Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 615

Toekomst Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(PBO)

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 januari 2011
Bij de regeling van werkzaamheden van 18 januari 2011 heeft de heer
Koopmans (CDA), mede namens de fracties van de VVD en de PVV,
verzocht om informatie over en commentaar op de recente voorstellen
van de productschappen. Hierbij doe ik u mijn reactie toekomen. Ik ga
daarbij ook in op de te ontwikkelen kabinetsvisie op de toekomst van het
stelsel van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie.
Samenwerking productschappen
De productschappen zijn al enige tijd met elkaar in gesprek over
vergaande samenwerking. Dit heeft nu geleid tot een definitief besluit tot
samenwerking. Op 12 januari jl. hebben de betrokken productschappen
hierover ook een persbericht naar buiten gebracht. Inmiddels heb ik op
20 januari jl. een brief ontvangen van de voorzitters van de samenwerkende productschappen over de komende samenwerking (zie bijlage)1 De
productschappen die met elkaar gaan samenwerken zijn: Hoofdproductschap Akkerbouw (HPA), Productschap Akkerbouw (PA), Productschap
Diervoeder (PDV), Productschap Wijn (PW), Productschap Vee en Vlees
(PVV), Productschap Pluimvee en Eieren (PPE), Productschap Vis (VIS) en
Productschap Zuivel (PZ). Dit zijn 8 van de 11 productschappen. Drie
productschappen hebben nog geen definitief besluit genomen aan deze
samenwerking deel te nemen, namelijk Productschap Margarine, Vetten
en Oliën (MVO), Productschap Dranken (PD) en Productschap Tuinbouw
(PT). Zij zijn nog in gesprek met de initiatiefnemers van de samenwerking.
Ik kom daar verder in deze brief op terug.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

kst-32615-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De productschappen gaan de medebewindstaken die elk bedrijfslichaam
nu afzonderlijk uitvoert bundelen en de back-offices van deze bedrijfslichamen samenvoegen. De medebewindstaken van deze samenwerkende
bedrijfslichamen komen in één gezamenlijke werkorganisatie. De centrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 615, nr. 1

1

back-office levert administratieve, personele en facilitaire diensten en
omvat een aantal vakinhoudelijke terreinen zoals juridische zaken,
maatschappelijk verantwoord ondernemen en arbeidszaken. Deze centrale
back-office doet ook de ondersteuning voor de medebewindstaken.
Het Bestuurdersoverleg Productschappen dat sinds zomer 2010 bestaat en
de samenwerking voorbereidt, wil nog in 2011 deze vergaande samenwerking effectueren. Vanaf deze maand zal – na het informeren van
medewerkers, ondernemingsraden, vakbonden en de diverse besturen –
het besluit tot samenwerking concreet gestalte krijgen en nog dit jaar
worden afgerond. Hierbij staat het bereiken van efficiencywinst voorop.
De samenwerkende organisaties gaan dan ook op één locatie zitten. Het
genomen besluit brengt tot uitdrukking dat de besturen van de betrokken
bedrijfslichamen een evenwicht hebben gevonden tussen enerzijds de
wens om verder samen te werken en anderzijds het goed kunnen blijven
uitvoeren van de specifieke taken voor de eigen doelgroep. Die doelgroep
bestaat uit de ondernemers en werknemers binnen de werkingsfeer van
elk afzonderlijk bedrijfslichaam.
De drie productschappen die nog niet definitief besloten hebben deel te
nemen aan alle aspecten van deze samenwerking willen eerst de verdere
concretisering van het besluit zien om later dit jaar een definitief besluit te
nemen. Het Productschap Tuinbouw heeft al wel besloten mee te doen
met een aantal onderdelen van de samenwerking. Zo participeert PT
volledig voor wat betreft de medebewindstaken, inclusief de back-office
daarvoor. Verder gaat PT in gesprek met de andere bedrijfslichamen om te
bezien welke samenwerking mogelijk is bij de ondersteunende taken.
Navraag leert dat de aarzeling van PT om op alle fronten mee te doen aan
de samenwerking te maken heeft met het geringe aantal medebewindstaken van dit bedrijfslichaam. Daarnaast heeft PT in vergelijking met de
andere productschappen juist veel autonome taken. Dit betreft vaak
projecten die specifiek aan de sector tuinbouw verbonden zijn, zoals
innovatie- en duurzaamheidprojecten. Het productschap Margarine,
Vetten, Oliën (MVO) en Productschap Dranken (PD) laten het besluit om
alsnog mee te doen afhangen van de mate waarin efficiencywinst te
behalen is. Deze bedrijfslichamen hebben namelijk geen enkele medebewindstaak en hebben bovendien een klein secretariaat. De concretisering
van het besluit zal hierover meer duidelijkheid moeten geven.
Samenwerking bedrijfschappen
Naast productschappen kent het PBO-stelsel bedrijfschappen1. Deze zijn in
omvang en balanstotaal over het algemeen veel kleiner dan de productschappen. De bedrijfschappen hebben ook geen medebewindstaken. De
bedrijfschappen werken al veel langer samen op allerlei gebieden. Dat
gaat het niet alleen om organisatorische samenwerking – zo hebben HBA
en HBD bijvoorbeeld een gezamenlijke back-office – maar allengs wordt
ook steeds meer inhoudelijk samengewerkt. Al enkele jaren geleden is, in
het kader van meer efficiency, het aantal bedrijfschappen teruggebracht
van 25 naar zes. De samenwerking wordt de komende tijd nog verder
uitgebouwd. Concrete projecten betreffen het bundelen van activiteiten
van diverse bedrijfslichamen die elkaar aanvullen zoals gezamenlijke
onderzoeken bij detailhandel en ambachten, gezamenlijke adviescommissies, gezamenlijke heffing en gezamenlijke convenanten rond
duurzaamheid etc.
1

Bedrijfschap Afbouw (BA), Hoofdbedrijfschap Agrarische Groothandel (HBAG),
Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA),
Bosschap, Hoofdbedrijfschap Detailhandel
(HBD), Bedrijfschap Horeca en Catering.

Modernisering stelsel
Het besluit van de productschappen tot samenwerking is naar mijn
mening een belangrijke stap vooruit in het moderniseringsproces van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 615, nr. 1

2

PBO-stelsel. De voorgenomen samenwerking biedt naar omvang en
inhoud het juiste evenwicht tussen een meer efficiënte en transparante
organisatie en het behoud van de noodzakelijke herkenbaarheid voor de
ondernemers en werknemers in de betreffende sectoren. De productschappen gaan nu het besluit tot samenwerking verder uitwerken. Dat
moet goed en in een straf tempo gebeuren. Ik zal mij dan ook regelmatig
op de hoogte stellen van de voortgang. Het resultaat van de komende
samenwerking betrek ik in de visie op de toekomst van het PBO-stelsel die
het kabinet zal ontwikkelen.
De product- en bedrijfschappen zijn al enkele jaren bezig hun werkwijze te
moderniseren. De bedrijfslichamen hebben sinds het debat in de Tweede
Kamer over het Kabinetsstandpunt Toekomst PBO uit 2006 inmiddels een
Code goed bestuur met een monitoringcommissie. Daarnaast is het
toezicht door de SER verscherpt en ook transparanter geworden. Tevens
heeft de SER een aparte Toezichtkamer in het leven geroepen. Het aantal
bedrijfslichamen is de afgelopen tien jaar teruggebracht van 39 naar 17.
De bedrijfslichamen hebben in de loop der jaren het aantal autonome
verordeningen met circa 60% verminderd, de administratieve lasten met
circa 50% (van € 23 miljoen naar € 10 miljoen) en bovendien zijn de
heffingen ruim 30% lager geworden.
De wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie (Wbo) in april 2009
heeft een extra impuls aan de democratisering van het stelsel gegeven.
Een bedrijfslichaam moet voortaan iedere vier jaar onderzoeken, via een
representatieve steekproef, of er voldoende draagvlak is onder de
ondernemers die onder zijn werkingsfeer vallen. Op 17 januari jl heb ik
een Algemene Maatregel van Bestuur met regels voor de uitvoering van
het onderzoek bij Eerste en Tweede Kamer voorgehangen voor
commentaar. In de AMvB staat onder meer dat alle bedrijfslichamen het
eerste draagvlakonderzoek voor eind 2011 moeten hebben afgerond.
Plan van aanpak
Hoewel wetgever en bedrijfslichamen de afgelopen jaren heel wat op de
rails hebben gezet aan modernisering en democratisering van het stelsel
kan de vraag gesteld worden of dit genoeg is. Hoe is de uitwerking van de
reeds ingezette middelen en wat zou de toekomst moeten zijn van het
stelsel in onze moderne economie en veranderende maatschappij?
Hierom acht ik het een goede zaak een visie te ontwikkelen op de
toekomst van het PBO-stelsel. Een dergelijke visie moet wel gebaseerd
zijn op gedegen informatie en die moet verzameld worden. Daarnaast is
het nodig dat deze visie binnen afzienbare tijd met de Kamer kan worden
besproken.
Ik kies daarom voor de volgende aanpak:
– Alle draagvlakonderzoeken zullen in 2011 worden uitgevoerd en rond
de jaarwisseling, voorzien van een advies van de SER, beschikbaar
zijn.
– Het wettelijk verplichte evaluatieonderzoek van het PBO-stelsel wordt
reeds dit jaar uitgevoerd in plaats van eind 2012. Het wordt een
compacte evaluatie die met name gericht is op een inventarisatie van
de taken van de bedrijfslichamen. Het gaat zowel om de autonome
taken als om de medebewindstaken van de bedrijfslichamen.
– Het kabinet stuurt op basis van dit pakket aan informatie voor 1 april
2012 de Kamer zijn visie op de bedrijfslichamen, de door hen uitgevoerde taken en de toekomst van het stelsel.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 615, nr. 1

3