Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

755
Vragen van het lid Braakhuis (GroenLinks) aan de staatssecretaris van
Financiën over artikelen in het FD over belastingontwijking (ingezonden
28 september 2011).
Antwoord van staatssecretaris Weekers (Financiën) (ontvangen 23 november
2011).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de artikelen «Coöperatie als fiscale vluchtroute»,
«Fiscale coöperatie schaadt imago», «Nederland fiscaal zeer in trek» en
«Nederland in trek bij multinationals» uit het FD van 12 september jl. en van
het artikel «Accountant roert zich te weinig in debat» uit het FD van 13 september jl.?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Kunt u aangeven waarom voor coöperaties een vrijstelling van de dividendbelasting geldt?
Klopt het dat volgens de belastingdienst wel dividendbelasting kan worden
geheven indien een coöperatie deel blijkt uit te maken van een beleggingsstructuur en de belastingdienst gaat ervan uit «dat dat een klein aantal is»?
Kunt u aangeven bij hoeveel van de genoemde 5 062 coöperaties sprake is
van een beleggingsstructuur? Kunt u verder aangeven in hoeveel van die
gevallen dividendbelasting wordt geheven?
Antwoord 2 en 3
De coöperatie is in beginsel niet inhoudingsplichtig op grond van de Wet op
de dividendbelasting 1965. Winstuitkeringen door coöperaties kunnen wel in
de heffing van de Nederlandse vennootschapsbelasting worden betrokken,
ingeval sprake is van een aanmerkelijk belang in een coöperatie dat niet tot
het ondernemingsvermogen behoort.
In het Belastingplan 2012 is voorgesteld om coöperaties in bepaalde situaties
uitdrukkelijk inhoudingsplichtig te maken voor de dividendbelasting. Het gaat
hier om een anti-misbruikmaatregel tegen gevallen waarin om fiscale
redenen coöperaties zonder reële betekenis in een structuur worden tussen
geschoven om belasting te ontgaan.

ah-tk-20112012-755
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

In de bovengenoemde artikelen wordt aangegeven, dat de Kamers van
Koophandel in 2010 5 062 coöperaties telden. Bij de Kamer van Koophandel
worden alle coöperaties ingeschreven. Het is mij echter niet bekend hoeveel
coöperaties deel uitmaakten van een internationale structuur. De Belastingdienst registreert dit niet afzonderlijk. Er is bij deze coöperaties geen
dividendbelasting geheven, omdat deze coöperaties niet binnen de reikwijdte
van de dividendbelasting vallen. Zoals hiervoor is aangegeven zal in het
geval er sprake is van een aanmerkelijk belang in een coöperatie dat niet tot
het ondernemingsvermogen behoort, wel belastingplicht voor de vennootschapbelasting aanwezig zijn.
Vraag 4 en 5
Acht u de gesignaleerde trend wenselijk dat op de adressen van trustkantoren
coöperaties met uitgesloten aansprakelijkheid worden ingeschreven? Zo niet,
welke stappen bent u voornemens te nemen om deze groeiende praktijk te
stoppen?
Acht u het wenselijk dat leden van een coöperatie gevestigd zijn op fiscaal
mild terrein of in belastingparadijzen als de Kaaiman- of Kanaaleilanden,
Bermuda of Delaware?
Antwoord 4 en 5
Leden van een coöperatie zijn vrij in de keuze van hun vestigingsplaats. Wel
moeten de coöperatie en de leden voldoen aan hun fiscale verplichtingen en
mogen de activiteiten niet in strijd zijn met wet- en regelgeving. Om toezicht
op de naleving van de regels te bevorderen heeft Nederland met een groot
aantal landen verdragen gesloten over de uitwisseling van inlichtingen.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u het feit dat Nike door middel van een coöperatieconstructie
in Nederland geen dividendbelasting betaalt?
Antwoord 6
Zoals bekend kan ik over individuele belastingplichtigen geen uitspraken
doen. In meer algemene zin merk ik op dat bedrijven vrij zijn in hun keuze
voor de (internationale) juridische bedrijfsstructuur. Overigens, merk ik ook in
meer algemene zin op, dat op basis van de EU-moeder/dochterrichtlijn en de
afgesloten belastingverdragen in de gevallen waarin gebruik wordt gemaakt
van een BV veelal ook geen dividendbelasting wordt geheven.
Vraag 7 en 8
Hoe beoordeelt u de signalering van oud-hoofd van de afdeling rulings van
de belastingdienst, Wiecher Munting, dat sinds de periode 2005/2006 door de
belastingdienst toestemming gegeven wordt om rulings af te geven voor
coöperaties, omdat dat een positieve stimulans gaf aan de vestiging van
buitenlandse kantoren?
Wat is uw mening over de constatering dat 80 van de 100 grootste bedrijven
ter wereld in Nederland gevestigd zijn met financieringsfirma’s?
Antwoord 7 en 8
Zoals bij meerdere (fiscale) wetsvoorstellen is aangegeven, acht het kabinet
het van belang dat er in Nederland een aantrekkelijk vestigingsklimaat heerst,
ook voor (regionale) hoofdkantoren. De behandeling van dividenden, zowel
de inkomende (deelnemingsvrijstelling), als de uitgaande (dividendbelasting),
is daarbij een belangrijke factor. Ook het geven van zekerheid vooraf over de
fiscale behandeling van de dividenden is van groot belang. Aangezien
dividenduitkeringen door een coöperatie in beginsel niet onder de heffing van
de dividendbelasting vallen is de Belastingdienst daarvoor zekerheid vooraf
gaan geven. Er is geen bijzondere fiscale faciliteit voor financieringsmaatschappijen, maar wel kan het grote aantal belastingverdragen dat Nederland
heeft gesloten het aantrekkelijk maken financiële dienstverleningslichamen in
Nederland te vestigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Vraag 9
Kunt u aangeven wat de substance-eisen zijn voor bijzondere financiële
instellingen (BFI’s)? Kunt u ook aangeven of de substance-eisen afdoende zijn
om doorsluizing te voorkomen zonder dat sprake is van reële economische
activiteiten? Indien dat niet het geval is, bent u bereid aanvullende eisen te
stellen?
Antwoord 9
De Nederlandse Bank (hierna: DNB) definieert het begrip «bijzondere
financiële instelling» (hierna: BFI’s) en bepaalt welke instellingen het betreft.
Uit de gegevens van DNB blijkt dat de BFI’s voor het grootste deel houdstermaatschappijen en financieringsmaatschappijen zijn die deel uitmaken van
multinationale concerns1.
Er is echter geen fiscale definitie van het begrip BFI. Onder die financieringsmaatschappijen kunnen ook zogenoemde dienstverleningslichamen vallen.
Dienstverleningslichamen zijn lichamen met financiële dienstverleningsactiviteiten binnen concernverband. Voor dienstverleningslichamen gelden ter
verkrijging van zekerheid vooraf fiscale substance-eisen2. De substance-eisen
zien op zaken waaruit blijkt dat het lichaam in Nederland gevestigd is en de
administratie in Nederland wordt gevoerd, alsmede dat tenminste de helft
van het bestuur in Nederland woont. Daarnaast worden meer materiële eisen
gesteld, zoals de professionele kennis van de bestuursleden en het personeel
en een passende kapitalisatie middels eigen vermogen. Zowel het eigen
vermogen van het lichaam als het kennisniveau dienen aan te sluiten bij de
functies en risico’s van de desbetreffende instelling.
Zoals ik in mijn brief van 3 november 20113 schreef, worden deze substanceeisen impliciet geëvalueerd aan de hand van reacties van verdragspartners en
van ontwikkelingen rond (aanpassingen van) het commentaar bij het OESO
Modelverdragen, waarop de meeste verdragen geënt zijn. Geen van beide
wijzen erop dat Nederland met deze eisen tekort schiet in zijn verplichtingen
tegenover zijn verdragspartners. Naar aanleiding van de bij de behandeling
van het Belastingplan aangenomen motie nummer 62 (33003) zal ik op de
achtergrond, de invulling, de naleving en de gevolgen van de substance eisen
terugkomen.
Vraag 10
Ontbreekt.
Vraag 11 en 12
Klopt de bewering van het oud-hoofd van de afdeling rulings van de
belastingdienst, Wiecher Munting, dat het bedrag van € 1 miljard aan
belastinginkomsten als gevolg van deze doorsluispraktijken achterhaald is en
dat het gaat hooguit om enkele honderden miljoenen? Hoe beoordeelt u deze
uitspraak? Kunt u aangeven hoe het komt dat deze belastinginkomsten in
Nederland dalen, terwijl de geldstroom door Nederland groter is geworden
(van € 4 400 miljard in 2003 tot € 10 005 miljard in 2010)?
Kunt u de gegevens uit 2007 (€ 1 miljard belastingopbrengsten en € 500
miljoen aan «toegevoegde waarde» voor de economie») actualiseren en per
jaar sinds 2007 aangeven hoeveel belasting over deze geldstroom wordt
afgedragen en op welke gronden?
Antwoord 11 en 12
Zoals uit mijn antwoorden op de kamervragen van de heer Groot (PvdA) van
11 oktober 2011 blijkt, is het bedrag van € 1,5 miljard een inschatting van
DNB enCBS van de toegevoegde waarde voor Nederland. DNB is op dit
moment bezig met het opzetten van een waarneming van de toegevoegde
waarde van BFI’s – inclusief belastingen – op basis van directe rapportages
van de jaren 2009 en 2010. DNB verwacht de cijfers van deze nieuwe
waarneming in de loop van 2012 te kunnen publiceren.
1

2

3

Zie voor een meer uitgebreide toelichting hierop mijn antwoorden op uw Kamervragen van
21 april 2011 in mijn brief van 30 mei 2011, met kenmerk IFZ/2011/382M.
Besluiten van 11 augustus 2004, nr. IFZ2004/126M en 127M; deze besluiten geven o.a. aan
onder welke voorwaarden er zekerheid vooraf verstrekt kan worden aan dienstverleningslichamen door het APA/ATR team van de Belastingdienst/Rijnmond.
Nr AFP/2011/808; TK 2011–2012, 33 003, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

Overigens merk ik op, net als in mijn brief van 3 november 2011, dat de
toegevoegde waarde van deze sector niet te eng beoordeeld moet worden.
Het is ook van belang te beseffen dat veel buitenlandse bedrijven die nu van
grote betekenis zijn voor de Nederlandse economie, met een veel kleinere
aanwezigheid, bijvoorbeeld met slechts een financieringsmaatschappij,
begonnen zijn.
Vraag 14
Acht u de beroepscode (accountants doen geen uitspraken over elkaar,
zonder elkaar te hebben gehoord) en het feit dat een accountant niet vrij kan
spreken over zijn eigen klanten, in lijn met de Nederlandse Gedragscode
Wetenschapsbeoefening van de VSNU, die stelt dat een hoogleraar behalve
zorgvuldig, betrouwbaar en controleerbaar ook onpartijdig en onafhankelijk
moet zijn?
Antwoord 14
Zoals door de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap reeds
eerder is aangegeven in antwoord 3 op Kamervragen4 van de kamerleden
Jadnanansing en Plasterk (beiden PvdA) over dit onderwerp is het voor een
goede wisselwerking tussen theorie en praktijk van belang dat hoogleraren
hun functie aan een universiteit kunnen combineren met een functie in een
bedrijf of in een maatschappelijke organisatie. Dat geldt niet alleen voor de
accountancy, maar bijvoorbeeld ook voor de rechtspraak.
Vraag 15
Bent u bereid te onderzoeken of een einde aan deze praktijk gemaakt kan
worden, bijvoorbeeld door te kijken naar de Verenigde Staten en Duitsland,
waar deze dubbelfuncties niet bestaan?
Antwoord 15
Ja. Het toepassen van hoor en wederhoor is een belangrijk grondbeginsel. Ik
zie dus niet in waarom dit bij accountants een probleem zou opleveren.
Daarnaast geeft de VSNU in de Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening onder artikel IV Onpartijdigheid & artikel V Onafhankelijkheid aan hoe
hoogleraren met een nevenfunctie moeten handelen om hun onpartijdige en
onafhankelijke positie als hoogleraar te waarborgen. Ik verwijs in dit verband
ook naar het antwoord 2 van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap op Kamervragen4 van de hiervoor genoemde kamerleden.
Vraag 16
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het notaoverleg over de fiscale
agenda dat is gepland op 10 oktober 2011?
Antwoord 16
In antwoord 7 op kamervragen4 van genoemde leden heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap reeds eerder geantwoord geen
aanleiding te zien om een onderzoek in te stellen. Het is de verantwoordelijkheid van universiteiten die hoogleraren benoemen om erop toe te zien dat er
van ongeoorloofde belangenverstrengeling geen sprake is.
Nu het notaoverleg over de fiscale agenda is uitgesteld, vertrouw ik erop dat
de latere beantwoording uw kamer niet voor onoverkomelijke problemen
heeft gesteld.

4

Kkamervragen 2011Z17760 d.d. 15 september 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4