NON

W
Adre9

‘Malietoren’
Bezuidenhoutseweg 12

Ministerie van Veiligheid en Justitie
Directie wetgevmg

Den Haag
Poetadree

Postbus 93002
2509 AA Den Haag
Telefoon

070 349 02 49
Tele fax
070 349 03 00

Den Haag

30 november 2010

Betreft: internetconsultatie voorontwerp van wet houdende aanpassing van het
wetboek van burgerlijke rechtsvordering in verband met de wijziging
van het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bescheiden.

Geachte heer
VNO-NCW heeft kennis genomen van bovengenoemd voorontwerp van wet en
maakt graag gebruik van de gelegenheid daarop te reageren. Zij beoordeelt het
voorontwerp vooral met het oog op de toenemende claimcultuur in Nederland.
Bij invoering van de bestaande regelingen voor de exhibitieplicht in 1988 en
2001 heeft de wetgever zeer bepaald oog gehad voor de gevaren, in het bijzonder
van fishing expeditions, die verbonden zijn aan verruiming van procesrechtelijke
mogelijkheden om toegang te krijgen tot bescheiden waarover een partij of een
derde beschikt. Het voorstel beoogt verruiming van de exhibitieplicht.
VNO-NCW merkt ten eerste op dat in de praktijk geen behoefte bestaat aan
verruiming. Het adagium van de wetgever bij de invoering van de exhibitieplicht
in zijn huidige vorm was dat een bezitter van een document niet nodeloos lastig
gevallen mag worden. VNO-NCW vreest dat door het schrappen van een groot
aantal waarborgen in het voorontwerp een ongewenste toename van
documentverzoeken zal worden gedaan die bovendien kunnen leiden totfishing
e.~pitions en de weg openen tot een ongebreidelde claimcultuur.
Voorts lijkt het voorontwerp met name oog te hebben voor het gezichtspunt van
partijen die documenten willen opvragen, terwijl ook de belangen van degene die
documenten onder zich hebben gewogen moeten worden. De wetgever dient ook
thans opnieuw oog te houden voor het gevaar dat met de wetswijziging een
instrument vergelijkbaar met het Angelsaksische discovery of disciosure wordt
ingevoerd. Daarnaast dient de wetgever rekening te houden met de kosten en
lasten die het voorstel met zich brengt: meer procederen, leidt tot meer kosten.
Dit doet afbreuk aan het Nederlandse vestigingsklimaat.

DE VERENIGING VNO-NCW IS LID VAN BUSINESSEUROPE EN ICC

v

ON

BTad

2
VNO-NCW is van mening dat het bestaande artikel 843a Rv in de praktijk
voldoet en dat wijziging niet alleen niet nodig, maar ook niet wenselijk is. Het
wetsvoorstel zou derhalve niet dienen te worden ingediend.
De bezwaren van VNO-NCW tegen de voorgestelde verruimingen zijn
opgenomen in de bijlage. Wellicht ten overvloede tekent zij daarbij aan dat de
aangegeven verbetermogelijkheden niet mogen worden opgevat als een
instemming met het voorontwerp, maar gezien moeten worden als illustratie van
de gebreken daarin.
Tot nadere toelichting zijn wij gaarne bereid.
Hoogachtend,

Drs. C. Oudshoorn

Directeur Beleid

Bijlage

ON
Bijlage

Commeaitaar VNO-NCW d.d. 24 november 2010 op het voorontwerp van wet houdende
aanpassing van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering in verband met de wijziging
van het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bescheiden.
Inleiding: huidige regeling
Waar in het verleden een partij (slechts) een onderhandse akte kon opvragen waarbij zij zelf
partij was maar die zij niet (meer) in bezit had, heeft de wetgever met de invoering van artikel
~43a Rv in 1988 en de aanpassing van die bepaling in 2001 gekozen voor een exhibitieplicht die
zich met beperkt tot onderhandse akten. Deze bijzondere exhibitieplicht betreft het geven van
inzage, of een afschrift of uitireksel van bepaalde bescheiden en kan binnen en buiten een geding
worden ingeroepen.
De wetgever heeft geen algemene exhibitieplicht willen invoeren en heeftfishing expeditions
willen beletten. Aan de toewijsbaarheid van een vordering op grond van het huidige artikel 843a
Rv zijn dan ook in lijn met de strekking van het artikel drie cumulatieve voorwaarden
verbonden:
de eiser of verzoeker moet een rechtmatig belang hebben bij de toewijzing van de
vordering;
eiser kan slechts inzage vragen in bepaalde bescheiden; en
het verzoek moet gaan om documenten die zien op een rechtsbetrekking waarbij eiser
en gedaagde partij zijn.
Een gedaagde is niet verplicht documenten te overleggen indien:
hij uit hoofde van zijn ambt, beroep of betrekking tot geheimhouding is gehouden en de
stukken uitsluitend uit dien hoofde te zijner beschildcing staan;
hij gewichtige redenen heeft om de documenten niet te overleggen; of
een behoorlijke rechtsbedeling ook zonder verschaffing van de gevraagde gegevens is
gewaarborgd.
-

-

-

-

-

-

Ontwerp dat ter consultatie is voorgelegd
Het voorstel dat thans voorligt voorziet in een verruiming van de exhibitieplicht door het
schrappen van de vereisten ‘rechtmatig belang’ en ‘behoorlijke rechtsbedeling’, invoering
van een eenzijdig appèlverbod en een versoepeling van het vereiste dat een verzoeker partij
moet zijn bij een rechtsbetrekking. Ook wordt in het voorstel geëxpliciteerd dat ook stukken
die zich onder derden bevinden opgevraagd kunnen worden.
Een van de doelen die volgens de concept-toelichting met de wijziging wordt beoogd, is
vergroting van de equality ofarms tussen degene die over informatie beschikt en degene die dit
nodig heeft ter onderbouwing van zijn stellingen. Daarnaast beoogt het voorstel blijkens de
toelichting de exhibitieplicht een gelijkwaardiger status te ge~en ten opzichte van andere
bewijsmiddelen. Ten slotte merkt de toelichting op het voorontwerp herhaaldelijk op dat
geen materiële veranderingen worden beoogd ten aanzien van de bescherming van degene die
documenten onder zich heeft en dat waarborgen zijn opgenomen omflshing expeditions te
voorkomen.
—

—

1
Bijlage

Wijziging niet nodig
Het voorstel pleit voor wettelijke verruiming van de exhibitieplicht omdat kort gezegd weinig
gebruik zou worden gemaakt van de mogelijkheden een dergelijk verzoek te doen. Een
belangrijke reden zou daarvoor de onduidelijkheid over de reikwijdte van artikel 843a zijn.’
VNO-NCW wijst erop dat die informatie is gebaseerd op de studie ‘Uitgebalanceerd’ en vervat is
in een Kamerstuk daterend uit begin 2007.2 De recente studie van Sijmonsma logenstraft die
gedachte: die studie laat zien “dat er de afgelopen jaren gretig gebruik is gemaakt” van de
exhibitieplicht en dat’~ [... ] vooralsnog niet blijkt dat art. 843a Rv een te beperkte strekking
heeft”.3 De stelling dat te weinig gebruik is gemaakt van de exhibitieplicht is volgens Sijmonsma
zelfs “echt onjuist”; hij betoogt dat die stelling “getuigt van onzorgvuldig onderzoek”.4
Overigens staat hij niet alleen in zijn kritiek op voorstellen tot verruiming van de exhibitieplicht.5
De noodzaak tot verruiming is dus allerminst aangetoond. Daar komt bij dat zonder deugdelijke
analyse, die ontbreekt, onduidelijk is waarom het artikel zou moeten worden aangepast op een
wijze die alle waarborgen voor degene die op voet van het artikel tot exhibitie wordt
aangesproken, teniet doet. De wetgever heeft in 1988 met de invoering van het huidige artikel
843a Rv en met de wijziging in 2001 een zorgvuldig evenwicht gezocht tussen de belangen van
degene die het artikel inroept enerzijds, en de belangen van tot exhibitie aangesprokene
anderzijds.6
In het voorgestelde, herziene artikel wordt dat evenwicht verlaten, zonder dat duidelijk wordt
gemaakt waarom dat noodzakelijk zou zijn of waarom het nieuw voorgestelde evenwicht redelijk
zou zijn. Hoewel in de toelichting op het voorontwerp op verscheidene plaatsen wordt
aangegeven dat geen materiële veranderingen worden beoogd ten aanzien van de bescherming
van degene die documenten onder zich heeft en datfishing expeditions voorkomen dienen te
worden, volgt uit de tekst van het voorstel iets anders. Het voorstel biedt weinig bescherming aan
gerechtvaardigde belangen van degene die op voet van het artikel tot exhibitie van bescheiden
wordt aangesproken, en biedt eisers niet alleen ruime mogelijkheden om stukken op te vragen,
ter staving van eerder door hen in rechte ingenomen posities (de oorspronkelijke strekking van
art. 843a Rv), maar ook mogelijkheden om op zoek te gaan naar aanknopingspunten voor een
procedure. Met dat laatste verkrijgt de voorgestelde regeling trekken van de discovery en
disciosure regelingen uit het Amerikaanse en Engelse procesrecht, zonder dat daartegenover de
waarborgen voor de positie van de gedaagde staan die die systemen ook kenmerken.
—

—

Zie: MvT, Wetsvoorstel houdende de aanpassing van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering in verband met
de wijziging van het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bescheiden, p. 5, via:
http://www.internetconsultatie.nh,’inforinatieverschaffingJdocument/21 5 (geraadpleegd 20 oktober 2010)
2 Zie: W.D.H. Asser, H.A. Groen en J.B.M. Vranken, Uitgebalanceerd Eindrapport fundamentele herbezinning
Nederlands burgerlijk procesrecht, Leiden: Boom Jurisdische Uitgevers, 2006, paragraaf 6.5.3.2. en 6.6, en
Kamerstukken 1130951, nr. 2, p. 16
~ J.R. Sijmonsma, Het inzagerecht; Artikel 843a van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Deventer:
Kluwer 2010, p. 79.
J.R. Sijmonsma, o.c., p. 82
‘~

Zie: J. Ekelmans, Een onbalans in de eindbalans: de exhibitieplicht revisited, in TCR 2006, p. 101-102 en M.
Ynzonides, Uitgebalanceerd, in ‘Beschouwingen over het Eindrapport Fundamentele Herbezinning Nederlands
Burgerlijk Procesrecht’, Procesrechtelijke reeks NvvP, nr. 16, Den Haag: Boom Juridische Uitgevers, 2007.
Vergelijk o.a. MvT 26 855, p. 188 voorwaarde voor de mogelijkheid van een vordering op grond van artikel 843a
is dat daardoor een “rechtmatig belang” komt vast te staan alsmede dat het gaat om “bepaalde” bescheiden. Door
deze beperkingen kunnen zogenaamdefisliing expeditions worden voorkomen.

2

ON
Bijlage

Nederland is anders dan de VS en veel Angelsaksische landen in het verleden terughoudend
geweest met de exhibitieplicht. Zo is het houden van een pre-trial discovery in het kader van een
rogatoire commissie zelfs geheel uitgesloten: Nederland heeft een voorbehoud gemaakt bij
artikel 23 van het Haags bewijsverdrag7. Nederland heeft daarbij aangegeven dat geen uitvoering
gegeven zal worden aan verzoeken die er op neerkomen dat personen verplicht worden aan te
geven welke documenten zij in hun bezit e.q. ter beschikking hebben om op grond daarvan een
procedure te kunnen starten of hen te verplichten die documenten over te leggen. Tegen die
achtergrond doet het voorontwerp vreemd aan.
De rechtssystemen van de VS en veel Angelsaksische landen bieden een partij die in rechte
wordt aangesproken in het algemeen een verdergaande bescherming tegen ongerechtvaardigde
vorderingen (vexatious claims) dan het Nederlandse recht. In het stadium voordat overgegaan
wordt tot discovery kan een claim worden afgedaan indien, zelfs als de gestelde feiten juist
zouden zijn, dit niet tot toewijzing kan leiden (summazy dismissal). Hierdoor komen
documentverzoeken die niet tot schraging van de vordering kunnen leiden, al bij voorbaat niet
aan de orde. Bovendien geldt dat documenten waarvan in het kader van een procedure discoveiy
is gelast uitsluitend gebruikt mogen worden in diezelfde procedure en dan ook zonder rechterlijk
verlof niet verder mogen worden verspreid of voor een ander doel worden gebruikt. Voorts geldt
in veel Angelsakische landen een vergaand ‘afgeleid’ verschoningsrecht voor correspondentie
met onder meer advocaten (waaronder in de Verenigde Staten ook worden verstaan
bedrijfsjuristen), en tenslotte kent bijvoorbeeld het Engelse recht naast regelingen die een
regeling buiten rechte pogen te bevorderen een regeling inzake kostenveroordeling die eisers er
in het algemeen van zal weerhouden lichtvaardig te claimen. Al deze waarborgen ontbreken in
het Nederlandse recht. Uitbreiding van de exhibitieplicht zonder het tegelijkertijd opnemen van
waarborgen voor de gedaagde of gedaagde partij draagt niet bij aan de equality ofarms maar
staat daar haaks op. Eventuele uitbreiding van de exhibitieplicht dient steeds te worden geplaatst
tegen de achtergrond van het fair trial-beginsel en mitsdien dienen daarbij de zo even genoemde
elementen volledig te worden betrokken in wijziging van het stelsel. Het consultatiedocument
geeft hiervan echter geen blijk.
VNO-NCW is van mening dat het huidige artikel 843a Rv in de praktijk voldoet en dat een
wijziging niet alleen niet nodig, maar ook niet wenselijk is. Het bestaande artikel biedt, zeker als
het bezien wordt in samenhang met andere instrumenten zoals het (voorlopig) getuigenverhoor
en het ambtshalve opvragen van stukken (artikel 22 Rv), eisers en de rechter voldoende
mogelijkheden om informatie beschikbaar te krijgen die eisers daadwerkelijk nodig hebben om
hun kansen in een eventueel door hen aan te spannen geding in te schatten cq. hun stellingen in
een eenmaal door hen aangespannen geding te onderbouwen, of, in geval van art. 22 Rv, die de
rechter wenst in te zien met het oog op de berechting van het geschil. In het voorstel slaat de
balans zoals hiervoor ook al aangegeven door in het nadeel van de verwerende partij: de
verruiming van de exhibitieplicht en het afschaffen van hoger beroep gaat ten koste van de
gerechtvaardigde belangen van degenen die informatie onder zich hebben en deze om
gerechtvaardigde redenen (bijvoorbeeld voorkomen vanfishing expeditions) niet willen
openbaren. In het hiernavolgende zullen kort de meest significante wijzigingen van de nieuwe
voorstellen worden besproken, met daarbij de kanttekeningen van VNO-NCW.
—

—

—

—

-

Tractatenblad 1981, nr. 7072

1
Bijlage

Criterium ‘rechtmatig belang’

Het vereiste dat een eiser rechtmatig belang moet hebben bij exhibitie van het stuk waarvan hij
exhibitie verlangt, is in het nieuwe voorstel komen te vervallen. Uit de concept Toelichting blijkt
dat met het weglaten van ‘rechtmatig belang’ geen inhoudelijke wijziging van het artikel wordt
beoogd. De Toelichting verwijst in dat verband naar artikel 3:303 BW op grond waarvan
niemand een rechtsvordering toekomt zonder voldoende belang en voegt eraan toe dat “het voor
zich [spreekt] dat het daarbij om een rechtmatig belang gaat.”8
In de literatuur (zie Sijmonsma en de daar aangehaalde publicaties) bestaat overeenstemming dat
het begrip ‘rechtmatig belang’ in het huidige art. 843a Rv met name dient om te voorkomen dat
een eiser gaat vissen naar documenten9, hetgeen wordt bevestigd in de rechtspraak. Het begrip
‘rechtmatig belang’ moet worden opgevat als ‘bewijsbelang’: eiser dient de stukken waarvan hij
exhibitie vordert nodig te hebben ter staving van een door hem te bewijzen stelling.’0 Indien een
stelling niet wordt betwist of niet relevant is voor het geding bestaat geen rechtmatig belang bij
het opvragen van documenten ter ondersteuning van die stelling.” Artikel 3:303 BW moet echter
terughoudend getoetst worden door de rechter en in het algemeen moet voldoende belang bij de
eiser worden verondersteld. Het is dus aan degene van wie de exhibitie wordt verlangd, de
afwezigheid van een belang van de verzoeker te stellen en te bewijzen: dit is de omgekeerde
wereld. Op dit punt gaat de Memorie van Toelichting in het geheel niet in. VNO-NCW meent dat
die omkering volstrekt ten onrechte is enfishing expeditions in de hand werkt.
VNO-NCW meent dat het verzoek tot verstrekken van informatie er niet op gericht mag zijn om
bescheiden te verkrijgen ter onderbouwing van een vorderingsrecht waarvan men überhaupt niet
of met (voldoende) zekerheid weet of men dit geldend kan maken.’2 De Memorie van
Toelichting van het nieuwe voorstel zou op dit punt moeten aansluiten bij de parlementaire
geschiedenis van het huidige artikel 843a Rv waaruit blijkt dat een exhibitieverzoek alleen kan
worden gedaan voor stukken waarvan de inhoud bekend is aan een partij, maar die zij niet in
haar bezit heeft.
Aldus rijst de vraag of het (algemenere) artikel 3:303 BW in de praktijk dezelfde mate van
bescherming zal kunnen bieden als het nu in art. 843a Rv opgenomen vereiste dat degene die
inzage in bescheiden verlangt rechtmatig belang heeft bij inzage in die bescheiden. Het gaat er
immers niet om of iemand belang heeft bij de vordering tot inzage maar of hij rechtmatig belang
heeft bij inzage in het stuk waarin hij inzage verlangt. Waar het voorstel blijkens de toelichting
op dit punt geen materiële wijziging beoogt ten opzichte van de huidige regeling, dient het
rechtmatig belangeriterium, dat in de huidige regeling een belangrijke waarborg biedt tegen ook
~ Zie: M~’T, Wetsvoorstel houdende aanpassing ~an het wetboek van burgerlijke rechtsvordering in verband met de
wijziging van het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bescheiden, p. 6.
~ J.R. Sijinonsma, o.c., p. 118.
‘° Zie ook: J.M. Barendrecht & W.A.J.P. van den Reek, ‘Exhibitieplicht en bewijsbeslag’, WPNR 6155 (1994), p.
739-745 en W.A. Hoyng, ‘Vier procesrechtelijke wensen? In: B.W.M. Nieskens lsphording e.a. (red), ‘In het nu dat
worden zal’ (Schoordijkbundel), Deventer: Kluwer 1991, p. 105-118.
In de concept toelichting (p. 9) worden de nadelige effecten van fishing expeditioi,s overigens kennelijk voor lief
genomen: een actie “op grond van het huidige recht” zou openstaan tegen een ongeoorloofdefishing expidition.

Onder welke omstandigheden een dergelijke vordering zou kunnen slagen maakt de toelichting niet duidelijk,
evenmin als zij uitlegt hoe een dergelijke vordering de schade kan redresseren die ontstaat als de rechtbank ten
onrechte inzage in bescheiden toestaat. Dat wordt afgedaan met de zinsnede: “dat de schade zich niet steeds
eenvoudig laat bepalen, doet daaraan niets af.”
12 Zie ook: J.G.A. Linsen, noot bij HR 6 oktober 2006, JBPR 2007, nr. 6.

4

N (0) N
Bij1age~

onder de nieuwe regeling kennelijk niet toegestane fishingexpeditions, naar het oordeel van
VNO-NCW dan ook te worden gehandhaafd.
Slechts ‘partij bij rechisbetrekking’ is gerechtigd tot inzage
In de toelichting bij het voorgestelde artikel 162a Rv is vermeld dat onder het begrip
rechtsbetrekking “alle burgerrechtelijke betrekkingen tussen private partijen [zijn te] verstaan”,
waaronder begrepen verbintenissen uit onrechtmatige daad, ongerechtvaardigde verrijkjng en
onverschuldigde betaling. Het begrip ‘partij bij een rechtsbetrekking’ zou ruim moeten worden
uitgelegd. ‘~ VNO-NCW is van mening dat geen verruiming gewenst is ten opzichte van het
huidige artikel 843a Rv.
In het geval de voorgestelde ruime uitleg van de zinsnede ‘partij bij een rechtsbetrekking’
gehandhaafd blijft, kan dit leiden totfishing ~peditions, waarbij een partij slechts een
vermeende onrechtmatige daad behoeft te construeren om te vallen binnen het begrip ‘partij bij
een rechtsbetrekking’ en zodoende aanspraken te maken op inzage van bepaalde documenten.
VNO-NCW wijst in dit licht ook op belangenorganisaties (zie: artikel 3:305a BW) die bij ruime
uitleg van het begrip ‘partij bij een rechtsbetrekking’, nog vaker dan thans gebeurt,
documentverzoeken zullen doen.
—

—

Eenzijdig appèlverbod en procedurele aspecten
In het huidige voorstel wordt hoger beroep van een toewijzende beslissing op het verzoek tot
overlegging van bescheiden uitgesloten. Dit is een significante, en wat betreft VNO-NCW uiterst
ongewenste, wijziging van het huidige artikel.
Op dit moment kan indien het exhibitieverzoek wordt ingesteld als zelfstandige vordering bij
dagvaarding op grond van artikel 332 Rv hoger beroep worden ingesteld. Indien het verzoek
wordt gedaan als incident, staat tussentijds hoger beroep op grond van artikel 337 lid 1 Rv niet
open zonder voorafgaand verlof van de rechtbank. Dit appèlverbod is in de praktijk evenwel
genuanceerd en ondermeer de hoven Den Haag en Den Bosch achten tussentijds hoger beroep
zonder voorafgaand verlof wel mogelijk.’4
Door het afschaffen van het (tussentijdse) hoger beroep wordt een partij die opgevraagde
documenten niet wenst af te geven een zeer belangrijke instantie onthouden, terwijl, in het geval
van een afwijzende beslissing, de partij die aanspraak maakt op de stukken wel in hoger beroep
kan gaan. Daarmee komen de verhoudingen scheef te liggen: een gedaagde die door de
rechtbank gelast wordt een stuk te overleggen moet dat doen, ook als de rechtbank daarbij een
onjuiste wetsuitleg heeft gegeven en dat een eiser op een spoor zet dat hij voorheen niet
bewandelde. De eiser kan over zijn vordering tot inzage doorprocederen in hoger beroep en
cassatie zonder verlies van instantie. Naar het oordeel van VNO-NCW strijdt dit met de idee van
equality qfarrns enfair trial. De Memorie van Toelichting wijst er slechts op dat de artikelen
204 lid 2 en 188 lid 2 Rv evem~nin een hogere voorziening is toelaten ingeval van toegewezen
verzoeken tot ondermeer voorlopig deskundigenbericht, bezichtiging en voorlopig
getuigenverhoor. VNO-NCW meent dat deze vergelijking mank gaat nu het gevaar van.fishing
‘~ Met een partij wordt gelijk

gesteld degene die bij de rechtsbetrekking een zodanig belang heeft dat hij met een

partij op één lijn kan worden gesteld. Zie: MvT, Wetsvoorstel houdende aanpassing van het wetboek van burgerlijke
rechtsvordering in verband met de wijziging van het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bescheiden, p. 11.
14 J.R. Sijmonsma, o.c. p. 228.

5

1
Bijlage

expiditions (en ook van onbedoelde ‘bijvangsten’) bij verzoeken tot overlegging van documenten
vele malen groter is dan bij de andere (voorlopige) bewijsmiddelen die worden genoemd. Dit
klemt te meer nu de vereisten van rechtmatig belang en behoorlijke rechtsbedeling in het
voorontwerp zijn vervallen. De meer directe betrokkenheid van de rechter zelf bij de eerste twee
genoemde verzoeken (op grond van artikel 204 en 188 Rv) brengt mee dat die rechterfishing
expeditions voortdurend in de gaten kan blijven houden, terwijl bij een verzoek tot overlegging
van documenten de betrokkenheid van de rechter ophoudt met het eenmalig toewijzen van het
verzoek. Daarom bestaat juist bij laatstgenoemde verzoeken behoefte aan, en in het kader van de
fair trial-gedachte zelfs de noodzaak tot, de mogelijkheid van een nader rechtsmiddel in de vorm
van hoger beroep bij toewijzende verzoeken.
Daarnaast komt het voorstel een uniforme uitleg van de nieuwe regeling niet ten goede:
VNO-NCW vreest dat bij gebrek aan jurisprudentie van hogere instanties, rechtbanken
verschillende criteria zullen toepassen bij het toewijzen van een exhibitieverzoek. Het eenzijdig
appèlverbod komt de rechtszekerheid niet ten goede.
VNO-NCW meent dat het ~oorste1 gewijzigd dient te worden en moet aansluiten bij de huidige
rechtspraktijk waar (tussentijds) hoger beroep in exliibitieverzoeken wel mogelijk is.
Ook andere procedurele aspecten van het voorstel acht VNO-NCW problematisch. In het geval
een documentverzoek gedaan wordt in een reeds aanhangig geding kan dit in het voorstel “op
verlangen van een partij” gebeuren. Het voorstel stelt geen verdere vorrnvereisten, en uit de
toelichting blijkt dat het verzoek in elk stadium van het geding kan worden gedaan dus ook
mondeling, tijdens pleidooi. Ook die lijn doet geen recht aan de gerechtvaardigde belangen van
de gedaagde. VNO-NCW meent dat een verzoek deugdelijk gemotiveerd moet zijn conform de
eisen die (in het voorstel) gesteld zijn aan het verzoekschrift (zie: artikel 1 62b lid 4 Rv), zodat de
aangesprokene zich tegen het exitibitieverzoek kan verweren en de rechter kan beoordelen of
voldoende gronden voor toewijzing bestaan.
-

Kosten
In de toelichting wordt gesteld dat het voorstel “geen nieuwe informatieverplichting jegens de
overheid met zich [brengt]” en dat om die reden geen sprake zou zijn van administratieve
lastenverzwaring.’5 Die opvatting miskent dat de voorgestelde verruiming van de exhibitieplicht
beoogt dat van dat recht meer gebruik gemaakt zal worden en dat dit waarschijnlijk niet tot
minder procedures zal leiden, zoals de toelichting aanneemt, maar juist tot meer procedures. Het
Nederlandse bedrijfsleven verwacht meer documentverzoeken mede door verzoeken gedaan
door belangenverenigingen. Ook zullen documentverzoeken wellicht gebruikt gaan worden voor
publicitaire doeleinden. De procedures die hiermee gemoeid zijn, zullen leiden tot een
aanzienlijke belasting van de rechterlijke macht, en tot aanzienlijke kosten voor het
bedrijfsleven.
Dat laatste lijkt de opsteller van het ontwerp zich overigens wel te realiseren, waar in de
toelichting wordt opgemerkt dat het risico wordt onderkend dat de uitbreiding van het recht op
afschrift van bescheiden tot forse kosten aanleiding kan geven. 6 De Amerikaanse en Engelse
—

15 MvT, Wetsvoorstel houdende aanpassing van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering in verband met de
wijziging van het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bescheiden, p. 10.
16 Zie: MvT, Wetsvoorstel houdendende aanpassing van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering in verband met

de wijziging van het recht op inzage, afschrift of uittreksel van bescheiden, p. 8.

6

ON
Bijlage

praktijk wijzen uit dat het opvragen van elektronische documenten en e-mails vaak zeer
tijdrovend en kostbaar zijn. In het voorstel (art. 162a lid 1 Rv) is bepaald : “degene die
gerechtigd is tot inzage, afschrift of uittreksel van bepaalde bescheiden, draagt de met het
verschaffen samenhangende kosten”. Dit dient te gelden voor alle kosten die samenhangen met
een dergelijk verzoek en in gevallen waarin het zoeken van de gevraagde documenten een
simpele kopie te boven gaat, dient een voorschot te worden toegekend voor de kosten die
samenhangen met het zoeken. Voorts dient de regeling te voorzien in financiële garantstelling
door degene die de regeling inroept, zoals ook in het Engelse recht voorkomt.
Derden, privacy en confidentialiteit
Het voorstel expliceert dat documenten die zich onder derden bevinden ook opgevraagd kunnen
worden bij deze derden. Zeker waar het belangen van derden betreft die geen partij zijn bij een
geschil moet terughoudend worden omgegaan met een exhibitieverzoek. Ook een derde die een
document bezit moet niet onnodig lastig worden gevallen. Het feit dat een document zich bij een
derde bevindt, moet er bovendien niet toe leiden dat bepaalde waarborgen die zouden gelden als
het document zich niet bij die derde zou bevinden, komen te vervallen. Te denken valt aan de
situatie dat correspondentie van een advocaat met zijn cliënt zich bij een derde bevindt en daar
wordt opgevraagd. In dat geval zou dit document, vanwege het vertrouwelijke karakter van de
correspondentie tussen cliënt en advocaat dat normaal gesproken onder het verschoningsrecht
valt, niet opgevraagd moeten kunnen worden. Een andere situatie: documenten van een
overheidsorgaan waarvan op grond van de Wet Openbaarheid Bestuur geen inzage verlangd kan
worden die zich bij een derde bevinden, zouden evenmin opgevraagd mogen worden wanneer
deze zich bij een derde bevinden. Ongetwijfeld zijn er meer voorbeelden te bedenken.
Ook dient een verzoek niet te worden ingewilligd wanneer dit in strijd is met de Wet
Bescherming Persoonsgegevens.
Het huidige voorontwerp voorziet in geen van deze gevallen en de toelichting bespreekt deze
evenmin. Hierdoor kan de situatie ontstaan dat door een document op te vragen bij een derde,
oorspronkelijke waarborgen (zoals verschoningsrechten, waarborgen onder de Wet
Openbaarheid Bestuur, etc.) komen te vervallen. Dit kan niet de bedoeling zijn. Het
verschoningsrecht of een andere reden waarom een document niet overgelegd behoeft te worden
dient het document ‘te volgen’.
Ten slotte: uitgangspunt moet zijn zoals het geval is in onder meer het Verenigd Koninkrijk
dat gebruik van een opgevraagd document beperkt blijft tot het doel waarvoor het is opgevraagd:
ter onderbouwing van de stelling, al dan niet in het kader van een procedure. In elk geval dient
het document niet verder worden verspreid of geopenbaard. Dat dient in de wet te zijn
opgenomen en niet afhankelijk te zijn van een door de rechter mogelijk opgelegde
voorwaarde. Dit kan door artikel 29 lid 1 Rv sub b te vernummeren tot sub c en een nieuw sub c
toe te voegen, luidende: “bescheiden die een partij heeft verkregen op grond van paragraaf 3a
van afdeling 9 van de tweede titel van dit boek”.
—

—

—

—

—

—

Welke documenten/Verschoningsrecht
Het voorstel is niet duidelijk welke documenten wel en niet opgevraagd kunnen worden en voor
welke documenten een verschoningsrecht bestaat. Het verschoningsrecht in het huidige voorstel
wordt bepaald door de vraag wie het document in zijn bezit heeft. Dit zou onzes inziens

NÔN
Bijlage

uitgebreid moeten worden tot de vraag wie het document heeft opgesteld (zie ook het punt
hierboven; het verschoningsrecht dient het document ‘te volgen’). Heeft de opsteller van het
document een verschoningsrecht, dan zou dit document, ook als zich dit onder iemand die geen
verschoningsrecht heeft bevindt, niet overgelegd te hoeven worden. Anders zou dit tot uitholling
van het verschoningsrecht leiden.
Het voorstel zou zo moeten worden aangepast dat stukken van de hand van en stukken die zich
onder een advocaat in loondienst bevinden integraal onder het verschoningsrecht vallen. Ook
dienen interne stukken, zoals interne e-mailcorrespondentie, notulen van vergaderingen en
bestuursbesluiten, uitgezonderd te worden van de exhibitieplicht. Ditzelfde geldt voor
documenten waartoe de bezitter jegens een derde tot vertrouwelijkheid is gehouden.
—

—