Voortgangsrapportage Monitor
Sport en Bewegen in de Buurt 2014
Caroline van Lindert
Pascal van der Bol
Niels Reijgersberg
Astrid Cevaal
Remko van den Dool
Hugo van der Poel

2

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Voortgangsrapportage Monitor Sport en
Bewegen in de buurt 2014

Caroline van Lindert
Pascal van der Bol
Niels Reijgersberg
Astrid Cevaal
Remko van den Dool
Hugo van der Poel
Met medewerking van Janine van Kalmthout, Ine Pulles en Thomas Moraal

© Mulier Instituut
Utrecht, december 2014

Mulier Instituut
sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek
Postbus 85445 | 3508 AK Utrecht
Herculesplein 269 | 3584 AA Utrecht
+31 (0)30 721 02 20 | www.mulierinstituut.nl
info@mulierinstituut.nl | @mulierinstituut

4

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Voorwoord
Deze SBB Monitor is tot stand gekomen met behulp van de input en medewerking van een groot aantal
personen en organisaties.
Veel dank gaat uit naar de medewerkers van het ministerie van VWS voor hun enthousiaste
betrokkenheid bij het opstellen van de monitor, het kritisch meelezen en snel schakelen in de eindfase.
In het bijzonder willen we alle leden van de SBB projectgroep (NISB, NOC*NSF, Sport & Zaken, VSG, VNG
en ZonMw) bedanken voor hun welwillende medewerking, het aanleveren van informatie en voor het
kritisch meelezen van conceptversies.
Kennispraktijk bedanken we hartelijk voor de fijne samenwerking bij het Verdiepingsonderzoek
buurtsportcoaches 2014, het Verdiepingsonderzoek Sportimpuls 2014 en het uitvoeren van de Voorstudie
effectmeting buurtsportcoaches, waarvan de resultaten in deze monitor een plek hebben gekregen.
Ook bedanken we alle overige organisaties die ons van input hebben voorzien of waarvan we resultaten
van onderzoek hebben kunnen benutten, in het bijzonder BMC Onderzoek voor het ter beschikking
stellen van gegevens uit de outputmonitor Combinatiefuncties, RIVM voor het leveren van de
geografische kaarten, SCP en TNO Kwaliteit van Leven voor input over de kernindicatoren sport en
bewegen en NOC*NSF voor het aanleveren van gegevens uit de KISS-database
Tot slot zijn we veel dank verschuldigd aan de gemeenten die hebben meegewerkt aan het
Verdiepingsonderzoek buurtsportcoaches 2014 en de Voorstudie effectmeting buurtsportcoaches en de
hulp bij het leveren van lokale data voor deze studies.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

5

6

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Inhoudsopgave
Voorwoord

5

Samenvatting

9

1.
1.1
1.2
1.3

Inleiding
Verbindingen programma’s en activiteiten
Opzet SBB Monitor
Opzet rapportage

15
16
19
21

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

De buurtsportcoach
Achtergrond, doel en inzet van middelen
Beleidsresultaten
Lokale resultaten
Proces
Effecten

23
23
25
33
39
50

3.
3.1
3.2
3.3
3.4

De sportimpuls
Achtergrond, doel en inzet middelen
Beleidsresultaten
Lokale resultaten
Proces

63
63
66
76
78

4.
4.1
4.2
4.3
4.4

Ondersteunende activiteiten
Landelijke programmaondersteuning
Erkenningstraject interventies
Belemmeringen Sport en Bewegen in de Buurt
Stimuleren publiek-private samenwerking

87
87
93
96
97

5.
5.1
5.2
5.3

Kernindicatoren, overig onderzoek en samenhang beleid
Kernindicatoren
Overig onderzoek
Samenhang andere programma’s

99
99
106
124

6.
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Conclusies en aanbevelingen
Middelen
Proces
Resultaten
Effecten
Reflecties monitoring

131
131
132
135
138
139

Referenties

143

Bijlagen

151

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

7

8

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Samenvatting
Met het programma Sport en Bewegen in de Buurt (SBB) wil het kabinet bereiken dat voor iedere
Nederlander een passend sport- en beweegaanbod in de eigen buurt aanwezig is, dat bovendien veilig
en toegankelijk is. Het uiteindelijke doel is een hogere en duurzame sport- en beweegdeelname. Het
programma SBB heeft een looptijd van vier jaar (2012-2016). Het realiseren van een passend sport- en
beweegaanbod is een lokale verantwoordelijkheid. Het kabinet wil daar met het programma SBB een
positieve bijdrage aan leveren. In deze samenvatting gaan we in op de stand van zaken met betrekking
tot de inzet van middelen, bereikte resultaten, het proces en de effecten van het programma. In het
kort geven we de stand van zaken weer van SBB-ondersteunende activiteiten en zoomen we in op de
mate waarin de algemene doelen van het programma zijn bereikt. Tot slot volgen enkele reflecterende
opmerkingen.

Buurtsportcoaches
De ministeries van VWS en OCW investeren in 2014 57 miljoen euro in de Brede impuls
combinatiefuncties. Daarmee financieren zij voor veertig procent de lokale aanstelling van
buurtsportcoaches. 378 (van de 403) gemeenten doen inmiddels mee en financieren de overige zestig
procent. Zij hebben tot en met 2014 voor 2851 fte aan buurtsportcoaches ingetekend. Uit voorlopige
resultaten van de outputmonitor van BMC Onderzoek komt naar voren dat gemeenten eind 2013 2387 fte
formatieplaatsen daadwerkelijk hebben gerealiseerd.
Uit voorlopige cijfers van de landelijke outputmonitor van BMC Onderzoek blijkt dat er een lichte
verschuiving is van de inzet in de ‘oorspronkelijke’ sectoren sport, onderwijs en cultuur (81% eind 2013,
was 85%) naar de ‘nieuwe’ sectoren (19% eind 2013, was 15%). Sport (86%) en onderwijs (85%) zijn
volgens lokaal verdiepingsonderzoek naar de inzet van buurtsportcoaches (Pulles, Leijenhorst,
Reijgersberg, Hilhorst en van Lindert, 2014) de belangrijkste sectoren waarin buursportcoaches
werkzaam zijn. De buurtsportcoaches zijn inmiddels ook actief in andere sectoren (buurt 28%, welzijn
19%, jeugd(zorg) 13%, zorg 12%, kinderopvang 12%, ouderenzorg 7%, zie figuur 1), zo blijkt uit het
verdiepingsonderzoek.

Figuur 1. Sectoren waarin buurtsportcoaches werkzaam zijn, meer antwoorden mogelijk (in
procenten, n=298)
100

86

85

80
60
40
20

28

19

13

12

12

12

7

4

3

0

Bron: Verdiepingsonderzoek buursportcoaches 2014, Pulles et al. (2014)

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

9

De verbrede inzet van buurtsportcoaches geldt ook voor de doelgroepen waarop ze gericht zijn, zie
figuur 2. Kinderen (4-12 jaar) en jongeren (12-18 jaar) zijn nog steeds de belangrijkste doelgroepen
(82% resp. 48%), maar ook andere doelgroepen krijgen aandacht, zoals mensen in een aandachtswijk
(30%), mensen met overgewicht (25%), buurt/wijkbewoners (24%) en jeugd in arme gezinnen (22%) en in
mindere mate mensen met een handicap (14%), inactieven (17%) en 65-plussers (11%).

Figuur 2. Top 10-doelgroepen waarvoor buurtsportcoaches werkzaam zijn, meer
antwoorden mogelijk (in procenten, n=298)
100

82

80
60
40

48
31

30

29

28

25

24

22

20

18

0

Bron: Verdiepingsonderzoek buursportcoaches 2014, Pulles et al. (2014)
Buurtsportcoaches spelen een verbindende rol bij samenwerkingsverbanden tussen organisaties waarbij
zij betrokken zijn. Dit varieert van het organiseren van gezamenlijke activiteiten op incidentele of
structurele basis tot het ontstaan van projectgroepen, samenwerkingsovereenkomsten of gezamenlijke
plannen. Het aanbod van sportactiviteiten voor leerlingen op en rond scholen en op de sportvereniging
is in de ogen van betrokken scholen (ruim de helft tot twee derde) en sportorganisaties (minimaal 70%)
toegenomen met de komst van de buurtsportcoach. Ongeveer twee derde van de betrokken organisaties
is positief over de bijdrage van buurtsportcoaches aan de kwaliteit van het aanbod. Buurtsportcoaches
en betrokken organisaties zijn bovendien van mening dat het ledental van sportorganisaties is
toegenomen door de komst van de buurtsportcoach. 79 procent van de buurtsportcoaches en 60 procent
van de betrokken organisaties merkt bijvoorbeeld dat het aantal jeugdleden is toegenomen, zie figuur
3. Buurtsportcoaches leveren daarmee een bijdrage aan de professionalisering van de sportsector.
Belangrijk aandachtspunt is de borging van hun inzet en bereikte resultaten in de toekomst.

10

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 3. Percentage buurtsportcoaches en sportorganisaties dat denkt dat het aantal
leden bij de sportvereniging is toegenomen
Jeugd

60

Allochtonen

62

43

Wijkbewoners

53

39

Inactieven

22

Overgewicht

19

Lage SES

18

Handicap/chronische aandoening

15

Volwassenen

16

Ouderen

19

79

49
46
Buurtsportcoaches
39

Sportorganisaties

37
36
28
45

Anders
0

20

40

60

80

100

Bron: Verdiepingsonderzoek buursportcoaches 2014, Pulles et al. (2014)

De Sportimpuls
Voor lokale Sportimpulsprojecten heeft het rijk in 2014 in totaal 16 miljoen euro beschikbaar. Hiervan is
ruim 9 miljoen euro bestemd voor reguliere Sportimpulsprojecten, 2 miljoen voor de Sportimpuls
Kinderen Sportief op Gewicht (KSG) en 5 miljoen voor de Sportimpuls Jeugd In Lage Inkomensbuurten
(JILIB). In 2014 zijn in totaal 208 aanvragen voor de Sportimpuls gehonoreerd, waarvan 122 aanvragen
voor de reguliere Sportimpuls, 26 voor KSG en 60 voor JILIB. Het totaal aantal gehonoreerde projecten is
hoger dan in 2013 (166). Bij een overgrote meerderheid van de ingediende en gehonoreerde
subsidieaanvragen van de reguliere Sportimpuls is een buurtsportcoach betrokken.
Twee derde van de Sportimpulsprojecten uit 2012 en 2013 richt zich op bepaalde doelgroepen in een
bepaalde wijk. Deze worden vooral uitgevoerd in wijken waar de leefbaarheid van de wijk negatief tot
matig positief wordt beoordeeld, in zeer sterk stedelijke wijken en in wijken waar bijna de helft van de
bewoners van niet-westerse afkomst is. In de wijken waar in 2012 en 2013 Sportimpulsprojecten zijn
gestart, zijn minder mensen lid van een sportvereniging.
Reguliere Sportimpulsprojecten zijn in 2014 minder gericht op jeugd dan tijdens de vorige rondes en
meer gericht op volwassenen en ouderen. Er is nog maar weinig aandacht voor gehandicapten en
chronisch zieken. De betrokkenheid van organisaties uit de sector welzijn bij het organiseren van
aanbod neemt licht toe. Lokale ervaringen met het projectverloop en bereiken van doelstellingen zijn
vooralsnog positief. De samenwerking tussen uitvoerende partijen op lokaal niveau lijkt door de
Sportimpuls te worden verbeterd. Sportverenigingen die betrokken zijn bij een aanvraag voor de
Sportimpuls werken vaker samen met andere organisaties, zoals andere sportverenigingen, scholen en
organisaties voor naschoolse of buitenschoolse opvang dan sportverenigingen die niet betrokken zijn bij
zo’n aanvraag. De Sportimpuls lijkt voor (ondernemende) lokale sport- en beweegaanbieders een
enorme (financiële) stimulans om (reeds bestaande) plannen en ambities voor nieuw aanbod of het
bereiken van nieuwe doelgroepen te kunnen waarmaken.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

11

Er zijn enkele veranderingen doorgevoerd in de procedure van de Sportimpuls als gevolg van evaluaties,
waaronder verbetering van de kwaliteit van de interventies op de menukaart en verplichte
betrokkenheid van gemeenten en interventie-eigenaren bij lokale aanvragen. De aanvraagprocedure
wordt weliswaar helder gevonden, maar het invullen van het indieningsformulier blijft ingewikkeld.
Sport- en beweegaanbieders blijken dan ook graag gebruik te maken van ondersteuningsmogelijkheden
bij het schrijven van een aanvraag, zoals bijvoorbeeld de OOSI. Bij de Sportimpuls is financiële borging
en borging van de ervaren resultaten op het bereiken van specifieke doelgroepen een aandachtspunt.

Programma ondersteuning
De ondersteuningsstructuur staat inmiddels goed op poten en er wordt een groot aantal activiteiten
uitgevoerd die tot doel hebben de zichtbaarheid en het lokale gebruik van de regelingen te
optimaliseren. Tussentijdse evaluaties maken bijsturing mogelijk. Een van de zaken die bijdraagt aan
kwaliteitsverbetering van lokaal sport- en beweegaanbod is het besluit de interventies op de Menukaart
Sportimpuls strenger te beoordelen en deze te ondersteunen bij het behalen van het erkenningsniveau
‘Goed beschreven’. Er wordt veel geïnvesteerd in kennisontwikkeling en –deling rondom het thema Sport
en Bewegen in de Buurt.

Doelen op resultaat- en effectniveau
Stijging aantal verenigingen met een maatschappelijke functie
Sportverenigingen in Nederland zijn in de loop der jaren meer gaan samenwerken met andere
organisaties (80% in 2007, 90% in 2014), vooral met scholen, buitenschoolse opvang en buurt-, wijk- en
welzijnsorganisaties. Dit geldt in sterkere mate voor sportverenigingen waarbij een buurtsportcoach
betrokken is en voor verenigingen die betrokken zijn bij een aanvraag voor de Sportimpuls.
Samenwerking is een belangrijk aspect binnen de indicator voor maatschappelijke betrokkenheid van
sportverenigingen. Het blijkt dat verenigingen met een buurtsportcoach en verenigingen die betrokken
zijn (geweest) bij een aanvraag van de Sportimpuls hoger scoren op de indicator voor maatschappelijke
functie. Sportverenigingen die betrokken zijn bij een aanvraag van de Sportimpuls scoren daarnaast
hoger op de indicator voor sterke vereniging dan verenigingen zonder aanvraag.

Meer sportaanbod
Volgens de ervaringen van betrokkenen neemt door de inzet van buurtsportcoaches en
Sportimpulsprojecten het aanbod van sportactiviteiten toe. Objectieve metingen om deze bewering te
staven zijn niet beschikbaar.

Meer sport- en beweegdeelname en lidmaatschappen
Landelijke cijfers over de sportdeelname op basis van OBiN laten zien dat de sportdeelname in de
periode 2006-2013 redelijk stabiel is, zie figuur 4. Er is sprake van een lichte stijging, 68 procent van de
bevolking (6-79 jaar) deed in 2013 volgens OBiN minimaal twaalf keer per jaar aan sport. In 2006 was dit
64 procent. Ook voor wekelijkse sportdeelname, gebaseerd op de Gezondheidsenquête (CBS, bevolking
12-79 jarigen), is er een lichte stijging te zien tussen 2007 en 2013 (54% 2007, 56% 2013).

12

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 4. Sportdeelname, Nederlandse bevolking, 2001-2013 (in procenten)
Sport minimaal 12 keer per jaar (OBiN, 6-79 jaar)
Wekelijkse sportdeelname (GE, 12-79 jaar)
100

80

60

40

20

0
2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Bron: OBiN (2006-2014) in Collard en Pulles (2014); CBS GE (2001-2013) in Tiessen-Raaphorst ((red.)
2015, verwachte publicatie januari), bewerking Mulier Instituut
Ook het lidmaatschap van verenigingen is in de afgelopen jaren stabiel gebleven. Op basis van de
Vrijetijdsomnibus 2012 (VTO, SCP) sport 45 procent van de bevolking in georganiseerd verband, zoals bij
een sportvereniging (een derde), een commerciële aanbieder (18%) of in ander verband (14%). Een groot
deel van de bevolking blijkt alleen of in ongeorganiseerd verband te sporten (50%), of in een
zelfgeorganiseerde groep (38%). Winst op de sport- en beweegdeelname zal vooral bij doelgroepen die
minder sporten (mensen met een handicap, lager inkomen of een lager opleidingsniveau) en
volwassenen te behalen zijn, maar is voor de doelgroepen die minder sporten tegelijkertijd het
moeilijkst te realiseren.
Uit de monitoring blijkt dat buurtsportcoaches en betrokken organisaties ervaren dat het ledental van
sportorganisaties is toegenomen door de komst van de buurtsportcoach en dat meer mensen via
organisaties uit de sectoren welzijn, zorg en overig aan sport- en beweegactiviteiten zijn gaan
deelnemen. Uitvoerders van Sportimpulsprojecten delen de ervaring dat de beoogde doelgroepen
(meer) zijn gaan bewegen.

Effectmeting
De resultaten van een dosis-effectmeting naar de inzet van buurtsportcoaches in elf gemeenten laten in
het algemeen (nog) geen overtuigende samenhang zien tussen de hoeveelheid inzet buurtsportcoach en
de sportfrequentie en het verenigingslidmaatschap van burgers. Bij twee lokale case studies is er wel
een significante positieve samenhang gevonden tussen de inzet van buurtsportcoaches en de
sportfrequentie. De studie is bedoeld als pilot om de methode van de dosis-effectmeting te toetsen die
de effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches meet. Het lijkt erop dat de methode goed past,
maar dat er veel aandacht moet worden besteed aan het verbeteren van de registratie en verzameling
van data. Hierin wordt de komende tijd geïnvesteerd en er worden voorstellen gedaan voor aanvullende
analyses.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

13

Reflecties monitoring
Er is veel informatie beschikbaar gekomen over de voortgang en het uitvoeringsproces van het
programma SBB bij verschillende partijen. Vooral aspecten die met het ondersteunings- of lokale
uitvoeringsproces of doelen op resultaatniveau te maken hebben, worden onder de loep genomen. Er is
nog weinig onderzoek gedaan naar de relatie tussen de inzet van middelen en behaalde resultaten of
doelstellingen op outcomeniveau. Dit soort onderzoek is ingewikkeld en stelt hoge eisen aan de
data(verzameling) en onderzoeksopzet. Hierbij kan het zinvol zijn kritisch naar de doelstellingen van
het beleid te kijken en na te gaan of met het SBB-instrumentarium ook andere doelen dan een verhoging
van de (georganiseerde) sport- en beweegdeelname (kunnen) worden bereikt.
Om meer inzicht te krijgen in de achtergrond van organisaties die betrokken zijn bij de Sportimpuls
en/of buurtsportcoach en na te gaan of deze regelingen invloed hebben op de kracht van organisaties is
het interessant deze organisaties langer te volgen in de tijd of met terugwerkende kracht te kijken naar
hun ontwikkeling in vergelijking met organisaties die niet bij een Sportimpulsproject of buurtsportcoach
betrokken zijn. Ook is het interessant om na te gaan wat de achtergrond is van aanvragers van
afgewezen Sportimpulsprojecten. Mogelijk zijn deze ook op wijken gericht waar de ‘nood’ wat betreft
sport- en beweegdeelname hoog is en kunnen deze met extra ondersteuning door de aanvraagprocedure
worden geloodst naar een volgende ronde.
Er is lokaal meer aandacht nodig voor de mogelijkheden om sectoren met elkaar te verbinden en
doelgroepen die niet of minder sporten met het programma te bereiken. Mogelijk bieden de drie
decentralisaties daarvoor aanknopingspunten. Er is geen objectief meetinstrument beschikbaar om de
toename in lokale verbindingen te meten. Wel is het mogelijk om na te gaan welke maatregelen worden
ingezet om deze doelgroepen te bereiken en wat eventuele obstakels zijn. Met het oog op het
naderende einde van de programmaperiode (2016) is het verder van belang meer inzicht te verkrijgen in
de wijze waarop gemeenten de inzet van de buurtsportcoach financieel en organisatorisch borgen en de
wijze waarop projecteigenaren borging van hun tweejarige Sportimpulsproject aanpakken.

14

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

1.

Inleiding
Het programma Sport en Bewegen in de Buurt (SBB) heeft een looptijd van 2012 tot en met 2016. Met
het programma wil het kabinet bereiken dat voor iedere Nederlander, jong of oud, een passend sporten beweegaanbod in de eigen buurt aanwezig is, dat bovendien veilig en toegankelijk is. Het
uiteindelijke doel is een sportieve en vitale samenleving in 2016. Het realiseren van een passend sporten beweegaanbod is een lokale verantwoordelijkheid. Het kabinet wil een positieve bijdrage leveren
aan bovenstaande doelstelling en investeert jaarlijks ongeveer 80 miljoen euro in het programma SBB.
Het kabinet heeft bij de start van het programma SBB over de doelen, uitwerking en uitvoering van de
verschillende programmaonderdelen afspraken gemaakt met de bestuurlijke partijen, de VNG, NOC*NSF,
VNO-NCW en MKB-Nederland. Op 18 september 2014 zijn deze afspraken bijgesteld. ZonMw is nu ook
een van de partijen waarmee VWS afspraken heeft gemaakt over de invulling van de uitvoering en
ondersteuning op landelijk en lokaal niveau, naast NOC*NSF, NISB en VSG.1 Daarnaast is er een
addendum toegevoegd over de rollen, taken en verantwoordelijkheden ten aanzien van de Sportimpuls
regeling.
De inzet van middelen vanuit het programma SBB is erop gericht meer passend sport- en beweegaanbod
te realiseren, door lokaal (meer) kansrijke verbindingen te leggen tussen sport- en beweegaanbieders en
partijen uit andere sectoren, zoals onderwijs, zorg en werk. Gemeenten, de sport en het bedrijfsleven
zijn daarin belangrijke partners. De 2900 buurtsportcoaches 2, die tot en met 2016 vanuit SBB met
verschillende partners gezamenlijk worden gefinancierd, gaan hiermee aan de slag. Ook de Sportimpuls,
waarbij lokale sport- en beweegaanbieders financiële ondersteuning kunnen aanvragen bij het opzetten
en uitvoeren van activiteiten, moet hieraan bijdragen. De eigen keuze van mensen en lokaal maatwerk
staan hierbij centraal. Met het programma SBB wil de minister verder lokaal ondernemerschap
stimuleren, maar ook belemmeringen wegnemen die kansrijke verbindingen tussen de sport en andere
sectoren in de weg staan. Daarnaast wil zij stimuleren dat bestaande sport- en beweeginterventies die
al werken worden toegepast, wat moet leiden tot een kwalitatieve verbetering van het sport- en
beweegaanbod. Met dit programma heeft het Rijk een robuust programma willen neerzetten met een
beperkt aantal financieringsstromen. Er zijn geen concrete output- of outcomedoelstellingen verbonden
aan het programma SBB. Wel onderschrijft het ministerie van VWS de doelstelling van NOC*NSF om de
maandelijkse sportparticipatie van 65 procent te laten toenemen naar 75 procent.
Deze rapportage staat in het teken van de voortgang van het programma SBB. Verschillende partijen
verrichten outputregistraties en ander (verdiepings)onderzoek om de voortgang van het programma te
volgen en de bereikte resultaten in beeld te brengen. Ondersteund door het ministerie van VWS stelt
het Mulier Instituut op basis van cijfers en inzichten uit de diverse registraties en onderzoeken jaarlijks

1

Zie Bestuurlijke afspraken Sport & Bewegen in de Buurt, voorjaar 2014. Ondertekend 18
september 2014. Zie:
http://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Definitieve%20bestuurlijke%20afspraken%20SB
B,%20ondertekend%2018%20sept.%202014.pdf

2

Dit is inclusief de combinatiefuncties die vanuit de Impuls brede scholen, sport en
cultuur gerealiseerd zijn. De impuls voor buurtsportcoaches bouwt hierop voort en is
een verbreding.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

15

een integrale voortgangsrapportage op (hierna genoemd SBB Monitor). Doel is op hoofdlijnen de
voortgang van het programma zichtbaar te maken, zodat doorontwikkeling en/of bijsturing van
(onderdelen) van het programma mogelijk zijn. Verder worden met deze rapportages de Tweede Kamer,
bestuurlijke en ondersteuningspartners geïnformeerd en wordt de beschikbare kennis gebundeld en
toegankelijk gemaakt voor beleidsmakers en professionals in het veld. Dit rapport is het tweede
voortgangsverslag. Het eerste verscheen in 2013 (De Jong, Van Lindert en Van der Poel, 2013). In de
rapportage van 2013 zijn de hoofdlijnen van het programma SBB en de opzet van de SBB Monitor terug
te vinden.
In de volgende paragraaf gaan we in op de samenhang tussen het programma Sport en Bewegen in de
Buurt met aanverwante beleidsterreinen en programma’s. In paragraaf 1.2 bespreken we de opzet van
de SBB Monitor. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een leeswijzer.

1.1

Verbindingen programma’s en activiteiten
Niet alleen op lokaal niveau is het de bedoeling dat er meer slimme en kansrijke verbindingen tot stand
komen tussen sport en andere sectoren. Ook op nationaal niveau is afstemming tussen verschillende
beleidsprogramma’s en initiatieven van belang. Het sport- en beweegbeleid van het ministerie van VWS
is vormgegeven aan de hand van drie beleidsprioriteiten. Allereerst wil het kabinet (onder andere via
het programma SBB) zo veel mogelijk mensen aan het sporten krijgen, door zo veel mogelijk en zo
divers mogelijk aanbod te creëren, via sportverenigingen, de buurt, scholen, zorg- en
welzijnsinstellingen, werk en buitenschoolse opvang. Doel is een omgeving die uitnodigt om meer te
sporten en te bewegen. Daarvoor is een veilige en plezierige omgeving nodig, waar mensen zichzelf
kunnen zijn. Dit wil het kabinet onder andere bereiken via het actieplan ‘Naar een Veiliger
SportKlimaat’ (VSK).3 Behalve in breedtesport investeert het kabinet in topsport. ‘Uitblinken in de
sport’ kan naast medailles ook een wij-gevoel en nationale trots opleveren en een positieve uitstraling
hebben richting de breedtesport (zie ook Ministerie van VWS, 2011a). Behalve deze drie
beleidsprioriteiten investeert het kabinet in kennis en innovatie in de sport (Ministerie van VWS,
2014a).4
Zoals opgenomen in de bestuurlijke afspraken Sport en Bewegen in de Buurt draagt het kabinet met het
programma SBB bij aan het Nationaal Programma Preventie (NPP) ‘Alles is gezondheid’ (2014-2016)5
(Rijksoverheid, oktober 2013). Het NPP is een breed programma dat wordt ondersteund door zes
departementen. Rijk, gemeenten, scholen, zorgorganisaties, bedrijven, sportverenigingen en diverse
maatschappelijke organisaties spannen zich op veel plekken in Nederland al in om mensen in Nederland
nog gezonder te laten leven, wonen en werken. Met het NPP wordt meer focus en verbinding
aangebracht in deze activiteiten en programma’s. Door middel van een brede integrale aanpak wil het

16

3

Zie http://www.veiligsportklimaat.nl/overvsk

4

Zie http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2014/10/23/kamerbrief-over-kennis-en-innovatieagendasport.html

5

Zie http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/rapporten/2013/10/11/alles-is-gezondheid-het-nationaal-programmapreventie-2014-2016-deel-1-en-deel-2.html. Zie ook http://www.allesisgezondheid.nl/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Rijk de effecten hiervan versterken. Uiteindelijk doel is een vitale en gezonde bevolking. Bewegen6 is
naast roken, alchoholgebruik, overgewicht, depressie en diabetes een van de speerpunten van het
gezondheidsbeleid. Het Nationaal Programma Preventie richt zich op gezondheid en preventie.7 Net als
het programma SBB gaat het er bij het NPP om dat het voor mensen gemakkelijker wordt gemaakt om
gezonde keuzes te maken in het leven.
Wat betreft de gezondheidsbevordering zijn de gekozen maatregelen in het NPP onder andere gericht op
het bevorderen van een gezonde start en leefstijl voor de jeugd. Er worden verbindingen gelegd met
diverse bestaande gezondheidsbevorderende programma’s en initiatieven gericht op het domein
‘opvoeding en onderwijs’. Sport en bewegen is dikwijls een element in deze aanpakken, waardoor er
ook vanuit het programma SBB duidelijke raakvlakken zijn. Denk aan het programma de Gezonde School
en de daarbij behorende initiatieven Vignet Gezonde School, Gezonde Schoolpleinen, de #Jeugdimpuls
gezonde leefstijl en de Onderwijsagenda Sport, Bewegen en Gezonde Leefstijl (SBGL)8 en aan de aanpak
Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG)9.
Het tweede domein waarop maatregelen vanuit gezondheidsbevordering zijn gericht is ‘wonen en leven
in een gezonde omgeving’. Gemeenten hebben hierin een belangrijke taak. Binnen de Wmo hebben
gemeenten de wettelijke taak om te bevorderen dat mensen in hun eigen leefomgeving kunnen blijven
en kunnen deelnemen aan de samenleving. Gemeenten hebben met de decentralisaties op het terrein
van de Awbz, jeugd (Jeugdwet) en werk en inkomen (Participatiewet) een grotere rol op dit gebied,
waarbij de nadruk ligt op preventie.10 De decentralisaties komen in de wijk en buurt samen. Een
structurele, integrale en wijk- of gebiedsgerichte aanpak om de gezondheid van (kwetsbare) burgers te
verbeteren is het streven. Een goed toegankelijk (zorg- en ondersteunings)aanbod in de wijk en
aansluiten bij de leefwereld van bewoners is belangrijk. Vanuit deze visie is het de bedoeling dat
activiteiten zijn gericht op wijken waar veel kwetsbare mensen wonen en er wordt aangesloten bij
gemeenten die al een vorm van wijkgericht werken kennen.11 Het programma SBB (buurtsportcoaches en
Sportimpuls) heeft hiermee een duidelijke verbinding. Met behulp van sport en bewegen in de buurt kan
een bijdrage worden geleverd om doelen op het terrein van ‘wonen en leven in een gezonde omgeving’
te verwezenlijken. Bij het programma SBB staat wijkgericht werken en aansluiten bij de
belevingswereld van bewoners centraal. Het streven is vooral in te zetten op wijken waar de

6

Te weinig bewegen is in de meest recente gezondheidsnota ‘Gezond dichtbij’ toegevoegd
aan de lijst met risicofactoren en aandoeningen die verantwoordelijk zijn voor de
grootste ziektelast (in ‘Alles is gezondheid’).

7

De focus van het programma ligt op drie terreinen: het bevorderen van de gezondheid en
voorkomen van chronische ziekten in de omgeving waarin mensen wonen, werken en
leren; preventie een dominante plek geven in de gezondheidszorg;
gezondheidsbescherming op peil houden en bedreigingen het hoofd bieden.

8

Zie http://www.gezondeschool.nl/

9

Zie http://www.jongerenopgezondgewicht.nl/

10

Zie http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gemeenten/decentralisatie-vanoverheidstaken-naar-gemeenten

11

Denk aan Gezonde Wijken (zie http://www.loketgezondleven.nl/settings/gezonde-wijk/),
JOGG, Gezonde Slagkracht (zie http://www.zonmw.nl/nl/programmas/programmadetail/gezonde-slagkracht/), etc..

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

17

achterstanden op het gebied van sport en bewegen het grootst zijn. Een van de doelgroepen waar winst
te behalen valt op dat gebied zijn mensen met een handicap of chronische aandoening. Het ministerie
van VWS heeft in de Kamerbrief hoofdlijnen gehandicaptensportbeleid (Ministerie van VWS, 2014b)
expliciet aangegeven met het programma SBB specifieker in te willen zetten op het bereiken van deze
doelgroep.12
Ook het bevorderen van de participatie van kwetsbare doelgroepen op de arbeidsmarkt en het
bevorderen van een gezonde en veilige werkomgeving is een speerpunt waarop maatregelen vanuit
gezondheidsbevordering zijn gericht. Diverse maatregelen worden ingezet om dat doel te bereiken. De
relatie met het domein ‘sport en bewegen’ zit bijvoorbeeld in het streven om een actief
gezondheidsbeleid in MKB-bedrijven te stimuleren. Hiervoor is onder meer het Actieplan Gezond Bedrijf
opgezet waarvan het stimuleren van de gezondheid door meer bewegen een van de thema’s is
(Ministerie van SZW, 2012).13 Wat betreft de maatregelen gericht op preventie wil het Rijk preventie
een prominentere plek in de zorg geven door afspraken te maken met zorgpartijen over samenwerking
en het versterken van de netwerkfunctie van zorgverleners in de buurt.
Door het samenbrengen van diverse programma’s en interventies die gericht zijn op een vitale en
gezonde samenleving hopen de verschillende departementen en maatschappelijk organisaties in het
veld effecten ervan op de gezondheid te versterken. Het programma SBB is een zelfstandig programma
waarmee het ministerie van VWS eigen doestellingen wil nastreven gericht op een hogere en duurzame
sport- en beweegdeelname van de bevolking. Tegelijkertijd draagt het programma SBB bij aan een
bredere nationale doelstelling op het gebied van gezondheidsbevordering en preventie. Het effect van
het eigen programma wordt mogelijk versterkt door de samenhang met die andere programma’s. In
figuur 1.1 is de samenhang tussen de diverse genoemde programma’s in relatie tot gezondheidsbeleid
uitgewerkt.

18

12

Zie http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2014/10/16/kamerbrief-hoofdlijnengehandicaptensportbeleid.html

13

Zie http://www.allesisgezondheid.nl/ en http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2012/03/26/kamerbrief-over-actieplan-gezond-bedrijf.html

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 1.1 Samenhang programma’s rondom thema gezondheid

1. Gezonde
start jeugd:
opvoeding &
onderwijs

Gezondheidsbeleid
‘Vitale en gezonde
bevolking’
NPP
6 departementen

3. Gezond
werken

Actieplan
Gezond
bedrijf

1.2

Gezonde
school
Onderwijs
agenda
SBGL

Gezonde
Schoolpleinen
#Jeugdimpuls

GGD,
Vignet
gezonde
school

Sport en
Bewegen in de
Buurt:
Buurtsportcoach
Sportimpuls
2. Wonen en
leven in een
gezonde
wijk

Veilig sportklimaat

JOGG
Gezonde
Wijk

Opzet SBB Monitor
Het ministerie van VWS draagt zorg voor de monitoring en evaluatie van het totale programma SBB.
Met monitoring wordt bedoeld het verzamelen van gegevens over de voortgang van het programma in
termen van input, proces, output en outcome (zie figuur 1.2). De jaarlijkse SBB Voortgangsrapportages
die het Mulier Instituut opstelt en waarvan deze de tweede is, inclusief de achterliggende onderzoeken
en registraties, vormen tezamen het totaal aan monitoring.
De doelstelling van de SBB Monitor is te komen tot jaarlijkse integrale voortgangsrapportages (20132016), waarin verslag wordt gedaan van de inzet van de diverse beleidsinstrumenten, effecten, en
succes- en faalfactoren, afgezet tegen de nationale en lokale ontwikkeling van enkele kernindicatoren
met betrekking tot de sport- en beweegdeelname.
Een eindevaluatie maakt geen deel uit van de voortgangsrapportages. Met evaluatie wordt bedoeld de
(eind)conclusies die na afloop van het programma kunnen worden geformuleerd over de mate waarin
met het programma de gestelde doestellingen zijn bereikt en wat de bijdrage hieraan is van de
verschillende onderdelen van het programma. Ook kunnen conclusies worden getrokken voor toekomstig
beleid ten aanzien van sportstimulering. Alle monitoringgegevens vormen input voor de evaluatie. Bij
monitoring kan onderscheid worden gemaakt tussen vier soorten prestatie-indicatoren, afgeleid van het
MAPE-model (zie Bouckaert & Auwers, 1999; Bouckaert, 2005). Het MAPE-model is een beheermodel dat
uitgaat van een indeling in vier soorten prestatie-indicatoren of niveaus van gegevensverzameling: van
input via proces naar output en uiteindelijk naar outcome (figuur 1.2).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

19

Figuur 1.2 MAPE-model

Middelen
•Input

Activiteiten
•Proces/
throughput

Prestatie
•Output/
resultaten

Effect
•Outcome

Bij input gaat het om de middelen die nodig zijn voor het opstarten en uitvoeren van een proces of
beleid, in dit geval het programma SBB en de verschillende onderdelen daarvan. Te denken valt aan de
rijksbijdrage en inzet van menskracht. Bij proces of throughput gaat het om de activiteiten die worden
uitgevoerd om bepaalde prestaties te halen. Hierbij gaat het ook om de wijze waarop dat gebeurt (denk
aan de wijze waarop buurtsportcoaches lokaal worden aangesteld, besluitvorming daarover,
samenwerking en tevredenheid, ondersteuning). Bij output gaat het om de prestaties of producten en
diensten die rechtstreeks het gevolg zijn van een activiteit. Te denken valt aan indicatoren als bereik,
mate, hoeveelheid, et cetera (zoals aantal fte aangestelde buurtsportcoaches, aantal
Sportimpulsprojecten). Prestaties worden geleverd om bepaalde effecten teweeg te brengen.
Bij outcome gaat het om de effecten of gevolgen van de geleverde prestaties. Het doel is om
veranderingen bij bepaalde doelgroepen of in een bepaald beleidsveld teweeg te brengen (hogere sporten beweegdeelname, meer leden bij sportverenigingen, meer verbindingen tussen sport en andere
sectoren).
In deze Voortgangsrapportage bieden we voor de verschillende SBB programmaonderdelen een overzicht
van de voortgang op bovengenoemde indicatoren. Het gaat hier vooral om de input, het proces en de
output, aangezien de beschikbare registraties en monitoren het meest daarop zijn gericht. Er is minder
informatie of onderzoek beschikbaar dat iets zegt over de effecten van de verschillende onderdelen van
SBB. In verschillende verdiepende onderzoeken is er wel aandacht voor subjectieve effecten van
bijvoorbeeld de inzet van buurtsportcoaches en het uitvoeren van Sportimpulsprojecten. Subjectief
houdt in dat effecten worden gezien door de ogen van direct betrokkenen. Het leggen van een causaal
verband tussen de lokale inzet van buurtsportcoaches of Sportimpulsprojecten enerzijds en
veranderingen in de (georganiseerde) sport- en beweegdeelname anderszijds is ingewikkelder. Er zijn
lokaal immers vele andere projecten en externe factoren aanwezig die ook van invloed kunnen zijn op
de gemeten effecten. Effectonderzoek wordt momenteel wel meer gestimuleerd. Zo beschrijven we in
paragraaf 2.5 de voorlopige resultaten van een effectmeting naar de inzet van buurtsportcoaches.
Diverse partijen hebben bijgedragen aan de totstandkoming van deze rapportage door hun rapporten en
registraties beschikbaar te stellen, zoals BMC Onderzoek, Kennispraktijk, NISB, NOC*NSF, TNO Kwaliteit
van Leven, SCP, Sport & Zaken, VNG, VSG en ZonMw. Ook rapportages van het Mulier Instituut en
resultaten van extra werk ten behoeve van de SBB Monitor zijn meegenomen. Bij het gebruik van
rapportages, registraties of analyses nemen we de belangrijkste resultaten (conclusies of samenvatting)
over, vermelden we daarbij de bron en geven we kort informatie over de methode die is gebruikt. Van
rapportages die in pdf beschikbaar zijn noemen we in een voetnoot de betreffende hyperlink. Veel dank
gaat uit naar al die partijen die voor deze monitor relevante informatie hebben aangeleverd en
feedback hebben geleverd op de conceptrapportage. RIVM heeft aan de rapportage aan bijdrage
geleverd door kaarten beschikbaar te stellen die op de website www.sportopdekaart.nl worden

20

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

gepubliceerd. Voor een overzicht van de verschillende monitors, registraties en overige
informatiebronnen zie bijlage 1.1.

1.3

Opzet rapportage
Voor de opzet van de rapportage hebben we ervoor gekozen om zoveel mogelijk aan de hand van de
MAPE-indicatoren de voortgang per programmaonderdeel te beschrijven, voor zover beschikbare
informatie over de betreffende indicator aanwezig was.
In hoofdstuk 2 beschrijven we de voortgang met betrekking tot de inzet van buurtsportcoaches.
Hoofdstuk 3 gaat over de Sportimpuls.
In deze hoofdstukken wordt de volgende structuur aangehouden:
Doel, achtergrond en input middelen
resultaten, uitgesplitst naar (landelijke) beleidsresultaten en lokale resultaten,
proces en de
eventueel (ervaren) effecten.
Bij het onderdeel resultaten maken we een onderscheid naar landelijke of beleidsresultaten en lokale
resultaten. Bij landelijke resultaten gaat het bijvoorbeeld om het totaal aantal fte aan
buurtsportcoaches dat wordt beoogd en gerealiseerd en het aantal gehonoreerde Sportimpulsprojecten
en de gebieden of doelgroepen waar deze op gericht zijn. Bij lokale resultaten moet u denken aan de
resultaten van de lokale inzet van buurtsportcoaches in gemeenten of wijken en van lokale
Sportimpulsprojecten, bijvoorbeeld het bereik van doelgroepen.
Bij proces bespreken we zowel de ondersteunende activiteiten vanuit het programma SBB die betrekking
hebben op de inzet van buurtsportcoaches of de Sportimpuils, als de wijze waarop lokaal uitvoering
wordt gegeven aan de verschillende regelingen. Het is lastig dat de verschillende onderzoeksrapportages
die we in beide hoofdstukken gebruiken vaak zowel ingaan op proces als op resultaten en soms (ervaren)
effecten. Waar dit het geval is behandelen we de resultaten uit deze rapportages in verschillende
paragrafen. De eerste keer dat we dit in de tekst doen beschrijven we de opzet van het onderzoek wat
uitgebreider. In latere paragrafen verwijzen we alleen naar de bron.
In hoofdstuk 4 gaan we in op de ondersteunende activiteiten vanuit het programma SBB die niet direct
een relatie hebben met de inzet van buurtsportcoaches of de Sportimpuls. Aan de orde komen het
proces rondom erkende interventies vanuit het programma Effectief Actief, de activiteiten die erop
gericht zijn om de belemmeringen voor sport en bewegen in de buurt weg te nemen en de activiteiten
gericht op het stimuleren van publiek-private samenwerking.
In hoofdstuk 5 beschrijven we de voortgang op een aantal kernindicatoren met betrekking tot sport en
bewegen, overig onderzoek dat een relatie heeft met het programma SBB en de samenhang van het
programma SBB met het VSK-programma en de Onderwijsagenda SBGL. In hoofdstuk 6 vergelijken we de
resultaten zoals beschreven in deze SBB Monitor met die van 2013. Ook gaan we in op de mate waarin
de resultaten iets zeggen over het bereiken van de algemene doelstellingen van het programma SBB.
Deze zijn verdeeld in doelstellingen op resultaatniveau en doelstellingen op effectniveau. We sluiten
het hoofdstuk af met aanbevelingen voor de verdere monitoring van het programma.
Om een idee te geven van de onderwerpen die idealiter per indicator van het MAPE-model kunnen
worden behandeld zie volgende figuur:

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

21

Figuur 1.3 Onderwerpen rapportage per MAPE-indicator
Middelen

Activiteiten

Prestatie

Effect

Input

Proces / throughput

Output/resultaten

Outcome

Rijksbudget (80 mln) +
cofinanciering
gemeenten/lokale
partijen

Ondersteunende
activiteiten

Landelijke en lokale
resultaten:

Landelijke en lokale
effecten:

Inzet
beleidsmedewerkers +
SBB projectgroep
…

Programmaondersteuning SBB
Erkenning interventies
Activiteiten
belemmeringen

Aantal
buurtsportcoaches
Sportimpulsprojecten

Meer mensen sporten
en bewegen (in de
buurt)

Lokale uitvoering:

Meer sterke
Sportverenigingen
Meer lokale
verbindingen

Meer mensen zijn lid
van een sport- en
beweegaanbieder

Meer sport- en
beweegaanbod
Besluitvorming
Cofinanciering
Samenwerking
Georganiseerde
activiteiten
Ervaringen met…
…
Succes en faalfactoren

22

Inzet sectoren
Bereik doelgroepen
Bereik deelnemers
…

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

2.

De buurtsportcoach
Dit hoofdstuk schetst een beeld van de huidige stand van zaken met betrekking tot de inzet van
buurtsportcoaches. In het vervolg van deze rapportage gebruiken we zo veel mogelijk de
overkoepelende term buurtsportcoaches. Hiermee bedoelen we ook combinatiefunctionarissen. Daar
waar een onderscheid tussen beide groepen nodig is, geven we dit expliciet aan. In dit hoofdstuk maken
we onderscheid in activiteiten, resultaten, processen en effecten. In de volgende paragraaf lichten we
de achtergrond en doelen van de Brede impuls combinatiefuncties nader toe.

2.1

Achtergrond, doel en inzet van middelen
Sinds 2008 kunnen gemeenten met co-financiering van het Rijk (Ministerie VWS en OCW) hun lokale
sport- en beweegbeleid een impuls geven door het aanstellen van combinatiefunctionarissen. Tot 2012
hadden de combinatiefunctionarissen, zoals ze toen werden genoemd, vooral het doel om de sectoren
onderwijs, sport en/of cultuur te verbinden. De doelgroep betrof jongeren tot achttien jaar. Begin 2012
besloot de minister van VWS tot uitbreiding van het aantal combinatiefunctionarissen. Deze kregen een
nieuwe naam: buurtsportcoaches. Zij kregen als specifieke opdracht het organiseren van passend sporten beweegaanbod in de buurt, en het maken van een verbinding tussen sport- en beweegaanbieders en
organisaties uit andere sectoren als zorg14, welzijn, kinderopvang en het bedrijfsleven.
Buurtsportcoaches kunnen worden ingezet voor alle inwoners van een gemeente. Ze zijn dus breder
inzetbaar, waardoor de naam van de regeling is veranderd van ‘Impuls Brede scholen, sport en cultuur’
in ‘Brede impuls combinatiefuncties’.
Het kabinet wil met het programma SBB realiseren, dat voor iedere Nederlander een passend sport- en
beweegaanbod in de eigen buurt aanwezig is dat veilig en toegankelijk is. Een kenmerk van het
programma SBB is de focus op intersectorale samenwerking en mogelijkheden voor lokale aanbieders om
activiteiten te organiseren die passen binnen de lokale situatie. Daarmee werd de ‘Brede impuls
combinatiefuncties’ onderdeel van het programma Sport en Bewegen in de Buurt van het ministerie van
VWS. Met de uitbreiding van het werkveld van buurtsportcoaches zijn ook de doelstellingen van de inzet
van buurtsportcoaches verruimd, zie tabel 2.1.
Het streven is tot en met 2016 2.900 fte aan combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches te
realiseren. De impuls is gefaseerd ingevoerd. In 2008 is de eerste tranche beschikbaar gekomen voor de
G31 gemeenten. Na 2009 volgden tranches waarbij alle overige Nederlandse gemeenten aan de beurt
kwamen. Voor meer informatie over de achtergrond van de regeling zie de Voortgangsrapportage
monitor SBB 2013 (De Jong et al., 2013).

14

Onder zorg verstaan we in deze rapportage ook gezondheid en de zorg voor specifieke
groepen zoals jeugdzorg en ouderen.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

23

Tabel 2.1 Overzicht van landelijke doelstellingen verbonden aan de inzet van
buurtsportcoaches
Doelstellingen Impuls brede scholen, sport en cultuur, 2008:
1.

Uitbreiding aantal brede scholen met sport- en cultuuraanbod in zowel het primair als voortgezet
onderwijs, om te beginnen in de veertig krachtwijken.

2.

Versterking van circa tien procent van de sportverenigingen met het oog op hun maatschappelijke
functie en de inzet van sportverenigingen voor het onderwijs, de naschoolse opvang en de wijk.

3.

Stimuleren van een dagelijks sport- en beweegaanbod op en rond scholen voor alle leerlingen.

4.

Bevorderen dat de jeugd tot achttien jaar vertrouwd raakt met een of meer kunst- en cultuurvormen
en stimuleren van actieve kunstbeoefening onder jongeren.

Aanvullende doelstellingen Brede impuls combinatiefuncties, vanaf 2012:
1.

Meer mensen kunnen sporten en bewegen in de buurt.

2.

Sportverenigingen worden versterkt.

3.

Er wordt een verbinding gelegd tussen sport en andere sectoren zoals onderwijs, welzijn,
kinderopvang en bedrijfsleven.

Bron: Ministerie van OCW (2007), Ministerie van VWS (2011b), bewerking Mulier Instituut

Inzet van middelen
Gemeenten komen voor middelen in aanmerking via het ondertekenen van een verklaring waarin
afspraken zijn vastgelegd over de te realiseren eindaantallen. Voor gemeenten en hun partners is er
sinds eind 2008 een ondersteuningsstructuur opgezet via de VSG en de sectororganisaties.
Bij de start van de regeling in 2009 kregen gemeenten op basis van het aantal inwoners tot en met
achttien jaar in hun gemeente een aantal fte aan buurtsportcoaches toegewezen. Met de uitbreiding
van de regeling in 2012 naar buurtsportcoaches zijn alle gemeenten in maart 2012 (ook de gemeenten
die niet deelnamen aan de Impuls brede scholen, sport en cultuur) door de VNG in samenwerking met
het Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt (uitgevoerd door de VSG) benaderd voor deelname.
Alle gemeenten kwamen voor deelname in aanmerking. Gemeenten werd gevraagd een gemeentelijke
deelnameverklaring in te vullen en te ondertekenen. Gemeenten kunnen sinds 2012 meedoen voor 60,
80, 100, 120 of 140 procent van het voor hen oorspronkelijk geldende aantal formatieplaatsen. 15
Hiervoor is dezelfde verdeelsleutel gebruikt als voor de Impuls brede scholen, sport en cultuur, namelijk
het aantal inwoners tot achttien jaar (zie ook VNG ledenbrief juni 2011).
Per aangestelde fte buurtsportcoach wordt een normbedrag van 50.000 euro gehanteerd. De
Rijksoverheid keert per fte 20.000 euro uit aan gemeenten. De deelnemende gemeenten dienen vanaf
het eerste jaar van deelname zestig procent cofinanciering te organiseren. In 2012 is vanuit het
programma SBB een extra bedrag van 8 miljoen euro (400 fte) beschikbaar gekomen. Dit bedrag is per 1
januari 2013 met 11 miljoen euro (550 fte) verhoogd, waarmee, in aanvulling op de reeds bestaande
impuls, in totaal in 2017 zo’n 2.900 fte buurtsportcoaches kunnen worden aangesteld. In 2012 bedroeg
de rijksbijdrage 47 miljoen euro, in 2013 55 miljoen euro (Ministerie van BZK, 2012; 2013). In 2014

15

24

Het percentage van 140 procent hangt af van het beschikbare rijksbudget, mede ten
opzichte van het aantal deelnemende gemeenten.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

bedraagt de rijksbijdrage (ministerie van VWS en OCW) ruim 57 miljoen euro (Ministerie van BZK, 2014).
Ruim 10 miljoen euro is afkomstig van het budget van het ministerie van OCW.
De rijksbijdrage is structureel zoals verwoord in de Bestuurlijke afspraken Impuls brede scholen, sport
en cultuur van 2007 (Ministerie van OCW en VWS, 2007). De middelen worden via een decentralisatie
uitkering in het gemeentefonds gestort. Via de circulaire gemeentefonds, uitgegeven door het
ministerie van BZK, worden de gemeenten geïnformeerd over de bedragen.

2.2

Beleidsresultaten
Op basis van secundaire bronnen beschrijven we in deze paragraaf de ‘opbrengsten’ van de ‘Brede
impuls combinatiefuncties’ op het landelijke beleidsniveau, namelijk het aantal beoogde en
gerealiseerde formatieplaatsen voor buurtsportcoaches. Daarvoor gebruiken we onder andere informatie
uit de meicirculaire gemeentefonds van het ministerie van BZK en voorlopige resultaten van de
outputmonitor van BMC Onderzoek. We sluiten de paragraaf af met informatie over de inzet van
buurtsportcoaches in het onderwijs, gebaseerd op een landelijke meting onder scholen in het
basisonderwijs en voortgezet onderwijs.

Aantal formatieplaatsen buurtsportcoaches
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) draagt zorg voor de formele monitoring van de
hoeveelheid gerealiseerde combinatiefuncties ten gevolge van de impuls. Hierover zijn afspraken
gemaakt in de bestuurlijke afspraken. Jaarlijks wordt een landelijk beeld gepresenteerd, waarbij de
verdeling van de combinatiefuncties over de sectoren onderwijs, sport en cultuur en sinds 2012 ook
andere sectoren zoals welzijn, zorg en kinderopvang wordt gevolgd. BMC Onderzoek voert deze monitor
uit. Gemeenten verlenen medewerking aan deze monitor.
In 2014 doen in totaal 378 van de 403 gemeenten (94%) mee aan de Brede impuls combinatiefuncties. Zij
hebben ingetekend voor 2851 fte. Het Rijk draagt hiertoe 57 miljoen euro (40%) bij en de gemeenten
zorgen voor de overige 60 procent cofinanciering (85 miljoen). Op kaart 2.1 is per gemeente
weergegeven voor hoeveel fte buurtsportcoaches zij voor 2014 een aanvraag hebben gedaan.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

25

Kaart 2.1 Overzichtskaart beoogd aantal te realiseren fte aan formatieplaatsen
buurtsportcoaches per gemeente in 2014

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl
In tabel 2.2 is te zien dat het aantal beoogde formatieplaatsen nog steeds toeneemt. In de eerste
tranche (gestart in 2008) zijn 30 gemeenten van de G31 ingestapt. Zowel aan de tweede (2009) als de
derde tranche (2010) namen 77 gemeenten deel. Voor de vierde tranche (2011) kwamen de gemeenten
in aanmerking die niet binnen de selectie voor de eerste drie tranches behoorden. 110 gemeenten
namen deel aan deze tranche. Tranche vijf (2012) bestaat uit 61 gemeenten, tranche 6 (2013) uit 16
gemeenten en tranche zeven (2014) uit 7 gemeenten. In bijlage 2.1 is een aantal kaarten opgenomen
waar de ontwikkeling van het voorgenomen aantal formatieplaatsen per gemeenten in de periode 20082014 goed zichtbaar is. Deze kaarten zijn gepubliceerd op de website van sport op de kaart van het
RIVM.

26

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Tabel 2.2 Beoogd aantal te realiseren fte aan formatieplaatsen (in aantallen), rijksbijdrage
en cofinanciering (in euro’s voor buurtsportcoaches 2012, 2013 in 2014, naar tranche
Aantal gemeenten

Aantal beoogde fte
2012

2013

2014

Tranche 1

30

815,20

963,90

977,40

Tranche 2

77

610,57

704,00

737,50

Tranche 3

77

352,08

387,40

418,00

Tranche 4

110

328,46

363,00

373,80

Tranche 5

61

255,32

285,90

259,60

Tranche 6

16

x

57,18

57,50

Tranche 7

7

x

x

28,90

Totaal*

378

2361,63

2760,60

2851,50

Rijksbijdrage (40%)

€ 47,2 miljoen

€ 55,2 miljoen

€ 57,0 miljoen

Cofinanciering gemeenten (60%)

€ 70,8 miljoen

€ 82,8 miljoen

€ 85,5 miljoen

*Het totaal aantal fte zoals opgegeven in de tekst van de circulaires gemeentefonds is overgenomen.
Door afrondingsverschillen telt het aantal fte per tranche in 2013 en 2014 niet precies op tot het
opgegeven aantal fte.
Bron: Ministerie van BZK, junicirculaire gemeentefonds 2012, meicirculaire gemeentefonds 2013,
meicirculaire gemeentefonds 2014.
Uit voorlopige resultaten van de outputmonitor van BMC Onderzoek komt naar voren dat gemeenten
eind 2013 2387 fte formatieplaatsen daadwerkelijk hebben gerealiseerd, zie tabel 2.3. Dit is 86 procent
van het aantal beoogde formatieplaatsen, uitgaande van de beoogde 2760 fte tot en met eind 2013.
Eind 2012 ging het om een vergelijkbaar percentage gerealiseerde formatieplaatsen (84%, Van den
Heuvel et al., 2013a en 2013b).16 De rapportage van de outputmonitor van BMC Onderzoek is bij het
schrijven van deze SBB Monitor nog niet gereed. Deze zal te zijner tijd te vinden zijn op de website van
sport in de buurt.

16

BMC Onderzoek ging in de monitor over 2012 uit van 2347,30 fte beoogde
formatieplaatsen. In de monitor hadden gemeenten opgegeven 1.850 fte te hebben
gerealiseerd en nog 127,81 fte openstaande vacatures te hebben voor 2012. Het aantal
beoogde formatieplaatsen dat in de junicirculaire gemeentefonds 2012 is gepubliceerd
ligt wat hoger, 2362 fte.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

27

Tabel 2.3 Fte buurtsportcoaches naar tranche, norm, gerealiseerd en vacatures (in aantallen
en procenten, peildatum 1-1-2014)

Norm fte 2013

Gerealiseerde aantal
fte per 1-1-2014

% Norm fte
2013

1e tranche

963,9

952,95

99

36,04

103

2e tranche

704

620,39

88

32,84

93

3e tranche

387,4

334,92

86

30,65

94

4e tranche

363

303,49

84

26,51

91

5e tranche

285,9

165,67

58

23,11

66

6e tranche

57,1

9,96

17

9,18

34

2761,3

2387,4

86

158,3

92

Tranche

Totaal

Vacatures % Incl. vacatures

Bron: Voorlopige cijfers output Monitor BMC Onderzoek, 2014, bewerking Mulier Instituut
Eind 2013 hebben de gemeenten nog niet alle beoogde formatieplaatsen gerealiseerd, dit geldt vooral
voor gemeenten uit de vijfde en zesde tranche (peildatum 1-1-2014). Ook in de vorige SBB Monitor (De
Jong et al., 2013) is gerapporteerd over een vertraging in de realisatie. Dit had vooral te maken met de
opstartfase, waarin zaken als confinanciering, het aanstellen van een kwartiermaker en het
werkgeverschap moeten worden geregeld (Van de Heuvel et al., 2013a en 2013b). In een stagerapport in
opdracht van de Algemene Rekenkamer (2014) is een kaart opgenomen waarop per gemeente is
weergegeven hoeveel procent van het aantal beoogde formatieplaatsen is gerealiseerd eind 2012. De
conclusie is dat er verschillen zijn in de mate waarin gemeenten formatieplaatsen realiseren. Vooral
gemeenten die later zijn ingestroomd blijven nog achter in hun realisatie. 17
In kaart 2.2 is te zien dat gemeenten kiezen voor verschillende percentages van deelname (tussen 60%
en 140% van het aantal toegekende formatieplaatsen). Gemeenten krijgen op basis van het aantal
inwoners tot en met 18 jaar in hun gemeente een aantal fte aan buurtsportcoaches toegewezen.

17

28

Zie voor het rapport
http://www.rekenkamer.nl/Over_de_Algemene_Rekenkamer/Werken_bij_de_Algemene_R
ekenkamer/Stages/Onderwijsinstelling/Universiteit_van_Tilburg/Bart_Broere/Stageopdra
cht_200_jaar_Algemene_Rekenkamer

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Kaart 2.2 Overzichtskaart van het beoogd percentage (op basis van het inwoneraantal tot
18 jaar) te realiseren fte aan formatieplaatsen voor buurtsportcoaches per gemeente in
2014

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl

Verdeling naar sectoren
Het grootste deel van de buurtsportcoaches, namelijk 81 procent, wordt ingezet in de vier
oorspronkelijke sectoren sport (34%), basisonderwijs (32%), cultuur (10%) en voorgezet onderwijs (5%,
zie tabel 2.4). De overige negentien procent is verdeeld over de sectoren welzijn, ouderen(zorg),
jeugd(zorg), zorg, kinderopvang, bedrijfsleven en overig. Dit blijkt uit voorlopige resultaten van de
outputmonitor van BMC Onderzoek (peildatum 1-1-2014). Ten opzichte van de vorige meting valt op dat
het percentage gerealiseerde formatieplaatsen voor de oorspronkelijke sectoren is afgenomen, vooral

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

29

voor sport. De lichte toename in gerealiseerde formatieplaatsen voor de ‘nieuwe’ sectoren kan bijna
geheel worden toegeschreven aan de sector welzijn.
Tabel 2.4 Gerealiseerde fte buurtsportcoaches, naar sector en peildatum (in procenten)
1-1-2013

1-1-2014b

Sport

36,6

33,9

Basisonderwijs

31,2

32,0

Cultuur

11,1

10,3

Welzijn

6,0

9,2

Voortgezet onderwijs

6,4

5,0

Ouderen(zorg)

2,0

1,9

Jeugd(zorg)

1,9

1,3

Zorg

1,2

1,3

Kinderopvang

0,8

1,2

Bedrijfsleven/MKB

0,5

0,2

Overig

2,1

3,8

a.

Bron: Van den Heuvel et al (2013b), zie ook De Jong et al (2013)

b.

Bron: Voorlopige cijfers output Monitor BMC Onderzoek, 2014

Bewerking Mulier Instituut

Buurtsportcoach in het onderwijs
In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft het Mulier Instituut in 2013
een nulmeting uitgevoerd van de organisatie van het bewegingsonderwijs in het primair onderwijs
(Reijgersberg et al., 2013) en in 2014 een nulmeting van de organisatie van lichamelijke opvoeding en
sport in het voortgezet onderwijs (Reijgersberg et al., 2014). Behalve onderzoek naar onder andere de
lestijden, kwalificaties en recente ontwikkelingen in het vakgebied, is er ook in beide onderzoeken een
aantal vragen gesteld die betrekking hebben op de inzet van buurtsportcoaches.
In de nulmeting van het bewegingsonderwijs in het primair onderwijs is aan directeuren van
basisscholen gevraagd of er buurtsportcoaches en leraarondersteuners bewegingsonderwijs en sport
actief zijn op de betreffende school. Figuur 2.1 is overgenomen uit de nulmeting en laat het percentage
scholen zien dat gebruikmaakt van de buurtsportcoach of leraarondersteuner. Bij 42 procent van de
ondervraagde basisscholen is een buursportcoach actief. De leraarondersteuners worden op negentien
procent van de ondervraagde basisscholen ingezet.

30

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 2.1 Aanwezigheid van buurtsportcoach of leraarondersteuner bewegingsonderwijs
en sport (in procenten, n=1056)
100
80
60
42
40
19

20
0
Basisscholen waar een buurtsportcoach actief is

Basisscholen waar een leraarondersteuner
bewegingsonderwijs en sport (LOBOS) voor
bewegingsonderwijs wordt ingezet

Bron: Reijgersberg et al. (2013)
Voor de inzet van dergelijke vakleerkrachten kunnen basisscholen gebruikmaken van verschillende
regelingen. Er kan bijvoorbeeld gebruikgemaakt worden van geld uit de lumpsum-financiering, een vrij
te besteden bedrag dat scholen ontvangen van de overheid. Aan de directeuren van basisscholen is
gevraagd vanuit welke regeling vakleerkrachten betaald worden. In negentien procent van de gevallen
werd ‘via de gemeente/sportvereniging als buurtsportcoach’ genoemd, waarmee dit na de lumpsumfinanciering de meest genoemde regeling is (zie ook figuur 2.2). Voor meer informatie over dergelijke
regelingen en meer cijfers over de inzet van vakleerkrachten in het basisonderwijs verwijzen we naar de
nulmeting Bewegingsonderwijs (Reijgersberg et al., 2013).
Figuur 2.2 Wijze waarop de aanstelling van vakleerkrachten is gefinancierd (in procenten,
n=758)

Vanuit de lumpsum-financiering

70

Via de gemeente/sportvereniging als
buurtsportcoach

19

Additionele financiering van de gemeente

15

Daar wordt bovenschools geld voor vrijgemaakt
(door het bestuur)
Vanuit eigen middelen (bijvoorbeeld
ouderbijdrage)

13
6

Geen aanstelling

2

Anders

2
0

20

40

60

80

100

Bron: Reijgersberg et al. (2013)

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

31

In de nulmeting lichamelijke opvoeding in het voortgezet onderwijs (Reijgersberg et al., 2014) wordt
tevens een tweetal vragen aan schoolleiders en sectieleiders lichamelijke opvoeding voorgelegd die
betrekking hebben op de combinatiefunctionaris/buurtsportcoach. Er is allereerst gevraagd in hoeverre
schoolleiders en sectieleiders bekend zijn met specifieke regelingen rondom gezonde leefstijl van
leerlingen en sport (zie figuur 2.3). Uit de resultaten blijkt dat de combinatiefunctionaris/
buurtsportcoach beter bekend is bij sectieleiders lichamelijke opvoeding (70%) dan bij schoolleiders
(55%). Tevens is de regeling buurtsportcoaches voor sectieleiders lichamelijke opvoeding de meest
bekende regeling. Voor schoolleiders is dit het ondersteuningsaanbod voor een gezonde leefstijl van
leerlingen (83%).

Figuur 2.3 Bekendheid met stimuleringsmaatregelen voor sport en bewegen, meerdere
antwoorden mogelijk (in procenten)

Het ondersteuningsaanbod voor een
gezonde leefstijl van leerlingen via
www.gezondeschool.nl

83
49

Schoolleiders (n=343)

55

Combinatiefunctionaris/
buurtsportcoach

70

Sectieleiders lichamelijke
opvoeding (n=455)

28

De Sportimpuls

30

0

20

40

60

80

100

Bron: Reijgersberg et al. (2014)

Behalve de bekendheid van stimuleringsregelingen is er ook aan sectieleiders lichamelijke opvoeding die
bekend zijn met de regeling voor buurtsportcoaches gevraagd naar de aanwezigheid van een
combinatiefunctionaris/buurtsportcoach op de eigen school. Er kon geantwoord worden met ‘niet
aanwezig’, ‘een of enkele keren per jaar’, ‘maandelijks’, ‘wekelijks’ en ‘dagelijks’ (zie figuur 2.4). In
iets meer dan de helft van de gevallen blijkt er geen combinatiefunctionaris of buurtsportcoach
aanwezig te zijn op middelbare scholen (52%). Omgerekend is er op iets meer dan een derde van alle
ondervraagde schoollocaties een combinatiefunctionaris of buursportcoach actief (36%, niet in figuur).
Een kwart van de sectieleiders geeft aan een of enkele keren per jaar een combinatiefunctionaris of
buursportcoach aanwezig te hebben. Elf procent van de scholen heeft wekelijks de beschikking over een
combinatiefunctionaris of buurtsportcoach, zeven procent maandelijks en vijf procent dagelijks. Voor
meer informatie over de vakleerkracht in het voortgezet onderwijs verwijzen we naar de nulmeting
lichamelijke opvoeding in het voortgezet onderwijs (Reijgersberg et al., 2014).

32

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 2.4 Aanwezigheid van combinatiefunctionaris/buurtsportcoach op de schoollocatie,
sectieleiders lichamelijke opvoeding (in procenten n=305)

25
Een of enkele keren per jaar
Maandelijks
Wekelijks

52

7

Dagelijks
Niet aanwezig

11
5

Bron: Reijgersberg et al. (2014)

2.3

Lokale resultaten
In deze paragraaf beschrijven we (ervaren) resultaten afkomstig uit diverse (onderzoeks)rapportages.
Aan de orde komen de resultaten uit het lokale verdiepingsonderzoek naar de inzet van
buurtsportcoaches in achttien gemeenten dat het Mulier Instituut en Kennispraktijk voor het vierde jaar
op rij samen uitvoerden (Pulles, Leijenhorst, Reijgersberg, Hilhorst en van Lindert, 2014).18 Het
voornaamste doel was zicht krijgen op de ervaringen van buurtsportcoaches en de organisaties waarbij
zij betrokken zijn met de lokale resultaten van hun inzet en de succes- en faalfactoren die hierop van
invloed zijn. Het onderzoek bestond uit een online vragenlijst onder buurtsportcoaches (n=298) en
betrokken organisaties (n=358). Daarnaast zijn 35 verdiepende groepsgesprekken en tien telefonische
interviews gehouden met zowel buurtsportcoaches als betrokken organisaties in de achttien gemeenten.
In deze paragraaf hebben we de conclusies overgenomen die betrekking hebben op de opbrengsten die
buurtsportcoaches en direct betrokkenen ervaren van hun inzet. Deze zijn aangevuld met enkele
tabellen uit de rapportage. Tevens gaan we kort in op overig lokaal onderzoek. In 2.4 komen de
resultaten over de lokale taakuitvoering en het proces aan de orde. In paragraaf 2.5 bespreken we
enkele lokale effecten volgens buurtsportcoaches en direct betrokkenen.

Lokale resultaten inzet buurtsportcoaches in achttien gemeenten
In deze paragraaf beschrijven we de resultaten uit het lokale verdiepingsonderzoek naar de inzet van
buurtsportcoaches in achttien gemeenten van het Mulier Instituut en Kennispraktijk (zie Pulles et al.,
2014). Aan de orde komen de inzet van buurtsportcoaches naar sectoren en doelgroepen, de

18

Zie http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/verdiepingsonderzoek-buurtsportcoachesen-sportimpuls en http://www.mulierinstituut.nl/actueel/nieuwsoverzicht/toename-vansportactiviteit-en-leden-door-buurtsportcoach.html

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

33

doelstellingen die lokaal worden nagestreefd met de inzet van buurtsportcoaches, het bereik van
doelgroepen en het aanbod van sport- en beweegactiviteiten. Voor een uitgebreide beschouwing op de
resultaten verwijzen we naar Pulles et al (2014).

Sectoren
Hoewel we zien dat sport (86%) en onderwijs (85%) nog steeds veruit de belangrijkste sectoren zijn
waarin de buurtsportcoach werkzaam is, lijkt de buurtsportcoach in vergelijking met de vorige meting
vaker de koppeling te maken met andere sectoren, zoals buurt (28%), welzijn (19%), jeugd(zorg) (13%),
zorg (12%), kinderopvang (12%), oudern(zorg) (7%) en bedrijfsleven (4%). Een klein deel (12%) is
werkzaam in de sector kunst en cultuur (tabel 2.5). De inzet in andere sectoren is een gevolg van de
uitbreiding van de regeling in 2012. Buurtsportcoaches combineren gemiddeld bijna drie sectoren in hun
werk. Sport en onderwijs is nog steeds de meest voorkomende combinatie (42%). De combinatie sport en
buurt staat op de tweede plaats (16%). In het programma SBB ligt de focus sterk op buurtgericht
werken. De helft van de buurtsportcoaches is naar eigen zeggen vanuit een of meerdere wijken of
dorpskernen actief, en doet daarmee zijn naam eer aan.

Tabel 2.5 Sectoren waarin buurtsportcoaches werkzaam zijn (meerdere antwoorden
mogelijk, n=298)
%
Sport

86

Onderwijs

85

Buurt

28

Welzijn

19

Jeugd(zorg)

13

Zorg

12

Kunst en cultuur

12

Kinderopvang

12

Ouderen(zorg)

7

Bedrijfsleven

4

Anders

3

Bron: Pulles et al (2014)

Doelgroepen
Kinderen (4-12 jaar) en jongeren (12-18 jaar) zijn nog steeds de belangrijkste doelgroepen voor
buurtsportcoaches (82% resp. 28%). We zien wel dat buurtsportcoaches zich ook focussen op andere
doelgroepen die meer passen bij het werkterrein van de buurtsportcoach ‘nieuwe stijl’, zoals mensen
uit een aandachtswijk (30%) of met overgewicht (25%), buurt/wijkbewoners (24%) en jeugd in arme
gezinnen (22%). Kwetsbare doelgroepen als mensen met een handicap (14%), inactieven (17%) en 65plussers (11%) krijgen wel aandacht, maar hier valt nog veel winst te boeken (tabel 2.6). Vergelijking
met de vorige meting is niet mogelijk, omdat deze vraag niet eerder is gesteld.
Buurtsportcoaches (80%) en betrokken organisaties (>65%) zijn in het algemeen behoorlijk tevreden over
het bereik van de beoogde doelgroep kinderen. Daarin is ten opzichte van voorgaande metingen niet
veel veranderd. Het bereiken van nieuwe doelgroepen wordt door buurtsportcoaches als lastig ervaren.
Deze doelgroepen kunnen via nieuwe netwerken worden bereikt. Dit kost tijd en vergt aandacht.

34

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Tabel 2.6 Top 10-doelgroepen waarvoor buurtsportcoaches werkzaam zijn (meerdere
antwoorden mogelijk, n=298)
Doelgroep

%

4- tot 12-jarigen

82

12- tot 18-jarigen

48

Meisjes/vrouwen

31

Mensen uit een aandachtswijk

30

Jongens/mannen

29

Allochtonen

28

Mensen met overgewicht

25

Buurtbewoners/wijkbewoners

24

Jeugd in arme gezinnen

22

0- tot 4-jarigen

18

Bron: Pulles et al (2014)

Doelstellingen
Buurtsportcoaches en de betrokken organisaties herkennen zich goed in de landelijke doelstellingen van
de ‘Brede impuls combinatiefuncties’. Hierin zijn geen grote verschuivingen opgetreden sinds de vorige
meting. Stimuleren van (georganiseerde) sportdeelname en dagelijks sportaanbod op en rond de school,
versterking van sportverenigingen en het verbinden van sectoren staan bovenaan.

Verbindingen
Het leggen van verbindingen tussen verschillende sectoren is bij de inzet van buurtsportcoaches niet
alleen middel tot een doel, maar ook een doel op zichzelf. Betrokken organisaties uit de verschillende
sectoren (sport, onderwijs, cultuur en overig) blijken redelijk veel samen te werken met bekende
partijen als de gemeente, (andere) scholen en (andere) sportorganisaties en in iets mindere mate met
organisaties uit de ‘nieuwe’ sectoren (welzijn e.a.) (tabel 2.7). Buurtsportcoaches spelen volgens de
betrokken organisaties in meer of mindere mate een rol bij deze samenwerkingsverbanden (tabel 2.8).
Vergelijking met de vorige meting is niet mogelijk, omdat deze vraag nieuw is. Als we kijken naar de
samenwerking van sportorganisaties met verschillende typen onderwijs, dan zijn er geen grote
verschuivingen opgetreden.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

35

Tabel 2.7 Organisaties waarmee de betrokken organisaties samenwerken, naar sector
(meerdere antwoorden mogelijk, in procenten)
Onderwijs (n=132) Sport (n=169) Overig (n=32)
Gemeente (bijvoorbeeld als samenwerkingspartner in een
project)

67

79

81

62

*

81

Andere sportorganisaties

*

66

-

Jeugd(zorg)organisatie

46

15

75

Kinderopvang

45

20

53

40

24

41

Sportservice/sportloket/sportraad

40

47

34

Buurtvoorziening

35

20

38

Zorginstelling(en)

30

14

28

22

20

13

Bedrijfsleven

17

18

22

Ouderen(zorg)voorziening

13

9

50

Sportbond

9

50

22

8

5

16

4

2

3

Onderwijsinstelling/school

Welzijnsorganisatie(s)

Jeugdsportfonds

Anders
Geen enkele organisatie/ instantie

*Samenwerking onderwijs met sport en sport met onderwijs is middels een aparte vraag bevraagd

Bron: Pulles et al (2014)

Tabel 2.8 Rol van buurtsportcoach bij het tot stand brengen van samenwerking, naar sector
organisatie (in procenten)
Onderwijs (n=132)

Sport (n=166)

Overig (n=32)

Ja, in de meeste gevallen.

13

30

34

Ja, in enkele gevallen.

30

34

44

Nee.

57

37

22

Bron: Pulles et al (2014)
De samenwerkingsverbanden die als gevolg van de inzet van buurtsportcoaches ontstaan tussen
verschillende organisaties, leiden volgens buurtsportcoaches en de betrokken organisaties dikwijls tot
het organiseren van gezamenlijke incidentele en/of jaarlijks terugkerende activiteiten, en in iets
mindere mate ook tot gezamenlijke structurele activiteiten (maandelijks of wekelijks terugkerend,
tabel 2.9 en tabel 2.10). Samenwerking in de vorm van een projectgroep, een
samenwerkingsovereenkomst of een gezamenlijk plan komt regelmatig voor (bij ongeveer een derde van
de organisaties). Andere samenwerkingsvormen, zoals een ketenaanpak, gezamenlijke administratie of
gedeeld werkgeverschap, komen minder vaak voor. De buurtsportcoaches hebben een iets positiever
beeld van de samenwerking tussen organisaties bij het organiseren van activiteiten dan de betrokken
organisaties zelf. Vergelijking met de vorige meting is niet mogelijk, omdat deze vragen niet eerder zijn
gesteld.

36

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Tabel 2.9 Stellingen over de wijze waarop organisaties waarvoor buurtsportcoach
werkzaam is, met elkaar samenwerken (in procenten, buurtsportcoaches, n=298)
Ja

Nee

Hier zijn
plannen voor

Weet niet

De organisaties voeren gezamenlijk op incidentele
basis activiteiten uit

71

11

6

12

De organisaties voeren gezamenlijk een jaarlijks
terugkerende activiteit (evenement) uit

63

16

9

12

De organisaties voeren gezamenlijk op structurele
basis activiteiten uit (bijv. maandelijks of wekelijks
terugkerend)

58

21

8

12

De organisaties participeren in een projectgroep

47

25

6

22

De organisaties hebben een
samenwerkingsovereenkomst ondertekend

32

31

6

32

De organisaties hebben een gezamenlijk plan van
aanpak voor de samenwerking

38

25

11

27

De organisaties werken samen in een zogenoemde
ketenaanpak (doorverwijzing van
cliënten/deelnemers)

23

30

8

39

De organisaties voeren een gezamenlijke
administratie/overhead

13

53

3

31

De organisaties hebben het werkgeverschap van mijn
functie gezamenlijk geregeld

20

51

1

28

Bron: Pulles et al (2014)

Tabel 2.10 Stellingen over wijze waarop organisaties waarvoor buurtsportcoach werkzaam
is met elkaar samenwerken (in procenten, organisaties, n=333)
Ja

Nee

Hier zijn
plannen voor

Weet niet

De organisaties voeren gezamenlijk op incidentele
basis activiteiten uit

55

17

12

16

De organisaties voeren gezamenlijk een jaarlijks
terugkerende activiteit (evenement) uit

49

25

11

15

De organisaties voeren gezamenlijk op structurele
basis activiteiten uit (bijv. maandelijks of wekelijks
terugkerend)

43

33

9

15

De organisaties participeren in een projectgroep

33

38

7

22

De organisaties hebben een
samenwerkingsovereenkomst ondertekend

36

34

5

26

De organisaties hebben een gezamenlijk plan van
aanpak voor de samenwerking

39

26

10

26

De organisaties werken samen in een zogenoemde
ketenaanpak (doorverwijzing van
cliënten/deelnemers)

16

44

5

35

De organisaties voeren een gezamenlijke
administratie/overhead

7

62

2

28

De organisaties hebben het werkgeverschap van de
combinatiefunctionaris/buurtsportcoach gezamenlijk
geregeld

20

49

2

29

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

37

Bron: Pulles et al (2014)

Er is onzekerheid over de duurzaamheid van de ontstane samenwerkingsverbanden, wanneer de
buurtsportcoach in de toekomst zou wegvallen en zijn of haar verbindende rol niet meer kan vervullen.
In sommige gevallen zullen partijen de samenwerking voortzetten, in andere gevallen zal de
samenwerking aan intensiteit verliezen, zo is de verwachting. Het streven zou dan ook moeten zijn dat
de buurtsportcoach zichzelf overbodig maakt bij het verbinden van partijen en na verloop van tijd zijn
of haar aandacht kan verleggen naar nieuwe organisaties.

Sportaanbod
Buurtsportcoaches hebben een positief effect op het stimuleren van sportaanbod voor leerlingen op en
rond scholen, en op de sportvereniging. Het aanbod van dit soort activiteiten is in de ogen van ruim de
helft tot twee derde van de scholen toegenomen (min of meer gelijk aan 2013). Sportorganisaties met
een buurtsportcoach schatten dit nog iets rooskleuriger in (minimaal 70%, iets hoger dan in 2013).
Overige organisaties (welzijn o.a.) geven ook aan dat door de komst van de buurtsportcoach het aanbod
aan sport- en beweegactiviteiten voor de eigen doelgroepen is toegenomen.
Betrokken organisaties zijn positief over de bijdrage van buurtsportcoaches aan de kwaliteit van het
aanbod. Meer dan de helft van de betrokken organisaties geeft aan dat de kwaliteit van het aanbod door
de komst van de buurtsportcoach is toegenomen (tabel 2.11). Hierin is niets veranderd vergeleken met
de vorige meting.

Tabel 2.11 Mate waarin de kwaliteit van het aanbod door de komst van de buurtsportcoach
is toegenomen, naar sector (in procenten, betrokken organisaties)
Afgenomen Min of meer gelijk Toegenomen Weet niet
Onderwijs - Sport (n=106)

4

23

68

6

Onderwijs - Cultuur (n=28)

4

25

64

7

Sport (n=169)

2

34

57

7

20

64

16

16

72

6

Cultuur (n=25)
Overig (n=32)

6

Bron: Pulles et al (2014)

Sportimpuls
Buurtsportcoaches maken vaker dan in de vorige meting de koppeling met de Sportimpuls. In 2014 was
een derde (37%) van de buurtsportcoaches betrokken bij een Sportimpulsproject. Terwijl in 2013 één op
de vijf buurtsportcoaches aangaf bij een Sportimpulsproject betrokken te zijn.

Beschouwing: op weg naar verbreding en structurele samenwerking
Gemeenten zijn op weg om de inzet van buurtsportcoaches te verbreden. Dat is onder meer te zien in
een grotere diversiteit aan betrokken sectoren, bijbehorende doelgroepen en doelstellingen. Een echt
grote verschuiving van de oorspronkelijke sectoren (sport en onderwijs) en doelgroepen (schoolgaande
jeugd) naar nieuwe sectoren laat echter nog op zich wachten. De verbrede inzet van buurtsportcoaches
en structurele samenwerking tussen organisaties heeft tijd nodig en verdient meer aandacht in de lokale
situatie.

38

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Overig lokaal onderzoek
Ook lokaal wordt er onderzoek uitgevoerd naar de inzet van buurtsportcoaches. Het onderzoek van
Kennispraktijk in Rotterdam is een van deze lokale onderzoeken.
Vanuit de Brede impuls combinatiefuncties is door diverse partijen in Rotterdam vanaf het najaar 2012
tot begin 2014 voor in totaal 32,3 fte buurtsportcoaches aangesteld. Kennispraktijk heeft in Rotterdam
een nulmeting buurtsportcoaches uitgevoerd (Leijenhorst, Daalder, en Hilhorst, 2014). Hierbij ligt de
nadruk op het in kaart brengen van de situatie bij de start van de aanstelling van de buurtsportcoaches.
De nulmeting is uitgevoerd middels online vragenlijsten en verdiepende interviews, bij zowel
buurtsportcoaches zelf als hun maatschappelijke partners. Een belangrijk kenmerk van de Rotterdamse
aanpak, is dat er grote verschillen in doelen, functieprofielen en startsituaties van buurtsportcoaches
zijn doordat de aanvragen vanuit uiteenlopende partners worden gedaan. Er zijn verschillende doelen
waar de buurtsportcoaches op worden ingezet, de belangrijkste doelen bleken: verbeteren van
beweeggedrag/gezonde leefstijl, sportdeelname en sociale cohesie, en maatschappelijke participatie
van Rotterdammers. De buurtsportcoaches zien het leggen of verbeteren van samenwerkingsverbanden
en coördineren, organiseren en plannen van activiteitenaanbod voornamelijk als hun taak. Volgens de
buurtsportcoaches en betrokken partijen zijn vaardigheden om zowel op strategisch, tactisch als
operationeel niveau te communiceren noodzakelijk om de beoogde effecten te bereiken.

2.4

Proces
In deze paragraaf gaan we in op verschillende aspecten van het organisatie- en uitvoeringsproces van de
Brede impuls combinatiefuncties op lokaal niveau. Hiervoor hebben we verschillende bronnen en
rapportages geraadpleegd. Allerseerst bespreken we kort enkele resultaten uit de Arbeidsmarktmonitor
Sport 2013 uitgebracht door Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt (KBA, Van der Horst et al.,
2014) met betrekking tot de onderwerpen werkgeverschap en opleidingsniveau buurtsportcoaches.19 De
monitor betrof een onlinevragenlijst onder ruim 400 werkgevers en meer dan 700 afgestudeerden van
een sportgerichte mbo- en hbo-opleiding en bijna 180 alumni van de leergang vakbekwaamheid
bewegingsonderwijs over thema’s als opleiding, loopbaangeschiedenis en opleidingseisen van functies op
het gebied van sport en bewegen. De gegevens vullen we aan met informatie uit het eerder genoemde
lokale verdiepingsonderzoek van Pulles et al (2014). Vervolgens komt de kwaliteitsimpuls van VSG aan
de orde. Hierna bespreken we in een aparte paragraaf de resultaten uit het lokale verdiepingsonderzoek
van Pulles et al (2014) die betrekking hebben op het lokale uitvoeringsproces. We bespreken ook het
onderzoeksproject ‘Verbinding Zorg, Sport en Bewegen’20 dat in het kader van het ZonMw
onderzoeksprogramma Sport pijler Vitaal door de Wageningen Universiteit en het Radboudumc vanaf

19

Eerder is de Arbeidsmarktmonitor Sport (AMMS) uitgevoerd in 2006, 2008 en 2011. Zie
voor de publicatie uit 2013
http://www.kbanijmegen.nl/view.html?page=&cat=0&hfd=0&pdf=arbeidsmarktmonitorsport-2013.pdf

20

Het onderzoek wordt uitgevoerd door Promovendi Karlijn Leenaars en Eva Smit. Zie voor
meer informatie http://www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/onderzoek/ of
http://www.zonmw.nl/nl/projecten/project-detail/verbinding-zorg-sport-bewegenonderzoek-naar-samenwerking-van-buursportcoaches-lokale-zorg-en-s/samenvatting/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

39

september 2013 is gestart. Tot slot bespreken we de resultaten van een inventarisatie die NISB en
Kennispraktijk hebben uitgevoerd bij 27 gemeenten, een onderzoek naar de behoefte aan ondersteuning
bij gemeenten van Middelkamp (2013), een promotieonderzoek naar frontlijnwerkers en enkele
voorgenomen stageonderzoeken.

Werkgeverschap en opleiding
In de monitor die BMC Onderzoek jaarlijks uitzet bij gemeenten is doorgaans ook een vraag opgenomen
over de plaats waar gemeenten het werkgeverschap van buurtsportcoaches beleggen. Landelijke
informatie hierover is nog niet beschikbaar, daar de monitor nog niet is afgerond. Het genoemde lokale
verdiepingsonderzoek naar de processen en ervaren opbrengsten van de inzet van buurtsportcoaches in
achttien gemeenten (Pulles et al., 2014) geeft ook informatie over het werkgeverschap van
buurtsportcoaches. In deze paragraaf verwijzen we tevens naar de Arbeidsmarktmonitor Sport 2013
(KBA, Van der Horst et al., 2014).

Werkgeverschap
Een kwart van de buurtsportcoaches uit de achttien gemeenten die deelnamen aan het lokale
verdiepingsonderzoek is naar eigen zeggen in dienst bij een onderwijsorganisatie (tabel 2.12). Dit geldt
vaker voor buurtsportcoaches die onder de oude regeling zijn aangesteld (combinatiefunctionarissen
‘oude stijl’) (31%, niet in tabel). Voor zeventien procent van de buurtsportcoaches vervult een
werkgeversinstituut of stichting het werkgeverschap. Zestien project is in dienst bij een gemeentelijk
sportbedrijf. Buurtsportcoaches uit de ‘nieuwe’ regeling zijn in de meeste gevallen werkzaam voor een
gemeentelijk sportbedrijf (21%, niet in tabel) of een sportorganisatie (26%, niet in tabel). Van de
buurtsportcoaches uit het onderzoek is bijna drie kwart tevreden over het werkgeverschap (niet in
tabel). Dit lijkt een positieve verschuiving ten opzichte van de vorige meting van het
verdiepingsonderzoek in 2013 (Von Heijden et al., 2013) waarbij 64 procent van de
combinatiefunctionarissen tevreden was.
Tabel 2.12 Werkgevers waar buurtsportcoaches bij in dienst zijn (in procenten, n=298)
%
Een onderwijsorganisatie

24

Een werkgeversinstituut, stichting of anders

17

Een gemeentelijk sportbedrijf

16

Een sportorganisatie

14

Een provinciaal sportservicebureau

9

Een kunst- en cultuurorganisatie

5

Een welzijnsorganisatie

3

Een gemeentelijk samenwerkingsverband

3

Ik ben een zelfstandige zonder personeel (zzp'er)

2

Een zorgorganisatie

1

Anders, namelijk

4

Weet niet

1

Bron: Pulles et al (2014)

40

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Van de ruim vierhonderd werkgevers die hebben deelgenomen aan de Arbeidsmarktmonitor Sport 2013
(Van der Horst et al., 2014) is ongeveer twee vijfde (43%) afkomstig uit andere sectoren (toerisme en
recreatie, onderwijs, gezondheidszorg, welzijn en veiligheid) dan sport21. In het algemeen is de
conclusie dat het aandeel sportgerelateerde werkgelegenheid vergeleken met de meting uit 2008 in de
sporteigen sector is toegenomen ten koste van die in de overige sectoren. De grootste toename is te
zien bij sportverenigingen. Voor alle overige sectoren samen is het aandeel sportgerelateerde
werkgelegenheid afgenomen, terwijl dit voor de sector welzijn afzonderlijk juist sterk is toegenomen.
Organisaties uit het onderzoek in de branches sportverenigingen, welzijn en onderwijs hebben de
meeste betaalde medewerkers in dienst met een functie op het gebied van sport en bewegen.
Sportgerelateerde functies die het meest voorkomen in de sporteigen sector zijn trainer/coach,
zwembadmedewerker, sportinstructeur en sport- en bewegingsleider. In de overige sectoren zijn het
vooral docent LO, een sportgerelateerde docentfunctie en management.
Van de aan de monitor deelnemende organisaties uit de sporteigen sector hebben achttien organisaties
een combinatiefunctionaris in dienst (voor in totaal 112 fte). Bij de overige sectoren gaat het om
vijftien organisaties (in totaal 33 fte). Een toenemend gebruik van sport en bewegen voor
maatschappelijke en sociale doelen, zoals participatie en invullen van maatschappelijke stages, is de
meest aangegeven reden voor werkgevers om een buurtsportcoach in dienst te hebben. Andere redenen
voor organisaties om een buurtsportcoach in dienst te nemen, zijn af te lezen in tabel 2.13.
Tabel 2.13 Redenen waarom organisaties een buurtsportcoach in dienst hebben, meer
antwoorden mogelijk (in procenten)
Redenen

Percentage
organisaties
(n=33)

Een toenemend gebruik van sport en bewegen voor maatschappelijke en sociale doelen
Een toenemend gebruik van sport en bewegen voor gezondheid (preventie)
Meer samenwerking met andere niet-commerciële aanbieders van sport en bewegen
Meer samenwerking met ander sectoren
Contacten met makelaars op het gebied van sport en bewegen die de vraag naar en het
aanbod van sport en bewegen bij elkaar brengen
Een toenemende behoefte aan goed geschoolde medewerkers
Vraag naar meer variatie in het aanbod van sport en bewegen
Meer (politieke, lokale) belangstelling voor sport
Meer samenwerking met commerciële aanbieders van sport en bewegen
Een toenemende behoefte aan allround medewerkers
Een toenemende behoefte aan flexibel inzetbare medewerkers
Andere ontwikkelingen

55
48
39
39
27
27
24
21
15
12
9
9

Bron: Van der Horst et al (2014)

21

Onder sport vallen sportverenigingen, fitness, zwembranche, sportbonden en ondersteuning, overheidsdiensten m.b.t. sport, overige commerciële organisaties. De
kern van de gehele sportarbeidsmarkt wordt gevormd door de overheidsdiensten op het
gebied van sport en onderwijs (Van der Horst et al., 2013).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

41

Opleidingsniveau buurtsportcoaches
Het lokale verdiepingsonderzoek naar buurtsportcoaches (Pulles et al., 2014) en de
Arbeidsmarktmonitor Sport 2013 (Van der Horst et al., 2014) bevatten ook gegevens over het
opleidingsniveau van buurtsportcoaches. Drie kwart van de buurtsportcoaches uit het lokale
verdiepingsonderzoek (Pulles et al., 2014) heeft een hoger opleidingsniveau (hbo of wo), een kwart een
lager opleidingsniveau (mbo of lager, niet in tabel). De meerderheid van de buurtsportcoaches (69%)
geeft aan op zijn of haar niveau te werken en zestien procent onder zijn of haar niveau (niet in tabel).
Ongeveer een derde van de buurtsportcoaches (36%) heeft interesse voor een vervolgopleiding of
scholing (niet in tabel).
Uit de Arbeidsmonitor Sport 2013 (Van der Horst et al., 2014) komt naar voren dat als gediplomeerden
uit 2011 met een opleiding sport en bewegen (sb) op niveau 4 een baan hebben (89%), dit meestal een
sportgerelateerde baan is (76% heeft minimaal 1 sportgerelateerde baan). De drie meest genoemde
functies daarbij zijn sportinstructeur (32%), trainer/coach (15%) of buurtsportcoach (13%). Dit verschilt
weinig van de meting in 2011. Toen was ook al twaalf procent van de sb-afgestudeerden met een
sportgerelateerde baan werkzaam als buurtsportcoach (niet in tabel).
Van de ALO-afgestudeerden (hbo) uit 2011 heeft 92 procent ten minste één sportgerelateerde
baan (gehad) na het afstuderen. Voor de overige hbo-opleidingen op het gebied van
sport en bewegen is dat 64 procent (niet in tabel). In meer dan de helft van de gevallen betreft
het voor de ALO-afgestudeerden een baan als docent lichamelijke opvoeding, terwijl 14 procent een baan heeft (gehad) als combinatiefunctionaris.

Kwaliteitsimpuls Buurtsportcoaches
Investeren in kwaliteit en kennisdeling tussen buurtsportcoaches is van belang om de kwaliteit en
continuïteit van de werkzaamheden van buurtsportcoaches te waarborgen. Vereniging Sport en
Gemeenten (VSG) heeft het initiatief genomen om met vaste partners (met name NISB) binnen het
ondersteuningsprogramma SBB (zie ook hoofdstuk 4) een plan van aanpak op te stellen. 22 Dit is erop
gericht om per thema met relevante partners te zorgen voor scholing op maat. Relevante partners
passen bestaande opleidingen en cursussen aan of ontwikkelen nieuwe cursussen die aansluiten bij de
scholingsbehoefte van de buurtsportcoach. Er loopt een pilot met de Richard Krajicek Foundation en de
Johan Cruijff Foundation dat gericht is op het creëren van een sociaal-veilig sportklimaat in de buurt.
Met deze ‘kwaliteitsimpuls buurtsportcoaches’ (looptijd 2014-2016) wordt tevens een fundament gelegd
voor een duurzame structuur van kennis delen, kennis uitwisselen en ontwikkelen voor en door
buurtsportcoaches. Het doel is dat de buurtsportcoach beter in staat is om zijn of haar werk uit te
voeren en bij te dragen aan de centrale doelstellingen van het programma SBB. Op 5 februari 2014 is
tijdens de startconferentie van het ‘Nationaal Programma Preventie: Alles is Gezondheid’ door VSG
mede namens de partners NOC*NSF, NISB en ZonMw een pledge ondertekend, gericht op

22

42

Zie ook kamerbrief (kenmerk 162815-1121199-S) uit november 2013 over voortgang
van het programma ‘Sport en bewegen in de buurt’

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

23

kwaliteitsverbetering en – borging. Inmiddels is er een inlog op www.sportindebuurt.nl gecreëerd
waarbij buurtsportcoaches en combinatiefunctionarissen zich kunnen registreren en hun eerder
verworven competenties kunnen invullen.

Lokaal proces inzet buurtsportcoaches in achttien gemeenten
In deze paragraaf hebben we delen uit de conclusie overgenomen van het lokale verdiepingsonderzoek
buurtsportcoaches in achttien gemeenten van Pulles et al. (2014), aangevuld met enkele tabellen uit de
rapportage. Deze hebben betrekking op de achtergrondkenmerken van de buurtsportcoaches die
deelnamen aan het onderzoek, hun taken en werkzaamheden en de ervaren randvoorwaarden voor
succes. Voor resultaten over het proces van samenwerking verwijzen we terug naar paragraaf 2.3. Deels
zijn de ontstane samenwerkingsverbanden namelijk resultaat van de inzet van buurtsportcoaches, deels
heeft het echter ook te maken met proces. Voor een uitgebreide beschouwing op de resultaten
verwijzen we naar Pulles et al. (2014).

Achtergrondkenmerken
Ondanks de nieuwe naam ‘buurtsportcoach’ herkent een groot deel van de professionals in de achttien
gemeenten zich nog goed in de functienamen combinatiefunctionaris (‘oude stijl’) of buurtsportcoach
(‘nieuwe stijl’). We zien echter wel een lichte verschuiving ten gunste van de rol van buurtsportcoach.
Buurtsportcoaches uit de achttien gemeenten zijn vooral jonge mensen (gemiddelde leeftijd 35 jaar),
en het zijn iets meer mannen (57%) dan vrouwen (43%). Gemiddeld werken ze zo’n drie jaar in de
functie van buurtsportcoach en hebben ze een aanstelling van gemiddeld 23 uur per week. Ongeveer
een derde van de buurtsportcoaches (36%) heeft interesse in een vervolgopleiding of scholing. De
achtergrondkenmerken van buurtsportcoaches wat betreft opleidingsniveau, leeftijd en geslacht komen
overeen met de vorige meting.

Taken en werkzaamheden
Ook in de diversiteit aan taken zijn geen grote verschuivingen opgetreden sinds de vorige meting.
Coördineren, verbinden, organiseren en uitvoeren staan per sector (sport, onderwijs, cultuur en overig)
wisselend in de top 4. Buurtsportcoaches zijn in die zin te vergelijken met duizendpoten. Het komt
veelvuldig voor dat zij zich op wisselende momenten in de dag, week of maand met al deze rollen
bezighouden.
Een belangrijke constatering, en niet meer dan logisch, is dat de doelstellingen die buurtsportcoaches
nastreven, de sectoren waarin zij werkzaam zijn, de doelgroepen waarop zij zich richten en de
activiteiten die zij daarvoor ontplooien, sterk met elkaar samenhangen. Gekeken naar de taakstelling
die buurtsportcoaches meekrijgen van hun gemeente is de invulling van hun werk redelijk goed te
voorspellen. Er zijn echter wel grote verschillen in de verschillende soorten combinaties tussen eerder
genoemde aspecten, en dat is met de verbreding van de regeling in 2012 alleen maar meer geworden.
Denk aan: sportdeelname stimuleren – sport en onderwijs – jeugd – kennismakingslessen; stimuleren

23

Zie
http://www.allesisgezondheid.nl/Doe_mee_en_teken_een_pledge/Wie_hebben_er_al_get
ekend/Vereniging_Sport_en_Gemeenten_NOC_NSF_NISB_en_ZonMw

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

43

dagelijks sportaanbod op en rond scholen – onderwijs en sport – schoolgaande jeugd – naschoolse
sportactiviteiten; leggen van verbindingen – sport en buurt – mensen uit een aandachtswijk wijksportactiviteiten; sport en bewegen stimuleren – sport en zorg – mensen met overgewicht –
doorverwijzen, et cetera.

Randvoorwaarden voor succes
Het merendeel van zowel buurtsportcoaches als betrokken organisaties zijn in het algemeen tevreden
met de activiteiten die buurtsportcoaches uitvoeren. Wat minder tevreden zijn zij met het aantal uren
inzet in relatie tot de werkzaamheden die zij moeten verrichten (tabel 2.14 en tabel 2.15). Vergelijking
met de vorige meting is niet mogelijk. De vragen zijn nieuw.

Tabel 2.14 Uitspraken buurtsportcoaches over aspecten van het werk (in procenten,
buurtsportcoaches, n=298)
Eens

Neutraal

Oneens

Ik ben tevreden over de activiteiten die ik uitvoer

91

7

2

Het is mij helder welke taken en werkzaamheden ik als
combinatiefunctionaris of buurtsportcoach moet doen

87

9

3

Het aantal uren dat ik kan worden ingezet, is toereikend voor de
werkzaamheden die ik moet verrichten

59

16

24

Ik ben tevreden over de mogelijkheid om werkervaringen met
collega’s uit te wisselen

75

16

9

Weet
niet

1

Bron: Pulles et al (2014)

Tabel 2.15 Uitspraken betrokken organisaties over aspecten van het werk van de
buurtsportcoaches (in procenten, betrokken organisaties, n=333)
Eens

Neutraal

Oneens

Weet
niet
2

Ik ben tevreden over de activiteiten die de buurtsportcoach uitvoert

80

11

7

Het is mij helder wat de buurtsportcoach doet

90

8

2

Het aantal uren dat de combinatiefunctionaris/buurtsportcoach kan
worden ingezet, is toereikend voor de werkzaamheden die hij of zij
moet verrichten

62

27

11

Bron: Pulles et al (2014)
Buurtsportcoaches en betrokken organisaties waarderen hun onderlinge samenwerking in het algemeen
positief. Organisaties zijn in het algemeen ook tevreden over de samenwerking met andere betrokken
partijen. Dat beeld komt aardig overeen met de vorige meting.
Communicatieve vaardigheden zijn volgens buurtsportcoaches zelf (54%) en de betrokken organisaties
(56%) cruciaal voor het succesvol functioneren van buurtsportcoaches. Het betreft hier communicatie
met de doelgroep en met de betrokken partijen. Gelukkig doen de buurtsportcoaches het in de ogen van
de betrokken organisaties in dat opzicht ook goed. Zij krijgen hiervoor het rapportcijfer 7,5. Ook in de
vorige meting was dit de belangrijkste succesfactor.
Betrokken organisaties (45%) vinden vervolgens voldoende opleiding en competenties van de
buurtsportcoaches een belangrijke randvoorwaarde voor succes. Hiervoor geven betrokken organisaties
het hoogste rapportcijfer, een 8,2, wat betekent dat dit lokaal goed gaat. Het succes van de inzet van

44

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

buurtsportcoaches wordt hiermee in sterke mate gekoppeld aan ‘de persoon zelf’ en zijn of haar
opleiding, achtergrond, communicatieve vaardigheden, doorzettingsvermogen, et cetera. Deze
succesfactor vonden betrokken organisaties vorig jaar ook belangrijk.
Zowel buurtsportcoaches als betrokken organisaties geven de ouderbetrokkenheid lokaal een iets lager
rapportcijfer (respectievelijk 6,3 en 6,8). Verbetering op dit vlak is dan ook mogelijk, en zou het
resultaat van de inzet van buurtsportcoaches met name gericht op de jeugd positief kunnen
beïnvloeden. Tegelijkertijd scoort ouderbetrokkenheid niet heel hoog als belangrijke randvoorwaarde
voor succes, zo geeft 19 procent van de buurtsportcoaches en tien procent van de betrokken
organisaties aan dit een belangrijke randvoorwaarde te vinden. Betrokkenheid van ouders werd in de
vorige meting nog als een belangrijk knelpunt aangemerkt. Dit verschil kan te maken hebben met de
andere vraagstelling in deze meting.
Belangrijke constatering is dat zowel buurtsportcoaches als organisaties diverse randvoorwaarden voor
succes noemen, waarbij er geen echte uitschieters naar boven zijn waar te nemen. Ook worden er geen
onvoldoendes gegeven voor de lokale situatie, hooguit een enkele keer een matig.
De overdracht van taken (borging) verschilt per type buurtsportcoach. Het overdragen van taken kost in
de beleving van buurtsportcoaches soms jaren tijd. Belemmeringen zijn het werken met vrijwilligers in
de sport en het gebrek aan tijd of capaciteit bij mensen in het onderwijs. Toch slaagt een deel van de
buurtsportcoaches er wel degelijk in taken over te dragen aan lokale partijen en de aandacht vervolgens
te verleggen naar nieuwe organisaties en/of doelgroepen.

Beschouwing: professionalisering beroepsgroep
In 2014 hebben 378 gemeenten zich voorgenomen om 2851 fte aan buurtsportcoaches te realiseren (zie
paragraaf 2.2). Het uiteindelijke doel is 2900 fte buurtsportcoaches in 2016. Dit betekent dat in 2016
een veelvoud aan buurtsportcoaches in wijken en buurten aan de slag is (naar schatting tussen 4.500 en
5.000 personen). In een paar jaar tijd is er zo een heel nieuwe beroepsgroep ontstaan die een duidelijke
bijdrage lijkt te leveren aan de professionalisering van de sportsector in termen van aanbod en
kwaliteit.
Er is ook sprake van een duidelijke professionalisering van de inzet van buurtsportcoaches zelf. Zij
blijken inmiddels goed te weten voor welke doelen en taken zij namens hun gemeente of werkgever
worden ingezet. Het merendeel van hen is daarmee ook tevreden. Het werk is afwisselend en
dynamisch. Buurtsportcoaches moeten kunnen schakelen tussen diverse rollen (coördineren, verbinden,
organiseren en uitvoeren). Het is waarschijnlijk niet voor niets dat het merendeel hbo of academisch
opgeleid is en het werk naar eigen zeggen ook niet onderdoet voor het niveau van de genoten opleiding.
VWS heeft met de uitvoeringspartners NISB, VSG en NOC*NSF een uitgebreid ondersteuningsprogramma
ontwikkeld om buurtsportcoaches te ondersteunen bij hun competentieontwikkeling. Deze voorgenomen
kwaliteitsverbetering van de functie van buurtsportcoach zal het niveau van het lokale sport- en
beweegaanbod, en de verbindingen tussen organisaties een verdere impuls moeten geven.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

45

Onderzoek Verbinding Zorg, Sport en Bewegen
In het kader van het ZonMw onderzoeksprogramma Sport pijler Vitaal zijn de Wageningen Universiteit en
het Radboudumc vanaf september 2013 gestart met het onderzoeksproject: ‘Verbinding Zorg, Sport en
Bewegen’. Bij dit onderzoek naar de samenwerking van buurtsportcoaches met lokale zorg en
sportaanbieders en de effecten daarvan op het beweeggedrag van buurtbewoners zijn het NISB, VSG,
ROS en KNGF betrokken. Het is nog te vroeg om resultaten over effecten van beweeggedrag te
bespreken. In een volgende rapportage kunnen deze eventueel onder de paragraaf ‘effecten’ worden
beschreven. Om pragmatische redenen is ervoor gekozen dit onderzoek voorlopig onder de paragraaf
‘proces’ te beschrijven omdat het ook ingaat op het samenwerkingsproces rondom de inzet van
buurtsportcoaches.
Het onderzoek ‘Verbinding Zorg, Sport en Bewegen’ richt zich enerzijds op de inzet van de
buurtsportcoaches en de samenwerking tussen zorg, sport en bewegen en anderzijds op de interventies
en activiteiten die uitgevoerd worden en wat deze opleveren voor de gezondheid van de buurtbewoners.
Het gaat hierbij zowel om de processen in het verbinden van zorg en sport als om het maatschappelijke
rendement. De onderzoekers volgen gedurende drie jaar veertien buurtsportcoaches in negen
gemeenten die zorg en sport met elkaar verbinden. In deze drie jaar houden zij interviews met
buurtsportcoaches en focusgroepgesprekken met samenwerkingspartners uit de zorg en sport,
analyseren zij gemeentelijke beleidsstukken en meten ze deelnemers aan de sport- en
beweegactiviteiten op verandering in gezondheid en lichamelijke activiteit. De eerste interviews met
buurtsportcoaches zijn uitgevoerd, beleidsstukken zijn geanalyseerd en er hebben enkele
focusgroepgesprekken plaatsgevonden. In september 2014 vonden de eerste metingen (fittesten en
vragenlijsten) plaats bij de deelnemers aan de sport- en beweegactiviteiten. Resultaten en bevindingen
die uit het onderzoek naar voren komen, koppelen de onderzoekers direct terug naar de praktijk. Zij
publiceren informatie op www.sportindebuurt.nl. Daarnaast borgen zij de kennis die voortkomt uit het
project in de vorm van handleidingen, bijscholingen en draaiboeken bij de betrokken organisaties. Het
onderzoek vindt plaats in de gemeenten Utrecht, Den Haag, Den Bosch, Nijmegen, Hoogeveen,
Franekeradeel, Heusden, Zwolle en Emmen.

Expertmeeting
In het kader van het onderzoek ‘Verbinding Zorg, Sport & Bewegen’ hebben de onderzoekers in
samenwerking met NISB, VSG, ROS en KNGF op 19 juni 2014 een expertmeeting (workshops met
buurtsportcoaches, organisaties en gemeenten) en aansluitend een onderzoeksbijeenkomst
(presentaties) verzorgd. Er is gekeken naar drie onderdelen:
begeleiding naar en behoud van deelnemers in een passend sportaanbod
werving van deelnemers via de eerste lijn
bevorderende en belemmerende factoren voor netwerken van buursportcoaches voor de doelgroep
ouderen en de verbinding tussen zorg, sport en bewegen.
In de workshops met buurtsportcoaches is gesproken over de samenwerking met professionals uit de
eerstelijnszorg. De belangrijkste punten die werden genoemd om de eerstelijnszorg te betrekken waren
het laten zien dat een aanpak succesvol is, open communiceren over elkaars belangen en wensen, en
niet alleen focussen op bewegen en gezondheid, maar ook op het welzijn van mensen. Tijdens de
workshops met organisaties en gemeenten kwam aan de orde welke rol zij kunnen innemen bij het
ondersteunen van de buurtsportcoach in het verbinden van zorg, sport en bewegen. Deelnemers zagen
hierbij een belangrijke rol voor de buurtsportcoaches weggelegd in de komende transities binnen de
gemeente. Zij kunnen zich richten op participatie van de doelgroep in de buurt door middel van sport
en bewegen. Belangrijk aandachtspunt dat werd genoemd is het peilen van en inzetten op de behoefte

46

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

van de doelgroep. Daarnaast spelen de buurtsportcoaches een cruciale rol in het verbinden van de zorgen sportsector. Het gaat er hierbij om dat partijen elkaar leren kennen en elkaar gaan vertrouwen om
doorstroming van het zorgaanbod naar het reguliere aanbod te bereiken.

Kennisproducten
NISB heeft op basis van ervaringen in de praktijk met de BeweegKuur, diverse onderzoeken en contacten
met het werkveld (zoals bovengenoemde expertmeeting), de werkzame principes voor lokale
samenwerking tussen zorg, sport en bewegen opgesteld. Deze werkzame principes zijn vertaald naar
een flyer met tien praktische tips voor drie doelgroepen: sport- en beweegaanbieders, zorgverleners en
buurtsportcoaches.24 Daarnaast is op de website www.sportindebuurt.nl een aantal producten te vinden
over de verbinding sport en zorg.25

Checklist analyse beleid rondom de buurtsportcoach
In het kader van het hierboven genoemde onderzoek ‘Verbinding Zorg, Sport en Bewegen’ is een
checklist ontwikkeld op basis van het ADEPT model, die specifiek geoperationaliseerd is voor de analyse
van beleid rondom de buurtsportcoach. Deze checklist is vervolgens in een analyse van landelijke en
gemeentelijke beleidsnotities toegepast om inzichtelijk te maken hoe de randvoorwaarden en inzet van
buurtsportcoaches in beleid geregeld zijn. De belangrijkste resultaten van de analyse waren dat in het
landelijke beleid doelen breed geformuleerd worden en dat er ingezet wordt op financiële middelen en
samenwerking met landelijke sportorganisaties. Gemeentelijke nota’s omschrijven de verplichtingen
nauwkeurig. De uitwerking van visie, doelen, middelen en kansen verschilt. Waar sommige gemeenten
alles in aanvullende werkplannen verwerken, kennen andere gemeenten geen lokale invulling van het
beleid rondom de buursportcoach. De belangrijkste conclusies zijn dat het gemeentelijk beleid binnen
de kaders van het landelijk beleid verschillend wordt ingevuld. Het analyseren van beleid met de
gebruikte checklist maakt het mogelijk om de context waarin de buursportcoach werkt in kaart te
brengen. Daarnaast kan de checklist gebruikt worden bij de ontwikkeling van beleid en zo
beleidsuitkomsten beïnvloeden (Leenaars, Huisman, Smit, Wagemakers, Molleman en Koelen, 2014).

Inventarisatie gemeenten naar inzet buurtsportcoaches
Eind 2013 hebben NISB en Kennispraktijk 27 gemeenten telefonisch benaderd om meer zicht te krijgen
op de inzet van buurtsportcaoches in het algemeen en binnen de combinatie zorg en sport en bewegen
en/of sport en bewegen voor de doelgroep ouderen in het bijzonder (NISB/Kennispraktijk, 2014 interne
rapportage). We hebben de algemene conclusies uit de samenvatting overgenomen.
De meeste gemeenten hebben nog ruimte voor nieuwe buurtsportcoaches.
Buursportcoaches hebben over het algemeen een hbo-opleiding in de sector sport en bewegen.
De werkgevers voor buurtsportcoaches zijn op zoek naar mensen die in het verleden relevante
cursussen hebben gevolgd.
Werkgevers verzorgen relevante training voor de buurtsportcoaches en/of zoeken functionarissen
die in het verleden relevante trainingen hebben gevolgd.

24

De flyers zijn te vinden op: http://www.nisb.nl/doen/tools-eninstrumenten/netwerkwijzer-zorg-sport-bewegen/wat-werkt_.html

25

http://www.sportindebuurt.nl/inspiratie/sport-zorg/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

47

Buurtsportcoaches zijn over het algemeen werknemers met weinig werkervaring.
Meer dan een derde van de gemeenten heeft een buurtsportcoach met zorgachtergrond.
De functieprofielen buurtsportcoach onderwijs/kinderopvang en buurtsportcoach sport en buurt
worden het meest genoemd.
Kinderen en jongeren zijn de voornaamste doelgroep voor de inzet van de buurtsportcoaches.
De buurtsportcoaches worden onder andere ingezet voor het versterken van de sportverenigingen
en het verhogen van de sportparticipatie.
Enthousiaste buurtsportcoaches met een duidelijke taak zijn succesfactoren voor het behalen van
resultaten.
Struikelblokken die gemeenten noemen met eventuele oplossingen zijn weergegeven in tabel 2.16.
Tabel 2.16 Overzicht van knelpunten in de inzet van buurtsportcoaches in de combinatie
zorg en sport en bewegen voor de doelgroep ouderen
Struikelblok

Oplossing

Samenwerking tussen zorg en sport en
overdracht van deelnemers

Warme overdacht vormgeven, echt de zorgverlener en
sportaanbieder met elkaar in contact brengen en
overdracht laten vormgeven

Het opzetten van een netwerk waarbij ‘iedereen’
betrokken is

Klein beginnen

Angst van zorgaanbieders om door te verwijzen
naar sport n.a.v. onduidelijkheid in de kwaliteit
van het aanbod

Sport- en beweegwijzer voor de zorgaanbieders opstellen
met recente gegevens en informatie over de kwaliteit

Werkgeverschap verdeeld over verschillende
werkgevers, daardoor soms overlap in aanbod
voor doelgroep

Herhaaldelijke afstemmingsoverleggen plannen tussen
de buurtsportcoaches

Buurtsportcoach wordt gezien als extra handjes
en ‘misbruikt’ voor klussen die niet in het
takenpakket horen

Duidelijk (blijven) communiceren wat de taken van de
buurtsportcoach zijn

Uitval van moeilijke doelgroepen tijdens
deelname aan programma

Gezelligheid en lol benadrukken en als uitgangspunt
nemen dat de activiteit gezellig moet zijn

Sluiten van meerjarendeals i.h.k.v. cofinanciering

Blijven herhalen wat de buurtsportcoaches doen en laten
zien waar ze het verschil maken.

Bron: NISB/Kennispraktijk, 2014 interne rapportage

Onderzoek behoefte aan ondersteuning en sturing bij gemeenten
In het kwalitatieve onderzoek ‘Realisatie van de Impuls brede scholen, sport en cultuur. Wie is van wie
afhankelijk?’ (Middelkamp, 2013) wordt ingegaan op de wederzijdse afhankelijkheid van het Rijk en
gemeenten in de realisatie van de impuls brede scholen, sport en cultuur. Gemeenten laten een
wisselend beeld zien wat betreft het realiseren van combinatiefuncties. Dit roept vragen op over de
betekenissen van de realisatie van de combinatiefuncties en de invloed van de vormgeving van de
landelijke beleidsimplementatie op de realisatie van de impuls. Over de realisatie en
beleidsimplementatie van de impuls zijn voor dit onderzoek negen gemeenteambtenaren en vier
wethouders geïnterviewd. Tevens zijn voor de manier waarop de landelijke impuls bij gemeenten
geïmplementeerd is twee rijksambtenaren en zeven landelijke partners geïnterviewd. Ook is er gebruik
gemaakt van een documentanalyse.

48

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

De belangrijkste conclusies van dit onderzoek zijn dat er door verschillende partijen ook zeer
verschillende betekenissen worden gegeven aan de impuls. Gemeenteambtenaren vragen om
ondersteuning en middelen van het Rijk, terwijl het Rijk voor het behalen van resultaten in de
sportsector afhankelijk is van de implementatie van de combinatiefuncties door gemeenten. Het
onderzoek heeft laten zien hoe de eerste decentralisatieuitkering op het gebied van sport is verlopen.

Onderzoek frontlijnwerkers in de sport
Het onderzoek ‘Frontlijnwerkers in de sport’ maakt deel uit van een lopend promotieonderzoek (Vrije
Universiteit van Amsterdam, Ad Hoogendam) en richt zich op de relatie tussen politiek-bestuurlijke
ontwikkelingen en het ontstaan van nieuwe vormen van professionalisme. 26 Daarbij worden in het
bijzonder de ontwikkelingen in het lokale sportbeleid onderzocht. Zo wordt de sport steeds
nadrukkelijker ingezet om allerlei maatschappelijke vraagstukken op te lossen, zoals het bestrijden van
overgewicht of het bevorderen van sociale cohesie (instrumentalisering). Daarnaast doet de lokale
overheid minder zelf, maar werkt steeds meer samen met maatschappelijke organisaties en
bedrijfsleven. Daarmee krijgt de gemeente meer een regierol (horizontalisering). Het beleid dient zo
dicht mogelijk bij (en bij voorkeur met) de burger te worden ontwikkeld en uitgevoerd (lokalisering).
Deze nauw met elkaar samenhangende trends worden versterkt onder invloed van de recente ideeën
over de ‘participatiesamenleving’. De rijksoverheid heeft gemeenten de laatste jaren via diverse
cofinancieringsregelingen gestimuleerd het lokale sportbeleid verder te ontwikkelen en de
samenwerking tussen lokale partijen (onderwijs, sportverenigingen) te versterken. Het programma SBB
is daarvan het meest recente voorbeeld. Er zijn als gevolg daarvan inmiddels honderden zogenaamde
‘frontlijnwerkers’ aangesteld. Dit zijn mensen die op het snijvlak van overheid en samenleving werken,
zoals sportconsulenten, combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches. Dit lijkt een nieuw type
professional te zijn met een sleutelrol in de wijkgerichte aanpak. Zij beschikken namelijk over de
‘lokale kennis’ die noodzakelijk is om tot oplossingen te komen die passen bij de specifieke lokale
context. Deze aanpak vraagt andere competenties van beroepsbeoefenaren. Deze nieuwe professionals
treden tegenwoordig veel meer buiten de grenzen van de eigen beroepspraktijk, door samen te werken
met professionals uit andere sectoren. Ook werken ze niet alleen voor, maar steeds vaker ook samen
met burgers (co-creatie). Ze zijn niet enkel ‘uitvoerder’ van het door beleidmakers bedachte beleid,
maar ontwikkelen zelf (mede) het beleid.
De vraag die in het onderzoek wordt gesteld is wat al deze beleidsinspanningen en veranderingen in de
positie van gemeenten betekenen voor de professionals. Het onderzoek geschiedt aan de hand van een
vergelijkende casestudy naar de inzet van combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches. Aan de hand
van een viertal gemeentelijke praktijkcases wordt bekeken in hoeverre combinatiefunctionarissen
kenmerken van deze professionals ‘nieuwe stijl’ vertonen en op welke wijze dat samenhangt met
genoemde politiek-bestuurlijke ontwikkelingen. Daarbij is vooral gekeken naar de wijze waarop de
gemeente invulling geeft aan haar regierol en wat dit betekent voor de wisselwerking tussen
beleidsbepalers en de combinatiefunctionarissen. Hiertoe worden beleidsmedewerkers, coördinatoren,
combinatiefunctionarissen of buurtsportcoaches en adviseurs geïnterviewd, aangevuld met

26

Zie
http://www.fsw.vu.nl/nl/onderzoek/onderzoeksprogrammas/bestuurskunde/governanc
e-of-glocal-welfare/academie/index.asp

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

49

documentanalyse. Ook wordt de lokale samenwerking in kaart gebracht door vertegenwoordigers van
samenwerkingspartners uit onderwijs, welzijn, jongerenwerk, culturele instellingen en
sportverenigingen te interviewen.

Stageonderzoeken
In het kader van een stageopdracht voor het ministerie van VWS verricht Natasja de Vroome onderzoek
naar de vraag in hoeverre verschillen in de organisatie of sector waar het werkgeverschap is belegd en
het persoonlijk profiel van de buurtsportcoach effect hebben op de mate waarin de buurtsportcoach
sectoroverstijgend samenwerkt. Met sectoroverstijgend samenwerken wordt in het onderzoek verstaan:
“het delen en of het samenvoegen van informatie, middelen, activiteiten en mogelijkheden tussen
verschillende organisaties binnen de overheid, het bedrijfsleven, semipublieke organisaties, lokale
gemeenschappen en burgers om gezamenlijk complexe problemen aan te pakken die niet opgelost
kunnen worden door organisaties uit één afzonderlijke sector.” Het onderzoek biedt een inkijk in de
mate van sectoroverstijgend samenwerken vanuit het perspectief van de beleidsmedewerker, de
werkgever en de buurtsportcoach. De uitkomsten van het onderzoek moeten aanknopingspunten bieden
om het werkgeverschap effectiever te vervullen en een eenduidig functieprofiel van de buurtsportcoach
te kunnen formuleren. De resultaten worden in 2015 verwacht.
Thomas Moraal richt zich in het kader van een afstudeeronderzoek in opdracht van het Mulier Instituut
op de vraag welke betekenis lokale beleidsmakers aan sport geven binnen de door de gemeenten
uitgevoerde decentralisaties van het sociale domein, en welke rol de buurtsportcoach hierbij kan
spelen. Doel van het onderzoek is om te achterhalen hoe sport binnen lokaal beleid wordt ingezet. Door
te kijken naar de betekenissen die lokale beleidsmakers geven aan sport zal het onderzoek zich focussen
op de mate waarin beleidsmakers sport zien als een toegevoegde waarde voor beleid op het gebied van
het sociaal domein. Resultaten worden in de loop van 2015 verwacht.

2.5

Effecten
In deze paragraaf bespreken we de resultaten met betrekking tot de ervaren effecten met de inzet van
buurtsportcoaches in de achttien gemeenten van het eerder genoemde lokale verdiepingsonderzoek aan
de orde (Pulles et al., 2014). Tevens beschrijven we hier de voorlopige resultaten van de lokale
effectmeting die het Mulier Instituut met medewerking van Kennispraktijk bij veertien gemeenten heeft
uitgevoerd in het najaar van 2014.

Ervaren effecten lokale inzet buurtsportcoaches in achttien gemeenten
In het lokale verdiepingsonderzoek onder buurtsportcoaches en de betrokken organisaties zijn ook
enkele vragen meegenomen over de ervaringen met het behalen van ledenwinst bij sportverenigingen.
Het gaat hier om een subjectief oordeel van de direct betrokkenen. Voor een uitgebreide beschouwing
op de resultaten verwijzen we naar Pulles et al (2014).
Uit het onderzoek komt naar voren dat de inzet van buurtsportcoaches een positief effect heeft op het
ledental van sportorganisaties. Zowel buurtsportcoaches als de sportorganisaties geven dit aan. Vooral
het aantal jeugdleden en allochtone leden zou zijn toegenomen door de komst van de buurtsportcoach.
Ook bij andere doelgroepen wordt een ledenwinst gesignaleerd. Buurtsportcoaches schatten dit iets
rooskleuriger in dan sportorganisaties. Het lijkt erop dat buurtsportcoaches, en in iets mindere mate

50

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

sportorganisaties, nu nog iets meer geloven in de ledenwinst dan ten tijde van de vorige meting, zie
tabel 2.17 en 2.18.

Tabel 2.17 Mate waarin buurtsportcoaches denken dat het aantal leden bij de
sportvereniging al dan niet is veranderd door hun komst, naar doelgroepen van de
sportvereniging (in procenten, buurtsportcoaches sport)
Ledental is
toegenomen

Ledental is min
of meer gelijk
gebleven

Ledental is
afgenomen

Weet niet

Jeugd (n=234)

79

12

-

Allochtonen (n=177)

62

12

Wijkbewoners (n=162)

53

18

1

28

Inactieven (n=166)

49

15

1

35

Overgewicht (n=166)

46

22

1

32

Lage SES (n=139)

39

21

2

38

Handicap/chronische aandoening
(n=106)

37

21

2

41

Volwassenen (n=120)

36

29

2

33

Ouderen (n=111)

28

30

1

41

Anders (n=11)

45

36

18

-

9
26

Bron: Pulles et al (2014)

Tabel 2.18 Mate waarin sportorganisaties denken dat het aantal leden van
sportorganisaties is toegenomen door de komst van de buurtsportcoach, naar doelgroepen
van de sportvereniging (in procenten, sportorganisaties)
Ledental is Ledental is min of
toegenomen
meer gelijk
gebleven

Ledental is
afgenomen

Weet niet

Jeugd (n=162)

60

29

4

7

Allochtonen (n=121)

43

39

4

14

Wijkbewoners (n=119)

39

39

4

18

Inactieven (n=101)

22

40

7

32

Ouderen (n=106)

19

62

7

12

Overgewicht (n=94)

19

50

5

26

Lage SES (n=88)

18

48

6

28

Volwassenen (n=129)

16

68

8

9

Handicap/chronische aandoening (n=82)

15

59

6

21

Bron: Pulles et al (2014)
Buurtsportcoaches (zie tabel 2.19) en organisaties (niet in tabel vanwege lage N) in de overige sectoren
(welzijn o.a.) zijn van mening dat door de komst van de buurtsportcoach meer mensen vanuit deze
organisaties zijn gaan deelnemen aan sport- en beweegactiviteiten. Het gaat hierbij om diverse
doelgroepen. Vergelijking met de vorige meting is niet mogelijk.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

51

Tabel 2.19 Mate waarin buurtsportcoaches in de sector welzijn en zorg denken dat meer
mensen zijn gaan deelnemen aan sport- en beweegactiviteiten, naar doelgroepen van de
organisaties (in procenten, buurtsportcoaches welzijn, zorg en overig)
Meer deelname
aan sport

Weet niet

89

Niet meer
deelname aan
sport
3

75

5

19

Buurt-/wijkbewoners (n=111)

75

5

20

Meisjes/vrouwen (n=115)

74

7

19

Jeugd in arme gezinnen (n=116)

66

9

25

65

10

25

Allochtonen (n=114)

62

11

27

Mensen met overgewicht (n=11)

60

8

32

Inactieven (n=105)

58

11

30

46

22

32

Volwassenen (n=92)

43

23

34

65-plussers (n=81)

30

35

36

Mensen uit bedrijfsleven (n=79)

19

27

54

17

26

58

Jeugd (n=129)
Jongens/mannen (n=114)

Mensen uit aandachtswijk(n=110)

Mensen met een handicap/chronische aandoening (n=87)

Werkzoekenden (n=78)

8

Bron: Pulles et al (2014)
Er ontbreekt zicht op het precieze aantal mensen dat lid is geworden van een sportvereniging en de
mate waarin mensen meer zijn gaan sporten. Het is niet duidelijk in hoeverre de ervaren toename kan
worden gestaafd met lokale metingen. Daar is in dit onderzoek niet naar gevraagd.
Buurtsportcoaches uit de achttien gemeenten en hun lokale partners ervaren bijna altijd een positieve
bijdrage van de buurtsportcoach aan de beoogde effecten van de Brede impuls.

Effectmeting buurtsportcoaches
In het wetgevingsoverleg Sport van 18 november 2013 heeft de Tweede Kamer gevraagd om de
effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches te onderzoeken. Als aanvulling op de monitoring van
het programma Sport en Bewegen in de Buurt is het Mulier Instituut, in samenwerking met
Kennispraktijk, in de zomer van 2014 deze effectstudie gestart. In deze paragraaf beschrijven we wat
een effectmeting is en aan welke voorwaarden een effectmeting dient te voldoen. Vervolgens gaan we
in op de eerste resultaten van de uitgevoerde analyses. In een aparte voorstudie wordt uitgebreider
verslag gedaan van het onderzoek naar de effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches tot nu toe
(Van Lindert et al., 2014). Dit rapport bevat ook voorstellen voor effectmetingen in de komende jaren.

Doelstelling effectmeting
De doelstelling van de effectmeting is vast te stellen in welke mate de inzet van buurtsportcoaches leidt
tot:
1.

meer sport- en beweeggedrag;

2.

groei in het aantal lidmaatschappen bij verenigingen;

3.

meer en intensievere verbindingen tussen sport en andere sectoren zoals onderwijs, zorg, welzijn,
kinderopvang en bedrijfsleven.

52

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Deze indicatoren zijn in overleg met het ministerie van VWS bepaald. De eerste twee kunnen we zien als
outcome doelstellingen van de regeling, de mate waarin het beleid doorwerkt op de einddoelgroep,
namelijk burgers. Meer en intensievere verbindingen tussen sport en andere sectoren kan zowel als
effect van de inzet van buurtsportcoaches worden gezien, maar tevens als nevendoelstelling of
randvoorwaarde om de eerste twee te behalen. Bij deze effectmeting kijken we niet naar de mate
waarin de landelijke doelstellingen van de Brede impuls combinaties zijn bereikt, zoals een vergroting
van het sport- en beweegaanbod, zie tabel 2.1. In paragraaf 2.3. bij de beschrijving van het lokaal
verdiepingsonderzoek van Pulles et al (2014), is hierop ingegaan.
In de voorliggende SBB Monitor en die van 2013 is niet op de effectiviteit van de buurtsportcoach
ingegaan. In deze rapportages geven we met de beschikbare registraties en onderzoeken een overzicht
van de ingezette middelen, activiteiten (proces) en resulaten (output). In de voorgaande paragraaf is
kort aandacht besteed aan de effecten die door betrokkenen worden waargenomen, maar verder is er
geen onderzoek bekend naar de ‘objectieve’ effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches. Het
vaststellen van bedoelde ‘objectieve’ effecten stelt hoge eisen aan de onderzoeksopzet en beschikbare
data. Bedoelde effecten worden bovendien pas zichtbaar in de tijd, en moeten ook bestendig zijn in de
tijd. Aangezien er geen nulmeting is gedaan, is in 2014 verkend wat er mogelijk is met bestaande
datasets om bovengenoemde doelstellingen te bereiken. Dit is gedaan door het uitvoeren van
casestudies in veertien gemeenten.

Wat is een effect?
Onder effect verstaan we veranderingen in het gedrag van burgers veroorzaakt door een ingreep. In dit
geval is de ingreep de inzet van buurtsportcoaches, en betreft de verandering in gedrag meer bewegen
en sporten en het lid worden van een vereniging. Nevendoelen of (onbedoelde) neveneffecten zoals de
bevordering van de sociale samenhang in een wijk betrekken we niet in onze analyses.
Er bestaan diverse typen effectmetingen, die onderling verschillen in bewijskracht. Daarmee ontstaat
een hiërarchie van methoden. De methoden zijn:
Experimenteel onderzoek (randomized controlled trial, rct);
Vaststellen samenhang verandering ingreep en effect (dosis-effectmeting);
Vaststellen verandering in vergelijking met andere wijken/groepen;
Vaststellen verandering in de tijd.
Veel wetenschappers denken aan experimenteel onderzoek als ze het over een effectmeting hebben.
Daarbij wordt gebruik gemaakt van een groep waarbij de ingreep wordt gepleegd, en een controlegroep
waarbij de ingreep achterwege blijft. Daarbij worden de groepen bij toeval bepaald. In medisch
onderzoek, waarin dit type experimenteel onderzoek standaard is, worden dan met een aselecte
steekproef onder een bepaald type patiënten twee groepen individuen vastgesteld, waarbij de ene
groep een bepaald medicijn krijgt toegediend of een bepaalde behandeling ondergaat, en de andere
groep geen medicijn krijgt of een placebo, dan wel geen of de standaard behandeling krijgt. Cruciaal is
verder dat bij beide groepen een meting wordt verricht voor de ingreep wordt ingezet (0-meting) en
minimaal een meting na afloop van de ingreep (1-meting). Om blijvende effecten vast te stellen zijn
dan nog vervolgmetingen vereist. Voor onderzoek naar beleidseffecten is de experimentele opzet bijna
altijd te hoog gegrepen. Dit geldt zeker voor de beleidsmaatregel om buurtsportcoaches in te zetten.
Bijna alle gemeenten doen hieraan mee, dus twee aselect gekozen groepen maken kan niet (meer).
Bovendien heeft er geen 0-meting plaatsgevonden. Ook een ‘veldexperiment’ is daarmee geen optie. Bij

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

53

een veldexperiment vergelijkt men gemeenten met en zonder ingreep in de tijd. Veel controle op de
omstandigheden is er dan niet. Zo kunnen gemeenten met elkaar communiceren tijdens het experiment.
Omdat op voorhand duidelijk is dat niet gewerkt kan worden met een experimentele opzet, is verkend
of er met de beschikbare data gewerkt kan worden met dosis-effectmetingen. Bij een dosiseffectmeting wordt gezocht naar een samenhang tussen de mate van inzet en de mate van effect. In dit
geval verwachten we bij meer uren inzet van een buurtsportcoach in een wijk (een grotere dosis) een
grotere stijging (of minder grote terugval) in sportdeelname (effect), als we twee of meer metingen in
de tijd met elkaar vergelijken. Bij een dosis-effectmeting wordt dus zowel naar een verandering in de
tijd gekeken, als naar verschillen tussen wijken/gemeenten (de onderste twee niveaus in de hiërarchie
van effectmetingen), maar wordt daarbij ook nog gekeken naar de samenhang in de mate waarin een
ingreep wordt toegepast (dosis) en de mate van verandering in de uitkomst. Een dergelijke samenhang
is een sterke aanwijzing voor effectiviteit, maar geen onomstotelijk bewijs. Dit komt doordat met deze
onderzoeksopzet niet kan worden uitgesloten dat andere maatregelen die samenvallen met de mate van
inzet van buurtsportcoaches de samenhang vertroebelen.
Met dosis-effectmetingen zoeken we naar ‘objectieve’ effecten. In het eerder genoemde lokale
verdiepingsonderzoek van Pulles et al (2014) wordt gevonden dat buurtsportcoaches en verenigingen
beiden melden dat het aantal leden bij verenigingen stijgt. Dat is een waargenomen en reëel effect,
wat erop wijst dat buurtsportcoaches op projectniveau de doelstellingen ‘meer sport- en
beweegdeelname’ en ‘meer lidmaatschappen bij verenigingen’ weten te realiseren. Maar dit betekent
niet dat daarmee de doelstellingen ook op buurt-, wijk-, gemeentelijk en landelijk niveau worden
gehaald. Zo kan het zijn dat bijvoorbeeld kinderen die anders lid geworden zouden zijn van een tennisof gymvereniging, lid worden van de judoclub waar de buurtsportcoach actief is. Door in de dosiseffectmeting te kijken naar veranderingen in sportdeelname per wijk of gemeente kan worden
vastgesteld of de waargenomen effecten leiden tot een hogere sport- en beweegdeelname en/of hoger
percentage verenigingslidmaatschap, dan wel dat er sprake is van verdringing of verplaatsing, en per
saldo geen effect op de sportdeelname in de wijk.
De wijze waarop buurtsportcoaches worden ingezet is van belang bij de interpretatie van de uitkomsten
van de dosis-effectmeting. Sommige buurtsportcoaches zijn heel uitvoerend bezig op scholen en
sportverenigingen, terwijl andere veel meer worden ingezet op beleidsmatig terrein, het creëren van
randvoorwaarden of het leggen van verbindingen tussen verschillende organisaties. Het gevolg kan zijn
dat de effecten van de eerste aanpak op korte termijn al zichtbaar zijn, maar op wat langere termijn
mogelijk weer vervagen, terwijl bij de tweede aanpak het omgekeerde aan de orde kan zijn. Gegeven
de beschikbare data kunnen vooralsnog alleen dosis-effectmetingen worden uitgevoerd gericht op
effecten op de korte termijn (een tot vier jaar).

Opzet en uitvoering dosis-effectmeting
Er zijn geen data voorhanden waarmee op landelijk niveau dosis-effectmetingen kunnen worden
uitgevoerd. Er wordt bijvoorbeeld wel landelijk onderzoek gedaan naar sport- en beweegdeelname,
maar dit gebeurt met steekproeven, die niet groot genoeg zijn om op postcode-, buurt- of wijkniveau
zoveel respondenten te hebben dat op dat niveau betekenisvolle uitspraken over ontwikkelingen in
beweeg- en sportdeelname gedaan kunnen worden. Daarbij komt dat in de bestaande landelijke
onderzoeken bepaalde groepen ondervertegenwoordigd zijn, of zelfs uitgesloten, zoals bijvoorbeeld
kinderen tot 12 jaar. Ook voor de andere variabelen, in het bijzonder de inzet van buurtsportcoaches en
het lidmaatschap van verenigingen, was het midden 2014 onduidelijk of er datasets beschikbaar en
bruikbaar zouden zijn voor landelijk onderzoek. Toch was het niet de bedoeling voor dit onderzoek

54

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

nieuwe data te verzamelen, maar zoveel als mogelijk gebruik te maken van bestaande data. Daarom is
voor 2014 gekozen voor een verkennende studie in veertien gemeenten, waaronder de vier grootste.
Daarbij was de inzet enerzijds om te achterhalen of op lokaal niveau de benodigde data beschikbaar
zijn en of die data van voldoende kwaliteit zijn, en anderzijds ervaring op te doen met de dosiseffectmetingen op basis van die data. Op basis van deze ervaringen kan een meer beredeneerd
onderzoeksvoorstel worden uitgewerkt voor 2015-2017. De voorstudie, inclusief voorstel voor dit
vervolgonderzoek, zal voor eind 2014 aan VWS worden gepresenteerd. Hieronder presenteren we de
eerste uitkomsten van de dosis-effecmeting in de veertien gemeenten.
De gemeenten zijn geselecteerd uit de deelnemers aan het verdiepingsonderzoek naar de inzet van
buurtsportcoaches van het Mulier Instituut en Kennispraktijk (Pulles et al., 2014) en aangevuld met
enkele andere gemeenten. In de periode augustus tot en met november 2014 is de informatie voor de
effectmeting verzameld. Uiteindelijk zijn in elf gemeenten analyses uitgevoerd. Bij de andere drie
gemeenten waren onvoldoende data beschikbaar voor de analyses.
Aan de hand van de informatie van de gemeenten is vastgesteld voor hoeveel uren buurtcoaches op
welke plaats en voor welke taak zijn ingezet. Dit is de ‘dosis’ waaraan de inwoners van de gemeenten
op een bepaald moment en in een bepaald gebied zijn ‘blootgesteld’. Deze informatie koppelen we
vervolgens aan bevolkingsonderzoeken naar de sportdeelname of aan informatie over de ontwikkeling
van het ledenaantal van sportverenigingen in de gemeenten.
Omdat we met deze methode ook een beeld in de tijd wilden vormen, is de inzet van buurtsportcoaches
over meerdere jaren verzameld, zo mogelijk vanaf het begin van deelname aan de regeling. We
verwachten dat een langdurige inzet (meerdere jaren) van buurtsportcoaches in wijken leidt tot een
hogere (georganiseerde) sportdeelname. De veronderstelling hierbij is dat een buurtsportcoach in het
begin tijd nodig heeft om op te starten en daarom in het eerste jaar van zijn of haar inzet nog niet veel
effect heeft. Naarmate de buurtsportcoach meerdere jaren actief is in hetzelfde gebied, zal hij of zij
steeds meer inwoners gaan bereiken en wellicht ook jaarlijks andere groepen. We doen daarom ook
analyses met een cumulatieve dosis, met een maximum van vier jaar

Databronnen
Voor de analyses gebruiken we meerdere databronnen: gemeentelijke gegevens over de inzet van
buurtsportcoacches, gegevens van BMC over de inzet van buurtsportcoaches, bevolkingsonderzoeken
naar sportdeelname, de ledentalcijfers van de sportverenigingen in de gemeente en informatie van de
KISS-database van NOC*NSF met het aantal leden van sportverenigingen per wijk. Bij de
bevolkingsonderzoeken maken we gebruik van statistische analyses die onderhevig zijn aan
betrouwbaarheidsmarges. Voor de analyse van de ledentallen van de gemeente of via KISS is geen
sprake van statistiek. Bij de rapportage van deze bronnen gebruiken we correlaties om eventuele
effecten weer te geven.
Inzet buurtsportcoaches
De inzet buurtsportcoaches (dosis) is berekend in de vorm van minuten inzet per inwoner. Dit is gedaan
door de totale inzet in fte in een bepaald afgebakend geografisch gebied te delen door het aantal
inwoners. In de verschillende casestudies is duidelijk geworden dat dit geen eenvoudige taak is. De
taken tussen buurtsportcoaches blijken fors te verschillen, en een en dezelfde buurtsportcoach heeft
vaak meerdere taken die elk een verschillend geografisch bereik kunnen hebben. We hebben de
koppeling van de inzet in minuten aan de verschillende buurten/wijken kunnen doen daar waar

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

55

taakomschrijvingen beschikbaar waren, en op grond waarvan duidelijk was waar en waarvoor
buurtsportcoaches werden ingezet. Slechts van een deel van de buurtsportcoaches is geregistreerd in
welke wijk ze actief zijn. Wanneer de inzet was gekoppeld aan een school of sportvereniging, dan
hebben we de postcode van de vestiging van de school of vereniging genomen als gebied waar het effect
van de buurtsportcoach zichtbaar zou moeten zijn. Bij bijvoorbeeld middelbare scholen en verenigingen
als atletiek- of hockeyverenigingen kan het effect echter werkzaam zijn in grotere gebieden dan we zo
meenemen. Sommige taken van buurtsportcoaches zijn niet of nauwelijks zinvol aan een bepaald
postcodegebied te koppelen, bijvoorbeeld taken op het gebied van verbindingen leggen en
beleidsondersteuning. Soms ook ontbreken taakgegevens om de inzet te kunnen berekenen. In de
casestudies wordt uiteindelijk alleen gewerkt met een percentage van de inzet van de buurtsportcoach
dat gekoppeld is aan een bepaald postcodegebied. De benodigde data voor het vaststellen van dit
percentage zijn opgehaald bij gemeenten en BMC.
Bevolkingsonderzoek gemeenten
De grotere gemeenten onderzoeken op gezette tijden de sportdeelname van hun bevolking. Soms als
zelfstandig onderzoek maar even vaak als onderdeel van een omnibusonderzoek met verschillende
onderwerpen. Daarnaast voeren enkele provincies regelmatig onderzoek uit naar sportdeelname. De
regionale GGD’s voeren doorgaans om de vier jaar een onderzoek naar de gezondheid van de bevolking
uit. Meestal is sport en bewegen onderdeel van dat onderzoek. De GGD’s houden onderzoeken separaat
onder de jeugd en onder volwassenen. Voor het verkrijgen van data van provincies en GGD’s is
toestemming van deze instanties noodzakelijk. Bij één analyse hebben we van deze GGD-data gebruik
kunnen maken.
Om effecten te kunnen meten hebben we van de bevolkingsonderzoeken twee of meer metingen nodig.
Daarnaast is het noodzakelijk dat de vragen in de tijd vergelijkbaar zijn. Dit betreft zowel de
vergelijkbaarheid van de formulering van de vragen als die van de veldwerkmethode. Een andere eis is
dat het onderzoek zich niet alleen richt op gebieden of groepen waar inzet door een buurtsportcoach is
geweest, maar ook op gebieden of groepen waar geen inzet was.
Uit de bevolkingsonderzoeken haalden we informatie over de leeftijd en locatie van de respondent en
de weegfactor. Met de weegfactor wordt bedoeld dat sommige categorieën respondenten in het
onderzoek zwaarder meetellen dan andere, om zo de respons meer representatief te maken. Daarnaast
hebben we bij voorkeur de jaarlijkse sportfrequentie van een respondent gebruikt. Indien het niet
mogelijk was om de sportfrequentie uit de gegevens samen te stellen, hebben we gekeken of de we de
sportduur in bijvoorbeeld uren per week konden bepalen. Voor onderzoeken onder jeugdigen is ook wel
gebruik gemaakt van de frequentie van de verenigingssport. Voor elk beschikbaar onderzoek hebben we
geprobeerd om de sportfrequentie of het equivalent daarvan op een continue schaal te bepalen. Bij de
jaarlijkse sportfrequentie liep de schaal van 0 tot 1000 keer per jaar. Hiermee zijn eventuele
significante verschillen in de analyses makkelijker vast te stellen in vergelijking met de vraag naar wel
of geen sportdeelname.
Informatie over bewegen was doorgaans niet in de bestanden voorhanden. Een uitzondering hierop zijn
de GGD-onderzoeken. We hebben ons uitsluitend gericht op de sportdeelname.
Aantal leden per gebied (KISS database)
De KISS-database van NOC*NSF bevat per sportbond het aantal leden in een postcodegebied (vier
cijfers). We gebruiken in onze analyses het totaal aantal leden van een postcodegebied. Dit aantal is

56

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

ontdubbeld voor mensen die lid zijn van meerdere sportbonden. De database bevat alleen leden die
door de verenigingen aan de sportbonden zijn gemeld.
De database is nog in opbouw. Dit betekent dat cijfers nog niet voor elk jaar even betrouwbaar zijn. Dit
heeft te maken met de registraties per sporttak. Sommige bonden hebben hun ledenadministratie beter
op orde dan anderen. We gaan daarom uit van twee redelijk betrouwbare jaargangen (2011 en 2013). De
cijfers van het voorgaande jaar komen doorgaans in november beschikbaar. Voor de rapportage maken
we dus gebruik van de meest actuele cijfers. Gebleken is dat om technische redenen in sommige
gemeenten van een deel van de bevolking geen KISS-informatie per postcodegebied voorhanden is. Dit
was het geval in vier van de elf gemeenten waar analyses zijn uitgevoerd, en varieerde van 5% tot 11%.
Ledenaantallen van verenigingen
In de deelnemende gemeenten hebben we waar mogelijk het ledental van de plaatselijke
sportverenigingen vastgesteld, met de bedoeling dit in latere jaren te herhalen. De ledenaantallen zijn
in eerste instantie verzameld via de deelnemende gemeenten. De mate waarin en de wijze waarop
gemeenten gegevens over ledentallen van sportverenigingen verzamelen verschilt. Zo wordt dit in
sommige gemeenten bijgehouden op basis van subsidieaanvragen. Sportverenigingen die geen subsidie
aanvragen zijn niet vertegenwoordigd, waardoor deze overzichten incompleet zijn. Bij andere
gemeenten houdt een sportraad een overzicht bij van aangesloten verenigingen en hun ledenaantallen.
Ook komt het voor dat er geen enkel overzicht is van de verenigingen die actief zijn in de gemeente,
laat staan ledentallen per vereniging.

Resultaten
Met de beschikbare data zijn analyses uitgevoerd in elf van de veertien gemeenten. In de nog uit te
brengen voorstudie zal uitgebreid worden ingegaan op de dataverzameling en de mogelijkheden daarin
verbeteringen door te voeren, zodat de beschikbaarheid en kwaliteit ervan beter gaat aansluiten op de
eisen die voor een dosis-effectmeting daaraan worden gesteld.
De analyse is uitgevoerd met het programma Stata. De gegevens van het bevolkingsonderzoek zijn
teruggebracht tot viercijferige postcodes als observatie-eenheid (fixed effects analyse). Per meetjaar
en postcode is gebruikgemaakt van de informatie over het aantal minuten buurtsportcoach en de
sportfrequentie per bewoner. Vervolgens is een regressie-analyse uitgevoerd. Deze hield rekening met
het aantal waarnemingen waarop de postcode-informatie is gebaseerd en de weging van het
gemeentelijke bevolkingsonderzoek. Daarnaast stond het verschil in de tijd centraal door de gegevens
als paneldata te beschouwen. Voor sommige analyses waren er twee meetjaren, voor andere drie
meetjaren, conform de beschikbaarheid van de onderzoeken bij de gemeenten.
Bevolkingsonderzoek gemeenten: twee van de vijf analyses duiden op significante samenhang
Eerst bespreken we de vijf analyses in vijf verschillende gemeenten op basis van de
bevolkingsonderzoeken naar sportdeelname die in die gemeenten zijn gehouden. Zie voor details van de
analyses de voorgaande beschrijving. De dosis buurtsportcoach vergelijken we in de tijd op de
samenhang met de sportfrequentie van de burgers. We vermelden volgens afspraak met de gemeenten
niet hun namen. Zoals eerder aangeduid is niet de volledige inzet via de dosis beschreven. In de tabel
geven we de gemiddelde inzet over een aantal jaar weer zoals wij deze hebben gereconstrueerd.
Uiteraard neemt de kans op een positieve samenhang toe als de volledige inzet is beschreven. Van de
activiteiten die we in onze analyse gebruiken hebben we vastgesteld waarop deze zich vooral richten.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

57

Tot slot vermelden we significantie van het effect van de cumulatieve dosis en de dosis zoals deze in
het meetjaar golden.
Twee van de vijf analyses laten een significante samenhang zien tussen de hoeveelheid minuten
buurtsportcoach en de sportfrequentie in de tijd (tabel 2.20). De drie overige laten geen significante
samenhang zien. Voor de eerste analyse kan dat te maken hebben met het lage percentage inzet
buurtsportcoach dat we hebben kunnen achterhalen (20%). Verder is de overeenkomst van het accent
van de activiteiten, namelijk verenigingen, en de leeftijdselectie van het betreffende onderzoek niet
optimaal (12 jaar en ouder). Het betekent uiteraard niet dat als wel aan deze voorwaarden is voldaan
een positief resultaat vaststaat. Hoewel de vierde analyse een groter deel van de activiteiten beschrijft,
is de overeenkomst tussen het accent van de activiteiten (verenigingen en basisscholen) en de doelgroep
van dit onderzoek niet optimaal (16 jaar en ouder). Bij de vijfde analyse is de overeenkomst tussen
onderzoek en doelgroep wel goed (beide gericht op basisschoolleerlingen) maar is er geen positief
verband gevonden.

Tabel 2.20 Dosis effectmetingen bevolkingsonderzoek
Analyse

Meetjaren

nr.
1

Leeftijden
onderzoek

2009, 2011,

BSC inzet

Accent activiteiten

Sign.

Sign. effect

in de

effect

cumulatieve

analyse (%)

dosis

dosis (%)

12-plus

Circa 20%

Verenigingen

geen

geen

4-70 jaar

Circa 80%

Scholen/verenigingen

ja

Op 10%

2013
2

2010, 2014

niveau
3

2006, 2009,

4

2008, 2010,

6-plus

Circa 27%

Vereniging

Op 10%

(basisscholen)

niveau

16-plus

Circa 57%

Verenigingen en

geen

geen

geen

geen

2013
2013
5

2009, 2013

ja

basisscholen
4-12 jaar

Circa 55%

Basisscholen en
verenigingen

Bron: Mulier Instituut, 2014
Aantal leden per gebied (KISS database): geen duidelijk verband
In tabel 2.21 laten we de resultaten van de analyses met de ledendatabase van NOC*NSF zien (KISS). De
cijfers per buurt (postcodegebied) hebben we vergeleken met de dosis inzet. Uiteraard verwachten we
een hogere samenhang (correlatie in de tabel) als het accent op verenigingen ligt.
Aangezien de KISS-ledencijfers registraties zijn, is er geen sprake van kansrekening en kunnen we
volstaan met de gevonden samenhang (correlatie in de tabel). Alle gemeenten waarvoor we een analyse
met bevolkingsonderzoeken hebben gedaan zijn ook voor de KISS cijfers geanalyseerd. Door de
samenhangen te kwadrateren ontstaat de verklaarde variantie. Deze is voor deze analyses ten hoogste
elf procent. Als de samenhang volledig is, wat inhoudt dat de toename in het aantal leden geheel op
conto van de inzet van buurtsportcoaches komt, dan is het percentage 100 procent. Bij analyse 10 komt
het percentage verklaarde variantie voor de cumulatieve dosis op 31 procent uit, maar de samenhang is
hier negatief (de inzet gaat gepaard met minder leden). In het algemeen zien we op basis van deze elf
analyses geen duidelijk verband tussen de inzet van buurtsportcoaches en een toename van het aantal
leden.

58

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Tabel 2.21 Dosis effectmetingen KISS leden database NOC*NSF (2011 en 2013; alle
leeftijden)
Analyse nr.

BSC inzet in de

Accent activiteiten

analyse (%)

Correlatie met

Correlatie met

dosis

cumulatieve dosis

1

Circa 68%

Basisscholen

0,20

0,10

2

Circa 33%

Verenigingen

0,03

0,18

3

Circa 57%

Verenigingen en basisscholen

0,24

0,32

4

Circa 27%

Vereniging (basisscholen)

0,13

0,33

5

Circa 69%

Verenigingen, scholen

0,32

0,33

6

Circa 62%

Gericht op buurten

0,28

0,28

7

Circa 80%

Scholen/verenigingen

-0,06

-0,18

8

Circa 20%

Verenigingen

0,13

0,19

9

Circa 60%

Basisscholen en verenigingen

0,08

-0,04

10

Circa 46%

Verenigingen en basisscholen

-0,03

-0,55

11

Circa 55%

Basisscholen en verenigingen

0,85

0,01

(PO/VO)

Bron: Mulier Instituut, 2014
Gemeenten kunnen een positief verband bij het bevolkingsonderzoek hebben terwijl ze het niet hebben
in de KISS-analyse. Dit kan te maken hebben met de andere doelgroep (voor KISS alleen verenigingen),
een andere periode (voor KISS 2011 en 2013) en een andere leeftijdselectie (bij KISS is er geen). De
dosis zijn voor de bevolkingsanalyse en voor de KISS-analyse gelijk. Vaak is wel precies te achterhalen of
een activiteit zich op een vereniging richt, maar selectie van deze dosis lijkt ons minder zinvol
aangezien ook de activiteiten op scholen zich vaak richten op het lid maken van leerlingen van een
sportvereniging. Hetzelfde geldt voor de inzet van buurtsportcoaches die buiten de scholen en
verenigingen actief zijn, zoals op een specifiek pleintje in een buurt waar weinig mensen aan sport
deelnemen, maar waarvan het wel het doel kan zijn om mensen lid van een vereniging te maken.
Ledentallen verenigingen: geen samenhang
Voor vijf gemeenten hebben we voor een aantal jaar ledenaantallen van de verenigingen in die
gemeenten beschikbaar. We hebben deze cijfers net als bij het bevolkingsonderzoek en bij de KISSanalyses afgezet tegen de inzet van buurtsportcoaches (dosis). Dit keer voor een gemeente als geheel
(in plaats van een postcodegebied). De resultaten van de analyses laten geen samenhang tussen de inzet
van buurtsportcoaches en het ledenpercentage zien.

Reflectie analyses
De dosis-effectmetingen die in elf gemeenten in het land zijn uitgevoerd, waaronder de vier grootste,
laten geen overtuigende samenhang zien tussen de inzet van buurtsportcoaches en de groei van sporten beweegdeelname en/of het ledental van verenigingen aangesloten bij NOC*NSF. hier vergaande

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

59

conclusies aan worden verbonden is het zaak een aantal mogelijke verklaringen voor het uitblijven van
de gezochte samenhang in ogenschouw te nemen.
Verklaringen vanwege keuzes van gemeenten
Gemeenten hanteren andere (neven)doelstellingen bij de inzet van buurtsportcoaches. Zij zetten
bijvoorbeeld sport in als middel voor maatschappelijke doelen.
Buurtsportcoaches waren al actief in een zelfde of sterk vergelijkbare functie maar zijn sinds de
start van de regeling actief als buurtsportcoach. In dit soort gevallen is er dus geen sprake van extra
inzet die eventueel tot een (extra) groei van de deelname zal leiden.
Gemeenten nemen ook veel andere maatregelen in de wijken waar ze een buurtsportcoach
inzetten. In dat soort gevallen kan het effect van de inzet van de buurtsportcoach wegvallen tegen
de effecten van het gehele beleidspakket dat wordt ingezet om een actievere leefstijl te
stimuleren.
Sport- en beweeggedrag wordt door meer factoren beïnvloed dan beleidsmaatregelen en
interventies zoals de buurtsportcoach, zoals demografische en economische ontwikkelingen. Het
kan zijn dat het effect van de inzet van de buurtsportcoach hiertegen wegvalt, bijvoorbeeld omdat
de dosis verhoudingsgewijs te klein is. De redenering dat demografische en economische aspecten
van invloed zijn gaat echter slechts gedeeltelijk op. We vergelijken de extra sportfrequentie
gerelateerd aan de extra dosis. Mocht er een autonome trend zijn om meer te gaan sporten in de
periode waarin de analyses zijn gedaan, dan is deze zichtbaar in alle wijken. De samenhang die we
onderzoeken verandert daardoor niet.
Onderzoekstechnische verklaringen
Wij pikken van de honderden (initiatieven van) gemeenten er enkele uit. Dit vergroot uiteraard de
kans op toeval.
Slechts een deel van de inzet van buurtsportcoaches is te meten in het bevolkingsonderzoek of de
ledendata. Stel dat een gemeente veertig buurtsportcoaches heeft maar dat we maar over de inzet
van tien mensen iets kunnen zeggen. Dit kan komen door een mismatch van de doelgroep met de
ons beschikbare gegevens. De buurtsportcoaches richten zich bijvoorbeeld op de jeugd maar alleen
van volwassenen is de sportdeelname beschikbaar. Ook is het mogelijk dat de activiteiten niet goed
te lokaliseren zijn en de gemeenten gegevens over hun buurtsportcoach niet goed kunnen
achterhalen.
Veel buurtsportcoaches richten zich op kinderen. Hun doel zal echter soms ook de sportdeelname
op langere termijn zijn met de gedachte van een leven lang sporten in het achterhoofd. Wij
hanteren in onze analyses een periode van maximaal twee of drie jaar.
Verschillen doordat de periode van het bevolkingsonderzoek of de ledengegevens binnen een jaar
niet goed aansluiten op het moment van inzet van een buurtsportcoach. Een bevolkingsonderzoek
kan namelijk aan het eind of het begin van een jaar gehouden zijn. Dat geldt ook voor het moment
van ingaan van de inzet. We gaan in onze analyses echter uit van hele jaren. Hierdoor kunnen
synchronisatiefouten ontstaan. Door uit te gaan van gecumuleerde effecten verkleinen we dit
probleem.
Verklaringen vanwege keuzes in het onderzoek
We maken gebruik van locatiegegevens om in onze analyse onderscheid te maken. Bij de inzet van
buurtsportcoaches op scholen en verenigingen weten we echter niet wat het bereik is van deze
instellingen. Sommige wat minder gangbare verenigingen hebben een stedelijk bereik terwijl
voetbalclubs vaker wijkgericht zijn. Voor middelbare scholen zal het bereik vaker groter zijn dan

60

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

voor basisscholen. Toch willen we zowel de inzet op de scholen als op de verenigingen aan een
locatie koppelen, anders kunnen we geen effecten analyseren. Voor deze locatie hebben we
gekozen voor de 4-cijferige postcode van de vestiging van de school of de vereniging. De meeste
mensen kiezen voor een school of vereniging waarvoor ze niet te ver hoeven reizen. Vaak zal de
postcode een goede indicatie van het bereik zijn, maar soms ook niet. Het gevolg is dan een
beperking van het mogelijke effect van de buurtsportcoach. We dichten het effect van de
buurtsportcoach aan een postcode toe terwijl hij een bredere invloed heeft.
Vanwege praktische redenen gaan we alleen uit van sporten terwijl soms de doelstelling
nadrukkelijk op bewegen is gericht. We hebben echter alleen data van bevolkingsonderzoeken
beschikbaar waarin de sportdeelname is vastgelegd.
We hebben voor de ledenaantallen gewerkt met de ontdubbelde cijfers uit de KISS-database. Het
kan zijn dat er een effect is op dubbele lidmaatschappen bij sportverenigingen, maar dat is met
onze aanpak niet zichtbaar, omdat we niet gericht waren op het intensiever sporten van mensen
die al lid zijn van een vereniging, maar op uitbreiding van het aantal unieke
verenigingslidmaatschappen. Verder zijn niet alle verenigingslidmaatschappen bekend bij NOC*NSF.
Er zijn zowel verenigingen die niet bij NOC*NSF zijn aangesloten, als verenigingen die niet al hun
leden doorgeven. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om aspirant-leden of leden die niet deelnemen
aan competitie. Het kan zijn dat in dit type leden wel groei heeft gezeten, die door de gekozen
onderzoeksopzet niet zichtbaar is geworden. Uit de aard der zaak is het ook vrijwel ondoenlijk om
aan cijfers over dit type lidmaatschappen te komen.
Verklaringen voor het achterblijven van een effect vanuit het programma zelf
Veel inzet van buurtsportcoaches, in het bijzonder van de combinatiefunctionarissen, was en is
bedoeld voor kinderen. Bij deze groep is de sport- en beweegdeelname en het
verenigingslidmaatschap al erg hoog, en zijn dan ook niet snel positieve veranderingen te meten.
Mogelijk bereiken buurtsportcoaches vooral mensen die al met sport van doen hebben. Er zou dan
een effect zichtbaar kunnen zijn in de hoeveelheid tijd aan sport en bewegen en/of de kwaliteit
van het sport- en beweeggedrag. Naar dit soort effecten is in deze studie niet gekeken.

Slotconclusie
Een betekenisvolle effectmeting naar de buurtsportcoach kan niet anders worden gedaan dan met een
dosis-effectmeting. De methode blijkt ook goed toe te passen, maar vergt wel veel aandacht voor de
registratie en verzameling van data. Het is nu duidelijk welke data benodigd zijn. Het is dus zaak de
komende jaren de dataverzameling te verbeteren en het aantal casestudies uit te breiden, zodat
robuustere aanwijzingen kunnen worden verkregen voor het al dan niet bestaan van een samenhang
tussen de inzet van buurtsportcoaches en effecten op de sport- en beweegdeelname en het
lidmaatschap van verenigingen.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

61

62

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

3.

De sportimpuls
In dit hoofdstuk staan de ontwikkelingen ten aanzien van de Sportimpuls centraal. Na een inleidende
paragraaf over de achtergrond van de Sportimpuls, geven we een overzicht van de (landelijke)
beleidsresultaten van de projecten uit de diverse rondes. We bespreken kort enkele lokale resultaten op
basis van lokaal verdiepingsonderzoek naar de Sportimpuls uitgevoerd door het Mulier Instituut en
Kennispraktijk (Cevaal en Boers, 2014). Delen van dit onderzoek bespreken we ook in de paragraaf over
het proces, naast enkele andere rapportages over het uitvoeringsproces van de Sportimpuls. Het
hoofdstuk bevat geen paragraaf over effecten, aangezien hierover nog geen gegevens beschikbaar zijn.
Voor dit hoofdstuk hebben we wederom diverse bronnen geraadpleegd.

3.1

Achtergrond, doel en inzet middelen
Tot en met 2016 kunnen lokale sport- en beweegaanbieders ondersteuning ontvangen via de
Sportimpuls. Met deze subsidieregeling worden zij in staat gesteld lokaal vraaggericht sport- en
beweegaanbod op te zetten met als doel een hogere en vooral duurzame sport- en beweegdeelname te
bereiken. Om in aanmerking te komen voor de subsidie dienen lokale sport- en beweegaanbieders
gebruik te maken van de ‘Menukaart Sportimpuls’. Dit betreft een overzicht van succesvolle sport- en
beweeginterventies die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld. Om vraaggericht te kunnen werken, is
samenwerking tussen sport- en beweegaanbieder(s) en verschillende partijen (zoals gemeenten,
organisaties in de sectoren onderwijs, welzijn, zorg en het bedrijfsleven) essentieel. Binnen de
Sportimpuls spelen de gemeenten en interventie-eigenaren een belangrijke rol. Voor een aanvraag is het
draagvlak vanuit de gemeente en de onderbouwing met behulp van een buurtactieplan gewenst.
In deze paragraaf lichten we toe welke regelingen er onder de Sportimpuls vallen en welke middelen
het Rijk daarvoor ter beschikking heeft. Tevens gaan we kort in op de taakverdeling tussen de
uitvoeringspartners en de veranderingen in de aanvraagprocedure van de ronde van 2014 ten opzichte
van de ronde van 2013.

Drie kaders
Binnen de Sportimpuls hebben sport- en beweegaanbieders anno 2014 drie mogelijkheden om een
aanvraag in te dienen. De regeling is in 2012 gestart met de Sportimpuls, die we hierna reguliere
Sportimpuls noemen. Voor een project van twee jaar kon in 2012 en 2013 een bedrag tussen de 10.000
en 150.000 euro worden aangevraagd. Vanaf 2014 ligt de limiet op 125.000 euro. In 2012, 2013 en 2014
was per jaar ongeveer 10 miljoen euro beschikbaar voor de reguliere Sportimpuls.
Vanaf 2013 kunnen sport- en beweegaanbieders, ook sport- en beweegaanbieders uit de
gezondheidszorg, een aanvraag indienen via de Sportimpuls Kinderen Sportief op Gewicht (KSG). Deze
regeling is ontstaan uit het Lenteakkoord van 2012 en bedoeld om overgewicht bij kinderen te
voorkomen (ZonMw 2013a). Projecten zijn gericht op het ontwikkelen van sport- en beweegaanbod voor
kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar en/of jongeren van 12 tot 18 jaar met overgewicht of obesitas
(Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt, 2012). Hiervoor is jaarlijks 2 miljoen euro beschikbaar
gesteld.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

63

Vanaf 2014 is de Sportimpuls Jeugd in Lage InkomensBuurten (JILIB) erbij gekomen. Deze regeling is
gericht op de doelgroep jeugd (0-21 jaar) in lage inkomensbuurten. Het kabinet heeft hiervoor jaarlijks
5 miljoen euro extra beschikbaar gesteld.
Het totale beschikbare budget voor lokale Sportimpulsprojecten in de ronde 2014 bedroeg daarmee
ongeveer 16 miljoen euro. In 2015 zal het beschikbare budget lager liggen, namelijk op ongeveer 9
miljoen euro. Dit bedrag zal ongeveer als volgt verdeeld zijn: Sportimpuls 3,5 miljoen euro, Sportimpuls
KSG 1,5 miljoen euro en Sportimpuls JILIB 4 miljoen euro. De aanvraagperiode is in 2015 voor de drie
Sportimpulsregelingen gelijkgetrokken. Medio februari 2015 kunnen weer nieuwe aanvragen worden
ingediend. 27
Hieronder worden de Sportimpuls KSG en Sportimpuls JILIB nader toegelicht.

Sportimpuls Kinderen sportief op gewicht
Op hoofdlijnen is de werkwijze van de Sportimpuls KSG vergelijkbaar met die van de reguliere
Sportimpuls. Echter binnen KSG moeten lokale sport- en beweegaanbieders in hun projectopzet
gebruikmaken van de volgende kernelementen die van belang zijn voor de specifieke doelgroep kinderen
met overgewicht:
•

samenwerking tussen sport en zorg,

•

ouderparticipatie en opvoedingsondersteuning, en

•

sport- en beweegaanbod.

De projecten op lokaal niveau moeten resulteren in een hogere duurzame sport- en beweegdeelname,
een structurele verbreding van het lokale sport- en beweegaanbod en een sportieve en gezonde leefstijl
voor de doelgroep kinderen met overgewicht in de leeftijd van 0 tot 4 jaar en/of jongeren van 12 tot 18
jaar. Voor KSG is een speciale menukaart ontwikkeld met interventies die een of meer van deze
kernelementen bevatten en geschikt zijn voor de doelgroep.
Het doel is dat sport- en beweegaanbieders een passend aanbod ontwikkelen waarmee zij de doelgroep
langdurig fysiek in beweging brengen. Om dat te bereiken dienen zij samen te werken met instellingen
uit de lokale gezondheidszorg en andere lokale organisaties die de doelgroep goed kunnen bereiken,
ouders te betrekken bij het plan van aanpak en gebruik te maken van elders succesvol gebleken
interventie(s).

Sportimpuls Jeugd in lage inkomensbuurten
In Nederland groeit 1 op de 9 jongeren op in armoede. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de
sportparticipatie van jongeren uit gezinnen met een laag inkomen achterblijft. Ongeveer 400.000
jeugdigen tot 21 jaar hebben om financiële of andere redenen geen toegang tot sport (zie oa.
Reijgersberg en Van der Poel, 2014). Om deze reden stelt het kabinet jaarlijks 5 miljoen euro extra
beschikbaar om deze specifieke doelgroep te laten sporten en bewegen via de Sportimpuls. Wie voor
deze subsidie in aanmerking wil komen dient aan de volgende voorwaarden te voldoen:

27

64

Zie http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/vooraankondiging-sportimpuls-2015

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

de aanvraag moet gericht zijn op 0- tot 21-jarigen (en ouders) in lage inkomensbuurten én
de aanvraag moet aansluiten bij het gemeentelijk armoedebeleid.
Omdat ouders van deze kinderen en jongeren zelf ook niet of nauwelijks sporten is het van belang ook
de ouders bij de sport- en beweegactiviteiten te betrekken. In het kader van de Sportimpulsprojecten
wordt een aantal sporten aangeboden waarbij zowel de jeugd als de ouders betrokken worden. Dit
aanbod dient wel aan te sluiten bij de behoeften en wensen van deze jeugd en ouders. Geschikte
succesvolle interventies staan op de Menukaart Sportimpuls, waar aanvragers gebruik van moeten
maken.
Een veel gehanteerde definitie voor een laag inkomen is een besteedbaar inkomen dat onder de norm
van 120 procent van het sociale minimum ligt. Om in aanmerking te komen voor bepaalde regelingen
kan de norm per gemeente verschuiven tussen de 110 en 140 procent. Voor deze Sportimpuls is echter
geen inkomenstoets. Naast het gemiddelde inkomen is het daarom voor de Sportimpuls belangrijk dat
ook andere gegevens over de buurt en de doelgroep worden meegewogen. De instrumenten uit de
buurtscan zijn hierbij een geschikt hulpmiddel. De doelgroep wordt met name gevonden in zogenaamde
lage SES-wijken.
Het onderwerp van de Sportimpuls voor Jeugd In Lage Inkomensbuurten vraagt om een integrale
benadering. Aanvragen voor deze Sportimpuls dienen zo veel mogelijk aan te sluiten bij het
armoedebeleid van de gemeente. Gemeentelijke regelingen bieden (gedeelde of zelfs volledige)
financiële ondersteuning voor de contributies voor sportverenigingen en benodigde sportattributen.
Hiermee kan de financiële drempel worden verlaagd en kan worden geborgd dat kinderen voor lange
tijd lid kunnen worden van een vereniging of anderszins kunnen sporten en bewegen. Aangeraden wordt
om intermediairs als buurtsportcoaches, leerkrachten, trainers, jongerenwerkers en
jeugdzorgmedewerkers erbij te betrekken.

Taak- en rolverdeling partners
Voor de Sportimpuls is bij de nieuwe bestuurlijke afspraken (ondertekend 18 september 2014) een apart
addendum toegevoegd waarin de verschillende rollen, taken en verantwoordelijkheden van VWS,
NOC*NSF, ZonMw en NISB staan beschreven. Globaal ziet deze rolverdeling er als volgt uit:
VWS is verantwoordelijk voor het vaststellen of tussentijds wijzigen van de kaders van de
Sportimpulsregeling en voor het vaststellen van de beoordelingscriteria voor iedere ronde.
ZonMw is verantwoordelijk voor het opstellen van de beoordelingscriteria en het uitvoeren van de
Sportimpulsregeling, inclusief het opstellen van de call-tekst en de beoordeling van alle aanvragen.
ZonMw is ook verantwoordelijke voor het beleggen van sessies met de projectleiders die gaan over
de procedures en inhoud van de regeling.
NOC*NSF heeft een adviserende rol bij het vaststellen en wijzigen van de kaders en
beoordelingscriteria van de Sportimpuls en het samenstellen van de beoordelingscommissies.
NOC*NSF is verder verantwoordelijk voor de ondersteuning aan lokale sport- en beweegaanbieders.
NISB stelt de Menukaart Sportimpuls samen en integreert deze in de databank Effectief Actief.
Voor de Sportimpuls KSG heeft het afgelopen jaar een verschuiving plaatsgevonden in de ondersteuning
van lokale sport- en beweegaanbieders om tot een kansrijke aanvraag te komen voor de Sportimpuls
KSG. Waar voorheen NISB verantwoordelijk was, is dat nu de OOSI geworden. NISB heeft een
ondersteundende rol richting de OOSI.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

65

Veranderingen Sportimpuls 2014
Ten opzichte van voorgaande rondes in 2012 en 2013 is voor de ronde van 2014 een aantal wijzigingen in
procedures en criteria aangebracht (ZonMw, 2014).28 De doelen voor de Sportimpuls 2014 zijn niet
gewijzigd ten opzichte van de Sportimpuls 2012 en 2013. De Sportimpuls beoogt een hogere en
structurele sport- en beweegdeelname door het stimuleren van vraaggestuurd lokaal sport- en
beweegaanbod op maat. De nadruk ligt daarbij op het fysiek in beweging brengen van de doelgroep.29
Iedereen die niet (meer) sport en beweegt of dreigt uit te vallen is de doelgroep van de Sportimpuls.
Voor de jeugd van 6-12 jaar geldt dat het de groep is die in het algemeen al het meest intensief sport.
Bij subsidieaanvragen gericht op deze doelgroep moet extra aangetoond worden dat het gaat om
kinderen die niet (meer) sporten en bewegen of dreigen uit te vallen.
Gemeenten konden in 2014 net als in 2012 en 2013 geen aanvrager, bestuurlijk verantwoordelijke en
projectleider/penvoerder zijn, maar zij dienden wel, net als interventie-eigenaren, een advies te
verstrekken over de subsidieaanvragen. De hoofdaanvrager en bestuurlijk verantwoordelijke zijn in de
aanvragen voor 2014 dezelfde persoon. Vanaf 2014 mogen sport- en beweegaanbieders slechts bij één
lopend project binnen de reguliere Sportimpuls, Sportimpuls JILIB of Sportimpuls KSG als
hoofdaanvragende organisatie betrokken zijn. Zij mogen wel meer dan één subsidieaanvraag indienen
maar per aanvragende organisatie wordt maximaal één sportimpulsaanvraag gehonoreerd.
In 2014 is tevens expliciet gevraagd om de beschrijving van de rol van de buurtsportcoach in het
project. Ook de Menukaart Sportimpuls is veranderd. De beschrijving van de interventies is uitgebreider
geworden en er staan niet dezelfde interventies op als voorgaande jaren.
Op alle relevantiecriteria moet minstens ‘relevant’ gescoord worden om voor honorering in aanmerking
te komen. Voor de Sportimpuls 2014 zijn drie relevantiecriteria geformuleerd. Deze hebben betrekking
op de huidige situatie, de doelgroep en de lokale samenwerking. Daarnaast zijn er zeven
kwaliteitscriteria geformuleerd. Deze hebben betrekking op de beschrijving van de doelgroep en de
vraag van de doelgroep; de doelstelling en het meten van de resultaten; het aanbod; het actieplan; de
organisatie, uitvoering en planning; de verhouding kosten – baten en de continuïteit van het aanbod.

3.2

Beleidsresultaten
In het kader van de monitoring levert ZonMw een overzicht van de landelijke ‘opbrengsten’ van de
verschillende rondes van de Sportimpuls. Zo houdt ZonMw bij hoeveel aanvragen per ronde zijn
ingediend, hoeveel daarvan zijn gehonoreerd en om wat voor soort projecten het gaat. ZonMw gebruikt
hiervoor informatie uit de aanvraagformulieren. In deze paragraaf gaan we hierop in. Projectleiders van
gehonoreerde projecten dienen gedurende de looptijd van hun project een aantal kwantitatieve

66

28

Zie
http://www.zonmw.nl/uploads/tx_vipublicaties/Veranderingen_Sportimpuls_2014_01.pd
f

29

Zie voor de definitie van lichamelijke activiteit bij verschillende doelgroepen
http://www.nationaalkompas.nl/gezondheidsdeterminanten/leefstijl/lichamelijkeactiviteit/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

gegevens bij te houden in een daarvoor opgezet registratiesysteem. Overeenkomstig de
subsidievoorwaarden dienen aanvragers met een budget boven de 90.000 euro ook een tussentijds
voortgangsverslag in en aan het eind van de projectperiode een eindverslag (45 projecten in 2012, 39
projecten in 2013). Vanaf 2014 moet ieder project een tussentijds voortgangsverslag indienen. De
resultaten afkomstig uit het registratiesysteem en de voortgangs- en eindrapportages van lopende
projecten uit 2013 en afgeronde projecten uit 2012 komen naar verwachting in 2015 beschikbaar en
worden in de volgende SBB Monitor opgenomen. We sluiten de paragraaf af met een analyse waar
projecten uit ronde 2012 en 2013 zijn ‘geland’.

Aantal Sportimpulsprojecten eerste, tweede en derde ronde
In 2012 zijn 171 reguliere Sportimpulsprojecten van start gegaan met een toegekend budget van in
totaal ruim 11 miljoen euro. In 2013 zijn 146 reguliere Sportimpulsprojecten gestart met een totaal
budget van bijna 12 miljoen euro. In 2013 zijn daarnaast 20 Sportimpuls KSG-projecten gestart met een
totaal budget van 2,4 miljoen euro (De Jong et al., 2013).
In de derde ronde van de reguliere Sportimpuls (2014) zijn in totaal 364 subsidieaanvragen bij ZonMw
ingediend met een budget van ruim 28 miljoen euro. Hiervan zijn 122 subsidieaanvragen gehonoreerd
met een totaal budget van bijna 10 miljoen euro.

Ronde 2014
In de tweede ronde van de Sportimpuls KSG (2014) zijn 78 subsidieaanvragen ingediend waarvan 26
subsidieaanvragen zijn gehonoreerd. Het toegekend budget voor 2014 bedraagt ongeveer 2,3 miljoen
euro (tabel 3.1).
In de eerste ronde Sportimpuls JILIB (2014) zijn 72 voorstellen ingediend voor een totaalbedrag van ruim
6,5 miljoen euro. Daarvan zijn uiteindelijke zestig subsidieaanvragen gehonoreerd. Van deze zestig
gehonoreerde subsidieaanvragen waren dertien subsidieaanvragen ingediend in de reguliere
Sportimpuls, maar deze hadden betrekking op de doelgroep jeugd in lage inkomensbuurten. In overleg
met de opdrachtgevers VWS en SZW en de indieners van deze subsidieaanvragen zijn deze overgeheveld
en binnen JILIB gehonoreerd. Het toegekend budget voor de Sportimpuls JILIB bedraagt ongeveer 4,7
miljoen euro (tabel 3.1).
Voor de drie regelingen samen gaat het in totaal om 208 Sportimpulsprojecten die in 2014 van start
gaan. De lijsten met projecten zijn gepubliceerd op internet.30

Totaal drie rondes
In tabel 3.1 is te zien dat het totaal aantal gehonoreerde projecten hoger is dan de jaren ervoor. Dit
komt door toevoeging van de Sportimpuls KSG en JILIB. Het aantal gehonoreerde projecten voor de
reguliere Sportimpuls is in 2014 iets lager dan in 2013. Hiervoor is in 2014 ook minder budget
beschikbaar. Het aantal gehonoreerde KSG projecten is in 2014 juist hoger dan in 2013. In principe is
hiervoor jaarlijks 2 miljoen euro beschikbaar. Verklaring kan zijn dat er nu wat betreft budget meer

30

http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/sportimpuls-projecten-van-start

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

67

kleine projecten zijn gehonoreerd. Het totale beschikbare budget voor de Sportimpuls loopt ieder jaar
op. In 2014 is in totaal 16 miljoen euro beschikbaar.

Tabel 3.1 Aantal aangevraagde en gehonoreerde projecten en toegekend budget
Sportimpuls ronde 2012, 2013, 2014, naar Regulier, KSG en JILIB (in aantallen)

2012

2013

2014

Totaal

Regulier

KSG

JILIB

Totaal

Aantal aangevraagd

904

x

x

904

Aantal gehonoreerd

171

x

x

171

Toegekend budget

€ 11.276.409

x

x

€ 11.276.409

Aantal aangevraagd

638

115

x

753

Aantal gehonoreerd

146

20

x

166

Toegekend budget

€ 11.970.019

€ 2.402.801

x

€ 14.372.820

Aantal aangevraagd

364

78

72

514

Aantal gehonoreerd

122

26

60

208

Toegekend budget

€ 9.784.380

€ 2.281.705*

€ 4.730.161*

€ 16.796.246

Aantal gehonoreerd

439

46

60

545

Toegekend budget

€ 33.030.808

€ 4.684.506

€ 4.730.161

€ 42.445.475

* Drie KSG projecten worden gefinancieerd uit het JILIB budget, dit gaat om € 307.694.
Bron: ZonMw, 2013a; 2013b; 2014, bewerking Mulier Instituut

Gehonoreerde projecten reguliere Sportimpuls 2014 naar thema
ZonMw brengt na bekendmaking van de gehonoreerde projecten een managementrapportage uit. De
managementrapportage over de ronde van 2014 is bij het schrijven van deze SBB rapportage nog niet
definitief. Onderstaande resultaten zijn afkomstig uit een conceptrapportage en betreft resultaten van
gehonoreerde reguliere Sportimpulsprojecten (ZonMw, 2014 in voorbereiding) naar thema.

Gemeenten
Bij de ingediende subsidieaanvragen voor de reguliere Sportimpuls 2014 waren in totaal 202 gemeenten
betrokken (ZonMw, 2014 in voorbereiding). Bij de gehonoreerde subsidieaanvragen zijn 89 gemeenten
betrokken. Het aantal gemeenten ligt ongeveer gelijk aan dat van voorgaande jaren. In 2012 gingen in
93 gemeenten projecten van start en in 2013 in 85 gemeenten (De Jong et al., 2013). Bij in totaal 199
gemeenten worden momenteel reguliere Sportimpulsprojecten uitgevoerd die in 2012, 2013 en 2014 zijn
gehonoreerd. De top 10 van gemeenten met gehonoreerde projecten zijn Amsterdam (23), Arnhem (14),
Den Haag (12), Eindhoven (11), Utrecht (11), Delft (10), Deventer (10), Dordrecht (9), Rotterdam (9) en
Zwolle (9). In kaart 3.1, 3.2 en 3.3 is de landelijke spreiding te zien van de Sportimpulsprojecten.

68

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Kaart 3.1 Overzicht aantal Sportimpulsprojecten per gemeente, ronde 2012

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

69

Kaart 3.2 Overzicht aantal Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier en KSG, ronde 2013

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl

70

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Kaart 3.3 Overzicht Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier, KSG en JILIB, ronde 2014

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl
Van de 364 ingediende aanvragen voor de regulire Sportimpuls was in 2014 bijna een derde deel
afkomstig van kleine gemeenten (0-40.000 inwoners), eveneens bijna een derde deel van middelgrote
gemeenten (40.000-100.000 inwoners) en 37 procent van grote gemeenten (>100.000 inwoners). In de
vorige rondes had een groter deel van de ingediende en gehonoreerde projecten betrekking op grote
gemeenten (41% 2012, 45% 2013) (De Jong et al., 2013).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

71

Betrokkenheid buurtsportcoaches
In 86 procent van de gevallen (105 projecten) is een buurtsportcoach betrokken bij zowel de ingediende
als de gehonoreerde subsidieaanvragen van de reguliere Sportimpuls. Deze vraag is in de vorige rondes
niet meegenomen in het aanvraagformulier waardoor een vergelijking niet mogelijk is.

Doelgroepen
In 2014 is de verdeling wat betreft doelgroepen redelijk groot. Ongeveer een vijfde van de projecten is
gericht op de jeugd (was 30% in 2013), 29 procent op volwassenen (was 27% in 2013) en een kwart op
ouderen (was 21% in 2013, zie figuur 3.1). Projecten zijn over het algemeen minder gericht op chronisch
zieken (8%), gehandicapten (7%) en mensen in de GGZ (6%).
Figuur 3.1 Doelgroepen gehonoreerde projecten reguliere Sportimpuls ronde 2014 (in
procenten, meer antwoorden mogelijk) (n=243)
100

80

60

40
29

25

22

20
8

7

6

Chronisch
zieken

Gehandicapten

GGZ

3

0
Volwassenen

Ouderen

Jeugd

Anders

Bron: ZonMw (2014 in voorbereiding), bewerking Mulier Instituut
De grootste leeftijdscategorie betreft 55-70 jarigen (21%), direct gevolgd door 40-55 jarigen (19%) en
23-40 jarigen (17%) (figuur 3.2). Ten opzichte van de vorige rondes is het aandeel projecten gericht op
kinderen tot en met 12 jaar gedaald (13% in 2014, was 22% in 2013 en 34% in 2012). Mogelijk komt dit
door toevoeging van de Sportimpuls KSG en JILIB die specifiek gericht zijn op kinderen. Het percentage
projecten gericht op 55-plussers is daarentegen toegenomen (35% in 2014, was 21% in 2013).

72

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 3.2 Leeftijdsgroepen gehonoreerde projecten reguliere Sportimpuls ronde 2014 (in
procenten, meer antwoorden mogelijk) (n=243)
100
80
60
40
20
3

10

15

17

19

21

12-23 jaar

23-40 jaar

40-55 jaar

55-70 jaar

14

0
0-4 jaar

4-12 jaar

70+ jaar

Bron: ZonMw (2014 in voorbereiding), bewerking Mulier Instituut

Setting, aanbod en thema
Subsidieaanvragers konden aangeven in welke setting de activiteiten worden uitgevoerd. Net als in 2013
is het merendeel gericht op de buurt. Evenals in 2013 heeft bijna een op de vijf een andere setting
ingevuld dan de bekende settings als een welzijnsorganisatie (13%), onderwijs (12%), zorg (11%),
buitenschoolse opvang (4%) en werk (3%)(figuur 3.3).
Figuur 3.3 Setting gehonoreerde projecten reguliere Sportimpuls ronde 2014 (in procenten,
meer antwoorden mogelijk) (n=252)
100

80

60

40

38

19

20

13

12

11
4

3

BSO

Werk

0
Buurt

Welzijn

Onderwijs

Zorg

Anders

Bron: ZonMw (2014 in voorbereiding), bewerking Mulier Instituut
Bijna de helft van de gehonoreerde projecten (45%) is door sportverenigingen georganiseerd, die lid zijn
van een sportbond (figuur 3.4). Bij tien procent van de projecten is de aanbieder een sportvereniging
die niet is aangesloten bij een sportbond. Ten opzichte van de vorige ronde wordt het aanbod nu iets
minder vaak georganiseerd vanuit een sportvereniging (wel en niet aangesloten bij een sportbond, nu
55%, was 64% in 2013). Het aanbod wordt ten opzichte van de vorige ronde vaker vanuit welzijn
georganiseerd (nu 14%, was 11% in 2013).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

73

Figuur 3.4 Verband van waaruit aanbod wordt georganiseerd, gehonoreerde projecten
reguliere Sportimpuls ronde 2014 (in procenten, meer antwoorden mogelijk) (n=185)

19
Vanuit een sportvereniging
(gelieerd aan sportbond)
45

Vanuit een vereniging, nietsportbond
Vanuit de zorg

14
Vanuit welzijn
Anders
12
10

Bron: ZonMw (2014 in voorbereiding), bewerking Mulier Instituut
Als thema van de Sportimpulsprojecten steekt gezondheidsbevordering erbovenuit (37%). Dit was in 2013
ook het meest gekozen thema (34%). Ruim een derde van alle gehonoreerde projecten (37%) streeft
ernaar de gezondheid van deelnemers te verbeteren. Achttien procent van de projecten heeft de
intentie om aan de hand van de activiteiten de buurt leefbaar(der) te maken (19% in 2013). Andere
thema’s zijn empowerment (16%), motorische ontwikkeling (14%), integratie (11%) en overig (4%).

Takken van sport
Binnen de gehonoreerde aanvragen zijn de projecten gericht op 23 verschillende takken van sport. De
top 10 van sporten wordt achtereenvolgens gevormd door voetbal, wandelen, gymnastiek, dansen,
atletiek, tennis, volleybal, zwemmen, fietsen en judo. De eerste zes sporten waren ook in de ronde van
2013 het belangrijkst. In de ronde van 2012 stond hockey nog op de derde plaats.

Interventies Menukaart Sportimpuls
De gehonoreerde projecten maken gebruik van verschillende interventies op de Menukaart Sportimpuls.
De top 10 van gehonoreerde interventies bestaat achtereenvolgens uit:
Sportdorp
Fitness 2.0
GALM (gedeelde 3e plaats)
Beweegkuur (gedeelde 3e plaats)
Life Goals Cup (gedeelde 3e plaats)
7x7 voetbal (35+, 45+) (gedeelde 6e plaats)
B-fit (gedeelde 6e plaats)
Buurtsportvereniging (gedeelde 6e plaats)
Kies je aangepaste sport
Beweegtuin voor ouderen
Een aantal interventies stond ook al in de vorige ronde in de top 10 (achtereenvolgens Sportdorp, GALM,
Buursportvereniging, 7x7 35+ voetbal, Kies je aangepaste sport en 7x7 45+ voetbal).

74

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Locatie projecten Sportimpuls ronde 2012 en 2013
In overleg met ZonMw heeft het Mulier Instituut van de gehonoreerde projecten uit ronde 2012 en 2013
achterhaald op welke plaats de projecten worden uitgevoerd. Pas sinds 2014 wordt in het
aanvraagformulier gevraagd in welke buurten of wijken de aanvrager van plan is het project uit te
voeren. Via een inhoudsanalyse van de projectomschrijvingen heeft het Mulier Instituut dit voor de
projecten uit ronde 2012 en 2013 achterhaald. Het blijkt dat 63 procent van de projecten zich op
doelgroepen in een bepaalde wijk richt. De overige projecten focussen zich vooral op gemeenten (35%)
en twee procent richt zich op een cluster van gemeenten. Er is gekeken of de op gemeenten gerichte
projecten zich op andere doelgroepen richten dan de projecten voor wijken. Dit is niet het geval. Ook
projecten voor kleinere doelgroepen zoals chronisch zieken of gehandicapten zijn even vaak voor
bewoners van een wijk bedoeld als voor een gemeente (niet in figuur).
Voor het bepalen op welke wijken en buurten de projecten zijn gericht is gebruikgemaakt van de eerder
genoemde inhoudsanalyse van de projectbeschrijvingen. Voor deze analyse zijn projecten die op
gemeenten zijn gericht uit de analyse gelaten. In ruwweg een tiende van de wijken in Nederland is een
Sportimpuls-project uit 2012 of 2013 van start gegaan. De projecten zijn vooral ‘geland’ bij mensen die
wonen in wijken die matig positief of soms negatief zijn beoordeeld (gebaseerd op de Leefbarometer
2012, ministerie van BZK). Een vijfde van de bewoners van gebieden waar projecten zijn gestart, woont
in een zeer positief gewaardeerde wijk terwijl in Nederland de meerderheid in een dergelijke buurt
woont (57%; niet in tabel). Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft ook een indeling van wijken
gemaakt (indeling van 2010 gebruikt). In deze indeling zien we dezelfde tendens terug, zij het dat de
verschillen minder groot zijn. Verder is vastgesteld dat de projecten vooral terechtkomen in zeer sterk
stedelijke wijken en in wijken waar bijna de helft van de bewoners van niet-westerse afkomst is.

Tabel 3.2 Wijkkwaliteit Sportimpulsproject ronde 2012 en 2013 vergeleken met de kwaliteit
van wijken zonder project (basis: bevolking Nederland, procenten)

Geen project in wijk

Een of meer projecten in wijk

Negatief-matig positief *

6

39

Positief

28

40

Zeer positief

67

21

* De wijkkwaliteiten zijn gebaseerd op Leefbaarometer 2012 uitgegeven door het ministerie van BZK.
De sportdeelname in het afgelopen jaar laat voor buurten waar een Sportimpulsproject loopt een klein
verschil zien (twee procentpunten minder in SI-buurten). Naar lidmaatschap van een vereniging zien we
dat de wijken en buurten waar in 2012 en 2013 Sportimpulsprojecten zijn gestart, minder mensen lid
zijn van een vereniging.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

75

Tabel 3.2 Sportdeelname buurten met Sportimpulsproject ronde 2012 en 2013 (basis:
bevolking Nederland, procenten)

Geen SI-project

Op gemeente/ regio
gericht

Op wijk/ buurt
gericht

Afgelopen 12 maanden gesport

74

73

72

Lidmaatschap sportvereniging

29

29

25

Bron: OBiN 2013

3.3

Lokale resultaten
Het Mulier Instituut en Kennispraktijk hebben net als in 2013 een verdiepingsonderzoek uitgevoerd naar
de lokale uitvoering en effecten van de Sportimpuls. In deze paragraaf nemen we de conclusies over uit
de rapportage Sportimpuls: meting 2014 (Cevaal & Boers, 2014) die betrekking hebben op de resultaten
van lokale projecten.31 Het onderzoek had tot doel om inzicht te krijgen in de ervaringen en het verloop
van de sportimpulsprojecten uit de eerste en tweede aanvraagronde in 2012 en 2013. Daarbij was
aandacht voor:
•

ervaringen met de aanvraagprocedure en het werken met de Menukaart Sportimpuls;

•

het verloop van de lokale projecten;

•

de succes- en faalfactoren;

•

de borging van de projecten.

Het betrof kwalitatief onderzoek, waarbij face-to-face en telefonische interviews zijn uitgevoerd bij
subsidieaanvragers (projecteigenaren) en betrokken samenwerkingspartners. De populatie betrof
eigenaren en partners van 25 Sportimpulsprojecten uit achttien gemeenten die geselecteerd waren voor
het aanpalende onderzoek naar de buurtsportcoach (zie Pulles et al., 2014). Bij tien projecten hebben
face-to-facegesprekken plaatsgevonden met zowel projecteigenaren als samenwerkingspartners. Van de
overige vijftien projecten zijn alleen de projecteigenaren telefonisch geïnterviewd. In totaal zijn 33
interviews afgenomen.
Onderstaande conclusies en verbetersuggesties met betrekking tot de resultaten van de onderzochte
projecten zijn rechtstreeks afkomstig uit het rapport (Cevaal en Boers, 2014). De verbetersuggesties
zijn voornamelijk door de respondenten aangedragen.

Resultaten projectverloop
Als wordt gekeken naar het verloop van de projecten, dan geven de meeste projectleiders aan dat dit
conform de planning gebeurt. Dit is beduidend meer dan in 2013, toen ruim minder dan de helft van de
projecten volgens planning verliep. Bij het merendeel van de projecten worden de doelstellingen
gerealiseerd. Zo geven meerdere projectleiders aan dat de beoogde inactieve doelgroepen dankzij de
activiteiten tijdens die projectperiode (meer) zijn gaan bewegen. Zij beschouwen het echter wel als
een uitdaging om de bereikte deelnemers voor langere termijn (en na afloop van het project) aan zich

31

76

Zie http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/verdiepingsonderzoek-buurtsportcoachesen-sportimpuls en http://www.mulierinstituut.nl/actueel/nieuwsoverzicht/desportimpuls-als-katalysator-voor-lokaal-sport-en-beweegaanbod.html

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

te binden. Vrijwel alle projectleiders en partners zijn zoekende naar manieren om de participanten
structureel aan het sporten en bewegen te krijgen. Dit blijft klaarblijkelijk een uitdaging, omdat ook in
2013 projectleiders aangaven hier moeite mee te hebben.
Zaken die een project vertragen, zijn onder andere: een verloop onder de projectbetrokkenen en de
inzet van intermediairs voor het werven van specifieke groepen. Of dat nu om scholen of huisartsen
gaat, is om het even. Het gaat erom dat deze afhankelijkheid de projectvoortgang in de weg zit.
Projectleiders hebben geen rechtstreekse ‘grip’ op de doelgroep.
Door de Sportimpuls is de samenwerking tussen het gros van de uitvoerende partijen op lokaal niveau
verbeterd. Het bedrijfsleven is tot nu toe overigens weinig tot niet betrokken.
Het algehele beeld van de Sportimpuls is dat sportaanbieders met de Sportimpuls een grote kans hebben
gekregen om (reeds bestaande) plannen en ambities te realiseren. Een dergelijke (financiële) impuls
werkt als een vliegwiel voor ondernemende sportaanbieders. Het zorgt ervoor dat verenigingen en
andere aanbieders van sport- en beweegactiviteiten een extra zetje krijgen om hun plannen om nieuw
aanbod te ontwikkelen of nieuwe doelgroepen te bedienen, te kunnen waarmaken.

Verbetersuggesties projectverloop
Directe leefomgeving
Wat betreft het werven van de verschillende doelgroepen blijft het een uitdaging om inactieven te
bereiken. Aangegeven wordt dat voor de groepen jongeren en volwassenen geldt dat ze het beste
benaderd kunnen worden in hun directe leefomgeving. Dat betekent bijvoorbeeld voor de doelgroep
allochtone vrouwen dat een specifieke vrouwenorganisatie of een moskee een belangrijke rol speelt.
Voor het bieden van aanbod op maat is kennis van de doelgroep een vereiste. Zo blijkt dat voor
bepaalde doelgroepen een vast gezicht (met kennis van de doelgroep en van verantwoord sporten en
bewegen) of een vertrouwde omgeving noodzakelijk is. Veel personele wisselingen dragen daar niet aan
bij.
Voortvarend begin maken
In de voorbereidingsfase is het belangrijk dat het project ‘voet aan de grond krijgt’ binnen de
deelnemende organisaties. Het creëren van enthousiasme onder betrokken medewerkers of vrijwilligers
door ze alvast te laten nadenken over continuering van het project, is wenselijk. Dat zorgt voor een
betere en snellere uitvoering. Een en ander kan mogelijk bespoedigd worden als de taakverdeling door
gezagsdragers (bijvoorbeeld gemeente) geschiedt. Daardoor verloopt het project wellicht minder
vrijblijvend.
Fittest
Een van de trekkers op het gebied van sport- en bewegen is de fittest. Mensen willen klaarblijkelijk
graag weten hoe ‘fit’(lees: gezond) ze zijn op basis waarvan een programma op maat kan worden
aangeboden. Verschillende respondenten adviseren te beginnen met een fittest als start van sport- en
beweegprogramma’s. De fittesten kunnen als monitoringsinstrument worden ingezet.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

77

Sportbreed aanbod naar behoefte
Een ander punt dat bij de doelgroep inactieve volwassenen de kans op succes vergroot, is het aanbieden
van een sporttakbreed pakket aan activiteiten met een instuifgehalte, zodat deelnemers keuzevrijheid
hebben.

3.4

Proces
In deze paragraaf gaan we in op verschillende aspecten van het uitvoeringsproces van de Sportimpuls.
Allereerst gaan we in op aspecten van de organisatie en ondersteuning van de Sportimpuls, zoals de
zelfscan Sportimpuls, de totstandkoming van de Menukaart Sportimpuls, ervaringen van interventieeigenaren met de Menukaart Sportimpuls en de regeling zelf, en ervaringen met de regionale en lokale
ondersteuning voor projectaanvragers. Tot slot zijn de conclusies en verbetersuggesties die betrekking
hebben op het lokale uitvoeringsproces overgenomen uit het rapport van het lokale
verdiepingsonderzoek van Cevaal en Boers (2014).

Zelfscan Sportimpuls
De zelfscan Sportimpuls is bedoeld voor sport- en beweegaanbieders die bezig zijn met het opstellen
van een reguliere Sportimpuls aanvraag.32 De zelfscan is opgesteld aan de hand van de kwaliteits- en
relevantiecriteria van ZonMw. Door de vragen in te vullen, krijgt de potentiële aanvrager een indruk in
hoeverre zijn/haar aanvraag aan deze criteria voldoet. De zelfscan staat echter los van de
beoordelingsprocedure; er kunnen geen rechten aan ontleend worden en dat wordt duidelijk
gecommuniceerd. Bij iedere vraag worden diverse tips en links gegeven om de conceptaanvraag te
verbeteren. Tussen 31 maart en 10 mei 2014 hebben 168 potentiële aanvragers de zelfscan via de
website uitgevoerd. Dit gebruikersaantal, plus het feit dat bezoekers gemiddeld ruim drie minuten op
de pagina met de persoonlijke uitkomst ‘doorbrachten’, is volgens het NISB positief te noemen.

Menukaart Sportimpuls
De Menukaart Sportimpuls en Menukaart KSG zijn rechtstreeks verbonden aan het programma SBB en
binnen dat kader opgesteld. Lokale sport- en beweegaanbieders kunnen binnen deze impulsen alleen
een beroep doen op middelen als de activiteiten gebaseerd zijn op het aanbod dat op de menukaart
staat. Zij kunnen succesvol sport- en beweegaanbod in hun eigen buurt ‘kopiëren’. Aanvragers dienen
de Menukaart Sportimpuls te benutten voor de invulling van het door hun gewenste project (Cevaal en
Van der Sluis, 2013). Bij projecten binnen JILIB wordt dezelfde menukaart gebruikt als bij de reguliere
Sportimpuls. Voor KSG is een aparte menukaart ontwikkeld met een beperkt aantal interventies voor de
doelgroep 0 tot 4 jaar en 12 tot 18 jaar.
Op de webpagina van de Menukaart Sportimpuls zijn momenteel 104 interventies te vinden (peildatum
11-11-2014) en op de webpagina van de Menukaart KSG 16 (peildatum 11-11-2014).33 Alle interventies

78

32

Zie http://www.effectiefactief.nl/menukaart/zelfscan-sportimpuls.html

33

Zie http://www.effectiefactief.nl/menukaart/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

uit de Menukaart Sportimpuls staan ook in het totaaloverzicht van Effectief Actief. 34 Medio februari 2015
vindt de nieuwe (vierde) ronde van de reguliere Sportimpuls, Sportimpuls KSG en Sportimpuls JILIB
plaats. Momenteel worden de bijbehorende menukaarten opnieuw vastgesteld.
Er is een aantal criteria voor de bepaling of een interventie op de Menukaart komt. Allereerst moet een
interventie mensen duurzaam in beweging krijgen, waarbij de focus ligt op mensen die niet sporten en
bewegen of dreigen uit te vallen. Verder wordt er gekeken naar de financiële borging. Vanuit de
Sportimpuls krijgen gehonoreerde projecten twee jaar financiële ondersteuning, met de voorwaarde dat
het project daarna zelfstandig verder kan. Een ander criterium is dat de interventie reeds op drie
plaatsen succesvol uitgevoerd moet zijn. De subsidie is niet bedoeld om nieuwe producten te
ontwikkelen. Voor de derde ronde is dan ook als eis gesteld dat de interventie-eigenaar meer betrokken
moet zijn bij de aanvraag en uitvoering van het Sportimpulsproject.
De criteria zijn:
Een interventie bevat een planmatige en doelgerichte aanpak en is duidelijk meer dan een
eenmalige (kennismakings)activiteit.
Een interventie bestaat uit verschillende onderdelen (planmatige aanpak) en sport- en
beweegaanbod is een van deze onderdelen.
De sport- en beweeginterventie zet rechtstreeks mensen structureel in beweging.
De interventie wordt in zijn huidige vorm op minimaal drie locaties uitgevoerd.
De interventie is ongeacht de lokale context uitvoerbaar op andere locaties.
De interventie kan na financiering uit de Sportimpuls lokaal zelfstandig voortgezet worden.
De organisatie kan ondersteuning bieden bij de lokale uitrol van de interventie.
De kosten (en eventuele baten) van de uitvoer van de interventie zijn lokaal inzichtelijk of
inzichtelijk te maken.
Aan de volgende twee criteria hoeft niet gelijk voldaan te worden:
Er is een handleiding/stappenplan/beschrijving beschikbaar voor de lokale aanbieder.
Er is een verslag/rapportage van een tevredenheidsonderzoek (deelnemers en professionals).
De interventie-eigenaar ondertekent de inspanningsverplichting ‘Menukaart Sportimpuls’.

Evaluatie totstandkoming Menukaart Sportimpuls
NOC*NSF zet in op het verhogen van de kwaliteit van de aanvragen om op lokaal niveau voor een brede
doelgroep succesvolle initiatieven van de grond te krijgen. Om dit te bereiken moest ook de kwaliteit
van de beschrijving van interventies die op de menukaart stonden, verbeterd worden. Van de
interventies werd vereist dat zij beoordeeld zouden worden volgens het landelijke erkenningssysteem
dat binnen Effectief Actief, een programma dat NISB coördineert, wordt gehanteerd (zie ook paragraaf
4.2). NISB heeft daarom in samenwerking met externe professionals in 2013 een ondersteuningstraject
voor interventie-eigenaren opgezet, om te komen tot erkenning van de interventies. Het resultaat was
een nieuwe menukaart. Vanaf 2015 moeten alle interventies uit de Menukaart Sportimpuls voldoen aan
het erkenningsniveau ‘Goed beschreven’.

34

Zie http://www.netwerkinbeweging.nl/interventies

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

79

Van september 2013 tot en met januari 2014 vulden interventie-eigenaren van het sport- en
beweegaanbod een deel van het werkblad ‘Goed beschreven’ in, gold een aangepaste
beoordelingsprocedure en was er extra ondersteuning beschikbaar. Om dit proces goed te monitoren en
te verbeteren is een drietal evaluaties uitgevoerd specifiek voor de Menukaart Sportimpuls. De
resultaten daarvan staan beschreven in het rapport ‘Evaluatie interventie-eigenaren Menukaart
Sportimpuls traject 2013/14’ van NISB (2014a).35
In totaal zijn 64 interventies beoordeeld, van veertig verschillende organisaties (interventie-eigenaren).
Negen interventiebeschrijvingen zijn als ‘onvoldoende’ beoordeeld en kwamen niet op de Menukaart
Sportimpuls 2014. De overige 55 haalden een ‘voldoende’. Samen met de 49 reeds als ‘Goed
Beschreven’ erkende interventies die (ook) op de menukaart wilden staan, bestond de menukaart in
2014 uit 104 interventies.
De evaluatie bestond uit:
een interne procesevaluatie van NOC*NSF en NISB,
een kwalitatieve evaluatie (bijeenkomst met vijf interventie-eigenaren) en
een online vragenlijst onder de interventie-eigenaren.
Uit de interne evaluatie kwam naar voren dat er sprake was van een goede samenwerking tussen NISB
en NOC*NSF. De meeste strubbelingen zaten rondom het herzien van de planning en procedure en
rondom de intakegesprekken. De bewustwording van de tijdsinvestering bij interventie-eigenaren en de
tegenstrijdige feedback op beschrijvingen waren verbeterpunten. Belangrijk aandachtspunt dat naar
voren kwam was het motief om deel te nemen. De inschatting is dat deze grotendeels door geld
gedreven is. Verder waren de veranderde rollen in de Sportimpuls (bestuurlijke afspraken) een punt van
aandacht voor de komende ronde.
In de kwalitatieve evaluatie is men over het algemeen tevreden over de verbinding van de Menukaart
Sportimpuls met Effectief Actief en de gerealiseerde kwaliteitsverbetering leidend tot een
overzichtelijkere Menukaart Sportimpuls. Het persoonlijk contact en de ondersteuning bij het
verbeteren van de beschrijving werden als positief ervaren. De tijdsinvestering (in relatie tot de
opbrengsten en de korte tijdsperiode), de haalbaarheid en de feedback werden minder positief
beoordeeld.
Uit de kwantitatieve evaluatie kwam naar voren dat ‘opgenomen worden op de Menukaart Sportimpuls’
de belangrijkste reden was om in het traject te stappen, naast verspreiding en kwaliteitsverbetering van
de interventie. Uit de evaluatie kan worden opgemaakt dat mensen de tijd onderschatten die ze kwijt
zijn aan het beschrijven van hun interventie. Het beschrijven van de eigen interventie in het werkblad
voor ‘Goed beschreven’ (versie Menukaart Sportimpuls), leidde in de ogen van de interventie-eigenaren
vooral tot kwaliteitsverbetering van de beschrijving zelf.

35

80

Zie http://www.sportindebuurt.nl/sportimpuls/menukaart-sportimpuls/evaluatierapportmsi-2013-14/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Ondersteuning/feedback en planning werden tegelijkertijd als succesfactoren en faalfactoren
gezien. De kwaliteit van de begeleiding door NISB werd per situatie anders beoordeeld en de planning
bleek niet voor iedereen haalbaar. Over het algemeen waren interventie-eigenaren positief over het
traject. Een-op-een-ondersteuning bleek de voorkeur te genieten. In het rapport zijn diverse
aanbevelingen gegeven ten aanzien van de ondersteuning aan interventie-eigenaren in het traject. Op
basis van de conclusies en aanbevelingen uit het evaluatierapport is een aantal wijzigingen doorgevoerd
in de procedures van de Menukaart Sportimpuls voor ronde 2015. Zo is de doorlooptijd van het traject
Menukaart Sportimpuls 2015 verlengd naar tien maanden. De Menukaart Sportimpuls 2015 zal eind
december 2014 definitief zijn. Interventie-eigenaren krijgen de mogelijkheid om bij NISB te werken
zodat vragen direct kunnen worden gesteld. Zij krijgen ook ieder een eigen contactpersoon voor het
vervolgtraject (zie verder NISB, 2014).

Regionale en lokale ondersteuning Sportimpuls
NOC*NSF heeft in samenwerking met de partners van het programma SBB en de KNVB lokale
ondersteuners opgeleid, die samenwerken in de zogenaamde Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls
(OOSI). Hoe dit werkt staat beschreven in de flyer ‘Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls’.36 Lokale
sport- en beweegaanbieders kunnen via de OOSI begeleiding en advies krijgen bij het opstarten,
uitvoeren en afronden van Sportimpulsprojecten. Er zijn zes OOSI regio’s waarin verschillende experts
samenwerken. NOC*NSF is verantwoordelijk voor de ondersteuning bij de reguliere Sportimpuls en de
Sportimpuls JILIB. NISB is verantwoordelijk voor de ondersteuning bij de Sportimpuls KSG en werkt
hierin nauw samen met NOC*NSF en de lokale ondersteuners.
Om potentiële Sportimpulsaanvragers de mogelijkheid te bieden hen verder op weg te helpen bij het
schrijven van een goede aanvraag, waren er gedurende de openstelling van de derde ronde (13 februari
– 10 april 2014) spreekuren ingepland in verschillende regio's. Er vonden negen spreekuren plaats.
Deze werden vanuit de OOSI’s georganiseerd. Voorafgaand aan ieder gesprek (van een uur) konden
aanvragers de aanvraag in concept opsturen.

Ondersteuning tijdens aanvraagfase ZonMw
Tijdens de aanvraagperiode konden aanvragers ondersteuningsorganisaties in de arm nemen bij het
schrijven van de aanvraag. In figuur 3.5 staat weergegeven welke organisaties zijn ingeschakeld bij de
gehonoreerde aanvragen van de reguliere Sportimpuls en Sportimpuls JILIB. Deze cijfers zijn gebaseerd
op de gegevens die ZonMw verzamelt via aanvraagformulieren (ZonMw, 2014 in voorbereiding). Op
meerdere organisaties kon een beroep worden gedaan, zoals de cijfers in figuur 3.5 ook laten zien. In
zowel de reguliere regeling als bij JILIB is de provinciale sportadviseur het meeste ingeschakeld
(regulier 48%, JILIB 86%), gevolgd door NOC*NSF/OOSI (regulier 43%, JILIB 70%). Een vergelijking met de
vorige ronde(s) is niet mogelijk.

36

Zie http://www.sportindebuurt.nl/hulp-nodig/sportimpuls/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

81

Figuur 3.5 Ondersteuningsorganisatie gehonoreerde projecten reguliere Sportimpuls
(n=275) en Sportimpuls JILIB (n=118) 2014, meer antwoorden mogelijk (in procenten)

Provinciaal sportadviseur

86

48

Gemeentelijk sportadviseur

74

36

Sportbond adviseur

70

30

NOC*NSF/OOSI-adviseur

70

43

Zelfstandig adviesbureau

64

35

Niet van toepassing

67

17
0

20

Regulier

65

29

Anders

JILIB

40

60

80

100

Bron: ZonMw (2014 in voorbereiding), bewerking Mulier Instituut
Ook bij KSG-projecten 2014 is hulp ingeschakeld, zie figuur 3.6. Ruim zestig procent droeg NISB aan als
ondersteuner. Bij 54 procent van de gehonoreerde projecten is eveneens de provinciaal sportadviseur
benaderd.
Figuur 3.6 Ondersteuningsorganisatie gehonoreerde projecten Sportimpuls KSG (n=70)
ronde 2014, meer antwoorden mogelijk (in procenten)
NISB

62

Provinciaal sportadviseur

54

Sportbond adviseur

50

Buurtsportcoach

45

Gemeentelijk sportadviseur

41

NOC*NSF/OOSI-adviseur

40

Zelfstandig adviesbureau

10
0

20

40

60

80

100

Bron: ZonMw (2014 in voorbereiding), bewerking Mulier Instituut

OOSI ervaringen met vragen rondom KSG en ondersteuning
April 2014 is vanuit NISB en NOC*NSF een vragenlijst naar de regio-adviseurs van de OOSI verzonden om
te informeren naar de ervaringen rondom vragen en ondersteuning bij Sportimpuls KSG-aanvragen (NISB,
2014b). In totaal zijn er 28 vragen over de Sportimpuls KSG aan de OOSI gesteld in de periode 27 maart
tot 12 mei 2014. Het gaat hier om een tussentijdse evaluatie over de eerste periode van de opening van
de call. Het merendeel van de vragen ging over procedure, inhoud of interventies. Vragen over
samenwerking en kernelementen werden minder gesteld. OOSI-adviseurs vonden het lastig om in te
schatten hoeveel potentiële aanvragers in de regio bezig waren met een KSG-aanvraag. Vijf van de zes

82

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

regio-adviseurs vonden de informatie die ze hebben ontvangen van NISB (factsheets rol van voeding,
feiten en cijfers, kernelementen, etc.) voldoende. Alle adviseurs verwijzen de potentiële aanvragers
naar de website www.sportindebuurt.nl. De informatie die op de website staat wordt door bijna alle
adviseurs als voldoende, relevant, duidelijk en vindbaar beoordeeld.

Voortgangsrapportage OOSI
In de voortgangsrapportage van NOC*NSF (2014) over de Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls staat
vermeld dat naar aanleiding van een evaluatierapport van Twynstra Gudde een aantal zaken is
aangescherpt rondom de procedure van de Sportimpuls, zoals de rol en structuur van de OOSI. De OOSI
was bij de eerste en tweede ronde voornamelijk betrokken bij de aanvraagperiode, maar vanaf medio
2014 is ze actiever betrokken tijdens en na de looptijd van de Sportimpulsprojecten. De OOSI kent
zeven ondersteuners verdeeld over zes regio’s. Deze harde kern van ondersteuners kan desgewenst hulp
inschakelen van andere deskundigen zoals sportservicepunten, Sportkracht 12, NISB, etc.. Andere
ontwikkelingen hebben betrekking op het vergroten van haar zichtbaarheid, het verstevigen van de
samenwerking met SBB-partners, het geven van themagerichte bijscholingen en het actiever ophalen
van de lokale vraag.
Uit de database van de OOSI blijkt dat bij de derde aanvraagronde vanuit de OOSI contact is geweest
met bijna driehonderd potentiële aanvragers. Daarnaast is er op andere wijze (bijv. via de Lerende
Netwerken en spreekuren) ondersteuning verleend aan nog eens honderd potentiële aanvragers. De
werkzaamheden van de OOSI zijn in 2014 vastgelegd in een hernieuwde taakomschrijving Sportimpuls
(NOC*NSF, 2014).37 Per jaar verschijnen periodieke voortgangsrapportages, te weten in januari en juli.

Evaluatie aanvraagprocedure Sportimpuls KSG 2014
Van 27 maart tot en met 3 juni konden sport- en beweegaanbieders een subsidie aanvragen voor de
tweede ronde van de Sportimpuls KSG (2014). Kennispraktijk heeft in opdracht van NISB de
aanvraagprocedure geëvalueerd (Daalder et al., 2014). Het onderzoek bestond uit een online vragenlijst
onder aanvragers van de Sportimpuls KSG en diverse diepte-interviews en evaluatiesessies met
betrokkenen (interventie-eigenaren, beoordelaars, OOSI, landelijke werkgroep, ZonMw-commissie).
Daarnaast heeft Kennispraktijk geput uit de resultaten van twee evaluaties die NISB zelf heeft
uitgevoerd:
Belronde bij interventie-eigenaren van de Menukaart Sportimpuls KSG tijdens de aanvraagprocedure
(april-mei 2014) (zie NISB, 2014c)
Een vragenlijst onder interventie-eigenaren van de Menukaart Sportimpuls KSG na afloop van de
aanvraagprocedure (juli 2014) (NISB, 2014d).
Alle verzamelde data hebben een aantal conclusies opgeleverd. Hieronder zijn enkele conclusies
overgenomen (zie Daalder et al., 2014):
De aanvraagprocedure was over het algemeen duidelijk, maar kent enkele verbeterpunten.

37

Een en ander aan informatie hierover is te vinden op http://www.sportindebuurt.nl/hulpnodig/sportimpuls/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

83

De Menukaart Sportimpuls KSG is overzichtelijk, maar werkt volgens een groot deel van de
aanvragers beperkend. Huidige interventies kunnen niet altijd goed worden aangepast aan de lokale
situatie en er is geen ruimte voor nieuwe initiatieven.
Het belang van de drie kernelementen (samenwerking tussen sport en zorg, ouderparticipatie en
opvoedondersteuning, passend sport- en beweegaanbod) is duidelijk.
De aanvraagprocedure is vaak te ingewikkeld voor (vrijwilligers van) sportverenigingen
De begroting is lastig in te vullen.
De ervaren belasting voor interventie-eigenaren is groot.
De OOSI ziet een rol voor zichzelf als verbinder tussen sport en zorg in de oriënterende fase.
De ondersteuning van ZonMw en NISB wordt goed bevonden.

Proces lokale uitvoering Sportimpuls
Het Mulier Instituut en Kennispraktijk hebben net als in 2013 verdiepingsonderzoek uitgevoerd naar de
lokale uitvoering en effecten van de Sportimpuls. Hieronder zijn de conclusies en verbetersuggesties uit
het rapport van Cevaal en Boers (2014) overgenomen die betrekking hebben op het lokale
uitvoeringsproces.

Aanvraagprocedure duidelijk, maar voor verbetering vatbaar
Veel projectleiders vinden de aanvraagprocedure in het algemeen duidelijk. Ze vinden dat er voldoende
informatie beschikbaar is en dat er goede ondersteuning is geboden. Zij vinden echter ook dat een
aantal zaken verbeterd kan worden om de procedure efficiënter te maken. Zo is een aantal
projectleiders de mening toegedaan dat naar verhouding veel informatie moest worden verzameld, die
vervolgens in beperkte invulvelden diende te worden gevoegd. Deze opmerking werd ook in 2013
gemaakt. Toen werd aangegeven dat er te beperkt ruimte was om het project uiteen te zetten. De
huidige werkwijze – waarmee wordt gedoeld op het kiezen van interventies uit de Menukaart
Sportimpuls – schrikt sportaanbieders af, zeker in krachtwijken waar de situatie soms erg complex is. In
de ogen van de betrokken partijen is de Menukaart Sportimpuls in het algemeen duidelijk. De
keuzemogelijkheden voor KSG-projecten zijn nog niet groot, waardoor de menukaart eerder een
beperkende dan ondersteunende werking heeft. In tegenstelling tot de reguliere projecten is het minder
eenvoudig gebleken om de gekozen interventies te vertalen naar de lokale situatie. Een grondige
probleem- of wijkanalyse is van belang gebleken voor het al dan niet realiseren van een succesvol
project.

Verbetersuggesties aanvraagprocedure
Eigen inbreng interventies
In het aanvraagformulier zou bij te kiezen interventies meer ruimte mogen komen voor eigen inbreng en
experimenteerruimte. In de aanvraag zou het mogelijk moeten zijn om enkele aansprekende elementen
van bestaande en succesvolle (eigen) interventies op te nemen in de beschrijving van het projectplan.

84

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Handleiding en proefaanvraag
Om het schrijfproces van potentiële projectaanvragers te bespoedigen zou een handleiding met
praktische tips en het voorleggen van proef- of conceptaanvragen uitkomst kunnen bieden.38 Deze
handleiding zou benut kunnen worden tijdens de regionale voorlichtingsbijeenkomsten van OOSI. Ook
kan deze handleiding verstuurd worden naar lokale sportservicepunten, zodat deze partijen adequater
kunnen ondersteunen en adviseren.
Een van de suggesties is om mogelijkheden te creëren voor het indienen van online proefaanvragen,
zodat beter inzicht ontstaat in redenen van (mogelijke) toe- of afwijzingen. Deze suggestie sluit aan bij
de reeds bestaande mogelijkheid tot het uitvoeren van de zogenoemde ‘Zelfscan’ van het NISB en is
intussen overgenomen. Om potentiële Sportimpuls-aanvragers te ondersteunen bij het schrijven van een
goede aanvraag, waren er gedurende de openstelling van de derde ronde (13 februari – 10 april 2014)
spreekuren ingepland in verschillende regio’s. Deze werden vanuit de OOSI’s georganiseerd.
Voorafgaand aan ieder gesprek (van een uur) konden aanvragers de aanvraag in concept opsturen.
In het voorjaar van 2014 is vanuit NISB en NOC*NSF een vragenlijst naar de OOSI-regioadviseurs
verzonden om te informeren naar de ervaringen met vragen en ondersteuning bij Sportimpuls KSGaanvragen (NISB, team KSG, 2014). Voor meer informatie hierover wordt verwezen naar de
Voortgangsrapportage Monitor SBB (Van Lindert et al., 2014, in voorbereiding)

Onzekerheid financiële borging
Bijna alle projectleiders hebben aandacht voor de inhoudelijke borging en samenwerking na afloop van
de subsidieperiode. Sommige projectleiders zijn vanaf het begin bezig met de inhoudelijke borging en
samenwerking, andere denken daar in een later stadium over na. Sportaanbieders spelen hierin een
belangrijke rol. De georganiseerde activiteiten moeten een structurele plek krijgen in het aanbod van
de sportaanbieders. Financiële borging is vrijwel nergens gerealiseerd. Men is daar al wel (meer dan in
2013) mee bezig, door bijvoorbeeld deelnametarieven in te voeren of te verhogen, of door de inzet van
betaalde krachten over te dragen aan vrijwilligers, maar dat moet in veel gevallen nog preciezer vorm
krijgen.

Verbetersuggesties financiële borging
Aanbevolen wordt om vanaf het begin van het traject aandacht te hebben voor financiële borging en
hier alle partijen bij te betrekken die een rol spelen binnen het project. Het vroegtijdig gezamenlijk
nadenken over dit vraagstuk zorgt voor meer ideeën, suggesties en draagvlak.
Om te voorkomen dat projectleiders zich pas in de laatste fase van het project over het vraagstuk van
financiële borging gaan buigen is het raadzaam om na het eerste projectjaar terug te komen op de
plannen en ideeën uit de aanvraag qua borging. Dit kan gecombineerd worden met de
voortgangsrapportages die projectleiders moeten aanleveren bij ZonMw.

38

Voor de tweede en derde ronde was een handleiding beschikbaar.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

85

86

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

4.

Ondersteunende activiteiten
In dit hoofdstuk wordt de stand van zaken belicht met betrekking tot een aantal ondersteunende
activiteiten. We onderscheiden de thema’s: landelijke programmaondersteuning, erkenningstraject
interventies, taskforce belemmeringen en het stimuleren van publiek-private samenwerking (en de rol
van Sport & Zaken hierin).

4.1

Landelijke programmaondersteuning
In deze paragraaf komt aan de orde hoe partijen samenwerken in het kader van de landelijke (integrale)
ondersteuning van het programma SBB en welke instrumenten daarvoor worden ingezet.

Doel en werkwijze programmaondersteuning
Op bestuurlijk niveau heeft het ministerie van VWS over de doelen en uitvoering van het programma
afspraken gemaakt met de de bestuurlijke partners, VNG, NOC*NSF, VNO-NCW en MKB-Nederland.
De ondersteunende partijen van het uitvoeringsprogramma zijn NOC*NSF, NISB en VSG. ZonMW is
toegevoegd als de partij die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de Sportimpuls (zie Bestuurlijke
afspraken SBB, 18 september 2014). Doel van de ondersteuning is om partijen zodanig te faciliteren dat
de doelstellingen van het programma worden behaald. De partijen hebben nadere afspraken gemaakt
over welke ondersteuning nodig is, wie daarbij verantwoordelijk is en over de financiering. De partners
ontvangen daarvoor subsidie van het ministerie van VWS. Hiervoor is ongeveer vier miljoen euro
beschikbaar.
In de bestuurlijke afspraken is de volgende rolverdeling opgenomen:
NOC*NSF is primair verantwoordelijk om (lokale) sport- en beweegaanbieders, sectoren en andere
partijen te stimuleren verbindingen te leggen en te ondersteunen. NOC*NSF, de sportbonden en
andere landelijke vertegenwoordigers van sport- en beweegaanbieders hebben een adviserende rol
bij het vaststellen van de kaders en het opstellen van de criteria voor de Sportimpuls (inclusief KSG
en JILIB). NOC*NSF is ook verantwoordelijk voor de ondersteuning aan lokale sport- en
beweegaanbieders ten aanzien van de Sportimpuls.
NISB draagt als kennisinstituut bij aan de ondersteuning. Hiertoe onderhoudt NISB onder andere een
databank met interventies en realiseert NISB kwaliteitsbeoordelingen van interventies. NISB
ondersteunt daarnaast door het aandragen en ontwikkelen van instrumenten, scholing in het
gebruik van deze instrumenten en het aandragen en ontwikkelen van modellen die lokaal toegepast
kunnen worden. NISB geeft advies vanuit haar rol als kennisinstituut over de kaders en criteria van
de Sportimpuls.
VSG is primair verantwoordelijk om gemeenten te stimuleren, informeren en ondersteunen daar
waar het gaat om de afspraken die VNG met VWS heeft gemaakt (zie Ministerie van VWS, 2012;
VNG, 2012). VSG is daarnaast algemeen projectleider en eerste aanspreekpunt van het projectteam
SBB bestaande uit projectleiders van NISB, NOC*NSF, ZonMw en VNG wat betreft communicatie,
financiële planning, operationale planning en afstemming. VSG is derhalve een spin in het web
namens de andere ondersteuningspartners. VSG rapporteert aan VWS over de voortgang van de
werkzaamheden en geeft uitvoering aan een kwaliteitsplan voor buurtsportcoaches.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

87

ZonMw is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Sportimpuls (zorgvuldige verdeling van
middelen en bewaken voortgang en adequate besteding) en geeft advies over de kaders en criteria
van de Sportimpuls.
Voor de Sportimpuls is bij de bestuurlijke afspraken (ondertekend 18 september 2014) een apart
addendum toegevoegd waarin de verschillende rollen, taken en verantwoordelijkheden van VWS,
NOC*NSF, ZonMw en NISB staan beschreven. Dit is in paragraaf 3.2 beschreven.
In figuur 4.1 is een illustratie van de ondersteuningsstructuur opgenomen.

Figuur 4.1 Ondersteuningsstructuur programma Sport en Bewegen in de Buurt

Bron: http://www.sportindebuurt.nl/hulp-nodig/
VSG, NOC*NSF en NISB hebben in 2013 een gezamenlijk ondersteuningsplan opgesteld voor de periode
2013-2016 (VSG, NOC*NSF, NISB, 2013). Daar waar mogelijk werken de organisaties samen met andere
partijen. Te denken valt aan Sport & Zaken dat zich ten doel heeft gesteld om jaarlijks vijf
goedgekeurde aanvragen in het kader van Sportimpuls te begeleiden en te ondersteunen (zie verder
paragraaf 4.4).

Ondersteuningsinstrumenten
In de SBB Monitor 2013 is een opsomming gegeven van de ondersteuningsinstrumenten die VSG, NOC*NSF
en NISB (wilden) inzetten om de doelen van het programma SBB te bereiken. In de voorliggende
rapportage vermelden we welke activiteiten tussen najaar 2013 en najaar 2014 zijn uitgevoerd.

Activiteiten in 2013-2014
Tussen najaar 2013 en najaar 2014 waren de ondersteuningsactiviteiten vooral gericht op de volgende
zaken:
zevende tranche buurtsportcoaches;

88

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

derde ronde Sportimpuls regulier, tweede ronde Sportimpuls KSG en eerste ronde Sportimpuls
JILIB;
een nieuwe ronde van regionale bijeenkomsten (‘lerende netwerken)’ en de Nationale
Kennisdag SBB;
het uitwerken van de kwaliteitsimpuls buurtsportcoaches;
het informeren van stakeholders (bijeenkomst met foundations);
het uitbrengen van magazines met goede voorbeelden.

Website en overige communicatie
De ondersteuningspartners communiceren met het veld via de centrale website www.sportindebuurt.nl.
Via dit middel worden best practices, formele stukken, programma’s en achtergronden van
bijeenkomsten, modellen, filmpjes, en dergelijke beschikbaar gesteld en andere relevante ervaringen
en kennis ontsloten. De volgende acties zijn ondernomen:
De website is inmiddels uitgebreid met praktijkvoorbeelden39 en er is een link naar andere
landelijke programma’s40.
Een eigen YouTube kanaal is van start, waar filmpjes van praktijkvoorbeelden te zien zijn. 41
De buurtsportcoach app is online (onderdeel van kwaliteitsimpuls).42
Vanaf 2014 komt er vier keer per jaar een digitale nieuwsbrief uit. De eerste drie zijn inmiddels
verschenen.43
Er zijn twee magazines met goede voorbeelden uitgebracht: ‘Het speelveld van de decentralisaties,
kansen voor sport en bewegen in het sociale domein’ (Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt
VSG, 2014a)44 en ‘Publiek Private Samenwerking in perspectief: resultaat of risico’ (Projectbureau
Sport en Bewegen in de Buurt VSG, 2014b)45.
In het late najaar van 2014 wordt een update verwacht van de factsheet ‘Vormen en uitleen van
BTW’.46
De flyer ‘Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls’ is uitgebracht.47

39

Zie http://www.sportindebuurt.nl/themas/ en http://www.sportindebuurt.nl/inspiratie/

40

Zie http://www.sportindebuurt.nl/meer-landelijke-programmas/

41

Zie http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/sport-en-bewegen-in-de-buurt-in-beeld;
https://www.youtube.com/channel/UCCy9hdtvQs31IAtQq4QK0BA

42

Buurtsportcoaches kunnen zich registreren en met deze app kennis delen, informatie
ophalen en ervaringen uitwisselen. Zie
http://www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/kwaliteitsimpulsbuurtsportcoaches/Ook kunnen zij er de locatie en omschrijving van activiteiten in
opnemen, collega’s zoeken en competenties vastleggen, én zien welke trainingen en
opleidingen er zijn om competenties verder te ontwikkelen. De gebruiker wordt op de
hoogte gehouden van landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen, bijeenkomsten en
opleidingsmogelijkheden.

43

Zie http://www.sportindebuurt.nl/contact/nieuwsbrief/

44

Zie http://www.youblisher.com/p/852932-Sport-en-bewegen-in-de-buurt/

45

Zie http://www.youblisher.com/p/971102-PPS-in-perspectief-resultaat-of-risico/

46

De huidige factsheet is te vinden via http://www.sportzaken.pro/gemeenten/factsheetcombinatiefuncties-btw/attachment/vormen-van-uitleen-en-btw/

47

Zie voetnoot 20.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

89

Via links naar de website van NISB wordt verwezen naar themadossiers over de buurtsportcoach:
Borging van lokale sport- en beweeginitiatieven, Verbinden van zorg, sport en bewegen, Ouders in
de sport en Sport- en leefbaarheid in krimp- en anticipeerregio’s. In de themadossiers van NISB zijn
feiten en cijfers, kennis vanuit onderzoek en beleid, praktijkvoorbeelden en praktische tips en tools
gebundeld.

Regionaal lerende netwerken
De ondersteuningspartijen organiseren jaarlijks regionale (interactieve) bijeenkomsten, de zogeheten
‘regionaal lerende netwerken’. De bijeenkomsten worden op zes à zeven locaties in het land gehouden,
zowel in het voorjaar als in het najaar. De ‘Lerende Netwerken’ zijn een interactieve manier van kennis
halen en brengen. Een bijeenkomst bestaat uit lezingen en workshops en tijdens de lunch worden er
rondetafelgesprekken georganiseerd. Het doel van deze bijeenkomsten is het samenbrengen van mensen
en organisaties die zich bezighouden met Sport en Bewegen in de Buurt. Naast gemeenten worden onder
andere organisaties van de sectoren zorg en welzijn, sportverenigingen, buitenschoolse opvang,
bedrijfsleven en onderwijs uitgenodigd. Ook de combinatiefunctionarissen/buurtsportcoaches zelf
worden uitgenodigd. Door de ervaring en kennis vanuit diverse velden uit te wisselen, kan men van
elkaar leren.
In september en oktober 2013 zijn zes lerende netwerkbijeenkomsten gehouden. In totaal hebben
ongeveer vijfhonderd mensen deelgenomen aan de bijeenkomsten. De meeste aanwezigen bij de
bijeenkomsten waren buurtsportcoaches en combinatiefunctionarissen. De meesten zijn betrokken bij
de regelingen buursportcoaches en Sportimpuls en bij het thema samenwerking tussen sectoren. Een
minderheid is betrokken bij de Sportimpuls KSG. In het voorjaar van 2014 zijn zes lerende
netwerkbijeenkomsten georganiseerd met een middag- en een avonddeel. In totaal 524 mensen hebben
hieraan deelgenomen. Net als in het najaar van 2013 waren de meeste aanwezigen buurtsportcoaches
en betrokkenen bij de regelingen buurtsportcoaches en Sportimpuls en in mindere mate bij de
Sportimpuls KSG en de Sportimpuls JILIB.
In september en oktober 2014 zijn zeven lerende netwerkbijeenkomsten georganiseerd (met een
ochtend- en middagdeel). In totaal 488 mensen hebben deze bijeenkomsten bezocht. Tijdens de lerende
netwerkbijeenkomsten in 2014 werden als side event ook bijeenkomsten voor projectleiders van de
Sportimpuls georganiseerd. Deze waren gericht op de eindverantwoording van hun projecten. Tijdens de
bijeenkomsten in september en oktober 2014 zijn er als side event ook wethoudersbijeenkomsten
georganiseerd. In totaal 56 wethouders namen aan deze bijeenkomsten deel.
De bijeenkomsten worden steeds door NISB geëvalueerd met behulp van een digitale enquête (zie NISB
2013 en NISB 2014e). De resultaten worden vervolgens gebruikt voor het bepalen van de onderwerpen
voor de volgende bijeenkomsten. Over het algemeen worden de workshops en lezingen neutraal tot
goed beoordeeld. Het meest positief zijn deelnemers over de netwerklunch met rondetafelgesprekken.
Het advies is om een gevarieerd programma aan te blijven bieden om in de verschillende behoeften van
deelnemers te kunnen voorzien. Een nieuw aandachtspunt uit de evaluatie van 2014 is dat er meer
aandacht voor praktijkvoorbeelden en do’s en don’ts moet zijn. Tevens wordt er gepleit voor blijvende
tijd en ruimte voor het netwerken. Decentralisaties en de kansen voor sport en bewegen blijft een
terugkerend onderwerp. Tijdens de bijeenkomsten zijn onderwerpen voor lezingen en workshops
verbonden met het programma Jongeren Gezond op Gewicht en de onderwijsagenda Sport, Bewegen en
Gezonde Leefstijl (zie ook bijgestelde bestuurlijke afspraken Sport en Bewegen in de Buurt dd. 18
september 2014).

90

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Overige bijeenkomsten
Op 12 december 2013 vond de Nationale Kennisdag SBB plaats met ongeveer tweehonderd bezoekers.
Deelnemers hebben na afloop van de kennisdag een digitaal evaluatieformulier ontvangen (respons 33%,
zie NISB, 2014f). Bijna de helft van de deelnemers beoordeelt de kennisdag met een 7.
11 december 2014 vindt wederom een Nationale Kennisdag plaats. Deze kennisdag is vooral gericht op
beleidsmedewerkers van alle organisaties die betrokken zijn bij het programma Sport en Bewegen in de
Buurt.
Ondersteuningspartners organiseren daarnaast regelmatig themabijeenkomsten, zoveel mogelijk op
locatie. Er zijn zes bijeenkomsten georganiseerd over het onderwerp Kansen voor sport en bewegen in
het sociale domein en zes bijeenkomsten over het onderwerp publiek-private samenwerking. Deze zijn
geïntegreerd in de Lerende Netwerken van oktober 2013. De magazines Het speelveld van de
decentralisaties, kansen voor sport en bewegen in het sociale domein en Publiek Private Samenwerking
in perspectief: resultaat of risico zijn in het voorjaar van 2014 naar alle gemeenten verstuurd en
uitgedeeld tijdens de Lerende Netwerken.
Op 16 juni 2014 troffen twintig mensen van foundations elkaar in de Afrikanerwijk in Amsterdam. Zij
hebben gemeen dat zij sport en bewegen inzetten om goede maatschappelijke doelen te bereiken.48 Dit
zijn bijvoorbeeld de Cruyff Courts, Krajicek Playgrounds en het Jeugdsportfonds. Deze laatste
organisatie werkt bijvoorbeeld mee aan de workshop Sportimpuls JILIB die tijdens regionale
bijeenkomsten wordt gegeven.

Menukaart Sportimpuls
De Menukaart Sportimpuls is een geselecteerd overzicht van succesvol sport- en beweegaanbod dat de
afgelopen jaren ontwikkeld is door sportbonden, beweegaanbieders, fitnessorganisaties en anderen.
Sport- en beweegaanbieders kunnen alleen een beroep doen op middelen uit de Sportimpuls als de
activiteiten gebaseerd zijn op het aanbod op deze menukaart. In hoofdstuk 3 over de Sportimpuls is
meer informatie over de menukaart opgenomen.

Buurtactieplan en buurtscan
Om gemeenten die aan de slag willen te ondersteunen bij de analyse van een buurt of gebied, is door
VSG en NISB de buurtscan ontwikkeld (zie www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/buurtscan-enbuurtactieplan/). Het doel van de buurtscan is gemeenten te helpen bij het ontwikkelen van een plan
van aanpak voor een buurtgericht sport- en beweegaanbod dat aansluit op bestaand beleid
(buurtactieplan). De buurtscan is een toolbox van instrumenten van onder andere sportraden, advies- en
onderzoeksbureaus en van landelijke organisaties zoals NISB en Movisie. Een gemeente maakt zelf de
keuze - eventueel samen met bewoners en betrokken organisaties - welke analysestappen ze wil
doorlopen en welke instrumenten ze lokaal inzet. Vanuit de ondersteuningsstructuur worden gemeenten
wegwijs gemaakt in het toepassen van de buurtscan en het opstellen van buurtactieplannen. NISB is

48

Zie voor een verslag van deze bijeenkomst http://www.sportindebuurt.nl/sebnieuws/bijeenkomst-met-foundations

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

91

hierbij de ondersteunende partij. Het buurtactieplan en de buurtscan worden doorlopend onder de
aandacht gebracht tijdens de Lerende Netwerken en de kennisdagen in de vorm van lezingen en
workshops.
Vanaf 2014 meet NISB het bezoekersaantal van de digitale buurtscan. Vanaf april tot en met oktober
2014 (peildatum 16 oktober 2014) hebben 805 mensen de buurtscan bezocht. De gemiddelde bezoekduur
is twee minuten. Gemiddeld vier pagina’s werden bezocht.
De buurtscan en het buurtactieplan maken deel uit van een lokaal proces. Dit proces bestaat uit
meerdere stappen. Als deze gevolgd worden heeft de gemeente een stevige onderbouwing voor de
aanvraag van de Sportimpuls voor lokale sportaanbieders en biedt het ondersteuning om de
buurtsportcoach gericht in te zetten. Onderstaande figuur illustreert dit.
Figuur 4.2 Buurtscan en buurtactieplan in het lokale proces

Bron: http://www.nisb.nl/buurtscan/

Regionale en lokale ondersteuning Sportimpuls
NOC*NSF heeft in samenwerking met de partners van het programma SBB en de KNVB lokale
ondersteuners opgeleid, die samenwerken in de zogenaamde Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls
(OOSI). In hoofdstuk 3 over de Sportimpuls is de werkwijze van en ervaringen met de OOSI toegelicht.

92

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Zelfscan Sportimpuls
De zelfscan Sportimpuls is bedoeld voor sport- en beweegaanbieders die bezig zijn met het opstellen
van een reguliere Sportimpuls-aanvraag.49 Meer informatie over de zelfscan is te lezen in hoofdstuk 3
over de Sportimpuls.

Kwaliteitsimpuls buurtsportcoaches en verdere kwaliteitsborging
Investeren in kwaliteit en kennisdeling tussen buurtsportcoaches is van belang om de kwaliteit en
continuïteit van de werkzaamheden van buurtsportcoaches te waarborgen. Vereniging Sport en
gemeenten (VSG) heeft het initatief genomen om met vaste partners binnen het
ondersteuningsprogramma SBB daarvoor een plan van aanpak op te stellen. Meer informatie daarover is
opgenomen in hoofdstuk 2 over de buurtsportcoach.
Via www.sportindebuurt.nl wordt buurtsportcoaches en (potentiële) Sportimpuls-aanvragers een
overzicht geboden van de diverse kennis- en (bij)scholingsmogelijkheden.50 Zo is er voor
buurtsportcoaches, trainers en coaches bijvoorbeeld een bijscholing over hoe om te gaan met jeugd met
overgewicht en kunnen sportbestuurders sessies volgen over het werven van meer vrijwilligers in korte
tijd.

Database managementinformatie
In het kader van de Impuls brede scholen, sport en cultuur (Nu Brede impuls combinatiefuncties) heeft
VSG een database aangelegd met management- en projectinformatie over de lokale situatie. Op basis
van input vanuit (regionale) ondersteuners, projectleiders, gemeenten et cetera kunnen
tussenrapportages worden gemaakt die behulpzaam zijn bij de sturing van het project. Informatie in het
kader van Sport en Bewegen in de Buurt is toegevoegd.

Jaarlijkse monitoring en evaluatie
Bij de start van het programma SBB waren de ondersteuningspartners voornemens jaarlijks te evalueren
of het ondersteuningsaanbod aansluit bij de ondersteuningsvraag uit het veld. De ondersteuning wordt
dagelijks aangepast, mede op basis van evaluaties van de Lerende Netwerken, themabijeenkomsten en
kennisdagen.

4.2

Erkenningstraject interventies
Het kabinet wil stimuleren dat er lokaal zoveel mogelijk gebruik kan worden gemaakt van producten en
werkwijzen die elders al succesvol zijn gebleken. Binnen het programma SBB krijgen lokale sport- en
beweegaanbieders de kans om bestaand succesvol sport- en beweegaanbod in hun eigen buurt toe te
passen. Daarvoor is de Menukaart Sportimpuls en de Menukaart KSG ontwikkeld. Meer informatie
daarover is opgenomen in hoofdstuk 3. Om het aanbod van sport- en beweeginterventies in Nederland in
kaart te brengen verzamelt NISB zoveel mogelijk interventies, inclusief de interventies op de genoemde

49

Zie http://www.effectiefactief.nl/menukaart/zelfscan-sportimpuls.html

50

Zie http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/ontwikkelmogelijkheden-voorbuurtsportcoaches-en-sportimpuls-projecten

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

93

menukaarten. De kwaliteit en effectiviteit van sport- en beweeginterventies worden in kaart gebracht
en beoordeeld, en er wordt nagegaan wat wel en niet werkt. Dit is een doorlopend proces.

Het programma Effectief Actief
Het programma Effectief Actief, dat door het ministerie van VWS gefinancierd wordt (looptijd 20112014), biedt een systematiek om de kwaliteit en effectiviteit van interventies te beoordelen en
erkennen. NISB vervult via Effectief Actief een centrale rol als het gaat om het zicht bieden op en de
verspreiding van erkende sport- en beweeginterventies. Meer informatie over Effectief Actief en de
verschillende deeltrajecten (verzamelen, valideren, verrijken en verspreiden) is te vinden in de SBB
Monitor 2013 of in Ooms en Veenhof (2014)51 (zie ook tabel 4.1 voor een overzicht van deeltrajecten,
activiteiten en uitvoerende partijen).

Tabel 4.1 Deeltrajecten van Effectief Actief: activiteiten en uitvoerende partijen
Deeltraject

Activiteiten

Uitvoerende partij(en)

Verzamelen

Selecteren en benaderen van aanbieders van sporten beweeginterventies

NISB

Valideren

Opzetten van een valideringssystematiek voor
sport- en beweeginterventies

NISB, CGL, NCJ, NJi, MOVISIE

Beoordelen en erkennen van sport- en
beweeginterventies

Beoordeling Goed Beschreven:
Praktijkbeoordelaars
Beoordeling Goed
Onderbouwd/Effectief:
Deelcommissie 5 Sport en
Bewegen
Ondersteuning interventieeigenaren bij invullen werkblad:
NISB, Mulier Instituut, TNO,
NIVEL

Verrijken

Kwaliteit van sport- en beweeginterventies
verbeteren middels het uitvoeren van
ondersteuningstrajecten

NISB, Mulier Instituut, TNO, NIVEL,
WHISE, Twynstra Gudde, MOVISIE

Verspreiden

Opzetten van online database met (erkende) sporten beweeginterventies

NISB

Communicatie over EA

Bron: Ooms en Veenhof (2014)
Vanuit Effectief Actief worden interventies ondersteund bij het verbeteren van hun kwaliteit en
effectiviteit. Ontwikkelaars en eigenaren van kansrijke interventies die aan het traject deelnemen
werken onder begeleiding en ondersteuning aan een goede beschrijving en kwaliteitsverbetering van
hun interventie. Het erkenningstraject is een zorgvuldige procedure waarin interventies worden
beschreven, ingediend, beoordeeld, erkend en gepubliceerd (zie figuur 4.3). De bedoeling is dat in
meerdere rondes uiteindelijk alle sport- en beweeginterventies worden beoordeeld.

51

94

Zie http://www.netwerkinbeweging.nl/interventies of
http://www.effectiefactief.nl/menukaart/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Het erkenningstraject is een samenwerking tussen het RIVM Centrum Gezond Leven (CGL), het
Nederlands Jeugdinstituut (NJi), het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ), MOVISIE en NISB. Door
samen te werken aan het beoordelen van interventies volgens eenduidige criteria wordt gezamenlijk
gestreefd naar kwaliteitsverbetering in de betrokken werkvelden sport en bewegen (NISB),
gezondheidsbevordering (CGL), jeugdgezondheidszorg (NCJ), jeugdwelzijn, ontwikkelingsstimulering,
jeugdzorg (NJi) en de sociale sector (MOVISIE).
Effectief Actief is geen onderdeel van het programma SBB, maar heeft er wel een directe relatie mee.
Om de kwaliteit van de interventies op de Menukaart Sportimpuls en Menukaart KSG te waarborgen is
afgesproken dat deze minimaal ‘Goed beschreven’ moeten zijn. Deze interventies zijn daarom in het
erkenningstraject van Effectief Actief opgenomen en ondersteund bij het goed beschrijven van hun
interventie. Dit heeft ertoe geleid dat niet dezelfde interventies op de menukaart staan als in
voorgaande jaren.
Figuur 4.3 Samenhang beoordelings-/erkenningsniveaus

Bron: CGL (www.effectiefactief.nl/menukaart/)

Resultaten erkenningstraject
In totaal (2012 en 2013) zijn zo’n 120 interventies verzameld, waarvan 84 zijn ingestroomd in Effectief
Actief. Hiervan vallen 74 interventies binnen de categorie ‘Goede Beschrijving’. De overige tien
interventies zijn inmiddels afgehaakt. In totaal hebben 63 interventies hun interventie in kwaliteit
verbeterd. Vijftig hiervan hebben het ondersteuningstraject inmiddels afgerond, de overige hopen deze
in 2014 af te ronden. Aanvullend op het Effectief Actief traject zijn in het kader van de Menukaart
Sportimpuls en KSG in de tweede helft van 2013 interventies beoordeeld volgens de systematiek van
Effectief Actief. In hoofdstuk 3 is meer te lezen over de totstandkoming van de Menukaart Sportimpuls

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

95

en de ervaringen van bijvoorbeeld interventie-eigenaren met de aanvraagprocedure van de Sportimpuls
KSG.

Procesevaluatie Effectief Actief
NIVEL voert in opdracht van NISB een procesevaluatie uit naar het traject van Effectief Actief. Doel is
inzicht te verkrijgen in het verloop van Effectief Actief, de behaalde doelen en resultaten, en de
bevorderende en belemmerende factoren die hierbij een rol spelen. De evaluatie vindt in drie etappes
plaats: vanaf de start (medio 2012) tot en met maart 2013, voor eind 2013 en eind 2014.
In de SBB Monitor 2013 is de evaluatie van de start tot maart 2013 besproken (Magnée et al., 2013). De
evaluatie voor eind 2013 is inmiddels ook beschikbaar (Ooms en Veenhof, 2014). De evaluatie vindt
plaats langs de vier deeltrajecten van Effectief Actief: verzamelen, valideren, verrijken en verspreiden.
NIVEL heeft op het niveau van NISB, de ondersteunende organisaties (Mulier Instituut, TNO, NIVEL,
WHISE, Twynstra Gudde, MOVISIE), deelcommissie 5 en de interventie-eigenaren de procesevaluatie
uitgevoerd. Er is gevraagd naar het algemeen verloop van Effectief Actief en de verschillende
deeltrajecten, en wat de belangrijkste resultaten zijn geweest. Ook is er ingegaan op de factoren die
bevorderend en belemmerend hebben gewerkt tijdens het proces. Aan interventie-eigenaren is
daarnaast nog specifiek gevraagd wat Effectief Actief voor hen heeft opgeleverd.
De aanbevelingen vanuit het rapport van Ooms en Veenhof (2014) richten zich op de toekomst van het
programma Effectief Actief. Nu een zeer groot deel van de sport- en beweeginterventies, mede door de
Menukaart Sportimpuls, beoordeeld is op het niveau ‘Goed Beschreven’ is het goed om te kijken naar de
doorstroom van interventies naar de niveaus ‘Goed Onderbouwd’ en ‘Effectief’. Een duidelijke
prioritering van activiteiten is daarbij nodig, evenals een goede afstemming met interventie-eigenaren
over tijdsinvesteringen, verwachtingen en de meerwaarde van een erkenning. Het is daarbij wenselijk
de kennis over afgeronde trajecten te verzamelen en te bundelen, zodat een ieder van de ervaring kan
leren en de meerwaarde van het erkenningstraject voor het werkveld kan worden aangetoond.

4.3

Belemmeringen Sport en Bewegen in de Buurt
De taskforce ‘Belemmeringen Sport en Bewegen in de Buurt,’ onder leiding van dhr. Onno Hoes, heeft
begin 2013 zijn werkzaamheden voltooid.52 De werkzaamheden van de taskforce richtten zich met name
op belemmeringen in wet- en regelgeving. Hierbij was specifieke aandacht voor belemmeringen in de
samenwerking tussen de sportsector en andere sectoren, zoals onderwijs, zorg, welzijn en het
bedrijfsleven. De hoofdconclusie van de taskforce is dat het aantal belemmeringen dat direct
gerelateerd is aan wet- en regelgeving meevalt. De sportsector ervaart echter wel degelijk
belemmeringen bij het realiseren van meer sport- en beweegaanbod. In de rapportage van de taskforce
zijn elf belemmeringen geïnventariseerd. Voor deze belemmeringen zijn acties en oplossingsrichtingen
voorgedragen. Een groot deel van deze acties en oplossingsrichtingen is reeds in gang gezet, zo wordt

52

96

Zie Actieprogramma Taskforce Belemmeringen Sport en Bewegen in de Buurt (Taskforce
Belemmeringen Sport en Bewegen in de Buurt, 2013).
http://www.nisb.nl/beleid/landelijk-beleid/programma-sport-en-bewegen-in-debuurt/taskforce-belemmeringen.html

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

duidelijk uit de kamerbrief over de voortgang van het programma Sport en Bewegen in de Buurt (5
november 2014).53
Vanuit het ministerie van VWS zijn bijvoorbeeld middelen beschikbaar gekomen voor het ontwikkelen
van een aantal modules voor gehandicapten uit cluster 1 (blinden), cluster 2 (doven) en cluster 4
(jongeren met gedragsproblemen) waarvoor nog onvoldoende goede voorbeeldprojecten beschikbaar
zijn. Via de website www.sportopdekaart.nl is informatie beschikbaar gekomen over sport- en
beweegmogelijkheden in Nederland. Verder is de buurtscan actief en kan worden gebruikt bij het
aanstellen van een buurtsportcoach. De Vereniging Sport en Gemeenten voorziet het veld van
betrouwbare informatie over de BTW-afdracht met betrekking tot buurtsportcoaches. Hiervoor is een
factsheet ontwikkeld54. Deze wordt eind 2014 geactualiseerd en uitgebreid met praktijkvoorbeelden. Er
is een onderzoek uitgezet naar de succes- en faalfactoren voor sport- en beweegaanbieders bij de lokale
realisatie van maatschappelijk vastgoed. Dit onderzoek wordt momenteel uitgevoerd door Tien
Organisatieadvies in samenwerking met Olco B.V. en is eind 2014 gereed. In dit onderzoek zal expliciet
aandacht worden besteed aan de samenwerking tussen sport en kinderopvang (en/of buitenschoolse
opvang).

4.4

Stimuleren publiek-private samenwerking
Met het programma Sport en Bewegen in de Buurt wordt ernaar gestreefd dat op meer plekken in
Nederland mooie en nieuwe sport- en beweegprojecten worden uitgevoerd. Daarvoor moeten de
krachten van meerdere organisaties worden gebundeld. Publiek-Private Samenwerking (PPS) is een
middel om organisaties uit het publieke en het private domein samen op te laten trekken om een
bepaald doel te bereiken. De gedachte erachter is dat beide, publiek en privaat, door hun
samenwerking meer (in kwaliteit, kwantiteit en geld) kunnen bereiken voor de samenleving.
Voorwaarde voor succes van de samenwerking is dat de taken goed zijn verdeeld, er duidelijkheid is en
ieder zijn eigen identiteit kan behouden.
In het magazine Publiek-Private Samenwerking, resultaat of risico, te vinden op de website van het
programma SBB, zijn zes inspirerende interviews opgenomen over initiatieven waarbij publieke en
private partijen de handen ineen hebben geslagen (Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt VSG,
2014b). Op de website van het programma SBB staan enkele handreikingen met betrekking tot sport en
bedrijf.55
Het bedrijfsleven onderkent het bredere belang van de uitvoering van het programma SBB (Ministerie
van VWS, 2011d). VNO-NCW en MKB-Nederland zijn, als vertegenwoordigende organisaties van het
bedrijfsleven, bestuurlijke partners in het programma. Het stimuleren van een gezonde en actieve(re)
leefstijl draagt immers in algemene zin bij aan de volksgezondheid en aan de vitaliteit en duurzame

53

Zie http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2013/11/05/kamerbrief-over-voortgang-programma-sport-enbewegen-in-de-buurt.html

54

De huidige factsheet is te vinden via http://www.sportzaken.pro/gemeenten/factsheetcombinatiefuncties-btw/attachment/vormen-van-uitleen-en-btw/

55

http://www.sportindebuurt.nl/inspiratie/sport-bedrijf/

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

97

inzetbaarheid van werknemers. Vanuit hun functie zullen VNO-NCW en MKB-Nederland relevante
branches en regionale verenigingen identificeren en informeren over het programma. Waar mogelijk
fungeren VNO-NCW en MKB-Nederland als bruggenbouwers, door VWS, gemeenten en de sport in contact
te brengen met die delen van het aangesloten bedrijfsleven waar sport en beweging tot de kern van de
bedrijfsactiviteiten behoort. VNO-NCW en MKB-Nederland zijn tevens partner van het Convenant Gezond
Gewicht56. Sport & Zaken is de intermediair tussen de sport en het bedrijfsleven. VNO-NCW, MKBNederland en NOC*NSF hebben Sport & Zaken benoemd als trekker als het gaat om het thema ‘vitale
werknemers’. Sport & Zaken voert hiervoor sinds 2007 het programma Bedrijfssport uit (dat geen
onderdeel is van het Programma SBB).57
De komende jaren dient er samenwerking te ontstaan in de driehoek sport - gemeente - buurt (burgers,
bedrijven en onderwijs), zowel vanuit de wens, het beleid als de noodzaak. Sport & Zaken levert hier
graag een bijdrage aan door te participeren in de Sportimpuls. In maart 2013 heeft Sport & Zaken
aangekondigd dat vijf lokale Sportimpuls-projecten door hen ondersteund zouden worden. Sport &
Zaken heeft daar criteria voor opgesteld en een long-list gemaakt van lokale Sportimpuls-projecten die
mogelijk interessant zijn. Volgens opgave van Sport & Zaken zijn deze benaderd. In een gemeente zijn
drie van dergelijke projecten geïdentificeerd met als doel samen met een bedrijfspartner hulp te
bieden. Deze partner trok zich echter na enige tijd terug. In twee andere gemeenten wordt bij twee
Sportimpulsprojecten hulp geboden. De betreffende cases zijn beschreven in het eerder genoemde
magazine ‘Publiek-private Samenwerking, resultaat of risico’. In dit magazine zijn meerdere cases en
columns te vinden vanuit Sport & Zaken over dit thema. In samenwerking met NISB is in november 2014
gestart met het in kaart brengen van alle informatie over PPS op het gebied van participatie. Deze
informatie, zowel gericht op de sport als het bedrijfsleven, zal naar verwachting in het eerste kwartaal
van 2015 worden gepubliceerd. In samenwerking met ZonMW zal Sport & Zaken wederom een aantal
goedgekeurde Sportimpulsprojecten uit de derde ronde benaderen voor ondersteuning.

98

56

www.convenantgezondgewicht.nl

57

De werkwijze van Sport & Zaken is gebaseerd op het gemakkelijk maken van de gezonde
en veilige beweegkeuze voor de werknemers. Sport & Zaken heef hiervoor in
samenwerking met sportbonden een Bedrijfssport-Menukaart ontwikkeld. Momenteel
fungeert Sport & Zaken nog als matchmaker tussen de vraag van het bedrijf en het
bedrijfssportprogramma van de sportbonden. Binnen de komende drie jaar zal de nu
nog vooral uitvoerende rol zich meer moeten ontwikkelen naar een adviserende rol
richting het bedrijfsleven. VNO-NCW en MKB-Nederland zullen bedrijven informeren over
succesvolle voorbeelden van bedrijfssport en vitaliteitsprogramma’s via het loket Sport &
Zaken.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

5.

Kernindicatoren, overig onderzoek en samenhang beleid
In de afgelopen jaren is er steeds meer bekend geworden over de resultaten van Sportimpulsprojecten
en de inzet van buurtsportcoaches. Doordat er veel verstorende effecten bestaan, zoals andere
interventies en landelijke trends, blijft het moeilijk om een direct verband te leggen tussen het werk
dat op lokaal niveau gedaan wordt en eventuele veranderingen in de landelijke cijfers over de sport- en
beweegdeelname. Echter, gegeven de inzet van het programma SBB en de manier waarop dit past
binnen een breder scala aan interventies om de sport- en beweegdeelname te verhogen, blijft het
relevant om de landelijke trends in de gaten te houden. In paragraaf 5.1 besteden we daarom wederom
aandacht aan een aantal relevante kernindicatoren ten aanzien van sport- en beweegdeelname. In
paragraaf 5.2 zijn de resultaten opgenomen van vragen die hebben meegelopen in twee landelijke
monitors van het Mulier Instituut (Nationaal SportOnderzoek, meting Verenigingspanel). Daarnaast
besteden we aandacht aan uitkomsten van overig relevant onderzoek. In paragraaf 5.3 gaan we
vervolgens in op de samenhang van het programma SBB met het VSK-programma en de Onderwijsagenda
SBGL.

5.1

Kernindicatoren
In deze paragraaf wordt een aantal kernindicatoren besproken met betrekking tot sport en bewegen. De
keuze van de indicatoren is in 2013 tot stand gekomen in samenspraak met het ministerie van VWS en
sluit aan bij de recent verstuurde kamerbrief over de kennis- en innovatieagenda sport en de daarin
genoemde kernindicatoren (Ministerie van VWS, 2014).58 In de SBB Monitor van 2013 is voor het
beschrijven van de sport- en beweegdeelname gebruikgemaakt van cijfers uit OBiN (Ongevallen en
Bewegen in Nederland)59 en het Trendrapport Bewegen en Gezondheid 2010/2011 (Hildebrandt et al.,
2013). Met de tijdreeksgegevens uit OBiN (2006-2014) is het mogelijk om trends in het sport- en
beweeggedrag van de Nederlandse bevolking weer te geven. In dit hoofdstuk gebruiken we voor
ontwikkelingen in de tijd dan ook OBiN. Aangezien OBiN na 2014 ophoudt te bestaan, presenteren we
daarnaast ook nieuwe cijfers afkomstig uit de Vrijetijdsomnibus 2012 (SCP/CBS 60 en de

58

Zie http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2014/10/23/kamerbrief-over-kennis-en-innovatieagendasport.html

59

Ongevallen en Bewegen in Nederland (OBiN) is een continu uitgevoerde enquête naar
ongevalletsels en sportblessures, sportparticipatie en bewegen in Nederland. Dit
onderzoek, jaarlijks uitgevoerd onder ruim 11.000 Nederlanders, levert een totaalbeeld
van de ongevals- en blessureproblematiek voor alle medisch en niet-medisch behandelde
letsels. OBiN is een samenwerkingsverband tussen VeiligheidNL, TNO Kwaliteit van
Leven, Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid en het Mulier Instituut.
OBiN stopt na 2014.

60

De Vrijetijdsomnibus (VTO) is opgezet na het beëindigen van het Aanvullend
Voorzieningengebruik Onderzoek (AVO) om ontwikkelingen in kernindicatoren voor
sport- en cultuurbeleid mee vast te stellen. Door een andere steekproeftrekking en
aanpassingen in de vragenlijst is het niet mogelijk de trend vanuit het AVO door te
trekken. Met de Vrijetijdsomnibus begint dan ook een nieuwe tijdreeks. De VTO wordt
tweejaarlijks uitgevoerd vanaf 2012 onder personen vanaf 6 jaar en heeft een
steekproefomvang van ruim 5.000 personen. In 2012 waren er ongeveer drieduizend
respondenten. Herhaling vindt plaats in 2014 en 2016.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

99

Gezondheidsenquête 2001-2013 (CBS).61 De nieuwe cijfers met betrekking tot de kernindicatoren sport
en bewegen worden begin 2015 gepubliceerd in de Rapportage Sport 2014 (Tiessen-Raaphorst, (red.)
2015, verwachte publicatie januari). In deze paragraaf en de rest van het rapport maken we ook gebruik
van de themawebsite van het RIVM over Sporten en Bewegen in Nederland (zie:
www.sportopdekaart.nl).

Beweegdeelname
Er bestaan verschillende sport- en beweegnormen waar mensen aan kunnen voldoen. De Nederlandse
Norm Gezond Bewegen (NNGB) maakt onderscheid tussen drie groepen. Mensen die jonger dan achttien
jaar zijn voldoen aan de norm wanneer ze dagelijks een uur matig intensieve lichamelijke activiteit
hebben (aerobics of met 8 km/uur hardlopen), waarbij de activiteiten minimaal twee maal per week
gericht moeten zijn op het verbeteren of handhaven van lichamelijke fitheid. Volwassenen (18-55 jaar)
voldoen aan de norm wanneer ze op minimaal vijf dagen van de week minstens een half uur matig
intensieve lichamelijke activiteit hebben (wandelen met minimaal 5 km/uur of 16 km/uur fietsen). De
derde en laatste groep, de 55-plussers, dienen minimaal vijf dagen van de week matig intensieve
lichamelijke activiteit te hebben (4 km/uur wandelen of 10 km/uur fietsen). Voor niet-actieven, met of
zonder beperking, is elke extra hoeveelheid lichaamsbeweging zinvol, onafhankelijk van intensiteit,
duur, frequentie en type. Een andere norm is de fitnorm. Om aan de fitnorm te voldoen dienen mensen
tenminste drie keer per week gedurende minimaal twintig minuten zwaar intensieve activiteiten te
ondernemen.
Uit de TNO-Monitor Bewegen en Gezondheid (onderdeel van OBiN) blijkt dat in 2013 ongeveer één op de
acht jongeren (12%) en drie procent van de volwassenen inactief was. Het percentage Nederlandse
jongeren dat aan de beweegnormen voldoet, fluctueert fors in de periode 2006-2013. In 2013 bereikt
het percentage jongeren dat aan de NNGB voldoet een dieptepunt (16%), maar wel voldoet ruim een
derde van de Nederlandse jongeren aan de fitnorm en iets minder dan de helft van de jongeren aan de
combinorm (45%). Het percentage volwassen Nederlanders dat aan de NNGB voldoet, is sinds 2006
stabiel rond de zestig procent, na een stijging in de jaren 2000-2006 van 44 procent naar 60 procent.
Van de volwassen Nederlanders voldoet in 2013 22 procent aan de fitnorm en ruim twee derde (69%) aan
de combinorm (Bernaards, 2014).62

Sportdeelname
Op basis van cijfers afkomstig uit de Gezondheidsenquête (CBS GE) doet 56 procent van de 12-79 jarigen
in 2013 wekelijks aan sport. In 2007 was dat 54 procent van de 12-79 jarigen (figuur 5.1, TiessenRaaphorst, (red.) 2015, verwachte publicatie januari). Als we kijken naar de RSO-norm van twaalf keer
per jaar sporten, dan voldoet volgens VTO 2012 (SCP/CBS) 75 procent van de 6-79 jarigen hieraan.

100

61

De Gezondheidsenquête van het CBS (GE) wordt jaarlijks uitgezet onder 15.000
personen vanaf 12 jaar, en heeft ongeveer tienduizend respondenten. De GE maakt ook
deel uit van de vierjaarlijkse Gezondheidsmonitor van de GGD’en, CBS en RIVM. In 2012
bestaat deze monitor uit gegevens die onder ruim 360.000 mensen van 19 jaar en ouder
zijn verzameld door het CBS en 28 GGD’en. In 2016 vindt de volgende meting plaats.

62

Zie https://www.tno.nl/media/4377/bewegen-in-nederland-2000-2013.pdf

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Omdat dit onderzoek in 2012 voor het eerst is afgenomen, kijken we voor de trend van de RSO-norm
naar de tijdreeks van OBiN (2007-2013).63
Uit cijfers afkomstig van OBiN (Collard & Pulles, 2014) blijkt dat de sportdeelname in Nederland in de
periode 2006-2013 redelijk stabiel is. De sportdeelname, op basis van minimaal twaalf keer per jaar,
schommelt in deze periode rond de 65 procent. Op basis van de nieuwste OBiN-cijfers van 2013 lijkt de
sportdeelname iets te zijn toegenomen: in 2013 deed 68 procent van de bevolking (6-79 jaar) minimaal
12 keer per jaar aan sport (figuur 5.1).
Figuur 5.1 Sportdeelname, Nederlandse bevolking, 2001-2013 (in procenten)
Sport minimaal 12 keer per jaar (OBiN, 6-79 jaar)
Wekelijkse sportdeelname (GE, 12-79 jaar)
100

80

60

40

20

0
2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Bron: OBiN (2006-2013) in Collard en Pulles (2014); CBS GE (2001-2013) in Tiessen-Raaphorst ((red.)
2015, verwachte publicatie januari), bewerking Mulier Instituut
In de Rapportage Sport 2014 (Tiessen-Raaphorst, (red.) 2015, verwachte publicatie januari) wordt
geconstateerd dat sociaal-economische verschillen hardnekkig blijven. Mensen met een lager
opleidingsniveau en een lager inkomen, maar ook mensen met een handicap of chronische aandoening
doen in 2013 nog steeds minder aan sport. Ook leeftijd is nog steeds een belangrijke verklarende
variabele voor sportdeelname. Uit cijfers van de CBS GE (2001-2013) blijkt dat jongeren vaker aan sport
doen dan ouderen. De wekelijkse sportdeelname van 50-64 jarigen en 65-79 jarigen is tussen 2001 en

63

In de verwachte Rapportage Sport 2015 (Tiessen-Raaphorst, (red.) 2015, verwachte
publicatie januari) wordt vermeld dat de uitkomst voor twaalf keer per jaar sporten op
basis van de VTO in 2012 hoger ligt dan op basis van cijfers uit OBiN voor dat jaar.
Mogelijk verklaringen zijn de respondentbenadering en genoemde takken van sport op
het toonblad. Volgende metingen van VTO in 2014 en 2015 zullen laten zien hoe de
trend zich ontwikkelt.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

101

2013 wel toegenomen (van 43% resp. 29% in 2011 naar 50% resp. 36% in 2013, niet in tabel). Bij 12-19
jarigen is deze gelijk gebleven (74% in 2013, niet in tabel). Uit OBiN blijkt verder dat de hoogste
sportdeelname is te vinden bij de leeftijdsgroep van 6 tot en met 11 jaar (91% sport minstens twaalf
keer per jaar, 84% wekelijks, niet in tabel, zie Collard en Pulles, 2014).64 Uit de CBS GE (2001-2013)
komt naar voren dat mannen iets vaker wekelijks aan sport doen dan vrouwen (58% resp. 53%, niet in
tabel). Wat betreft opleidingsniveau zijn de verschillen ten opzichte van 2001 groter geworden. Meer
hoger opgeleiden zijn aan sport gaan doen (69% sport in 2013 wekelijks ten opzichte van 29% in 2001,
niet in tabel, zie Tiessen-Raaphorst, (red.) 2015, verwachte publicatie januari). Voor middelbaar en
lager opgeleiden is dit niet het geval.

Regionale verschillen in sportdeelname
Op basis van gegevens uit OBiN is te zien dat er aanzienlijke regionale verschillen bestaan in de
sportdeelname.65 De sportdeelname is in 2012-2013 het hoogst in Zuidoost Friesland (73%) en het laagst
in Zeeuwsch-Vlaanderen (50%) (kaart 5.1). De regio’s met de grootste stijging in sportdeelname tussen
de periode 2010-2011 en 2012-2013 (niet op kaart) zijn Midden-Noord-Brabant (van 59% naar 70%) en
Noord-Overijssel (van 65% naar 72%). De sterkste dalers zijn Delfzijl en omgeving (van 68% naar 60%) en
Zuidoost-Drenthe (van 69% naar 62%).

102

64

In CBS GE is de leeftijdsgroep jonger dan 12 jaar niet meegenomen.

65

Voor de vergelijking zijn jaren samengenomen, 2010-2011 en 2012-2013.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Kaart 5.1 Sportdeelname, 12 keer per jaar, 2012-2013 per COROP-regio

Bron: OBiN (2012-2013), bewerking Mulier Instituut

Mensen met een handicap
De CBS GE (2001-2013) bevat ook cijfers over de sportdeelname van mensen met een lichamelijke
handicap. In de vorige SBB Monitor uit 2013 (De Jong et al., 2013) zijn cijfers overgenomen uit de
rapportage (On)beperkt Sportief 2013 (Von Heijden, Van den Dool en Van Lindert, 2013) over de sporten beweegdeelname van verschillende groepen mensen met een handicap. Alleen voor de doelgroep
mensen met een lichamelijke handicap (motorisch, auditief en visueel samengenomen) zijn nieuwe
cijfers op basis van de CBS GE beschikbaar. Ook deze worden gepubliceerd in de verwachte Rapportage
Sport 2014. In 2013 is 34 procent van de mensen met een matige of ernstige lichamelijke handicap
wekelijks sportief actief. Voor mensen zonder handicap is dat 63 procent. Er is wel een positieve

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

103

ontwikkeling ten opzichte van 2001, toen deed 29 procent van hen wekelijks aan sport. De trendlijn
vertoont echter wel schommelingen.66
Figuur 5.2 Wekelijkse sportdeelname mensen met een lichamelijke beperking, 12-79 jaar,
naar mate van de handicap, 2001-2013 (in procenten)
Geen handicap

Licht handicap

Matig/ernstig handicap

100

80

60

40

20

0
2001

2003

2006

2009

2012

2013

Bron: CBS GE (2001-2013), in Tiessen-Raaphorst, (red.) 2015, verwachte publicatie januari), bewerking
Mulier Instituut

Sport en bewegen in relatie tot leefbaarheid van de buurt
Volgens Tiessen-Raaphorst ((red.) 2015, verwachte publicatie januari) is er een verband tussen
leefbaarheid van een buurt en het aandeel inwoners dat sport en beweegt in de vrije tijd (wandelen,
fietsen en sporten). Hoe leefbaarder de buurt, hoe hoger de sport- en beweegdeelname. Zie ook
paragraaf 3.2 waar we de locatie van Sportimpulsprojecten in verband hebben gebracht met de
leefbaarheid van buurten.

Lidmaatschap sportverenigingen
Op basis van VTO 2012 (SCP/CBS) is een derde (33%) van de bevolking van 6-79 jaar lid van een
sportvereniging. Van de sporters is 43 procent lid (Tiessen-Raaphorst, (red.) 2015, verwachte publicatie
januari).
Als gekeken wordt naar de trendreeks van OBiN (2006-2013) valt op dat hierin weinig verandering is
waar te nemen (figuur 5.3). Het lidmaatschap bij jongeren tot en met 17 jaar is toegenomen, bij
volwassenen is deze stabiel gebleven (Collard en Pulles, 2014).

66

104

Cijfers op de trendlijn wijken iets af van die gepubliceerd in de rapportage (On)beperkt
Sportief 2013 vanwege een iets andere definitie voor mensen zonder handicap en een
verdere uitsplitsing naar de aard van de handicap (auditief, visueel en motorisch). De
trend zelf geeft wel eenzelfde ontwikkeling.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 5.3 Lidmaatschap van een sportvereniging, bevolking 6-79 jaar (in procenten)
Totale bevolking (6 t/m 79 jaar)

Jeugd (6 t/m 17 jaar)

Volwassenen (18 t/m 49 jaar)

Ouderen (50 t/m 79 jaar)

2007

2010

100

80

60

40

20

0
2006

2008

2009

2011

2012

2013

Bron: OBiN (2006-2013) in Collard en Pulles (2014), bewerking Mulier Instituut
Uit VTO 2012 (SCP/CBS) blijkt verder dat een groot deel van de bevolking alleen of in ongeorganiseerd
verband sport (50%) of in een zelfgeorganiseerde groep van vrienden of kennissen (38%, niet in tabel).
Achttien procent sport bij een fitnesscentrum of commerciële sportaanbieder (zoals een zwembad,
manege, skihal, etc.) en veertien procent is actief in een ander verband (zoals via sociaal-cultureel
werk, bedrijfssport, schoolsport, een sportvakantie, etc.). Alles bij elkaar sport 45 procent van de
bevolking van 6-79 jaar in georganiseerd verband, als lid van een sportvereniging of als klant van een
commerciële sportaanbieder (Tiessen-Raaphorst, (red.) 2015, verwachte publicatie januari).

Sporters met een fysieke beperking of chronische aandoening
Sporters met een fysieke beperking of chronische aandoening zijn minder vaak lid van een
sportvereniging (32%) dan sporters zonder beperking of chronische aandiening (47%). Sporters met
beperkingen die zich matig of ernstig belemmerd voelen in de sport zijn nog iets minder vaak lid van
een sportvereniging (24%) dan sporters met een beperking die geen of weinig last ervaren (39%). De
eerste groep sport vaak in een ander verband (27%) zoals via het medische circuit (Tiessen-Raaphorst,
(red.) 2015, verwachte publicatie januari).

Ledencijfers sportbonden
Een andere bron voor de indicator lidmaatschap zijn de ledentalcijfers van bij NOC*NSF aangesloten
sportbonden. Uit de Sportbonden Monitor 2013 (NOC*NSF, 2014) hebben de bij NOC*NSF aangesloten
sportbonden ongeveer 4,7 miljoen leden.67 De ledentallen in 2013 zijn gebaseerd op basis van KISS
(Kennis en Informatie Systeem Sport).

67

Van de 76 aangesloten sportbonden zijn de gegevens van 69 sportbonden hierin
beschikbaar.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

105

Meer dan de helft van de sportbonden (41) heeft volgens NOC*NSF (2014) in het afgelopen jaar te maken
gehad met een daling in ledental. Negen bonden behorende tot de grootste dalers hebben met een
structureel dalend ledental te maken (tennis, gymnastiek, watersport, ski, badminton, volleybal, darts,
korfbal en handbal). Verder blijkt dat over een langere periode maar een deel van de sportbonden erin
slaagt om te groeien in ledental. Dertig sportbonden kregen in de afgelopen vier jaar meer leden.
Sportbonden waarbij loop- en fietssporten vertegenwoordigd zijn groeien allemaal in ledental. De
grootste stijgers in aantallen zijn golf, schaatsen, voetbal, wandelen, hockey, triathlon, toerfietsen,
basketbal, KNBLO-NL en wielrennen. Allen hebben minimaal meer dan tienduizend leden erbij gekregen
tussen 2009 en 2013.

5.2

Overig onderzoek
In deze paragraaf bespreken we overig onderzoek dat op een of andere wijze relevant is voor of
betrekking heeft op het programma SBB.

Tevredenheid sportaccommodaties en bewegen in de buurt
Het Nationaal SportOnderzoek (NSO) is een initiatief van het Mulier Instituut en is ontwikkeld om diverse
aspecten van sportbeoefening en –betrokkenheid van de Nederlandse bevolking in kaart te brengen. In
2012 is gevraagd hoe belangrijk mensen het vinden dat de overheid zorgt voor goed bereikbare,
betaalbare en kwalitatief goede sportaccommodaties. Tevens is gevraagd naar de tevredenheid van
mensen op deze aspecten voor sportaccommodaties in de buurt.
In figuur 5.4 is terug te zien dat 82 procent van de ondervraagden het belangrijk vindt dat de overheid
zorgt voor betaalbare sportaccommodaties, ten opzichte van 79 procent die kwalitatief goede
sportaccommodaties belangrijk vindt en 76 procent die bereikbare sportaccommodaties belangrijk
vindt. Voor elk onderdeel geldt dat meer dan drie van de vier ondervraagden dit belangrijk tot zeer
belangrijk vinden.

Figuur 5.4 Belang dat overheid zorgt voor bereikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van
sportaccommodaties voor mensen in Nederland, bevolking 15-80 jaar (in procenten)
(zeer) Belangrijk

Neutraal

(zeer) Onbelangrijk

100
82

79

80

76

60
40
20

20

18

14
2

3

2

0
Betaalbare sportaccommodaties

Kwalitatief goede
sportaccommodaties

Bereikbare sportaccommodaties

Bron: NSO (2012), Mulier Instituut

106

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Met betrekking tot de tevredenheid valt een ander beeld te zien op de drie thema’s. Over de
bereikbaarheid zijn de meeste ondervraagden tevreden (65%). Iets meer dan de helft van de
ondervraagden (53%) is tevreden over de kwaliteit van sportaccommodaties in Nederland. Slechts 34
procent van de ondervraagden is tevreden over de betaalbaarheid van sportaccommodaties. 21 procent
is ontevreden over de betaalbaarheid (figuur 5.5).

Figuur 5.5 Tevredenheid over bereikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van
sportaccommodaties in de buurt in Nederland, bevolking 15-80 jaar (in procenten)
(zeer) Tevreden

Neutraal

(zeer) Ontevreden

100

80
65
60

53

40

34

33

38

24

21

20
7

5

0
Bereikbaarheid

Kwaliteit

Betaalbaarheid

Bron: NSO (2012), Mulier Instituut
In het Nationaal SportOnderzoek van 2013 zijn andere aspecten van sporten in de buurt bevraagd (figuur
5.6). Zo is er gevraagd in hoeverre mensen tevreden waren over de mogelijkheden om in de buurt te
wandelen en te fietsen. Van alle ondervraagden geeft 87 procent aan dat zij (zeer) tevreden zijn over
de wandel- en fietsmogelijkheden in de buurt. Een minder grote groep is (zeer) tevreden over de
mogelijkheden om kinderen veilig te laten spelen in de buurt (67%) of een balletje te trappen (58%). In
het onderzoek worden ook enkele stellingen voorgelegd over sportverenigingen in de buurt.
Belangrijkste resultaten hierbij waren dat 51 procent van de ondervraagden de sportverenigingen als
belangrijke ontmoetingsplekken ziet. Daarentegen geeft veertig procent van de ondervraagden aan
nooit iets te merken van sportverenigingen in de buurt. Met de stelling ‘De sportverenigingen in mijn
buurt zorgen voor overslast’ was men het minst vaak eens (7%). In algemene zin lijken de ondervraagden
op basis van deze gegevens tevreden over de mogelijkheden om te kunnen bewegen in de eigen buurt.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

107

Figuur 5.6 Tevredenheid over verschillende mogelijkheden om activiteiten in de buurt te
ondernemen, bevolking 15-80 jaar (in procenten)

Een stukje te wandelen (een half uur tot 2 uur)

87

Een eindje te fietsen (een half uur tot 2 uur)

87

Kinderen veilig buiten te laten spelen

67

Een balletje te trappen

58
0

20

40

60

80

100

Bron: NSO (2013), Mulier Instituut

Bekendheid projecten om sporten en bewegen in de buurt te bevorderen
Via het Nationaal SportOnderzoek (NSO) zijn in het kader van de SBB Monitor voorjaar 2014 ook
gegevens verzameld over de bekendheid met projecten om sporten en bewegen in de buurt te
bevorderen.68 Dergelijke activiteiten kunnen variëren van zaklopen op Koningsdag tot een
hardloopevenement met een professionele uitstraling. Vaak worden deze activiteiten georganiseerd
door buurtbewoners of lokale (sport)verenigingen, maar ook professionals zoals buurtsportcoaches
organiseren en stimuleren dergelijke activiteiten. Om bewoners via wijkgerichte activiteiten te laten
sporten en bewegen is het noodzakelijk dat zij bekend zijn met activiteiten die onder andere door
buurtsportcoaches georganiseerd worden. Los daarvan is het wenselijk dat zij zich tot dergelijke
activiteiten aangetrokken voelen. Via een bevolkingsonderzoek is het echter ingewikkeld om uit te
zoeken wie de activiteiten organiseren. Wat wel verondersteld wordt, is dat met de extra inzet van
professionals meer sportactiviteiten in buurten te verwachten zijn. Door dit bevolkingsonderzoek in de
komende jaren te herhalen moet achterhaald kunnen worden of de bevolking in de loop der jaren meer
sportieve activiteiten in de eigen buurt waarneemt.
Een aanzienlijk deel van de buurtbewoners geeft aan niet te weten of er sportieve activiteiten in hun
buurt waren (31%, zie tabel 5.1). Negen procent van de buurtbewoners geeft aan te weten dat er geen
sportieve activiteiten in hun buurt georganiseerd zijn. De overige zestig procent van de buurtbewoners
weet wel dat er in de afgelopen twaalf maanden een of meer sportieve activiteiten in hun buurt zijn
georganiseerd. Wandelingen, fietstochten en hardloopevenementen in de buurt zijn het meest bekend,
maar ook proeflessen en toernooien weet meer dan een vijfde te noemen. Sportieve activiteiten vanuit
een wijkcentrum of speeltuin zijn bij vijftien procent van de bevolking bekend. De mensen die bekend
zijn met een of meer activiteiten in hun buurt is gevraagd waar zij of hun kinderen aan hebben
deelgenomen. Uit de resultaten blijkt dat zeventig procent van de mensen die bekend zijn met
sportactiviteiten in de buurt niet heeft deelgenomen aan de activiteiten. Omgerekend betekent dit dat

68

108

De vragen zijn voorgelegd aan 1.600 mensen van 16 tot 80 jaar via een internetpanel.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

achttien procent van de bevolking heeft geparticipeerd in een buurtactiviteit. Kinderen lijken vaker
deel te nemen aan sportieve activiteiten in de buurt.
Vrouwen en jongvolwassenen zijn wat meer bekend met buurtactiviteiten. Mensen die in hun leven
eigenlijk nog nooit gesport hebben en mensen die geen enkele dag normactief zijn, gaven vaker aan dat
er geen activiteiten in de buurt zijn of dat zij dat niet wisten. Mensen die volgens een
buurtindelingssysteem (Leefbaarometer 2012) in een (zeer) positief gewaardeerde buurt wonen,
noemen vaker een sportieve buurtactiviteit dan mensen die in een minder gewaardeerde buurt wonen.
Opvallend is dat bewoners van niet stedelijke gebieden, het platteland, vaker een of meer
sportactiviteiten in hun buurt noemen dan bewoners van verstedelijkte gebieden (75%). Naarmate de
stedelijkheid toeneemt, neemt de bekendheid af (tot 43% voor zeer sterk stedelijke gebieden). Het
verschil komt vooral door fietstochten, wandeltochten en toernooien die op het platteland vaker
worden georganiseerd. Dit geldt ook voor proeflessen en activiteiten van lokale instellingen. Zo
organiseren wijkcentra en speeltuinen op het platteland beduidend vaker een activiteit dan wijkcentra
en speeltuinen in een zeer sterk verstedelijkt gebied (niet in tabel).

Tabel 5.1 Bekendheid en deelname aan sport- en beweegactiviteiten in of vanuit de buurt in
de afgelopen twaalf maanden, bevolking 16-80 jaar (procenten)

Bekendheid

Deelname

Deelname
van mijn
kind(eren)

1.620

980

375

Wandeling zoals avondvierdaagse

45

14

24

Fietstocht

30

9

5

Hardloopevenement

33

6

9

Toernooi (o.a. stratenvolleybaltoernooi, voetbaltoernooi)

22

5

15

Proefles, wedstrijdjes bij sportvereniging of sportschool

24

4

14

Activiteit bij sportveldje (o.a. Cruijff Court)

9

0

4

Sportieve activiteit wijkcentrum/buurthuis/speeltuin

15

1

7

Sportieve activiteit van een school bedoeld voor de buurt

10

1

7

Sportieve activiteit kinderopvang voor de buurt (buitenschools)

4

0

3

Sportieve activiteit zorginstelling/arts/fysiotherapeut voor de buurt

4

1

0

Sportieve activiteit van bedrijf of winkel

3

0

1

Andere sport- en beweegactiviteiten

2

1

1

Geen van deze

9

70

54

Weet ik niet

31

Ongewogen aantal

Bron: NSO (2014), Mulier Instituut
De meeste sportieve buurtactiviteiten zijn volgens kenners van deze activiteiten voor iedereen bedoeld
(77%; niet in tabel). Een kwart is volgens hen (ook) voor kinderen bedoeld en elf procent van de
activiteiten voor ouderen. Slechts een enkeling noemt activiteiten voor specifieke doelgroepen zoals
mensen met een beperking, minderheden en mensen met sociale of financiële achterstanden. In zeer
sterk stedelijke gebieden en in minder positief beoordeelde wijken liggen de percentages voor deze
groepen wat hoger.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

109

De wijkbewoners blijven via kranten, aanplakbiljetten, folders, websites en de lokale televisie op de
hoogte van het merendeel van de sportieve activiteiten. Daarnaast raakt een kwart op de hoogte via
nabije bekenden en zeventien procent via buurtgenoten. De helft (51%) is tevreden over de
mogelijkheden om in de buurt deel te nemen aan sport- en beweegactiviteiten. Slechts zes procent is
ontevreden. Bijna vier op de tien mensen denkt in de toekomst aan sportieve activiteiten in de buurt te
zullen deelnemen. Bij mensen die geen enkele dag van de week aan de beweegnorm voldoen en mensen
die nooit echt aan sport hebben gedaan, is dit percentage een stuk lager. Tevens is mensen gevraagd in
welke mate zij het gevoel hebben dat er in de afgelopen vier jaar meer, evenveel of minder sportieve
activiteiten in of vanuit de buurt georganiseerd zijn. De helft van de ondervraagden geeft aan hier geen
idee van te hebben (zie figuur 5.7) Bijna een derde geeft aan dat het aanbod min of meer gelijk is
gebleven. Per saldo denkt twaalf procent van de bevolking dat er meer aanbod is en zeven procent dat
er minder aanbod is.

Figuur 5.7 Ontwikkeling aanbod van georganiseerde sport- en beweegactiviteiten in of
vanuit uw buurt in de afgelopen vier jaar, bevolking 16-80 jaar (in procenten)

7

(sterk) Gedaald
31
50

Gelijk gebleven
(sterk) Gestegen
Weet niet

12

Bron: NSO (2014), Mulier Instituut
Een op de vijf buurtbewoners ervaart omstandigheden waardoor het minder aantrekkelijk is om te
sporten en bewegen in de buurt (niet in tabel). Van alle ondervraagden noemt zeven procent als
omstandigheid dat er geen leuke activiteiten om te sporten en bewegen in de buurt worden
georganiseerd. Jongeren noemen deze reden vaker dan andere groepen (15%). Een onderscheid naar
wijkkwaliteit lijkt daarbij niet aanwezig.

Sportdeelname van kinderen in armoede
In februari 2014 heeft het Mulier Instituut in opdracht van het ministerie van VWS een verkenning van
literatuur en interviews gedaan rondom het thema sportdeelname van kinderen in armoede
(Reijgersberg en Van der Poel, 2014). Uit de literatuur is bekend dat in 2012 11,4 procent van de
kinderen in Nederland leeft in een huishouden waar onvoldoende geld is om aan sport te kunnen
deelnemen (zie ook kaart 5.2). De armoede is sterk geconcentreerd in de grote steden, Zuid-Limburg en
delen van de noordelijke provincies. Kinderen in arme gezinnen zijn minder vaak lid van een

110

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

sportvereniging en zitten minder vaak op zwemles dan kinderen in welvarende gezinnen. De beperkte
financiële middelen in gezinnen zijn een belangrijke belemmering voor het niet-sporten van kinderen in
armoede. In praktijk is deze risicofactor nauw verweven met omstandigheden binnen het gezin, zoals de
gezinssamenstelling, leeftijd van de kinderen, afkomst, opleiding en een gebrekkige sociale participatie
van de ouders. 88 procent van de Nederlandse gemeenten heeft specifieke aandacht voor de situatie
van kinderen in armoede. Van deze gemeenten kennen er ruim negen op de tien maatregelen om de
deelname aan sport en cultuur te bevorderen. De belangrijkste aanbevelingen voor lokaal beleid zijn
kinderen via wijkcentra, verenigingen en scholen te benaderen, de ondersteuning direct aan kinderen
ten goede te laten komen, ouders te betrekken bij het stimuleren van sportdeelname, te voorzien in
een toereikend sportaanbod dat aansluit op de wensen van de doelgroep, het benutten van kansen van
publiek-private samenwerking en het verbeteren van de samenwerking tussen betrokken gemeentelijke
afdelingen om de sportdeelname te verhogen. De belangrijkste aanbevelingen voor het landelijke beleid
zijn het stimuleren van verschillende zaken bij gemeenten, waaronder de kennisontwikkeling van
kinderparticipatie, integrale beleidsontwikkeling, brede visie op kinderarmoede en publiek-private
samenwerking. Ook het structureel vrijhouden van geld voor de bestrijding van kinderarmoede en het
beschikbaar stellen van extra middelen voor maatschappelijke organisaties worden als belangrijke
aanbevelingen meegegeven.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

111

Kaart 5.2 Kinderen in armoede 2012, percentage 0- tot en met 17-jarigen dat in een
uitkeringsgezin leeft, per gemeente

Bron: Verwey-Jonker Instituut, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl
In 2013 zijn er in totaal 29.772 aanvragen voor een bijdrage uit het Jeugdsportfonds goedgekeurd (zie
kaart 5.3). De doelstelling van het Jeugdsportfonds is het bevorderen van sportdeelname van kinderen
in achterstandssituaties door het leveren van een financiële bijdrage (van maximaal 225 euro per kind
per jaar) aan sportattributen en contributiegelden.

112

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Kaart 5.3 Aanvragen Jeugdsportfonds 2013, per gemeente (in aantallen per 1.000)

Bron: Jeugdsportfonds, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl

Bekendheid van sportverenigingen met programma SBB
Het Mulier Instituut voert jaarlijks metingen uit bij het Verenigingspanel. In het Verenigingspanel zitten
ongeveer 1.200 sportverenigingen die representatief zijn voor de verenigingen in Nederland, die één of
twee keer per jaar vragenlijsten voorgelegd krijgen middels webenquêtes. In de periode van 3 april tot
16 juni 2014 is aan alle verenigingen uit het panel gevraagd om deel te nemen aan een onderzoek
waarin onder andere vragen gesteld zijn over de bekendheid van het programma SBB bij
sportverenigingen. Uiteindelijk konden de gegevens van 413 verenigingen gebruikt worden voor
onderzoek (een respons van bijna 36%). Hieronder bespreken we enkele relevante resultaten met
betrekking tot de bekendheid van het programma SBB bij sportverenigingen. Meer informatie over het

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

113

verenigingspanel is tevens terug te vinden op de website van het Mulier Instituut
(www.mulierinstituut.nl).
De helft van alle ondervraagde verenigingen geeft aan betrokken te zijn bij een sportstimuleringproject
van de gemeente of van een andere organisatie (48%, figuur 5.8). In 38 procent van de gevallen zijn
sportverenigingen betrokken bij sportstimuleringsprojecten van de gemeente en in negentien procent
van de gevallen zijn ze betrokken bij sportstimuleringsprojecten van andere organisaties. Het zijn
vooral grote verenigingen (vanaf 250 leden) die betrokken zijn bij sportstimuleringsprojecten (59%, niet
in tabel).

Figuur 5.8 Betrokkenheid vereniging bij sportstimuleringsprojecten van de gemeente of
andere organisaties, meer antwoorden mogelijk (in procenten, n=413)

Ja, andere organisatie

19

Ja, de gemeente

38

Nee

52
0

20

40

60

80

100

Bron: Verenigingspanel (voorjaar 2014), Mulier Instituut
Verenigingen is tevens gevraagd of zij bekend zijn met projecten uit het programma SBB en of zij
daarbij betrokken zijn (figuur 5.9). De vraag over de bekendheid van onderdelen uit het programma SBB
is gesteld aan alle ondervraagde verenigingen (gele staven in figuur). De vraag over de betrokkenheid
van verenigingen is alleen gesteld aan sportverenigingen die aangegeven hebben bekend te zijn met een
of meerdere van de projecten (rode staven in figuur). Zoals in figuur 5.9 te zien is, ligt het percentage
van de verenigingen dat bekend is met de projecten hoger dan het percentage van de verenigingen dat
ook daadwerkelijk betrokken is bij de verschillende projecten. Een derde van de verenigingen die
aangeeft bekend te zijn met de projecten is bij geen enkel project betrokken. De buurtsportcoach is het
meest bekende ‘project’ bij verenigingen, 44 procent van alle ondervraagde verenigingen is hiermee
bekend en veertig procent van alle verenigingen die bekend zijn met de regeling maakt ook gebruik van
buurtsportcoach.

114

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 5.9 Bekendheid verenigingen met projecten (n=413) en betrokkenheid verenigingen
bij projecten (basis verenigingen die bekend zijn met een of meer projecten), in het
afgelopen jaar, meerdere antwoorden mogelijk (in procenten)
Bekend met project

Betrokken bij project

100
80
60
44
40

40
31

33

28

24

23

20
0
Combinatiefunctionaris/
buurtsportcoach

Sportimpuls

Projecten rondom
sportiviteit en respect/
Veilig sportklimaat

Geen van deze

Bron: Verenigingspanel (voorjaar 2014), Mulier Instituut
Aan de verenigingen die betrokken zijn bij de Sportimpuls is gevraagd op welke manier zij betrokken
zijn geweest (zie figuur 5.10). 22 procent van deze verenigingen heeft zelf een plan toegewezen
gekregen en vijftien procent heeft zelf een plan ingediend dat is afgewezen. Het grootste deel van de
verenigingen (28%) heeft meegelift op een toegewezen plan van een andere partij. Dertien procent van
de verenigingen die betrokken zijn bij de Sportimpuls is meegelift op een niet toegewezen plan van een
andere partij en de overige 22 procent van de verenigingen is op een andere manier betrokken geweest
bij de Sportimpuls.

Figuur 5.10 Betrokkenheid verenigingen bij de Sportimpuls (basis verenigingen die
betrokken zijn bij Sportimpuls) (in procenten, n=69)
Mijn vereniging heeft een plan
toegewezen gekregen (n=15)
22

22
Mijn vereniging heeft een plan niet
toegewezen gekregen (n=11)

13

15

Mijn vereniging heeft meegelift op
een toegewezen plan van een
andere partij (n=19)
Mijn vereniging heeft meegelift op
een niet toegewezen plan van een
andere partij (n=9)

28

Anders (n=15)

Bron: Verenigingspanel (voorjaar 2014), Mulier Instituut

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

115

Naast de betrokkenheid bij de Sportimpuls is aan alle verenigingen gevraagd in hoeverre zij
belangstelling hebben om in het aankomende seizoen of jaar betrokken te worden of blijven bij
verschillende projecten en activiteiten (figuur 5.11). Verreweg de meeste verenigingen willen bij
sportstimuleringsprojecten van de gemeente of andere organisaties betrokken worden of blijven (44%).
Iets meer dan een derde van alle verenigingen geeft aan bij geen enkel project betrokken te willen
worden in het komende jaar of seizoen. Na de sportstimuleringsprojecten van gemeenten of andere
organisaties wordt de Sportimpuls het meest genoemd (25%), gevolgd door de buurtsportcoach (24%) en
projecten rondom sportiviteit, respect en een veilig sportklimaat (22%).

Figuur 5.11 Belangstelling verenigingen voor deelname aan, betrokken te blijven of worden
bij projecten/activiteiten in het komend jaar of seizoen, meer antwoorden mogelijk (in
procenten, n=413)

Sportstimuleringsprojecten van gemeente/
organisaties

44

Sportimpuls

25

Combinatiefunctionaris/ buurtsportcoach

24

Projecten rondom sportiviteit en respect/ veilig
sportklimaat

22

Geen enkele

35
0

20

40

60

80

100

Bron: Verenigingspanel (voorjaar 2014), Mulier Instituut
Tot slot is aan alle verenigingen die betrokken zijn bij een buurtsportcoach gevraagd welke taken de
buursportcoach vervult binnen de vereniging (figuur 5.12). Uit de resultaten blijkt dat verenigingen de
buurtsportcoach het meest inzetten om het netwerk te onderhouden, met name buiten de eigen sector
(47%). Ook beleidsontwikkeling (34%) en het verzorgen van trainingen en clinics (28%) worden veel
genoemd. De buurtsportcoach wordt het minst vaak ingezet voor verenigingsmanagement (6%) en wordt
binnen de ondervraagde verenigingen nooit ingezet voor de administratie. De manier waarop de
buurtsportcoach ingezet wordt, verschilt naar omvang van de vereniging. Bij zowel verenigingen die
minder dan 100 leden hebben als verenigingen die meer dan 250 leden hebben wordt het onderhouden
van het netwerk het meest genoemd (respectievelijk 41% en 49%, niet in figuur). Echter, bij
verenigingen met minder dan 100 leden zijn de overige belangrijkste taken coördinatie (35%) en het
organiseren van wedstrijden en toernooien (30%), terwijl dit bij verenigingen die meer dan 250 leden
hebben juist het verzorgen van trainingen en clinics (40%) en beleidsontwikkeling (39%) zijn.

116

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Figuur 5.12 Taken van combinatiefunctionaris/ buurtsportcoach in de vereniging (basis
verenigingen die betrokken zijn bij combinatiefunctionaris/ buurtsportcoach), meer
antwoorden mogelijk (in procenten, n=98)

Netwerk onderhouden

47

Beleidsontwikkeling

34

Trainingen/ clinics verzorgen

28

Organisatie van evenementen

21

Coördinatie

20

Begeleiding van trainers

14

Verenigingsmanagement

6

Administratie
Anders

12
0

20

40

60

80

100

Bron: Verenigingspanel (voorjaar 2014), Mulier Instituut

Sterkte en maatschappelijke functie sportverenigingen
Een van de landelijke doelstellingen die bij de start van de ‘Impuls brede scholen, sport en cultuur’ in
2008 door het ministerie van VWS zijn opgesteld betrof het ‘versterken van circa tien procent van de
sportverenigingen met het oog op hun maatschappelijke functie en de inzet van sportverenigingen voor
het onderwijs, de naschoolse opvang en de wijk’. Om na te gaan in welke mate aan deze en de overige
drie landelijke doelstellingen69 werd voldaan is in opdracht van het ministerie van VWS destijds gestart
met een outcomemonitor. Bij de monitor werd gebruikgemaakt van bestaand periodiek onderzoek. Voor
de doelstelling met betrekking tot het versterken van de verenigingen en hun maatschappelijke functie
is gebruikgemaakt van metingen bij het Verenigingspanel van het Mulier Instituut in 2007, 2009 en 2011.
Hierover is reeds eerder gerapporteerd (zie Von Heijden en Van Kalmthout, 2012 en Beth, Von Heijden
en Lucassen, 2011). De bestuurlijke partners van de impuls hebben destijds aangegeven wat zij onder
een sterke vereniging verstonden (zie Bestuurlijke afspraken Impuls brede scholen sport en cultuur,
december 2007). “Er is sprake van een sterke vereniging wanneer deze niet alleen in staat is om de
eigen leden te bedienen, maar zich ook te richten op het onderwijs, de naschoolse opvang, de wijk
en/of de (vaak kwetsbare) doelgroepen die in verhouding minder aan sport deelnemen”. Versterking
werd in deze context geïnterpreteerd als het versterken van de maatschappelijke functie van

69

Deze waren destijds ‘uitbreiding van het aantal brede scholen met een sport- en
cultuuraanbod’, ‘stimuleren van een dagelijks sport- en beweegaanbod op en rond
scholen’ en ‘bevorderen dat de jeugd tot 18 jaar vertrouwd raakt met een of meer kunsten cultuurvormen en het stimuleren van een actieve kunstbeoefening’.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

117

sportverenigingen. Om na te gaan in welke mate verenigingen aan deze definitie voldoen zijn in 2007 en
2008 twee sets van indicatoren ontwikkeld. Een voor de kracht van sportverenigingen, bestaande uit
zeven indicatoren (zie Van Kalmthout en Lucassen, 2008) en een voor de maatschappelijke functie van
sportverenigingen bestaande uit negen indicatoren (zie Van Kalmthout, de Jong en Lucassen, 2009).70
Deze indicatoren zijn opnieuw voorgelegd aan de verenigingen van het Verenigingspanel voorjaar 2014.
De resultaten en vergelijking met de eerder metingen in 2007, 2009 en 2011 zijn te vinden in tabel 5.2.

70

118

Voor sterkte zijn dit: groeiambitie, betaalde medewerkers, samenwerkingsverbanden,
eigen accommodatie en kantine, financiële positie, flexibele lidmaatschapsvormen en
nieuw sportaanbod. Voor maatschappelijke functie zijn dit: samenwerking met school,
NSO/BSO buurt/wijk, allochtone leden, leden met beperking, deelname aan
sportstimuleringsprojecten, huisregels op papier m.b.t.aanbod gezonde leefstijl,
stimuleren tot meer bewegen en tegengaan van overgewicht.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Tabel 5.2 Percentage van deelnemende verenigingen dat voldoet aan desbetreffende
indicator, meting 2007, 2009, 2011 en 2014 (in procenten)
2007

2009

2011

2014

n=756

n=580

n=539

n=413

Groeiambitie

55

52d

67

66

% ver. met eigen sportaccommodatie en kantine

39

42

43

44

Betaalde medewerkers in dienst

31

c

39

c

41

39

- sportver. werkt samen met andere organisatie(s)

80

84

87

90

- sportver. werkt samen met andere sportvereniging

b

63

b

64

b

63

60b

- gezond volgens eigen kwalificatie

65

64

62

65

Ontwikkelen van nieuw sportaanbod is speerpunt beleid

4

6

Ontwikkelt flexibelere lidmaatschapsvormen

Sterkte van de vereniging:

Samenwerkingsverbanden:

Financiële positie:

4

5

55

d

53

62

43

(Struct.) samenwerking met (brede) school

39b

40b

46b

49b

(Struct.) samenwerking met NSO/BSO

<1a

8b

12b

12b

- verenigingen met allochtone leden

55

62

62

66

- verenigingen met leden met een beperking

47

49

52

50

Vereniging weet specifieke groepen (waaronder allochtonen en
minder validen) goed te bereiken

13

23

29

34

11b

13b

12b

19

- betrokken bij sportstimuleringsproject

29

47c

34

48

- huisregels op papier m.b.t. gezonde leefstijl

29

25

36

29

33

36

Maatschappelijke functie:

Integratie van minderheden:

Leefbaarheid (achterstands)wijken:
- samenwerking met buurt/wijk/welzijnsorganisatie
Bevorderen volksgezondheid:

- aanbod gericht op gezondheidsbevordering
- taak stimuleren tot meer bewegen (eens)

56

52

55

59

- overgewicht tegengaan niet taak van sportver. (eens)

42

48

42

41

Bron: Meting verenigingspanel, 2007, 2009, 2011 en voorjaar 2014, Mulier Instituut
a er zijn slechts vijf verenigingen die deze vorm van samenwerking hebben aangegeven.
b deze percentages hebben alleen betrekking op de verenigingen die samenwerken.
c de vraagstelling was in 2007 iets anders.
d deze indicator is in 2009 niet gemeten, het gegeven percentage betreft 2008.
De groeiambitie van verenigingen is in 2011 en 2014 gestegen ten opzichte van 2007 en 2009. Sinds 2007
zijn steeds meer verenigingen samen gaan werken met andere organisaties. In 2014 werkte negentig
procent van de verenigingen samen met een of meer organisaties. Met name de samenwerking met
scholen, naschoolse/buitenschoolse opvang en buurt/wijk/welzijnsorganisaties is gestegen.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

119

De ontwikkeling dat verenigingen in toenemende mate bezig zijn met flexibelere lidmaatschapsvormen
lijkt zich niet door te zetten de laatste jaren.
Ten opzichte van 2007 is er een stijging van het aantal verenigingen met allochtone leden. Steeds meer
verenigingen geven aan dat zij specifieke doelgroepen goed weten te bereiken.
Er is bij verenigingen een toenemende belangstelling voor gezondheidsbevordering. De helft van de
verenigingen is betrokken bij sportstimuleringsprojecten en steeds meer verenigingsbestuurders zien
het stimuleren tot meer bewegen als een taak van de verenigingen. Daarnaast is er een lichte stijging
van het aantal verenigingen dat huisregels op papier heeft over gezonde leefstijl en een aanbod heeft
gericht op gezondheidsbevordering.
Of deze ontwikkelingen in de afzonderlijke items zich ook vertalen in de ontwikkeling van de kracht van
verenigingen en de maatschappelijke functie tonen de desbetreffende indicatoren (figuur 5.13 en figuur
5.14). Voor wat betreft de sterkte van de sportverenigingen is in 2014, evenals in 2011 het zwaartepunt
meer rond de twee en drie indicatoren komen te liggen ten opzichte van de voorgaande jaren (figuur
5.13). Het aantal sportverenigingen dat voldoet aan nul of vijf indicatoren is in 2014 verder afgenomen.
De gemiddelde score op de indicator sterke sportvereniging verandert niet.
Figuur 5.13 Percentage van verenigingen dat voldoet aan bepaald aantal indicatoren voor
sterke sportvereniging in jaren 2007, 2009, 2011en 201471
100

5
14

16

19

16
80

4
31
26

60

29

3

32

4
3

2,6

2,5
40

5

32

27

2,5

2,4
35

2
2

1
0

37

Gemiddelde
20

1
18

16

18

2009 (n=535)

2011 (n=493-515)

14

0

0
2007 (n=756)

2014 (n=385)

Bron: Meting verenigingspanel, 2007, 2009, 2011 en voorjaar 2014, Mulier Instituut

71

120

In 2007 en 2011 zijn dit zeven indicatoren: groeiambitie, betaalde medewerkers,
samenwerkingsverbanden, eigen accommodatie en kantine, financiële positie, flexibele
lidmaatschapsvormen en nieuw sportaanbod. In 2009 zijn groeiambitie en flexibele
lidmaatschapsvormen niet gemeten (dus vijf indicatoren). Vanwege de vergelijkbaarheid
worden hier alleen de vijf indicatoren meegenomen die in alle meetjaren zijn gemeten.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Wat betreft de maatschappelijke functie is een verschuiving naar 5 indicatoren en de categorie 6 t/m 9
indicatoren zichtbaar. Een derde van de verenigingen scoort op 5 t/m 9 indicatoren in 2014. In 2007 was
dit zestien procent. De gemiddelde score op de indicator voor maatschappelijke functie is verder
gestegen in 2014. De sterkte van verenigingen lijkt niet of nauwelijks te veranderen maar de
maatschappelijke functie lijkt wel te veranderen.
Figuur 5.14 Mate waarin verenigingen aan indicatoren voor maatschappelijke functie van
sportverenigingen voldoen in jaren 2007, 2009, 2011 en 2014 72
100

5

5

11

12

11

11

11
80
16

4
16

18
60

16

3,1

20
2,8

22

17
3,2

23

6 t/m 9

3,5
13

3

5
4
3

19

40

2
2

25

1
0

19

18

Gemiddelde

21

20

1
17

14

13

6

5

6

3

2007 (n=738)

2009 (n=580)

2011 (n=539)

2014 (n=410)

0

12
0

Bron: Meting verenigingspanel, 2007, 2009, 2011 en voorjaar 2014, Mulier Instituut

Buurtsportcoach en Sportimpuls
Op een aantal punten ten aanzien van sterkte en maatschappelijke functie zijn verschillen te zien
tussen verenigingen met en zonder buurtsportcoach (tabel 5.3). Ook zijn er verschillen tussen
verenigingen die al dan niet betrokken waren bij een aanvraag van de Sportimpuls. Dat een groot
verschil niet altijd significant is, heeft mogelijk te maken met het lage aantal verenigingen met een
buurtsportcoach.
De verenigingen waar een buurtsportcoach bij betrokken is, hebben significant vaker een groeiambitie
en betaalde medewerkers in dienst dan verenigingen zonder buursportcoach. Deze vergelijking geldt ook
voor verenigingen met en zonder Sportimpulsaanvraag.

72

In alle jaren zijn dit negen indicatoren

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

121

Een significant hoger percentage verenigingen met een buurtsportcoach werkt samen met andere
sportverenigingen, een of meer scholen en organisatie(s) voor NSO/BSO. Dit geldt ook voor verenigingen
die betrokken zijn bij een aanvraag Sportimpuls ten opzichte van verenigingen zonder betrokkenheid bij
Sportimpulsaanvraag.
Het percentage verenigingen met allochtone leden ligt hoger onder de verenigingen waarbij een
buurtsportcoach betrokken is en verenigingen die betrokken zijn bij Sportimpulsaanvraag. Verenigingen
die betrokken zijn bij een Sportimpulsaanvraag geven ook vaker aan specifieke groepen te bereiken.
Verenigingen met een buurtsportcoach zijn vaker betrokken bij sportstimuleringsprojecten. Ook zien zij
het vaker als taak van de vereniging om overgewicht tegen te gaan en is er meer aanbod voor
gezondheidsbevordering. Dit geldt ook voor verenigingen die betrokken zijn bij een Sportimpulsaanvraag
ten opzichte van verenigingen zonder aanvraag.
In lijn met de geconstateerde verschillen op met name de items die te maken hebben met de
maatschappelijke functie van verenigingen, scoren verenigingen met een buurtsportcoach en
verenigingen die betrokken zijn bij een Sportimpulsaanvraag hoger op de indicator voor
maatschappelijke functie. Zij zijn actiever bezig met hun maatschappelijke functie dan de verenigingen
zonder buurtsportcoach en verenigingen zonder Sportimpulsaanvraag. De indicator voor sterke
verenigingen laat nauwelijks een verschil in gemiddelde score zien tussen verenigingen met en zonder
buurtsportcoach. De verenigingen met een Sportimpulsaanvraag scoren wel hoger op deze indicator dan
de verenigingen zonder aanvraag.

122

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Tabel 5.3 Percentage van deelnemende verenigingen dat voldoet aan desbetreffende
indicator, meting 2014, uitgesplitst naar aanwezigheid combinatiefunctionaris/
buurtsportcoach en betrokkenheid bij Sportimpulsaanvraag (in procenten)
totaal

Zonder
cf/bsc

Met
cf/bsc

Geen SI
aanvraag

Met SI
aanvraag

n=413

n=338

n=75

n=359

n=54

Groeiambitie

66

63

76*

63

82*

% ver. met eigen sportaccommodatie en
kantine

44

43

49

42

56

Betaalde medewerkers in dienst

39

37

48*

36

57*

- sportver. werkt samen met andere
organisatie(s)?a

90

88

100

88

100

- sportver. werkt samen met andere
sportvereniging

60

57

73*

59

68

- gezond volgens eigen kwalificatie

65

66

61

66

56

Ontwikkelen van nieuw sportaanbod is
speerpunt beleid

5

5

6

5

8

Ontwikkelt flexibelere lidmaatschapsvormen 43

42

50

43

48

Gemiddelde score indicator sterkte
vereniging
Maatschappelijke functie:

2,5

2,4

2,6

2,4

2,8*

(Struct.) samenwerking met (brede) schoola

49

44

70*

46

63*

(Struct.) samenwerking met NSO/BSOa

12

10

22*

10

23*

66

63

78*

62

89*

- verenigingen met leden met een beperking 50
Vereniging weet specifieke groepen
34
(waaronder allochtonen en minder validen)
goed te bereiken

50

54

50

54

32

41

32

47*

19

16

29*

16

35*

- betrokken bij sportstimuleringsproject

48

41

77*

42

86*

- huisregels op papier m.b.t. gezonde
leefstijl

36

34

43

33

51*

aanbod gericht op
gezondheidsbevordering

36

33

49*

33

55*

- taak stimuleren tot meer bewegen (eens)

59

56

69*

57

68

- overgewicht tegengaan niet taak van
sportver. (eens)

41

44

27*

43

23*

Gemiddelde score indicator
maatschappelijke functie vereniging

3,5

3,2

5,0*

3,3

5,2*

Sterkte van de vereniging:

Samenwerkingsverbanden

Financiële positie:

Integratie van minderheden
- verenigingen met allochtone leden

Leefbaarheid (achterstands)wijken
- samenwerking met
buurt/wijk/welzijnsorganisatiea
Bevorderen volksgezondheid

Bron: Verenigingspanel (voorjaar 2014), Mulier Instituut
* De percentages van verenigingen met en zonder combinatiefunctionaris en met en zonder aanvraag SI zijn
significant afwijkend (p<0.05) ten opzichte van elkaar. a. Deze percentages hebben alleen betrekking op de
verenigingen die samenwerken.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

123

5.3

Samenhang andere programma’s
In de Bestuurlijke afspraken Sport en Bewegen in de Buurt (18 september 2014) is opgenomen dat het
programma SBB duidelijke raakvlakken heeft met onder andere de Onderwijsagenda Sport, Bewegen en
Gezonde Leefstijl (SBGL), de aanpak Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) en het actieplan Veilig
Sportklimaat. In deze paragraaf wordt kort ingegaan op deze programma’s en de (mogelijke)
verbindingen met het programma SBB.

Veilig sportklimaat
In het voorjaar van 2011 lanceerde minister Schippers het actieplan ‘Naar een veiliger
sportklimaat’ (VSK). Het programma maakte deel uit van het streven van het kabinet-Rutte I om
Nederland veiliger te maken. Het programma loopt tot en met 2016. Het actieplan wordt uitgevoerd
door NOC*NSF in samenwerking met de KNVB, de KNHB en de overige sportbonden, de VNG en de MOgroep en de betrokken ministeries. Met het programma is, tot en met 2016, 39 miljoen euro gemoeid.
Het doel van het actieplan is het tegengaan van geweld en intimidatie op en rond de sportvelden en het
creëren van een veilig sportklimaat waarin iedereen met plezier kan sporten. Het actieplan bestaat op
hoofdlijnen uit maatregelen gericht op:
excessen;
lokaal veiligheidsbeleid;
tuchtrecht;
gedragsregels;
spelregels;
vrijwilligers (scheidsrechters, sportbestuurders, trainers en coaches).
Het Mulier Instituut rapporteert jaarlijks over de voortgang van het VSK-programma. De eerste monitor
kwam uit in 2013 (Romijn, Van Kalmthout, Breedveld, Lucassen, 2013). Hieronder zijn enkele resultaten
overgenomen uit de monitor van 2014 (Romijn, Van Kalmthout en Breedveld, 2014).
Op dit moment zijn 4.448 verenigingen geregistreerd als afnemer van één VSK-product; 1.857
verenigingen namen twee of meer VSK-producten af. Het programma streeft naar 7.500 actieve
verenigingen.
Het aantal gedeclareerde Verklaringen Omtrent Gedrag (VOG) is in het afgelopen jaar verdubbeld
van 5.126 naar 10.251.
In de eerste maand meldden tweehonderd verenigingen zich aan voor TV-Sportplezier en had de
website ruim vijfduizend bezoekers.
Ruim achtduizend arbiters volgden een weerbaarheidscursus.
Volgens registraties van de KNVB deed zich in 2013/2014 bij 1 op de 3.085
amateurvoetbalwedstrijden een exces voor (2012/2013: 1 op de 2.727, 2011/2012 was dat 1 op de
2.465).
Kaderleden (bestuurlijk, sporttechnisch en arbitrerend) geven de sociale veiligheid in de sport het
rapportcijfer 8.
Drie kwart van het vrijwillige kader in de sport heeft de afgelopen twaalf maanden te maken gehad
met vormen van onwenselijk gedrag.
In de uitvoering is er niet direct een link tussen het VSK-programma en het programma SBB. Het VSKprogramma wordt vanuit NOC*NSF en de sportbonden uitgerold. De activiteiten en ontwikkelde

124

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

producten zijn vooral gericht op de ‘werkers’ in de sport, zoals trainers, coaches, scheidsrechters en
bestuurders. Het programma SBB grijpt daarentegen rechtstreeks in op de buurt en spreekt lokale
sportorganisaties en overige organisaties uit diverse maatschappelijke sectoren aan. Doel van VSK is dat
de eerder genoemde ‘werkers’ in de sport bijdragen aan het optimaliseren van een veilig sportklimaat
op en rond de velden en bij verenigingen. Een veilig sportklimaat biedt mogelijkheden of is een
randvoorwaarde om mensen uit de buurt bij de vereniging te betrekken. Zonder veilig sportklimaat zal
het voor verenigingen lastig zijn om nieuwe doelgroepen aan te trekken. Buurtsportcoaches kunnen
uiteraard wel een rol spelen bij het aantrekken van nieuwe leden bij verenigingen. Het is echter niet
bekend in hoeverre buurtsportcoaches ook actief zijn of betrokken zijn bij sportverenigingen met een
zwak veilig sportklimaat, of zij daar ook werken aan het verbeteren daarvan en of een veilig
sportklimaat daadwerkelijk bijdraagt aan het aantrekken van bijvoorbeeld moeilijk bereikbare
doelgroepen. Een keurmerk daarvoor bestaat immers niet. In het VSK-programma hebben
buurstportcoaches tot nu toe geen specifieke rol toebedeeld gekregen, om bijvoorbeeld ‘werkers’ in de
sport te ondersteunen bij het verbeteren van het pedagogisch klimaat. Hoewel er momenteel geen
directe verbinding is tussen beide programma’s (VSK en SBB) zijn er wel raakvlakken op het lokale
niveau.

Onderwijsagenda Sport Bewegen en Gezonde Leefstijl (SBGL)
Op verzoek van de ministeries van OCW en VWS hebben de onderwijsraden (po, vo en mbo) de
Onderwijsagenda Sport, Bewegen en een Gezonde Leefstijl (SBGL) opgesteld. Het doel van deze
onderwijsagenda is het stimuleren van scholen om te komen tot schoolbeleid met betrekking tot sport,
bewegen en een gezonde leefstijl, leidend tot een kwantitatieve en kwalitatieve toename van sport,
bewegen en gezond leefstijlaanbod in en rondom de school.
Het stimuleren van een samenhangend landelijk beleid gericht op sport, bewegen en een gezonde
leefstijl in het onderwijs, waarbij diverse initiatieven beter worden gekanaliseerd, ziet de
Onderwijsagenda SBGL ook als taak. Enkele belangrijke initiatieven waar de Onderwijsagenda SBGL
sinds de start mee samenwerkt, zijn het Convenant Gezond Gewicht (Jongeren Op Gezond Gewicht), de
#Jeugdimpuls van het RIVM/Centrum Gezond Leven en het Vignet Gezonde School van GGD GHOr
Nederland. De gedachte achter deze gecoördineerde benadering is om een eenduidige
ondersteuningsstructuur te ontwikkelen en het daarmee voor scholen duidelijker en eenvoudiger te
maken om aan gezondheidsthema’s te werken en stappen te zetten naar een structureel Gezonde
School.
Het Mulier Instituut volgt de ontwikkelingen en vorderingen van de werkzaamheden rondom de
Onderwijsagenda SBGL tot en met 2016. Hierover rapporteren we jaarlijks gedurende de projectperiode
(2012-2016). Het eerste rapport is in januari 2014 verschenen (zie Reijgersberg, Lucassen en Pulles,
2013). Zoals we in de Monitor SBGL 2013 rapporteerden stond het eerste jaar (2013) van de
Onderwijsagenda SBGL vooral in het teken van het opbouwen van relaties met verwante landelijke
programma’s en het in afstemming daarmee opbouwen van een ondersteuningsstructuur voor de
scholen. Belangrijk daarbij was het in de projectorganisatie opnemen van landelijke experts die al
actief zijn in een van de organisaties waarmee de samenwerking is aangegaan, zoals bijvoorbeeld
NOC*NSF. Op deze manier is een stevig professioneel netwerk opgebouwd.
Er werd in samenwerking met de al lopende #Jeugdimpuls gewerkt aan een eenvoudige en goed bij het
onderwijs aansluitende aanpak voor de ondersteuning van scholen in drie hoofdvormen. De activiteiten

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

125

vanuit de Onderwijsagenda SBGL en partners waren erop gericht de meerwaarde van een Gezonde
School-beleid te verhelderen voor het onderwijs zelf. Interesse voor Gezonde School-beleid zou veeleer
vanuit de scholen en leerkrachten zelf zou moeten groeien dan van buitenaf gepropageerd. Deze
praktijkgerichte aanpak word positief gewaardeerd door scholen gelet op de grote respons. De omvang
van de gevraagde ondersteuning was zo groot dat een deel van de aanvragen niet kon worden
gehonoreerd. Dit was aanleiding voor de ministeries van OCW en VWS om begin 2014 2 miljoen euro
extra beschikbaar te stellen voor Gezonde School-beleid op po,vo-,en mbo-scholen. Inmiddels zijn er
zo’n tweeduizend scholen die een of meerdere vormen van ondersteuning toegekend hebben gekregen
om te werken aan de gezondheid van hun leerlingen, zie kaart 5.4.
Kaart 5.4 Overzicht van toegekende ondersteuningsaanvragen naar GGD-regio’s in 2011,
2012 en 2013

Bron: Centrum Gezond Leven (RIVM), www.sportopdekaart.nl

126

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

De Onderwijsagenda SBGL stimuleert het zichtbaar maken van Gezonde School-beleid middels
certificering. De ambitie van de onderwijsraden is eind 2016 850 Gezonde School-vignetten te hebben
uitgereikt. Op verschillende thema’s rondom sport, bewegen en gezonde leefstijl kunnen scholen een
vignet Gezonde School aanvragen, zoals het thema ‘roken, alcohol en drugs’, ‘voeding’ en ‘sport en
bewegen’. Om in aanmerking te komen voor het vignet Gezonde School moeten scholen voldoen aan de
wettelijke eisen (basisvoorwaarden) die van invloed zijn op de gezondheid van leerlingen, medewerkers
en de schoolomgeving, zoals Arbo-wetgeving en een schoolveiligheidsbeleid. Per thema worden
vignetaanvragen getoetst op aspecten rond signalering, educatie, omgeving en beleid. Op 14 november
2014 zijn er in totaal 155 scholen met een vignet Gezonde School. Bijna alle vignetscholen bevinden
zich in het primair onderwijs.73 In tabel 5.4 is een overzicht te zien van het aantal certificaten per
thema. Voor de thema’s ‘sport en bewegen’, ‘sociaal-emotionele ontwikkeling’, en ‘voeding’ zijn tot nu
toe aanzienlijk meer certificaten uitgereikt dan voor de andere thema’s. De overige thema’s zijn de
afgelopen periode veel minder in beweging.

Tabel 5.4 Ontwikkeling thema certificaten Gezonde school in het primair onderwijs, in
aantallen
Thema

2012

2013

2014

Totaal

Sport en Bewegen

24

49

92

92

Sociaal-emotionele ontwikkeling

14

35

63

63

Voeding

9

15

24

24

Fysieke veiligheid

6

8

9

9

Roken en alcohol

4

6

8

8

Relaties en seksualiteit

2

3

6

6

Milieu

4

5

7

7

Hygiëne, huid, gebit en gehoor

1

2

4

4

Totaal

64

123

213

213

Bron: GGD GHOR Nederland
Met het aanwakkeren van de vraag naar ondersteuning voor Gezonde School-beleid is een eerste stap
gezet. Stappen die zouden moeten volgen hebben te maken met de ontwikkeling van Gezonde Schoolbeleid en de inrichting van een gezondere schoolpraktijk op basis van dit beleid. Aanbevelingen uit de
voortgansrapportage 2013 waren erop gericht vooral op lokaal niveau de krachten te bundelen met
flankerende beleidsinitiatieven. Vanuit de ‘Brede Impuls Combinatiefuncties’ wordt de inzet van
Buurtsportcoaches gestimuleerd, die veelal werkzaam zijn op en rond scholen. Ook het programma
‘Jongeren op Gezond Gewicht’ (JOGG) probeert, in afstemming met gemeenten, op lokaal niveau aan
het bevorderen van de gezondheid te werken door het stimuleren van meer bewegen en gezonder eten.
Hier liggen extra mogelijkheden om de slagkracht van het programma van de Onderwijsagenda SBGL te
vergroten, intergraal te verankeren en voor de toekomst duurzaam te borgen.

73

De vignetten in middelbaar beroepsonderwijs en voortgezet onderwijs zijn
respectievelijk beschikbaar sinds november 2013 en september 2014

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

127

Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG)
Onder de naam Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) wordt gewerkt aan een gezonde jeugd in een
gezonde omgeving. De JOGG-aanpak richt zich op wijken waar het percentage overgewicht onder
jongeren (0-19 jaar) het hoogst is. Onder de paraplu van de gemeente werken publieke en private
partijen, zoals scholen, sportclubs, huisartsen, buurtsupers en woningbouwverenigingen samen. JOGG is
in essentie een methodiek en geen interventie.
Inmiddels zijn er in Nederland 75 gemeenten die werken volgens de JOGG-methode. JOGG is een lokale
aanpak voor de bestrijding van overgewicht door het stimuleren van voldoende beweging en gezonder
eten. De JOGG-methode is gebaseerd op vijf pijlers: politiek-bestuurlijke betrokkenheid, verbinden van
preventie en curatie, publiek-private samenwerking, sociale marketing en wetenschappelijke
begeleiding. Vanwege de succesvolle samenwerking die vanuit JOGG is gerealiseerd wordt gewerkt aan
een nieuw JOGG-programma met een looptijd van vijf jaar.
Vanuit de Onderwijsagenda SBGL is er op verschillende manieren verbinding gezocht. Om afstemming te
bevorderen is de onderwijsagenda SBGL via de onderwijsraden verbonden aan de stuurgroep van JOGG.
Ook krijgen scholen uit JOGG-gemeenten voorrang in de toekenning van ondersteuning. Daarnaast
vonden de volgende activiteiten plaats:
Bijdrage aan deskundigheidsbevordering over de Gezonde School bij lokale JOGG-regisseurs tijdens
studiedagen die vanuit JOGG zijn georganiseerd. Op deze manier verwacht de Onderwijsagenda op
gemeenteniveau meer draagvlak te krijgen voor de Gezonde School en via
de kanalen van de JOGG-regisseur de verbinding te maken met de Gezonde School.
Op regionaal niveau workhops over de Gezonde school met JOGG-regiseurs en JOGG-coaches. De
Gezonde School-adviseurs die op lokaal niveau aan de slag zijn met scholen hebben steeds vaker
overleg met de lokale JOGG-regisseurs. Het kan gaan over de mogelijkheden van de Gezonde
School, maar ook over mogelijkheden om scholen in de gemeente te benaderen werk te maken van
de Gezonde School.

128

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Kaart 5.5 Verspreiding van JOGG-gemeenten in Nederland per oktober 2014

Bron: JOGG, bewerking: RIVM, www.sportopdekaart.nl
Vanuit de onderwijsagenda SBGL en JOGG is het lokaal mogelijk verbindingen te leggen met het
programma SBB en meer in het bijzonder de inzet van buurtsportcoaches. Momenteel wordt niet gevolgd
in hoeverre buurtsportcoaches betrokken zijn bij activiteiten rondom SBGL of JOGG. Scholen worden
vanuit de onderwijsagenda SBGL wel gestimuleerd om samen te werken met buurtsportcoaches. Scholen
kunnen daarvoor specifieke ondersteuning ontvangen via de projectgroep Combifuncties Onderwijs.74

74

Zie http://www.combinatiefunctiesonderwijs.nl. De projectgroep Combifuncties
Onderwijs richtte zich, met subsidie vanuit het ministerie van OCW, van 2008 tot en met
2012 op het primair en voortgezet onderwijs. Vanaf januari 2013 richt Combifuncties
Onderwijs zich, naast het po en vo, ook op de mbo-sector en voert haar activiteiten uit in
opdracht van de Onderwijsagenda Sport, Bewegen en een Gezonde Leefstijl (SBGL).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

129

130

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

6.

Conclusies en aanbevelingen
Met het programma Sport en Bewegen in de Buurt (SBB) wil het kabinet bereiken dat voor iedere
Nederlander een passend sport- en beweegaanbod in de eigen buurt aanwezig is, dat bovendien veilig
en toegankelijk is. Het uiteindelijke doel is een hogere en duurzame sport- en beweegdeelname. Het
programma SBB heeft een looptijd van vier jaar (2012-2016). Het realiseren van een passend sport- en
beweegaanbod is een lokale verantwoordelijkheid. Het kabinet wil een positieve bijdrage leveren aan
bovenstaande doelstelling en investeert jaarlijks ongeveer 80 miljoen euro in het programma SBB. Het
ministerie van OCW draagt hier via de Impuls Brede scholen, sport en cultuur een klein deel aan bij.
Deze rapportage staat in het teken van de voortgang van het programma SBB. De uitvoering van het
programma loopt inmiddels tegen het einde van het derde jaar aan. Dit rapport is het tweede
voortgangsverslag. Deze is door het Mulier Instituut opgesteld met ondersteuning van het ministerie van
VWS en met input van de SBB-projectgroepleden en overige organisaties. In voorgaande hoofdstukken is
met behulp van diverse registraties, monitors en rapportages een uitgebreid overzicht geboden van de
stand van zaken en voortgang van de verschillende onderdelen van het programma SBB.
In dit hoofdstuk hebben we daarover conclusies geformuleerd aan de hand van de in hoofdstuk 1
genoemde prestatie-indicatoren uit het MAPE-model (figuur 1.3):
Middelen (rijksfinanciën),
Proces (SBB-ondersteuning, lokale uitvoering),
Resultaten (landelijk, lokaal of projectniveau)
Effecten.
In de paragrafen resultaten en effecten gaan we na in hoeverre we met de verzamelde gegevens uit de
voorgaande hoofdstukken uitspraken kunnen doen over het bereiken van de doelstellingen die aan het
programma SBB verbonden zijn. Deze verdelen we onder naar doelstellingen op resultaatniveau en op
effectniveau. Bij doelstellingen op effectniveau gaat het erom dat met het ingezette beleid en de
daarbij geleverde resultaten of prestaties veranderingen teweeg worden gebracht bij bepaalde
doelgroepen. In dit geval gaat het om de sport- en beweegdeelname van burgers. Resultaten zijn
randvoorwaardelijk voor het behalen van effecten, maar zijn in het beleidsprogramma ook als
afzonderlijke doelen geformuleerd.

6.1

Middelen
In deze paragraaf zoomen we kort in op de inzet van de rijksmiddelen vanuit het programma SBB.

57 miljoen euro rijksinzet voor buurtsportcoaches
Een deel van het totale rijksbudget voor het programma SBB is bestemd voor de inzet van
buurtsportcoaches. De ministeries van VWS en OCW investeren in 2014 57 miljoen euro in de regeling.
Daarmee financieren zij voor veertig procent de lokale aanstelling van buurtsportcoaches. De 378
deelnemende (van de 403) gemeenten zorgen voor de overige zestig procent cofinanciering (85 miljoen
euro in 2014). De rijksbijdrage is sinds 2012 aanzienlijk verhoogd door de verbreding van
combinatiefunctionarissen naar buurtsportcoaches.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

131

16 miljoen euro rijksinzet voor Sportimpuls
Voor de Sportimpuls heeft het Rijk in 2014 in totaal 16 miljoen euro beschikbaar. Hiervan is ruim 9
miljoen euro bestemd voor reguliere Sportimpulsprojecten, 2 miljoen voor de Sportimpuls Kinderen
Sportief op Gewicht (KSG) en 5 miljoen voor de Sportimpuls Jeugd In Lage Inkomensbuurten (JILIB).

4 miljoen euro rijksinzet voor ondersteunende activiteiten
Ongeveer 4 miljoen euro is bestemd voor de ondersteunende activiteiten die voor het programma SBB
worden verricht, zoals de organisatie en planning van de zevende tranche buurtsportcoaches en de
derde ronde van de Sportimpuls, communicatie over het programma, ondersteuning van lokale
organisaties en kennisontwikkeling over het thema Sport en Bewegen in de Buurt.

6.2

Proces
In deze paragraaf zijn conclusies geformuleerd over de activiteiten die in het kader van het programma
SBB zijn gerealiseerd, de wijze waarop activiteiten zijn uitgevoerd en de factoren die invloed hebben op
bereikte resultaten en effecten. De conclusies hebben betrekking op de (landelijke) ondersteunende
activiteiten van het programma SBB, het lokale uitvoeringsproces van de regelingen buurtsportcoach en
Sportimpuls, en de samenhang van het programma SBB met andere beleidsprogramma’s.

Ondersteunende activiteiten SBB
Robuuste ondersteuningsstructuur opgezet
De ondersteuningsstructuur rondom het programma SBB staat inmiddels goed op poten. Het afgelopen
jaar is wederom een groot aantal ondersteuningsactiviteiten uitgevoerd. Deze hebben tot doel de
zichtbaarheid en het lokale gebruik van de regelingen te optimaliseren. De activiteiten bestonden uit
het organiseren van de zevende tranche buurtsportcoaches en de derde ronde van de Sportimpuls, het
ontwikkelen en verspreiden van kennis over SBB en de ondersteuning van organisaties en gemeenten bij
lokale aanvragen en de uitvoering ervan. De uitvoeringspartners werken in de communicatie, financiële
en projectplanning en ondersteuning nauw samen. Evaluaties die tussentijds worden uitgevoerd onder
bijvoorbeeld deelnemers van bijeenkomsten, interventie-eigenaren en lokale ondersteuners staan in
dienst van de verbetering van de ondersteuning en lokale uitvoering van het programma SBB.

Erkenning interventies Menukaart Sportimpuls
NISB heeft de taak om zoveel mogelijk interventies op het gebied van sport en bewegen te verzamelen,
te ondersteunen bij de verbetering van de kwaliteit van de interventies en deze te verspreiden. Dit valt
onder het programma Effectief Actief. Naar aanleiding van kritiek op de kwaliteit van de interventies op
de Menukaart Sportimpuls en KSG volgen deze interventies nu hetzelfde erkenningstraject als alle
andere interventies binnen Effectief Actief. In 2013 zijn 64 interventies van de menukaart beoordeeld.
Daarvan vielen 9 interventies af en hebben 55 interventies in 2013 een eerste stap gezet in de
verbetering van de beschrijving. Zij hebben in 2014 het traject voor het erkenningsniveau ‘Goed
beschreven’ afgerond. 49 interventies van de menukaart waren al erkend. In totaal bestaat de
Menukaart Sportimpuls nu uit 104 erkende interventies. Op de Menukaart KSG staan 16 interventies.
Vanaf 2015 moeten alle interventies op de Menukaart voldoen aan het erkenningsniveau ‘Goed
beschreven’. Beide menukaarten worden nu jaarlijks opnieuw vastgesteld.

132

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Acties om belemmeringen op te heffen in gang gezet
In de vorige SBB Monitor is gemeld dat de sportsector belemmeringen ervaart bij het realiseren van
meer sport- en beweegaanbod. Het ministerie van VWS meldt in haar eigen voortgangsbrief over het
programma SBB (5 november 2014) dat een aantal acties om belemmeringen weg te nemen in gang is
gezet. Zo is er meer informatie beschikbaar over de BTW-afdracht met betrekking tot de aanstelling van
buurtsportcoaches en is een onderzoek uitgezet naar succes- en faalfactoren voor sport- en
beweegaanbieders bij de lokale realisatie van maatschappelijk vastgoed.

Publiek-private samenwerking mondjesmaat op gang
Publiek-private samenwerking is een nevendoel van het programma SBB bij het vormen van lokale
netwerken. Het bedrijfsleven is nog maar mondjesmaat betrokken bij de inzet van buurtsportcoaches of
Sportimpulsprojecten. Sport & Zaken ondersteunt enkele Sportimpulsprojecten die gericht zijn op
publiek-private samenwerking. Ervaringen daarmee zijn nog niet opgetekend. Voorbeeldprojecten zijn
wel gepubliceerd op de website van sportindebuurt.nl en in een speciaal magazine.

Lokaal uitvoeringsproces buurtsportcoaches
Werkgeverschap vooral bij onderwijs, sport of werkgeversinstituut belegd.
Lokaal verdiepingsonderzoek wijst uit dat buurtsportcoaches bij diverse werkgevers in dienst zijn.
Werkgevers in de sectoren sport en onderwijs worden het meest genoemd, daarnaast het
werkgeversinstituut of een stichting. Een toenemend gebruik van sport en bewegen voor
maatschappelijke en sociale doelen of voor gezondheid is een belangrijke reden voor werkgevers (uit de
sport en overige sectoren) om buurtsportcoaches in dienst te nemen.

Betrokkenen tevreden met inzet buurtsportcoach en samenwerking
Buurtsportcoaches en betrokken organisaties zijn over het algemeen tevreden over de werkzaamheden
en inzet. Kritisch is men op de beschikbare uren. Buurtsportcoaches en betrokken organisaties
waarderen de onderlinge samenwerking als positief, evenals de samenwerking met andere organisaties.

Communicatie, voldoende opleiding en competenties cruciaal voor succes
Voor het succesvol functioneren zijn goede communicatieve vaardigheden, voldoende opleiding en
competenties van de buurtsportcoaches cruciaal. Buurtsportcoaches oogsten momenteel ook waardering
voor deze aspecten. Daarmee is het succes van de inzet van de buurtsportcoach voor een deel aan de
‘persoon zelf’ gekoppeld.

Borging aandachtspunt voor toekomst
Het overdragen van taken die buurtsportcoaches hebben geïnitieerd aan organisaties waarbij zij
betrokken zijn kost tijd, is afhankelijk van de beschikbaarheid van vrijwilligers of andere professionals
en gaat niet over een nacht ijs. Als het de bedoeling is dat de buurtsportcoach zichzelf overbodig maakt
dan is het de vraag welk type buurtsportcoach daar beter in slaagt: de buurtsportcoach die de opdracht
heeft zelf sportaanbod te organiseren of de buurtsportcoach die meer als verbinder optreedt tussen
organisaties, en anderen dat aanbod laat verzorgen.

Professionalisering beroepsgroep
We kunnen concluderen dat rond 2016 een nieuwe grote beroepsgroep is ontstaan van mensen die op
het snijvlak van overheid en samenleving werken en een sleutelrol vervullen in de door het programma
SBB beoogde buurtgerichte aanpak, over veel lokale kennis beschikken en specifieke competenties nodig

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

133

hebben om tot oplossingen te komen. Frontlijnwerkers en duizendpoten worden zij ook wel genoemd.
Deze professionals leveren een bijdrage aan de professionalisering van de sportsector in termen van
toegenomen aanbod en kwaliteit. Zelf lijken zij inmiddels goed te weten voor welke doelen en taken zij
worden ingezet en zijn daarmee ook tevreden. Ze schakelen tussen diverse rollen. Dat zij voornamelijk
hoger opgeleid zijn is waarschijnlijk niet voor niets. Toch zijn het momenteel vooral jonge enthousiaste
mensen met relatief weinig werkervaring die de functie van buurtsportcoach uitoefenen. In de toekomst
zal onder andere door de inzet van de kwaliteitsimpuls van VSG en partners verder worden geïnvesteerd
in de bescherming en kwaliteitsverbetering van de functie van buurtsportcoach.

Lokaal uitvoeringsproces Sportimpuls
Veranderingen Sportimpuls
Naar aanleiding van evaluaties en ervaringen met de aanvraag- en beoordelingsprocedure in 2012 en
2013 zijn enkele veranderingen doorgevoerd in de aanvraagprocedure van de Sportimpuls. Er is meer
nadruk op het fysiek in beweging brengen van de doelgroep. Gemeenten en interventie-eigenaren
moeten een advies uitbrengen over de subsidieaanvraag waardoor deze lokaal beter geborgd is en
interventie-eigenaren beter zicht hebben op de lokale toepassing van hun interventie. Ook moet worden
aangegeven of de buurtsportcoach een rol heeft bij de aanvraag. Verder is de kwaliteit van de
menukaart verbeterd.

Lokale ondersteuning en zelfscan bij aanvragen voorzien in behoefte
Sport- en beweegaanbieders maken graag gebruik van ondersteuningsmogelijkheden bij het schrijven
van een aanvraag. Zij kunnen daarvoor een beroep doen op verschillende organisaties of professionals,
waaronder de ondersteuners van de OOSI, of een zelfscan uitvoeren. De OOSI is sinds 2014 ook actiever
betrokken bij de uitvoering en afronding van projecten. Omdat de OOSI met een groot aantal potentiële
aanvragers in contact komt, zijn er mogelijkheden om na te gaan wat de achtergronden zijn van
aanvragers en te volgen welke aanvragen de beoordelingsprocedure succesvol doorlopen.

Aanvraagprocedure helder, maar voor verbetering vatbaar
Projecteigenaren uit de eerste en tweede ronde vinden de aanvraagprocedure over het algemeen
helder, maar zijn kritisch over het invullen van het indieningsformulier. Ook vindt men de menukaart
enigszins beperkend werken omdat het lastig is gekozen interventies naar de lokale situatie te vertalen.
Men wenst meer ruimte voor eigen inbreng. Een handleiding met praktische tips en de mogelijkheid om
proefaanvragen voor te leggen zijn gewenst. In dit laatste werd reeds voorzien in de ronde van 2014.

Financiële borging nog bijna nergens gerealiseerd
Projecteigenaren uit de eerste en tweede ronde hebben vooral oog voor de inhoudelijke borging en
samenwerking na afloop van de projectperiode, maar financiële borging is nog bijna nergens rond.
Gevonden oplossingen zijn het verhogen van deelnametarieven of het inschakelen van vrijwilligers in
plaats van betaalde krachten.

Samenhang SBB met andere programma’s
Verbindingen programma’s mogelijk, niet bijgehouden of dit lukt
Het kabinet streeft ernaar om vanuit het programma SBB verbindingen te leggen met onder andere de
Onderwijsagenda Sport, Bewegen en Gezonde Leefstijl (SBGL), de aanpak Jongeren op Gezond Gewicht
(JOGG) en het actieplan Veilig Sportklimaat (VSK). Hoewel verbinding met en tussen deze programma’s

134

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

voor de hand ligt is deze nog niet expliciet aanwezig. Dat wil zeggen dat niet wordt gevolgd in hoeverre
partijen stimuleren om bijvoorbeeld buurtsportcoaches in te zetten voor gezond schoolbeleid, in JOGG
wijken, of om veilig sportklimaat op verenigingen te bevorderen. Daarnaast wordt niet bijgehouden in
welke mate dit lukt.

6.3

Resultaten
In deze paragraaf formuleren we enkele conclusies ten aanzien van de resultaten die zijn bereikt met
het programma SBB. Het gaat om conclusies over resultaten op landelijk niveau, zoals het aantal
buurtsportcoaches en Sportimpulsprojecten dat is gerealiseerd en om conclusies over bereikte
resultaten op lokaal of projectniveau. We bespreken eerst de conclusies ten aanzien van de inzet van
buurtsportcoaches, vervolgens over de Sportimpuls. Tot slot gaan we in op de vraag in hoeverre de
doelen op resultaatniveau met het programma SBB in het algemeen worden gerealiseerd.

Resultaten inzet buurtsportcoaches
Eindstreep aantal buurtsportcoaches bijna in zicht
In 2014 doen bijna alle gemeenten (378 van de 403) mee aan de Brede impuls combinatiefuncties. De
grootste groei is daarmee achter de rug. De gemeenten hebben nu ingetekend voor 2851 fte aan
buurtsportcoaches. Uit voorlopige resultaten van de outputmonitor van BMC Onderzoek komt naar voren
dat gemeenten eind 2013 2387 fte formatieplaatsen daadwerkelijk hebben gerealiseerd. Dit is 86
procent van het aantal beoogde formatieplaatsen tot en met 2013 (2760 fte).

Bredere inzet buurtsportcoach naar sectoren
Gemeenten maken de stap naar een bredere inzet van de buurtsportcoach. Sport en onderwijs zijn nog
steeds de belangrijkste sectoren waarin zij werkzaam zijn (86% resp. 85%), maar buurtsportcoaches
vinden ook hun weg naar de organisaties uit andere sectoren (buurt 28%, welzijn 19%, jeugd(zorg) 13%,
zorg 12%, kinderopvang 12%, ouderenzorg 7%). Ook uit de outputmonitor van BMC Onderzoek is een
lichte verschuiving te zien van de ‘oorspronkelijke’ sectoren sport, onderwijs en cultuur (81% in 2013,
was 85%) naar de ‘nieuwe’ sectoren (19% in 2013, was 15%). Verder zijn buurtsportcoaches naar eigen
zeggen behoorlijk wijkgericht bezig.

Bredere inzet van buurtsportcoach naar doelgroepen
De verbrede inzet van buurtsportcoaches geldt ook voor de doelgroepen waarop ze gericht zijn.
Kinderen (4-12 jaar) en jongeren (12-18 jaar) zijn weliswaar nog steeds de belangrijkste doelgroepen
(82% resp. 48%), maar ook andere doelgroepen komen in de aandachtsfeer van de buurtsportcoach,
zoals mensen in een aandachtswijk (30%), mensen met overgewicht (25%), buurt/wijkbewoners (24%) en
jeugd in arme gezinnen (22%). Mensen met een handicap (14%), inactieven (17%) en 65-plussers (11%)
krijgen iets minder aandacht.

Buurtsportcoach initieert lokale samenwerking
Organisaties waarbij een buurtsportcoach betrokken is blijken al redelijk veel samen te werken met
voor hen bekende organisaties (andere sportorganisaties of scholen, gemeente) en wat minder met
organisaties uit overige sectoren. Buurtsportcoaches en betrokken organisaties melden het bestaan van
verschillende samenwerkingsvormen, zoals gezamenlijke incidentele (71% resp. 55%) en/of jaarlijks
terugkerende activiteiten (63% resp. 49%), gezamenlijke structurele activiteiten (58% resp. 43%) en
samenwerking in de vorm van een projectgroep, samenwerkingsovereenkomst of gezamenlijk plan (rond

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

135

een derde). Men is wel onzeker over de duurzaamheid van de samenwerkingsrelaties bij het eventueel
wegvallen van de buurtsportcoach.

Buurtsportcoach stimuleert sportaanbod en bevordert kwaliteit ervan
Buurtsportcoaches lijken een positief (ervaren) effect te hebben op het stimuleren van sportaanbod
voor leerlingen op en rond scholen en op de sportvereniging. Het aanbod van dit soort activiteiten is in
de ogen van betrokken scholen (ruim de helft tot twee derde) en sportorganisaties (minimaal 70%)
toegenomen met de komst van de buurtsportcoach. Ook is men overwegend positief over de bijdrage
van buurtsportcoaches aan de kwaliteit van het aanbod.

Resultaten van de Sportimpuls
Aanvragen Sportimpuls afgenomen, aantal gehonoreerde projecten toegenomen
In 2014 zijn in totaal 208 aanvragen voor de Sportimpuls gehonoreerd. Daarvan vallen 122 aanvragen
binnen het kader van de reguliere Sportimpuls, 26 aanvragen vallen onder de Sportimpuls KSG en 60
aanvragen onder de Sportimpuls JILIB. Het totaal aantal gehonoreerde projecten is hoger dan de jaren
ervoor, in 2013 werden namelijk 166 projecten gehonoreerd. Het aantal goedgekeurde reguliere
Sportimpulsprojecten is iets afgenomen. Daar staan een lichte stijging van het aantal KSG-projecten en
de nieuwe Sportimpuls JILIB-projecten tegenover. In 2014 zijn er overigens minder aanvragen bij ZonMw
ingediend dan in de jaren ervoor. Mogelijk treedt er een verzadigingseffect op, maken sport- en
beweegaanbieders een beredeneerde afweging van hun slagingskansen of schrikken de strengere eisen
die sinds 2014 van kracht zijn hen af.

Relatief meer aanvragen uit kleine gemeenten
Per ronde (2012, 2013, 2014) van de reguliere Sportimpuls is in ongeveer een vijfde van alle
Nederlandse gemeenten een project gehonoreerd. Bij in totaal 199 gemeenten worden momenteel
reguliere Sportimpulsprojecten uitgevoerd (ronde 2012, 2013 en 2014). We zien dat in de ronde van
2014 nu relatief minder (zowel ingediende als gehonoreerde) aanvragen afkomstig zijn uit de grote
gemeenten vergeleken met 2012 en 2013 en relatief meer uit de kleine gemeenten.

Projecten ‘landen’ in aandachtswijken of buurten
In de rondes 2012 en 2013 richt bijna twee derde van de projecten zich op (een) bepaalde
doelgroep(en) in een bepaalde wijk. Overige projecten worden gemeentebreed of gemeenteoverstijgend uitgevoerd. De projecten worden vooral uitgevoerd in wijken waar de leefbaarheid van de
wijk negatief tot matig positief wordt beoordeeld, in zeer sterk stedelijke wijken en in wijken waar
bijna de helft van de bewoners van niet-westerse afkomst is. In wijken waar in 2012 en 2013
Sportimpulsprojecten zijn gestart, zijn minder mensen lid van een sportvereniging (voor sportdeelname
is het verschil klein).

Verbinding Sportimpuls met buurtsportcoach lukt
Bij een overgrote meerderheid van de ingediende en gehonoreerde subsidieaanvragen van de reguliere
Sportimpuls is een buurtsportcoach betrokken. Verenigingen met een buursportcoach zijn over het
algemeen vaker betrokken bij een aanvraag van de Sportimpuls. Dit versterkt de gedachte dat een
buurtsportcoach een motor kan zijn achter aanvragen voor de Sportimpuls. Dit wil overigens niet zeggen
dat alle buurtsportcoaches per definitie betrokken (moeten) zijn bij aanvragen. Bij ongeveer een derde
is dat het geval. Dit zal vooral te maken hebben met de taakomschrijving van de buurtsportcoach.

136

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Wederom lichte verschuiving in doelgroepen
Projecten van de reguliere Sportimpuls zijn in 2014 nog iets minder gericht op jeugd dan tijdens de
vorige rondes en iets meer gericht op volwassenen en ouderen. Mogelijk heeft de toevoeging van de
Sportimpuls KSG in 2013 en de Sportimpuls JILIB in 2014 te maken met de afnemende focus op jeugd
(met name tot 12 jaar). Deze projecten zijn immers speciaal voor deze doelgroep (in combinatie met
overgewicht of armoede) opgezet. Specifieke interventies voor ouderen (bijv. GALM) en volwassenen
(bijv. 7x7 voetbal) staan in de top 10 van meest aangevraagde interventies. Net als in de vorige ronde is
er bij de gehonoreerde projecten voor de reguliere Sportimpuls nog maar weinig aandacht voor
gehandicapten en chronisch zieken. Dit blijft onder de tien procent. Nieuw is de aankruismogelijkheid
GGZ (mensen in de geestelijke gezondheidszorg) in het indieningsformulier. Zes procent van de
reguliere Sportimpulsprojecten is op deze doelgroep gericht.

Samenwerking verbeterd
De samenwerking tussen uitvoerende partijen op lokaal niveau lijkt door de Sportimpuls te worden
verbeterd, zo blijkt uit lokaal onderzoek. Een meting van het Verenigingspanel in 2014 van het Mulier
Instituut laat zien dat verenigingen die betrokken zijn bij een aanvraag voor de Sportimpuls vaker
samenwerken met andere organisaties, zoals sportverenigingen, scholen en organisaties voor naschoolse
of buitenschoolse opvang dan sportverenigingen die niet betrokken zijn bij zo’n aanvraag.
Samenwerking met andere organisaties maakt deel uit van een set van indicatoren voor de sterkte en
maatschappelijke functie van verenigingen. Verenigingen die betrokken zijn bij een aanvraag voor de
Sportimpuls scoren op beide indicatoren hoger dan verenigingen zonder aanvraag.

Resultaten op het niveau van het programma SBB
Aantal verenigingen met maatschappelijke functie toegenomen
Een van de doelen die bij de start van de Impuls brede scholen, sport en cultuur (later Brede impuls
combinatiefuncties) in 2008 werden beoogd, was het versterken van sportverenigingen met het oog op
hun maatschappelijke functie. Uit metingen van het Verenigingspanel van het Mulier Instituut (2007,
2009, 2011, 2014) blijkt de gemiddelde score op de indicator voor een sterke vereniging niet of
nauwelijks te veranderen in de loop der jaren. Wel is er een positieve ontwikkeling op twee
afzonderlijke items. Er is een toename in het aantal verenigingen met een groeiambitie en steeds meer
verenigingen zijn gaan samenwerken met andere organisaties, vooral met scholen, buitenschoolse
opvang en buurt-, wijk- en welzijnsorganisaties (80% in 2007 en 90% in 2014). De metingen laten een
versterking zien van de maatschappelijke functie van sportverenigingen. Binnen de indicator voor
maatschappelijke functie valt onder meer op dat het aantal verenigingen met allochtone leden is
toegenomen en meer verenigingen aangeven dat zij specifieke groepen goed weten te bereiken. Er is
ook een toenemende belangstelling voor gezondheidsbevordering. Verenigingen met een
buurtsportcoach en verenigingen die betrokken zijn (geweest) bij een aanvraag van de Sportimpuls
scoren hoger op de indicator voor maatschappelijke functie. De indicator voor sterke vereniging laat
geen verschil zien tussen verenigingen met en zonder een buurtsportcoach, maar verenigingen die
betrokken zijn bij een aanvraag van de Sportimpuls scoren wel hoger op deze indicator dan verenigingen
zonder aanvraag.

Buurtsportcoaches en Sportimpuls stimuleren lokale verbindingen
Buurtsportcoaches slagen erin om partijen bij elkaar te brengen. Ook bij Sportimpulsprojecten vindt
samenwerking plaats. Er is een lichte verbreding van het aantal sectoren waarin buurtsportcoaches
werkzaam zijn, wat impliceert dat het beleid om buurtsportcoaches breder in te zetten zijn vruchten

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

137

begint af te werpen. Zoals vermeld laten metingen van het Verenigingspanel zien dat sportverenigingen
in de loop der jaren meer zijn gaan samenwerken met andere organisaties. Dit geldt in sterkere mate
voor sportverenigingen waarbij een buurtsportcoach betrokken is en die betrokken zijn bij een aanvraag
voor de Sportimpuls.

Aanbod sportactiviteiten toegenomen volgens betrokkenen
Het lijkt erop dat door de inzet van buurtsportcoaches en Sportimpulsprojecten het aanbod van
sportactiviteiten toeneemt. Dit is gebaseerd op ervaringen van betrokken buurtsportcoaches en
organisaties. De Sportimpuls lijkt voor (ondernemende) lokale sport- en beweegaanbieders een
(financiële) stimulans om (reeds bestaande) plannen en ambities voor nieuw aanbod of het bereiken van
nieuwe doelgroepen te kunnen waarmaken.
Burgers weten bij navraag niet of er in de afgelopen jaren in hun buurt iets is veranderd in de
hoeveelheid sportieve activiteiten. Slechts twaalf procent denkt een toename te hebben waargenomen.
Volgens twee derde van de ondervraagden worden er sportieve activiteiten in de buurt georganiseerd,
negen procent zegt dat er geen sportieve activiteiten worden georganiseer en een derde weet niet of er
in de buurt sportieve activiteiten zijn. Er zijn geen objectieve metingen beschikbaar over het aantal
sportactiviteiten en de toename daarvan in Nederland.

6.4

Effecten
Het doel van het programma Sport en Bewegen in de Buurt is dat er voor iedere Nederlander een
passend sport- en beweegaanbod in de buurt beschikbaar is, hetgeen uiteindelijk moet leiden tot een
hogere sport- en beweegdeelname. Om de effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches te kunnen
meten moet de inzet gekoppeld worden aan een bepaalde ‘uitkomstmaat’. Door het Mulier Instituut is
het (uiteindelijke) doel van het programma SBB ‘vertaald’ in de uitkomstmaten ‘meer mensen sporten
en bewegen’ en ‘meer mensen zijn lid van een sport- of beweegaanbieder’. Deze paragraaf beschrijft
de effecten van de inzet van buurtsportcoaches, voor zover die zijn waar te nemen op basis van de
beschikbare gegevens.

Betrokkenen ervaren ledenwinst en meer deelname
Buurtsportcoaches en betrokken organisaties zijn van mening dat het ledental van sportorganisaties
stijgt door de komst van de buurtsportcoach. Men ervaart vooral een toename in het aantal jeugdleden.
79 procent van de buurtsportcoaches en 60 procent van de betrokken organisaties denkt dit. Ook
hebben organisaties en buurtsportcoaches werkzaam in de sectoren welzijn, zorg en overig het idee dat
door de komst van de buurtsportcoach meer mensen vanuit deze organisaties zijn gaan deelnemen aan
sport- en beweegactiviteiten. Ook hier denkt men op de eerste plaats aan de doelgroep jeugd. 89
procent van de buurtsportcoaches werkzaam in de sectoren welzijn, zorg en overig ervaart dit.
Uitvoerders van Sportimpulsprojecten hebben eveneens de ervaring dat de beoogde doelgroepen (meer)
zijn gaan bewegen. Wel is het een uitdaging om bereikte deelnemers voor langere termijn (na afloop
van het project) aan zich te binden.

In het algemeen nog geen overtuigende samenhang tussen inzet buurtsportcoach
en sportfreqentie, bij twee casestudies wel
In het najaar van 2014 heeft het Mulier Instituut bij veertien gemeenten onderzoek gedaan naar de
effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches op de (georganiseerde) sportdeelname. Na bestudering
van de beschikbare data bleek dat in vijf gemeenten een analyse kon worden uitgevoerd met behulp van

138

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

gegevens over de inzet (aantal uren per jaar) van buurtsportcoaches op postcodeniveau en lokale data
over sportdeelname. Bij twee van de vijf analyses is een significante positieve samenhang gevonden
tussen de inzet van buurtsportcoaches en de lokale sportdeelname. Bij de analyses waarbij de
samenhang is onderzocht tussen de inzet van buurtsportcoaches en het lidmaatschap van
sportverenigingen is geen duidelijk verband gevonden. De studie was bedoeld om na te gaan of dosiseffectmetingen konden worden gebruikt om de effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches te
meten. Het lijkt erop dat deze methode weliswaar goed toepasbaar is, maar er veel aandacht moet
worden besteed aan het verbeteren van de registratie en verzameling van data. Komende tijd wordt
hierin geïnvesteerd.

Trend sportdeelname en lidmaatschap redelijk stabiel
Landelijke cijfers over de sportdeelname op basis van OBiN laten zien dat de sportdeelname in de
periode 2006-2013 redelijk stabiel is. In 2013 deed 68 procent van de bevolking (6-79 jaar) volgens OBiN
minimaal twaalf keer per jaar aan sport. Vergeleken met 2006 (64%) is er sprake van een lichte stijging.
Ook voor wekelijkse sportdeelname, gebaseerd op de Gezondheidsenquête (CBS, bevolking 12-79
jarigen), is er een lichte stijging te zien (56% in 2013, 54% in 2006). Mensen met een lager
opleidingsniveau en een lager inkomen, maar ook mensen met een handicap of chronische aandoening
doen in 2013 nog steeds minder aan sport dan mensen met een hogere opleiding en/of hoger inkomen,
en gezonde mensen. Ook het lidmaatschap van verenigingen is in de afgelopen jaren stabiel gebleven.
Op basis van de VTO 2012 (SCP) sport 45 procent van de bevolking in georganiseerd verband, zoals bij
een sportvereniging (een derde), een commerciële aanbieder (18%) of in ander verband (14%). Een groot
deel van de bevolking blijkt overigens alleen of in ongeorganiseerd verband (50%) of in een
zelfgeorganiseerde groep (38%) te sporten. Dit impliceert dat het voor buurtsportcoaches en uitvoerders
van Sportimpulsprojecten niet voor de hand ligt dat bereikte doelgroepen ook daadwerkelijk lid worden
van een sportvereniging. Zeker als wordt meegenomen dat zij zich in de toekomst nog meer gaan
richten op inactieve en kwetsbare doelgroepen, en dat juist deze doelgroepen achterblijven in de
sportdeelname. Winst op de sport- en beweegdeelname zal vooral bij deze groep(en) (naast overigens
volwassenen) kunnen worden geboekt, maar is tegelijkertijd het moeilijkst te realiseren en/of meten.
Veel deelnamewinst bij de doelgroep jeugd in het algemeen, waarop buurtsportcoaches zich nog vooral
richten, ligt minder voor de hand omdat deze groep al veel sport en lid is van een sportvereniging, zo
blijkt uit de sportdeelnamecijfers van OBiN, Gezondheidsenquête en VTO. Er is nog wel winst te behalen
als het gaat om de kwaliteit van het sportaanbod voor de jeugd, en het aantal uren dat de jeugd
wekelijks sport.

6.5

Reflecties monitoring
In deze paragraaf reflecteren we op de verzamelde gegevens en doen suggesties voor toekomstige
monitoring.

Veel gegevens verzameld, beter afstemmen
Het bijeenvoegen van de beschikbare gegevens over de voortgang van het programma SBB heeft
uitgewezen dat er veel informatie over de voortgang en het uitvoeringsproces van het programma SBB
bij verschillende partijen op tafel ligt en toegankelijk wordt gemaakt. De uitvoeringsorganisaties
evalueren en monitoren naar gelang de rol die zij hebben in het programma en de afspraken die over
monitoring met hen zijn gemaakt. Bij nadere beschouwing worden vooral aspecten die met het
ondersteunings- of lokale uitvoeringsproces te maken hebben onder de loep genomen, of wordt er
ingezoomd op het behalen van doelen op resultaatniveau, zoals het aantal buurtsportcoaches en het

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

139

aantal aanvragen voor de Sportimpuls. Dit is nodig om te beoordelen of er schot zit in het behalen van
de kwantitatieve doelstellingen en om na te gaan waar het proces kan worden verbeterd, zodat er
optimaal en met kwaliteit gebruik kan worden gemaakt van de regelingen. Er is nog weinig onderzoek
gedaan naar de relatie tussen de inzet van middelen en behaalde resultaten of effecten en de mate
waarin genoemde doelstellingen op outcomeniveau worden bereikt. Dit soort onderzoek is ingewikkeld
en stelt hoge eisen aan de data(verzameling) en onderzoeksopzet. Inzicht in het bereiken van
outcomedoelstellingen is echter wel een gespreksonderwerp dat uitvoeringsorganisaties maar ook lokale
partijen als gemeenten voortdurend bezighoudt. En terecht, men wil graag effect zien van het ingezette
beleid. Het kan overigens zinvol zijn nog eens naar de doelstellingen van het beleid te kijken en na te
gaan of met het SBB-instrumentarium ook andere doelen dan een verhoging van de (georganiseerde)
sport- en beweegdeelname (kunnen) worden bereikt die bijvoorbeeld op lokaal niveau van belang
worden gevonden.

Meer inzicht in achtergrond bij SBB betrokken organisaties
Om meer inzicht te krijgen in de achtergrond van organisaties die betrokken zijn bij de Sportimpuls
en/of buurtsportcoach en na te gaan of deze regelingen invloed hebben op de kracht van organisaties, is
het interessant deze organisaties langer te volgen in de tijd of met terugwerkende kracht te kijken naar
hun ontwikkeling in vergelijking met organisaties die niet bij een Sportimpulsproject of buurtsportcoach
betrokken zijn. Zijn het vooral sterke organisaties met een maatschappelijke ambitie die in staat zijn
een kwalitatief goede aanvraag in te dienen of een buurtsportcoach aan te trekken? Of zorgt
betrokkenheid van de Sportimpuls of buurtsportcoach andersom (ook) voor een versterking van de
organisatie?

Meer inzicht in locatie van afgewezen en uitgevoerde projecten
Waar voor gehonoreerde projecten informatie wordt ontsloten over de gemeente en/of wijken waar
deze op gericht zijn, wordt dit voor afgewezen projecten niet gedaan. Mogelijk zijn deze ook op wijken
gericht waar de ‘nood’ wat betreft sport- en beweegdeelname hoog is en kunnen deze met extra
ondersteuning door de aanvraagprocedure worden geloodst naar een volgende ronde. Ook dit pleit voor
meer inzicht in de achtergronden van de aanvragers (afgewezen en gehonoreerd) en het analyseren van
de wijken waar afgewezen en gehonoreerde projecten op gericht (zouden) zijn. Vanaf 2014 is dit
eenvoudiger te achterhalen, omdat in het indieningsformulier naar postcodegegevens wordt gevraagd.

Meer aandacht voor lokaal verbinden van sectoren
Het is nog te vroeg om de vlag uit te hangen wat betreft de resultaten die worden bereikt op de
doelstelling ‘meer lokale verbindingen’. We constateren weliswaar een (ervaren) verbreding naar
sectoren en meer samenwerking tussen organisaties, maar bepleiten tegelijkertijd dat er lokaal meer
aandacht nodig is voor de mogelijkheden om sectoren met elkaar te verbinden. Mogelijk bieden de drie
decentralisaties daarvoor aanknopingspunten. Wat betreft de monitoring is het ingewikkeld om in de
tijd te tellen of het aantal samenwerkingsrelaties tussen organisaties en bijvoorbeeld de rol van het
bedrijfsleven toeneemt als gevolg van het SBB-instrumentarium. Daar is geen objectief meetinstrument
voor beschikbaar.

Meer aandacht voor verbreden doelgroepen
Er is geconcludeerd dat buurtsportcoaches naast kinderen en jongeren ook andere doelgroepen in het
vizier krijgen. Buurtsportcoaches en Sportimpulsprojecten lijken echter nog beperkt gericht te zijn op
mensen met een handicap en/of chronische aandoening. De menukaart biedt voor deze doelgroep wel
erkende interventies, maar die worden uiteraard alleen gekozen als daar lokaal aanleiding toe is. De

140

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

decentralisaties bieden kansen op lokaal niveau om sport in te zetten voor deze doelgroep, maar ook
voor kinderen met een sociale of ontwikkelingsproblematiek of bijvoorbeeld langdurig werkzoekenden.
Lokale verbindingen tussen sport, gemeentelijke afdelingen en organisaties die te maken krijgen met de
decentralisaties zijn daarvoor randvoorwaardelijk. Wat betreft de monitoring van het programma SBB is
het interessant na te gaan welke maatregelen nu al worden ingezet om deze doelgroepen te bereiken en
wat eventuele obstakels zijn.

Meer aandacht voor borging inzet buurtsportcoaches en Sportimpuls
Met het oog op het naderende einde van de programmaperiode (2016) is het van belang meer inzicht te
verkrijgen in de wijze waarop gemeenten de inzet van de buurtsportcoach financieel en organisatorisch
borgen en de wijze waarop projecteigenaren borging van hun tweejarige Sportimpulsproject aanpakken.
Hebben gemeenten en lokale partijen voldoende handvatten en mogelijkheden voor borging, welke
obstakels zien zij en hoe kunnen zij hierin worden ondersteund? En hoe zorgt men voor de borging van
duurzame sportdeelname van de deelnemers die zijn bereikt? Verder is het interessant na te gaan welk
type buurtsportcoach vooral in staat is om op lokaal niveau partijen duurzaam te laten samenwerken in
het verzorgen van vraaggericht aanbod voor specifieke doelgroepen. Blijft de inzet van de
buurtsportcoach nodig en zo ja op welke wijze voorzien gemeenten en hun cofinanciers in voortzetting
van de formatieplaatsen?

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

141

142

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Referenties
Algemene Rekenkamer (2014). Stageopdracht 200 jaar Algemene Rekenkamer, Bart Broere,
Combinatiefunctionarissen. Den Haag: Algemene Rekenkamer.
Bernaards, C. (2014). Bewegen in Nederland 2000-2013. Leiden: TNO.
Beth, J., Heijden, A. von & Lucassen, J. (2011). De impuls van een combinatiefunctionaris. Outcome
monitor Impuls brede scholen, sport en cultuur. ’s-Hertogenbosch: W.J.H. Mulier Instituut.
Bouckaert, G. & Auwers, T. (1999). Prestaties meten in de overheid. Brugge: die Keure.
Bouckaert, G. (2005). Powerpointpresentatie Eerste kwaliteitscongres voor lokale besturen. 19 april
2005.
CBS/SCP 2013. Armoedesignalement 2013. Den Haag: CBS, SCP
Cevaal, A. & Sluis, A. van der (2013). Sportimpuls: de eerste ronde. Verdiepingsonderzoek naar de
bevindingen over de aanvraagprocedure en het verloop van de sportimpulsprojecten uit de eerste
ronde. Utrecht/Nijmegen: Mulier Instituut/Kennispraktijk - voor sport, onderwijs en gezondheid.
Collard, D. & Pulles, I. (red). (2014) Sportdeelname 2013. Factsheet. Utrecht: Mulier Instituut.
Daalder, N., Leijenhorst, M. en M. Elfring (2014). Van zwAar naar Beter. Evaluatierapport naar de
aanvraagprocedure van de Sportimpuls Kinderen Sportief op Gewicht Ronde 2014. Ede: Kennispraktijk.
Heijden, A. von & Kalmthout, J. van (2012). De impuls van een combinatiefunctionaris, 2-meting.
Utrecht: Mulier Instituut.
Heijden, A. von & Leijenhorst, M. (2013). Wat zien gemeenten in een buurtsportcoach?
Utrecht/Nijmegen: Mulier Instituut/ Kennispraktijk - voor sport, onderwijs & gezondheid.
Heijden, A. von, Leijenhorst, M. & Hilhorst, J. (2013b, onder embargo). Impuls lokaal bekeken: van
school- naar buurtgericht. Verdiepingsonderzoek naar effecten én processen van de inzet van
combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches. Utrecht/Nijmegen: Mulier Instituut/Kennispraktijk –
voor sport, onderwijs en gezondheid.
Heuvel, A. van den, Heijkoop, C. & Jong, M. de (2013a). Monitor Impuls brede scholen, sport en cultuur
2013 (over 2012). Rapportage 5-meting eerste tranchegemeenten, 4-meting tweede tranchegemeenten,
3-meting derde tranchegemeenten, 2-meting vierde tranchegemeenten en 1-meting vijfde
tranchegemeenten. Den Haag/Amersfoort: BMC Onderzoek.
Heuvel, A. van den, Heijkoop, C. & Jong, M. de (2013b). Samenvatting monitor Impuls brede scholen,
sport en cultuur 2013 (over 2012). Rapportage 5-meting eerste tranchegemeenten, 4-meting tweede
tranchegemeenten, 3-meting derde tranchegemeenten, 2-meting vierde tranchegemeenten en 1-meting
vijfde tranchegemeenten. Den Haag/Amersfoort: BMC Onderzoek.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

143

Hildebrandt, V., Bernaards, C. & Stubbe, J. (red.) (2013). Trendrapport bewegen en gezondheid
2010/2011. Leiden: TNO.
Horst, J. van der, Peters, F. & Frietman, J. (2014). Arbeidsmarktmonitor Sport 2013. Nijmegen:
Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt (KBA).
Jong, M. de, Lindert, C. van & Poel, H. van der (2013). Voortgangsrapportage monitor Sport en Bewegen
in de Buurt, 2013. Utrecht: Mulier Instituut
Kalmthout, J. van & J. Lucassen (2008). Verenigingsmonitor 2007. De stand van zaken bij
sportverenigingen in het perspectief van modernisering. ’s-Hertogenbosch: W.J.H. Mulier Instituut.
Kalmthout, J. van, Jong, M. de & Lucassen, J. (2009) Verenigingsmonitor 2008 : de stand van zaken bij
sportverenigingen. 's-Hertogenbosch: W.J.H. Mulier Instituut
Leenaars, K., Huisman, A., Smit, E., Wagemakers, A., Molleman, G., Koelen, M. (2014).
Randvoorwaarden voor inzet en ondersteuning van de buurtsportcoach in landelijk en gemeentelijk
beleid: een beleidsanalyse. Abstract en presentatie Nederlands Congres Volksgezondheid 10 & 11 april
2014, Rotterdam, tsg Jaargang 92, 2014, nummer 3, p. 41.
Leijenhorst, M., Daalder N., & Hilhorst J. (2014). Buurtsportcoaches van start! Nulmeting
buurtsportcoaches in de gemeente Rotterdam – April 2014. Ede: Kennispraktijk.
Lindert, C. van, Dool, R. van den, Leijenhorst, M., Pulles, I., Poel, H. van der (2014). Voorstudie
effectmeting buurtsportcoaches 2014. Utrecht: Mulier Instituut.
Magnée, T., Krebbekx, W. & Veenhof, C. (2013, onder embargo). Procesevaluatie Effectief Actief.
Utrecht: NIVEL.
Middelkamp, H. (2013). De realisatie van de Impuls brede scholen, sport en cultuur: het Rijk en de
gemeenten, wie is van wie afhankelijk? Een onderzoek naar de manier waarop de betekenissen van
gemeenteambtenaren en wethouders aan de realisatie van de Impuls brede scholen, sport en cultuur
bij gemeenten zich verhouden tot de landelijke beleidsimplementatie van de Impuls. Utrecht:
Universiteit Utrecht, Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) (2012). Junicirculaire gemeentefonds
2012. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) (2013). Gemeentefonds. Meicirculaire
2013. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) (2014). Meiciculaire gemeentefonds
2014. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) & Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) (2007). Bestuurlijke afspraken Impuls brede scholen, sport en cultuur. Den Haag:
Ministeries van OCW en VWS.

144

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) & Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) (2012). Sport, bewegen en een gezonde leefstijl in en rond het onderwijs. Den Haag:
Ministeries van OCW en VWS.
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) (2012). Kamerbrief Actieplan gezond bedrijf, 26
maart 2012. Den Haag: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (2011a). Beleidsbrief sport. “Sport en Bewegen
in Olympisch perspectief”. Den Haag: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (2011b). Programma sport en bewegen in de
buurt (Aanbiedingsbrief). Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (2011c). Programma sport en bewegen in de
buurt (Publieksversie). Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (2012). Bestuurlijke afspraken programma Sport
en Bewegen in de buurt, 13 februari 2012. Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (2014a). Kamerbrief kennis- en innovatieagenda
sport, 23 oktober 2014. Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (2014b). Kamerbrief hoofdlijnen
gehandicaptensportbeleid. Den Haag: Ministerie van VWS.
Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) (2013b). Evaluatie Lerende Netwerken april 2013.
Ede: NISB.
NISB (2013a). Evaluatie Lerende Netwerken september 2013. Ede: NISB. Intern rapport?
NISB (2013b). Jaarverslag Effectief Actief 2013 (interne rapportage). Ede: NISB
NISB (2014a). Evaluatie interventie-eigenaren Menukaart Sportimpuls traject 2013/14. Ede: NISB
NISB (2014b). OOSI ervaringen met vragen rondom KSG en Ondersteuning. Ede: NISB
NISB (2014c). Samenvatting belrondje KSG Interventies tijdens aanvraagperiode (interne rapportage).
Ede: NISB.
NISB (2014d). Verslag ervaringen interventie-eigenaren ronde 2 Sportimpuls KSG. Ede: NISB.
NISB (2014e). Evaluatie Lerende Netwerken maart 2014. Ede: NISB.
NISB (2014f). Evaluatie Kennisdag 12 december 2013. Ede: NISB.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

145

NISB/Kennispraktijk (2014). Inventarisatie bij gemeenten naar de inzet van buurtsportcoaches.
Specifiek in de combinatie zorg en sport & bewegen en (/of) sport en bewegen voor de doelgroep
ouderen. Ede: NISB/Kennispraktijk. Interne rapportage.
NOC*NSF (2014). Nationale sportweek stimuleert meer mensen te sporten en bewegen. In: Sport
Bestuur en Management, nummer 3, jaargang 16, juni 2014. P. 24-15.Nieuwegein: Arko Sports Media.
NOC*NSF (2014). Ontwikkeling van organisaties in de sport. Arnhem: NOC*NSF
NOC*NSF (2014). Voortgangsrapportage Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls (OOSI). Arnhem:
NOC*NSF.
Ooms, L & C. Veenhof (2014). Procesevaluatie Effectief Actief 2013. Utrecht: NIVEL
Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt (2012). Sport & bewegen in de buurt. Brengt gezond leven
dichterbij. Den Haag: Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt.
Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt VSG (2014a). Het speelveld van de decentralisaties, kansen
voor sport en bewegen in het sociale domein. Den Haag: VSG.
Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt VSG (2014b). Publiek Private Samenwerking in perspectief:
resultaat of risico. Den Haag: VSG.
Pulles, I., Leijenhorst, M., Reijgersberg, N., Hilhorst, J., en Lindert, C. van (2014).
Verdiepingsonderzoek buurtsportcoaches 2014 : verbreding en structurele samenwerking :
verdiepingsonderzoek naar processen en ervaren opbrengsten van de inzet van buurtsportcoaches op
lokaal niveau. Utrecht: Mulier Instituut
Reijgersberg, N., Lucassen, J. en Pulles, I. (2013). Monitor Onderwijsagenda Sport, Bewegen en
Gezonde Leefstijl. Utrecht: Mulier Instituut.
Reijgersberg, N., Werff, H. van der, en Lucassen, J. (2013). Nulmeting bewegingsonderwijs : onderzoek
naar de organisatie van het bewegingsonderwijs in het primair onderwijs. Utrecht: Mulier Instituut
Reijgersberg, N., Lucassen, J., Beth, J. en Werff, H. van der (2014). Nulmeting lichamelijke opvoeding
in het voortgezet onderwijs : onderzoek naar de organisatie van lichamelijke opvoeding en sport in het
voortgezet onderwijs. Utrecht: Mulier Instituut.
Reijgersberg, N. & Poel, H. van der (2014). Sportdeelname van kinderen in armoede. Verkenning van de
literatuur en interviews over het thema sportdeelname van kinderen in armoede. Utrecht: Mulier
Instituut.
Rijksoverheid (2013). Alles is gezondheid: Het Nationaal Programma Preventie 2014 – 2016. Den Haag:
Rijksoverheid.
Romijn, D., Kalmthout, J., van, Breedveld, K. en J. Lucassen (2013). VSK-monitor 2013.
Voortgangsrapportage Actieplan "Naar een veiliger sportklimaat". Utrecht: Mulier Instituut.

146

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Tiessen-Raaphorst, A. (red.) (2015, verwachte publicatie januari). Rapportage Sport 2014. Den Haag:
SCP.
Tiessen-Raaphorst, A., Haan, J. de (2012). Versterking data-infrastructuur sport. Den Haag: Sociaal en
Cultureel Planbureau (SCP).
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) (2011). Brief aan de leden, 11/043, 30 juni 2011. Den
Haag: VNG.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) (2012). Bestuurlijke afspraken Sport en Bewegen in de
Buurt. Ledenbrief 12/006. Den Haag: VNG.
Vroome, N. de, (2015 in ontwikkeling). Sectoroverstijgend samenwerken. Stageopdracht Ministerie van
VWS.
VSG, NOC*NSF, NISB (2013). Plan ondersteuning Sport en Bewegen in de Buurt 2013-2016. Gezamenlijke
notitie opdrachtnemers: VSG, NOC*NSF, NISB. Intern document. Den Haag: VSG.
ZonMw team Sportimpuls (2013a). Managementrapport subsidieaanvragen Sportimpuls Kinderen
Sportief op Gewicht ronde 2013. Den Haag: ZonMw.
ZonMw team Sportimpuls (2013b). Managementrapportage Sportimpuls subsidieaanvragen ronde 2013.
Den Haag: ZonMw.
ZonMw team Sportimpuls (2014). Factsheet Veranderingen Sportimpuls 2014. Den Haag: ZonMw.
ZonMw team Sportimpuls (2014, in voorbereiding). Managementrapportage subsidieaanvragen
Sportimpuls ronde 2014. Den Haag: ZonMw.

Internetsites
www.academischewerkplaatsamphi.nl/Integraal-Gezondheidsbeleid/Lopende-en-afgerondekortdurende-onderzoeken/Project-Verbinden-zorg-sport-en-bewegen (en Projectvoorstel:
www.academischewerkplaatsamphi.nl/GetDocument.ashx?documentID=14032)
www.combinatiefunctiesonderwijs.nl
www.convenantgezondgewicht.nl
www.effectiefactief.nl/menukaart
www.gezondeschool.nl
www.jongerenopgezondgewicht.nl

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

147

www.kbanijmegen.nl
www.loketgezondleven.nl
www.mulierinstituut.nl
http://www.nationalesportweek.nl/home
www.nationalkompas.nl
www.netwerkinbeweging.nl/interventie-home
www.nisb.nl/11actiepunten
www.nisb.nl/buurtscan
www.nisb.nl/index.php?p=1036024
www.scp.nl
www.sportengemeenten.nl
www.sportindebuurt.nl
www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/buurtscan-en-buurtactieplan/
www.sportindebuurt.nl/seb-inspiratie/meicirculaire-gemeentefonds-2013
www.sportopdekaart.nl
www.rekenkamer.nl
www.rijksoverheid.nl
www.veiligsportklimaat.nl
www.vng.nl
www.zonmw.nl/sportimpuls
www.zonmw.nl/sportimpulsksg
www.zorgatlas.nl
www.zorgatlas.nl/beinvloedende-factoren/leefstijl/bewegen-en-sporten/norm-gezondbewegen/#breadcrumb
www.zorgatlas.nl/thema-s/sporten-en-bewegen/beleid/

148

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

www.zorgatlas.nl/thema-s/sporten-en-bewegen/sportaanbod/accommodaties-pergemeente/#breadcrumb
www.zorgatlas.nl/thema-s/sporten-en-bewegen/sportdeelname/sportdeelname-per-coropregio/#breadcrumb

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

149

150

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Bijlagen
Lijst met afkortingen
ALO:

Academie voor Lichamelijke Opvoeding

AVO:

Aanvullend Voorzieningengebruik Onderzoek

BTW:

Belasting toegevoegde waarde

CF/BSC:

Combinatiefunctionaris/buurtsportcoach

CGL:

Centrum voor Gezond Leven

EVC:

Ervaringscertificaat

GGD:

Gemeentelijke Gezondheidsdienst

GLI:

Gecombineerde Leefstijlinterventie

HBO:

Hoger Beroepsonderwijs

JILIB:

Jeugd in Lage Inkomensbuurten

JOGG:

Jongeren Op Gezond Gewicht

KISS:

Kennis Informatie Systeem Sport

KNGF:

Koninklijk Genootschap voor Fysiotherapie

KSG:

Kinderen Sportief op Gewicht

MBO:

Middelbaar Beroepsonderwijs

MKB-NL:

Midden- en Kleinbedrijf Nederland

NISB:

Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen

NNGB:

Nederlandse Norm Gezond Bewegen

NOC*NSF:

Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport Federatie

NPP:

Nationaal Programma Preventie

NSO:

Nationaal Sportonderzoek

OBiN:

Ongevallen en Bewegen in Nederland

OCW:

(Ministerie van) Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OOSI:

Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls

PO:

Primair onderwijs

RIVM:

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne

ROS:

Regionale Ondersteuningsstructuur

RSO:

Richtlijn Sportdeelname Onderzoek

SBB:

Sport en Bewegen in de Buurt

SCP:

Sociaal en Cultureel Planbureau

SBGL:

(Onderwijsagenda) Sport, Bewegen en Gezonde Leefstijl

SZW:

(Ministerie van) Sociale Zaken en Werkgelegenheid

VNG:

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

VNO-NCW:

Verbond van Nederlandse Ondernemingen-Nederlands Christelijk Werkgeversverbond

VO:

Voortgezet Onderwijs

VSG:

Vereniging Sport en Gemeenten

VTO:

Vrijetijdsomnibus

VWS:

(Ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en Sport

ZonMw:

Zorg Onderzoek Nederland Medische Wetenschappen

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

151

Bijlage 1.1 Overzicht activiteiten monitoring programma SBB

Bijlage 2.1 Ontwikkeling beoogde deelname gemeenten regeling
buurtsportcoaches per tranche en totaal 2014
Afbeelding B2.1 Ontwikkeling beoogde deelname gemeente regeling buurtsportcoaches

2014, tranches 1 t/m 4

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl
Afbeelding B2.2 Ontwikkeling beoogde deelname gemeente regeling buurtsportcoaches

2014, tranches 1 t/m 7

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.sportopdekaart.nl

154

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut

155

156

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2014 | Mulier Instituut