigheden» staat op de agenda van de RVZ. De vraag die hierbij uitgewerkt zal
worden luidt: Hoe kan inhoud, toepassing, verspreiding en het gebruik
van e-health geoptimaliseerd worden, rekening houdend met de huidige
en in de toekomst te verwachten behoeften en mogelijkheden van
verschillende categorieën patiënten en (zorg)vragen?
6
Kan de Minister zich vinden in het feit dat gezamenlijke besluitvorming, in
het bijzonder als het gaat om de diagnose kanker, een essentieel
onderdeel is van het zorgproces?
Ja, ik kan me er in vinden dat gezamenlijke besluitvorming bij complexe
aandoeningen een essentieel onderdeel is van het zorgproces. Dit geldt
niet alleen voor kanker maar ook voor andere aandoeningen.
7
Welke mogelijkheden ziet de Minister om implementatie van gezamenlijke
besluitvorming op basis van goede informatie voor arts en patiënt te
bespoedigen?
8
Zijn de inspanningen die de Minister nu beschrijft in haar reactie wel
toereikend om patiëntparticipatie in de brede zin op een volwaardige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

3

manier te realiseren, aangezien de middelen hiervoor (aanleren vaardigheden, ontwikkelen instrumenten) niet in gelijke mate oplopen?
Antwoord op vraag 7 en 8
Patiëntenparticipatie in brede zin wordt op verschillende niveaus
bevorderd. Patiënten- en gehandicaptenorganisaties vertegenwoordigen
cliënten als sterke partij in het zorgstelsel en leveren daarmee een
bijdrage aan het bieden van zorg die past bij de individuele cliënt. Zij
zetten zich in door te luisteren naar mensen, ze brengen ervaringen bij
elkaar en maken die toegankelijk voor anderen. Ze weten waar de patiënt
of gehandicapte behoefte aan heeft. Ik heb grote waardering voor de vele
vrijwilligers die zich hiervoor inzetten en patiënten en gehandicapten veel
steun bieden. Door deze kennis leveren zij een belangrijke bijdrage aan
het versterken van de positie van de cliënt. Op collectief niveau betrek ik
patiëntenorganisaties bij de ontwikkeling van beleid. De koepels en
platforms van patiënten- en gehandicaptenorganisaties zijn betrokken
geweest bij de totstandkoming van de bestuurlijke akkoorden in de
medisch specialistische zorg, GGZ-zorg en de eerste lijn. Zij hebben ook
invloed op de agenda van het Kwaliteitsinstituut.
Gezamenlijke besluitvorming moet worden ingebed in de kwaliteitsstandaard. Dit is een van de aanleidingen geweest om patiëntenparticipatie bij
het opstellen van kwaliteitsstandaarden te versterken. Dit is om te
beginnen geborgd doordat patiëntenparticipatie opgenomen is in het
toetsingskader voor kwaliteitsstandaarden. Daarnaast heeft PGOsupport
de opdracht om de inbreng van het patiëntperspectief bij kwaliteitsstandaarden te ondersteunen en verder te professionaliseren. Tot slot komt er
steeds meer informatie voor individuele patiënten beschikbaar, via de
lekenversies van de richtlijn en instrumenten die kunnen helpen bij het
maken van keuzes (decision aids). Deze worden onder meer op kiesBeter
en op websites van patiëntenorganisaties gepubliceerd.
In dit kader wil ik ook de campagne «Verstandig Kiezen» van de Orde van
Medisch Specialisten (OMS), de wetenschappelijke verenigingen en
ZonMw noemen, die gesteund wordt door de Nederlandse Patiënten en
Consumenten Federatie (NPCF). Met de campagne «Verstandig Kiezen»
ondersteunen zij medisch specialisten en hun patiënten bij gezamenlijke
beslissingen over gepast gebruik van zorg.
9
Waaruit blijkt dat het noodzakelijk is voor de patiënt om te participeren in
de zorg?
De zorg begint en eindigt bij de patiënt. Hij is immers degene die behoefte
heeft aan zorg. Het is de patiënt die in interactie met de hulpverlener
werkt aan zijn herstel en functioneren. Zijn rol is belangrijk voor het
behalen van goede behandelresultaten, vooral bij chronische aandoeningen. Onderzoek naar gezamenlijke besluitvorming laat daarbij zien dat
patiënten – als zij met de juiste informatie worden ondersteund – in
overleg met hun behandelaar doorgaans verstandige behandelkeuzes
maken.
10
Vindt de Minister het niet tegenstrijdig dat de RVZ met een advies komt
over «de participerende patiënt» terwijl zorgverzekeraars die keuzevrijheid
voor bijvoorbeeld chronisch zieken en gehandicapten door middel van
risicoselectie in de aanvullende verzekering steeds verder inperken?
11
Is de Minister van mening dat ook chronisch zieken en gehandicapten
«participerende» patiënten moeten kunnen zijn? Deelt de Minister de visie
dat het moeilijk participeren en kiezen is als men de keuzes steeds meer
worden ontzegd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

4

Antwoord op vraag 10 en 11
Alle patiënten moeten participerende patiënten kunnen zijn als zij dit
wensen. Dit geldt ook voor chronisch zieken en gehandicapten. Het kiezen
van een zorgverzekering is een belangrijk onderdeel als het gaat om
participeren. Voor de basisverzekering is het daarom essentieel dat deze
voor iedereen toegankelijk is: zorgverzekeraars hebben een wettelijke
acceptatieplicht en er geldt een verbod op premiedifferentiatie.
De voorwaarden van de aanvullende verzekering zijn de verantwoordelijkheid van verzekeraars. Het is aan de verzekeraar om te bepalen wat er
in het aanvullend pakket zit, welk acceptatiebeleid wordt gevoerd en welke
prijs zij daarvoor vragen. In haar Marktscan 2013 heeft de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) onder andere de toegankelijkheid van de aanvullende
verzekering onderzocht en geconstateerd dat deze zeer toegankelijk was.
Uiteindelijk kiest de verzekerde of hij/zij wel of geen aanvullende
verzekering neemt.
12
In hoeverre worden zorgverzekeraars nu gemotiveerd te investeren in de
ontwikkeling van informatiemateriaal voor personen met lage(re)
gezondheidsvaardigheden en welke zorgverzekeraars hebben hier tot nu
toe reeds in geïnvesteerd?
Zorgverzekeraars hebben de verplichting tot het verstrekken van
transparante informatie aan al hun verzekerden op basis van de Wet
marktordening gezondheidszorg (WMG). De NZa houdt daar toezicht op.
Ik heb u in de brief Kostenbewustzijn van 14 mei 2013 (Kamerstuk 29 689,
nr. 441) ingelicht over de wijze waarop verzekeraars rekening houden met
de toegankelijkheid van hun informatieverstrekking (die veelal verloopt
via websites) voor ouderen en mensen met een verstandelijke beperking.
Samengevat houden zorgverzekeraars rekening met een passende
vormgeving van de websites. Ook zijn zorgverzekeraars er op gericht om
eenvoudige Nederlandse taal te gebruiken (B1-niveau). De meeste
zorgverzekeraars waarborgen de gehele toegankelijkheid van hun
websites door regelmatig gebruikersonderzoeken (klantenpanels,
enquêtes) te doen. In veel gevallen zijn toegankelijkheid en gebruikersvriendelijkheid onderdeel van de beleidsplannen. Daarnaast hanteren alle
zorgverzekeraars – naast de website – verschillende andere kanalen om
hun klanten te bedienen: telefonisch, schriftelijk, e-mail & vragenformulieren. De meesten hebben een loket (behalve de internetzorgverzekeringen) en een aantal heeft chatmogelijkheden.
13
In hoeverre worden zorgaanbieders nu gestimuleerd om voorlichtingsmaterialen voor personen met lage(re) gezondheidsvaardigheden met elkaar
uit te wisselen? Wat is de mogelijke rol van de Minister hierbij? Wat zijn
de obstakels voor patiëntenverenigingen om hieraan bij te dragen en hoe
zouden deze kunnen worden weggenomen?
Het is van groot belang om rekening te houden met de vaardigheden en
mogelijkheden van mensen. In de Alliantie Gezondheidsvaardigheden
werken partijen in de zorg samen om gezondheidsvaardigheden te
verbeteren. Een voorbeeld waarbij zorgaanbieders samen werken om
personen met lagere gezondheidsvaardigheden beter te bereiken is
Begrijp je Lichaam (een speciale voorlichtingsmap voor laaggeletterde
patiënten), ontwikkeld door het Centraal BegeleidingsOrgaan (CBO),
Pharos, de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), het Nederlands
Huisartsen Genootschap (NHG), Stichting Expertisecentrum ETV.nl en
Stichting Lezen & Schrijven. De LHV heeft daarnaast een toolkit voor
Omgang met laaggeletterden in de huisartsenpraktijk gemaakt. Kennisinstituut Pharos heeft een training «Heb ik het goed uitgelegd?» en een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

5

Masterclass voor huisartsen in achterstandswijken ontwikkeld. Pharos
start daarnaast in 2014 een aantal specifieke en nieuwe trajecten gericht
op laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden. Ook
patiëntenorganisaties kunnen van deze kennis gebruik maken. Dit is
slechts een aantal voorbeelden.
Ook het Kabinet zet zich in algemene zin in om de basisvaardigheden van
mensen te verbeteren. Het Ministerie van Onderwijs, cultuur en wetenschap (OCW) voert hier actief beleid op.
14
In hoeverre zijn zorgaanbieders nu verplicht, of worden zij gemotiveerd,
om informatie over hun behandelingen en de resultaten hiervan openbaar
te publiceren op hun website? Wat is de situatie hiervan op dit moment?
Zijn er andere wijzen waarop een patiënt deze informatie voorafgaand aan
een behandeling zou kunnen krijgen?
Zorgaanbieders die onder de Wet toelatingen zorginstellingen (Wtzi)
vallen zijn nu verplicht om jaarlijks voor 1 juni gegevens over kwaliteit aan
te leveren volgens de afspraken die daarover zijn gemaakt. In de meeste
sectoren worden daarvoor nog de Zichtbare Zorg indicatorsets voor
gebruikt.
Dit verandert vanaf 1 april 2014 met de inwerkingtreding van de wet
waarmee de bevoegdheden van het Kwaliteitsinstituut zijn geregeld
(wetsvoorstel 33 243). Vanaf dat moment zijn alle zorgaanbieders verplicht
om op basis van de Zorgverzekeringswet gegevens aan te leveren. Wat zij
moeten leveren en wanneer is geregistreerd in het daartoe strekkende
register van het Kwaliteitsinstituut.
Het Kwaliteitsinstituut gebruikt die data in combinatie met lekenversies
van kwaliteitsstandaarden om patiënten te informeren over wat goede
zorg is en waar die kan worden verkregen. Deze informatie is te vinden op
de website van het Kwaliteitsinstituut, kiesBeter.nl. Ook patiëntenorganisaties publiceren informatie gericht op specifieke groepen patiënten op
hun website.
Zorgaanbieders zijn verplicht om transparant te zijn over de kwaliteit van
hun behandelingen, zijn verplicht om die gegevens aan te bieden aan het
Kwaliteitsinstituut, maar zijn vrij om die gegevens al dan niet op hun
eigen website te publiceren. Patiënten krijgen er daarnaast recht op dat de
zorgaanbieder hem informatie verstrekt op basis waarvan hij een
weloverwogen keuze tussen zorgaanbieders kan maken. Dit wordt
geregeld met het voorstel voor de Wet kwaliteit, klachten en geschillen
zorg (Wkkgz) dat momenteel aanhangig is in de Eerste Kamer.
15
Op welke wijze kunnen de verschillende partijen in het veld de benodigde
mentaliteitsverandering inzetten? Welke veranderingen moeten er precies
bij welke partijen worden ingezet? In welk tijdspad wordt deze mentaliteitsverandering ingezet, en wanneer zal deze verandering ongeveer
voltooid zijn?
Met de brief van systemen naar mensen heb ik samen met de Staatssecretaris de doelstelling van de hervormingen in de zorg neergezet: een
omslag van het denken in systemen naar het denken in mensen1. Er zijn
niet alleen grote verschillen tussen mensen in termen van gezondheid,
maar ook in hun sociale omgeving en in de mate waarin zij in staat zijn
zelf hun leven in te richten. Hoewel verschillende mensen behoefte
hebben aan verschillende zorg krijgen patiënten in ongelijke situaties nu
vaak een gelijke behandeling.
1

Kamerstuk 32 620, nr. 27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

6

Ik zet mij ervoor in door middel van regelgeving en beleid de juiste
prikkels in de zorg te introduceren. Maar de omslag vraagt vooral om de
inzet en betrokkenheid van alle partijen. Waarbij partijen ook elkaar scherp
houden.
Gezamenlijke besluitvorming wordt langzaamaan steeds meer gemeengoed in de zorg Het doorzetten van deze ontwikkeling vraagt de inzet van
zorgverleners en patiënten. Zorgverleners worden geacht te handelen
volgens de afgesproken principes van goede zorg. Daarbij leveren ze zorg
volgens kwaliteitsstandaarden, zorgstandaarden en richtlijnen, waarin het
patiëntperspectief nu steviger kan worden ingebracht. Zie ook het
antwoord dat ik hierop gegeven heb op de vragen 7 en 8. Patiënten
moeten ook zelf nadenken over wat zij belangrijk vinden. Patiëntenorganisaties en behandelaars kunnen hen hierbij ondersteunen. Op deze manier
raken patiënt en zorgverlener meer met elkaar in gesprek over de
doelstelling en wijze van behandeling. Meer aansluiten bij de behoeften
van de patiënt vraagt daarbij om meer dan een goed gesprek. Het gaat
ook om al die mooie innovatieve technologieën, zoals e-health, waarmee
we de menselijke maat terugbrengen in de zorg, mensen regie geven en
mensen de mogelijkheid geven hun zorg in te passen in hun leven in
plaats van dat zij hun leven aanpassen aan hun zorg.
Door vervolgens met gebruik van kwaliteitscriteria inzichtelijk te maken op
wat voor manier zorgaanbieders en zorgverleners gezamenlijke besluitvorming in de praktijk brengen, kan de verzekeraar daar zijn inkoopbeleid
op afstemmen.
Naast het feit dat ik met mijn beleid prikkels wil aanbrengen om deze
mentaliteitsverandering te stimuleren, is het veel belangrijker dat
iedereen, zorgverzekeraars en patiënten het met elkaar onacceptabel
vinden wanneer bij de zorgverlening geen rekening wordt gehouden met
de behoeften, waarden, gezondheidsvaardigheden en mogelijkheden van
de patiënt om de zorg in te passen in zijn dagelijks leven. Dan is de
omslag zo gemaakt.
16
Op welke wijze kan de huidige praktijk van shared decisionmaking worden
uitgebreid? Bij wie ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor dit
proces? Wat ziet de Minister als hoofdprioriteit in de transitie naar de
shared decisionmaking?
Het is de professionele verantwoordelijkheid van iedere arts om binnen de
context van zijn zorginstelling zorg te dragen voor de beste zorg voor zijn
patiënten en daarover in goed overleg met zijn patiënt in de spreekkamer
tot de noodzakelijke afspraken te komen. De mentaliteitsverandering bij
de zorgverlener is daarom van groot belang. De zorgverlener wordt op
verschillende manieren gestimuleerd om de patiënt actiever te betrekken
bij het behandelplan, zoals bijvoorbeeld door het versterken van patiëntenparticipatie in kwaliteitsstandaarden, doordat patiënten dit zelf kunnen
aankaarten met de informatie uit standaarden en keuzehulpen, door
aandacht te geven aan dit onderwerp bij opleiding en zorginkoop en door
de eerder genoemde campagne «Verstandig Kiezen». Ook de andere
partij, de patiënt speelt hierin natuurlijk een belangrijke rol. Samen moet
de slag immers worden gemaakt.
17
In de brief worden het voorstel voor de Wet kwaliteit, klachten en
geschillen zorg (Wkkgz) en het Kwaliteitsinstituut toegelicht. In welk
tijdspad kunnen de uitkomsten van deze trajecten worden geplaatst?
Het voorstel voor de Wkkgz is momenteel aanhangig in de Eerste Kamer.
De Eerste Kamercommissie voor VWS heeft op 18 februari 2014 het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

7

voorlopig verslag uitgebracht en is in afwachting van de memorie van
antwoord. Het wetsvoorstel inzake het Kwaliteitsinstituut is ondertussen
vastgesteld en gepubliceerd in Staatsblad 2013, nummer 578. Deze wet
treedt in werking met ingang van 1 april 2014.
18
Waaruit blijkt dat patiënten gezamenlijke besluitvorming willen? Wat als
patiënten dat niet willen? Wat als patiënten gewoon vertrouwen hebben in
de professionele zorgverlener en de besluitvorming aan hen willen
overlaten?
Ik verwijs hierbij naar het onderzoek «Stand van zaken gezamenlijke
besluitvorming in de praktijk» (van Staveren, 2011) in het Nederlands
Tijdschrift voor Geneeskunde. Hieruit blijkt dat 70% van de patiënten actief
betrokken wil worden en dat 30% de beslissing liever aan de arts overlaat.
Als de patiënt gewoon wil vertrouwen op het oordeel van de professionele zorgverlener, zoals de arts, dan is dat een belangrijk gegeven voor
de zorgverlener. Vanuit diens professionele verantwoordelijkheid moet hij
die wens inwilligen.
Het is dus van belang dat er goed overleg is tussen de zorgverlener en de
patiënt, waarin de zorgverlener oog heeft voor de behoeften van de
patiënt en waarin de patiënt de mogelijkheid heeft om de beslissing
gewoon bij de zorgverlener te laten.
19
Hoe wil de Minister de menselijke maat terugbrengen terwijl zij het
zorgstelsel zo inricht dat geld verdienen steeds meer centraal komt te
staan? Is dat niet in tegenspraak met elkaar? Hoe is binnen het huidige
zorgstelsel de door de Minister gewenste mentaliteitsverandering
mogelijk?
Het is een misvatting dat geld verdienen steeds meer centraal is komen te
staan. De wijziging van het zorgstelsel, die jaren geleden is ingezet, stelt
juist de patiënt en verzekerde meer centraal.
Het zorgstelsel is privaatrechtelijk vormgegeven met sterke publieke
waarborgen. Het idee achter de in 2005 ingezette hervormingen is dat
door private uitvoering door verzekeraars en de concurrentie tussen
verzekeraars en zorgaanbieders de publieke belangen (betaalbaarheid,
kwaliteit en toegankelijkheid) het beste bereikt kunnen worden. Als
verzekeraars en aanbieders moeten dingen om de gunsten van patiënt en
verzekerde dan zullen zij hun beste beentje voorzetten in de zorg voor
deze patiënten in termen van keuze, kwaliteit, innovatie en betaalbaarheid.
Deze private uitvoering gaat gepaard met sterke publieke randvoorwaarden. Risicosolidariteit is vormgegeven door de verzekeringsplicht
voor een vastgesteld basispakket, gekoppeld aan een acceptatieplicht, een
verbod op premiedifferentiatie en een zorgplicht. Om effectieve concurrentie tussen verzekeraars te realiseren worden eventuele verschillen in
gezondheidskenmerken van verzekerden weggenomen door risicoverevening. Aan de aanbiederzijde zijn de prestaties en/of de tarieven
waar nodig gereguleerd. Langzamerhand begint het zorgaanbod te
veranderen en te vernieuwen als gevolg van deze maatregelen. Nieuwe
initiatieven ontstaan en oude gewoontes beginnen te veranderen,
waardoor de zorg meegroeit met de wensen van de maatschappij. De
mentaliteitsverandering waar ik op doel is vooral mogelijk door nieuwe
initiatieven een kans te geven en verzekeraars en zorgaanbieders de
ruimte te geven om in te spelen op de wensen van de maatschappij,
binnen de randvoorwaarden van veilige, betaalbare en toegankelijke zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

8

20
Kan het «ideaal» zoals de RVZ dat beschrijft dat patiënt en zorgverlener
samen de juiste keuze maken in de ogen van de Minister worden bereikt
zolang de zorgverzekeraar dit in vele gevallen in de weg blijft staan door
zich inhoudelijk met de behandeling te bemoeien?
De zorgverzekeraar kan door middel van selectieve zorginkoop sturen op
de kwaliteit van de gecontracteerde zorg van zorgaanbieders. Bijvoorbeeld op basis van onderzoek naar praktijkvariatie, zorgstandaarden of
voorkeuren van zijn verzekerden kan hij met de zorgaanbieder tot
specifieke afspraken komen. Het bestuur van de zorgaanbieder maakt
hierover vervolgens werkafspraken met de zorgverleners die voor hem
werken. Wat er in de spreekkamer wordt afgesproken ten aanzien van de
behandeling is echter een zaak tussen de patiënt en de zorgverlener
waarbij de zorgverlener zijn professionele verantwoordelijkheid heeft. De
zorgverzekeraar is daarbij geen partij.
21
Het advies gaat in op de juridische implicaties van gezamenlijke besluitvorming (p. 58–60). Is de Minister het eens met deze analyse?
De juridische analyse van de RVZ op pagina 58 tot en met pagina 60
onderschrijf ik. Samengevat is de conclusie dat er geen nieuwe wettelijke
grondslag nodig is, omdat er vanuit juridisch perspectief geen betekenis
gelegen is in het maken van een onderscheid tussen informed consent en
gezamenlijke besluitvorming. De patiënt heeft daarbij altijd het recht om
van een behandeling – of een deel daarvan – af te zien. Een patiënt kan de
zorgaanbieder erop aanspreken als hij niet bij de besluitvorming
betrokken wordt. De RVZ signaleert dat het huidige klachtrecht bij de
aanbieder niet altijd geschikt is en noemt de mogelijkheid om ook de
zorgverzekeraar aan te spreken. Zoals ik bij het antwoord op vraag 42 ook
aangeef vind ik het logischer om de zorgaanbieder hierop aan te spreken
en verbeter ik met de Wkkgz de mogelijkheden voor de patiënt om dit te
doen.
22
De RVZ adviseert om een openbaar meldpunt bij de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ) in te richten, waar patiënten en hulpverleners
twijfels of problemen rond de betrouwbaarheid van health apps kunnen
melden. Is het al mogelijk om meldingen over apps bij de IGZ te doen?
Iedereen (zowel patiënten als hulpverleners) kan zowel online als
telefonisch meldingen doen bij de IGZ over zorgaanbieders en producten:
dus ook over health apps2. De IGZ kan vervolgens handhavend optreden
als er een risico is voor de patiëntveiligheid. Als een health app als
diagnostische of therapeutische functionaliteit wordt ingezet, kan worden
opgetreden op basis van de Wet op de medische hulpmiddelen. De
verplichting tot verlenen van verantwoorde zorg als bedoeld in de
Kwaliteitswet is een grond voor handhaving als een health app door de
zorgverlener als onderdeel van de behandeling wordt ingezet.
23
De IGZ houdt al toezicht op medische apps. Kan de Minister aangeven of
de IGZ in de afgelopen periode handhavend heeft opgetreden op dit
terrein? Welke insteek hanteert de IGZ bij de strenge handhaving die zij

2

http://www.igz.nl/onderwerpen/handhavingsinstrumenten/incidententoezicht/melden/patientof-client/index.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

9

per 1 januari 2014 ingezet heeft? Bestaat het risico dat het handhavend
beleid van de IGZ leidt tot een rem op gewenst zelfmanagement in de
zorg?
De IGZ heeft nog niet handhavend opgetreden, wel heeft de IGZ
momenteel een aantal casus in onderzoek. De IGZ hanteert voor de
handhaving de Beleidregels bestuurlijke boete behorende bij de Wet op
de medische hulpmiddelen3.
Bij het doorvoeren van innovaties in de zorg is er altijd een afweging te
maken tussen de zekerheden van de beproefde zorg en de verbeterpotentie van de vernieuwing. Als een health app onderdeel wordt van een
behandelingplan is er een verantwoordelijkheid voor de zorgverlener om
een goede afweging te maken. Innovatie is positief als deze ten goede
komt van de patiënt en zijn mogelijkheden om zorg in te passen in zijn
dagelijks leven, de zorg betaalbaar te houden en of arbeidskrachten te
besparen. De IGZ zal optreden wanneer risico’s voor de patiëntveiligheid
zich voordoen.
24
Hoe kan ervoor worden gezorgd dat de fabrikanten van health apps
worden verplicht deze als zodanig te kwalificeren, waardoor een
CE-markering verplicht is en de IGZ hierop goed toezicht kan houden?
Fabrikanten van health apps met diagnostische en therapeutische
functionaliteit moeten zich houden aan de Wet op de medische hulpmiddelen en zijn vanuit die wet reeds verplicht tot het voeren van een
CE-markering. De IGZ heeft hierover in 2013 uitgebreid gecommuniceerd
en het Nationaal ICT instituut in de Zorg (Nictiz) heeft hierover een
infographic uitgebracht4. Ik acht het niet wenselijk om voor alle apps die
mensen gebruiken een CE-markering verplicht te stellen. Dit kan belemmerend werken voor innovatie. Bij vraag 22 heb ik aangegeven welk
juridisch kader de IGZ hanteert voor haar toezicht op health apps.
25
Een van de doelstellingen van het Kwaliteitsinstituut is de nieuwe website
van Kiesbeter. Kan de Minister de stand van zaken van het Kwaliteitsinstituut en van de website Kiesbeter.nl schetsen? Is de Minister tevreden
over de voortgang? Ligt de voltooiing van deze nieuwe website nog
steeds op schema, en zal deze volgens de toezegging van de Minister op
19 november zijn afgerond? Welke rol zal het Kwaliteitsinstituut spelen bij
het verzamelen van kwaliteitsinformatie?
KiesBeter is sinds 1 januari 2014 onderdeel van het voorgenomen
Kwaliteitsinstituut. De nieuwe website is vanaf begin januari 2014 in de
lucht, waarbij ook alle content van de vorige versie is overgenomen. Het
uiterlijk is vervangen en de inhoud focust zich nu meer op inhoud van
zorg: wat is goede zorg en waar wordt goede zorg geleverd. De site wordt
stapsgewijs aangevuld en verbeterd. Een goed voorbeeld hiervan is de
pagina voor diabetes. Naar dit voorbeeld zullen meer aandoeningen
worden uitgewerkt. Daarnaast wordt waar mogelijk op de nieuwe site
doorgelinkt naar websites die zich richten op specifieke zorgvragen en
waar aanvullende informatie te vinden is over kwaliteit van zorg, zoals
bijvoorbeeld www.zorgkaartnederland.nl, www.igz.nl, www.rivm.nl,
www.gezondheidsraad.nl etc. Ook heeft het Kwaliteitsinstituut een
belangrijke rol ten aanzien van het verzamelen van kwaliteitsinformatie.
3
4

Zie de beleidsregels op http://wetten.overheid.nl/BWBR0034061/geldigheidsdatum_24-10-2013
Zie de infographic van Nictiz op http://www.nictiz.nl/page/
Nieuws?mod%5BNictiz_News_Module%5D%5Bn%5D=2494

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

10

Na inwerkingtreding van de wet inzake het Kwaliteitsinstituut zijn
zorgaanbieders verplicht om informatie over de kwaliteit van geleverde
zorg hier aan te leveren.
26
Vanaf wanneer gaat het Kwaliteitsinstituut op de nieuwe website van
Kiesbeter de lekenversies van richtlijnen publiceren en dit verbinden aan
welke aanbieders deze vormen van zorg leveren en hoe deze aanbieders
presteren? Hoe gaat de Minister breder bekendheid geven aan deze
nieuwe website?
Het Kwaliteitsinstituut publiceert op de website van kiesBeter al de
lekenversies van richtlijnen voor zover deze bestaan. Patiëntenverenigingen werken vaak mee aan een patiëntenversie van een richtlijn. Zo
kunnen mensen in begrijpelijke taal lezen welke aanbevelingen en
instructies er in de richtlijn beschreven zijn. Ook staan de standpunten van
de patiëntenverenigingen in deze lekenversies. Voor nieuwe kwaliteitsstandaarden zal het Kwaliteitsinstituut de beschikbaarheid van een
lekenversie als voorwaarde stellen. Daarnaast is er, onder meer via de
website van kiesBeter, informatie beschikbaar over hoe zorgaanbieders op
verschillende onderdelen presteren. Daarmee wordt de relevante
informatie op een eenduidige, laagdrempelige en betrouwbare plek
steeds meer beschikbaar voor iedereen. Het Kwaliteitsinstituut zal zorgen
voor verdere bekendheid van de website. Ik stel me zo voor dat ook een
hulpverlener een cliënt attendeert op deze website zodat de cliënt de
mogelijkheid heeft om thuis alles nog eens rustig na te lezen.
27
De Minister schrijft dat zij nog op zoek is naar consensus over de opbouw
(infrastructuur) van individuele zorgplannen, zodat de cliënt met meerdere
aandoeningen niet geconfronteerd wordt met verschillende naast elkaar
bestaande IZP’s. Welke rol kan een elektronisch patiëntendossier daarin
spelen en maakt het wetsvoorstel houdende wijziging van de Wet gebruik
burgerservicenummer in de zorg, de Wet marktordening gezondheidzorg
en de Zorgverzekeringswet (Kamerstukken 33 509) dat mogelijk?
Om te voorkomen dat een cliënt met meerdere aandoeningen geconfronteerd wordt met verschillende naast elkaar bestaande zorgplannen is het
aan te bevelen dat zorgaanbieders hun informatie op elkaar afstemmen.
Welke informatie zorgaanbieders op welke wijze met elkaar delen wordt
door veldpartijen nader uitgewerkt in het kader van het IZP. Elektronische
dossiers en afspraken over de inhoud hiervan zijn een middel om het
eenvoudiger te maken om informatie te delen. Ik hecht hierbij aan goede
en veilige (elektronische) informatie-uitwisseling in de zorg. Hiervoor is en
wordt het onderstaande geregeld.
Op basis van de huidige wet- en regelgeving (Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) en Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst
(WGBO)) gelden regels die een veilige uitwisseling van (medische)
patiëntgegevens tussen zorgverleners moeten waarborgen. Het wetsvoorstel Cliëntenrechten bij elektronische verwerking van gegevens
(Kamerstukken 33 509) schept aanvullende randvoorwaarden voor het
eventuele gebruik van een elektronisch uitwisselingssysteem door
zorgaanbieders. Het doel is de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de patiënt. Het is de taak van de verantwoordelijke voor een
elektronische uitwisselingssysteem om ervoor te zorgen dat de elektronische gegevensuitwisseling plaatsvindt conform deze wet- en regelgeving en te borgen dat (medische) gegevens uitsluitend voor inzage
beschikbaar zijn voor die hulpverleners die daar op grond van de
geldende wet- en regelgeving recht toe hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

11

28
Is duidelijk te stellen bij welke patiënten met welke ziektebeelden, naast
patiënten met multimorbiditeit, een IZP een meerwaarde betekent voor de
behandeling van de patiënt? In hoeverre is nu het opstellen van een IZP
door een curatieve zorgaanbieder een voorwaarde bij het inkoopbeleid
van zorgverzekeraars?
Het IZP is een middel om vanuit het perspectief van de patiënt de
gezondheidsdoelen te realiseren, het is geen doel op zich of een door de
overheid opgelegde blauwdruk. Ik vind het een positieve ontwikkeling dat
veldpartijen – mede doordat patiëntenorganisaties dit onderwerp
agenderen voor het Kwaliteitsinstituut – met elkaar in overleg zijn over
een raamwerk IZP. Het is vervolgens aan zorgverleners en patiënten om te
bezien in welke gevallen en op welke wijze een IZP een meerwaarde heeft
voor de behandeling van de patiënt. Dit is één van de onderwerpen die
meegenomen kunnen worden bij het ontwikkelen of vernieuwen van
kwaliteitsstandaarden.
De beslissing over het hanteren van IZP of het opstellen ervan als
voorwaarde bij het inkopen door zorgverzekeraars zie ik als de verantwoordelijkheid van verzekeraars. Een zorgverzekeraar kan een dergelijke
eis stellen. In de praktijk is hierin variatie te zien. Dit wordt niet wettelijk of
via andere regelgeving formeel voorgeschreven. Ik wil een dergelijke
keuze ook niet voor gaan schrijven, ik laat dit over aan partijen.
29
In hoeverre denkt de Minister dat zorgverzekeraars een hinderpaal zijn
waar het gaat om de keuzevrijheid van de patiënt in plaats van dat de
patiënt baat heeft bij het optreden van zorgverzekeraars? Is de regie van
het «zorgproces» nu in veel gevallen niet in handen van de zorgverzekeraar in plaats van in de handen van zorgverlener en patiënt?
Zorgverzekeraars hebben een belangrijke rol in het stelsel. Ze worden
geacht te sturen op de betaalbaarheid en kwaliteit van zorg in het belang
van hun verzekerden. Zorgverzekeraars kopen zorg in bij zorgaanbieders
en maken daarbij afspraken over prijs en kwaliteit van de zorg. Door de
omvang van de zorgverzekeraar is hij hiertoe ook in staat. Individuele
patiënten, die afhankelijk zijn van de arts, zullen de prijs en kwaliteit niet
zo sterk kunnen afdwingen.
30
Is de Minister bereid om het IZP actief aan te bieden in het zorgproces om
te zorgen voor inzicht in het zorgproces voor de patiënt, waardoor de
participerende rol van de patiënt ook wordt vergroot?
31
Kan de Minister de stappen/mogelijkheden aangeven hoe het IZP
structureel in te bedden in het zorgproces?
Vraag 30 en 31
De patiëntenorganisaties hebben er op aangedrongen het IZP op de
agenda van het Kwaliteitsinstituut te zetten. Het Kwaliteitsinstituut
stimuleert de doorontwikkeling en onderdeel hiervan is de samenwerking
met de verschillende cliëntenorganisaties en zorgaanbieders, die hier
ieder een bijdrage kunnen leveren. Het is nu aan de partijen zelf om dit IZP
nader vorm te geven, op te nemen in kwaliteitsstandaarden en op die
manier structureel in te bedden in het zorgproces.
32
Hoe kijkt de Minister naar het vraagstuk van de oudere (kanker)patiënt in
relatie tot de toenemende eisen aan participatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

12

Dé patiënt bestaat niet en dus ook niet «dé oudere patiënt». Ik wil daarom
ook niet zondermeer de oudere patiënten apart zetten als een groep die in
zijn geheel op een andere manier benaderd moet worden.
Het ouder worden verloopt voor iedereen anders. Wel is het zo dat bij een
groot deel van de ouderen verschillende aandoeningen tegelijkertijd
ontstaan, waardoor zij meer complexe zorgbehoeften hebben. En het is
een gegeven dat mensen met het klimmen der jaren afnemende reservecapaciteiten en (sociale) hulpbronnen ervaren. Oudere mensen zijn
daardoor vaker – maar niet per definitie – kwetsbaar.
In het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO) worden screeningsinstrumenten ontwikkeld om kwetsbaarheid vroegtijdig en adequaat te
kunnen vaststellen. Daarnaast worden zorg- en ondersteuningsconcepten
getest waarmee beter met kwetsbaarheid en complexiteit van de zorg en
ondersteuning rekening wordt gehouden. Onderdeel daarvan is ook de
kwaliteit en de samenhang van het zorgaanbod, waarin de vraag van de
oudere centraal staat.
33
Hoe zorgt de Minister ervoor dat de specifieke doelgroep van oudere
patiënten met kanker meegenomen wordt in de beleidsvorming gericht op
participatie?
Ik vertrouw erop dat oudere mensen met kanker ook zullen profiteren van
algemene beleidsinspanningen gericht op de verbeteringen in de zorg en
ondersteuning, onder andere binnen het Nationaal Programma
Ouderenzorg (NPO). In dit programma hebben ouderen een belangrijke
stem. Hun problemen en wensen staan centraal. Ze praten mee over
nieuwe onderwerpen en projecten, zowel op regionaal als op landelijk
niveau. De CSO, koepel van ouderenorganisaties, ondersteunt de ouderen
binnen het NPO. Daarnaast richten meerdere projecten binnen het NPO
zich op het verbeteren en ondersteunen van de vermogens tot zelfmanagement van oudere patiënten en het verbeteren van de communicatie
tussen patiënt en hulpverlener.
De opdracht voor het NPO liep tot eind 2013. Inmiddels is voor de periode
2014- 2016 een budget van € 3 mln. per jaar beschikbaar gesteld, in
hoofdzaak om de resultaten van het programma structureel toepasbaar te
maken en te implementeren.
Daarnaast vormen ouderen een belangrijke doelgroep voor de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) en vele andere
organisaties van kankerpatiënten. Zo is de NFK recent een project gestart
«Ouderen en zelfmanagement». Dit project is opgezet om kennis over
ouderen met kanker op te doen en hen de zorg te geven waar zij recht op
hebben. Daarnaast ontvangt de NFK projectsubsidie voor het uitvoeren
van een tweetal voucherprojecten, namelijk «Kankerzorg patiëntgericht en
transparant» en «vergroten arbeidsparticipatie chronisch zieken»5.
34
Is de Minister voornemens het IZP structureel een plaats te geven in het
zorgproces?
Zie het antwoord op vraag 30 en 31.
35
Het wetsvoorstel houdende wijziging van de Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg, de Wet marktordening gezondheidzorg en de
Zorgverzekeringswet regelt o.a. het recht van de patiënt op elektronische
5

Gewijzigd Beleidskader voor subsidiering van patienten- en
Gehandicaptenorganisaties, behorend bij de Visiebrief «Bundel je kracht, samen sterk»
Kamerstuk 29 214, nr. 59 en Kamerstuk 29 214, nr. 60)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

13

inzage in en een elektronisch afschrift van het dossier. Dit bevordert de
mogelijkheid voor de patiënt om te participeren. Tegelijkertijd constateert
de RVZ dat het gebruik van vakjargon patiënten belemmert mee te praten
over de behandeling. Moet de informatie in elektronische patiëntendossiers begrijpelijk zijn voor patiënten? Wat kan een patiënt doen als hij of zij
de gegevens niet begrijpt?
De cliënt heeft op grond van de WGBO reeds recht op inzage in en
afschrift van zijn dossier, en krijgt recht op elektronische inzage van zijn
dossier. Het dossier blijft daarbij wel een dossier waar de zorgverlener zijn
bevindingen in registreert. Daar zal medische terminologie en vakjargon
een onderdeel van blijven. Als het vakjargon patiënten belemmert mee te
praten over de behandeling dan kunnen zij hun zorgverlener vragen
eventuele onduidelijkheden in het dossier toe te lichten of eventueel
gebruikt vakjargon te verduidelijken.
36
De Minister gaat in op de mogelijkheden voor «een goed gesprek». Kan zij
aangeven of ziekenhuizen op dit moment gebruik maken van het
onderdeel «intensief consult bij naderend levenseinde»? Welke toekomstige ontwikkelingen verwacht de Minister op dit terrein, gezien haar
verwijzing naar de overgang naar integrale tarieven?
Vanaf 1 januari 2014 is het mogelijk om de zorgactiviteit «goed gesprek»
of «intensief consult» te registreren. Hiermee worden deze contacten
zichtbaar in de administratie. Het is nog te vroeg om iets kunnen zeggen
over het aantal zorgactiviteiten dat wordt geregistreerd.
Ik verwacht dat deze aanvulling in de bekostiging en het invoeren van
integrale tarieven aan zorgaanbieders en zorgverzekeraars meer ruimte
geeft voor het maken van afspraken over (de vergoeding van) deze
contacten. Naast de ruimte in de bekostiging dient ook aandacht te
worden besteed aan andere zaken, zoals goede informatie over dit
onderwerp voor de patiënt en cultuurveranderingen bij zorgverleners.
37
Op welke wijze wordt aan patiënten nu duidelijk gemaakt dat zij recht
hebben op de informatie en correspondentie tussen de zorgverleners
betreffende hun zorgdossier? Waar kunnen patiënten terecht wanneer zij
klachten hebben over de beschikbaarheid van hun zorgdossier?
Patiënten worden op verschillende manieren geïnformeerd over hun
rechten. Veel zorgaanbieders vermelden dit op hun website en in
wachtkamers is hier ook vaak informatie over te vinden. Ook patiëntenorganisaties geven deze informatie, zowel passief via hun website als actief
via nieuwsbrieven. Patiënten die klachten hebben over de beschikbaarheid van hun dossier kunnen terecht bij de zorgaanbieder. De
zorgaanbieder zal met een reactie op deze klacht moeten komen. Met de
Wkkgz worden belangrijke verbeteringen doorgevoerd op het gebied van
klachtafhandeling. Uitgangspunt van deze verbeteringen is het op zoek
gaan naar een voor beide partijen (patiënt en zorgverlener) bevredigende
oplossing door in te zetten op een goed gesprek tussen patiënt en
zorgverlener over de klacht. Indien nodig kan de patiënt zijn klacht
voorleggen aan een geschilleninstantie, waar zorgaanbieders op grond
van de Wkkgz bij aangesloten moeten zijn. Daarnaast kan het inzagerecht
door de patiënt ook voor de civiele rechter worden afgedwongen.
38
Op welke wijze ontwikkelen zorgverzekeraars met zorgaanbieders nu al
praktische criteria om gewenst gedrag te belonen? Op welke manier
stuurt de Minister hierop?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

14

Zoals ik bij vraag 8 heb aangegeven voert de Orde van Medisch Specialisten op dit moment de campagne «Verstandig Kiezen». Deze campagne
is gericht op het ondersteunen van de arts en de patiënt bij het maken van
een keuze voor een behandeling. Het gesprek over deze keuze hoort thuis
in het reguliere consult. Voor die situaties waar de tijd in het reguliere
consult tekortschiet voor dit gesprek, is het vanaf 1 januari 2014 mogelijk
om de zorgactiviteit «goed gesprek» of «intensief consult» te registreren.
Hiermee wordt een dergelijk contact zichtbaar in de administratie, zodat
hier afspraken over gemaakt kunnen worden tussen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars.
39
Alleen inzage in het medisch dossier gaat niet ver genoeg. De patiënt zal
zijn eigen dossier ook moeten kunnen aanvullen met resultaten uit
zelftests bijvoorbeeld. Correspondentie over de patiënt hoort ook in het
medisch dossier. Alleen zo houdt de patiënt de regie over zijn eigen
zorgproces. Waarom heeft de Minister dit niet gelijk geregeld?
De patiënt heeft inzage in de verschillende medische dossiers die
zorgverleners voor hem bijhouden. Correspondentie over de patiënt is
hiervan een onderdeel. Er komen steeds meer middelen beschikbaar
waarmee de patiënt deze en aanvullende informatie voor zichzelf kan
samenvoegen in een persoonlijk dossier. Ik ben verheugd over deze vorm
van zelfzorg die in ontwikkeling is. Ik stimuleer daartoe de ontwikkeling
van persoonlijke dossiers waarmee patiënten hun eigen zorg kunnen
organiseren en regisseren. In regelgeving beperk ik mij tot de randvoorwaarden om goede en veilige (elektronische) informatie-uitwisseling in de
zorg mogelijk te maken. In vraag 27 heb ik aangegeven op welke wijze dit
is en wordt geregeld.
40
Hoe denkt de Minister het DBC-systeem, dat aanzet tot het draaien van
productie, in lijn te kunnen brengen met het tijd vrij maken door zorgverleners voor hun patiënten?
De uitdaging is om in een bekostigingssysteem de prikkels in de juiste
balans te brengen. Dat betekent enerzijds dat zorgverleners voldoende
moeten worden beloond voor het leveren van prestaties, mede om
wachtlijsten te voorkomen. Anderzijds moet worden voorkomen dat er
onnodige zorg wordt geleverd voor financieel gewin. In het bekostigingssysteem is er bijvoorbeeld ruimte voor het maken van afspraken over een
goed gesprek tussen de patiënt en zijn zorgverlener. In de praktijk bleek
dat deze ruimte onvoldoende werd benut, omdat er niet een herkenbare
zorgactiviteit kon worden geregistreerd voor een goed gesprek. De NZa
heeft daarom vanaf 1 januari 2014 een dergelijke zorgactiviteit toegevoegd aan het DBC-systeem, waardoor het voor aanbieders en verzekeraars makkelijker is om afspraken te maken hierover. Tegelijkertijd is het
DOT-systeem geen eindstation. Jaar op jaar moet dit systeem kwaliteitselementen en uitkomstbekostigingselementen krijgen opdat we langzaam
toegroeien naar uitkomstbekostiging.
41
Blijft de neiging niet bestaan om de meest lucratieve DBC te schrijven?
Wanneer de DBC een «goed gesprek» is bestaat er dan geen risico op
onderbehandeling? Wanneer de DBC «behandeling» is blijft overbehandeling dan niet bestaan? Kan de Minister haar antwoord toelichten?
In geen enkel bekostigingssyteem zijn onwenselijke gedragingen volledig
uit te sluiten. Bij een budgetsystematiek bestaat de kans op onderbehandeling, terwijl bij prestatiebekostiging de kans op overbehandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

15

bestaat. Ik zoek daarom continu samen met het veld naar de optimale mix.
Zo is met de overgang naar het DOT-systeem6 de keuzevrijheid voor een
zorgverlener beperkt en wordt de te declareren DBC7 bepaald op basis
van de uitgevoerde zorgactiviteiten. Door het voeren van een goed
gesprek financieel even aantrekkelijk te maken als een behandeling, wordt
de kans op over- dan wel onderbehandeling verkleind. Een zorgverlener
heeft uiteraard de plicht om te handelen in het belang van de patiënt. Dat
neemt niet weg dat bij het leveren van prestaties en het maken van de
juiste keuzes een passende financiële beloning hoort. De doorontwikkeling van het DOT-systeem is erop gericht steeds meer tot een balans in
prikkels te leiden die over- en onderbehandeling voorkomt.
42
Waaraan moet gedacht worden bij het advies dat patiënten zorgverzekeraars «formeel» aan dienen te spreken als de zorg kwalitatief onder de
maat is?
De zorgverzekeraar heeft een zorgplicht. Zoals de RVZ ook aangeeft is bij
de naturapolis de zorgverzekeraar in juridische zin de leverancier van zorg
en die zorg moet van voldoende kwaliteit zijn. Ik neem aan dat de RVZ
bedoelt dat een verzekerde zijn of haar zorgverzekeraar kan aanspreken op
het niet voldoen aan de zorgplicht als de zorg kwalitatief ondermaats is en
daar een klacht over in kan dienen.
De RVZ wijst op deze mogelijkheid omdat zij knelpunten signaleert voor
patiënten om de aanbieder zelf rechtstreeks aan te spreken en daar
eventueel een klacht in te dienen. Deze knelpunten – hoge drempels om
van de klachtenvoorziening gebruik te maken en de perceptie dat de
klachtencommissie een «verlengstuk» is van de aanbieder- neem ik weg
met het wetsvoorstel Wkkgz.
43
Wil de Minister in de eerste lijn, waaronder fysiotherapie, financiële
prikkels opnemen die de participatie van de patiënt bij het individuele
zorgproces bevorderen?
Het kabinetsbeleid is er op gericht dat mensen zo lang als mogelijk de
regie in eigen hand kunnen houden, zo lang mogelijk in hun eigen
omgeving blijven wonen en kunnen participeren in de maatschappij. Om
dit mogelijk te maken wil ik de eerstelijnszorg versterken en inzetten op
het versterken van zelfmanagement en zelfzorg. De bekostiging van zorg
moet hieraan ondersteunend zijn. Daarom heb ik met partijen in het
bestuurlijk akkoord eerste lijn afgesproken dat met ingang van 1 januari
2015 een nieuw bekostigingsmodel voor de huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg wordt ingevoerd. Dit model biedt ruimte voor verzekeraars
en aanbieders om afspraken te maken over het belonen van uitkomsten
en zorgvernieuwing, ook wanneer dit gaat om patiëntenparticipatie. Op
14 februari 2014 heb ik u het advies van de NZa over de toekomstige
bekostiging van huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg aangeboden. Ik
ben voornemens op korte termijn een definitief besluit te nemen over de
precieze wijze en het tijdpad van de invoering van het nieuwe bekostigingsmodel voor huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg. Ik zal uw
Kamer zo spoedig mogelijk over mijn besluit informeren.
Voor de fysiotherapie, en ook bijvoorbeeld de oefentherapie en ergotherapie, geldt dat de NZa geen tarieven vaststelt. Er is sprake van vrije
tarieven. De verzekeraar en aanbieder kunnen hierover onderhandelen.
Binnen die onderhandeling kunnen ook afspraken worden gemaakt over
het extra belonen van bepaalde activiteiten. Dit kan bijvoorbeeld het
6
7

DOT staat voor DBC’s op weg naar transparantie
DBC staat voor diagnosebehandelingcombinatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

16

stimuleren van e-healthtoepassingen zijn waardoor patiënten meer
therapietrouw zijn, alsook het ondersteunen op afstand waardoor een
patiënt meer zelfredzaam wordt. Sinds 1 januari 2012 heeft de NZa een
facultatieve/vrije prestatie ingevoerd voor onder andere de fysiotherapie.
Met deze facultatieve prestatie kunnen nieuwe ontwikkelingen in de zorg
sneller worden toegepast en kunnen deze makkelijker worden ingekocht
door verzekeraars. Zorgverzekeraars en zorgaanbieders zijn niet verplicht
deze toepassingen in te kopen of aan te bieden.
44
De RVZ beveelt aan om artsen op te leiden in gezamenlijke besluitvorming, want dat ontbreekt nu in de artsenopleiding. De Minister gaat
hierover praten met de Nederlandse Federatie van Universitair Medische
Centra (NFU). Hoe zorgt de Minister ervoor dat niet alleen de toekomstige
artsen hiervoor worden opgeleid, maar dat ook de huidige generatie
artsen meer leert over de gezamenlijke besluitvorming?
De NFU heeft mij laten weten dat het Raamplan Artsopleiding uit 2009 een
goede basis biedt om te werken aan gezamenlijke besluitvorming met de
patiënt, via de competenties die zijn omschreven onder de rol van arts als
samenwerker en ook als communicator.
Het Raamplan is bedoeld als «kapstok» waarmee de medische faculteiten
hun individuele curricula verder vormgeven. De explicitering van het
Raamplan wordt daarmee door de acht afzonderlijke opleidingen gedaan.
Ook hebben zij de verantwoordelijkheid om actualiteiten in de curricula te
verwerken. De NFU heeft mij laten weten dat zij verwacht dat er zeker
aandacht besteed zal worden aan de veranderende rol van de patiënt in
het zorgproces. Één van de trajecten waarin dit tot uiting komt is de
CanMedsmethode waarmee het aantoonbaar opleiden voor deze
competenties nog verder wordt versterkt.
Ondanks dat de beroepsgroepen zelf verantwoordelijk zijn voor de inhoud
van de verplichte bij- en nascholing, stimuleert VWS de invoering van de
CanMedsmethode door middel van subsidie.
45
De Minister daagt partijen uit om de effecten van gezamenlijke besluitvorming te monitoren, zowel in termen van de toegevoegde waarde voor
de ervaren kwaliteit van zorg als de kosteneffectiviteit. De Nederlandse
Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) geeft in haar reactie op de brief
aan dat deze monitoring complex is, en pleit ervoor deze monitoring te
beleggen in een breder programma, bijvoorbeeld bij ZonMw. Kan de
Minister reageren op dit pleidooi?
Ik stel de NPCF, het Platform GGZ, en Ieder(in) door middel van subsidie8
in staat om gezamenlijk een infrastructuur voor signalering en verzamelen
van cliëntervaringen op het terrein van zorg en participatie tot stand te
brengen. Daar kunnen zij ZonMW natuurlijk bij betrekken. Daarnaast
worden ontwikkelingen in ervaren kwaliteit van zorg en de kosteneffectiviteit reeds op verschillende wijzen gemonitord. De resultaten hiervan
komen onder meer via de Zorgbalans beschikbaar.
46
In de brief wordt gesproken over de mogelijkheid van een taakherschikking. Kan een overzicht worden gegeven van welke taken op welke
manier tot een herschikking moeten komen? Welke functies moeten welke
taken uitvoeren om tot deze beoogde taakherschikking te komen?
8

Gewijzigd Beleidskader voor subsidiering van patienten- en
Gehandicaptenorganisaties, behorend bij de Visiebrief «Bundel je kracht, samen sterk»
Kamerstuk 29 214, nr. 59 en Kamerstuk 29 214, nr. 60)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

17

De afgelopen periode zijn in het kader van taakherschikking wijzigingen
opgetreden in een aantal bevoegdheden. Er is een aantal nieuwe
beroepen in de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg
opgenomen. Dit zijn de physician assistant, de verpleegkundig specialist
en de klinisch technoloog. Tevens heeft een aantal verpleegkundigen de
bevoegdheid gekregen zelf geneesmiddelen voor te schrijven.
Een algemeen geldende uitspraak over de specifieke taken behorende bij
deze functies is lastig te doen; deze taken kunnen per zorginstelling
verschillend worden ingevuld. Op landelijk niveau richt ik mij op de kaders
van deze beroepen en beroepsuitoefening, die efficiënt en effectief
moeten aansluiten op de vragen in de zorg. Het uitgangspunt daarbij is de
juiste persoon op de juiste plaats.
Ten aanzien van de mogelijkheden voor taakherschikking van de ziekenhuisarts loopt op dit moment een pilot. Deze duurt tot 2018 en richt zich
op de vraag welke taken een ziekenhuisarts zou kunnen overnemen van
andere zorgverleners. Ik zal u hierover te zijner tijd informeren.
47
Op welke manier kan de Minister borgen dat binnen de opleiding en
nascholing van zorgprofessionals aandacht wordt besteed aan de
specifieke doelgroep van ouderen met kanker?
Het veld is verantwoordelijk voor de opleiding en bij- en nascholing en
bepaalt zelf op welke wijze in de opleiding en in bij- en nascholing
aandacht wordt besteed aan specifieke doelgroepen.
48
Wanneer kan de Minister de Kamer informeren over de uitkomst van het
gesprek met de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra
over de mogelijkheden om het onderwerp «gezamenlijke besluitvorming
met de patiënt» concreter in het raamplan van de artsenopleiding op te
nemen?
De uitkomst is dat de Nederlandse Federatie van Universitair Medische
Centra heeft aangegeven dat het Raamplan Artsopleiding voor het
onderwerp «gezamenlijke besluitvorming met de patiënt» een goede
basis biedt om in de artsenopleiding meer aandacht te besteden aan de
competenties die hiervoor nodig zijn. Voor meer informatie over de wijze
waarop zij dit realiseren verwijs ik u graag naar het antwoord op vraag 44.
49
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat ook oudere patiënten worden
meegenomen in de beleidsvorming gericht op participatie?
Zie het antwoord op de vragen 32 en 33.
50
Hoe ondersteunt de Minister zorgverzekeraars en zorgaanbieders om de
effecten van gezamenlijke besluitvorming te monitoren?
Zorgaanbieders en – verzekeraars zijn mijns inziens prima in staat om zelf
te bepalen wat zij op welke wijze willen monitoren. Ik zie geen reden om
hen op dit punt extra te ondersteunen. Zoals ik bij vraag 45 heb toegelicht
ontvangen de koepels en platforms van patiëntenorganisaties wel
subsidie, waarmee zij zelf kunnen kiezen welke effecten zij in de zorg
willen monitoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 506

18