Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2695
Vragen van het lid Van der Steur (VVD) aan de Staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie over het proefschrift «Sexoffender Risk Assessment In The
Netherlands – Towards a risk need responsivity oriented approach» van dr. W.
Smid (ingezonden 16 juni 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
12 augustus 2014). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014,
nr. 2464.
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek en het proefschrift van dr. W. Smid over de
behandeltoewijzing van zedendelinquenten op basis van risicotaxatieinstrumenten? Zo ja, hoe oordeelt u over het onderzoek en de aanbevelingen
daarin in het algemeen?
Antwoord 1
Het proefschrift is mij bekend. De studie en het proefschrift sluiten aan bij het
beleid dat vanaf 2002 werd ontwikkeld binnen het programma «Naar een
veiliger samenleving». De studie van mevrouw Smid toetst als het ware met
terugwerkende kracht het belang van dat beleid. De steekproef van dit
quasi-experimenteel onderzoek bestond uit veroordeelde zedendelinquenten
die in de maatschappij terugkeerden tussen 1996 en 20021 en bij wie achteraf
op grond van hun dossiers de risicotaxaties zijn afgenomen. De getoetste
adviezen uit de betreffende strafzaken stammen uit de tijd dat het gebruik van
risicotaxatie-instrumenten in de Nederlandse praktijk nog in opkomst was. In
de periode sindsdien zijn in wetgeving, beleid en uitvoering vele wijzigingen
doorgevoerd waarvan sommige zeer ingrijpend.
Vraag 2
Bent u bekend met het model van Risk Need Responsivity (RNR) en de
bijbehorende principes? Deelt u de stelling van dr. W. Smid dat voor een
effectieve behandeling van plegers deze principes leidend zouden moeten zijn
bij het toekennen van behandelinterventies?

1

ah-tk-20132014-2695
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Het betrof 25% van de in Nederlandse veroordeelde zedendelinquenten die uitstroomden uit
detentie en 100% van de zedendelinquenten die in dezelfde periode uitstroomden uit klinische
behandeling (voornamelijk TBS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Het RNR-model is mij bekend. Bij alle typen van delictplegers geldt dit model
tegenwoordig als leidend, dus ook bij zedendelinquenten. Zo gebruiken de
reclasseringsorganisaties het RISc-instrument, waarmee een goede inschatting kan worden gemaakt van de dynamische risicofactoren. Specifiek voor
zedenverdachten wordt de RISc aangevuld met een afname van de Static99(r).
In de praktijk van het Pro Justitia-onderzoek door het Nederlands Instituut
voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) zijn zowel de risicoinschatting als ook het onderzoek naar en het advies over de zorg- en
beveiligingsbehoeften en de interventiemogelijkheden belangrijke onderdelen
van de rapportage. De RNR-uitgangspunten zijn sinds 2010 standaard
opgenomen in de rapportage-formats voor gedragsdeskundigen. Het NIFP
bewaakt de kwaliteit van de PJ-rapportages. Ook wordt de kwaliteit van de
gerechtelijk deskundigen gewaarborgd door het Nederlands Register
Gerechtelijk Deskundigen (NRGD). Voor de herregistratie van de deskundigen
zal het NRGD in de komende periode de kennis van risicotaxaties als
speerpunt hanteren.
Vraag 3
Uit het proefschrift van dr. W. Smid blijkt dat de klinisch bepaalde behandeltoewijzing onvoldoende samenhangt met het recidiverisico; hoe beoordeelt u
dat meer dan een kwart van alle veroordeelde verkrachters met een
matig-hoog tot hoog recidiverisico na detentie zonder enige vorm van
interventie terugkeerde in de samenleving (onderbehandeling)? Welke
maatregelen stelt u voor om tot een effectieve keuze van behandeling te
komen ter vermindering van de kans op recidive?
Antwoord 3
De onderzoekspopulatie stroomde uit in de periode van 1996 tot 2002.
Sindsdien hebben zich rondom de tenuitvoerlegging van de tbs en de
vrijheidsstraf veel veranderingen voorgedaan. Als uitgangspunt geldt dat de
intensiteit van de behandeling moet aansluiten bij de ernst van de problematiek, maar met de kanttekening dat niet steeds alle zedendelinquenten met
een hoog risico in aanmerking komen voor een hoog intensieve behandeling
of andersom. Als geen stoornis is vastgesteld, is een forensisch psychiatrische behandeling niet op zijn plaats. In die gevallen kan een vrijheidsstraf aan
de orde zijn. Detentie biedt dan evenveel of meer beveiliging, terwijl
andersoortige risicofactoren daar kunnen worden aangepakt. Ten aanzien van
deze groep kan mogelijk door het stellen van voorwaarden in het kader van
een voorwaardelijke invrijheidsstelling worden gewerkt aan gedragsverandering. Ook wordt steeds vaker gebruik gemaakt van de mogelijkheid om
(behandel-)interventies als bijzondere voorwaarde aan een voorwaardelijke
veroordeling te verbinden.
Andere vormen van ondersteuning richten zich op de maatschappelijke
re-integratie van zedenplegers. Ter voorkoming van terugval wordt ondersteuning geboden bij het vinden van werk, vrije tijdsbesteding en een woning.
Daarnaast zijn op het terrein van de nazorg belangrijke verbeteringen
doorgevoerd. Waar nodig worden vrijwilligers ingeschakeld, bijvoorbeeld via
Circles of Support and Accountability (COSA). Dit project is gericht op
re-integratie van zedendaders die onder toezicht staan van de reclassering.
Waar mogelijk wordt gewerkt aan verbetering van de risicoanalyse. In dit
kader concludeert de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen in het recent uitgebracht rapport «Op Goede Grond»
dat bij het NIFP nog verbetering mogelijk is, met name door vaker gebruik te
maken van wetenschappelijk geverifieerde risicotaxatie-instrumenten ter
onderbouwing van het recidiverisico. In reactie hierop laat het NIFP weten dat
voortdurend wordt gewerkt aan kwaliteitsverbetering. Momenteel lopen er
twee projecten ter verbetering van de risicoanalyse. Binnen het project
«Stoornis en gevaar» wordt gewerkt aan het verbeteren van de risicoanalyses
op grond van wetenschappelijk onderzoek, te beginnen bij daders van
seksuele delicten. Daarnaast is de ontwikkeling van een best practice voor
risicoanalyse gestart middels het project «Eenduidige risicoanalyse». Het
adequate gebruik van gevalideerde risicotaxatie-instrumenten, waaronder ook
de Static-instrumenten, maakt daar deel van uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Vraag 4
Daarnaast blijkt uit het proefschrift dat meer dan een kwart van alle veroordeelde kindermisbruikers een veel intensievere behandeling onderging dan
hun risiconiveau rechtvaardigde (overbehandeling); hoe oordeelt u hierover?
Gaat u maatregelen voorstellen om onnodige behandeling tegen te gaan?
Antwoord 4
Een persoon met een relatief laag risico kan in eerste instantie toch baat
hebben bij een hoog intensieve behandeling. In die gevallen is het belangrijk
dat doorstroming naar een lager behandelniveau tijdig in gang wordt gezet,
zodat relatief dure zorgplekken niet onnodig lang bezet blijven. Over de
doorstroming binnen de forensische zorg zijn vorig jaar met het veld goede
afspraken gemaakt, waaronder het terugbrengen van de gemiddelde
tbs-behandelduur naar acht jaar, waarvan de eerste resultaten reeds zichtbaar
worden.
Vraag 5 en 8
In het proefschrift worden verschillende (succesvolle) risicotaxatieinstrumenten genoemd en beoordeeld (Static-2002R en Static-99R); bent u
bekend met de genoemde instrumenten en in het bijzonder met de Static
instrumenten? Zo ja, bent u bereid nader onderzoek te doen naar het succes
en de toepasbaarheid hiervan in Nederland?
Deelt u de mening van dr. W Smid dat het raadzaam is om ook in Nederland
over te gaan tot standaard en leidend gebruik van gestructureerde actuariële
risicotaxatie voor de behandeltoewijzing en de samenstelling van behandelgroepen bij zedendelinquenten?2 Ziet u ter vermijding van het risico op
vermenging nog een extra aanleiding om standaard en leidend een gestructureerde actuariële risicotaxatie in te voeren?
Antwoord 5 en 8
Ik ben bekend met de genoemde instrumenten, waarvan dit jaar de Nederlandstalige handleidingen beschikbaar zijn gekomen. Aan de sector heb ik –
eveneens dit jaar – gevraagd de preferente risicotaxatie-instrumenten aan te
wijzen. Voor de klinische setting zijn de HCR-20 V3 (Historical, Clinical, and
Risk Management, versie 3) en HKT-R (Historische, Klinische en Toekomstige
Risicoindicatoren-Revised) dit jaar aangewezen als de preferente instrumenten. Vanaf 2015 zullen alle klinische zorginstellingen, voor zover zij dit niet al
doen, één van beide instrumenten gebruiken.
Daarnaast heeft de sector besloten om per 2015 een jaarlijkse afname van de
klinische items (K-items) van de HKT-R verplicht te stellen voor alle klinische
patiënten. Dit geldt tevens voor de zedendelinquenten. Uiteraard staat het
behandelaars vrij in aanvulling hierop de Static-2002R en Static-99Rte
gebruiken voor het maken van een inschatting van het risico van een
zedendelinquent. Het NIFP heeft aangegeven dat deze instrumenten reeds
worden betrokken in de eerder genoemde trajecten ter verbetering van de
risicoanalyse. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 3.
Vraag 6
Deelt u de mening dat voor de juiste werking van de genoemde risicotaxatieinstrumenten geen medewerking van de verdachte vereist is?3 Bieden deze
instrumenten zodoende nog meer handvatten om de problematiek van de
weigerende observandi aan te pakken?

2

Uit het proefschrift blijkt dat het mengen van plegers met sterk uiteenlopende risiconiveaus
binnen een behandelgroep de mogelijkheid met zich meebrengt dat laagrisicoplegers
contacten aanknopen met hoogrisicoplegers. Een verkeerde verhouding tussen risiconiveau en
behandelintensiteit kan het recidiverisico van laagrisicoplegers juist bevorderen in plaats van
terugdringen.
3
Momenteel is het wetsvoorstel forensische zorg aanhangig in de Eerste Kamer. Een oplossing
voor de problematiek van de weigerende observandi door een aanpassing van artikel 37a van
het Wetboek van Strafrecht is hierin opgenomen. In het proefschrift wordt gesteld dat de risicotaxatie met behulp van bepaalde instrumenten geen medewerking vereist van de verdachte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

Antwoord 6
Risicotaxatie-instrumenten zijn niet altijd even bruikbaar, met name niet als
verdachten weigeren mee te werken aan het onderzoek. Risicotaxatieinstrumenten geven bovendien geen volledig zicht op de dynamische
risicofactoren en soms, bij minder intensief onderzoek, ook niet op de
historische factoren. Bovendien vormt de PJ-rapporteur zich tevens een
oordeel over de relatie tussen het delict en de eventuele stoornis, de
toerekenbaarheid van het delict en de vatbaarheid van de persoon voor een
psychiatrische behandeling. Het PJ-onderzoek richt zich dus niet alleen op
R(isks), maar nadrukkelijk ook op N(eeds) en R(esponsivity),die in de studie
van mevrouw Smid geen onderwerp van onderzoek waren en verder
onbesproken blijven.
Op basis van forensisch-psychiatrische en psychologische richtlijnen geldt
een combinatie van risicotaxatie-instrumenten en een klinisch oordeel als
State-of-the-Artvoor het PJ-onderzoek. Het klinische oordeel is mede vereist
gezien ook naar de dynamische kenmerken van de verdachte moet worden
gekeken, juist omdat de behandeling op deze kenmerken dient aan te grijpen.
Hiervoor is meer informatie nodig, bij voorkeur van de verdachte zelf. Als
deze geen medewerking verleent, zou deze informatie – waar nodig –
aangevuld kunnen worden met gegevens uit eerder opgestelde behandeldossiers. Dit laatste is uitgewerkt in de zogenaamde regeling «weigerende
observandi» die is opgenomen in het wetsvoorstel Wet Forensische Zorg, dat
thans aanhangig is in de Eerste Kamer.
Vraag 7
Deelt u het uitgangspunt van dr. W. Smid dat forensische interventies moeten
zijn gericht op het reduceren van het risico en dat zij het beste werken bij
plegers met het hoogste risico? Is het dan logisch om de kandidaten voor die
behandeling primair te selecteren op basis van hun stoornis in plaats van op
het risico op recidive? Graag een nadere toelichting hierop.
Antwoord 7
Ik deel de mening dat (strafrechtelijke) interventies zich moeten richten op de
veiligheid en daarmee het reduceren van het recidiverisico. In die gevallen
dat betrokkene zijn daad als gevolg of onder invloed van een stoornis heeft
gepleegd, is het van belang betrokkene daarvoor te behandelen. Het niet
behandelen van betrokkene zou immers kunnen leiden tot gevaar voor de
maatschappij door een grote(re) kans op recidive. De behandeling van een
dergelijke stoornis staat naar mijn oordeel nauw in dienst van de reductie van
het recidiverisico. Daarbij ligt het voor de hand dat personen met een hoog
risico niet alleen intensieve zorg krijgen, maar vooral ook hoge beveiliging.
Dit is echter niet in alle gevallen noodzakelijk, want er zijn situaties waar de
zorg- of beveiligingsbehoefte anders ligt. Bij het bepalen van de juiste
behandelsetting wegen dus zowel de criminogene factoren als de zorg- en
beveiligingsbehoefte mee. Het aanbod van de forensische instellingen is
hierop afgestemd qua differentiatie in zorg- en beveiligingsniveaus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4