Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 161

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES, VAN JUSTITIE, EN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2008
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (verder: SCP) heeft in opdracht van
de ministeries van BZK en van Justitie, in afstemming met het ministerie
van Financiën, een onderzoek uitgevoerd naar beleidseffecten op het
terrein van sociale veiligheid met het accent op het Veiligheidsprogramma
2002–2006. Vandaag is het SCP-rapport «Sociale veiligheid ontsleuteld»
verschenen, dat wij hierbij aan uw Kamer aanbieden1.2 In deze brief gaan
wij eerst in op de aanleiding en reikwijdte van het onderzoek. Vervolgens
komen de bevindingen van het SCP aan de orde, waar wij ook onze
reactie op geven. Tot slot geven wij op basis van de aanbevelingen van
het SCP aan hoe wij verder gaan met de inzichten van dit onderzoek.
1. Aanleiding en reikwijdte van het onderzoek
Er waren twee redenen om dit onderzoek te laten verrichten. In de eerste
plaats zijn wij continu op zoek naar manieren om de effectiviteit van het
veiligheidsbeleid verder te verbeteren. In de tweede plaats heeft de Algemene Rekenkamer in haar rapport «Staat van de beleidsinformatie 2006»
aangegeven dat een geëxpliciteerde beleidstheorie voor het Veiligheidsprogramma ontbrak. Het onderzoek is gericht op het sociale veiligheidsbeleid, in het bijzonder het Veiligheidsprogramma van de kabinetten
Balkenende I, II en III en de bijbehorende beleidsdocumenten die tot in
2006 zijn verschenen. Pijler V (Veiligheid, Stabiliteit en Respect) van het
huidige Beleidsprogramma maakt dus géén onderdeel uit van het onderzoek.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Vanaf 8 juli 2008 is het volledige rapport als
PDF-file te downloaden via de internet-site van
het SCP: http://www.scp.nl/boeken/

Vier opmerkingen over de wijze en focus van het onderzoek zijn van
belang om de resultaten in het juiste perspectief te kunnen plaatsen:
• Het SCP heeft niet zelf de effectiviteit van de maatregelen onderzocht,
maar heeft beschikbare Nederlandse effectstudies op het gebied van
sociale veiligheid bekeken en vervolgens de bevindingen hieruit
aangevuld met inzichten uit internationale effectstudies.

KST121149
0708tkkst28684-161
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

1

1

•

•

•

Het SCP gaat in het onderzoek niet in op de systeemmaatregelen uit
het Veiligheidsprogramma, zoals het doen instellen van het Landelijk
Kader Nederlandse Politie en de GSB-convenanten. De reden hiervoor
is dat deze maatregelen in eerste instantie gericht zijn op het beter
functioneren van de veiligheidsketen en niet in directe zin op het reduceren van onveiligheid. Wel worden bínnen een aantal van deze maatregelen afspraken gemaakt die zich richten op terugdringen van onveiligheid.
Het SCP heeft zich bovendien gericht op maatregelen in de publieke
ruimte, hierdoor zijn bijvoorbeeld de maatregelen uit het Actieplan
Huiselijk Geweld niet bekeken.
Het oordeel van het SCP richt zich op effectiviteit in termen van
reductie van criminaliteit, overlast en onveiligheidsgevoelens. In het
eindoordeel van het SCP over de effectiviteit van maatregelen is niet
meegenomen of een maatregel bijvoorbeeld bijdraagt aan de rechtshandhaving, of genoegdoening verschaft aan slachtoffers.

2. De beleidstheorie: veronderstellingen van het sociale
veiligheidsbeleid
Het SCP constateert dat het Veiligheidsprogramma niet een geëxpliciteerde beleidstheorie kende, een uitgeschreven redenering waarin staat
welke maatregelen om welke reden tot welke resultaten zouden leiden.
Het Veiligheidsprogramma bestond uit een stapeling van noties en maatregelen met als algemene doel van een forse reductie van de criminaliteit.
Het SCP heeft als het ware achteraf de beleidstheorie gereconstrueerd.
Het SCP onderscheidt, mede op basis van een indeling die in de wetenschap gangbaar is, drie strategieën om de criminaliteit en onveiligheid
aan te pakken. Op elk van deze strategieën zijn in het Veiligheidsprogramma maatregelen geformuleerd:
• Rechtshandhaving: het verminderen van criminaliteit door het
vergroten van de pakkans en het snel en maatgericht straffen. Doelgroep van deze strategie zijn individuele plegers van criminaliteit en
overlast. De maatregelen gericht op veelplegers en jongeren vallen
bijvoorbeeld binnen deze strategie.
• Ondersteuning en hulpverlening: minder criminaliteit door het
(vroegtijdig) aanpakken van de criminaliteitsbevorderende factoren,
zoals gelegen in de leefsituatie van de (potentiële) delinquent, groepsdruk, de opvoedkundige kwaliteiten van ouders en toekomstperspectief. Doelgroep van deze strategie zijn risicojongeren. Onder andere de
maatregelen gericht op risicofactoren van jeugdcriminaliteit horen dan
ook bij deze strategie.
• Gelegenheidsbeperking: deze strategie richt zich vooral op het
zoveel mogelijk beperken van de gelegenheid om criminaliteit te
plegen en heeft direct tot doel te voorkómen dat criminaliteit plaatsvindt, bijvoorbeeld door extra toezicht of technische beveiliging. Onder
meer maatregelen gericht op toezicht door de politie of met camera’s
horen bij deze strategie.
Het SCP ziet in het Veiligheidsprogramma veel accent liggen op de reactieve benadering binnen justitiële kaders.
Wij onderschrijven de reconstructie van het SCP. Het Veiligheidsprogramma kwam tot stand in een periode waarin een tekort aan celcapaciteit
bestond en de politie te vaak niet toekwam aan de opsporing van (ook
ernstiger) gevallen van misdaad (de «plankzaken»). De nadruk in het
Veiligheidsprogramma kwam daarmee sterk te liggen op het op orde
brengen van de strafrechtelijke «huishouding». Verondersteld werd dat
deze op orde zou moeten komen, en niet kon worden volstaan met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

2

bijvoorbeeld een oproep aan burgers en bedrijven om meer preventieve
maatregelen te nemen. Ook in de samenleving werd op grond van deze
diagnose het aanpakken van het handhavingtekort nodig gevonden. Het
toenmalige kabinet is met het Veiligheidsprogramma aan deze behoefte
tegemoet gekomen.
Hiermee kreeg het Veiligheidsprogramma primair een reparatoir en
repressief karakter, met de nadruk op rechtshandhaving en met de
(aanpak van) veelplegers als een belangrijk speerpunt. Met de Midterm
Review van het Veiligheidsprogramma volgden accentverschuivingen, en
een verbreding van de aanpak van criminaliteit en overlast, waaronder de
nazorg van ex-gedetineerden, de aanpak van geweld en van verloedering
en overlast.
De aanpak van het huidige kabinet, geconcretiseerd in Pijler V (Veiligheid,
Stabiliteit en Respect) van het Beleidsprogramma en het project Veiligheid
begint bij Voorkomen onderscheidt zich van het oude Veiligheidsprogramma door nadrukkelijker te kiezen voor een combinatie van preventie,
bestuurlijke en strafrechtelijke handhaving en nazorg, samenwerking met
partners en een persoonsgerichte benadering.
Wij willen in toekomstige beleidsplannen op het gebied van veiligheid de
beleidstheorie veel nadrukkelijker expliciteren, waarvoor dit onderzoek
van het SCP een belangrijke onderlegger zal zijn, naast andere onderzoeken die wij nu en in de toekomst zullen laten verrichten.
3. Het Veiligheidsprogramma: maatregelen en resultaten
Op de vraag «Is nu bekend of het Veiligheidsprogramma heeft bijgedragen aan de daling van criminaliteit en onveiligheidsgevoelens?» geeft
het SCP als antwoord dat er geen eindoordeel over het programma als
geheel kan worden gegeven als gevolg van de heterogeniteit van het
programma en omdat van lang niet alle maatregelen effectstudies
bestaan. Sommige onderdelen van het Veiligheidsprogramma zijn
volgens het SCP veelbelovend, andere niet en van weer andere is de
effectiviteit onbekend.
Het Veiligheidsprogramma kende in totaal ruim 150 maatregelen, inclusief
vele systeemmaatregelen en maatregelen in de private ruimte, die het
SCP – zoals hiervoor is aangegeven – niet op effectiviteit beoordeeld
heeft. Uiteindelijk heeft het SCP ten aanzien van ruim dertig (clusters of
onderdelen van) maatregelen een oordeel kunnen uitspreken.1 Tweederde
van deze beoordeelde maatregelen wordt als effectief of veelbelovend
beoordeeld, bijna eenderde als niet effectief waarvan een aantal onder
omstandigheden zelfs als de facto contraproductief. Over een aantal maatregelen kon geen finaal effectiviteitoordeel worden uitgesproken omdat
onderzoeksresultaten elkaar tegenspraken. Hierna zullen wij op de meest
in het oog springende conclusies onze reactie geven.

1

Het overzicht maatregelen uit het veiligheidsprogramma is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
De vermogenscriminaliteit is in deze periode
gedaald met 20%, de geweldscriminaliteit met
6%, ernstige overlast met 9%, fysieke verloedering met 8% en onveiligheidsgevoelens
met 34%.

Wij hebben alle begrip voor de voorzichtigheid van het SCP op dit punt,
hoe graag ook wij de ondubbelzinnige uitspraak hadden gezien dat er een
rechtstreeks verband bestaat tussen de ingezette maatregelen (en
middelen) en de daling van de criminaliteit, overlast en onveiligheidsgevoelens tussen 2002 en 20062. De urgentie van de veiligheidsproblematiek betekende echter dat ook het toenmalige kabinet op veel fronten
tegelijk en met veel voortvarendheid in actie moest komen. In toekomstige beleidsplannen zal nog veel nadrukkelijker dan nu de beschikbare
kennis over de effectiviteit van bepaalde maatregelen een rol kunnen
spelen bij de keuze voor bepaalde beleidsmaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

3

Het SCP doet wel uitspraken over de plausibiliteit van veronderstellingen
binnen de drie hoofdstrategieën. Hieronder volgt een weergave van de
bevindingen van het SCP en onze reactie daarop.
De strategie van rechtshandhaving
Fase van opsporing
Volgens het SCP heeft het verhogen van de pakkans een positieve
werking, vooral als de politie-inzet zich concentreert op hot spots en hot
times vanwege de generaal afschrikwekkende werking die van een (gepercipieerde) hoge pakkans uitgaat. Weinig plausibel is, zo wordt gesteld, dat
een verhoogde pakkans een afschrikwekkende werking heeft op verdachte
zelf. Dit geeft aan dat deze afschrikwekkende werking niet vanzelfsprekend
kan worden aangenomen. Desondanks is duidelijk, bijvoorbeeld in de
verkeershandhaving, dat de feitelijke en waargenomen kans om betrapt te
worden wel degelijk effect hebben op het gedrag van potentiële overtreders.
In een aantal gevallen, stelt het SCP, zou door arrestatie de drempel om
nieuwe delicten te plegen zelfs lager kunnen worden, met name bij
minderjarigen en mensen die relatief lichte vergrijpen plegen. Inderdaad
is het zo dat arrestatie voor lichte vergrijpen waar ook bijvoorbeeld een
vermaning mogelijk is contraproductief kan uitwerken, net zoals dat ook
geldt voor andere overmatige repressieve reacties op overtredingen.
Hiermee moet nadrukkelijk rekening gehouden worden, maar dit is
volgens ons geen reden om vervolgens systematisch af te zien van
aanhouding bij lichte vergrijpen. Dat blijft namelijk wenselijk vanuit het
perspectief van het geschonden rechtsgevoel van zowel het slachtoffer als
de samenleving.
Fase van vervolging
Het SCP noemt de veronderstelling dat snellere doorlooptijden de effectiviteit van de sanctie vergroot weinig plausibel. Het SCP vult die constatering aan met de observatie dat juist door snelle afhandeling meer zaken in
een korter tijdsbestek kunnen worden afgehandeld, waarmee ook het
recht van dader en slachtoffer op tijdige afhandeling van de zaak met
snelle berechting gediend zijn. Alleen al om die reden achten wij korte
doorlooptijden van blijvend belang. Nóg sneller berechten moet, mede
gegeven de bevindingen van het SCP, worden afgewogen tegen het in
acht nemen van vereiste zorgvuldigheid, waarbij zowel de belangen van
de dader als die van het slachtoffer (denk aan het formuleren van een eis
tot schadevergoeding) in het geding zijn.
Fase van sanctionering en nazorg
De centrale veronderstelling in het Veiligheidsprogramma van dit deel van
de rechtshandhavingstrategie is volgens het SCP dat door een persoonsgerichte aanpak maatwerk kan worden geleverd en dat daardoor effectiviteit van straffen zal toenemen. Volgens het SCP is opsluiting effectief voor
de duur van de detentie, maar is het niet plausibel dat «kale» vrijheidsbeneming (dus zonder nadere invulling met bijvoorbeeld bepaalde
programma’s) bijdraagt aan het terugdringen van recidive na de vrijlating.
Detentie kan volgens het SCP zelfs nadelig uitpakken voor beschermende
factoren (verlies van relaties, werk en huisvesting), en dus voor de recidive na detentie. Die nadelen kunnen inderdaad optreden, maar zijn zeker
bij kortdurende detentie wel beperkter dan bij langdurige opsluiting zoals
die elders gewoonte is. Daarnaast kan tijdens detentie via gerichte interventies worden gewerkt aan het beïnvloeden van criminogene factoren
zoals verslaving. Soms kan de detentie een noodzakelijke voorwaarde zijn
om betrokkene effectief te bereiken en bijvoorbeeld psychiatrische behandeling te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

4

Het SCP stelt verder dat vooral detentie in combinatie met behandeling en
andersoortige straffen aanbeveling verdienen. Cognitieve gedragstherapeutische behandelingen en sociale vaardigheidstrainingen zijn het meest
effectief. Verder draagt ook gefaseerde re-integratie en nazorg door
toezicht en begeleiding bij aan het terugdringen van recidive en blijkt het
plausibel dat vrijheidsbeperkende straffen met resocialisatieprogramma’s
en begeleiding op korte termijn bijdragen aan de vergroting van de
sanctiecapaciteit. Deze constateringen onderschrijven wij.
In 2004 is de maatregel plaatsing in een Inrichting voor Stelselmatige
Daders ingevoerd, de ISD-maatregel. Die maatregel betekent langere
vrijheidsbeneming (in totaal maximaal 2 jaar) voor veelplegers die voorheen korte straffen voor afzonderlijke delicten uitzaten. De langere vrijheidsbeneming is volgens het SCP effectief vanuit de gedachte van
maatschappijbeveiliging. Het is plausibel dat het effect op recidive na
detentie mede afhangt van het succesvol aanbieden van gedragsinterventies en een goede nazorg. Voor de huidige ISD-populatie kan daar nog de
beschikbaarheid van structuur biedende zorgvoorzieningen aan worden
toegevoegd. Het is volgens het SCP zeer plausibel dat gedragsinterventies
bij verslaafde veelplegers recidive doen verminderen, maar in het geval
van verslaafden is volgens het SCP de dwang achter deze maatregel niet
nodig.
Wij achten het echter niet waarschijnlijk dat dwang achterwege kan
blijven. Binnen de ISD komen veel veelplegers terecht op wie zorginstellingen geen vat konden krijgen. De vrijheidsstraf voor niet-verslaafde
veelplegers kan volgens het SCP een negatief effect hebben op de recidive, zeker als gedetineerde veelplegers op de cel moeten blijven. Op zich
klopt dat maar een zuiver «kale» detentie doet zich feitelijk maar zelden
voor. De praktijk laat zien dat de ISD-populatie vooral uit verslaafde en/of
psychisch gestoorde daders bestaat. Binnen de ISD wordt een dader
alleen in een sober regime geplaatst wanneer hij niet bereid is te werken
aan gedragsverandering. Dat komt echter sporadisch voor.
Het SCP noemt het plausibel dat opvoedingsondersteuning positief
uitwerkt op recidivevermindering bij licht criminele jongeren, zeker
wanneer dit wordt aangevuld met andere vormen van hulpverlening. Dat
onderschrijven wij. Het SCP acht het weinig plausibel dat op discipline
gerichte heropvoeding gunstig is voor recidive vermindering. Overlevingstochten komen als expliciet niet-effectieve maatregelen uit de bus.
Wij tekenen aan dat de overlevingstocht voor jongeren inconsistente
resultaten oplevert. Voor bootcamps zijn averechtse effecten gevonden.
Volgens het SCP is dit negatieve resultaat wellicht deels te verklaren door
de belangrijke rol die eigenwaarde in het programma speelt, omdat uit
onderzoek blijkt dat een gevoel van lage eigenwaarde niet is aan te
merken als criminogene factor. Overeenkomstig het SCP-rapport blijkt
bovendien uit een (niet door het SCP geciteerde) review uit 2005, gebaseerd op drie onderzoeken, dat deelnemers aan een bootcamp vaker
recidiveren dat deelnemers aan probation (het best te vergelijken met
verplichte reclasseringsbegeleiding). Het betrof hier bootcamps zonder
elementen van counseling en/of therapeutische componenten. Het lijkt
dus plausibel om aan te nemen dat het expliciet averechtse effect van –
sommige – bootcamps wordt veroorzaakt door het ontbreken van «affectieve» elementen zoals therapie en (na)zorg.
Wij wijzen er op dat de effectiviteit van gedragsinterventies een belangrijk
onderdeel vormde van de programma’s Jeugd terecht en Terugdringen
Recidive – beide onderdeel van het Veiligheidsprogramma. Bij deze
programma’s is aansluiting gezocht bij de bevindingen van internationaal
onderzoek en in het bijzonder bij de bevindingen van de internationale
What Works-benadering. Op basis daarvan zijn in 2005 kwaliteitscriteria

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

5

opgesteld waaraan gedragsinterventies, die in justitieel kader worden
aangeboden aan jongeren, moeten voldoen om effectief te kunnen zijn en
recidive te kunnen verminderen. In 2005 is de Erkenningscommissie
Gedragsinterventies Justitie ingesteld. Alle gedragsinterventies moeten
aan deze commissie worden voorgelegd ter beoordeling en erkenning.
Daarmee is effectiviteit een belangrijk uitgangspunt van het beleid
geworden. Deze beleidslijn is overgenomen in het project Veiligheid
begint bij Voorkomen.
De strategie van ondersteuning en hulpverlening
Het SCP constateert dat de beleidstheorie voor jeugdinterventies
problemen (delinquentie) aan oorzaken (schooluitval, alcoholgebruik,
opvoedingkundige kwaliteit ouders) koppelt. Daarom kan het SCP de
plausibiliteit van deze aanpak ook niet beoordelen: hiervoor zijn middeldoel-relaties in de beleidstheorie nodig. Het SCP beveelt daarom aan in
toekomstig beleid de veronderstelde relatie tussen maatregelen en risicofactoren uiteen te zetten. Het SCP acht de genoemde risicofactoren voor
delinquent gedrag overigens plausibel.
De strategie van gelegenheidsbeperking
Formeel toezicht (politie) blijkt een preventieve werking te hebben en te
leiden tot het voorkómen van criminaliteit en overlast en het omlaag
brengen van onveiligheidsgevoelens, zeker als de politie op hot spots en
hot times toezicht houdt. Wij onderschrijven dit. Willekeurig ingezette
surveillanceteams zijn volgens het SCP niet effectief en dienen dan ook te
worden vermeden.
Over het effect van cameratoezicht wijzen onderzoeken volgens het SCP
niet allemaal in dezelfde richting. Cameratoezicht is volgens het SCP
vooral nuttig om snel politie-ingrijpen te bevorderen en opsporing te
faciliteren. De veronderstelling dat cameratoezicht criminaliteit en overlast
voorkómt, is volgens het SCP echter twijfelachtig. Wij onderschrijven dat
camera’s weinig invloed hebben op het voorkomen van in het bijzonder
geweldsdelicten, zeker niet als de dader onder invloed van drank of drugs
is. Desondanks kennen wij veel waarde toe aan het snel kunnen ingrijpen
door de politie, zowel om de dader te kunnen oppakken of opsporen als
ook om door snel aanwezig te zijn verdere escalatie te voorkomen. Ook
komt het SCP tot de conclusie dat cameratoezicht geen effect heeft op
onveiligheidsgevoelens. Voor deze laatste conclusie geldt echter dat een
recente meta-evaluatie van cameratoezicht op openbare plaatsen die wij
hebben laten verrichten een tegengestelde conclusie aangeeft, namelijk
dat het veiligheidsgevoel wel positief wordt beïnvloed door het cameratoezicht. Al met al zien wij dan ook geen reden naar aanleiding van deze
conclusie de wettelijke kaders voor cameratoezicht aan te scherpen en
vinden wij ook niet dat gemeenten en andere instanties die feitelijk
camera’s inzetten ten behoeve van de sociale veiligheid zich terughoudender zouden moeten opstellen op dit vlak. Wel zullen wij de inzichten
van dit onderzoek met gemeenten en andere relevante partijen die
cameratoezicht inzetten delen om te bevorderen dat cameratoezicht wordt
gebruikt in die situaties en voor die doelen waarvoor het het meest effectief is.
De inzet van functioneel toezicht (bijvoorbeeld huismeesters en conducteurs) is volgens het SCP veelbelovend bij het terugdringen van veelvoorkomende criminaliteit en van onveiligheidsgevoelens. Wij onderschrijven deze conclusies en ondersteunen via onder andere de aanpak
fietsendiefstal en het Actieplan overlast en verloedering ook dat er meer
mogelijkheden voor functioneel toezicht komen. Veelal worden deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

6

vormen van functioneel toezicht uitgeoefend door partners in het
veiligheidsbeleid als gemeenten, vervoersbedrijven en woningcorporaties. In onze contacten met hen zullen we het belang van functioneel
toezicht nadrukkelijk onder de aandacht brengen.
Het SCP noemt het verbeteren van de straatverlichting een effectieve
maatregel om criminaliteit te voorkomen. Daarnaast blijkt het snel
herstellen van vernielingen, schoonmaken van graffiti en het gebruik van
betere materialen effectief te zijn om vandalisme te voorkomen. Wij
onderschrijven het belang hiervan. Het verbeteren van de straatverlichting
en snel herstel van vernielingen is dan ook onderdeel van de wijkaanpak
van het kabinet. Het betrekken van partners en burgers bij het veiligheidsbeleid ziet het SCP als erg belangrijk. Het kabinet met zijn motto «Samen
werken, samen leven» ondersteunt dit van harte. Veelal wordt deze
samenwerking lokaal vormgegeven: door samenwerking van gemeenten,
scholen, politie, jeugdzorg en burgers zelf. In het kader van het grotestedenbeleid en de wijkaanpak ondersteunt het Rijk gemeenten hierbij.
4. Beleidsaanbevelingen van het SCP in relatie tot Pijler V van
het Beleidsprogramma
De aanbevelingen van het SCP ten aanzien van het huidige en het toekomstige veiligheidsbeleid volgen uit de bevindingen die hiervoor zijn beschreven. Zij zijn gericht op het verhogen van de pakkans, verhoogde inzet op
straffen mét behandeling, op maatwerk bij sancties en nazorg, afzonderlijke aandacht voor verslaafden, een integrale benadering van risicojongeren, en de inzet op zowel menselijk toezicht als technische beveiliging.
Wij constateren dat met het huidige kabinetsprogramma al een aantal
stappen in de door het SCP aanbevolen richting worden gezet. In de fase
van sanctionering en nazorg zetten wij stevig in op een persoonsgerichte
aanpak, met het terugdringen van recidive als oogmerk. Wij streven
ernaar dat al tijdens de detentie onderzocht wordt aan welke zorg een
gedetineerde behoefte heeft en deze zorg ook in te kopen. Met ruim 300
gemeenten zijn al afspraken gemaakt om ervoor te zorgen dat ex-gedetineerden over een inkomen, een woning en de benodigde zorg kunnen
beschikken.
Formeel en functioneel toezicht worden vergroot. Hiervoor worden, zoals
in Pijler V aangegeven, landelijk 500 extra wijkagenten ingezet. De uitbreiding van het aantal wijkagenten zal het eerst plaatsvinden in de wijken
met de grootste problemen op het gebied van criminaliteit en overlast. In
overleg met de politie wordt bezien hoe informatiegestuurd politieoptreden, dat in toenemende mate toepassing krijgt, een (grotere) rol kan
spelen bij het gericht inzetten van surveillance. Zowel de strategie van de
rechtshandhaving als die van de gelegenheidsbeperking is hiermee
gediend. Met het oog op die laatste strategie zijn ook de bestuurlijk
toezichthouders bij controle op gestolen fietsen en de maatregelen gericht
op het tegengaan van agressie tegen werknemers met een publieke taak
relevant. Betere beveiliging van potentiële doelwitten werkt volgens het
SCP goed uit op preventie van delicten. Deze bevinding leidt ertoe dat wij
de bijdrage aan de trajecten voor het Keurmerk Veilig Ondernemen de
komende jaren voortzetten.
Naast de rol die de partners in de strafrechtketen spelen, heeft het bestuur
een steeds belangrijkere rol bij het bestrijden én het voorkomen van criminaliteit, overlast en onveiligheidsgevoelens en dus bij het verbeteren van
de veiligheid. Dit komt onder meer tot uitdrukking in de bestuurlijke
aanpak van de georganiseerde criminaliteit, de aanpak van de fietsendiefstal, de convenanten met gemeenten over de aanpak van de alcohol-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

7

problematiek onder jongeren, het Actieplan overlast en verloedering, het
Wetsvoorstel voetbalvandalisme en ernstige overlast en de charters die
tussen het Rijk en de steden gesloten worden in het kader van de wijkaanpak.
Kenmerkend voor het huidige kabinetsprogramma is de integrale aanpak
– een afgewogen mix van preventieve, strafrechtelijke en bestuurlijke
maatregelen – en de intensivering van de samenwerking met partners in
de veiligheidsketen. Het huidige kabinetsprogramma kent dus een heterogeniteit aan maatregelen, die ook gevolgen heeft voor de onderzoeksagenda.
5. Aanbevelingen SCP voor toekomstig onderzoek
Het SCP beveelt aan (vervolg-)onderzoek te doen naar de effecten van
maatregelen op het gebied van sociale veiligheid. Eisen die het SCP aan
dit vervolgonderzoek stelt zijn: het hanteren van wetenschappelijke
criteria en het evalueren van méér maatregelen. De rijksoverheid moet
volgens het SCP effectevaluatieonderzoek stimuleren. Op termijn moeten
vooral maatregelen worden gefinancierd die als effectief of veelbelovend
zijn beoordeeld. Ook moet de rijksoverheid meer inzicht verkrijgen in c.q.
meer onderzoek (laten) doen naar kosten en baten van maatregelen.
Wij vinden dit nuttige aanbevelingen en bezien op welke wijze we zo goed
mogelijk invulling hieraan kunnen geven. Daarbij zullen wij voortbouwen
op initiatieven die al in gang zijn gezet. «Evidence-based» beleid wordt
ook op het terrein van veiligheid in toenemende mate praktijk.
Het ministerie van Justitie kent al een gevestigde onderzoekstraditie met
het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), dat
in toenemende mate ook als kennisinstelling fungeert. De Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie is expliciet opgericht om de effectiviteit van maatregelen gericht op het terugdringen van recidive te beoordelen. Wij zullen bezien in hoeverre een Erkenningscommissie of een
soortgelijk initiatief zinvol zou kunnen zijn voor andere delen van het
sociale veiligheidsbeleid. Een overweging hierbij is dat, zoals ook eerder
aangegeven, de effectiviteit van een maatregel niet louter in termen van
de te behalen reductie van criminaliteit, overlast en onveiligheidsgevoelens wordt gedefinieerd, maar evenzeer van belang is of een maatregel
bijvoorbeeld bijdraagt aan de rechtshandhaving, of genoegdoening
verschaft aan slachtoffers
Bij het ministerie van BZK zal op dit terrein een taak zijn weggelegd voor
een op korte termijn op te richten centrale kennisfunctie. Deze zal onder
meer tot taak krijgen een gestructureerde onderzoeksagenda en een
effectevaluatieprogramma op het gebied van sociale veiligheid op te
zetten. Deze zal zich primair richten op de strategie van gelegenheidsbeperking en de verdere versterking van de bestuurlijk-preventieve
aanpak.
Ook zal met de inzichten van het onderzoeksrapport bezien worden of en
hoe vervolgonderzoek op het gebied van kosteneffectiviteit en/of kosten
en baten van maatregelen op het gebied van sociale veiligheid vorm kan
krijgen. Tot slot zullen we dit onderzoek samen met andere al verrichte en
in de nabije toekomst te verrichten onderzoeken gebruiken ter voorbereiding en onderbouwing van het veiligheidsbeleid na afloop van deze
kabinetsperiode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

8

6. Ter afsluiting
De afgelopen jaren is op het terrein van sociale veiligheid vooruitgang
geboekt. Zowel de objectieve als de subjectieve veiligheid zijn toegenomen. Het SCP is tot de conclusie gekomen dat door de heterogeniteit
van het Veiligheidsprogramma geen eindoordeel over het programma als
geheel kan worden gegeven. Sommige delen zijn veelbelovend om criminaliteit en overlast terug te dringen, andere niet en van weer andere is de
effectiviteit onbekend, aldus het SCP. Wel constateren wij dat het merendeel van de inhoudelijke maatregelen uit het Veiligheidsprogramma als
veelbelovend of effectief beoordeeld is door het SCP. In Pijler V van het
Beleidsprogramma is een aantal aanbevelingen van het SCP al in praktijk
gebracht. De te nemen maatregelen op het terrein van onderzoek zullen
de inzet van effectieve maatregelen helpen onderbouwen.
Wij zijn van mening dat het SCP met dit rapport een belangrijke bijdrage
heeft geleverd en zal leveren aan het robuuster maken van zowel het
lopende als het toekomstige veiligheidsbeleid, zowel qua onderbouwing
als qua effectiviteit. De bevindingen zijn niet alleen belangrijk voor het
kabinet, maar ook voor onze veiligheidspartners als de politie, het Openbaar Ministerie, het lokale bestuur en het bedrijfsleven. Wij zullen de
bevindingen in het rapport dan ook met hen bespreken en bezien hoe we
samen met hen het sociale veiligheidsbeleid nog effectiever kunnen
maken.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De staatssecretaris van Justitie,
N. Albayrak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 161

9