3
Vragenuur: Vragen Van der Lee
Vragen van het lid Van der Lee aan de minister van Buitenlandse Zaken over de vraag of Nederland, na de VS, ook af
wil zien van een regeringsdelegatie naar de Winterspelen
in China.
De voorzitter:
Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken van harte welkom. Ik geef het woord aan de heer Van der Lee van
GroenLinks, die een mondelinge vraag aan de minister van
Buitenlandse Zaken heeft over de vraag of Nederland na
de Verenigde Staten ook af wil zien van een regeringsdelegatie naar de Winterspelen in China. Het woord is aan de
heer Van der Lee.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. In februari van dit jaar heeft deze
Kamer uitgesproken dat de Chinese regering verantwoordelijk is voor genocide in de richting van de Oeigoeren, die
op een vreselijke wijze worden vastgezet, gemarteld en ook
uitgemoord in Xinjiang. Helaas staat deze zeer ernstige
vorm van mensenrechtenschendingen niet alleen. We
hebben dat daarvoor ook gezien ten aanzien van de Tibetanen. We hebben recent ook gezien hoe protesten in Hongkong met veel geweld zijn neergeslagen. We weten ook dat
de Chinese overheid systematisch met gezinsherkenningsapparaten haar eigen bevolking voortdurend in de gaten
houdt en dat zij haar fundamentele mensenrechten ontzegt.
Het handvest van de Olympische Spelen bevat een aantal
fundamentele principes: het behoud van de menselijke
waardigheid, van solidariteit, van non-discriminatie. En wat
wil het geval? Binnen nog geen twee maanden vinden de
Winterspelen plaats in Beijing, de hoofdstad van China.
Gisteren heeft de Amerikaanse regering besloten geen
regeringsdelegatie naar deze Spelen af te vaardigen. Daarvoor had een kleine lidstaat, Litouwen, dat besluit ook al
genomen. In de nasleep van de besluitvorming in Amerika
heeft inmiddels ook Nieuw-Zeeland besloten geen delegatie
af te vaardigen. Nog niet zo lang geleden hebben we in
deze zaal gesproken over de begroting van Buitenlandse
Zaken. Daarbij heeft collega Sjoerdsma mede namens mij
een motie ingediend om de Kamer richting de regering te
laten uitspreken: stuur geen Nederlandse delegatie. Die
motie haalde het net niet; 48% van de Kamer heeft die motie
gesteund. Nu is de realiteit anders. Belangrijke bondgenoten
hebben deze stap gezet. Nu niet kiezen is ook een actie, een
actie die wij niet verantwoord achten. Ik zou graag deze
hele simpele vraag aan de regering willen stellen, aan de
minister van Buitenlandse Zaken: gaat Nederland net als
de Verenigde Staten, Litouwen en Nieuw-Zeeland besluiten
om geen regeringsdelegatie af te vaardigen naar de Olympische Spelen in februari 2022?
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de minister van Buitenlandse
Zaken.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van der Lee

Knapen:
Voorzitter, veel dank. Een heldere vraag. Het antwoord is
iets minder vierkant, moet ik bekennen. Wij hebben op dit
moment nog geen besluit genomen over de eventuele
aanwezigheid van een officiële delegatie bij de Olympische
Spelen. Wij delen de serieuze zorgen die er zijn over de
mensenrechten in China. Daar hebben we hier vaker over
van gedachten gewisseld. We hebben ook steeds gezegd
dat als wij discussies voeren met China wij dat natuurlijk
bilateraal doen, maar dat wij bij voorkeur samen met onze
EU-partners proberen op te trekken. We proberen dus te
kijken of we gezamenlijk beleid kunnen formuleren.
Ik heb ook steeds gezegd dat het voor de relatie tot China
belangrijk is dat wij onszelf niet isoleren, maar dat we
samengebald vermogen weten te organiseren, in welke
richting dan ook. In zekere zin — dat heb ik in zijn algemeenheid ook al gezegd — moet je altijd een beetje uitkijken met
boycots. Heeft het effect, of doe je het primair om er zelf
een goed gevoel aan over te houden? Dat laatste vind ik
van een mindere orde. Natuurlijk heeft een besluit zoals
dat van de Verengde Staten een effect, al was het maar
omdat de discussie wordt geïntensiveerd. Op dit moment
overleggen wij met onze EU-partners over wat wij in gezamenlijkheid kunnen doen. Ik wil daar niet op vooruitlopen,
simpelweg omdat ik denk dat de gezamenlijkheid binnen
de Europese Unie ons uiteindelijk allemaal de beste papieren geeft om met China te verkeren. Ik wil dat overleg dus
eerst nog even afwachten.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik vind het heel betreurenswaardig. We zijn hier in Den
Haag, in de stad van vrede en recht, waar het Internationaal
Strafhof gevestigd is. We hebben een traditie waarin we
opkomen voor mensenrechten. En als belangrijke bondgenoten, waaronder nota bene een lidstaat van de Europese
Unie, dit besluit al hebben genomen, dan snap ik niet
waarom deze regering niet eens wil aangeven wat dan de
inzet is voor dat gesprek. Ook daar geeft de minister geen
antwoord op. Het lijkt mij cruciaal dat wij ook naar onze
medelidstaten in de Unie aangeven wat wij vinden. En wij
vinden dat het op dit moment niet verantwoord is om als
Nederland een regeringsdelegatie naar de Olympische
Spelen te sturen. Dat is geen complete boycot. Het gaat
hier niet om de sporters. Het gaat om het politieke signaal
dat wij aan China laten merken dat de ingrijpende wijze
waarop zij mensenrechten schenden niet kan. Dat signaal
kan u vandaag afgeven. Is dat ook de inzet van Nederland?
Knapen:
Zoals ik zojuist al zei, vind ik het op dit moment prematuur
om aan te geven waar wij staan, omdat ik eerst wil overleggen met mijn collega's. Ik wil argumenten uitwisselen en
ik wil de ruimte hebben om van landen te horen wat er pro
en wat er contra is. En ik wil er uiteindelijk naar streven om
in gezamenlijkheid tot een conclusie te komen. Die gezamenlijkheid bevorder je niet door op voorhand aan te geven:
dit zal mijn inzet zijn; als het lukt is het een plus en als het
mislukt is het een min. Zo zwart-wit zit internationale
samenwerking over het algemeen überhaupt niet in elkaar.
Ik wil dus gewoon de gelegenheid hebben en ook de tijd
hebben — het is tenslotte pas in februari — om hierover
met mijn collega's in de Europese Unie eens goed van

7 december 2021
TK 31

31-3-1

gedachten te wisselen. Sommige landen hebben hun
mening helemaal nog niet gevormd en sommige landen
staan aan de vooravond van een kabinetswisseling. Ik wil
eens even in alle rust kijken wat hier wijsheid is.
De voorzitter:
De heer Van der Lee, tot slot.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik blijf dat betreuren. Ik denk dat wij dan vanuit de Kamer
genoodzaakt zijn — ik kijk nu naar collega Sjoerdsma — om
deze week nog nader initiatief te nemen in de vorm van
een motie. De minister geeft ook niet eens aan binnen welke
deadline hij dat besluit dan wil hebben genomen. Februari
is al heel snel. Wij gaan straks de kerstdagen in en die
worden ook gevierd in de andere lidstaten. We weten al
heel lang wanneer die Olympische Spelen plaatsvinden,
dus die tijd had al gebruikt kunnen worden. Voor welke
datum is het besluit dan genomen?
Knapen:
Ik zou even moeten checken wanneer die Olympische
Spelen beginnen, maar het moet altijd daarvoor zijn, anders
heeft het geen zin. We hebben daar dus nog wel even de
tijd voor. Ik wil dit in alle zorgvuldigheid kunnen doen,
vanuit een breed palet aan afwegingen, omdat ik het
onverstandig vind om het risico te lopen dat je weliswaar
op een bepaald terrein heel ferm bent maar het effect
beperkt blijft, simpelweg omdat het overleg niet goed is
gegaan. Ik vind het van belang om gewoon te kijken waar
iedereen staat en wat wijsheid is aan het end van de dag,
en dat aan u te rapporteren. Vorige week of twee weken
geleden is hier een motie net-niet-aangenomen die hierom
vroeg. Ik vind het eerlijk gezegd niet zo heel belangrijk of
die nou net wel of net niet is aangenomen; het gaat erom
dat wij kennelijk ook in dit huis nog aan het nadenken zijn
over wat wijsheid is. De een vindt dit en de ander dat. Dat
mag. Dat is ook heel verstandig. Ik luister daar ook naar. Ik
neem het feit dat het zo'n beetje fiftyfifty lag mee. Misschien
is het de volgende keer bij een motie net wat meer in plaats
van net wat minder. Het end van het verhaal is dat wij hier
kennelijk ook van gedachten over wisselen. Ik vind dat het
kabinet de ruimte moet krijgen om dat op een ordelijke
manier te doen. Dan kom ik daarna heel graag bij u terug.
De voorzitter:
De heer Van der Lee tot slot.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, tot slot. Omdat een land als Nieuw-Zeeland, dat toch
veel dichter bij China ligt, deze positie wel al heeft ingenomen, heb ik nog een slotvraag. De minister gaat overleggen.
Stel dat men niet op een gemeenschappelijke lijn komt, kan
het dan zijn dat de Europese Unie en de lidstaten hier verschillend mee omgaan? Want het mag toch niet zo zijn dat
wij in tegenstelling tot Litouwen, de Verenigde Staten en
nu Nieuw-Zeeland wel gaan?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van der Lee

Knapen:
Hoe dat straks zal gaan, zullen we moeten afwachten. Ik
vind dat het mijn dure plicht is om alles te doen om ervoor
te zorgen dat wij hier als Europese Unie naar vermogen in
gezamenlijkheid optreden.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Lee. Er zijn een aantal vervolgvragen, allereerst van de heer Sjoerdsma van D66, dan van
de heer Brekelmans van de VVD en van mevrouw Teunissen
van de Partij voor de Dieren. Gaat uw gang.
De heer Sjoerdsma (D66):
De Tweede Kamer heeft uitgesproken dat wat er in China
met de Oeigoeren gebeurt, genocide is. We hebben allemaal
gezien welke intimidatie China hanteert ten aanzien van
Hongkong en Taiwan. De vraag vanuit de Tweede Kamer
is heel duidelijk: stuur geen regeringsdelegatie naar de
Olympische Spelen in China. Mijn vraag aan deze minister
is of hij zich daarvoor wil inzetten, want ik proef beweging,
al zij het zeer omfloerst. Zo niet, dan denk ik inderdaad met
collega Van der Lee dat wij vanuit de Tweede Kamer
opnieuw zullen proberen om dit kabinet daartoe aan te
sporen.
Knapen:
Zoals ik al aangaf, ga ik mij inzetten om ervoor te zorgen
dat wij naar vermogen één lijn trekken binnen de Europese
Unie.
De voorzitter:
Ja, u heeft dat een paar keer gezegd inderdaad. Meneer
Brekelmans, VVD.
De heer Brekelmans (VVD):
Wij vinden de mensenrechtenschendingen van China allemaal even afschuwelijk. Daarnaast is ook de veiligheidsdreiging groot en zetten ze ons economisch onder druk. Daar
moeten we tegen optreden. De vraag die minister stelt, is
terecht, denk ik. Is het effectiever om een signaal af te geven
of om de Olympische Spelen te gebruiken als een moment
waarop China onder het vergrootglas ligt en het land juist
dan aan te spreken op al die misstanden? Dat zou ook mijn
concrete vraag aan de minister zijn. Stel dat we toch met
de Europese gelijkgezinde landen zouden besluiten om te
gaan, hoe ziet hij het dan voor zich dat we rondom de
Olympische Spelen China kunnen aanspreken op al de zaken
waar we zo veel problemen mee hebben?
Knapen:
Daar heb ik niet een-twee-drie een pasklaar antwoord op,
want ik moet ook zien hoe die dingen gaan en wat de hele
context is. Onder ons gezegd en gezwegen is de kans heel
groot dat er niemand gaat vanwege corona. Maar goed,
dat maakt het debat veel minder spannend, dus we laten
dat maar even terzijde. Feit is wel dat deze discussie hier
gevoerd wordt. Ik denk dat er veel discussies hierover
gevoerd worden in Nieuw-Zeeland, in Australië en ook in
Canada. Ongetwijfeld zullen die elders in Europa ook
gevoerd worden. Ik hoor daar nog heel weinig over, maar

7 december 2021
TK 31

31-3-2

dat gaat beslist gebeuren. Dat alles heeft betekenis. Los
van de uitkomst heeft dat de betekenis dat hier iets aan de
hand is waar nogal wat landen die vandaag toevallig elektronisch verenigd zijn in de grote conferentie voor de
democratie, opvattingen over hebben. Zij worstelen met
hoe ze die opvattingen het beste tot gelding kunnen laten
komen. Los van de vraag of daar iemand de heer Xi of
meneer Pi aanspreekt op een bepaald onderwerp, heeft dat
op zich een eigen betekenis. In die zin is wat wij hier doen,
bepaald geen verspilling.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Ik krijg de indruk dat de minister vrij open in het overleg in
de Europese Unie zit. Hij deelt hier niet de inhoudelijke
afwegingen om wel of niet een signaal af te geven aan
China. Gezien de heel heldere uitspraak van de Tweede
Kamer dat China zich schuldig maakt aan genocide, is het
logisch dat Nederland daar consequenties aan verbindt. Ik
ben toch benieuwd naar wat de minister aan standpunten
of zienswijzen inneemt als hij dat overleg met de Europese
Unie ingaat.
Knapen:
Op het gevaar af mijzelf te herhalen — wat ik probeer te
vermijden — is het zo dat er in zijn algemeenheid altijd twee
kanten zijn aan dit soort maatregelen. De ene kant is een
boycot. Dat is een ferm besluit. Dat is ook een teken. Aan
de andere kant kan dat ook leiden tot vervreemding, minder
effectief gedrag. Het is altijd een afweging wat in welke
context het meeste gewicht in de schaal legt. Dan is het
altijd de vraag: legt iets gewicht in de schaal wanneer je
eenzijdig handelt, of legt iets gewicht in de schaal wanneer
je collectief handelt? Ik denk dat het, gegeven de grootte
van China en de wat kleinere grootte van Nederland, altijd
goed is om naar vermogen in gezamenlijkheid op te treden.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik wil de minister van Buitenlandse Zaken
bedanken voor zijn beantwoording.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van der Lee

7 december 2021
TK 31

31-3-3