Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 302

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2016)

Nr. 46

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 november 2015
In de eerste termijn van uw Kamer in het plenaire debat over het pakket
Belastingplan 2016 op 10 november 2015 zijn vragen gesteld die zich beter
lenen voor schriftelijke beantwoording (Handelingen II 2015/16, nr. 22,
behandeling pakket Belastingplan 2016). Deze antwoorden treft u hierna
aan. Ik zal vandaag (11 november 2015) tijdens mijn eerste termijn op de
overige vragen mondeling ingaan.
Box 3
De heer Bashir verwijst naar de CPB-notitie «Een meer uniforme belasting
van kapitaalinkomen»1 en vraagt in dat kader of ik bereid ben om te kijken
naar maatregelen om kapitaal op een meer uniforme manier te belasten.
Het kabinet is blij met de permanente wetenschappelijke discussie over
het belastingstelsel. De recente CPB-Policy Brief kan als een bijdrage
daaraan gezien worden. Het CPB doet in het stuk geen concrete
voorstellen maar spreekt over «stappen» en «een schets van een meer
uniforme behandeling». De stappen zijn nog niet uitgewerkt met effecten
op de overheidsinkomsten, de inkomensverdeling en het vestigingsklimaat. Uiteraard blijf ik het verloop van de wetenschappelijke discussie
met belangstelling volgen. Voor wat betreft box 3 heb ik de wens
uitgesproken om op termijn de werkelijk behaalde rendementen te
belasten. Daarmee zou box 3 al beter aansluiten bij de belastingheffing in
box 2, waar ook werkelijke rendementen worden belast.
Tevens vraagt de heer Bashir of het kabinet bereid is te kijken naar de
mogelijkheden die aanmerkelijkbelanghouders hebben om belastingheffing uit te stellen. In dit Belastingplan heb ik een maatregel voorgesteld
die een belangrijke stap zet in het behoud van de in Nederland
opgebouwde fiscale claim op het moment dat een aanmerkelijkbelanghouder emigreert naar het buitenland. Door deze maatregelen hebben
1

kst-34302-46
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

«Een meer uniforme belasting van kapitaalinkomen», CPB policy brief 2015/16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

1

aanmerkelijkbelanghouders minder mogelijkheden om belasting uit te
stellen of zelfs af te stellen door te emigreren. Het kabinet heeft geen
aanleiding gezien om op dit moment verdergaande maatregelen voor te
stellen.
De heer Omtzigt vraagt naar de juridische analyse waarom de rechtsoverwegingen van de Hoge Raad in het arrest van 3 april jl.2 niet van
toepassing zijn op de voorstellen in het Belastingplan. De rechtsoverwegingen van de Hoge Raad in het aangehaalde arrest moeten in de juiste
context worden gelezen. Het arrest ziet op een specifieke waardering van
verhuurde woningen die voortvloeit uit een delegatiebepaling. De Hoge
Raad heeft bepaald dat de gedelegeerde bevoegdheid wordt
overschreden als de regels leiden tot een waardering die voor meer dan
10% afwijkt van de waarde in het economische verkeer. Volgens de Hoge
Raad was namelijk het doel van de delegatiebepaling om de waarde in het
economische verkeer van de verhuurde woning te benaderen. Het doel
van de herziening van de vermogensrendementsheffing is niet om aan te
sluiten bij de werkelijk individueel behaalde rendementen maar om beter
aan te sluiten bij de gemiddeld in het verleden behaalde rendementen.
Daarnaast betreft het hier een ander juridisch kader. De voorstellen
worden opgenomen in een wet in formele zin en zijn niet gebaseerd op
een delegatiebevoegdheid. Op het terrein van het belastingrecht laat de
Hoge Raad aan de wetgever een ruime beoordelingsmarge. De Hoge Raad
zal in beginsel enkel ingrijpen indien een wettelijke regeling elke redelijke
grond ontbeert. Hierbij zijn het doel en de rechtvaardiging van de regeling
van belang, zoals deze in de parlementaire geschiedenis zijn weergegeven. De huidige en toekomstige vormgeving van de vermogensrendementsheffing zijn grof en robuust van aard. De wetgever erkent dit en
heeft dit in de besluitvorming meegenomen. Voor de (forfaitaire)
benadering is gemotiveerd gekozen vanwege de eenvoud, uitvoerbaarheid en het tegengaan van ontgaansmogelijkheden. Over de huidige
vermogensrendementsheffing heeft de Hoge Raad in hetzelfde arrest
geoordeeld dat niet kan worden gezegd dat het elke redelijke grond
ontbeert. In lijn hiermee oordeelt de Hoge Raad dat de huidige vermogensrendementsheffing in beginsel niet in strijd is met artikel 1 van het
Eerste Protocol bij het EVRM. Het voorstel voor de herziening van de
vermogensrendementsheffing brengt hier mijns inziens geen verandering
in. Uiteraard is het uiteindelijke oordeel over de juridische houdbaarheid
van het voorstel aan de Hoge Raad, maar ik zie dit oordeel met
vertrouwen tegemoet.
De heer Omtzigt vraagt of ik het rechtvaardig vind dat buitenlanders met
box 3-vermogen in Nederland minder belasting betalen vanwege het
ontbreken van progressievoorbehoud. In box 3 is geen sprake van
progressie maar van een oplopend forfaitair rendement dat proportioneel
wordt belast. Bij buitenlandse belastingplichtigen wordt bij het bepalen
van het forfaitaire rendement alleen gekeken naar de rendementsgrondslag in Nederland. Dit is in lijn met het internationale belastingrecht
waarin het gebruikelijk is dat alleen het woonland rekening houdt met het
wereldinkomen van belastingplichtigen. Het woonland kan in dat geval,
als het dat wenst, rekening houden met progressie of oplopend forfaitair
rendement. Het woonland beschikt immers over een betere informatiepositie. Het bronland beschikt vaak niet over informatie over dit wereldinkomen en het is complex om deze informatie te achterhalen. Om deze
redenen is het onvermijdelijk dat bij buitenlandse belastingplichtigen het
buitenlandse vermogen niet wordt meegerekend.

2

HR 3 april 2015, nr. 13/04247, ECLI:NL:HR:2015:812.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

2

De heer Omtzigt vraagt of de voorgestelde wijzigingen in box 3 goed zijn
voor de schatkist en waarom geen rekening is gehouden met gedragseffecten. Met het voorstel wordt beter aangesloten bij de gemiddeld door
belastingbetalers behaalde rendementen. Hierdoor gaat 90% van de
belastingbetalers in box 3 er bij invoering van het voorstel op vooruit.
Voor de 10% van de belastingbetalers in box 3 die meer belasting gaat
betalen, geldt dat zij gemiddeld hogere rendementen behalen en dat de
box 3-heffing gemiddeld dus beter gaat aansluiten bij het daadwerkelijk
behaalde rendement. Aangezien gedragseffecten vooraf niet zijn in te
schatten en het onzeker is of er meer dan nu sprake van zal zijn, is het niet
mogelijk de budgettaire effecten van eventuele belastingontwijking te
kwantificeren. Bovendien zullen deze gedragseffecten worden meegenomen in het onderzoek naar ontwijkingsmogelijkheden voor box 3 en
zullen zo nodig maatregelen daartegen worden getroffen.
De heer Omtzigt vraagt wat de schatkist tekortkomt als alle belastingplichtigen met een vermogen vanaf € 325.000 (en het dubbele voor partners)
naar box 2 zouden verhuizen en het gemiddeld werkelijk rendement 2,9%
bedraagt. De budgettaire derving uitgaande van de hypothese van de heer
Omtzigt dat alle belastingplichtigen met een vermogen hoger dan
€ 325.000 in box 2 zouden worden belast en een rendement behalen op
hun totale vermogen van 2,9%, zou circa € 0,4 miljard bedragen. In de
kabinetsvoorstellen betalen zij gezamenlijk € 2,5 miljard. Bij de veronderstellingen van de heer Omtzigt zou dit dalen naar € 2,1 miljard. In deze
berekening is rekening gehouden met 20% venootschapsbelastingheffing
over het rendement en vervolgens 25% box 2-heffing bij uitkering van het
restant aan de belastingplichtige. De veronderstelling dat het rendement
voor deze belastingplichtigen 2,9% zal zijn laat ik voor rekening van de
heer Omtzigt. Het wetsvoorstel is gebaseerd op daadwerkelijk gerealiseerde rendementen in de markt. Voor de tweede schijf betekent dit een
rendement van 4,7% en voor de derde schijf van 5,5%.
De heer Omtzigt vraagt naar mijn mening omtrent het aanhouden van
vermogen in box 2 in plaats van in box 3. Hij vraagt zich af of dat
wenselijk is en wijst er daarbij op dat dit niet illegaal is. Het is van belang
een helder onderscheid te maken tussen belastingontwijking en belastingontduiking. Bij belastingontduiking is sprake van fraude; de belastingplichtige overtreedt opzettelijk of grof schuldig de regels. Een goed
voorbeeld hiervan zijn de zwartspaarders. De Belastingdienst spoort
belastingontduiking op en pakt dit mede in internationaal verband hard
aan. Anders dan bij belastingontduiking zoeken belastingplichtigen bij
belastingontwijking weliswaar in meer of minder mate de grenzen van de
wet op, maar beogen ze binnen die grenzen te blijven. In het algemeen
geldt dat een belastingplichtige in beginsel de voor hem of haar fiscaal
voordeligste keuze mag maken binnen de grenzen van de wet. Iets wat
volgens de wetgever uitdrukkelijk is toegelaten, is niet moreel verwerpelijk. Desondanks kan het een beleidsmatige afweging zijn om sommige
van die mogelijkheden te verhinderen. Dat kan ook het geval zijn voor
sommige legale ontwijkingsconstructies in box 3. Komend jaar wordt hier
specifiek aandacht aan besteed. Eventuele maatregelen zullen onderdeel
zijn van het Belastingplan 2017.
Pakket bestrijden emigratielek aanmerkelijkbelanghouders
Mevrouw Neppérus vraagt of ik bereid ben na te denken over een
terugsluis naar het bedrijfsleven van de opbrengsten uit de reparatie van
het emigratielek in box 2. Het kabinet acht het niet wenselijk dat geëmigreerde aanmerkelijkbelanghouders de fiscale claim over de waardeaangroei van de aandelen in de Nederlandse periode kunnen ontlopen door
het doen van winstuitdelingen na emigratie of door het uitzitten van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

3

tienjaarstermijn. De voorgestelde maatregelen beogen dit in de toekomst
te voorkomen. De maatregelen zien op het innen van tot nu toe onbetaald
gebleven belasting. Het kabinet ziet geen aanleiding voor compenserende
maatregelen, ook niet als de opbrengst na de regeerperiode van dit
kabinet oploopt.
Integratie S&O-afdrachtvermindering en RDA per 2016
De heer Omtzigt vraagt hoe het komt dat maar 12 van de 25 AEX-bedrijven gebruikmaken van de RDA. Vrijwel alle grote bedrijven die in
Nederland aan S&O doen, maken gebruik van de S&O-afdrachtvermindering. Niet alle bedrijven in de AEX vragen S&O-afdrachtvermindering
aan. Het is dus aannemelijk dat die bedrijven niet aan S&O doen, of niet in
Nederland aan S&O doen. Het is daarbij goed om op te merken dat niet
alle AEX-bedrijven S&O-intensief zijn. Er zijn een paar AEX-fondsen die
wel S&O-afdrachtvermindering aanvragen, maar geen RDA. Uit analyse
van RVO.nl blijkt dat deze bedrijven de S&O-afdrachtvermindering met
name aanvragen voor ICT-ontwikkeling. Zij maken naast loonkosten
waarschijnlijk weinig andere kosten voor S&O, waardoor de RDA niet aan
de orde is. Zoals de heer Omtzigt aangaf, is het voor een bedrijf ook in
jaren dat er geen winst gemaakt wordt zinvol om RDA aan te vragen. Het
is daarom niet aannemelijk dat bedrijven die aan S&O doen, en daarvoor
kosten maken en investeringen doen, geen RDA aanvragen.
De heer Van Weyenberg geeft aan het onverstandig te vinden dat er geen
waarborg voor het mkb in de S&O-afdrachtvermindering zit. Daarom heeft
hij een amendement ingediend voor een plafond in de S&O-afdrachtvermindering. Hij vraagt waarom ik daar niet mee in kan stemmen. Het
kabinet kiest ervoor de huidige verdeling tussen mkb en grote bedrijven te
handhaven door het mkb-tarief in de eerste schijf (32%) twee keer zo hoog
vast te stellen als het tarief in de tweede schijf (16%). Op die manier is de
regeling gunstig voor het mkb en toch nog effectief voor grote bedrijven.
Het kabinet wil voorkomen dat grote bedrijven, na een bepaald plafond,
geen prikkel meer hebben om hun S&O in Nederland uit te breiden
oftewel dat deze bedrijven hun S&O verplaatsen naar andere landen. Een
plafond gaat derhalve ten koste van de effectiviteit van de regeling.
Het amendement beoogt een eventuele achteruitgang van het mkb ten
opzichte van het grootbedrijf te voorkomen. Zoals in de brief van de
Minister van Economische Zaken en mij van 28 oktober jl.3 over de
doorrekening van de samengevoegde regeling is vermeld, is er geen
sprake van een achteruitgang voor het mkb. De huidige verdeling blijft
vrijwel in stand. Het amendement daarentegen heeft een zeer sterke
impact op de relatieve verdeling tussen mkb en grootbedrijf. Het mkb
krijgt, net als nu, in het kabinetsvoorstel 66% van de middelen en zou
wanneer het amendement wordt aangenomen 72% van het S&O-budget
ontvangen. Dit terwijl het verantwoordelijk is voor 41% van de S&O.
Bij de berekeningen van het effect van de integratie op de verdeling en
uitputting van het budget is uitgegaan van de meest recente cijfers (2014)
en is rekening gehouden met de verwachte ontwikkeling van het totale
aantal S&O-uren, het gemiddelde S&O-uurloon en het totaalbedrag aan
overige S&O-kosten en -uitgaven (nu RDA). Een enorme toename bij het
grootbedrijf ten opzichte van deze berekeningen verwacht het kabinet dan
ook niet en kan door multinationals ook niet bewerkstelligd worden door
middel van tax planning.
Tijdens de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Economische
Zaken op 15 oktober jl. heeft de Minister van Economische Zaken tevens
toegezegd het effect van de integratie nauwlettend te volgen (Hande3

Kamerstuk 34 300 XIII, nr. 69.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

4

lingen II 2014/15, nr. 15, behandeling begroting Economische Zaken
(Economie en Innovatie)). Indien de verdeling tussen mkb en grootbedrijf
afwijkt van de huidige raming zullen in het Belastingplan 2017 maatregelen worden genomen. Daarbij is in een schriftelijke reactie op vragen
gesteld bij het wetgevingsoverleg4 aangegeven dat, indien als gevolg van
een groter dan verwacht beroep van grote bedrijven op de
S&O-afdrachtvermindering toch een overschrijding optreedt, dit dan niet
ten koste zal gaan van het tarief en de schijflengte van de eerste schijf.
De heer Van Weyenberg vraagt of er bij aanpassing van de definitie van
programmatuur in de S&O-afdrachtvermindering sprake is van een
vernauwing. Ook wil hij weten hoe het kabinet omgaat met de uitspraak
van het College van Beroep voor het Bedrijfsleven over programmatuur in
de S&O-afdrachtvermindering. De heer Van Weyenberg vraagt of het niet
beter is om vast te houden aan de huidige definitie en samen met de
ICT-sector te kijken naar een nieuwe definitie en deze per 2017 in te
voeren. Daarnaast vraagt de heer Van Weyenberg of er bij het uitbesteden
van programmeerwerkzaamheden sprake is van een inperking van de
mogelijkheden binnen de S&O-afdrachtvermindering. Daarmee wordt
uitdrukkelijk vastgehouden aan de huidige reikwijdte van de definitie.
Zoals in de schriftelijke antwoorden op vergelijkbare vragen van de heer
Van Weyenberg in het wetgevingsoverleg van 2 november jl. door het
kabinet is geantwoord (Kamerstuk 34 302, nr. 18), benadruk ik dat de
mogelijkheden voor ICT-projecten binnen de S&O-afdrachtvermindering
worden verduidelijkt en niet ingeperkt.
De verduidelijking met betrekking tot de ontwikkeling van programmatuur
in de S&O-afdrachtvermindering is noodzakelijk omdat in de afgelopen
jaren – en zeker sinds de inwerkingtreding van de RDA – steeds vaker ten
onrechte aangevraagde, en derhalve niet toegekende, projecten worden
ingediend, waarin de bouw van systemen centraal staat in plaats van
speur- en ontwikkelingswerk. Bij de introductie van de S&O-afdrachtvermindering is nadrukkelijk aangegeven dat deze gericht is op de ontwikkeling van technisch nieuwe programmatuur. De uitspraak van het College
van Beroep voor het Bedrijfsleven over programmatuurontwikkeling in de
S&O-afdrachtvermindering5 heeft daarin geen verandering gebracht.
Met het begrip formele programmeertaal wordt de huidige praktijk van de
S&O-afdrachtvermindering bevestigd dat het niet voldoende is als de
ondernemer alleen een innovatief idee heeft, een functioneel of technisch
ontwerp maakt of andere instructies in natuurlijke taal opstelt. De
ondernemer zal, door middel van het zelf oplossen van technische
knelpunten, een informatietechnologisch nieuw werkingsprincipe moeten
kunnen aantonen. Het oplossen van technische knelpunten en het
aantonen van een informatietechnologisch werkingsprincipe vindt in de
praktijk vrijwel uitsluitend plaats door middel van het maken van
programmatuur die is vastgelegd in een formele programmeertaal. Voor
deze projecten geldt dat naast de werkzaamheden die gepaard gaan met
het vastleggen in formele programmeertaal ook het opstellen van het
technisch ontwerp en andere werkzaamheden die noodzakelijk zijn om te
komen tot het nieuwe werkingsprincipe, kunnen kwalificeren voor
S&O-afdrachtvermindering.
Uitgangspunt is dat het speur- en ontwikkelingswerk plaatsvindt bij de
aanvrager zelf. Uitbesteed onderzoek kwalificeert niet. Met betrekking tot
uitbesteding van programmeerwerkzaamheden vindt er dan ook geen
verandering plaats. Programmeerwerkzaamheden die een aanvrager door
derden laat verrichten worden op dit moment vrijwel altijd aangemerkt als
4
5

Kamerstuk 34 302, nr. 25.
http://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:CBB:2014:264. Zie voor de betekenis van
deze uitspraak voor de uitvoering van de S&O-afdrachtvermindering: http://www.rvo.nl/actueel/
nieuws/uitspraak-geschil-over-beoordeling-programmatuurprojecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

5

uitbesteed onderzoek, en zijn daarmee nu reeds uitgesloten voor de
S&O-afdrachtvermindering.
De mogelijkheden voor ICT-projecten worden in het Belastingplan
nadrukkelijk niet ingeperkt. In 2014 ging ruim 23% van het budget naar
ICT-projecten. Dit betrof een bedrag van circa € 180 miljoen. Het grootste
aantal ICT-projecten was daarbij afkomstig uit het mkb. Omdat de
verduidelijking van de definitie feitelijk een bestendiging van de huidige
praktijk is, ligt het niet voor de hand te veronderstellen dat het budget dat
gemoeid is met ICT-projecten zal wijzigen als gevolg van de wijziging.
Met het niet opnemen van de verduidelijking van de definitie van
programmatuur zouden er niet meer mogelijkheden voor ICT in de
S&O-afdrachtvermindering komen. Indien de aanpassing niet wordt
opgenomen of wordt uitgesteld, zal er onduidelijkheid blijven bestaan
over de reikwijdte van het programmatuurbegrip. Dit leidt opnieuw tot af
te wijzen aanvragen en bezwaar- en beroepsprocedures. Dit blijft leiden
tot te hoge uitvoeringskosten. Daarom vind ik uitstel van de verduidelijking onverstandig. Uiteraard zal ik er wel op inzetten dat RVO.nl de
mogelijkheden op het gebied van programmatuur in de
S&O-afdrachtvermindering goed blijven toelichten.
Verruiming schenkingsvrijstelling eigen woning
De heer Van Weyenberg vraagt of ik niet alsnog wil kijken naar een brede
herziening van de schenkbelasting. Allereerst merk ik op dat de Successiewet 1956 per 2010 ingrijpend is gewijzigd. Daarnaast wil ik graag
verwijzen naar de bouwstenennotitie die vorig jaar naar beide Kamers is
gezonden naar aanleiding van de parlementaire behandeling van het
Belastingplan 2014, waarbij diverse wensen bleken te bestaan voor
aanpassing van de erf- en schenkbelasting. Deze notitie schetst wat
mogelijke bouwstenen in de schenk- en erfbelasting zijn. Deze bouwstenennotitie heeft vooralsnog niet geleid tot verdere vragen vanuit de
Kamer.
De heer Omtzigt vraagt waarom je niet voor de verhoogde vrijstelling
voor schenkingen voor de eigen woning van € 100.000 in aanmerking
komt als je van 2010 tot en met 2014 de verhoogde vrijstelling gebruikt
hebt. Hij wijst er daarbij op dat de vrijstelling pas in 2013 is verhoogd. De
verhoging van de schenkingsvrijstelling eigen woning tot € 100.000 in
2013 had een tijdelijk karakter en was van kracht van 1 oktober 2013 tot en
met 31 december 2014. Deze tijdelijke regeling bood degenen die in
eerdere jaren al gebruik hadden gemaakt van de eenmalige verhoogde
vrijstelling van € 52.000 de mogelijkheid om een eerdere schenking aan te
vullen tot het vrijstellingsbedrag van € 100.000. In 2013 en 2014 is
derhalve eenieder in de gelegenheid gesteld om desgewenst tot het
schenkingsbedrag van € 100.000 de verruimde eenmalige schenkingsvrijstelling te benutten. Ik zie geen aanleiding om die mogelijkheid nogmaals
te bieden, indien daar toentertijd geen gebruik van is gemaakt.
De heer Krol vindt de leeftijdsgrens van 40 jaar discriminerend en vraagt
of een andere groep de verruimde schenkingsvrijstelling niet ook nodig
heeft. Hij vraagt naar een rechtvaardiging van de gehanteerde leeftijdsgrens en vraagt of hier sprake is van een geldkwestie. Uit onderzoek van
De Nederlandsche Bank blijkt dat huishoudens in de leeftijdsgroep tot
40 jaar het meeste te maken hebben met onderwaarde op hun woning.
Juist de jonge huishoudens tot 40 jaar beschikken over kleine financiële
buffers en kunnen moeilijk eigen geld inzetten voor de aflossing van hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

6

schuld.6 De leeftijdsgrenzen sluiten daarnaast goed aan bij de werkzame
jaren waarin de belastingdruk voor huishoudens het hoogst is, terwijl in
die fase ook de hoogste kosten vallen zoals het aflossen op de eigenwoningschuld. Bovendien sluit de leeftijdsgrens van de structurele
verruiming aan bij de bestaande leeftijdsgrens voor de verhoogde
schenkingsvrijstelling eigen woning van ouders aan kinderen. Om deze
redenen is gekozen voor de vormgeving met aansluiting bij de bestaande
leeftijdsgrenzen. Bij de tijdelijke regeling waarbij geen leeftijdsgrenzen
golden, is gebleken dat er ook veel is geschonken aan verkrijgers ouder
dan 40 jaar. Het laten vervallen van de leeftijdsgrens voor de structurele
verruiming van de verhoogde schenkingsvrijstelling eigen woning zou
ertoe kunnen leiden dat de maatregel vooral een instrument wordt om de
erfbelasting te ontgaan en zal daardoor leiden tot een aanzienlijke
structurele budgettaire derving.
Overige fiscale maatregelen 2016
De heer Omtzigt vraagt hoe het staat met de implementatie van de
country-by-country reporting in de Verenigde Staten. In mijn brief van
29 oktober jl.7 heb ik geantwoord dat ik geen indicaties heb dat belangrijke landen niet mee zullen doen met het implementeren van de
country-by-country reporting. Het is ook niet mijn verwachting dat de
Verenigde Staten niet mee zullen doen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de
publicatie van de department of the treasury van het 2015–2016 Priority
Guidance plan van 23 oktober jl.8 waarin het onderwerp country-bycountry reporting op de werkzaamhedenlijst is opgenomen gedurende de
twaalfmaandsperiode van juli 2015 tot en met juni 2016. Daarnaast blijkt
dit ook uit informatie op de site van EY.9 De Verenigde Staten staan in een
rijtje landen, net als Nederland, waarvan verwacht wordt dat er geïmplementeerd wordt.
De heer Van Vliet vraagt naar mijn visie op de maatregel om de aftrek van
uitgaven voor monumentenpanden uit te breiden naar panden die niet in
Nederland gelegen zijn. Daar kan ik kort over zijn: de maatregel vloeit
voort uit het Europese recht. In het arrest van 18 december 2014 is het Hof
van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) namelijk met betrekking tot de
in de Wet inkomstenbelasting 2001 opgenomen regeling van de aftrek van
uitgaven voor monumentenpanden tot de conclusie gekomen dat deze
niet in overeenstemming is met de Europeesrechtelijke beginselen.10
Lidstaten zijn verplicht om in dat geval de nationale wettelijke bepaling
zodanig aan te passen dat wel aan de beginselen wordt voldaan. Daarom
wordt aftrek ook toegestaan als het monumentenpand gelegen is in een
andere EU-lidstaat of een andere staat die partij is bij de Overeenkomst
betreffende de Europese Economische Ruimte. Het moet dan wel gaan
om een monumentenpand dat een element vormt van het Nederlands
cultureel erfgoed. Overigens staat dit los van het heffingsrecht over
onroerend goed op basis van verdragen.
De heer Omtzigt heeft aangegeven het voorstel om in de toeslagensfeer
de werking van een uitspraak van de rechtbank te schorsen totdat de
termijn voor hoger beroep is verstreken of onherroepelijk op een
ingesteld hoger beroep is beslist niet eerlijk te vinden. Daarom heeft hij

6

De vermogensopbouw van huishoudens: is het beleid in balans?, DNB, 2015, p. 35.
Kamerstuk 34 302, nr. 18, p. 14.
8
https://www.irs.gov/pub/irs-utl/2015–2016_pgp_1st_quarter_update.pdf, pagina 20, punt 8.
9
http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-country-implementation-of-beps-actions-8-10and-13-august-2015/$FILE/ey-country-implementation-of-beps-actions-8-10-and-13.pdf
(p. 16–17).
10
HvJ EU 18 december 2014 in de zaak C-87/13 (X), ECLI:EU:C:2014:2459.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

7

een amendement ingediend. Voor de toeslagen geldt de afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State als hoger beroepsinstantie.
Voor wat betreft de schorsende werking zijn er jaarlijks ongeveer 3.000
beroepsprocedures bij de rechtbank en 400 hogerberoepsprocedures bij
de Raad van State. De Belastingdienst/Toeslagen gaat 75 tot 100 keer per
jaar in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank. Het gaat dan
om «principiële» zaken, namelijk zaken waarin sprake van een rechtsvraag
die naar de mening van de Belastingdienst/Toeslagen door de rechtbank
onjuist is beoordeeld of waarin de rechtbank jurisprudentie niet goed
heeft toepast. Gemiddeld wordt tweederde van die zaken door de
Belastingdienst/Toeslagen gewonnen. In al die gevallen moet nu de
toeslag die is uitbetaald na de uitspraak van de rechtbank weer worden
teruggevorderd van de (vaak onvermogende) burger. Dat geeft financiële
risico’s en dwanginvorderingsproblematiek die voorkomen kan worden
door de maatregel van de schorsende werking. Burgers die het door de
Belastingdienst/Toeslagen ingestelde hoger beroep wel winnen (circa 25
tot 30 per jaar) moeten als gevolg van de maatregel van de schorsende
werking ongeveer zes maanden langer wachten op uitbetaling van hun
toeslag. In schrijnende situaties is daarop bovendien een uitzondering
mogelijk. Alles bij elkaar genomen is de voorgestelde maatregel naar mijn
mening dus gerechtvaardigd en proportioneel.
Wet tegemoetkomingen loondomein
De antwoorden op de vragen over het wetsvoorstel Wet tegemoetkomingen loondomein (Wtl) stuur ik u mede namens de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid.
De heer Van Weyenberg vraagt naar tijdige informatie over voorgenomen
aanpassingen in het budget van de maatregelen uit de Wtl. Ruim voor de
begrotingsbehandeling van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid waar het budgettaire beslag van de loonkostenvoordelen en het
lage-inkomensvoordeel aan de orde komt, zal een concept van de
voorgenomen aanpassing in de regelgeving aan uw Kamer worden
toegestuurd.
Mevrouw Neppérus vraagt of uw Kamer op de hoogte gehouden kan
worden over de implementatie van de maatregelen uit de Wtl en of een
dergelijke voortgangsrapportage gezamenlijk door UWV en Belastingdienst gedaan kan worden. Ik kan toezeggen dat uiterlijk op Prinsjesdag
2016 voor het lage-inkomensvoordeel LIV en uiterlijk op Prinsjesdag 2017
voor de loonkostenvoordelen LKV’s uw Kamer een gezamenlijke
rapportage ontvangt.
De heer Grashoff merkt op dat hij een urencriterium van gemiddeld 24 uur
per week steunt, en vraagt of er een LIV kan komen voor een iets kortere
contractsduur dan het voorgestelde criterium van 1.248 uur per jaar.
Een LIV voor kortere dienstverbanden bereikt een grotere doelgroep,
waaronder bijvoorbeeld seizoenarbeiders, buitenlanders en flexwerkers.
Hiermee worden meer minder substantiële en minder duurzame banen
onder de regeling gebracht, dit maakt de regeling minder efficiënt. Een
LIV voor kortere dienstverbanden brengt ook met zich dat er een tweede
systematiek naast de jaarsystematiek ontstaat. Dat betekent dat er een
nieuw, tweede uitvoeringsproces moet worden ingericht en uitgevoerd.
Het kortere dienstverband vergt aanvullende voorwaarden naast de
huidige criteria (1.248 uur per jaar en uurloon tussen 100% en 120%
WML), te weten een gemiddeld aantal gewerkte uren in een korter
tijdsbestek dan een jaar, met een gemiddelde van 24 uur per week. Bij een
eerste beoordeling zijn hiervoor geen gegevens voorhanden binnen de
loonaangifte. Dan moet gewerkt worden met aannames. Dat staat haaks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

8

op de gedachte van geautomatiseerde verwerking. Een dergelijk uitvoeringsrisico is niet wenselijk. Tot slot ontbreekt budgettaire dekking voor
een dergelijke maatregel.
Wet implementatie wijzigingen Moeder-dochterrichtlijn 2015
De heer Omtzigt vraagt of het kabinet het gat bij hybride leningen waarbij
er geen heffing bij de moedervennootschap maar wel renteaftek bij de
dochtervennootschap plaatsvindt wel goed gedicht heeft. De heer Omtzigt
geeft aan dat door het wetsvoorstel Wet Implementatie wijzigingen
Moeder-dochterrichtlijn 2015 onder voorwaarden de deelnemingsvrijstelling vervalt, tenzij de lening onzakelijk gemaakt wordt. De heer Omtzigt
stelt dat dat laatste eenvoudig te doen is, door de voorwaarden van de
lening aan te passen en vraagt om een reactie. Allereerst merk ik op dat er
een onderscheid gemaakt kan worden tussen de onzakelijkheid van een
financieel instrument en de onzakelijkheid van een vergoeding. Voor wat
betreft het financiële instrument betekent dit dat het aanpassen van de
voorwaarden niet betekent dat daarmee de antimismatchbepaling
ontgaan kan worden. Bijvoorbeeld een lening die naar Nederlandse
maatstaven zou kwalificeren als een «deelnemerschapslening» en
eigenlijk als eigen vermogen functioneert, maar waarvoor in het bronland
de vergoeding als rente aftrekbaar is. Nederland zal zulke leningen als
hybride leningen kwalificeren waarvoor juist het voorgestelde artikel 13,
zeventiende lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb
1969) geldt.
Voor wat betreft de onzakelijkheid van de vergoeding merk ik op dat het
voorgestelde artikel 13, zeventiende lid, van de Wet Vpb 1969 niet ziet op
mismatches die het gevolg zijn van een verschillende verrekenprijsbenadering. Richtlijn 2014/86/EU noch de implementatie daarvan is bedoeld
om een principiële wijziging aan te brengen in de behandeling van
hetgeen meer aan vergoedingen wordt ontvangen als gevolg van een
afwijking in de verrekenprijsbenadering. Dit betekent dat bij de beoordeling of de vergoeding aftrekbaar is, gekeken moet worden welk
gedeelte van de vergoeding ziet op een verschil in verrekenprijsbenadering. Alleen dit gedeelte wordt niet geraakt door het voorgestelde
artikel 13, zeventiende lid, van de Wet Vpb 1969. Het is dus niet zo dat
onzakelijkheid het hybride karakter ongedaan kan maken zodat de totale
vergoeding onder de deelnemingsvrijstelling zou vallen, ook al zou de
vergoeding aftrekbaar zijn in het andere land.
De heer Omtzigt stelt dat de implementatie van de richtlijn beperkt is en
daardoor voor strijd met het EU-recht zorgt. De heer Omtzigt geeft hierbij
aan dat artikel 4 van de Moeder-dochterrichtlijn (MDR) voorschrijft dat de
staat van vestiging van de moedervennootschap belastingverrekening
toestaat. Dit artikel verplicht tot het verlenen van verrekening van
buitenlandse vennootschapsbelasting voor zover een vergoeding op een
hybride lening in het buitenland feitelijk niet aftrekbaar is op basis van een
rente-aftrekbeperking.
Om aan de antimismatchbepaling uit de MDR uitvoering te geven wordt
voorgesteld de deelnemingsvrijstelling en -verrekening niet meer van
toepassing te laten zijn op ontvangen vergoedingen en betalingen uit
hoofde van een deelneming voor zover deze vergoedingen of betalingen
bij het lichaam waarin de deelneming wordt gehouden rechtens dan wel
in feite direct of indirect aftrekbaar zijn voor de winstbelasting. Het kabinet
gaat hierbij uit van een vergoeding die naar haar aard aftrekbaar is.
Richtlijn 2014/86/EU spreekt niet over feitelijke aftrekbaarheid. Ik deel de
opvatting van de heer Omtzigt dan ook niet dat de gekozen implementatie
in strijd is met het EU recht. Het kabinet vindt het aanknopen bij de
feitelijke aftrek daarnaast onwenselijk. De rente op een «gewone»
(niet-hybride) schuldvordering die bij de schuldenaar in een ander land in
aftrek wordt beperkt op grond van een algemene, generiek werkende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

9

aftrekbeperking wordt in Nederland ook in de heffing betrokken. Het
kabinet is van mening dat de rente op een hybride schuldvordering tussen
gelieerde partijen niet gunstiger zou moeten worden behandeld dan de
rente op een gewone schuldvordering, te meer nu de wijzigingen in de
MDR juist bedoeld zijn om constructies met hybride schuldvorderingen
tegen te gaan. Daarnaast komt ook de uitvoerbaarheid van de regeling
onder druk te staan omdat vennootschappen in de praktijk een grote
variatie aan schulden, zowel «gewone» (niet-hybride) als hybride, kunnen
hebben. Er zou dan bepaald moeten worden op welk deel van de rente die
een in het buitenland gevestigde vennootschap in totaal verschuldigd is,
een generiek werkende aftrekbeperking ziet en hoe deze aan een concrete
rentebetaling moet worden toegerekend. Bovendien kan de schuldenaar
de niet-aftrekbare rente in voorkomende gevallen in een later jaar alsnog
in aftrek brengen.
De heer Groot maakt zich zorgen om mogelijk nieuwe ontgaansstructuren
als reactie op de implementatie van de wijzigingen van de Moederdochterrichtlijn. De heer Groot geeft hierbij aan dat er niet gekeken wordt
naar wat er onder een vennootschap in Luxemburg hangt. Ook noemt de
heer Groot in dit kader Ierse vennootschappen. De heer Groot verzoekt
om een veldonderzoek naar nieuwe ontgaansstructuren en vraagt om een
aanscherping. Ook vraagt hij of uw Kamer over de bevindingen per brief
geïnformeerd kan worden, voor aanvang van het debat over belastingontwijking in het kader van BEPS.
De wijzigingen van de Moeder-dochterrichtlijn zijn pas vanaf 1 januari
2016 van toepassing. Dit betekent dat de lidstaten nog geen ervaring
hebben met de toepassing van de algemene antimisbruikbepaling en de
antimismatchbepaling. Het is mij niet duidelijk welke structuren de heer
Groot voor ogen heeft, juist ook omdat de wijzigingen nog in werking
moeten treden. Een veldonderzoek ligt om die reden op dit moment nog
niet voor de hand. Wel merk ik op dat ik heb aangegeven dat het kabinet
tijdens het EU-voorzitterschap van Nederland van de Raad van de
Europese Unie in Europees verband wil bezien of verdere aanpassing en
aanvulling van de richtlijn nodig is.
De heer Van Vliet is voorstander om artikel 10b van de Wet Vpb 1969 te
laten vervallen en vraagt in dit kader hoe vaak dit artikel in de afgelopen
drie jaar is toegepast. Zoals ik eerder heb aangegeven gaat er van artikel
10b van de Wet Vpb 1969 een preventieve werking uit. Dit betekent dat het
daadwerkelijk toepassen van het artikel niet snel voor de hand ligt.
Concrete gegevens over de afgelopen drie jaar heb ik nu niet voorhanden.
Artikel 10b van de Wet Vpb 1969 zorgt ervoor dat de (niet-betaalde) rente
in de door dat artikel bestreken gevallen fiscaal niet ten laste van de winst
komt. Op grond van de totaalwinstgedachte zou de (zakelijke) rente
anders wel in aftrek mogen komen. Achtergrond van deze aftrekbeperking
is dat in voorkomende gevallen de buitenlandse crediteur deze
niet-ontvangen rente in zijn woonland niet in aanmerking hoeft te nemen
bij het bepalen van de winst. Ik ben geen voorstander van het schrappen
van artikel 10b van de Wet Vpb 1969, juist vanwege de preventieve
werking van dit artikel.
Wet uitvoering Common reporting standard
De heer Omtzigt noemt de Wet uitvoering Common Reporting Standard
een grote stap in de strijd tegen zwartsparen. Hij vraagt of ik nog kan
aangeven wanneer de banken de persoonlijke informatie, inclusief fiscaal
identificatienummer, over hun klanten compleet moeten hebben. Ik
onderschrijf de constatering van de heer Omtzigt en zie het wetsvoorstel
ook als een belangrijke stap in de strijd tegen zwartsparen en belastingontduiking. Op de vraag van de heer Omtzigt kan ik antwoorden dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

10

financiële instellingen met ingang van 1 januari 2016 nieuwe rekeninghouders moeten identificeren volgens de identificatievoorschriften van de
Common Reporting Standard (CRS). Daarbij moet altijd om het fiscale
identificatienummer van de rekeninghouder worden gevraagd. Voor
rekeningen die op 1 januari 2016 al bestaan hebben financiële instellingen
één of twee jaar – afhankelijk van het soort rekening – de tijd om de
gegevens compleet te krijgen. Voor bestaande rekeningen van natuurlijke
personen met een saldo op 31 december 2015 van meer dan USD
1.000.000 geldt een identificatietermijn van 1 jaar. Voor alle andere
bestaande rekeningen die moeten worden gecontroleerd geldt een termijn
van 2 jaar. Het fiscale identificatienummer van rekeninghouders van
bestaande rekeningen hoeft niet te worden verstrekt als de financiële
instelling dit nummer niet in haar dossiers heeft. Wel hebben de financiële
instellingen een inspanningsverplichting om het fiscale identificatienummer van rekeninghouders van bestaande rekeningen binnen twee
jaar te verkrijgen.
In reactie op de vraag van de heer Omtzigt of belastingplichtigen met een
dubbele nationaliteit van beide landen hun fiscale identificatienummer
aan de Belastingdienst moeten doorgeven, antwoord ik dat op grond van
de CRS alleen het fiscale identificatienummer van het fiscale woonland
van de rekeninghouder moet worden doorgegeven. De nationaliteit van
de rekeninghouder is hierbij niet van belang.
Overig
De heer Krol geeft aan signalen van ouderen te hebben ontvangen dat zij
ongerust zijn over het verdwijnen van de blauwe envelop en vraagt
daarom hoe ouderen zullen worden tegemoetgekomen. Ook vraagt hij of
papieren kopieën beschikbaar blijven. De maatregelen in de Wet
elektronisch berichtenverkeer Belastingdienst zijn op 13 oktober 2015 door
de Eerste Kamer aanvaard en grotendeels met ingang van 1 november
2015 in werking getreden. In zowel de behandeling van deze wet in de
Tweede Kamer als in de Eerste Kamer ben ik uitvoerig ingegaan op de
manier waarop de burger zal worden begeleid bij de stappen naar een
volledig elektronisch berichtenverkeer.11 Het sleutelwoord bij het
verdwijnen van de blauwe envelop is geleidelijkheid. Per berichtenstroom
zal worden gemonitord of voldoende mensen aansluiting vinden bij deze
manier van communiceren en voor zover dat niet gebeurt, zal daarop op
passende wijze worden gereageerd. Omdat ik tijdens de plenaire
behandeling van de Wet elektronisch berichtenverkeer Belastingdienst in
de Eerste Kamer merkte dat bezorgdheid bestond over het tempo van
introductie van elektronisch berichtenverkeer en over de vraag of alle
burgers uit de voeten zouden kunnen met uitsluitend elektronische
verzending van berichten van en naar de Belastingdienst heb ik afgelopen
12 oktober een brief naar de Eerste Kamer verzonden waarin ik op die
zorgen inga.12 Omdat ik het belangrijk vind dat burgers voldoende
gewend raken aan het elektronische berichtenverkeer, heb ik daarin
toegezegd over te gaan tot verlenging van de gewenningsperiode van een
jaar naar twee jaar. Dit betekent dat ten aanzien van de aangifte inkomstenbelasting, de uitnodiging daartoe en de voorlopige en definitieve
aanslagen gedurende twee jaar deze berichten zowel op papier als digitaal
zullen worden verzonden. Burgers kunnen gedurende deze twee jaar op
verzoek een papieren aangiftebiljet ontvangen.
De heer Klein vraagt hoe ik het probleem denk op te lossen van de
gescheiden partner die toeslag moet terugbetalen omdat zijn ex-partner
11

Zie onder andere paragraaf 2.3 van de Nota naar aanleiding van het Verslag waarin ik
uitvoerig inga op de mate van zelfredzaamheid van burgers, Kamerstuk 34 196, nr. 7.
12
Brief van de Staatssecretaris van Financiën d.d. 12 oktober 2015, Kamerstuk 34 196, D.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

11

meer is gaan verdienen. Eerder heeft de heer Klein mijn reactie gevraagd
op zijn voorstel om in deze gevallen de achterblijvende partner met een
minimuminkomen altijd de maximale toeslag te geven vanaf het moment
van scheiden. Ik heb aangegeven dat die oplossing een enorme wijziging
van het toeslagensysteem vergt. Het recht op toeslag zou dan moeten
worden berekend op basis van het maandinkomen van de burger. Dat zou
een principiële verandering zijn van de huidige werkwijze gebaseerd op
de keuze van de wetgever om de draagkracht voor de toeslagen te
baseren op het jaarinkomen. Dat is ook de enige manier om voor de
toeslagen aan te kunnen sluiten op het fiscale inkomensgegeven.
Tot 2012 gold inderdaad de 10%-regeling voor mensen die na een
scheiding geconfronteerd werden met een terugvordering omdat hun
ex-partner na de scheiding een hoger inkomen ging verdienen. Die
regeling hield in dat men na de definitieve vaststelling van de toeslag bij
de Belastingdienst/Toeslagen een verzoek kon indienen om het na de
scheiding verdiende inkomen van de ex-partner buiten beschouwing te
laten als dat zou leiden tot een meer dan 10% lager toetsingsinkomen
over het toeslagjaar.
De 10%-regeling is destijds door mijn voorganger afgeschaft omdat er
zelden gebruik van werd gemaakt en het bovendien een complexe
regeling was, ook voor de uitvoering. Op basis daarvan heb ik eerder de
conclusie getrokken dat het kennelijk om een relatief kleine groep gaat.
De enige manier die ik zie om door de heer Klein geschetste probleem op
te lossen is om de 10%-regeling weer in te voeren. Dat betekent echter de
(her)invoering van een bijzondere regeling voor een kleine groep van
burgers die afwijkt van het massale uitvoeringsproces van de toeslagen.
Dat staat haaks op mijn streven naar vereenvoudiging en complexiteitsreductie. Ik ben dan ook niet van plan de regeling opnieuw in te voeren.
Tot slot treft u bijgevoegd de quick-scans aan van de amendementen die
tot nu toe zijn ingediend (bijlage 113).
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

13

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 46

12