Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 380

Wijziging van diverse wetten ter implementatie
van Richtlijn (EU) 2019/882 van het Europees
Parlement en de Raad van 17 april 2019
betreffende de toegankelijkheidsvoorschriften
voor producten en diensten (Implementatiewet
toegankelijkheidsvoorschriften producten en
diensten)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Hoofdstuk 1 Algemeen
§ 1.1 Inleiding
Het onderhavige wetsvoorstel en de daarop te baseren uitvoeringsregelgeving strekt tot implementatie van Richtlijn (EU) 2019/882 van het
Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 betreffende de
toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten (Pb EU 2019,
L 151) (hierna: richtlijn). Deze richtlijn heeft tot doel een bijdrage te
leveren aan het goed functioneren van de interne markt door middel van
onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen van de lidstaten inzake de toegankelijkheidsvoorschriften voor
bepaalde producten en diensten aan personen met een handicap, in het
bijzonder door belemmeringen voor het vrije verkeer van bepaalde
producten en diensten als gevolg van uiteenlopende toegankelijkheidsvoorschriften in de lidstaten, weg te nemen en te doorbreken. De richtlijn
heeft ook als doel deze producten en diensten toegankelijker te maken
voor personen met een handicap om zo hun maatschappelijke participatie
te vergroten. Het gaat, conform artikel 3 van de richtlijn, om personen met
langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die in
hun interactie te kampen hebben met diverse drempels die hen kunnen
beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen in de
samenleving te participeren.
De richtlijn is op 27 juni 2019 in werking getreden en dient op uiterlijk
28 juni 2022 te zijn geïmplementeerd. De implementatiewet- en regelgeving dient uiterlijk op voornoemde datum bekend gemaakt te zijn. In de
volgende paragrafen van dit hoofdstuk wordt achtereenvolgens ingegaan
op de achtergrond en hoofdlijnen van de richtlijn. In de daaropvolgende
hoofdstukken wordt ingegaan op de hoofdlijnen van dit wetsvoorstel
(hoofdstuk 2), de uitvoeringsaspecten (hoofdstuk 3), de consultatieparagraaf (hoofdstuk 4) en de artikelsgewijze toelichting (hoofdstuk 5). De
transponeringstabel is als bijlage bij deze memorie van toelichting
gevoegd.

kst-36380-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

1

§ 1.2 Achtergrond van de richtlijn
De richtlijn heeft tot doel de voorschriften inzake toegankelijkheid voor
bepaalde producten en diensten te harmoniseren, zodat de interne markt
van de Europese Unie (hierna: EU) goed werkt door belemmeringen voor
het vrije verkeer ten gevolge van uiteenlopende nationale voorschriften,
weg te nemen en te voorkomen. De richtlijn geeft hiermee invulling aan
de verplichtingen die voortvloeien uit het VN-Verdrag inzake de rechten
van personen met een handicap1 (hierna: verdrag). De EU is sinds
21 januari 2011 partij bij dit verdrag en het verdrag is door alle lidstaten
geratificeerd. In dit verdrag is bepaald dat de partijen bij het verdrag
passende maatregelen nemen om personen met een handicap op voet
van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke
omgeving, tot vervoer, tot informatie en communicatie, met inbegrip van
informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere
voorzieningen en diensten die openstaan voor of verleend worden aan het
publiek, zowel in stedelijke als in landelijke gebieden. Het VN-comité voor
de rechten van personen met een handicap heeft geconstateerd dat er een
wetgevingskader nodig is met concrete, afdwingbare en tijdgebonden
ijkpunten voor het toezicht op de geleidelijke invoering van toegankelijkheid.
Momenteel bestaan er binnen de Unie uiteenlopende nationale toegankelijkheidsvoorschriften. Door de extra kosten die nodig zijn om toegankelijke producten en diensten voor elke nationale markt te ontwikkelen en te
verhandelen, hebben deze verschillen een negatief effect op het concurrentievermogen en de groei. De beperkte concurrentie tussen leveranciers
brengt met zich mee dat gebruikers van producten en van hulptechnologieën en diensten worden geconfronteerd met hoge prijzen. De richtlijn
heeft gelet daarop tot doel om deze uiteenlopende nationale toegankelijkheidsvoorschriften te harmoniseren. De richtlijn faciliteert zodoende de
uitvoering van het verdrag in de EU met gemeenschappelijke EU-regels
en draagt er voorts aan bij dat de lidstaten hun nationale afspraken en
hun verplichtingen uit hoofde van het verdrag in verband met toegankelijkheid op geharmoniseerde wijze nakomen. Gelet op het toepassingsgebied van de richtlijn draagt deze ook bij aan een inclusievere samenleving en maakt deze het voor personen met een beperking gemakkelijker
om zelfstandig te leven.

1

In New York tot stand gekomen Verdrag izake de rechten van personen met een handicap
(Trb. 2007, 169).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

2

§ 1.3 Hoofdlijnen van de richtlijn
Toepassingsbereik
Producten en diensten
De richtlijn is van toepassing op de producten en diensten, opgesomd in
artikel 2 van de richtlijn.2 Tot deze producten en diensten behoren onder
meer:
• telefoons;
• computers en besturingssystemen daarvoor;
• betaalterminals, zoals een pinapparaat, en geldautomaten waar
contact geld kan worden verkregen;
• zelfbedieningsterminals voor de aankoop van tickets voor personenvervoer via bus, spoor, water en lucht;
• elementen van personenvervoer via bus, spoor, water en lucht;
• bankdiensten voor consumenten, zoals consumptieve leningen,
hypotheken en diensten met betrekking tot het opnemen en storten
van geld;
• elektronische communicatiediensten, met inbegrip van bijvoorbeeld
telefoon- en internetdiensten;
• het beantwoorden van noodcommunicatie via het noodnummer 112;
• toegangsdiensten tot audiovisuele mediadiensten zoals websites,
onlinetoepassingen, en diensten op basis van mobiele apparaten,
zoals mobiele applicaties en bijbehorende mediaspelers;
• elektronische lezers en boeken en
• elektronische handel, zoals webwinkels.
Het betreft hierbij producten die na 28 juni 2025 in de handel worden
gebracht en diensten die na 28 juni 2025 aan consumenten worden
verleend. Het is in beginsel niet toegestaan de bedoelde producten in de
handel te brengen, respectievelijk de diensten te verlenen, tenzij wordt
voldaan aan de in de richtlijn opgenomen toegankelijkheidsvoorschriften
(artikel 4, eerste lid, richtlijn). In Bijlage I bij de richtlijn staan de van
toepassing zijnde toegankelijkheidsvoorschriften opgesomd. Deze
voorschriften betreffen zowel algemene voorschriften voor producten en
2

Producten: gewone computerapparatuur voor consumenten en besturingssystemen voor die
apparatuur; betaalterminals; drie type zelfbedieningsterminals (geldautomaten, ticketautomaten en incheckautomaten) die worden gebruikt voor het verlenen van onder deze richtlijn
vallende diensten; interactieve informatieverstrekkende zelfbedieningsterminals, met uitzondering van terminals die als geïntegreerde delen van voertuigen, luchtvaartuigen, schepen, of
rollend materieel zijn geïnstalleerd; eindapparatuur voor gebruik door consumenten, met
interactieve computerfuncties, die gebruikt wordt voor elektronische communicatiediensten;
eindapparatuur voor gebruik door consumenten, met interactieve computerfuncties voor
toegang tot audiovisuele mediadiensten en e-lezers.
Diensten: elektronische communicatiediensten, met uitzondering van transmissiediensten die
voor de levering van machine-to-machinediensten worden gebruikt; diensten die toegang
verlenen tot audiovisuele mediadiensten; navolgende elementen van personenvervoer per
vliegtuig, bus, trein en over water, met uitzondering van stedelijke, en voorstedelijke en
regionale vervoersdiensten, waarvoor uitsluitend de elementen onder v) van toepassing zijn:
i)
websites;
ii)
op basis van mobiele apparaten, onder meer via mobiele applicaties, geleverde
diensten;
iii)
elektronische tickets en elektronische ticketingdiensten;
iv)
het verstrekken van informatie over vervoersdiensten, waaronder realtimereisinformatie; dit wordt, wat informatieschermen betreft, beperkt tot interactieve
schermen die zich op het grondgebied van de Unie bevinden, en v) interactieve
zelfbedieningsterminals op het grondgebied van de Unie, uitgezonderd terminals die
als geïntegreerde onderdelen zijn geïnstalleerd in voertuigen, luchtvaartuigen, schepen
en rollend materieel die voor het aanbieden van een of meer onderdelen van deze
diensten voor personenvervoer worden gebruikt; bankdiensten voor consumenten;
e-boeken en specifieke software daarvoor, e-handelsdiensten en het beantwoorden van
noodcommunicatie via het gemeenschappelijk Europees noodnummer «112».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

3

diensten als specifieke voorschriften voor een aantal producten en
diensten. Een voorbeeld van algemene voorschriften betreffen eisen
inzake informatie over het gebruik van het product die op het product zelf
is aangebracht (etiketten, instructies en waarschuwingen) en informatie
over het product via andere manieren (zoals een website). Deze informatie
moet beschikbaar gesteld worden via meer dan één zintuiglijk kanaal,
bijvoorbeeld in leesbare tekst die tevens te beluisteren is met een
voorleesfunctie. Daarnaast moet de informatie worden gepresenteerd op
een begrijpelijke manier en moet er rekening worden gehouden met een
passend lettertype, contrast, letter-, regel- en alinea-afstand. Verder
worden er voorwaarden gesteld aan het aanpassen van producten. Een
voorbeeld betreft het voorschrift dat het product geen bedieningswijzen
heeft waarbij grote reikwijdte en veel kracht nodig zijn. Andere
voorbeelden zijn dat de helderheid van een beeldscherm moet kunnen
worden aangepast en het volume indien een product een geluidsfunctie
heeft.
Zoals eerder genoemd zijn er in bijlage I ook specifieke eisen gesteld aan
producten en diensten. Voor de producten zelfbedieningsterminals,
e-readers en eindapparatuur voor elektronische communicatiediensten
worden aanvullende specifieke eisen gesteld (afdeling I). Zo geldt voor
zelfbedieningsterminals onder andere dat zij zijn voorzien van technologie
voor het omzetten van tekst in spraak; kunnen worden beluisterd met een
eigen koptelefoon, en dat zij via meer dan één zintuiglijk kanaal een
waarschuwing afgeven indien de gebruiker binnen een gegeven tijd
reageren moet. Elektronische lezers dienen te zijn voorzien van technologie voor het omzetten van tekst in spraak.
Voor een aantal diensten gelden ook specifieke voorwaarden (afdeling IV).
Het gaat om elektronische communicatiediensten (inclusief noodcommunicatie), diensten die toegang geven tot audiovisuele mediadiensten,
diensten voor personenvervoer per vliegtuig, bus, trein of over water,
bankdiensten, e-boeken en e-handelsdiensten. Zo geldt voor bankdiensten
voor consumenten dat er wordt gezorgd voor identificatiemethoden,
elektronische ondertekening, beveiliging en betalingsdiensten die
waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn, en dient er voor
gezorgd te worden dat de informatie begrijpelijk is, namelijk maximaal op
B2 niveau (hoger middenniveau) van het gemeenschappelijk Europees
referentiekader voor talen van de Raad van Europa. Voor e-boeken geldt
dat ervoor gezorgd moet worden, dat wanneer een e-boek naast tekst ook
audio bevat, de tekst en audio gesynchroniseerd zijn. Daarnaast mogen de
digitale bestanden van het e-boek niet beletten dat hulptechnologie naar
behoren functioneert.
De toegankelijkheidsvoorschriften worden verder toegelicht in
paragraaf 2.3 van deze memorie van toelichting.
Bijlage II bevat indicatieve niet-bindende voorbeelden van mogelijke
oplossingen die bijdragen aan naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften die zijn opgenomen in bijlage I.
Marktdeelnemers
De richtlijn legt verplichtingen op aan marktdeelnemers die zich met
producten bezighouden – te weten, fabrikanten, gemachtigden, importeurs en distributeurs – of aan dienstverleners. Hieronder zal globaal per
categorie deelnemer worden aangegeven welke verplichtingen er gelden.
Fabrikanten dienen hun producten te ontwerpen en vervaardigen
overeenkomstig de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften, rekening
houdend met latere wijzigingen in de geharmoniseerde normen. Zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

4

dienen de technische documentatie op te stellen, een conformiteitsbeoordeling uit te (laten) voeren en zij dienen over procedures te beschikken om
een continue conformiteit van hun serieproductie met de richtlijn te
waarborgen. Voorts moeten zij het product vergezeld laten gaan van
gemakkelijk te begrijpen instructies en veiligheidsinformatie (artikel 7,
richtlijn).
Een gemachtigde voert de taken uit die vermeld zijn in het mandaat dat hij
van de fabrikant heeft ontvangen, en mag op grond daarvan ten minste
een drietal handelingen verrichten. Gedurende vijf jaar mag hij de
EU-conformiteitsverklaring en de technische documentatie ter beschikking
van de markttoezichtautoriteiten houden. Voorts mag hij ten aanzien van
een gemotiveerd verzoek van de bevoegde nationale autoriteit alle
benodigde informatie en documentatie verstrekken ter staving van de
conformiteit van het product en op verzoek van de bevoegde nationale
autoriteiten meewerken aan alle maatregelen die getroffen worden om de
non- conformiteit met de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften van
onder hun mandaat vallende producten weg te nemen.
Importeurs mogen uitsluitend conforme producten in de handel brengen.
Zij zien erop toe dat het product de conformiteitsbeoordeling heeft
doorlopen, vergezeld gaat van de noodzakelijke technische documentatie,
met inbegrip van instructies in een taal die de gebruikers gemakkelijk
kunnen begrijpen, en dat het product voorzien is van de CE-markering. Zij
mogen een product waarvan zij menen dat het niet aan de toegankelijkheidsvoorschriften voldoet, niet in de handel brengen, in welk geval zij
tevens de fabrikant en de toezichthouders daarvan op de hoogte brengen
(artikel 9, richtlijn).
Distributeurs dienen zich ervan te vergewissen, voordat zij producten op
de markt aanbieden, dat de vereiste CE-markering op het product is
aangebracht en dat het product vergezeld gaat van de vereiste
documenten (artikel 10, richtlijn).
Fabrikanten, importeurs en distributeurs moeten onmiddellijk maatregelen nemen als zij ontdekken dat het product niet meer aan de wetgeving
voldoet.
Dienstverleners dienen hun diensten te ontwerpen en verlenen in
overeenstemming met de op de betreffende dienst van toepassing zijnde
toegankelijkheidsvoorschriften van de richtlijn. Zij dienen te zorgen voor
procedures om aan de toegankelijkheidsvoorschriften te blijven voldoen.
Voorts dienen zij aan het publiek schriftelijke en mondelinge informatie
over de aangeboden dienst ter beschikking te stellen die gemakkelijk
toegankelijk is voor mensen met een handicap, en uit te leggen op welke
manier de dienst aan de toegankelijkheidsvoorschriften voldoet (artikel 13,
richtlijn). Ook voor dienstverleners geldt dat zij onmiddellijk maatregelen
moeten treffen als hun dienst niet meer in overeenstemming is met de
richtlijn.
Uitzonderingen
Fundamentele wijziging of onevenredige last
Marktdeelnemers zijn niet gehouden om onder alle omstandigheden de
toegankelijkheidsvoorschriften van de richtlijn na te leven. De richtlijn
voorziet in de mogelijkheid voor marktdeelnemers om een beoordeling uit
te voeren om te kunnen bepalen of het naleven van de toegankelijkheidsvoorschriften tot een fundamentele wijziging leidt of een onevenredige
last oplevert. Een fundamentele wijziging ziet op de wezenlijke aard van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

5

een product of dienst, terwijl de onevenredige last betrekking heeft op de
financiële gevolgen waartoe het naleven van de toegankelijkheidsvoorschriften zou leiden. Hoewel in artikel 14, lid 1 van de richtlijn «en» wordt
gebruikt, wat de indruk wekt dat sprake is van twee cumulatieve
voorwaarden, is dit niet het geval, en kan een beroep gedaan worden op
één van beide uitzonderingsmogelijkheden3. In het tweede lid wordt «of»
gebruikt. In bijlage IV onder 2 wordt «of» gebruikt. In overweging 68 staat
«en/of», in overweging 80 staat «of». De hierbij te volgen procedure is
nader omschreven in artikel 14 van de richtlijn en de hierbij geldende
criteria inzake de onevenredige last zijn opgenomen in bijlage VI van de
richtlijn. Marktdeelnemers kunnen naar eigen beoordeling gebruik maken
van de uitzonderingen die de richtlijn biedt en hoeven niet actief om
toestemming te vragen. Wel moeten zij, met uitzondering van microondernemingen, de beoordeling documenteren en deze kunnen overhandigen wanneer een toezichthouder daarom vraagt.
Wat betreft de fundamentele wijziging van de wezenlijke aard van de
dienst of het product is in artikel 14 van de richtlijn bepaald dat de
toegankelijkheidsvoorschriften uitsluitend van toepassing zijn voor zover
de naleving ervan geen ingrijpende wijziging van een product of dienst
vereist, resulterend in een fundamentele wijziging van de wezenlijke aard
ervan. Aan de hand van deze bepaling is het aan de marktdeelnemer om
in zijn beoordeling vast te leggen dat van een dergelijke wijziging sprake
is, en de toegankelijkheidsvoorschriften niet van toepassing zijn.
Voor wat betreft de onevenredige last bevat bijlage VI van de richtlijn een
uitvoerige opsomming van criteria voor het uitvoeren en documenteren
van de beoordeling of sprake is van een dergelijke last.
Deze criteria zijn verdeeld in drie hoofdcriteria:
1. Verhouding van de nettokosten van de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften tot de totale kosten (exploitatie- en investeringsuitgaven) van de vervaardiging, distributie of invoer van het product
voor, of het verlenen van de dienst aan, de marktdeelnemers.
2. De geraamde kosten en baten voor de marktdeelnemers, inclusief
productieprocessen en investeringen, in verhouding tot de geraamde
voordelen voor personen met een handicap, rekening houdend met
aantal keer dat het specifieke product of de specifieke dienst is
gebruikt, en de frequentie van dat gebruik.
3. Verhouding van de nettokosten van de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften tot de netto-omzet van de marktdeelnemer.
Hoofdcriteria 1 en 3 die zijn onderverdeeld in elementen, die op hun beurt
weer zijn onderverdeeld in criteria:
Elementen voor de beoordeling van de nettokosten voor de naleving van
de toegankelijkheidsvoorschriften:
a) criteria met betrekking tot eenmalige organisatiekosten die in de
beoordeling moeten worden meegenomen:
i) kosten voor extra personeel met expertise op het gebied van
toegankelijkheid;
ii) kosten voor opleiding van personeel en competentieverwerving op
het gebied van toegankelijkheid;
iii) kosten voor de ontwikkeling van een nieuwe procedure ter
integratie van toegankelijkheid in de productontwikkeling of
dienstverlening;
iv) kosten voor de ontwikkeling van richtsnoeren inzake toegankelijkheid;

3

In artikel 14, tweede lid, wordt «of» gebruikt, evenals in bijlage IV onder 2. Voorts staat in
overweging 68 «en/of», en staat in overweging 80 «of».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

6

v) eenmalige kosten voor het leren begrijpen van de wetgeving inzake
toegankelijkheid;
b) criteria met betrekking tot de lopende productie- en ontwikkelingskosten die in de beoordeling moeten worden meegenomen:
i) kosten voor het ontwerpen van de toegankelijkheidsfuncties van
het product of de dienst;
ii) kosten van de productieprocessen;
iii) kosten voor het testen van een product of dienst op toegankelijkheid;
iv) kosten met betrekking tot het samenstellen van documentatie.
Micro-ondernemingen
Een categorie die vrijgesteld is van de toegankelijkheidsvoorschriften en
van elke verplichting in verband met de naleving van die voorschriften,
betreft micro-ondernemingen die diensten aanbieden (artikel 4, richtlijn).
De richtlijn definieert een micro-onderneming als een onderneming met
minder dan 10 werknemers en een jaaromzet of een jaarlijks balanstotaal
van ten hoogste 2 miljoen euro. De reden dat voornoemde ondernemingen worden vrijgesteld, is dat het uitvoeren van de in artikel 14 van de
richtlijn omschreven beoordeling voor dienstverlenende microondernemingen op zichzelf een onevenredige last zou vormen. Microondernemingen die producten aanbieden moeten de voorschriften wel
naleven.
Om alle micro-ondernemingen er, met het oog op een groter concurrentievermogen en groeipotentieel ervan in de interne markt, aan te moedigen
om producten te vervaardigen, in te voeren of te distribueren en diensten
te verlenen die voldoen aan de toegankelijkheidsvoorschriften van deze
richtlijn, gebiedt de richtlijn de lidstaten micro-ondernemingen de nodige
richtsnoeren en instrumenten te geven om de toepassing van de nationale
maatregelen ter omzetting van deze richtlijn te faciliteren. De lidstaten
dienen die instrumenten te ontwikkelen in samenspraak met relevante
belanghebbenden. Als relevante belanghebbenden noemt de richtlijn in
overweging 96 personen met een handicap en organisaties die hen
vertegenwoordigen. Daarnaast kan worden gedacht aan marktdeelnemers
en organisaties die hen vertegenwoordigen.
Verplichtingen lidstaten
Naast verplichtingen voor marktdeelnemers bevat de richtlijn ook
verplichtingen voor de lidstaat. Lidstaten dienen te zorgen voor
handhaving van de bepalingen van de richtlijn (artikel 29) en voor het
vaststellen van sancties (artikel 30), waartoe uiteraard ook toezichthouders
zullen moeten worden aangewezen. Dit betreft het toezicht op de naleving
door de marktdeelnemers van het bij of krachtens deze wet bepaalde. In
dit verband wordt voor de volledigheid ook gewezen op de artikelen 19,
20, 21 en 22 waarin een procedure voor het markttoezicht op producten is
neergelegd, en artikel 23 waarin is geregeld dat lidstaten dienen te zorgen
voor procedures inzake conformiteit van diensten.
Gedelegeerde en uitvoeringshandelingen
De Europese Commissie kan gedelegeerde en uitvoeringshandelingen
vaststellen tot wijziging van technische aspecten van de richtlijn en kan de
Europese normalisatieorganisaties verzoeken om geharmoniseerde
normen voor de toegankelijkheidsvoorschriften op te stellen of om onder
bepaalde voorwaarden technische specificaties vast te leggen. Voorts
bepaalt de richtlijn dat de Europese Commissie een werkgroep opricht die
bestaat uit vertegenwoordigers van de autoriteiten voor markttoezicht en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

7

de conformiteit van diensten, en uit belanghebbenden, waaronder
belangenorganisaties van personen met een handicap, om onder meer de
uitwisseling van informatie en beste praktijken te bevorderen, de
samenwerking tussen autoriteiten en belanghebbenden te bevorderen
(artikel 28, richtlijn).
Hoofdstuk 2 Hoofdlijnen van het wetsvoorstel en verhouding tot
de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische
ziekte
§ 2.1 Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
Zoals hiervoor is vermeld, heeft de richtlijn betrekking op een breed scala
aan producten en diensten. Deze producten en diensten vallen onder de
verantwoordelijkheid van de volgende departementen: Financiën,
Infrastructuur en Waterstaat, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
Economische Zaken en Klimaat, Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS). Het Ministerie van VWS coördineert de implementatie van de richtlijn, gelet op haar coördinerende rol op het toegankelijkheidsdossier. Alle voornoemde departementen zijn betrokken geweest
bij de totstandkoming van het onderhavige wetsvoorstel.
Voor de implementatie van de richtlijn is, overeenkomstig aanwijzing 9.7
van de aanwijzingen voor de regelgeving, aansluiting gezocht bij de
verschillende sectorale wetten. Dit betekent dat de regels over producten
worden geïmplementeerd in de Warenwet en daarop te baseren uitvoeringsregelgeving. Deze wet ziet onder andere op technisch voortgebrachte
waren, een categorie die verwant is aan de producten waarop de richtlijn
ziet. Hierbij wordt opgemerkt dat – anders dan in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz) – ter
uitvoering van de richtlijn ook eisen worden gesteld aan het ontwerpen en
vervaardigen van producten, hetgeen in de Warenwet en daarop
gebaseerde uitvoeringsregelgeving reeds gebruikelijk is. Implementatie in
de Warenwet leidt ertoe dat de reikwijdte van die wet wordt uitgebreid
met het gebied «toegankelijkheid».
In de tweede plaats betekent dit dat de implementatie van regels over
diensten plaatsvindt in een aantal sectorale wetten, namelijk in de Wet op
het financieel toezicht (Wft) indien het gaat om bankdiensten voor
consumenten zoals opgenomen in artikel 3, onder 28, van de richtlijn, de
Telecommunicatiewet, waarin de regels over elektronische communicatiediensten worden geïmplementeerd en in het Burgerlijk Wetboek voor
zover het gaat om e-handelsdiensten.
Voor diensten waarvoor geen geëigend sectoraal instrumentarium
voorhanden is worden de nodige wettelijke grondslagen toegevoegd in
paragraaf 3 van de Wgbh/cz. Hiertoe worden twee artikelen (5c en 5d)
toegevoegd. De regels over bepaalde elementen van personenvervoer
(artikel 2, tweede lid, onder c van de richtlijn), over diensten die toegang
verlenen tot audiovisuele mediadiensten (artikel 2, tweede lid, onder b
van de richtlijn) en de regels over e-boeken (artikel 2, tweede lid, onder e
van de richtlijn) worden neergelegd in op artikel 5c en 5d Wgbh/cz te
baseren uitvoeringsregelgeving. Wat betreft de regels over bepaalde
elementen van personenvervoer wijst de regering erop dat regels over de
algemene toegankelijkheid van openbaar vervoer thans ook zijn
opgenomen in uitvoeringsregelgeving, gebaseerd op de Wgbh/cz
(artikel 2a van de richtlijn). Bij die systematiek wordt zodoende aangesloten. Met ingang van inwerkingtreding van de richtlijn worden die
regels over vervoer door de lucht en over water en openbaar vervoer,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

8

voor zover zij betrekking hebben op de implementatie van de richtlijn,
gebaseerd op de artikelen 5c en 5d Wgbh/cz.
In paragraaf 2.3 wordt nader ingegaan op de in dit wetsvoorstel
opgenomen aanpassingswetgeving.
Het wetsvoorstel betreft zuivere implementatie, nu uitsluitend regels
worden opgenomen die noodzakelijk zijn voor de implementatie. Van de
mogelijkheden die artikel 32, tweede lid, van de richtlijn inzake overgangsmaatregelen biedt, wordt gebruik gemaakt. Van de mogelijkheden die
artikel 4, vierde lid, van de richtlijn inzake de bebouwde omgeving biedt
wordt geen gebruik gemaakt.
De richtlijn bevat geen verplichting om wijzigingen door te voeren in het
Bouwbesluit of het Besluit bouwwerken leefomgeving, dat het Bouwbesluit gaat vervangen. De gebouwde omgeving valt namelijk niet onder het
toepassingsbereik van de richtlijn zoals neergelegd in artikel 2 van de
richtlijn en bevat in die zin geen verplichtingen voor de gebouwde
omgeving. Op grond van artikel 4, vierde lid van de richtlijn is een
facultatieve mogelijkheid opgenomen voor lidstaten om regels te stellen
met betrekking tot de toegankelijkheid van de gebouwde omgeving
overeenkomstig bijlage III van de richtlijn. Van deze mogelijkheid hoeft
geen gebruik gemaakt te worden omdat er al aangesloten wordt bij het
doel van dit facultatieve artikel via bestaande nationale regelgeving en
beleid. In het Bouwbesluit worden reeds eisen gesteld met betrekking tot
toegankelijkheid, zoals bijvoorbeeld neergelegd in artikel 4.24, 4.25, 4.26,
4.27 en 6.48/6.49 en de regelgeving hieromtrent blijft in ontwikkeling.
Daarnaast wordt er door het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) op
nationaal niveau gewerkt aan een uitgebreide norm over het vergroten
van de toegankelijkheid van gebouwen. Deze vrijwillige norm wordt
momenteel ontwikkeld en geeft bouwende partijen een richtlijn om
toegankelijk te bouwen.
§ 2.2 Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte (Wgbh/cz)
Hieronder wordt nader ingegaan op het verdrag en enkele bepalingen van
de Wgbh/cz die daaraan uitvoering geven, omdat dit van belang is voor
een goed begrip van de verhouding van die wet tot de onderhavige
implementatiewet.
Personen met een handicap worden nogal eens geconfronteerd met
obstakels die het voor hen moeilijk of onmogelijk maken mensenrechten
en fundamentele vrijheden uit te oefenen, een zelfstandig leven te leiden
of te participeren in de samenleving. Het doel van het verdrag is om het
volledige genot door personen met een handicap van alle mensenrechten
en fundamentele vrijheden, op voet van gelijkheid te bevorderen, te
beschermen en te waarborgen, en ook de eerbiediging van hun inherente
waardigheid te bevorderen (artikel 1, verdrag). Het verdrag roept geen
nieuwe rechten in het leven, maar geeft een verder toegepaste uitwerking
van de rechten en verplichtingen die voortvloeien uit bestaande mensenrechtenverdragen.4 In het verdrag speelt het beginsel van gelijke
behandeling of non-discriminatie een centrale rol. Om rechten te kunnen
uitoefenen op voet van gelijkheid met anderen is toegankelijkheid voor
personen met een handicap zeer belangrijk. Toegankelijkheid wordt in
artikel 3 van het verdrag dan ook genoemd als een van de algemene
beginselen. Toegankelijkheid ziet op het wegnemen van obstakels en
bestrijkt een groot gebied. Het gaat niet alleen over de toegankelijkheid
4

Kamerstukken I, 2013/14, 33 992, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

9

van de fysieke omgeving, maar ook over de toegang tot vervoer,
informatie en communicatie en tot andere voorzieningen en diensten die
openstaan voor of verleend worden aan het publiek.
Het verdrag kent ook het begrip «redelijke aanpassingen». Volgens de
definitie (artikel 2, verdrag) gaat het bij redelijke aanpassingen om
aanpassingen die in een specifiek geval nodig zijn. Bij toegankelijkheid als
bedoeld in het verdrag gaat het juist om toegankelijkheid in het algemeen.
Vanzelfsprekend is er wel een verband tussen toegankelijkheid en
redelijke aanpassingen. Gesteld kan worden dat hoe toegankelijker de
samenleving is, hoe minder aanpassingen in specifieke gevallen nodig
zullen zijn.
Het eerste lid van artikel 9 van het verdrag verplicht partijen passende
maatregelen te nemen teneinde personen met een handicap in staat te
stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van
het leven. Het eerste lid bepaalt tevens dat die maatregelen onder andere
van toepassing zijn op gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten (met inbegrip van scholen,
huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken) en op informatie,
communicatie en andere diensten (met inbegrip van elektronische
diensten en nooddiensten). Het tweede lid geeft een opsomming van
maatregelen die verdragsstaten dienen te nemen. Op het gebied van
toegankelijkheid van het (personen)vervoer wordt navolgend onderscheid
gemaakt tussen de verschillende vervoersectoren over de weg (openbaar
vervoer, taxivervoer en besloten busvervoer), scheepvaart en luchtvaart.
De maatregelen betreffen overwegend het garanderen van toegang tot
vervoervoorzieningen (vervoermiddelen en stations), het vermijden en
wegnemen van obstakels van barrières en het bieden van personele
begeleiding naar en in het vervoer.
De richtlijn stelt specifieke toegankelijkheidseisen aan producten en
diensten. De hiervoor genoemde verdragsbepalingen blijven onverminderd van toepassing. In de volgende alinea wordt ingegaan op de
regelgeving ter uitvoering van het verdrag. De richtlijn heeft primair als
doel een bijdrage te leveren aan het goed functioneren van de interne
markt, in het bijzonder door belemmeringen voor het vrije verkeer van
bepaalde toegankelijke producten en diensten ten gevolge van uiteenlopende toegankelijkheidsvoorschriften in de lidstaten, weg te nemen en te
voorkomen. Dit zou de beschikbaarheid van toegankelijke producten en
diensten in de interne markt vergroten en de toegankelijkheid van
relevante informatie verbeteren. Hierdoor beoogt de richtlijn bij te dragen
aan de volledige en effectieve participatie op voet van gelijkheid door te
zorgen voor betere toegang tot veelgebruikte producten en diensten die
door hun oorspronkelijke vormgeving of latere aanpassing tegemoetkomen aan de specifieke behoeften van personen met een handicap. Een
omgeving waar producten en diensten beter toegankelijk zijn, draagt bij
aan een inclusievere samenleving en maakt het voor personen met een
handicap gemakkelijker om zelfstandig te leven. Deze richtlijn doet dan
ook geen afbreuk aan de toegankelijkheid, zoals ook volgt uit het advies
van het College van de Rechten van de Mens, maar beoogt deze juist te
vergroten. Dit advies komt terug in hoofdstuk 4 Consultatie en advies.
De Wgbh/cz is ter uitvoering van het verdrag in Nederland met ingang van
14 juni 2016 gewijzigd. Personen met een beperking kunnen sindsdien de
bescherming van deze wet inroepen in geval van discriminatie op het
brede terrein van goederen en diensten. Artikel 5b Wgbh/cz bepaalt
daartoe dat het verboden is onderscheid te maken bij het aanbieden van
of verlenen van toegang tot goederen of diensten en bij het sluiten,
uitvoeren of beëindigen van overeenkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

10

Deze uitbreiding bracht in de eerste plaats met zich dat de in artikel 2 van
de Wgbh/cz opgenomen verplichting om naar gelang de behoefte
doeltreffende aanpassingen te verrichten, ook op het terrein goederen en
diensten van toepassing werd. Het terrein goederen en diensten als
bedoeld in de Wgbh/cz omvat niet het ontwerpen en produceren van
goederen en diensten, zodat de verplichting om redelijke aanpassingen te
treffen niet van toepassing is op het ontwerpen en produceren. Bij
doeltreffende aanpassingen gaat het om aanpassingen die in een concrete
situatie nodig zijn. Het is een verplichting die afhankelijk van de specifieke
situatie ingevuld dient te worden. De verplichting geldt niet als het een
onevenredige belasting vormt. Naast de verplichting om desgevraagd
doeltreffende aanpassingen voor een individu te treffen, werd met de
uitbreiding van de Wgbh/cz voor aanbieders van goederen en diensten in
artikel 2a ook de verplichting opgenomen om geleidelijk zorg te dragen
voor de algemene toegankelijkheid voor personen met een handicap of
chronische ziekte, tenzij dat een onevenredige belasting vormt. De
verplichting om zorg te dragen voor algemene toegankelijkheid ontstaat,
anders dan bij een doeltreffende aanpassing als bedoeld in artikel 2
Wgbh/cz, niet pas als een individu daar om vraagt. Om duidelijkheid te
scheppen over hoe ver de verplichting tot algemene toegankelijkheid
reikt, is in artikel 2a, lid 2, vastgelegd dat over de inhoud hiervan bij AMvB
nadere regels gesteld worden gesteld, welke in ieder geval betrekking op
de geleidelijke verwezenlijking ervan, op het treffen van voorzieningen
van eenvoudige aard en op de evenredigheid van de belasting. Het Besluit
toegankelijkheid voor personen met een handicap of chronische ziekte
geeft hieraan uitvoering. In dat besluit is bepaald dat binnen de verschillende sectoren van de terreinen waarop artikel 2a van toepassing is,
actieplannen tot stand worden gebracht. Daarin wordt beschreven op
welke wijze een sector werkt aan de geleidelijke verwezenlijking van de
algemene toegankelijkheid.
Na inwerkingtreding van de onderhavige implementatiewet en de daarop
gebaseerde uitvoeringsregelgeving blijven de bovengenoemde
bepalingen van de Wgbh/cz onverkort van toepassing. De toegankelijkheidseisen die voor producten en diensten gaan gelden, doen daaraan
niet af. Daarnaast zal dus gelden, ter zake van goederen en diensten die
onder de werkingssfeer van de richtlijn vallen, dat met ingang van 28 juni
2025 aan de regelgeving ter uitvoering van de richtlijn moet worden
voldaan (tenzij beroep wordt gedaan op het overgangsrecht). Dat betekent
dat deze goederen en diensten vanaf dat tijdstip alleen in de handel
mogen worden gebracht of alleen mogen worden aangeboden indien aan
de in de implementatieregelgeving voorgeschreven toegankelijkheidsvoorschriften is voldaan (met uitzondering van de producten en diensten
waarvoor gebruik is gemaakt van de uitzonderingsgronden uit artikel 14
van de richtlijn). Daarop zal worden toegezien door de toezichthouders die
zijn aangewezen bij of krachtens de in deze implementatiewet genoemde
sectorale wetten (zie hoofdstuk 3).
§ 2.3 Aanpassingswetgeving
Toegankelijkheidsvoorschriften bijlagen I en V
Zoals aan het slot van paragraaf 2.1 is aangeven wordt hieronder
ingegaan op de wetten die met dit wetsvoorstel worden aangepast.
Alvorens in te gaan op de wijzigingen van de afzonderlijke wetten, zal
omwille van de duidelijkheid eerst worden ingegaan op de vereisten van
de bijlagen I – Algemene toegankelijkheidsvoorschriften voor alle
producten die onder de richtlijn vallen – en bijlage V – informatie over
diensten die aan toegankelijkheidsvoorschriften voldoen. Dit is mede van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

11

belang omdat krachtens diverse wetten die via het voorliggende
wetsvoorstel worden gewijzigd nadere regelgeving tot stand zal worden
gebracht waarvoor onderstaande toegankelijkheidsvoorschriften van
betekenis zijn.
Bijlage I
Bijlage I bij de richtlijn bevat de toegankelijkheidsvoorschriften voor
producten en diensten. De bijlage is onderverdeeld in een zevental
afdelingen. Deze afdelingen bevatten algemene en specifieke toegankelijkheidsvoorschriften voor producten, diensten en het Europese
noodnummer «112».
Afdeling I
De voorschriften uit Afdeling I zijn onderverdeeld in drie categorieën:
1. Voorschriften betreffende informatieverstrekking;
2. Ontwerp van de gebruikersinterface en van de functionaliteit;
3. Ondersteunende diensten.
De eerste categorie voorschriften kan worden onderverdeeld in twee
subcategorieën, a en b, met elk een opsomming van vereisten.
Subcategorie a betreft de informatie over het gebruik van het product die
op het product zelf is aangebracht (etiketten, instructies en waarschuwingen). Hierbij geldt dat de informatie beschikbaar gesteld wordt via
meer dan één zintuiglijk kanaal, wordt gepresenteerd op een begrijpelijke
manier en op een voor de gebruikers waarneembare manier, en met
gebruikmaking van lettertypes in geschikte grootte en vorm, rekening
houdend met de te verwachten gebruiksomstandigheden, alsmede met
gebruikmaking van voldoende contrast en een aanpasbare letter-, regelen alinea-afstand.
Subcategorie b betreft de instructies voor het gebruik van een product,
indien die niet op het product zelf zijn aangebracht maar die worden
aangeboden bij het gebruik van het product of op een andere wijze zoals
via een website, onder meer ten aanzien van de toegankelijkheidsfuncties
van het product, hoe ze geactiveerd worden en de interoperabiliteit ervan
met hulpvoorzieningen, zijn bij het in de handel brengen openbaar
toegankelijk. Ook hier geldt dat de instructies beschikbaar gesteld moeten
worden via meer dan één zintuiglijk kanaal, gepresenteerd worden op een
begrijpelijke manier en een voor de gebruikers waarneembare manier en
met gebruikmaking van lettertypes in geschikte grootte en vorm, rekening
houdend met de te verwachten gebruiksomstandigheden, alsmede met
gebruikmaking van voldoende contrast en een aanpasbare letter-, regelen alinea-afstand.
Voorts geldt dat wat de inhoud betreft, de instructies worden weergegeven in tekstformats die in alternatieve hulpformats kunnen worden
omgezet, zodat zij op verschillende manieren en via meer dan één
zintuiglijk kanaal kunnen worden aangeboden, vergezeld worden van:
• een alternatieve weergave van niet-tekstuele inhoud, van een
beschrijving van de gebruikersinterface van het product;
• een beschrijving van de functionaliteit van het product zijnde het
resultaat van functies die gericht zijn op de behoeften van personen
met een handicap, in de beschrijving wordt voor elk punt aangegeven
of het product al dan niet van deze functies voorzien is;
• een beschrijving van de software- en apparatuurinterface voor
aansluiting van het product op hulpapparaten; de beschrijving omvat
een lijst van dergelijke tegelijkertijd met het product geteste hulpapparaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

12

De tweede categorie betreft het ontwerp van de gebruikersinterface en
van de functionaliteit. Het product, met inbegrip van zijn gebruikersinterface, bevat kenmerken, elementen en functies waardoor personen met
een handicap toegang hebben tot het product, en het product kunnen
waarnemen, bedienen, begrijpen en controleren. Dit gebeurt door er voor
te zorgen dat:
a) bij een product dat zorgt voor communicatie (waaronder communicatie tussen personen), bediening, informatie, controle en oriëntatie,
deze functies via meer dan één zintuiglijk kanaal mogelijk zijn; daartoe
behoort het aanbieden van alternatieven voor zien, horen, spraak en
tactiele elementen;
b) bij een product met een spraakfunctie alternatieven voor spraak en
steminvoer aanwezig zijn voor communicatie, bediening, controle en
oriëntatie;
c) bij een product dat gebruik maakt van visuele elementen de functies
flexibele vergroting, helderheid en contrast aanwezig zijn voor
communicatie, informatie en bediening, en er is interoperabiliteit met
de programma’s en hulpapparaten voor navigatie door de interface;
d) bij een product dat voor het overbrengen van informatie, het weergeven van een handeling, het vragen om een reactie of het identificeren
van elementen gebruik maakt van kleur er een alternatief voor kleur
voorhanden is;
e) bij een product dat voor het overbrengen van informatie, het weergeven van een handeling, het vragen om een reactie of het identificeren
van elementen gebruik maakt van auditieve signalen er een alternatief
voor auditieve signalen voorhanden is;
f) bij een product dat gebruik maakt van visuele elementen er flexibele
manieren voorhanden zijn om de helderheid van het beeld te
verbeteren;
g) bij een product dat gebruik maakt van auditieve elementen er functies
zijn voor volume- en snelheidsregeling door de gebruiker voorhanden,
evenals verbeterde audiofuncties, zoals vermindering van geluidsinterferentie van producten in de nabijheid en functies voor een helder
geluid;
h) bij een product met manuele bediening en controle er alternatieven
zijn voor sequentiële controle en alternatieven voor fijn-motorische
controle voorhanden, waarbij wordt vermeden dat voor het gebruik
simultane controle nodig is, en wordt gebruikgemaakt van via tast te
onderscheiden onderdelen;
i) het product geen bedieningswijzen heeft waarbij grote reikwijdte en
veel kracht nodig zijn;
j) het product niet tot aanvallen van foto-sensitieve epilepsie kan leiden;
k) het product de privacy van de gebruiker bij het gebruik van de
toegankelijkheidsfuncties beschermt;
l) het product een alternatief voor biometrische identificatie en controle
biedt;
m) de functionaliteit van het product consistent is en het voldoende en
flexibele interactietijd biedt;
n) het product is voorzien van software en apparatuur voor aansluiting
van het product op hulptechnologieën;
o) het product beantwoordt aan de volgende sectorspecifieke voorschriften:
i) zelfbedieningsterminals:
– zijn voorzien van technologie voor het omzetten van tekst in
spraak;
– kunnen worden beluisterd met een eigen koptelefoon;
– geven via meer dan één zintuiglijk kanaal een waarschuwing af
indien de gebruiker binnen een gegeven tijd reageren moet;
– bieden de mogelijkheid de tijd waarin voorzien wordt te
verlengen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

13

–

bieden voldoende contrast en zijn voorzien van toetsen en
bedieningen die via tast te onderscheiden zijn;
– kunnen zonder inschakeling van een toegankelijkheidsfunctie
gebruikt worden door gebruikers die de functie nodig hebben
om de terminal aan te zetten;
– zijn, indien het product audiosignalen of hoorbare signalen
verspreidt, compatibel met in de Unie beschikbare hulpapparaten en technologieën, met inbegrip van gehoortechnologieën
als gehoorapparaten, luisterspoelen, cochleaire implantaten en
apparatuur voor ondersteund horen;
ii) e-lezers zijn voorzien van technologie voor het omzetten van tekst
in spraak;
iii) eindapparatuur voor gebruik door consumenten, met interactieve
computerfuncties, voor gebruik voor elektronische communicatiediensten:
– beschikt, indien voorzien van stem- en tekstfuncties, over
verwerking van realtimetekst en ondersteunt hifi- audio;
– beschikt, indien voorzien van videofuncties naast of in combinatie met stem- en tekstfuncties, over verwerking van totale
conversatie met gesynchroniseerde stem, realtimetekst en video
met een resolutie die communicatie via gebarentaal mogelijk
maakt;
– beschikt over doeltreffende draadloze koppeling met gehoortechnologieën;
– vermijdt interferentie met hulpapparaten;
iv) eindapparatuur voor gebruik door consumenten, met interactieve
computerfuncties, voor toegang tot audiovisuele mediadiensten
maakt voor personen met een handicap de door de verlener van de
audiovisuele mediadienst verstrekte toegankelijkheidscomponenten beschikbaar wat betreft toegang, keuze, controle en personalisering door gebruikers en wat betreft transmissie naar hulpapparaten.
Voor de derde categorie, de ondersteunende diensten, zijn de
voorschriften tamelijk beknopt. Ze schrijven voor dat voor zover
beschikbaar ondersteunende diensten (helpdesks, callcenters, technische
ondersteuning, bemiddelingsdiensten, opleidingsdiensten) via toegankelijke communicatiemethoden informatie verstrekken over de toegankelijkheid van het product en de compatibiliteit ervan met hulptechnologieën.
Afdeling II
Afdeling II bevat een aantal toegankelijkheidsvoorschriften die gelden
naast de in afdeling I vermelde voorschriften, waarbij de voorschriften uit
Afdeling II niet gelden voor zelfbedieningsterminals.
De toegankelijkheidsvoorschriften bepalen dat de verpakking en de
instructies van de onder Afdeling II vallende producten toegankelijk
gemaakt worden om het te verwachten gebruik van de producten door
personen met een handicap zo veel mogelijk te bevorderen. Dit houdt in
dat:
a) de verpakking van het product, met inbegrip van de daarin verstrekte
informatie (bijvoorbeeld over openen, sluiten, gebruiken, verwijderen),
en eventueel verstrekte informatie over de toegankelijkheidskenmerken van het product, toegankelijk wordt gemaakt; en deze toegankelijke informatie wordt, indien mogelijk, op de verpakking verstrekt;
b) de instructies voor installatie en onderhoud, opslag en verwijdering
van het product, die niet op het product zelf staan maar met andere
middelen, zoals een website, beschikbaar worden gemaakt, op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

14

moment van het in de handel brengen van het product openbaar
beschikbaar moeten zijn en voldoen aan de volgende voorschriften:
i) zij zijn beschikbaar via meer dan één zintuiglijk kanaal;
ii) zij worden op een begrijpelijke manier gepresenteerd;
iii) zij worden op een voor de gebruikers waarneembare manier
gepresenteerd;
iv) zij worden gepresenteerd met gebruikmaking van een lettertype in
geschikte grootte en vorm, rekening houdend met de te verwachten
gebruiksomstandigheden, en met gebruikmaking van voldoende
contrast, alsmede van een aanpasbare letter-, regel- en alineaafstand;
v) wat betreft de inhoud, worden de instructies aangeboden in
tekstformats die in alternatieve hulpformats kunnen worden
omgezet, zodat ze op verschillende manieren en via meer dan één
zintuiglijk kanaal kunnen worden aangeboden, en
vi) bij de instructies met niet-tekstuele inhoud wordt een alternatieve
weergave van die inhoud gevoegd.
Afdeling III
Afdeling III betreft algemene vereisten voor diensten. Om het te
verwachten gebruik van deze diensten door personen met een handicap
zo veel mogelijk te bevorderen, geldt de onderstaande vereisten:
de producten die bij het verlenen van diensten worden gebruikt, zijn
toegankelijk in overeenstemming met afdeling I en, waar van toepassing,
afdeling II van deze bijlage;
a) er wordt informatie verstrekt over het functioneren van de dienst en,
wanneer bij het verlenen van de dienst producten worden gebruikt,
over de link naar die producten, alsmede informatie over de toegankelijkheidskenmerken en interoperabiliteit van deze producten met
hulpapparaten en voorzieningen, en wel als volgt:
i) de informatie wordt via meer dan één zintuiglijk kanaal aangeboden;
ii) de informatie wordt op een begrijpelijke manier gepresenteerd;
iii) de informatie wordt op een voor de gebruikers waarneembare
manier gepresenteerd;
iv) de informatie wordt, wat de inhoud betreft, beschikbaar gesteld in
tekstformats die in alternatieve hulpformats kunnen worden
omgezet, zodat zij door de gebruikers op verschillende manieren en
via meer dan één zintuiglijk kanaal kunnen worden weergegeven;
v) de informatie wordt gepresenteerd met gebruikmaking van een
lettertype in geschikte grootte en vorm, rekening houdend met de
te verwachten gebruiksomstandigheden, en met gebruikmaking
van voldoende contrast, alsmede van een aanpasbare letter-, regelen alinea-afstand;
vi) niet-tekstuele inhoud wordt aangevuld met een alternatieve
weergave van die inhoud, en
vii) er wordt elektronische informatie verstrekt die nodig is om de
dienst op een consistente en geschikte manier te kunnen leveren,
en wel door deze informatie waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust te maken;
b) websites, inclusief de daaraan gerelateerde onlinetoepassingen, en
diensten op mobiele apparatuur, inclusief mobiele toepassingen,
worden toegankelijk gemaakt op een consistente en geschikte manier,
door ze waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust te maken;
c) ondersteunende diensten (helpdesks, callcenters, technische ondersteuning, bemiddelingsdiensten en opleidingsdiensten), die, voor
zover beschikbaar, via toegankelijke communicatiemethoden informatie verstrekken over de toegankelijkheid van de dienst en de compatibiliteit ervan met hulptechnologieën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

15

Afdeling IV
Naast de algemene toegankelijkheidsvoorschriften voor diensten uit
Afdeling III, zijn in Afdeling IV aanvullende toegankelijkheidsvoorschriften
voor een negental specifieke diensten opgenomen.
Om het te verwachten gebruik van de diensten door personen met een
handicap zo veel mogelijk te bevorderen, wordt bij het verlenen van
diensten gezorgd voor het opnemen van functies, werkwijzen, beleid,
procedures en veranderingen in de uitvoering van de dienst die gericht
zijn op de behoeften van personen met een handicap, en op interoperabiliteit met hulptechnologieën:
a) elektronische communicatiediensten, met inbegrip van de vormen van
noodcommunicatie bedoeld in artikel 109, lid 2, van Richtlijn (EU)
2018/1972:
i) door aanbieding van realtimetekst naast gesproken communicatie;
ii) door aanbieding van totale conversatie wanneer naast gesproken
communicatie ook video wordt verstrekt;
iii) door ervoor te zorgen dat noodcommunicatie op basis van stem,
tekst (met inbegrip van realtimetekst) is gesynchroniseerd en dat
deze indien er video wordt geleverd tevens gesynchroniseerd is
met het oog op totale conversatie alsmede door de aanbieders van
elektronische communicatiediensten wordt doorgestuurd naar de
meest geschikte alarmcentrale;
b) tot audiovisuele mediadiensten toegang verschaffende diensten:
i) door elektronische programmagidsen (EPG’s) te leveren die voor de
gebruikers waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn,
en informatie verstrekken over de beschikbaarheid van toegankelijkheid;
ii) door zorg te dragen voor volledige transmissie van de toegankelijkheidscomponenten (toegangsdiensten) van audiovisuele mediadiensten, zoals ondertiteling voor doven en slechthorenden,
audiodescriptie, gesproken ondertiteling en vertolking in gebarentaal, met passende kwaliteit voor accurate weergave, met synchronisatie van geluid en video, en met mogelijkheid tot weergave- en
gebruikscontrole voor de gebruiker;
c) diensten voor personenvervoer per vliegtuig, bus, trein en over water,
met uitzondering van stads- en voorstadsvervoersdiensten en
regionale vervoersdiensten:
i) door zorg te dragen voor informatieverstrekking over de toegankelijkheid van voertuigen, de omringende infrastructuur en de
bebouwde omgeving en over assistentie voor personen met een
handicap;
ii) door zorg te dragen voor informatieverstrekking over slimme
ticketingsystemen (elektronische reservering, boeken van tickets
enz.), voor realtime-reisinformatie (dienstregelingen, informatie
over verkeersstoringen, verbindingsdiensten, aansluiting op andere
vervoermiddelen enz.), alsmede voor aanvullende dienstinformatie
(bijvoorbeeld personele inzet op stations, liften die buiten werking
zijn of diensten die tijdelijk niet beschikbaar zijn);
d) stedelijke en voorstedelijke vervoersdiensten en regionale vervoersdiensten door ervoor zorgen dat de zelfbedieningsterminals die bij het
verlenen van de dienst worden gebruikt, toegankelijk zijn in overeenstemming met afdeling I van deze bijlage;
e) bankdiensten voor consumenten:
i) door te zorgen voor identificatiemethoden, elektronische ondertekening, beveiliging en betalingsdiensten die waarneembaar,
bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn;
ii) door ervoor te zorgen dat de informatie begrijpelijk is, namelijk
maximaal van de moeilijkheidsgraad B2 (hoger middenniveau) van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

16

het gemeenschappelijk Europees referentiekader voor talen van de
Raad van Europa.
f) e-boeken:
i) door ervoor te zorgen dat, wanneer een e-boek naast tekst ook
audio bevat, de tekst en audio gesynchroniseerd zijn;
ii) door ervoor te zorgen dat de digitale bestanden van het e-boek niet
beletten dat hulptechnologie naar behoren functioneert;
iii) door te zorgen voor toegang tot de inhoud, voor de navigatie door
de inhoud en de lay-out (met inbegrip van de dynamische lay-out)
van het bestand, alsmede voor structuur, flexibiliteit en keuze voor
de weergave van de inhoud;
iv) door alternatieve weergave van de inhoud mogelijk te maken en
zorg te dragen voor interoperabiliteit met een veelheid aan
hulptechnologieën, op een manier die waarneembaar, begrijpelijk,
bedienbaar en robuust is;
v) door ze vindbaar te maken via metadata-informatie over hun
toegankelijkheidsfuncties;
vi) door ervoor te zorgen dat maatregelen van digitaal rechtenbeheer
geen toegankelijkheidsfuncties blokkeren;
g) voor e-handelsdiensten:
i) door te zorgen voor informatie over de toegankelijkheid van de te
koop aangeboden producten en diensten wanneer deze informatie
door de verantwoordelijke marktdeelnemer wordt verstrekt;
ii) door te zorgen voor de toegankelijkheid van de functies voor
identificatie, beveiliging en betaling wanneer deze als onderdeel
van een dienst en niet van een product worden geleverd, door deze
informatie waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust te
maken;
iii) door te zorgen voor identificatiemethoden, elektronische ondertekening en betalingsdiensten die waarneembaar, bedienbaar,
begrijpelijk en robuust zijn.
Afdeling V
Afdeling V heeft betrekking op het gemeenschappelijke Europees
noodnummer «112». Om het te verwachten gebruik van dit noodnummer
door personen met een handicap zo veel mogelijk te bevorderen, wordt
bij het beantwoorden van noodcommunicatie daarnaar door de meest
geschikte alarmcentrale, gezorgd voor het opnemen van functies,
werkwijzen, beleid, procedures en veranderingen die gericht zijn op de
behoeften van personen met een handicap.
Noodcommunicatie naar het gemeenschappelijk Europees noodnummer
«112» wordt passend beantwoord op de voor de nationale organisatie van
noodhulpdiensten meest geschikte wijze en door de meest geschikte
alarmcentrale, met gebruikmaking van hetzelfde communicatiemiddel als
waarmee de noodcommunicatie ontvangen is, dat wil zeggen met
gebruikmaking van gesynchroniseerde stem en tekst (met inbegrip van
realtimetekst) en indien er video wordt geleverd met gesynchroniseerde
stem, tekst (met inbegrip van realtimetekst) en video voor totale conversatie.
Afdeling VI
Afdeling VI betreft toegankelijkheidsvoorschriften voor kenmerken,
onderdelen en functies van producten en diensten overeenkomstig
artikel 24, lid 2 van de richtlijn. In dit artikellid is bepaald dat producten en
diensten waarvan de kenmerken, onderdelen en functies aan de overeenkomstig afdeling VI vastgestelde toegankelijkheidsvoorschriften in
bijlage I van de richtlijn voldoen, geacht worden te voldoen voor wat deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

17

kenmerken, onderdelen en functies betreft aan de desbetreffende
verplichtingen inzake toegankelijkheid krachtens andere Uniehandelingen
dan deze richtlijn, tenzij in die andere handelingen anders wordt bepaald.
Het betreft twee andere richtlijnen, te weten Richtlijn 2014/24/EU
betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en Richtlijn 2014/25/EU
betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en
energievoorziening, vervoer en postdiensten.
Voor het vermoeden dat voldaan is aan de relevante verplichtingen
krachtens andere Uniehandelingen ten aanzien van kenmerken, onderdelen of functies van producten en diensten is het volgende vereist:
1. Producten:
a) de toegankelijkheid van de informatie ten aanzien van hoe een
product werkt en welke toegankelijkheidsfuncties het bezit,
beantwoordt aan de overeenkomstige elementen in afdeling I, punt
1, van deze bijlage, te weten via op het product zelf aangebrachte
informatie over het gebruik van het product en via niet op het
product aangebrachte instructies voor het gebruik van het product,
maar die beschikbaar worden via het gebruik van het product of op
een andere manier, bijvoorbeeld via een website.
b) de toegankelijkheid van kenmerken, elementen en functies van de
gebruikersinterface en het functionaliteitsontwerp van producten
beantwoordt aan de overeenkomstige toegankelijkheidsvoorschriften in afdeling I, punt 2, van deze bijlage.
c) de toegankelijkheid van de verpakking, met inbegrip van de daarin
verstrekte informatie en instructies voor installatie, onderhoud,
opslag en verwijdering van het product, die niet op het product zelf
staan maar op een andere manier beschikbaar worden gesteld,
bijvoorbeeld via een website, doch zelfbedieningsterminals
uitgezonderd, beantwoordt aan de overeenkomstige toegankelijkheidsvoorschriften in afdeling II van deze bijlage.
2. Diensten:
de toegankelijkheid van de kenmerken, onderdelen en functies van
diensten beantwoordt aan de overeenkomstige toegankelijkheidsvoorschriften voor die kenmerken, onderdelen en functies beschreven in de
afdelingen over diensten van deze bijlage.
Afdeling VII
Afdeling VII betreft functionele prestatie-eisen voor producten en
diensten. Om het te verwachten gebruik door personen met een handicap
zo veel mogelijk te bevorderen en ingeval de toegankelijkheidsvoorschriften uit afdelingen I tot en met VI van de bijlage geen betrekking op
één of meer functies van het ontwerp en de productie van producten of de
verlening van diensten hebben, worden die functies of middelen via
conformiteit met de desbetreffende functionele prestatie-eisen toegankelijk gemaakt.
Deze functionele prestatie-eisen mogen uitsluitend als alternatief voor één
of meer specifieke technische voorschriften worden gebruikt indien er in
de toegankelijkheidsvoorschriften naar verwezen wordt, en uitsluitend
indien bij toepassing van de desbetreffende functionele prestatie-eisen
voldaan wordt aan de toegankelijkheidsvoorschriften en wordt vastgesteld dat bij het te verwachten gebruik door personen met een handicap
het ontwerp en de productie van producten en de verlening van diensten
tot gelijkwaardige of verhoogde toegankelijkheid leidt.
a) gebruik zonder zicht:
bij producten of diensten met visuele bedieningswijzen is minstens
één bedieningswijze beschikbaar die geen zicht vereist;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

18

b) gebruik met beperkt zicht:
bij producten of diensten met visuele bedieningswijzen is minstens
één bedieningswijze beschikbaar waarmee gebruikers met beperkt
zicht het product kunnen bedienen;
c) gebruik zonder waarneming van kleur:
bij producten of diensten met visuele bedieningswijzen is minstens
één bedieningswijze beschikbaar waarvoor de gebruiker geen kleur
hoeft te kunnen waarnemen;
d) gebruik zonder gehoor:
bij producten of diensten met auditieve bedieningswijzen is minstens
één bedieningswijze beschikbaar die geen gehoor vereist;
e) gebruik met beperkt gehoor:
bij producten of diensten met auditieve bedieningswijzen is minstens
één bedieningswijze met versterkte audiofuncties beschikbaar
waarmee gebruikers met beperkt gehoor het product kunnen bedienen;
f) gebruik zonder stemvermogen:
bij producten of diensten die steminvoer van gebruikers vereisen, is
minstens één bedieningswijze beschikbaar die geen steminvoer
vereist. Steminvoer omvat alle met de mond geproduceerde geluiden
zoals spraak, fluit- of klikgeluiden;
g) gebruik met beperkte manueel-motorische of kracht:
bij producten of diensten die manuele handelingen vereisen, is
minstens één bedieningswijze beschikbaar waarmee gebruikers het
product kunnen gebruiken door middel van alternatieve handelingen
die geen fijne motoriek en manuele vaardigheden of gelijktijdige
bediening van meer dan één besturingselement vereisen;
h) gebruik met beperkte reikwijdte:
de bedieningselementen van producten bevinden zich binnen het
bereik van alle gebruikers. Bij producten of diensten met manuele
bedieningswijzen is minstens één bedieningswijze beschikbaar die met
beperkte reikwijdte en met beperkte kracht bediend kan worden;
i) minimalisering van het risico op het veroorzaken van lichtgevoelige
aanvallen:
bij producten met visuele bedieningswijzen zijn geen bedieningswijzen
beschikbaar waarvan bekend is dat zij lichtgevoelige aanvallen
veroorzaken;
j) gebruik met beperkt cognitief vermogen:
bij deze producten of diensten is minstens één bedieningswijze
beschikbaar met functies die het gebruik ervan eenvoudiger en
gebruiksvriendelijker maken;
k) privacy:
bij producten of diensten die functies ten behoeve van de toegankelijkheid bevatten, is minstens één bedieningswijze beschikbaar die bij het
gebruik van deze functies ten behoeve van de toegankelijkheid de
privacy van de gebruiker waarborgt.
Bijlage V
Artikel 13, lid 2, van de richtlijn bepaalt dat dienstverleners overeenkomstig bijlage V de vereiste informatie opstellen en uitleggen op welke
manier de diensten aan de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften
voldoen. De informatie wordt het publiek schriftelijk en mondeling ter
beschikking gesteld, mede op een manier die toegankelijk is voor
personen met een handicap. Dienstverleners bewaren die informatie
zolang de dienst in werking is.
Bijlage V bevat voor bovenstaande verplichting een drietal regels:
1. De dienstverlener neemt in de algemene voorwaarden of een
gelijkwaardig document de informatie op waaruit blijkt dat de dienst
aan de in artikel 4 vermelde toegankelijkheidsvoorschriften voldoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

19

Deze informatie omvat een beschrijving van de toepasselijke voorschriften en heeft, voor zover relevant voor de beoordeling, betrekking
op het ontwerp en de werking van de dienst. In aanvulling op de
voorschriften voor consumenteninformatie volgens Richtlijn 2011/
83/EU omvat de informatie, indien van toepassing, de volgende
elementen:
a) een in toegankelijke formats weergegeven algemene beschrijving
van de dienst;
b) de beschrijvingen en toelichtingen die nodig zijn om te begrijpen
hoe de dienst werkt;
c) een beschrijving van de manier waarop de dienst aan de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften uit bijlage I voldoet.
2. Om aan punt 1 van deze bijlage te voldoen mag de dienstverlener de
geharmoniseerde normen en technische specificaties waarvan de
referenties in het Publicatieblad van de Europese Unie zijn bekendgemaakt, geheel of gedeeltelijk toepassen.
3. De dienstverlener verschaft informatie waaruit blijkt dat de conformiteit van de dienst met punt 1 van deze bijlage en met de toepasselijke
voorschriften van deze richtlijn door het dienstverleningsproces en het
toezicht daarop wordt gewaarborgd.
Hierna zal worden ingegaan op de wijziging van de afzonderlijke wetten.
Warenwet
Dit onderdeel van het wetsvoorstel voorziet in de nodige wijzigingen van
de Warenwet. Daarmee wordt een grondslag gecreëerd voor uitvoeringsregeling. De verplichtingen voor marktdeelnemers die zich met producten
bezighouden en de eisen aan producten worden, conform de systematiek
van de Warenwet, (in beginsel) neergelegd in een algemene maatregel
van bestuur (hierna: AMvB). Omdat de Warenwet een groot aantal
artikelen bevat die zijn toegesneden op voedsel- en productveiligheid,
wordt een afzonderlijk hoofdstuk «toegankelijkheid» toegevoegd aan de
Warenwet (zie artikel I, onderdeel B). Op die manier is geen ingrijpende
wijziging van de bestaande artikelen nodig en blijft de Warenwet ook na
implementatie van de richtlijn leesbaar. Voor de inhoud van de wijziging
van de Warenwet wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting.
Wgbh/cz
Zoals in paragraaf 2.2 van deze toelichting reeds is vermeld, voorziet deze
wijziging in de toevoeging van een aantal grondslagen aan de Wgbh/cz,
zodat ter uitvoering daarvan de implementatie van de materiële normen
kan plaatsvinden op het niveau van AMvB of ministeriële regeling voor
zover het gaat om de diensten waarvoor geen sectorale regelgeving voor
handen is.
Telecommunicatiewet
De toegankelijkheidsvoorschriften waaraan diensten op grond van de
richtlijn moeten voldoen hebben ook betrekking op elektronische
communicatiediensten. Voor elektronische communicatiediensten zijn die
voorschriften neergelegd in artikel 4 van de richtlijn juncto bijlage I,
afdelingen III en IV, onderdeel a, bij de richtlijn. De dienstverlener moet
ook voldoen aan bijlage V bij de richtlijn en de daarin opgenomen
informatiebepalingen, zoals volgt uit artikel 13 van de richtlijn. Naast de
algemene toegankelijkheidsvoorschriften zoals ten aanzien van de
informatievoorziening over de aangeboden dienst, zijn er enkele aanvullende toegankelijkheidsvoorschriften voor elektronische communicatiediensten. Die betreffen het aanbieden van real time tekst naast gesproken
communicatie, het aanbieden van totale conversatie ingeval er ook video

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

20

wordt verstrekt en eisen aan communicatie met de alarmcentrale. Zowel
de algemene als de aanvullende toegankelijkheidsvoorschriften worden
opgenomen in de Telecommunicatiewet. Hierin voorziet het voorgestelde
artikel III van dit wetsvoorstel.
Hoewel de betrokken bepalingen betrekking hebben op elektronische
communicatiediensten die aan consumenten worden geleverd, is er niet
voor gekozen deze op te nemen in hoofdstuk 7 (Eindgebruikersbelangen)
van de Telecommunicatiewet, waarin bepalingen over consumenten zijn
opgenomen. De reden hiervoor is het feit dat het nu – anders dan in
hoofdstuk 7 het geval is – gaat om een specifiek aspect van de elektronische communicatiedienst, te weten de toegankelijkheid, en het begrip
elektronische communicatiedienst in dat kader beperkter is dan het begrip
elektronische communicatiedienst zoals dat in hoofdstuk 7 wordt
gehanteerd. De voorschriften over toegankelijkheid zijn daarom in een
nieuw hoofdstuk 7a van de Telecommunicatiewet opgenomen. Daarbij is
zo veel mogelijk aangesloten bij de systematiek van de in hoofdstuk 10
opgenomen regels over radioapparaten, waarin zowel verbodsbepalingen
als bepalingen over specifieke verplichtingen zijn opgenomen.
Met de voorgestelde artikelen 7a.2 en 7a.4 van de Telecommunicatiewet
worden de toegankelijkheidsvoorschriften van de artikelen 4, eerste en
derde lid, en 13 van de richtlijn geïmplementeerd, voor zover die
voorschriften betrekking hebben op elektronische communicatiediensten.
Het voorgestelde eerste lid van artikel 7a.2 van de Telecommunicatiewet
bevat het verbod om diensten aan te bieden die niet voldoen aan de
toegankelijkheidsvoorschriften van bijlage I, afdelingen III en IV,
onderdeel a, van de richtlijn (invulling van artikel 4, eerste en derde lid,
richtlijn). Het voorgestelde tweede lid van dat artikel betreft het verbod
om in strijd te handelen met de bij of krachtens artikel 7a.4 gestelde regels
en betreft de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 13 van de richtlijn.
Op deze verboden gelden ingevolge de artikelen 4, vijfde lid, en 14 van de
richtlijn twee uitzonderingen. Deze zijn opgenomen in het derde en vierde
lid van artikel 7a.2 van de Telecommunicatiewet. Ze betreffen de
algemene uitzondering voor dienstverleners die zijn aan te merken als een
micro-onderneming in de zin van de richtlijn en een specifieke uitzondering voor dienstverleners indien sprake is van een ingrijpende wijziging
van een dienst of een onevenredige last voor een dienstverlener. Omwille
van de overzichtelijkheid zijn deze uitzonderingen, in lijn met de in
hoofdstuk 7 van de Telecommunicatiewet opgenomen uitzondering voor
onder meer micro-ondernemingen, ook in het nieuwe hoofdstuk 7a
opgenomen (derde en vierde lid van artikel 7a.2, Telecommunicatiewet).
Ingevolge het vijfde lid van het voorgestelde artikel 7a.2 van de Telecommunicatiewet kunnen bij of krachtens AMvB nadere regels worden gesteld
met betrekking tot de reikwijdte van het verbod, bedoeld in het eerste lid,
en de uitzondering, bedoeld in het vierde lid. In de krachtens dit artikellid
op te stellen AMvB zullen de criteria worden opgenomen die relevant zijn
voor de beoordeling of sprake is van een situatie als bedoeld in artikel 14
van de richtlijn en het vermoeden van conformiteit, bedoeld in artikel 15
van de richtlijn. Verder kunnen bij of krachtens AMvB regels worden
gesteld over de procedure in het kader van de conformiteitsbeoordeling,
bedoeld in artikel 23 van de richtlijn (zie het voorgestelde artikel 7a.5,
Telecommunicatiewet).
Tot slot wordt met het voorgestelde artikel 7a.3 en het bestaande
artikel 15.1, derde lid, van de Telecommunicatiewet invulling gegeven aan
de bepalingen over toezicht en handhaving in de richtlijn (artikelen 13,
vierde en vijfde lid, 23, tweede lid, 29 en 30, richtlijn).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

21

Burgerlijk Wetboek
Een omgeving waar producten en diensten beter toegankelijk zijn, draagt
bij tot een inclusievere samenleving en maakt het voor personen met een
handicap gemakkelijker om zelfstandig te leven. Hieronder vallen ook
toegankelijkheidsvoorschriften voor e-handelsdiensten met het oog op het
sluiten van een consumentenovereenkomst. Algemene regels die gelden
voor het sluiten van overeenkomsten door consumenten op afstand, via
websites en langs elektronische weg staan al in Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek (BW). De toegankelijkheidsvoorschriften voor e-handelsdiensten
worden opgenomen in titel 5 van Boek 6 van het BW, na afdeling 2a.
«Informatie over dienstverrichters en hun diensten naar aanleiding van de
dienstenrichtlijn» omdat in die paragraaf de algemene bepalingen over
diensten zijn opgenomen in het kader van de implementatie van de
dienstenrichtlijn en de toegankelijkheidsrichtlijn voor de begripsomschrijving van dienst aansluit bij het begrip «dienst» van de dienstenrichtlijn. Implementatie van voorschriften ingevolge van de toegankelijkheidsrichtlijn onder de implementatie van de dienstenrichtlijn is dus
passend.5 Vanuit de doelstelling dat ook iedere consument met een
handicap een overeenkomst moet kunnen sluiten door middel van
e-handelsdiensten, moet een dienstverlener die e-handelsdiensten
verricht voldoen aan de toegankelijkheidsvoorschriften van de richtlijn,
zodat die consumenten daadwerkelijk gebruik kunnen maken van
e-handelsdiensten. Vanzelfsprekend moet de e-handelsdienst zelf
toegankelijk zijn op grond van Bijlage I, afdeling III. Daarnaast moet de
dienstverlener die e-handelsdiensten verricht ook voldoen aan bijlage V
bij de richtlijn, zoals volgt uit artikel 13 van de richtlijn. De eisen hiervan
staan beschreven in paragraaf 2.3. onder het kopje «Bijlage V» van deze
toelichting.
De toegankelijkheidsvoorschriften voor e-handelsdiensten hebben meer
specifiek betrekking op het door dienstverleners zorgen voor:
a. informatie over de toegankelijkheid van te koop aangeboden producten en diensten als deze informatie door de verantwoordelijke
marktdeelnemer wordt verstrekt;
b. de toegankelijkheid van de functies voor identificatie, beveiliging en
betaling wanneer deze als onderdeel van de dienst en niet van een
product worden geleverd, door deze informatie waarneembaar,
bedienbaar, begrijpelijk en robuust te maken;
c. identificatiemethoden, elektronische ondertekening en betalingsdiensten die waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn.
Een voorbeeld van een e-handelsdienst is een webshop, die producten of
diensten te koop aanbiedt aan consumenten. De webshop dient aan de
toegankelijkheidsvoorschriften voor personen met een handicap te
voldoen, die zien op het doen van een aankoop, zoals:
• ervoor zorgen dat beschikbare informatie over de toegankelijkheidsfuncties van een product dat via de website wordt verkocht niet wordt
gewist;
• de gebruikersinterface van de betalingsdienst via stem beschikbaar
stellen, zodat blinden/visueel gehandicapten onafhankelijk online
aankopen kunnen doen;
• ervoor zorgen dat de identificatiedialogen op een scherm door
schermlezers kunnen worden gelezen, zodat blinden/visueel gehandicapten ze kunnen gebruiken.

5

Richtlijn 2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende diensten op de interne markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

22

Een blinde/- visueel gehandicapte consument koopt bijvoorbeeld via deze
toegankelijke webshop een laptop. De situatie kan ontstaan dat de laptop
vervolgens niet aan de toegankelijkheidsvoorschriften voor producten
voldoet. De fabrikant die de laptop via de webshop aanbiedt is verantwoordelijk voor de toegankelijkheid daarvan en de informatieverstrekking
daarover. De webshop is wel verplicht om de informatie over toegankelijkheid van de laptop op de website te plaatsen, wanneer hij deze
ontvangt van de betreffende fabrikant. Als de laptop niet toegankelijk
genoeg is, dan is de fabrikant of ontwerper van de laptop de eindverantwoordelijke partij. Naast de toegankelijkheidsvoorschriften geldt het
consumentenkooprecht op grond waarvan de consument de overeenkomst kan ontbinden als de laptop niet aan de overeenkomst beantwoordt
(titel 1 Boek 7 BW). Ingeval van een non-conform product kan de
consument op grond van het consumentenkooprecht de verkoper
aanspreken, maar dat hoeft niet dezelfde persoon te zijn als de fabrikant/
ontwerper die ingevolge de toegankelijkheidsrichtlijn verantwoordelijk is
voor het product en ervoor moet zorgen dat het product conform is.
Wet op het financieel toezicht
De artikelen in de richtlijn die betrekking hebben op diensten en dienstverleners zijn van toepassing op bankdiensten voor consumenten. In
onderstaand schema is opgenomen over welke bankdiensten het op
grond van artikel 3, onder 28, van de richtlijn gaat en hoe die
bankdiensten zijn omschreven in de Wft.
Bankdiensten voor consumenten
(art. 3, onder 28, van de richtlijn)

Wft

Kredietovereenkomsten die vallen onder de
richtlijn consumptief krediet en de richtlijn
hypothecair krediet

Krediet (consumptieve lening en hypotheek)

Diensten als omschreven in bijlage I, deel A,
onder 1, 2, 4 en 5 of nevendiensten als
bedoeld in bijlage I, deel B, onder 1, 2, 4 en 5
van de richtlijn markten voor financiële
instrumenten 2014

Beleggingsdiensten als bedoeld in de
onderdelen a tot en met d van de definitie van
verlenen van een beleggingsdienst in
artikel 1:1 van de Wft of nevendiensten als
bedoeld in de onderdelen a, b, d en e, van de
definitie van nevendienst in artikel 1:1 van de
Wft (hieronder valt onder meer het ontvangen,
doorgeven en uitvoeren van orders en
adviseren)

Betaaldiensten

Betaaldiensten: Bedrijfswerkzaamheden als
bedoeld in de bijlage bij de richtlijn betaaldiensten1 (o.a. diensten met betrekking tot het
opnemen en storten van contanten op een
betaalrekening en uitvoering van betalingstransacties).

Diensten die verband houden met betaalrekeningen: alle diensten die verband houden met
het openen, gebruiken en opheffen van een
betaalrekening, met inbegrip van betalingsdiensten en betalingstransacties evenals
geoorloofde debetstand.

Betaalrekening: op naam van een of meer
betaaldienstgebruikers aangehouden rekening
die voor de uitvoering van betalingstransacties
wordt gebruikt, als bedoeld in artikel 4 van de
richtlijn betaaldiensten. Diensten die daaraan
zijn verbonden zijn o.a. de uitgifte van een
betaalpas, mogelijkheid tot internetbankieren
en mobielbankieren, verstrekken papieren
rekeningafschriften, mogelijkheid rood staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

23

Bankdiensten voor consumenten
(art. 3, onder 28, van de richtlijn)

Wft

Elektronisch geld

Elektronisch geld: geldswaarde die elektronisch of magnetisch is opgeslagen die een
vordering op de uitgever vertegenwoordigt,
die is uitgegeven in ruil voor ontvangen geld
om betalingstransacties te verrichten als
bedoeld in artikel 4, punt 5, van de richtlijn
betaaldiensten, en waarmee betalingen
kunnen worden verricht aan een andere
persoon dan de uitgever (bijvoorbeeld plastic
cadeaukaarten waarmee in winkels en soms
ook in webshop kan worden betaald).

1

Richtlijn 2015/2366/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende betaaldiensten in de interne markt, houdende wijziging van de Richtlijnen 2002/65/EG,
2009/110/EG en 2013/36/EU en Verordening (EU) nr. 1093/2010 en houdende intrekking van
Richtlijn 2007/64/EG (PbEU 2015, L 337).

Gelet op het bovenstaande gaat het om aanbieders van krediet, banken
die betaalrekeningen aanbieden, beleggingsondernemingen die beleggingsdiensten verlenen als bedoeld in de onderdelen a tot en met d van
de definitie van verlenen van een beleggingsdienst in artikel 1:1 of
nevendiensten als bedoeld in de onderdelen a, b, d en e, van de definitie
van nevendienst in artikel 1:1, betaaldienstverleners die betaaldiensten
verlenen of elektronisch geldinstellingen die elektronisch geld uitgeven.
Deze ondernemingen dienen straks ervoor zorg te dragen dat de
bankdiensten voldoen aan de relevante artikelen van de toegankelijkheidsrichtlijn zodat de bankdiensten toegankelijk zijn voor personen met een
handicap.
In het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft zullen
nadere regels worden opgenomen met betrekking tot de toegankelijkheid
van bankdiensten.
Wet handhaving consumentenbescherming
De artikelen 29 en 30 van de richtlijn bevatten bepalingen over
handhaving en sancties. Ten aanzien van een aantal diensten wordt
voorgesteld deze bepalingen te implementeren via wijziging van de Wet
handhaving consumentenbescherming. Daarmee wordt zo veel mogelijk
aangesloten bij bevoegdheden die de voor die diensten aangewezen
toezichthouders al op grond van die wet hebben. Dit betreft onder meer
de bevoegdheid tot het opleggen van een last onder dwangsom. Naast dit
handhavingsinstrumentarium dat in eerste instantie gericht is op herstel,
voorziet de Wet handhaving consumentenbescherming in de mogelijkheid
van het opleggen van een bestuurlijke boete. Dit sluit aan bij het criterium
van de richtlijn dat sancties niet alleen doeltreffend maar ook afschrikkend
moeten zijn. Het betreft de volgende diensten en toezichthouders:
• diensten voor personenvervoer per vliegtuig, per bus, per spoor, over
water en voor stedelijke, voorstedelijke en regionale vervoersdiensten
(Inspectie Leefomgeving en Transport, hierna: ILT),
• e-handelsdiensten (Autoriteit Consument en Markt, hierna: ACM,
onderscheidenlijk de Autoriteit Financiële Markten, hierna: AFM),
• e-boeken en software daarvoor (Commissariaat voor de Media, hierna:
CvdM), en
• diensten die toegang verlenen tot audiovisuele mediadiensten (CvdM).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

24

Daartoe is voorzien in een nieuw hoofdstuk 8a waarin specifieke regels
over de richtlijn zijn ogenomen en in wijziging van hoofdstuk 8 en de
bijlage. Hierop wordt nader ingegaan in de artikelsgewijze toelichting op
deze wijziging. Het toezicht wordt verder toegelicht in hoofdstuk 3.
Het 112-nummer
Artikel 4, achtste lid inzake specifieke toegankelijkheidsvoorschriften voor
het beantwoorden van noodcommunicatie via het noodnummer 112, is
geïmplementeerd door middel van de Regeling toegankelijkheid
noodnummer 112 van 30 maart 2023 met kenmerk 4548783, voortvloeiend
uit artikel 23, vierde lid van de Politiewet 2012.
Hoofdstuk 3 Uitvoeringsaspecten
§ 3.1 Toezicht
Artikel 29 van de richtlijn bepaalt dat de lidstaten er verantwoordelijk voor
zijn dat passende en doeltreffende middelen beschikbaar zijn om te
waarborgen dat de bepalingen van deze richtlijn worden nageleefd.
Hiertoe dienen lidstaten te zorgen voor bepalingen waarbij een
consument zich krachtens nationaal recht tot de rechter of de bevoegde
administratieve instanties kan wenden om te bewerkstelligen dat de
nationale bepalingen waarin deze richtlijn is omgezet, worden nageleefd.
Tevens dienen lidstaten te zorgen voor bepalingen waarbij overheidsorganen of particuliere verenigingen, organisaties of andere juridische
entiteiten die er een legitiem belang bij hebben dat deze richtlijn wordt
nageleefd, krachtens nationaal recht namens of ter ondersteuning van de
eiser en met diens toestemming, bij de rechter of de bevoegde administratieve instanties gerechtelijke of administratieve procedures kunnen
aanspannen die voor de handhaving van de verplichtingen krachtens deze
richtlijn beschikbaar zijn. In het onderstaande wordt toegelicht hoe deze
verplichting is vormgegeven.
Net zoals de implementatie van de richtlijn is ook het toezicht op de
naleving van het bepaalde bij of krachtens de in dit wetsvoorstel
genoemde wetten een gedeelde verantwoordelijkheid. Hieronder wordt
toegelicht welke toezichthouders belast worden met het toezicht op
daarbij genoemde diensten of producten en welke uitgangspunten daarbij
zijn gehanteerd. Bij het selecteren van de toezichthouders is het streven
om zo veel mogelijk aan te sluiten bij reeds bestaande toezichtsgebieden
van de gekozen toezichthouder dan wel een raakvlak met een dergelijk
toezichtsgebied. Dit heeft geleid tot de volgende keuze.
• Voor alle producten, zoals gedefinieerd onder artikel 2 onder 1 van de
richtlijn, zal de Rijksinspectie voor Digitale Infrastructuur (hierna: RDI)
optreden als toezichthouder;
• Voor elementen van personenvervoer per vliegtuig, bus, trein en over
water wordt als toezichthouder aangewezen de ILT;
• Voor bankdiensten voor consumenten en e-handelsdiensten van
financiële aard wordt de AFM aangewezen als toezichthouder;
• Voor e-boeken en diensten die toegang geven tot audiovisuele
mediadiensten wordt het CvdM aangewezen als toezichthouder;
• Voor telecommunicatiediensten en e-handelsdiensten zal de toezichtstaak worden belegd bij ACM;
• Ten slotte zal de Inspectie JenV toezicht houden op het noodnummer
112.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

25

De toezichthouders zullen moeten zorgen voor de handhaving, waaronder
het nalevingstoezicht en de sanctionering in geval niet wordt voldaan aan
het bij of krachtens deze wet bepaalde. Dit brengt een uitbreiding van
taken en bevoegdheden van deze autoriteiten met zich mee.
De volgende taken worden toebedeeld aan de nationale markttoezichtautoriteiten en betreffen:
• nagaan of de marktdeelnemer de in artikel 14 van de Richtlijn bedoelde
beoordeling heeft uitgevoerd; deze beoordeling en de resultaten ervan,
en gaan onder meer na of de criteria van bijlage VI juist zijn toegepast,
en controleren of aan de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften
wordt voldaan (artikel 19 richtlijn);
• het uitvoeren van een beoordeling van een product als zij voldoende
reden hebben om aan te nemen dat een onder deze richtlijn vallend
product niet aan de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften
voldoet. (artikel 20, lid 1, richtlijn)
• het gelasten van de betrokken marktdeelnemer om onverwijld
passende corrigerende maatregelen te treffen om het product binnen
een door hen vast te stellen redelijke termijn die evenredig is met de
aard van de non-conformiteit, in overeenstemming met deze voorschriften te brengen (artikel 20, lid 1, richtlijn);
• indien de betrokken marktdeelnemer heeft verzuimd om binnen de in
de tweede alinea bedoelde termijn adequate corrigerende maatregelen
te treffen, schrijven de markttoezichtautoriteiten voor dat hij het
product binnen een redelijke extra termijn uit de handel neemt
(artikel 20, lid 1, richtlijn);
• Indien de markttoezichtautoriteiten van mening zijn dat de nonconformiteit niet beperkt is tot hun nationale grondgebied, brengen zij
de Commissie en de andere lidstaten op de hoogte van de resultaten
van de beoordeling en van de maatregelen die zij van de marktdeelnemer hebben verlangd (artikel 20, lid 2, richtlijn);
• indien de betrokken marktdeelnemer niet binnen de voornoemde
termijn adequate corrigerende maatregelen treft, treffen de markttoezichtautoriteiten alle passende voorlopige maatregelen om het op hun
nationale markten aanbieden van het product te verbieden of te
beperken, of om het product daar uit de handel te nemen (artikel 20,
lid 4, richtlijn);
• de markttoezichtautoriteiten brengen de Commissie en de andere
lidstaten onverwijld van deze maatregelen op de hoogte (artikel 20,
lid 4, richtlijn).
Aan de uitoefening van het toezicht op de naleving kan op verschillende
manieren door de toezichthouders invulling worden gegeven. Het
nalevingstoezicht kan in het algemeen plaatsvinden op basis van
meldingen en signalen van incidenten, themagericht door bijvoorbeeld te
toetsen of in een bepaalde sector diensten of producten voldoen aan de
gestelde regels en ook de overige regels (op de juiste wijze) wijze worden
toegepast, of risicogestuurd waarbij de uitoefening van het nalevingstoezicht zich toespitst op reeds door de toezichthouder gesignaleerde
bekende risico’s. Ook kan door de toezichthouder aansluiting worden
gezocht bij gecoördineerde Europese toezichtacties ten aanzien van
bepaalde productgroepen.
Voor wat betreft het handhavingsinstrumentarium in het kader van het
bestuursrecht wordt er op gewezen dat de toezichthouders gebruik
kunnen maken van de mogelijkheden die hen daartoe wordt geboden in
de sectorspecifieke wetgeving, in samenhang met de algemene
bepalingen inzake handhaving van hoofdstuk 5 van de Awb. Daarbij valt te
denken aan instrumenten als het opleggen van een bestuurlijke boete of
een last onder dwangsom dan wel het toepassen van bestuursdwang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

26

De regering zet zich ervoor in om het toezicht door de verschillende
toezichthouders waar mogelijk te uniformiseren en verschillen in
interpretaties zoveel mogelijk te voorkomen door afstemming tussen
toezichthouders in een werkgroep te stimuleren.
Consumenten kunnen met vragen en klachten terecht bij de betreffende
toezichthouder. Omdat het toezicht over verschillende toezichthouders is
verdeeld, komt er een centrale plek op een pagina van de Rijksoverheid.
Dit is een reeds bestaande pagina6 met informatie over de inhoud van het
wetsvoorstel welke wordt aangevuld met een verwijzing naar de juiste
toezichthouder met bijhorende contactgegevens. Voor alle producten
kunnen mensen terecht bij RDI. Voor de diensten zal per dienst de juiste
toezichthouder worden weergegeven. Toezichthouders zullen de
consument doorverwijzen naar de juiste toezichthouder indien nodig. Bij
de invulling van het centraal punt worden, naast de toezichthouders,
belangenorganisaties voor mensen met een beperking en het bedrijfsleven betrokken.
Sanctionering
In het kader van sanctionering kan een onderscheid worden gemaakt
tussen markttoezichtautoriteiten en belanghebbende partijen.
Belanghebbende partijen zoals individuele eisers en belangenorganisaties
kunnen twee verschillende wegen bewandelen om non-conformiteit aan
de orde te stellen. Ten eerste kunnen zij zich tot de bevoegde markttoezichtautoriteiten wenden en melding maken van vermeende
non-conformiteit, met het verzoek aan deze markttoezichtautoriteiten om
hiertegen op te treden in het kader van hun wettelijke taken.
Voorts hebben belanghebbende partijen de mogelijkheid om marktdeelnemers via de civielrechtelijke weg aan te spreken op non-conformiteit en
naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften. Individuele eisers kunnen
in het kader van een procedure stellen dat het door hen gekochte product
of de dienst niet aan de wettelijk voorgeschreven toegankelijkheidsvoorschriften voldoet, en via de rechter trachten alsnog naleving van deze
voorschriften af te dwingen. Belangenorganisaties kunnen op grond van
hun statutaire doelstellingen eveneens een civielrechtelijke procedure
starten tegen een marktdeelnemer indien de organisatie van oordeel is
dat deze marktdeelnemer de toegankelijkheidsvoorschriften schendt.
Wat betreft sanctionering door markttoezichtautoriteiten wordt verwezen
naar hetgeen in de vorige paragraaf is opgemerkt over het bestuursrechtelijk handhavingskader. Hierbij kunnen via een last onder dwangsom of
bestuursdwang marktdeelnemers worden verplicht om alsnog de
toegankelijkheidsvoorschriften na te leven, dan wel hen voor het
niet-naleven van deze voorschriften een bestuurlijke boete worden
opgelegd. Producten kunnen ook uit de handel worden genomen of het
aanbieden van de producten kan worden beperkt of verboden als de
markttoezichtautoriteiten van mening zijn of reden hebben om aan te
nemen dat het product niet aan de richtlijn voldoet (artikelen 7, 9, 10 en
20,richtlijn).
Als markttoezichtautoriteiten hebben vastgesteld dat een marktdeelnemer
een product aanbiedt dat niet aan de toegankelijkheidsvoorschriften
voldoet, kunnen zij de betrokken marktdeelnemer gelasten om onverwijld
passende corrigerende maatregelen te treffen om het product in overeen6

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/rechten-van-mensen-met-een-handicap/plannenkabinet-producten-en-diensten-toegankelijker-voor-mensen-met-beperking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

27

stemming met deze voorschriften te brengen. Daarvoor stellen zij een
redelijke termijn vast die evenredig is met de aard van de
non-conformiteit. Laat de betrokken marktdeelnemer dit na, dan kunnen
de markttoezichtautoriteiten maatregelen treffen dat de marktdeelnemer
het product binnen een redelijke extra termijn uit de handel neemt
(artikel 20 van de richtlijn). Om naleving af te dwingen, kunnen de
markttoezichtautoriteiten gebruikmaken van hun bestuursrechtelijk
handhavingsinstrumentarium.
De regering kan geen inschatting geven van het aantal te verwachten
bestuursrechtelijke en civielrechtelijke procedures die zullen voortvloeien
het voorliggend wetsvoorstel. De regering verwijst daarbij naar de reactie
van de Raad voor de rechtspraak (hierna: Rvdr). De regering onderschrijft
de inschatting van de Rvdr dat wat betreft bestuursrechtelijke (handhavings)zaken sprake zal zijn van een toename, die evenwel niet substantieel
zal zijn.
Rechtsbescherming
Voor zover dit wetsvoorstel voorziet in het nemen van besluiten, staat
daartegen overeenkomstig de regels van de Awb rechtsbescherming open
volgens de reguliere rechtsgang in de Awb. Dit betekent dat bezwaar kan
worden gemaakt bij het bestuursorgaan dat het besluit heeft genomen,
dat tegen de beslissing op bezwaar beroep kan worden ingesteld bij de
rechtbank Rotterdam en dat tegen de uitspraak van de rechtbank hoger
beroep kan worden ingesteld bij het College van Beroep voor het
bedrijfsleven (hierna CBb). Ook kan aan de rechtbank Rotterdam respectievelijk het CBb een voorlopige voorziening (schorsing van het besluit)
worden gevraagd.
Voor zover het gaat om het Burgerlijk Wetboek is reeds in de toelichting
op die onderdelen van dit wetsvoorstel ingegaan op de rechtsbescherming.
§ 3.2 Overige uitvoeringsaspecten
Het wetsvoorstel en de ter uitvoering daarvan op te stellen uitvoeringsregelgeving brengt uitvoeringslasten met zich voor marktdeelnemers
(fabrikanten, importeurs, distributeurs en dienstverleners), toezichthouders en departementen. Dit betreft financiële lasten en administratieve
lasten. Het wetsvoorstel brengt geen regeldruk voor burgers met zich.
Daarnaast brengt dit wetsvoorstel uitvoeringslasten met zich voor de
overheid en toezichthouders.
Marktdeelnemers
Marktdeelnemers zullen ervoor moeten zorgen dat hun producten en
diensten voldoen aan de toegankelijkheidsvoorschriften. Dit betekent voor
marktdeelnemers die zich bezighouden met producten dat zij waar nodig
hun productieprocessen, technische en administratieve procedures,
technische documentatie en controle moeten aanpassen, terwijl dienstverleners het ontwerp en verlening van hun diensten waar nodig dienen aan
te passen. Bovendien dienen zij mogelijkerwijs procedures in te voeren of
aan te passen die garanderen dat de dienstverlening in overeenstemming
is met de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften.
De regering zet zich samen met MKB-Nederland en VNO-NCW in om
marktdeelnemers goed te informeren over de toegankelijkheidseisen. In
2023 wordt bijvoorbeeld voorlichtingsmateriaal ontwikkeld waarin de
eisen per product en dienst inzichtelijk worden gemaakt en worden er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

28

informatiesessies voor ondernemers georganiseerd. Deze sessies zullen
samen met de lessons learned worden verspreid via kanalen als brancheverenigingen en Ondernemersplein. Mede op basis van hoe de informatiesessies verlopen wordt een communicatieaanpak voor de jaren 2024 en
verder bepaald.
Bedrijfseffecten
De administratieve lasten van de richtlijn voor het bedrijfsleven zijn
opgenomen in het impact assessment met kenmerk «SWD(2015) 264
final» (verder te noemen: impact assessment) dat een begeleidend
document is bij het document Proposal for a Directive of the European
Parliament and of the Council on the approximation of the laws, regulations and administrative provisions of the Member States as regards
accessibility requirements for products and services.
De kosten voor het aanleveren van informatie over de toegankelijkheid
van producten en diensten aan consumenten en toezichthouders worden
geschat op 144–1.440 euro per bedrijf en per type product en dienst. Er
wordt daarbij vanuit gegaan dat deze taak eenmalig moet worden
uitgevoerd.
De huidige totale jaarlijkse kosten voor ondernemers om op de hoogte te
zijn van de verschillende toegankelijkheidseisen in lidstaten en om
producten en diensten toegankelijk te maken zodat ze in meerdere
lidstaten kunnen worden aangeboden op de markt, liggen op circa
20 miljard euro. De inschatting is dat deze kosten door de richtlijn met
9 miljard euro worden verlaagd, omdat hierdoor in alle lidstaten dezelfde
toegankelijkheidseisen gaan gelden.
Zoals in hoofdstuk 4 is toegelicht is het wetsvoorstel voor advies
voorgelegd aan het Adviescollege Toetsing Regeldruk (hierna: ATR) en is
het voorstel niet geselecteerd voor advies.
Burgers
Implementatie van de richtlijn leidt niet tot een verhoging van de
administratieve lasten voor de burger.
§ 3.3 Financiële gevolgen
De budgettaire dekking voor de incidentele kosten in 2023 en 2024 (à
3,5 miljoen euro) wordt ingepast binnen de begroting van VWS, EZK,
IenW en OCW. Bij de voorjaarsbesluitvorming 2025 worden de structurele
kosten in beeld gebracht en ingepast binnen de begrotingen van deze
betrokken departementen. Dit wetsvoorstel heeft geen financiële gevolgen
voor andere overheden.
Hoofdstuk 4 Consultatie en advies
Het wetsvoorstel is in consultatie gebracht via www.internetconsultatie.nl
en gelijktijdig voor advies voorgelegd aan de Rvdr, het College voor de
Rechten van de Mens en het ATR. Tot slot hebben de RDI, de AFM, de
ACM, het CvdM en ILT een uitvoeringstoets gedaan. Naast de ontvangen
adviezen zijn 18 consultatiereacties ontvangen. In dit hoofdstuk is (op
hoofdlijnen) een samenvatting opgenomen van de reacties en adviezen en
is toegelicht hoe deze zijn verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

29

Implementatiewet – opzet
Voor de implementatie van de richtlijn heeft de regering ervoor gekozen
om aansluiting te zoeken bij de verschillende sectorale wetten die worden
gewijzigd. Op enkele van de wetswijzigingen zal ook uitvoeringsregelgeving volgen. In de reactie van onder meer Ieder(in) wordt gewezen op
de onduidelijkheid die mogelijk ontstaat nu gekozen wordt voor implementatie in sectorale regelgeving. Ook wordt in enkele reacties gewezen
op het risico van verdere versnippering omdat de implementatie van de
richtlijn een verantwoordelijkheid is van meerdere departementen.
Ieder(in) geeft voorts aan dat er onduidelijkheid bestaat over wat de
AMvB’s die uitvoering geven aan de verschillende wetten moeten
bevatten, over hoe de samenhang en eenheid tussen aanpassingen in
bestaande wetten en AMvB’s bewaakt wordt, en over het tijdpad van de
implementatie van de wet en per AMvB’s. Ieder(in) vraagt de overwegingen waarom niet gekozen is voor één wet, te verduidelijken. Ieder(in)
adviseert ook om in de overwegingen duidelijkheid te geven over hoe
toegankelijkheid een gedeelde verantwoordelijkheid wordt bij de bij deze
implementatiewet betrokken ministeries. Ook VNO-NCW en MKB
Nederland wijzen erop dat de verschillende wetswijzigingen als
onbedoeld negatief gevolg kunnen hebben dat voor ondernemers niet
duidelijk is aan welke regels zij voor welke producten en diensten moeten
gaan voldoen.
De regering benadrukt op deze plaats dat de implementatie van de
richtlijn een gedeelde verantwoordelijkheid is van verschillende departementen. In dit proces wordt ook gewaarborgd dat waar nodig afstemming
plaatsvindt, dat geldt zowel voor de tot stand te brengen uitvoeringsregelgeving als voor uitvoeringsaspecten zoals de inrichting en uitoefening van
het toezicht. Een afzonderlijke toegankelijkheidswet is hiervoor niet
noodzakelijk en naar de mening van de regering ook niet opportuun
omdat dat zou kunnen leiden tot verdere versnippering en onduidelijkheid. Er zijn immers reeds sectorale wetten (of uitvoeringsregelgeving)
waarin regels worden gesteld over de producten of diensten waarop de
richtlijn betrekking heeft. Die wetten hebben ook hun eigen specifieke
kader en terminologie, zoals bijvoorbeeld de Wft, waarmee rekening dient
te worden gehouden. Het tot stand brengen van een afzonderlijke
toegankelijkheidswet zou naar het oordeel van de regering eerder tot
meer dan tot minder onduidelijkheid zorgen.
Personal Too en C.V. Works hebben voorgesteld om de verantwoordelijkheid voor de wet te beleggen bij één departement, en daar één
ambtenaar het mandaat te geven om andere departementen, waar nodig,
te activeren en corrigeren.
De regering wijst er op dat, zoals hiervoor is vermeld, het voorliggende
wetsvoorstel tot stand is gebracht door meerdere departementen. De
richtlijn heeft immers betrekking op de beleidsterreinen van verschillende
departementen, terwijl het Ministerie van VWS een coördinerende rol
heeft vervuld vanwege de doelgroep van personen met een beperking.
Voorts zullen voor de handhaving van de toegankelijkheidsvoorschriften
op de diverse terreinen verschillende toezichthouders, vallend onder
verschillende departementen, verantwoordelijk worden. Gelet op de brede
inhoudelijke reikwijdte van de wet, en vanwege de betrokkenheid van
diverse toezichthouders is het centraliseren van de verantwoordelijkheid
voor de wet bij één departement wenselijk noch werkbaar. Wel zal het
Ministerie van VWS een coördinerende rol behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

30

Implementatiewet – proces
Ieder(in) adviseert mensen met een beperking te betrekken en in de wet
op te nemen dat mensen met een beperking en hun vertegenwoordigende
organisaties structureel en op de verschillende beleidsterreinen worden
betrokken bij de implementatie, de uitvoering en de monitoring van de
richtlijn, en dit verder uit te werken in een algemene maatregel van
bestuur. Ieder(in) adviseert voorts een adviescommissie in te stellen,
waarin naast vakdeskundigen ook vertegenwoordigers van mensen met
een beperking zitting hebben (ervaringsdeskundigen).
Ook het College voor de Rechten van de Mens wijst erop dat met mensen
met een beperking en hun (vertegenwoordigende) organisaties nauw
overleg moet worden gevoerd in het implementatietraject, bij de
toekomstige uitvoering van de implementatiewet en bij de evaluatie van
de richtlijn. Het College adviseert om en in de toelichting bij de regelgeving te expliciteren wat er met hun input is of wordt gedaan.
Zoals het College voor de Rechten van de Mens en ook Ieder(in) aangeven
is het van belang om mensen met een beperking en hun vertegenwoordigende organisaties nauw te betrekken in het implementatietraject, bij de
toekomstige uitvoering en bij de evaluatie van de richtlijn. De regering
licht graag toe hoe zij dit voor zich ziet.
Het wetsvoorstel is in openbare consultatie gebracht, waarbij organisaties
zoals Ieder(in) uitdrukkelijk zijn gewezen op de consultatie. De regering
merkt daarbij op dat richtlijn één op één wordt geïmplementeerd wordt,
en dat om die reden de mogelijkheid tot wijzigingen van het wetsvoorstel
beperkt zijn. Dat laat onverlet dat de regering inbreng op het wetsvoorstel
en de implementatie daarvan van groot belang acht, zowel van marktdeelnemers als van personen met een beperking. Op 17 februari 2022 is een
interactieve online bijeenkomst georganiseerd waarin diverse departementen een toelichting hebben gegeven op de richtlijn, het implementatietraject en de gevolgen voor de marktdeelnemers. Ook verschillende
vertegenwoordigers van de organisaties van personen met een beperkingen, waaronder Ieder(in), hebben, als ervaringsdeskundige een
bijdrage geleverd aan de bijeenkomst. Deelnemers hadden de
mogelijkheid geboden tot het stellen van vragen en hebben daar volop
gebruik van gemaakt. De regering zal ervaringsdeskundigen en hun
vertegenwoordigende organisaties betrekken in de implementatie van de
wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld in het vormgeven van het toezicht, de
communicatie naar ondernemers, monitoring en evaluatie van de wet- en
regelgeving.
De AMvB’s zijn thans in voorbereiding en worden door de onderscheiden
departementen in procedure gebracht. Een openbare consultatie en
adviesaanvraag bij het College, de ATR en de Raad van de Rechtspraak,
toezichthouders maakt uiteraard ook deel uit van dat proces. De organisaties waarnaar het College verwijst zullen daarbij ook worden gewezen
op de consultatie. Dit neemt overigens niet weg dat overleg ook via
andere reguliere kanalen kan plaatsvinden. In dit verband wordt gewezen
op de reguliere overlegstructuren van het Ministerie van VWS met
belangenbehartigers van personen met een beperking. De regering is
bereid om met deze organisaties in overleg te treden inzake de inrichting
van het toezicht en, te zijner tijd, inzake de evaluatie. De regering neemt
het advies van Ieder(in) om de (wijze van) betrokkenheid te formaliseren
niet over, aangezien dit noch gebruikelijk noch noodzakelijk is om het
beoogde doel te bereiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

31

Implementatiewet – inhoud
Duidelijkheid over de reikwijdte
De Rvdr constateert dat de voorgestelde toegankelijkheidsvoorschriften
ingrijpende gevolgen hebben voor de aanbieders van producten en
diensten. Dit laatste geldt temeer nu het toepassingsbereik van de richtlijn
nogal algemeen is geformuleerd. Het College voor de Rechten van de
Mens constateert dat het bij het realiseren van toegankelijkheid niet alleen
om de fysieke toegankelijkheid gaat, maar om de toegankelijkheid in
brede zin. Dus ook informatie en communicatie en andere diensten, met
inbegrip van elektronische diensten en nooddiensten (artikel 9, eerste lid,
sub b, VN-verdrag). Voor het College wordt niet duidelijk welke goederen
en diensten precies onder de reikwijdte van het wetsvoorstel vallen.
Hiervoor verwijst de consultatieversie van de memorie van toelichting
(onder «toepassingsbereik») slechts naar de opsomming in artikel 2 van
de richtlijn. Deze opsomming, zo geeft het College aan, is echter relatief
technisch van aard en het zal voor de burger, consument of producent
zonder nadere toelichting niet altijd evident zijn wanneer een product of
dienst onder de reikwijdte valt. Verduidelijking op dit punt, bij voorkeur
aan de hand van voorbeelden, is van essentieel belang. Het College
adviseert in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel te verduidelijken welke goederen en diensten onder de reikwijdte van het
wetsvoorstel vallen.
De regering wijst er op dat de voorgestelde toegankelijkheidsvoorschriften gevolgen kunnen hebben voor marktdeelnemers, maar merkt
daarbij op dat zij de mogelijkheid hebben een beroep te doen op de
uitzondering die artikel 14 van de richtlijn inzake de fundamentele
wijziging en onevenredige last van de richtlijn biedt. Voorts geldt een
uitzondering voor micro-ondernemingen die diensten aanbieden, en zijn
er minder vergaande vereisten van toepassing op micro-ondernemingen
die zich met producten bezighouden. Het beeld van mogelijk verregaande
gevolgen zoals het aanpassen van een product vanwege linkshandigheid,
zoals de Rvdr als voorbeeld geeft, herkent de regering niet.
Wat betreft de algemene formulering van personen met een handicap in
artikel 3 van de richtlijn merkt de regering op dat het niet wenselijk is deze
formulering nader te preciseren in het voorliggende wetsvoorstel. De
richtlijn bevat toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten,
waaraan marktdeelnemers dienen te voldoen. Het voldoen aan deze
voorschriften is het oogmerk van de richtlijn, ongeacht voor welke
categorie binnen de breed geformuleerde doelgroep van personen met
een handicap een specifiek product of specifieke dienst toegankelijker
wordt door het voldoen aan de voorschriften.
Het advies van het College is overgenomen. In paragraaf 1.3 van de
toelichting waarin artikel 2 van de richtlijn wordt genoemd zijn per
onderdeel voorbeelden toegevoegd.
Gebouwde omgeving
Ieder(in) constateert dat de richtlijn zich voornamelijk beperkt tot
elektronische producten en diensten. Echter, een toegankelijke geldautomaat is voor veel mensen met een beperking nutteloos als ze het
bankgebouw niet kunnen betreden door fysieke ontoegankelijkheid.
Ieder(in) adviseert daarom de toegankelijkheidsvereisten van NEN-EN
17210 over de toegankelijkheid van de gebouwde omgeving verplicht te
stellen voor ruimtes waarop de richtlijn betrekking heeft, bestaand en
nieuw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

32

Er wordt door NEN in samenwerking met een groot aantal belanghebbende partijen gewerkt aan een vrijwillige norm voor toegankelijk
bouwen. Er wordt hierbij ook aandacht besteed aan hoe ervoor kan
worden gezorgd dat de norm zoveel mogelijk gebruikt wordt. De norm
kan gebruikt worden door ontwerpende en bouwende partijen om
toegankelijker te bouwen. De norm is nauw verbonden met NEN-EN
17210 en moet in samenhang gelezen worden. In het Bouwbesluit worden
daarnaast algemene toegankelijkheidseisen gesteld. Hieronder vallen ook
openbare gebouwen waar diensten worden verleend zoals bedoeld in de
richtlijn. Zie ook paragraaf 2.1.
Wet gelijke behandeling CZ
Het College voor de Rechten van de Mens wijst erop dat het VN-verdrag
drie lagen kent: het verbeteren van de algemene toegankelijkheid, het
treffen van specifieke maatregelen en het doen van redelijke aanpassingen. Deze gelaagde toegankelijkheid uit het VN-verdrag ziet het College
niet duidelijk terug in het wetsvoorstel. Het College geeft aan dat het
voorstel de gelaagdheid zelfs tegenwerkt, door de verplichting tot het
doen van doeltreffende aanpassingen te ondergraven. Het College
adviseert de regering dan ook met klem om, naast aan de algemene
toegankelijkheid, ook aandacht te besteden aan de andere twee aspecten
van toegankelijkheid en de voorgestelde toevoegingen aan artikel 2 van
de Wgbh/cz (zoals opgenomen in de consultatieversie) te schrappen.
Daarin werd kort gezegd bepaald dat producten en diensten die aan de
richtlijn voldoen, ook voldoen aan de verplichting om doeltreffende
aanpassingen te verrichten. De Stichting Drempelvrij vraagt zich af in
hoeverre de implementatiewet recht doet c.q. afbreuk doet aan het
(digitaal) toegankelijk maken van diensten en producten voor alle burgers,
in het bijzonder voor mensen met een handicap en ouderen. In de
wetstekst is sprake van diverse termijnen van invoering. Voor een aantal
diensten en producten is dit, zo geeft de Stichting aan, een punt op de
horizon waar naartoe gewerkt kan worden. Echter, zo vraagt de Stichting,
het kan toch niet de bedoeling zijn dat bestaande verworven rechten en
verplichtingen zoals deze onder andere zijn vastgelegd in de Wgbh/cz
worden teruggedraaid? Dit zou de positie van mensen met een handicap
en ouderen eerder achterstellen dan gelijkstellen of bevorderen overeenkomstig de aard van de richtlijn. De Stichting verzoekt of op dit punt een
artikel kan worden toegevoegd waarin expliciet staat dat huidige rechten
en verplichtingen en termijnen gewaarborgd zijn.
De regering heeft goede notie genomen van de door het College en de
Stichting Drempelvrij aangehaalde bezwaren en adviesopmerkingen. Dit
heeft ertoe geleid dat de in de consultatieversie voorgestelde aanpassingen van artikel 2 en 2a van de Wgbh/cz zijn vervallen en dat de
memorie van toelichting op dit onderdeel is aangevuld.
Warenwet
De Rvdr constateert dat de verwijzing naar producten als bedoeld in
artikel 33 van de Warenwet niet duidelijk is. Het huidige artikel 33 ziet
namelijk op kosten die aan «de aanvrager of houder van de aanwijzing of
erkenning» ten laste kunnen worden gebracht. Dit terwijl de voorgenomen
wijziging van artikel 3 van de Warenwet suggereert dat in artikel 33
(categorieën) producten worden opgesomd. Gelet hierop is het onduidelijk op welke producten de nieuw toe te voegen toegankelijkheidsvoorschriften zien. De Raad adviseert het Wetsvoorstel op dit punt te verduidelijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

33

De regering heeft dit advies overgenomen. De verwijzing in artikel 3,
tweede lid, naar artikel 33 was niet juist en is aangepast. Verwezen wordt
nu naar de producten, zoals opgenomen in artikel 2, eerste lid, van de
richtlijn.
Burgerlijk Wetboek
De Rvdr geeft in zijn advies over het voorontwerp aan dat de wijzigingen
in het BW onvoldoende duidelijk zijn en vragen oproepen. De Rvdr wil ten
eerste graag verduidelijking van «in overeenstemming met de toegankelijkheidsvoorschriften in bijlage I, afdeling III en IV, onder g, en bijlage V bij
richtlijn (EU) 2019/882» in artikel 6:230fb BW. De overweging van de Rvdr
om deze toegankelijkheidseisen uit de bijlagen expliciet in de wet op te
nemen is niet overgenomen omdat het algemene beleid is om in de
verschillende wetten en AMvB’s waarin de toegankelijkheidsrichtlijn wordt
geïmplementeerd dynamisch door te verwijzen naar de (bijlagen bij de)
richtlijn. Op deze wijze wordt de richtlijn uniform en zo veel mogelijk
eenduidig geïmplementeerd. Bovendien is bij wijziging van de bijlagen
geen wetswijziging noodzakelijk. Wel is artikel 6:230fb BW uitgebreid met
een tweede lid waarin de verplichtingen uit artikel 13 van de richtlijn zijn
verduidelijkt. Omwille van een sluitend beleid voor toegankelijkheid zijn
ook de verplichtingen waaraan dienstverleners moeten voldoen op grond
van de richtlijn in het algemeen deel van de memorie van toelichting
verduidelijkt.
Daarnaast acht de Rvdr de uitwerking in artikel 6:230fc BW van de
ontheffing van de verplichting om aan de in artikel 6:230fb BW bedoelde
toegankelijkheidsvoorschriften te voldoen onvoldoende.
De Rvdr geeft terecht aan dat het afhankelijk is van de omstandigheden
van het geval wanneer is voldaan aan de normen «fundamentele
wijziging» of «onevenredige last» in artikel 6:230fc BW. Deze maatregel is
overgenomen uit artikel 14 van de richtlijn en zorgt ervoor dat dienstverleners onder voorwaarden een beroep kunnen doen op een vrijstelling. De
maatregel beoogt te voorkomen dat dienstverleners met onevenredige
kosten worden opgezadeld (onevenredige last) dan wel hun
e-handelsdienst zodanig moet worden gewijzigd dat er in wezen sprake is
van een geheel nieuwe e-handelsdienst (fundamentele wijziging). De
procedurele verplichtingen die hiervoor gelden zijn uitgewerkt in
artikel 8a.1 Whc. Daarnaast zijn de begrippen «onevenredige last» en
«fundamentele wijziging» in het algemeen deel van de memorie van
toelichting verduidelijkt. De criteria die gelden voor de beoordeling of
sprake is van een onevenredige last zijn opgenomen in bijlage IV bij de
richtlijn.
Tot slot wenst de Rvdr een uitwerking van de rechtsgevolgen als niet
voldaan is aan de toegankelijkheidseisen voor het aanbieden van
e-handelsdiensten. Aangezien het bij de toegankelijkheidseisen voor
e-handelsdiensten gaat om diensten die worden verleend op afstand, via
websites en diensten op basis van mobiele apparaten, langs elektronische
weg en op individueel verzoek van een consument met het oog op het
sluiten van een overeenkomst is er bij het niet voldoen aan de toegankelijkheidseisen nog geen sprake van een overeenkomst. Er is sprake van
een precontractuele inspanningsverplichting. Mocht een consument na
het sluiten van een overeenkomst echter constateren dat de betreffende
website waar hij een aankoop heeft gedaan niet voldeed aan de toegankelijkheidsvoorschriften, dan kan sprake zijn van een oneerlijke handelspraktijk (artikel 6:193a BW e.v.). Toezichthouders en de rechter kunnen
handelaren dwingen om aan de toegankelijkheidsvoorschriften te
voldoen. De ACM gaat toezicht houden op de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften die gelden voor dienstverleners die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

34

e-handelsdiensten verlenen. Ingeval een consument van mening is dat
een e-handelsdienst niet voldoende toegankelijk is, ligt het dan ook voor
de hand dat deze daarover een klacht indient bij de ACM. De ACM kan
daarop besluiten een onderzoek in te stellen naar de niet-naleving van de
regels over de toegankelijkheid en zo nodig handhavend optreden en een
boete opleggen. De verwachting is dan ook dat geschillen over het al dan
niet voldoen aan de toegankelijkheidsvoorschriften niet snel bij de
burgerlijke rechter terecht zullen komen.
Wet op het financieel toezicht
De Rvdr adviseert om in artikel 4:22.0a expliciet te vermelden aan welke
toegankelijkheidsvoorschriften een aanbieder van bankdiensten dient te
voldoen. In artikel 4:22.0a is duidelijk aangegeven aan welke afdelingen
van bijlage I van de Toegankelijkheidsrichtlijn dient te worden voldaan.
Het uitschrijven van al deze toegankelijkheidsvoorschriften in de wettekst
maakt de wettekst onleesbaar waardoor het niet duidelijker wordt aan
welke normen dient te worden voldaan. Bij algemene maatregel van
bestuur zullen de overige toegankelijkheidsvoorschriften worden
opgenomen waaraan de aanbieder van bankdiensten dient te voldoen. Op
deze manier is voor aanbieders van bankdiensten duidelijk aan welke
normen van de Toegankelijkheidsrichtlijn dient te worden voldaan.
Voor de opmerking van de Rvdr dat onvoldoende is uitgewerkt welk
rechtsgevolg de burgerlijke rechter dient te verbinden aan de constatering
dat producten of diensten niet voldoende toegankelijk zijn wordt verwezen
naar paragraaf 3.1 van deze toelichting.
E-boeken en digitale leermiddelen
Over e-boeken is een reactie ontvangen van Dedicon. Over digitale
leermiddelen zijn van verschillende partijen (vergelijkbare) consultatiereacties ontvangen. Hierop wordt hieronder ingegaan.
E-boeken
Dedicon vraagt wat betreft e-boeken duidelijkheid over verschillende
aspecten. Allereerst het voorgenomen tijdpad en de inhoud van de tot
stand te brengen AMvB, inclusief het toezicht, het handhavingsinstrumentarium. Daarnaast vraagt Dedicon hoe de overheid de samenloop met de
regels over toegankelijkheid van websites en apps van overheidsinstanties ziet, hoe tegenstrijdigheid binnen de regels over e-boeken wordt
voorkomen, en hoe invulling wordt gegeven aan het concept «design for
all». Dedicon vraagt tevens naar de reikwijdte en invulling van een aantal
begrippen uit de richtlijn, te weten micro-onderneming, e-boek, onevenredige last en fundamentele wijziging. Ook vraagt Dedicon of martkdeelnemers CE-markering moeten hanteren, of distributeurs moeten toezien
op de metadata over toegankelijkheid en de toegankelijkheid van
instructies, en of producenten toegankelijke instructies moeten
toevoegen. Voorts vraagt Dedicon hoe zal worden gezorgd voor de nodige
kennis en vaardigheden bij de toezichthouder, en hoe vaak marktdeelnemers ten minste onderzoek moeten doen naar toegankelijkheid en
daarover moeten rapporteren. Tot slot vraagt Dedicon in welke situaties
e-boeken van vóór 28 juni 2025 zijn uitgesloten van deze regelgeving.
De regering begrijpt dat bij Dedicon veel vragen leven over de totstandkoming en inhoud van de regelgeving omtrent e-boeken. Deze regelgeving zal worden opgenomen in een AMvB, die het tijdpad van onderhavig wetsvoorstel volgt. Bij de totstandkoming van deze AMvB zal een
afzonderlijke consultatie worden gehouden. Een aantal vragen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

35

Dedicon kan reeds in het kader van onderhavig wetsvoorstel worden
beantwoord. Zo wordt de samenloop van de richtlijn met de regels over
de toegankelijkheid van websites en apps van overheidsinstanties (die
voortkomen uit Richtlijn (EU) 2016/2102) besproken in de overwegingen 35, 46 en 47 van de richtlijn. Daarin is onder meer opgenomen dat
dezelfde beginselen – waarneembaarheid, operabiliteit, begrijpelijkheid en
robuustheid – en uitzonderingen relevant zijn, dat de voorschriften uit de
richtlijn naast de voorschriften uit Richtlijn (EU) 2016/2102 kunnen gelden,
en dat deze voorschriften moeten worden afgestemd op de voorschriften
van Richtlijn (EU) 2016/2102. Onderhavig wetsvoorstel dient ter implementatie van de richtlijn, die onderdeel uitmaakt van een breder streven
naar steeds toenemende toegankelijkheid van producten en diensten. Om
een samenhangende toepassing van de voorschriften uit de richtlijn te
stimuleren richt de Europese Commissie een werkgroep op bestaande uit
vertegenwoordigers van onder meer toezichthouders en belangenorganisaties. De begrippen micro-onderneming en e-boekdienst hebben een
zelfstandige definitie in de richtlijn. Voor de onevenredige last geldt dat
Bijlage VI bij de richtlijn criteria geeft voor de beoordeling hiervan door
marktdeelnemers. Of sprake is van een fundamentele wijziging van de
wezenlijke aard van een product of dienst zal van geval tot geval
beoordeeld moeten worden. De aangewezen toezichthouder op het
gebied van e-boekdiensten zal in staat gesteld worden dit toezicht effectief
uit te voeren. De richtlijn bevat geen zelfstandige, algemene rapportageverplichtingen voor marktdeelnemers. Wel zijn marktdeelnemers verplicht
om in voorkomende situaties beoordelingen uit te voeren en/of informatie
te verstrekken aan de toezichthouder. De overige vragen van Dedicon
vallen buiten de reikwijdte van het wetsvoorstel, en zullen aan bod komen
bij het ontwerpbesluit betreffende e-boekdiensten.
Digitale leermiddelen
Dedicon verzoekt duidelijk te maken wat onder een e-boek wordt verstaan
en of digitale leeromgevingen eveneens onder de wetgeving vallen, zeker
als deze e-boeken bevatten. Dedicon verzoekt om digitale leeromgevingen
en methoden ook onder deze wetgeving te laten vallen om ervoor te
zorgen dat lesmethoden voor álle leerlingen toegankelijk zijn. Dit is een
belangrijke stap richting inclusief onderwijs.
De Oogvereniging Nederland constateert dat leermiddelen helaas zijn
uitgesloten van de richtlijnen, zodat aan de markt wordt overgelaten of ze
toegankelijk worden geproduceerd. Wat de Oogvereniging betreft is dit
een gemiste kans. Zij verzoekt de regering te heroverwegen of digitale
leermiddelen niet alsnog onderdeel kunnen zijn van deze regelgeving, zij
het niet Europees, dan wel in Nederland.
De Vereniging Onbeperkt Lezen ging ervan uit dat ook digitale leermiddelen onder de reikwijdte van de richtlijn zouden vallen, maar begrijpt dat
dit niet het geval is. Volgens de Vereniging kan dat niet de bedoeling zijn,
aangezien op vrijwel alle maatschappelijke terreinen er wettelijke
maatregelen van kracht worden om af te dwingen dat mensen met een
leesbeperking volledig toegang hebben tot digitale informatie, maar niet
in het onderwijs. De Vereniging pleit ervoor om digitale leeromgevingen
alsnog mee te nemen in deze wetgeving.
De Koninklijke Visio en Bartimeus constateren dat het ernaar uitziet dat de
toegankelijkheid van (digitale) leermiddelen onvoldoende wordt geborgd
in deze regelgeving. Dat is niet alleen een gemiste kans, het is ook, zo
geven zij aan, een zorgelijke ontwikkeling in het kader van de weg naar
complete inclusiviteit van leerlingen met een visuele beperking.
Niet-toegankelijke leermiddelen leidt tot kansenongelijkheid in het
onderwijs aan deze doelgroep. Dat was volgens de instellingen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

36

mensen met een visuele beperking juist datgene waarvoor deze nieuwe
regelgeving bedoeld was. Zij verzoeken de regering maatregelen te
nemen om dit probleem op te lossen. Verder verwijst Bartimeus naar de
reacties van de Vereniging Onbeperkt lezen, Dedicon en Ieder(in).
De regering wijst erop dat alleen e-boekdiensten onder de richtlijn vallen.
Als digitale leermiddelen onder de definitie van een e-boekdienst vallen
dan moeten ze voldoen aan de AMvB die zal gaan gelden voor
e-boekdiensten. Dat neemt niet weg dat de richtlijn niet van toepassing is
op digitale leermiddelen die niet onder de definitie van een e-boekdienst
vallen, en dit wetsvoorstel uitsluitend strekt ter implementatie van de
richtlijn. Er bestaan verschillende definities van digitale leermiddelen. In
de meeste gevallen is een digitaal leermiddel interactief en niet op zichzelf
staand (bijvoorbeeld te gebruiken met een specifiek platform), waardoor
geen sprake is van een e-boekdienst. Een losstaande, digitale variant van
een leerboek kan wel onder de definitie van een e-boekdienst vallen. In de
memorie van toelichting is verduidelijkt dat de richtlijn geen afbreuk doet
aan de andere lagen van toegankelijkheid. Toegankelijkheid wordt in
artikel 3 van het VN-verdrag genoemd als een van de algemene beginselen. Toegankelijkheid ziet op het wegnemen van obstakels en bestrijkt
een groot gebied, waaronder voorzieningen en diensten die openstaan
voor of verleend worden aan het publiek. Het VN-verdrag kent ook het
begrip «redelijke aanpassingen». Volgens de definitie (artikel 2 van het
verdrag) gaat het bij redelijke aanpassingen om aanpassingen die in een
specifiek geval nodig zijn. Het eerste lid van artikel 9 van het VN-verdrag
verplicht partijen passende maatregelen te nemen teneinde personen met
een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te
nemen aan alle facetten van het leven. De Wgbh/cz is ter uitvoering van
het VN-verdrag in Nederland met ingang van 14 juni 2016 gewijzigd.
Personen met een beperking kunnen sindsdien de bescherming van deze
wet inroepen in geval van geval van discriminatie op het brede terrein van
goederen en diensten. De in artikel 2 van de Wgbh/cz opgenomen
verplichting om naar gelang de behoefte doeltreffende aanpassingen te
verrichten, is ook van toepassing op het terrein goederen en diensten. Bij
doeltreffende aanpassingen gaat het om aanpassingen die in een concrete
situatie nodig zijn. Naast de verplichting om desgevraagd doeltreffende
aanpassingen voor een individu te treffen, is in artikel 2a van de Wgbh/cz
ook de verplichting opgenomen om geleidelijk zorg te dragen voor de
algemene toegankelijkheid voor personen met een handicap of
chronische ziekte, tenzij dat een onevenredige belasting vormt. Om
duidelijkheid te scheppen over hoe ver de verplichting tot algemene
toegankelijkheid reikt, is in artikel 2a, lid 2, vastgelegd dat over de inhoud
hiervan bij AMvB nadere regels gesteld worden gesteld. Het Besluit
toegankelijkheid voor personen met een handicap of chronische ziekte
geeft hieraan uitvoering. In dat besluit is bepaald dat binnen de verschillende sectoren van de terreinen waarop artikel 2a van toepassing is,
actieplannen tot stand worden gebracht. Daarin wordt beschreven op
welke wijze een sector werkt aan de geleidelijke verwezenlijking van de
algemene toegankelijkheid. Dat geldt ook voor digitale leermiddelen.
Inkoopbeleid
Ieder(in) adviseert om in het inkoopbeleid rekening te houden met
toegankelijkheidsvoorschriften en deze als verplichting op te nemen in het
publieke inkoopbeleid, voor door de overheid aangeschafte producten en
diensten.
De Aanbestedingswet 2012 bevat reeds meerdere verplichtingen voor
aanbestedende diensten om rekening te houden met criteria voor
toegankelijkheid. Bijvoorbeeld, de technische specificaties in aanbeste-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

37

dingstukken dienen zodanig opgesteld te worden dat rekening wordt
gehouden met criteria inzake toegankelijkheid voor personen met een
handicap of de geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers (zie art.
2.75, lid 4 Aw2012). Ook bepaalt de Aanbestedingswet 2012 dat, indien
door de EU verplichte toegankelijkheidsvoorschriften zijn vastgesteld (in
dit geval via de Toegankelijkheidsrichtlijn), de technische specificaties
worden bepaald door een verwijzing naar de desbetreffende criteria (zie
art. 2.75, lid 5 Aw2012). Deze verplichting zorgt ervoor dat het inkoopbeleid van rechtswege rekening houdt met de nieuwe toegankelijkheidsvoorschriften en deze hierin meeneemt.
De wijze van implementatie in de (uitvoerings)regelgeving
De Rvdr merkt in algemene zin op dat het wetsvoorstel voorziet in het
vaststellen van wetgeving die voor een groot deel nog nader uitgewerkt
dient te worden in lagere regelgeving. Hierdoor kan op dit moment niet
duidelijk worden overzien op welke wijze de richtlijn inhoudelijk wordt
geïmplementeerd. Ieder(in) constateert dat onduidelijkheid bestaat over
wat de sectorale AMvB’s moeten bevatten en wat de effecten daarvan
moeten zijn. Ieder(in) adviseert in dit verband te zorgen voor duidelijke en
volledige toegankelijkheidsvoorschriften, de minimale vereisten van de
richtlijn duidelijk en volledig op te nemen in de regelgeving, de
samenhang tussen deze wet en bestaande regelgeving helder en
inzichtelijk, te maken, bijvoorbeeld ten aanzien van actuele toegankelijkheidsstandaarden zoals EN301549 voor overheidswebsites, apps en
andere digitale middelen, scherper te formuleren op welke gronden
marktdeelnemers een beroep kunnen doen op de onevenredige last en
fundamentele wijzigingen, en om tevens scherper te formuleren op welke
wijze voorkomen gaat worden dat hierop een onterecht beroep wordt
gedaan.
Dedicon constateert dat via de internetconsultatie alleen kon worden
gereageerd op deze algemene implementatiewet en niet op de invulling
van specifieke onderdelen, zoals e-boeken, aangezien de AMvB’s nog in
voorbereiding zijn. Dedicon verzoekt het wetsvoorstel/de uitvoeringsregelgeving op een aantal punten te concretiseren om ervoor te zorgen dat
deze regelgeving voor mensen met een beperking ook daadwerkelijk meer
toegankelijke producten en diensten oplevert en voor marktdeelnemers
uitvoerbaar en controleerbaar is. Dedicon doet daarom de aanbeveling
om niet slechts te verwijzen naar de algemene criteria in de richtlijn, maar
in de wetten of uitvoeringsregelgeving concrete criteria vast te leggen,
bijvoorbeeld de criteria inzake onevenredige last, fundamentele wijziging
en de toegankelijkheidsvoorschriften.
De regering heeft bij de consultatie van het wetsvoorstel overwogen om
ook de uitvoeringsregelgeving gelijktijdig in consultatie te bleken.
Aangezien nog tijd nodig was voor de totstandbrenging van de onderscheiden concept- AMvB’s en besluitvorming over het toezicht, is het
voorgaande helaas niet mogelijk gebleken. De meeste AMvB’s zijn
gedurende 2022 alsnog in consultatie gebracht. De AMvB’s over e-boeken
en diensten die toegang verlenen tot audiovisuele mediadiensten zullen
zo snel mogelijk volgen. In de toelichting bij die AMvB’s kan ook meer
zicht worden geboden op het toezicht. In het proces van totstandbrenging
van de uitvoeringsregelgeving wordt de samenhang via de reguliere
interdepartementale samenwerking gewaarborgd. De regering streeft er
uiteraard naar om onduidelijkheden in de regelgeving of niet te rechtvaardigen verschillen tussen de onderscheiden AMvB’s – ter voorkoming van
onduidelijkheden – te voorkomen door goede afstemming tussen de
ministeries Hierbij wordt wel opgemerkt dat de specifieke wetten elk hun
eigen kader en terminologie kennen. Voor de wijze van implementatie zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

38

ook daarmee rekening moeten worden gehouden. Een voorbeeld is de
Warenwetgeving. Daarin en in de daarop gebaseerde uitvoeringsregelgeving is het gebruikelijk om dynamisch te verwijzen naar onderdelen van
richtlijnen, bijvoorbeeld naar bijlagen bij richtlijnen. Ook vanuit het
oogpunt van wetgevingstechniek heeft verwijzing naar bijlagen bij de
richtlijn de voorkeur, zodat als de richtlijn wijzigt, de AMvB niet hoeft te
worden aangepast. Voor andere onderdelen van de richtlijn kan het wel
opportuun zijn om artikelen uit te schrijven in de AMvB’s, bijvoorbeeld om
de leesbaarheid te vergroten. Een kanttekening hierbij is wel dat
aangezien het een één-op-één implementatie betreft, er weinig tot geen
ruimte is om teksten tevens te wijzigen t.o.v. de tekst uit de richtlijn.
Uitvoeringsaspecten – informatievoorziening en (andere) ondersteuning
van het bedrijfsleven
Ieder(in) wijst op het belang van de vindbaarheid en toegankelijkheid van
de toegankelijkheidsvoorschriften voor ondernemers. Ieder(in) adviseert
een informatie- en adviespunt in te richten voor bedrijven, ondernemers
en werkgevers waar zij informatie, voorlichting en advies kunnen krijgen
over toegankelijkheid van producten en diensten, de regelgeving
hieromtrent en de implementatie daarvan in hun bedrijfsvoering.
VNO-NCW en MKB-Nederland raden het kabinet aan om met name
mkb-ondernemers goed te informeren over de nieuwe toegankelijkheidsregels door (bijvoorbeeld) duidelijke en handzame richtsnoeren
beschikbaar te maken over de nieuwe regels, en door gebruik te maken
van bestaande samenwerkingsverbanden die zijn gericht op het verbeteren van de toegankelijkheid.
Dedicon vraagt ten algemene hoe de overheid de praktische uitvoering en
uitvoerbaarheid van de nieuwe wet- en regelgeving gaat ondersteunen en
in het bijzonder welke maatregelen en vormen van ondersteuning de
overheid gaat bieden om, analoog aan de ondersteuning van overheidsinstanties, marktdeelnemers te ondersteunen bij de praktische uitvoering
van de verplichtingen.
De regering hecht groot belang aan duidelijke informatie over de
toegankelijkheidsvoorschriften en de richtsnoeren en zet zich daarom
samen met MKB-Nederland en VNO-NCW in om marktdeelnemers goed
te informeren over de toegankelijkheidseisen. Er is nu al informatie over
de toegankelijkheidsvoorschriften te vinden op de website van de
rijksoverheid. Hiervoor is een pagina7 ingericht die mettertijd zal worden
uitgebreid met aanvullende informatie. Aanvullend hierop wordt in 2023
bijvoorbeeld voorlichtingsmateriaal ontwikkeld waarin de eisen per
product en dienst inzichtelijk worden gemaakt en worden er informatiesessies voor ondernemers georganiseerd. Deze sessies zullen samen met
de lessons learned worden verspreid via kanalen als brancheverenigingen
en Ondernemersplein. Mede op basis van hoe de informatiesessies
verlopen wordt een communicatieaanpak voor de jaren 2024 en verder
bepaald.
Uitvoeringsaspecten – handhaving
Het College voor de Rechten van de Mens merkt met zorg op dat het
wetsvoorstel nog weinig duidelijkheid biedt over de organisatie van het
toezicht op de naleving van de geïmplementeerde EU Toegankelijkheids-

7

Plannen kabinet: producten en diensten toegankelijker voor mensen met beperking | Rechten
van mensen met een beperking | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

39

richtlijn en de procedures die gelden als mensen met een beperking in de
praktijk aanlopen tegen ontoegankelijke goederen en diensten.
VNO-NCW en MKB Nederland constateren dat uit de memorie van
toelichting blijkt dat het kabinet nog geen keuze heeft gemaakt over de
manier waarop het toezicht op naleving van de nieuwe regels wordt
vormgegeven. Ook de Raad voor de Nederlandse Detailhandel constateert
dat er weinig duidelijkheid is over het toezicht. Zij geeft aan dat de
winkeliers die bij haar zijn aangesloten de harmonisatie van wet- en
regelgeving op dit gebied in Europa steunen. Consumentenrechten breed
– en niet alleen die van de personen met een handicap zoals hier bedoeld
– zouden geharmoniseerd moeten worden. De Raad voor de Detailhandel
licht voorts toe dat er ook steun is voor het gaan gelden van deze regels
gelden voor grote, middelgrote én kleine bedrijven. De handel kenmerkt,
aldus de Raad, door grote fabrikanten, die vaak buiten de EU zijn
gevestigd, daarna een keten van groothandelaren, importeurs en
distributeurs die vaak kleinschalig zijn georganiseerd, en daarna winkelformules die vanwege het aantal medewerkers in een winkel al snel een
grootbedrijf zijn. Degenen die in dezen het beste kunnen sturen in
ontwerp en samenstelling zijn de groothandelaren, importeurs en
distributeurs en degenen die inkopen en deze voorwaarden alsook het
hebben van een CE-keurmerk in inkoopvoorwaarden opnemen, zo geeft
de Raad aan. De Raad vraagt in het kader van het toezicht speciale
aandacht voor de handhaving op direct import en degenen die zichzelf
bestempelen als handelsbemiddelaar (drop shipment) en stellen dat de
consument zelf een overeenkomst sluit met een buiten de EU gevestigde
fabrikant of handelaar. De Raad voor de Detailhandel adviseert dat het
actief promoten van goederen die niet voldoen, bestreden moeten
worden. Voorts adviseert zij dat de consumenten die non-conforme
goederen zelf rechtstreeks importeren, op zijn minst geïnformeerd moeten
worden over het feit dat ze een niet-conform product aanschaffen.
Ieder(in) wijst op het belang van het regelen van goed toezicht op de
uitvoering van de regelgeving. Daarvoor acht Ieder(in) van belang dat de
toezichthouders over voldoende vakdeskundigheid en bij voorkeur ook
ervaringsdeskundigheid beschikken. Voor het regelen of inrichten van het
toezicht verzoekt Ieder(in) de vertegenwoordigende organisaties van
mensen met een beperking te betrekken. Ieder(in) adviseert in dit verband
een Autoriteit Toegankelijkheid op te richten. Dit dient voor eindgebruikers
met een beperking begrijpelijk en toegankelijk als contact- en informatiepunt waar zij informatie kunnen krijgen over hun rechten in geval dat zij
ontoegankelijke producten of diensten geleverd krijgen.
Dedicon wijst op het risico dat wanneer de betreffende producten en
diensten worden ondergebracht in verschillende wetten met ieder een
eigen toezichthouder, dit nadelig uitpakt bij de consument en verzoekt
daarom voor de consument één loket in te richten waartoe deze zich kan
wenden bij niet naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften. Dedicon
vraagt voorts hoe in de toekomst (strikter) gehandhaafd wordt als de
regelgeving van kracht wordt, zodat mensen met een beperking daadwerkelijk kunnen meedoen, nu, zo geeft Dedicon aan, gebleken is dat
bijvoorbeeld webshops en sommige overheidssites nog steeds niet
toegankelijk genoeg zijn.
Wat betreft de door de Raad voor de Nederlandse Detailhandel genoemde
directe import en handelsbemiddeling merkt de regering op dat indien de
fabrikanten of handelaren onder de reikwijdte van de richtlijn vallen, zij
aan de toegankelijkheidsvoorschriften dienen te voldoen. Het hoofddoel
van de richtlijn is dat de producten en diensten die onder de reikwijdte
van de richtlijn, niet op de Europese markt aangeboden mogen worden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

40

als deze niet voldoen aan de toegankelijkheidsvoorschriften. De richtlijn
kent echter geen expliciete plicht om de consument te informeren als een
aangeboden product of dienst niet toegankelijk is. Deze richtlijn wordt
beleidsarm geïmplementeerd en daarom wordt er geen extra informatieverplichting voor verkopers aan deze implementatiewet toegevoegd.
Centraal informatiepunt en ervaringsdeskundigheid
Voor wat betreft het inrichten van één loket dan wel een contact- en
informatiepunt, merkt de regering op dat consumenten met vragen en
klachten terecht kunnen bij de betreffende toezichthouder. Gedurende de
internetconsultatie waren nog niet alle toezichthouders bekend, maar
inmiddels wel. Omdat het toezicht over verschillende toezichthouders is
verdeeld, komt er een centrale plek op een pagina van de rijksoverheid.
Dit is een reeds bestaande pagina8 met informatie over de inhoud van het
wetsvoorstel welke wordt aangevuld met een verwijzing naar de juiste
toezichthouder met bijhorende contactgegevens. Voor alle producten
kunnen mensen terecht bij toezichthouder RDI. Voor de diensten zal per
dienst de juiste toezichthouder worden weergegeven. Bij de invulling van
het centraal punt worden, naast de toezichthouders, ook ervaringsdeskundigen en hun vertegenwoordigende organisaties en het bedrijfsleven
betrokken.
De regering zal ervaringsdeskundigen en hun vertegenwoordigende
organisaties ook betrekken in andere aspecten van de implementatie van
de wet- en regelgeving, zoals het vormgeven van het toezicht, de
communicatie naar ondernemers, monitoring en evaluatie van de wet- en
regelgeving.
Uitvoeringsaspecten – Regeldruk
Het wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan het ATR. Het ATR heeft
het dossier niet geselecteerd voor een formeel advies, omdat de gevolgen
die uit de wet zelf voortvloeien toereikend in beeld zijn gebracht. De
onderscheiden AMvB’s worden afzonderlijk voor advies voorgelegd aan
de ATR.
Uitvoeringsaspecten – werklast burgerlijke en bestuurlijke rechter
De Rvdr stelt vast dat het op basis van het huidige wetsvoorstel niet
mogelijk is om een inschatting te maken van de werklast voor de
burgerlijke rechter. Zo is nog onvoldoende uitgewerkt welke dienstverleners aan welke toegankelijkheidsvoorschriften moeten voldoen, en is de
vraag hoe ver de ambtshalve toets van de rechter reikt nog onderwerp
van prejudiciële vragen. Een nadere uitwerking van de toegankelijkheidsvoorschriften en van de beoordelingscriteria voor vrijstelling daarvan zal
bovendien nog mogelijk plaatsvinden in nog op te stellen algemene
maatregelen van bestuur. De Raad adviseert op dat moment graag over
de werklast gerelateerd aan de implementatie.
De Rvdr stelt vast dat het wetsvoorstel gevolgen voor de werklast van de
Rechtspraak. Omdat, zoals hiervoor gemeld, nog veel in lagere regelgeving wordt uitgewerkt, is het op dit moment lastig te overzien hoe groot
de werklastgevolgen voor de Rechtspraak zullen zijn. Op basis van de
thans bekende gegevens verwacht de Rvdr dat het aantal (bestuursrechtelijke handhavings)zaken zal toenemen, maar niet substantieel. Daarbij
schat de Rvdr in dat die nieuwe zaken niet bovengemiddeld complex
8

Plannen kabinet: producten en diensten toegankelijker voor mensen met beperking | Rechten
van mensen met een beperking | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

41

zullen zijn. In financiële zin voorziet de Rvdr dan ook geen aanzienlijke
gevolgen voor de (bestuurs)rechtspraak. Dit kan anders worden indien
bijvoorbeeld de capaciteit van de toezichthouders wordt uitgebreid, en zij
regelmatig de handhavingsinstrumenten inzetten, of de uitvoeringsregelingen bekend zijn. In dat geval komt de Rvdr graag terug op de financiële
gevolgen.
De regering zal te zijner tijd de lagere regelgeving voor advies voorleggen
aan de Rvdr, zodat de Rvdr kan beoordelen wat de gevolgen van deze
regelgeving zijn de werklastgevolgen voor de Rechtspraak.
Uitvoeringsaspecten – richtsnoeren voor micro-ondernemingen
De Stichting Drempelvrij constateert dat voor micro-ondernemingen een
uitzondering wordt gemaakt. Op grond van informatie van het CBS
(01-01-2022) zijn er in Nederland totaal 2.082.700 bedrijven waarvan, zo
geeft de Stichting aan, qua bezetting 2.001.000 bedrijven voldoen aan de
definitie micro-onderneming. Of dit qua omzetcijfers ook zo is, is niet
direct herleidbaar. De Stichting geeft aan dat gelet hierop de conclusie
gerechtvaardigd lijkt dat qua omvang de grootste groep bedrijven (96%)
niet valt onder de implementatiewet. Echter er staat wel dat iedere lidstaat
voor micro-ondernemingen de nodige richtsnoeren voorschrijft en hen
instrumenten geeft om de toepassing van de nationale maatregelen ter
omzetting van deze richtlijn te faciliteren. Iedere lidstaat dient instrumenten te ontwikkelen in samenspraak met relevante belanghebbenden.
De Stichting vraag tegen die achtergrond duidelijkheid (in de memorie
van toelichting) over de volgende uitvoeringsaspecten: Welke richtsnoeren stelt en instrumenten geeft de overheid aan de microondernemingen, hoe wordt hierop gehandhaafd, hoe wordt de samenspraak vorm en inhoud gegeven en wie bepaalt op grond van welke
criteria wie relevante belanghebbenden zijn?
Ieder(in) adviseert om micro-ondernemingen, ook al hebben ze geen
wettelijke verplichting op grond van de richtlijn, te ondersteunen in het
toegankelijk maken van hun producten en diensten, bijvoorbeeld door het
aanbieden van toegankelijkheidstrainingen.
Dedicon vraagt duidelijkheid over hoe voorkomen wordt de dat de
definitie van micro-onderneming zowel de intentie als het doel van de
regelgeving ondergraven. Dedicon vraagt voorts hoe onevenredige last en
fundamentele wijziging worden in de (uitvoeringsregelgeving) worden
omschreven.
De toegankelijkheidscriteria in de richtlijn bieden ook voor microondernemingen een richtsnoer om hun producten en diensten toegankelijker te maken. Daarnaast zullen de afzonderlijke departementen bezien of
het nodig is om te bepalen welke richtsnoeren en instrumenten als
effectief gezien worden om de micro-ondernemingen te ondersteunen, en
dat dit de mogelijkheid biedt om per product of dienst een richtsnoer of
instrument te ontwikkelen.
Voor wat betreft de relevante belanghebbenden met wie in samenspraak
de instrumenten worden ontwikkeld, noemt de richtlijn personen met een
handicap en organisaties die hen vertegenwoordigen. Daarnaast kan
worden gedacht aan marktdeelnemers en organisaties die hen vertegenwoordigen.
De regering hecht eraan om de belanghebbenden te betrekken bij deze
totstandkoming. Het Ministerie van VWS heeft, als coördinerend
departement, in het kader van de implementatie contact met zowel
marktdeelnemers en organisaties die hen vertegenwoordigen als met
organisaties die personen met een handicap vertegenwoordigen. Deze
belanghebbenden organiseren gezamenlijk informatiesessies voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

42

marktdeelnemers waarin onder andere een vertaalslag wordt gemaakt
van de criteria in de richtlijn naar de producten en diensten. Dit vormt
vervolgens de basis voor de ontwikkeling van richtsnoeren en instrumenten voor micro-ondernemingen. De ontwikkeling van deze richtsnoeren en instrumenten wordt samen met de betreffende vertegenwoordigende organisaties en ministeries nader ingevuld.
Het Ministerie van VWS heeft vanwege zijn beleidsverantwoordelijkheid
voorafgaand en gedurende het implementatietraject regulier overleg met
Ieder(in) om de betrokkenheid van personen met een handicap en hen
vertegenwoordigende organisaties tijdens de implementatie te
waarborgen.
In de richtlijn hebben micro-ondernemingen een bijzondere positie.
Micro-ondernemingen die diensten aanbieden, worden vrijgesteld van de
toegankelijkheidsvoorschriften en van elke verplichting in verband met de
naleving van die voorschriften, terwijl micro-ondernemingen die zich met
producten bezighouden, uitgezonderd van het voorschrift hun beoordeling of het naleven van de toegankelijkheidsvoorschriften tot een
fundamentele wijziging van wezenlijke aard leidt of een onevenredige last
oplevert, te documenteren. In beginsel zouden ondernemingen die daarop
geen recht hebben, gebruik kunnen maken van deze uitzonderingen door
zich ten onrechte voor te doen als micro-onderneming. Artikel 3 van de
richtlijn bevat evenwel een duidelijke definitie van het begrip microonderneming: onderneming met minder dan 10 werknemers en een
jaaromzet of een jaarlijks balanstotaal van ten hoogste 2 miljoen euro. De
regering is van oordeel dat aan de hand van deze definitie bepaald kan
worden of een onderneming die zich tot deze categorie rekent, ook
daadwerkelijk onder deze definitie valt, en zich dus kan beroepen op de
uitzonderingsmogelijkheden.
Wat betreft de omschrijving van een onevenredige last en fundamentele
wijziging van wezenlijke aard, wijst de regering erop dat dergelijke
begrippen niet in algemene zin kunnen worden omschreven. Het hangt
van de feiten en omstandigheden van het individuele geval af, alsmede
van de wijze waarop de marktdeelnemer deze beoordeling heeft uitgevoerd, of sprake is van een onevenredige last of fundamentele wijziging.
Voor wat betreft de onevenredige last verwijst de regering naar bijlage VI
van de richtlijn. In bijlage VI wordt meer invulling gegeven aan de criteria
voor het uitvoeren en documenteren van de beoordeling of sprake is van
een onevenredige last.
Uitvoerings- en handhaafbaarheidstoetsen
In paragraaf 3.1 worden de toezichthouders op de naleving van de
toegankelijkheidsvoorschriften vermeld. Deze toezichthouders is verzocht
een uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets uit te voeren, hetgeen zij
hebben gedaan.
Hieronder wordt per toezichthouder ingegaan op de resultaten van de
uitvoerings- en handhaafbaarheidstoetsen en de daarbij behorende
reactie van de regering.
ACM
Bij de ACM is om een uitvoerings- en handhavingstoets gevraagd voor de
onderdelen e-handelsdiensten en elektronische communicatiediensten.
De ACM concludeert ten algemene dat het wetsvoorstel voor deze
onderdelen uitvoerbaar en handhaafbaar is. De ACM plaatst nog wel een
aantal kanttekeningen hierbij.
Ten eerste geeft de ACM aan dat het een belangrijke randvoorwaarde is
dat er een regeling wordt getroffen op EU-niveau voor grensoverschrijdende inbreuken. De ACM geeft aan dat een oplossing kan zijn om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

43

bepalingen uit de richtlijn toe te voegen aan de bijlage bij de Verordening
(EU) 2017/2394 betreffende de samenwerking tussen de nationale
autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de handhaving inzake consumentenbescherming. Ten tweede merkt de ACM op dat de richtlijn ook
geen regeling voorziet voor informatie-uitwisseling en handhaving met
betrekking tot individuele ondernemingen die grensoverschrijdend actief
zijn. Hierdoor bestaat het risico dat ondernemingen ten onrechte een
beroep doen op de vrijstelling voor micro-ondernemingen. De ACM is
namelijk afhankelijk van de gegevenslevering van de onderneming zelf.
De regering zal deze punten bij de Europese Commissie onder de
aandacht brengen.
Verder heeft de ACM een aantal suggesties gedaan voor aanpassing van
de memorie van toelichting. Naar aanleiding daarvan zijn de volgende
wijzigingen aangebracht in de memorie van toelichting:
• In de inleiding wordt de doelgroep «personen met een handicap»
omschreven, waarbij wordt verwezen naar artikel 3 van de richtlijn.
• In het onderdeel «Burgerlijk Wetboek» van paragraaf 2.3 is een zin
toegevoegd dat de website van de e-handelsdienst toegankelijk moet
zijn en dat dienstenverleners die e-handelsdiensten verrichten ook
moeten voldoen aan de verplichtingen die opgenomen staan in
Bijlage V, zoals volgt uit artikel 13 van de richtlijn.
• In paragraaf 2.3 is in de tekst over de Whc verduidelijkt dat de
betrokken toezichthouders thans al bevoegd zijn om doeltreffende
herstelmaatregelen als bedoeld in artikel 30 van de richtlijn te treffen.
• In het onderdeel «rechtsbescherming» van hoofdstuk 3 is de passage
over het bestuursrechtelijke traject aangepast. Hierin is vermeld dat de
belanghebbende bezwaar kan maken tegen een beslissing van de
ACM. Tegen de beslissing op bezwaar kan beroep ingesteld worden bij
de rechtbank Rotterdam. Tegen de uitspraak van de rechtbank
Rotterdam kan uitsluitend hoger beroep worden ingesteld bij het.
Daarnaast adviseert de ACM om in de Whc en Telecommunicatiewet op te
nemen dat «bij sancties rekening wordt gehouden met de mate van
niet-naleving, die mede gebaseerd is op de ernst en het aantal betrokken
non-conforme producten en diensten alsmede op het aantal getroffen
personen». Dit voorstel heeft de regering niet overgenomen. Deze criteria
kunnen worden gezien als een nadere uitwerking van de in artikel 30 van
de richtlijn neergelegde eis dat de opgelegde sancties doeltreffend,
evenredig en afschrikkend moeten zijn en waarmee bij de toepassing van
het sanctie-instrumentarium al rekening wordt gehouden. Naar het
oordeel van de regering is het dan ook niet nodig om dit expliciet in het
wetsvoorstel op te nemen. Deze criteria kunnen in voorkomend geval
nader worden uitgewerkt in het toepasselijke boetekader van de betrokken
toezichthouder.
De ACM geeft verder aan dat de handvatten en criteria in artikel 14 en
Bijlage VI van de richtlijn voor de beoordeling of sprake is van een
onevenredige last of fundamentele wijziging verder ingevuld moeten
worden. De regering zal dit op de agenda zetten van de werkgroep met
toezichthouders zoals in paragraaf 3.1 is beschreven.
Verder geeft de ACM aan zich de voordelen van het gedeeltelijk
dynamisch verwijzen te kunnen voorstellen. De voorschriften zijn daarbij
niet overgenomen in de Nederlandse wetgeving, maar er wordt verwezen
naar de bepalingen uit de richtlijn. De ACM merkt op dat dit de
leesbaarheid en begrijpelijkheid voor consumenten en bedrijven niet ten
goede komt. Een toelichting voor de keuze van de regering voor
dynamisch verwijzen staat in hoofdstuk 4 van deze toelichting onder het
kopje «Burgerlijk Wetboek».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

44

De ACM merkt op dat de term e-handelsdienst niet in het generieke
consumentenrecht voorkomt. Hierdoor kunnen interpretatieproblemen
ontstaan. In reactie hierop merkt de regering op dat het aan het Europees
Hof van Justitie is om de begrippen van de richtlijn nader in te vullen.
De ACM geeft aan dat verdere concretisering van normen op sommige
onderdelen nodig is. Zo is volgens de ACM niet altijd duidelijk wanneer
sprake is van geharmoniseerde normen of delen daarvan. In reactie
hierop merkt de regering op dat de tekst waar de ACM naar verwijst,
afkomstig is uit de richtlijn. Een geharmoniseerde norm kan bepaalde
optionele elementen bevatten. Soms kan dan volstaan worden met het
implementeren van één of enkele van die elementen om aan de geharmoniseerde norm te voldoen. De andere optionele elementen hoeven dan
niet te worden geïmplementeerd. In dat geval is dus een deel van een
geharmoniseerde norm geïmplementeerd. Met het in de richtlijn
opgenomen vermoeden van conformiteit wordt voorkomen dat producten
en diensten die in overeenstemming zijn met dergelijke (delen van)
geharmoniseerde normen moeten voldoen aan dubbele eisen.
De ACM adviseert verder om aan marktdeelnemers uiterlijk eind 2023
duidelijkheid te verstrekken over de wijze waarop de regels toegepast
moeten worden. De regering hecht groot belang aan duidelijke informatie
over de toegankelijkheidsvoorschriften en zet zich daarom samen met
MKB-Nederland en VNO-NCW in om marktdeelnemers daarover goed te
informeren.
De ACM adviseert dat er goede afspraken gemaakt moeten worden tussen
de verschillende taken en rollen van de Europese Commissie, de
werkgroep op Europees niveau, de normalisatieorganisaties en de
markttoezichthouders en autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor
conformiteit van diensten zich tot elkaar verhouden. De regering is het
eens dat die rollen en verantwoordelijkheden helder moeten zijn en dat
daar waar nodig nadere afspraken over gemaakt moeten worden. De
regering merkt op dat dit op Europees niveau moet gebeuren.
Tot slot geeft de ACM aan dat het wenselijk is dat er een coördinerend
toezichthouder kan worden aangewezen als blijkt dat hier behoefte aan is.
De reden hiervoor is dat op nationaal niveau verschillende toezichthouders zijn aangewezen, die ieder op hun eigen terrein toezicht gaan
houden op deels dezelfde normen. De regering heeft niet gekozen voor
een gecoördineerd toezichthouder. Een toelichting over de invulling van
het toezicht staat in hoofdstuk 3 onder het kopje «naleving» van deze
toelichting.
RDI
De RDI is de toezichthouder op de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften voor producten, welke nader zijn uitgewerkt in het Warenwetbesluit toegankelijkheidsvoorschriften 2023 (Warenwetbesluit). Derhalve is
de RDI verzocht een uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets uit te voeren,
hetgeen de RDI heeft gedaan. De RDI heeft meegedeeld het besluit
uitvoerbaar en handhaafbaar te vinden, mits een viertal gesignaleerde
tekortkomingen, inzake uitsplitsing marktdeelnemers, aanvulling
definities, onvolledige vermeldingen en de mogelijkheid tot sanctioneren
gerepareerd worden. De reactie van de regering op deze vier gesignaleerde tekortkomingen is hieronder opgenomen.
De RDI merkt op dat zowel in de richtlijn als in het Warenwetbesluit de
marktdeelnemers per categorie worden uitgesplitst. In artikel 35 van de
Implementatiewet wordt dit niet gedaan, maar wordt er een korte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

45

opsomming gegeven in het tweede lid onder a. Vervolgens wordt in
hetzelfde lid aangegeven dat de eisen die gesteld worden aan het op de
markt brengen van producten «onder meer betrekking hebben op» en dan
volgt er een opsomming van eisen. Naar de mening van de RDI is deze
formulering ruimer dan de richtlijn. Ook volgt hier niet duidelijk uit welke
eisen voor welke marktdeelnemer(s) geldt.
De regering merkt op dat in het Warenwetbesluit, dat is gebaseerd op de
meer algemeen geformuleerde wet, voldoende duidelijk is omschreven
welke categorieën marktdeelnemers kunnen worden onderscheiden, en
welke verplichtingen uit de richtlijn op hen van toepassing zijn. Nadat
aanvullende uitleg is gegeven, heeft de RDI aangegeven dat de eisen
voldoende duidelijk zijn.
De RDI merkt op dat in artikel 1 van het Warenwetbesluit definities zijn
opgenomen. Deze begrippen zijn niet volledig en niet direct overgenomen
uit de richtlijn en verschillen daarmee met de begrippen opgenomen in de
richtlijn. Dit kan leiden tot onduidelijkheid bij de marktdeelnemers over
het toepassingsgebied van het besluit op bepaalde producten. Mogelijk is
dat begrippen op verschillende manieren worden geïnterpreteerd, wat
risico’s met zich mee brengt bij de handhaving.
De regering deelt de onduidelijkheid over begrippen die deels uit de
Warenwet en deels uit de richtlijn komen en heeft daarom verwijzingen
naar de juiste definities in de richtlijn opgenomen.
De RDI heeft er op gewezen dat in het Warenwetbesluit telkens als het
over toegankelijkheidsvoorschriften gaat, wordt verwezen naar artikel 3,
eerste en tweede lid, bijvoorbeeld in art. 8 en 10 van het Warenwetbesluit.
Er wordt niet nader omschreven of hier het besluit of de richtlijn wordt
bedoeld. Daarnaast wordt in artikel 11 van het Warenwetbesluit verwezen
naar artikel 24f van de Warenwet. De RDI vermoedt dat dit artikel 35c van
de Warenwet moet zijn.
De regering deelt dat de voornoemde artikelverwijzingen onjuist zijn en
heeft dit gecorrigeerd.
Ten slotte wijst de RDI er op dat de mogelijkheid van bestuurlijk sanctioneren door de RDI ontbreekt. In het Warenwetbesluit en de toelichting is
nergens vastgelegd op basis waarvan de RDI een boete mag opleggen.
Ook ontbreekt de bevoegdheid tot het opleggen van een last onder
bestuursdwang. Op basis van de huidige documenten mist de RDI
handhavingsinstrumentarium.
De regering herkent de opmerking en merkt op dat de mogelijkheid
bevoegdheid tot het toepassen van het bestuursrechtelijk handhavingsinstrumentarium opleggen van een bestuurlijke boete in artikel 35e
Warenwet is geregeld. Deze bevoegdheid is zoals gebruikelijk aan de
Minister geattribueerd en zal bij een daartoe strekkend besluit aan de RDI
gemandateerd worden.
AFM
De implementatiewet en het daarop berustende Implementatiebesluit
toegankelijkheidsvoorschriften bankdiensten en de regels voor
e-handelsdiensten voor een uitvoeringstoets voorgelegd aan de AFM. De
uitvoeringstoets heeft geen aanleiding gegeven om het ontwerpbesluit
aan te passen. Uit de toets volgt dat de bevoegdheden en verplichtingen
uitvoerbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

46

ILT
Omdat de ILT, zijnde onderdeel van het Ministerie van IenW, reeds is
aangewezen als toezichthouder voor passagiersrechten en passagiers met
een beperkte mobiliteit, is er vanuit het oogpunt van coherentie voor
gekozen om ook het toezicht met betrekking tot de toegankelijkheidsvoorschriften, die nader zijn uitgewerkt in het Besluit toegankelijkheid
personenvervoer per vliegtuig en over water en in het Wijzigingsbesluit
toegankelijkheid van het OV bij de ILT te beleggen. Het beleggen van het
toezicht bij de ILT is in lijn met de behoeften van de doelgroep en de
reacties ontvangen op de internetconsultatie. Zo heeft Ieder(in) hun
expliciete voorkeur geuit voor «een actieve rol voor de ILT». Digitale
toegankelijkheid van informatie is een nieuw werkgebied, dat zich heeft
ontwikkeld door de steeds vorderende digitalisering van onze samenleving. Dat de ILT hier eveneens als andere toezichthouders geen
expertise op heeft en dit moet ontwikkelen ligt daarom voor de hand.
De onderhavige wijzigingen zijn voor een uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets aan de ILT voorgelegd. De ILT was in haar toets kritisch, onder
andere ten aanzien van onduidelijkheden met betrekking tot terminologie,
verboden en criteria. De praktische vragen van de ILT zijn schriftelijk
geadresseerd. De uitkomst van de toets is daarnaast verwerkt in de
toelichting van Besluit toegankelijkheid personenvervoer per vliegtuig en
over water en in het Wijzigingsbesluit toegankelijkheid van het OV. Zo is
de toelichting bij het toepassingsgebied verduidelijkt. Daarnaast is
opgenomen welke autoriteit de richtsnoeren zal opstellen, zodra er sprake
zal zijn van een micro-onderneming die actief is in het personenvervoer
per vliegtuig en over water en via het OV. Het aandachtspunt dat de ILT
heeft benoemd betreft het gebruik van open normen in de regelgeving,
vloeit voort uit de één-op-één overname van de terminologie van de
Richtlijn. De invulling van deze open termen, zoals «ingrijpende wijziging»
en «voor gebruikers waarneembare manier», zal verder uitgewerkt
worden. Hiervoor is er de in paragraaf 3.1 van deze toelichting bedoelde
werkgroep opgezet, met deelname van verschillende relevante toezichthouders, om tot verduidelijking en afspraken te komen. Dit betreft
bijvoorbeeld boetebedragen, interpretatie van de wetgeving, en
casuïstiek, gezien deze vragen leven bij alle toezichthouders. De ILT neemt
derhalve ook deel aan deze bijeenkomsten. Ook bevat de claim voor het
toezicht incidentele kosten voor 2023 en 2024 zodat er, ter voorbereiding
van de inwerkingtreding in juni 2025, zoveel mogelijk voorwerk ten
behoeve van het toezicht gedaan kan worden.
CvdM
Het Commissariaat voor de Media is de aangewezen toezichthouder op de
naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften voor e-boeken en diensten
die toegang geven tot audiovisuele mediadiensten. Het Commissariaat
heeft in haar uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets een aantal opmerkingen gemaakt.
Allereerst wijst het Commissariaat op de onduidelijkheid die kan ontstaan
bij de bevoegdheidsverdeling tussen de toezichthouders met betrekking
tot de verschillende marktdeelnemers in de keten. Ook stelt het Commissariaat dat het verdeelde toezicht tussen diensten en hardware
(producten) kan leiden tot conflicten.
Bij de naleving van verplichtingen uit de richtlijn die gelden voor
aanbieders van de betreffende diensten is een keten van dienstverleners
betrokken. Iedere dienstverlener moet aan bepaalde verplichtingen
voldoen. Zo lang het gaat om het aanbieden van e-boekdiensten is het
Commissariaat de bevoegde toezichthouder. Waar het gaat om aanver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

47

wante activiteiten zoals bij e-boekdiensten, op het gebied van e-readers en
webshops zijn andere toezichthouders bevoegd. De verschillende
toezichthouders zullen in de praktijk de bevoegdheidsverdeling en de
ondertoezichtgestelden scherper in beeld kunnen krijgen. Om de door het
Commissariaat voorziene conflicten te voorkomen is het wenselijk dat het
Commissariaat nauw samenwerkt met toezichthouders op andere
onderdelen in de keten andere aanverwante producten en diensten. In
onderling overleg kan in individuele situaties beoordeeld worden welke
toezichthouder aan zet is. Ook op EU niveau kan het Commissariaat
contact onderhouden met toezichthouders die verantwoordelijk zijn voor
de betreffende diensten in andere EU-lidstaten. De Europese Commissie
kan hier een stimulerende rol bij spelen. Een eenvormig toezichtbeleid op
EU-niveau bevordert een eerlijk speelveld tussen de EU-lidstaten, wat
zowel voor de dienstverleners als de doelgroepen wenselijk is.
Het Commissariaat merkt voorts op dat het besluit veel vage begrippen
kent die in de praktijk verder zullen moeten worden uitgewerkt. Hierover is
het Commissariaat al in gesprek met bevoegde toezichthouders ten
aanzien van andere diensten en producten. Volgens het Commissariaat
verdient het de voorkeur dat hieraan vanuit de EU richting wordt gegeven
ten behoeve van de uitvoerbaarheid en een gelijk speelveld.
De richtlijn omvat inderdaad verschillende begrippen die nadere invulling
behoeven in de praktijk, zoals «fundamentele wijziging», «op gepaste
wijze», «uitvoerig» en «relevante resultaten»». Om bij te dragen aan de
eenvormige toepassing van de richtlijn verplicht de richtlijn de Europese
Commissie om een werkgroep in te stellen met relevante autoriteiten –
waaronder vertegenwoordigers van toezichthouders – en belanghebbenden. In deze werkgroep wordt de uitwisseling van informatie en beste
praktijken gefaciliteerd en advies verstrekt.9 De samenwerking tussen
autoriteiten en belanghebbenden, waaronder personen met een
beperking en organisaties die hen vertegenwoordigen, moet worden
bevorderd, onder meer met het oog op een grotere consistentie bij de
toepassing van de toegankelijkheidsvoorschriften en om de uitvoering
van de bepalingen inzake fundamentele wijziging en onevenredige last te
monitoren.
Het Commissariaat voorziet een grote werklast als het besluit zo moet
worden uitgelegd dat dienstverleners hun diensten onmiddellijk moeten
aanpassen als een wijziging optreedt waardoor zij niet meer voldoen aan
de geldende toegankelijkheidsvoorschriften, en daarnaast iedere
non-conformiteit onmiddellijk moeten melden aan het Commissariaat.
Ook is het volgens het Commissariaat onduidelijk wat na zo’n melding
wordt verwacht van de dienstverlener en van het Commissariaat.
In het besluit is voor dienstverleners in artikel 4 lid 3 de verplichting
opgenomen om «op gepaste wijze» rekening te houden met veranderingen die relevant zijn voor de conformiteit van hun dienstverlening.
Dergelijke veranderingen hoeven niet altijd te leiden tot non-conformiteit,
en zullen bovendien niet onaangekondigd of binnen zeer korte termijn
worden doorgevoerd. Het is daarom aan de dienstverleners om hier voor
zover mogelijk op te anticiperen. Op het moment dat sprake is van
non-conformiteit, moet een dienstverlener direct corrigerende maatregelen treffen. Pas als de non-conformiteit voortduurt dient dit te worden
gemeld aan het Commissariaat. Het is in dat geval aan het Commissariaat
om het handelen van de dienstverlener te beoordelen en in samenspraak
met de dienstverlener te bezien hoe de non-conformiteit alsnog kan

9

Artikel 28 van Richtlijn (EU) 2019/882.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

48

worden opgelost. Een en ander kan ook resulteren in een beroep van de
dienstverlener op een fundamentele wijziging of onevenredige last.
Het Commissariaat vraagt zich af hoe de medewerking- en informatieverplichting voor dienstverleners richting het Commissariaat zich verhouden
tot de bepalingen over toezicht en handhaving in de Algemene wet
bestuursrecht. Tevens vraagt het Commissariaat zich af welke partij de in
artikel 4 lid 5 genoemde maatregelen treft waaraan dienstverleners
medewerking moeten verlenen.
Het Commissariaat is een toezichthouder in de zin van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb, artikel 5:11). Het Commissariaat heeft daarmee alle
bevoegdheden die een toezichthouder op grond van de Awb krijgt
toegewezen (titel 5.2 Awb). De bevoegdheden die in dit besluit zijn
opgenomen, zijn een verbijzondering van die bevoegdheden en gelden
specifiek voor de toezichtstaak op grond van dit besluit. Dienstverleners
moeten op grond van dit besluit onder meer medewerking verlenen aan
maatregelen die worden getroffen om conformiteit met de toegankelijkheidsvoorschriften te waarborgen. Deze maatregelen zouden in
voorkomend geval vanuit het Commissariaat of een andere dienstverlener
in de keten kunnen komen.
Voorts vraagt het Commissariaat zich af wanneer door de Minister nadere
regels zullen worden gesteld over de verplichtingen uit artikel 4, en hoe
zich dit verhoudt tot beleidsvorming door het Commissariaat.
Artikel 4, zesde lid van het besluit geeft de Minister de mogelijkheid om
nadere regels te stellen over de verplichtingen die in art ikel 4, eerste tot
en met vijfde lid, zijn opgenomen. Het betreft hier een bevoegdheid van
de Minister, waarvan nader zal worden bezien of het wenselijk is deze in te
vullen. Dat zal in overleg met het Commissariaat en de betreffende sector
gebeuren.
In het kader van de beoordeling van een onevenredige last vraagt het
Commissariaat zich af hoe de afweging kan worden gemaakt tussen
enerzijds een buitensporige organisatorische of financiële last bij de
dienstverlener en anderzijds het voordeel dat personen met een handicap
hebben bij de betreffende toegankelijkheidsmaatregelen.
In de praktijk zullen nadere inzichten moeten worden ontwikkeld door het
Commissariaat samen met de e-boekdienstensector en de vertegenwoordigende organisaties van mensen met een beperking. Op basis daarvan
kan het Commissariaat een afweging maken wanneer het voordeel voor
een persoon met een beperking prevaleert boven de organisatorische en
financiële last voor de dienstverlener als die de toegankelijkheidsmaatregelen zou moeten treffen. Hierbij kan bijvoorbeeld rekening gehouden
worden met de frequentie van het gebruik van de betreffende
e-boekdienst. Elke aanbieder van e-boekdiensten is uniek en heeft te
maken met specifieke kosten bij de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften. Of deze kosten in verhouding staan tot het voordeel voor
personen met een beperking, zal op basis van de criteria in bijlage VI van
de richtlijn en aan de hand van de lopende praktijk in individuele gevallen
moeten worden bezien.
Daarnaast vraagt het Commissariaat zich af of grensoverschrijdende
handhaving aan de orde is en of deze voor het Commissariaat goed
geregeld is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

49

Het Commissariaat is als toezichthouder aangewezen ten aanzien van
aanbieders van e-boekdiensten die aan het besluit moeten voldoen. Dat
zijn in de eerste plaats aanbieders die zich bevinden in Nederland. Om een
goede en uniforme werking van de richtlijn te bevorderen is het van
belang dat toezichthouders in verschillende EU-lidstaten in nauw contact
staan met elkaar.
Het Commissariaat geeft in overweging om de werking van het besluit na
een jaar te evalueren.
De verplichtingen voor marktdeelnemers op grond van het besluit gaan in
op 28 juni 2025. Pas enige tijd daarna kan een inhoudelijke evaluatie
plaatsvinden van de werking van het besluit. Een eerste evaluatie van de
werking van de richtlijn door de Europese Commissie staat zal uiterlijk in
2030 plaatsvinden, en vervolgens iedere vijf jaar.10
De regering hecht er aan dat het toezicht door voornoemde toezichthouders wordt afgestemd en geüniformeerd. Derhalve is er onder
voorzitterschap van het Ministerie van VWS een werkgroep van
voornoemde toezichthouders ingesteld. Deze werkgroep komt periodiek
bijeen, en behandelt vragen en onderwerpen die zich in het kader van de
implementatie en de uitvoering van het toezicht voordoen. Daarbij valt te
denken aan onderwerpen als de hoogte van boetebedragen, en vragen
over de interpretatie van bepalingen en begrippen uit de richtlijn. Waar
nodig kunnen vragen die tijdens deze overleggen rijzen onderling worden
besproken en, indien nodig, worden voorgelegd aan de Europese
Commissie. Ook kunnen de toezichthouders, naar aanleiding van vragen
die tijdens dit overleg ontstaan, contact zoeken met hun collegatoezichthouders in andere lidstaten.
Uitvoeringsaspecten – overgangsrecht
De Stichting Drempelvrij constateert dat de facultatieve overgangsbepaling
artikel 32, tweede lid, van de richtlijn) dienstverleners die zelfbedieningsterminals vóór 28 juni 2025 rechtmatig gebruikten voor het verlenen van
diensten, de mogelijkheid biedt om te bepalen dat deze terminals tot het
eind van hun economische levensduur, maar niet langer dan 20 jaar na
hun ingebruikname, gebruikt kunnen worden bij het leveren van vergelijkbare diensten.
De Stichting merkt op dat het stellen van een maximale termijn correct
lijkt, maar het criterium economische levensduur is niet transparant
navolgbaar en leidt tot strategisch gedrag bij het opstellen van
documenten. De Stichting adviseert de termijn te bepalen aan de hand
van de formule gebruiksgarantie (beheer- en onderhoudscyclus en
vastgestelde minimaal aantal toegankelijkheidseisen waaraan voldaan
moet worden) of op het in werking treden per 28 juni 2022 met een
maximumtermijn van 15 jaar waarbij ook een gebruiksgarantieformule
wordt toegepast die bijdraagt aan de geest van de richtlijn.
Onder meer de Raad voor de Nederlandse Detailhandel merkt op dat de
overgangstermijn ambitieus is. De Raad geeft aan dat er vandaag nog
producten geproduceerd die ook na 28 juni 2025 nog steeds zullen
worden gemaakt en ergens zullen staan. Een betaalterminal gaat
bijvoorbeeld 7 jaar mee: gemiddeld 2 jaar in productie of verkoop en
daarna nog 5 jaar in een winkel. Voorts pleit de Raad ervoor dat producten
waarvan de hardware voor 28 juni 2025 in de handel is gebracht en
daarna nog software-updates ontvangt wordt uitgezonderd. Immers,
10

Artikel 33 van Richtlijn (EU) 2019/882.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

50

software-updates kunnen niet-conforme hardware niet conform maken.
Terwijl aan software-updates die na 28 juni 2025 worden geïmplementeerd wél conformiteitseisen worden gesteld.
Zelfbedieningterminals, inclusief betaalterminals, in gebruik voor 27 juni
2025, kunnen, tot het eind van hun economische levensduur, maar niet
langer dan 20 jaar na ingebruikname gebruikt worden. Het klopt dat
software updates voor zelfbedieningterminals na 28 juni 2025, conform
moeten zijn met de richtlijn, rekening houdend met de overgangsmaatregelen in artikel 32 van de richtlijn. Het is echter voorstelbaar dat als de
hardware niet voldoet aan de toegankelijkheidseisen, de software ook niet
kan voldoen. In dit geval wordt er geadviseerd om de software zo conform
mogelijk op te zetten, in lijn met overweging 26 van de richtlijn.
Hoofdstuk 5. Artikelsgewijs deel
ARTIKEL I WIJZIGING WARENWET
De reikwijdte van de Warenwet is geregeld in artikel 3. Tot de inwerkingtreding van de richtlijn ziet deze wet op het belang van de volksgezondheid, de veiligheid, de eerlijkheid in de handel of van goede
voorlichting omtrent waren, en, indien het technische voortbrengselen
betreft, tevens op het belang van de gezondheid van de mens of van de
veiligheid van zaken. Onderdeel C van het onderhavige wetsvoorstel
voorziet in wijziging van artikel 3, teneinde de reikwijdte van deze wet uit
te breiden met het gebied toegankelijkheid, voor zover het gaat om
producten die onder de werkingssfeer van de richtlijn vallen.
Onderdeel E voegt het nieuwe hoofdstuk «toegankelijkheidsvoorschriften»
toe, waarin de nodige grondslagen zijn opgenomen om via uitvoeringsregelgeving nadere regels te stellen. Dit is conform de systematiek van de
Warenwet, waarin de grondslagen in de wet staan en de materiële
normen in uitvoeringsregelgeving. Artikel 34 bevat enkele begrippen die
in het nieuwe hoofdstuk worden gebruikt. Deze begrippen verwijzen
(dynamisch) naar de begrippen in de richtlijn.
Artikel 34ab bepaalt dat ter uitvoering van de richtlijn, dit hoofdstuk van
toepassing is. Om de Warenwet leesbaar te houden is bepaald dat andere
artikelen van deze wet alleen van toepassing zijn als die artikelen in dit
hoofdstuk van toepassing zijn verklaard; dit geldt alleen voor zover het
gaat om de toegankelijkheid van producten. Deze laatste inperking houdt
verband met het feit dat de overige bepalingen van de Warenwet
uiteraard wel van toepassing blijven voor zover het gaat om andere eisen
dan toegankelijkheid, bijvoorbeeld eisen die zien op productveiligheid.
Alle regels over de toegankelijkheid zijn derhalve in het nieuwe hoofdstuk
«toegankelijkheidsvoorschriften» te vinden.
Artikel 35, eerste lid, bevat – vergelijkbaar met de formulering van artikel 4
van de Warenwet – de grondslag om bij AMvB en ministeriële regeling
regels te kunnen stellen ter uitvoering van de richtlijn. Ter implementatie
van de richtlijn wordt bepaald dat bij AMvB kan worden verboden
producten, die bij AMvB zijn aangewezen, in de handel te brengen indien
niet aan de in die AMvB of regeling gegeven voorschriften wordt voldaan.
De categorieën producten waarvan ter uitvoering van de richtlijn eisen
worden gesteld, worden aangewezen bij AMvB. De specifieke producten
hoeven zodoende niet op wetsniveau te worden gedefinieerd, waardoor
de Warenwet op dit punt geen aanpassing behoeft als in de toekomst de
richtlijn ook van toepassing wordt op andere producten. De regering is
voornemens om in een op basis van artikel 35 te baseren AMvB, de
materiële normen te implementeren. Dit betreft de eisen aan producten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

51

de verplichtingen voor marktdeelnemers (fabrikanten, importeurs en
distributeurs). Het tweede lid specificeert de onderwerpen waarover bij
AMvB of regeling regels kunnen worden gesteld. Ter implementatie van
de richtlijn wordt vooralsnog enkel een regeling op AMvB-niveau
voorzien, evenwel is het wenselijk om enige flexibiliteit te behouden en
daarom is bepaald dat ook krachtens AMvB regels kunnen worden
gesteld. Artikel 35a dient ertoe ook bepaalde bindende besluiten van de
EU, ter uitvoering van de richtlijn te kunnen implementeren in een AMvB
of regeling. Voor de formulering van deze bepaling is aangesloten bij
artikel 13 Warenwet. Artikel 35b regelt dat artikel 13c van overeenkomstige toepassing is. Die bepaling regelt conform aanwijzing 9.10 van de
aanwijzingen voor de regelgeving dat indien in deze wet of daarop te
baseren uitvoeringsregelgeving dat een wijziging van de richtlijn
(waarnaar dynamisch wordt verwezen) voor het betreffende voorschrift
gaat gelden met ingang van de dag waarop aan de betrokken wijziging
uitvoering moet zijn gegeven. In afwijking hiervan kan bij ministerieel
besluit, dat in de Staatscourant wordt bekendgemaakt, een ander tijdstip
van inwerkingtreding worden vastgesteld. De artikelen 35c, 35d, en 35e
dienen ter implementatie van de regels over markttoezicht. Artikel 35c
voorziet in een grondslag om bij ministerieel besluit toezichthouders aan
te wijzen. Zoals toegelicht in paragraaf 3.1.2 zullen de ambtenaren van de
RDI worden belast met het toezicht op de naleving van het voorgestelde
nieuwe hoofdstuk.
De artikelen 35d en 35e voorzien in het handhavingsinstrumentarium. De
Minister van VWS is bevoegd tot oplegging van een last onder bestuursdwang ter handhaving van het de bij of krachtens de artikel 35 en 35a
gestelde regels. Ingevolge de Algemene wet bestuursrecht is daarmee
tevens een last onder dwangsom mogelijk. Naast dit handhavingsinstrumentarium dat in eerste instantie gericht is op herstel, voorziet artikel 35e
in de mogelijkheid van een bestuurlijke boete aangezien de richtlijn
voorschrijft dat sancties niet alleen doeltreffend maar ook afschrikwekkend moeten zijn. Voor wat betreft de hoogte van de boetebedragen is
derhalve gekozen voor een boetebedrag met een maximum gelijk aan het
bedrag van een geldboete van de vijfde categorie, bedoeld in artikel 23,
vierde lid, van het Wetboek van Strafrecht
ARTIKEL II WIJZIGING VAN DE WET GELIJKE BEHANDELING OP
GROND VAN HANDICAP OF CHRONISCHE ZIEKTE
Zoals in paragraaf 2.2 van het algemeen deel reeds is toegelicht voorziet
deze wijziging in de toevoeging van een aantal grondslagen aan de
Wgbh/cz, zodat ter uitvoering daarvan de implementatie van de materiële
normen kan plaatsvinden op het niveau van AMvB of ministeriële
regeling.
Onderdeel A voorziet in een wijziging van artikel 1, waarmee de richtlijn
wordt toegevoegd aan de begripsbepalingen. Onderdeel B voorziet in
toevoeging van twee bepalingen in paragraaf 3, getiteld «goederen en
diensten». Ten eerste wordt een artikel 5c ingevoegd, waarin wordt
bepaald dat bij AMvB aangewezen dienstverleners, hun diensten ter
uitvoering van de richtlijn ontwerpen en verlenen in overeenstemming
met de bij AMvB of regeling gestelde regels. Zoals in paragraaf 2.2 van
het algemeen deel is toegelicht is de regering voornemens in de hierop te
baseren uitvoeringsregelgeving regels te stellen over de diensten
waarvoor geen geëigende sectorale wetgeving voorhanden is. Die
diensten worden zodoende in de betreffende AMvB’s aangewezen. In het
kader van de richtlijn houdt het begrip «dienst» in, wat onder het begrip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

52

verstaan moet worden volgens de dienstenrichtlijn11, dit is een ruimere
interpretatie van het begrip «dienst» dan tot op heden op grond van de
Wgbh/cz gold en blijft gelden voor zover de richtlijn niet van toepassing is.
Het tweede lid van artikel 5c benoemt de specifieke onderwerpen waarop
de regels betrekking kunnen hebben. Artikel 5d bevat de grondslag om
ook ter uitvoering van bindende besluiten van de Europese Commissie
krachtens artikel 26 van de richtlijn, regels te kunnen stellen. Tot slot
voorziet dit artikel conform aanwijzing 9.10 van de aanwijzingen voor de
regelgeving dat wijzigingen van de richtlijn gaan gelden met ingang van
de dag waarop aan de betrokken wijziging uitvoering moet zijn gegeven.
In afwijking hiervan kan bij ministerieel besluit, dat in de Staatscourant
wordt bekendgemaakt, een ander tijdstip van inwerkingtreding worden
vastgesteld.
ARTIKEL III WIJZIGING TELECOMMUNICATIEWET
Zoals in het algemeen deel reeds is toegelicht voorziet deze wijziging in
een nieuw hoofdstuk van de Telecommunicatiewet waarin ten aanzien van
elektronische communicatiediensten de voorschriften over toegankelijkheid uit de richtlijn worden opgenomen.
Artikel 7a.1
In artikel 7a.1 zijn de in het kader van de richtlijn relevante begripsbepalingen opgenomen.
Artikel 7a.2
Artikel 7a.2 bevat de strafbaarstelling van overtredingen van voorschriften
uit de richtlijn en de uitzonderingen daarop. Hierop is nader ingegaan in §
2.3, onderdeel Telecommunicatiewet, van deze memorie van toelichting.
Artikel 7a.3
Ingevolge artikel 7a.3 wordt de bevoegde autoriteit aangewezen, bedoeld
in de artikelen 13, vierde en vijfde lid, en 23, tweede lid, van de richtlijn.
Gelet op de taken van de in de betrokken richtlijnartikelen genoemde
autoriteit en de systematiek van de Telecommunicatiewet is de Autoriteit
Consument en Markt als bevoegde autoriteit aangewezen.
Artikel 7a.4
In artikel 7a.4 is geregeld welke verplichtingen gelden voor dienstverleners. Op de aard van die verplichtingen en de mogelijkheid om hierover
bij of krachtens AMvB nadere regels te stellen is nader ingegaan in § 2.3,
onderdeel Telecommunicatiewet, van deze memorie van toelichting.
Artikel 7a.5
Artikel 7a.5 bevat de mogelijkheid om bij of krachtens AMvB regels te
stellen over de procedure voor beoordeling van conformiteit van
elektronische communicatiediensten in het kader van artikel 23 van de
richtlijn. Gelet op de aard van de in dat verband op te stellen voorschriften
en om in voorkomend geval snel te kunnen handelen ingeval van
benodigde wijzigingen is ervoor gekozen om de desbetreffende regels bij
of krachtens AMvB te stellen.

11

Richtlijn 2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006
betreffende diensten op de interne markt (PbEU 2006, L 376).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

53

ARTIKEL IV WIJZIGING BURGERLIJK WETBOEK
Dit artikel bevat de wijzigingen in Boek 6 BW waarmee de toegankelijkheidsvoorschriften voor e-handelsdiensten als bedoeld in artikel 3,
onder 30, van de richtlijn worden geïmplementeerd.
Artikel 6:230fa
In dit artikel zijn onder a tot en met e de voor e-handelsdiensten relevante
definities uit artikel 3 van de toegankelijkheidsrichtlijn overgenomen en is
onder f aangegeven om welke richtlijn het gaat. De definitie van
consument in onderdeel d is toegespitst op de e-handelsdiensten.
Artikel 6:230fb
In het eerste lid is een algemene toegankelijkheidsnorm opgenomen voor
dienstverleners die e-handelsdiensten verlenen (artikel 4, lid 3 en
artikel 13, lid 1 richtlijn) die nader uiteen is gezet in bijlage I, afdeling III en
IV, onder g, en bijlage V bij de richtlijn. In bijlage I bij de richtlijn,
afdeling III, staan de algemene toegankelijkheidsvoorschriften om het te
verwachten gebruik van de e-handelsdiensten door personen met een
handicap zo veel mogelijk te bevorderen. Met ondersteunende diensten
zijn bedoeld helpdesks, callcenters, technische ondersteuning, bemiddelingsdiensten en opleidingsdiensten. In bijlage I, afdeling I, staan de
algemene toegankelijkheidsvoorschriften voor de producten die onder de
richtlijn vallen en afdeling II die toegankelijkheidsvoorschriften in verband
met producten, onder andere over de verpakking. Bij e-handelsdiensten
gaat het om een aankoop op afstand waar de regels uit Boek 6 BW voor
gelden. De voorschriften uit de nieuwe afdeling 2ab van titel 5 van Boek 6
BW zijn bijvoorbeeld van toepassing naast de regels voor consumentenkoop uit titel 1 van Boek 7 BW en de regels voor de levering van
digitale inhoud en diensten uit titel 1AA van Boek 7 BW als via een
website een laptop wordt gekocht of een muziekstreamingsdienst wordt
afgenomen. De dienstverlener die de website aanbiedt is verantwoordelijk
voor de toegankelijkheidsvoorschriften die gelden voor
e-handelsdiensten. De fabrikant die de laptop via deze website aanbiedt of
de digitale muziekdienst levert, is verantwoordelijk voor de levering van
een conform product dat beantwoordt aan de verwachtingen van de
consument en de toegankelijkheidsvoorschriften die gelden voor
producten en de informatieverstrekking daarover. In bijlage I bij de
richtlijn, afdeling IV, onder g, staan de aanvullende toegankelijkheidsvoorschriften die specifiek gelden voor e-handelsdiensten om het te
verwachten gebruik van e-handelsdiensten door personen met een
handicap zo veel mogelijk te bevorderen.
Met het tweede lid worden de in artikel 13 van de richtlijn opgesomde
verplichtingen geïmplementeerd. Dienstverleners moeten
e-handelsdiensten aanbieden die voldoen aan de toegankelijkheidsvoorschriften. Zo is de dienstverlener verplicht om informatie te verstrekken
aan het publiek over de wijze waarop de e-handelsdiensten voldoen aan
de toegankelijkheidsvoorschriften. De informatie wordt het publiek
schriftelijk en mondeling ter beschikking gesteld, mede op een manier die
toegankelijk is voor personen met een handicap. Bijlage V bij de richtlijn
bepaalt onder meer dat een dienstverlener in de algemene voorwaarden
of op een andere gelijkwaardige wijze informatie opneemt waaruit blijkt
dat wordt voldaan aan de toegankelijkheidsvoorschriften. Het betreft een
verplichting in aanvulling op de voorschriften voor consumenteninformatie volgens Richtlijn 2011/83/EU die eveneens is geïmplementeerd in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

54

Boek 6 BW.12 Een dienstverlener die gebruik maakt van
e-handelsdiensten, moet ervoor zorgen dat de e-handelsdienst altijd
wordt verricht in overeenstemming met de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften en onmiddellijk corrigerende maatregelen treffen als
dat niet het geval is.
Artikel 6:230fc
In het eerste lid is de uitzondering voor micro-ondernemingen uit artikel 4
lid 5 van de richtlijn geïmplementeerd. Micro-ondernemingen zijn
vrijgesteld van de verplichting om te voldoen aan te toegankelijkheidsvoorschriften alsook van de verplichting in verband met de naleving van
die voorschriften.
In het tweede lid is de mogelijkheid van dienstverleners om onder
voorwaarden een beroep te doen op een vrijstelling opgenomen
(artikel 14, richtlijn). Dat kan als er sprake is van een fundamentele
wijziging of een onevenredige last. Als daarvan geen sprake is, dan moet
de aangeboden e-handelsdienst voldoen aan de toegankelijkheidsvoorschriften. De criteria die gelden voor de beoordeling of sprake is van een
onevenredige last zijn opgenomen in bijlage IV bij de richtlijn.
In het derde lid is uitzondering op het beroep op de vrijstelling geregeld.
Dienstverleners die e-handelsdiensten verrichten en die giften ontvangen
van de overheid of een particuliere organisatie kunnen geen beroep doen
op de vrijstelling als de gift is gericht op de verbetering van de toegankelijkheid. Het sluiten van een lening bij een bank valt niet onder financiering door een particuliere bron als bedoeld in dit artikel.
Artikel 6:230fd
Dit artikel implementeert de artikelen 15, eerste en vierde lid, 24, tweede
lid en 25 van de richtlijn. Een geharmoniseerde norm is een Europese
norm die op verzoek van de Commissie is vastgesteld. Als een
e-handelsdienst voldoet aan geharmoniseerde normen of delen daarvan
waarvan de referenties in het Publicatieblad van de EU zijn bekendgemaakt, wordt de dienst vermoed in overeenstemming te zijn met de
toegankelijkheidsvoorschriften die moeten worden nageleefd op grond
van de richtlijn.
Dit vermoeden van overeenstemming geldt ook voor e-handelsdiensten
die voldoen aan technische specificaties die door de Europese Commissie
zijn vastgesteld in een uitvoeringshandeling. Een technische specificatie is
een document waarin de technische voorschriften worden voorgeschreven waaraan een dienst of systeem moet voldoen. Als een
e-handelsdienst voldoet aan de voorschriften die technische specificaties
of delen daarvan bestrijken, wordt vermoed dat de e-handelsdienst
voldoet aan de toegankelijkheidsvoorschriften van de richtlijn.
ARTIKEL V WIJZIGING OVERGANGSWET NIEUW BURGERLIJK
WETBOEK
Artikel V regelt het overgangsrecht wat betreft de wijzigingen in het
Burgerlijk Wetboek (artikel 32, richtlijn). Omwille van de overeenstemming
is zoveel mogelijk aangesloten bij de tekst van artikel VIII waarin het
algemene overgangsrecht van deze implementatiewet is geregeld. De
overgangsperiode beslaat ten hoogste vijf jaar.
12

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011, betreffende consumentenrechten, tot wijziging van Richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van Richtlijn 1999/44/EG van
het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 85/577/EEG en van Richtlijn
97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

55

ARTIKEL VI WIJZIGING WET OP HET FINANCIEEL TOEZICHT
A
In artikel 1:1 wordt een definitie van de toegankelijkheidsrichtlijn
opgenomen aangezien in artikel 4:22.0a van de Wet op het financieel
toezicht (Wft) meerdere keren naar de toegankelijkheidsrichtlijn wordt
verwezen.
B
Artikel 4:22.0a implementeert (gedeeltelijk) de artikelen 4, eerste en derde
lid, 13, eerste en tweede lid, en 14 van de toegankelijkheidsrichtlijn.
Verdere implementatie van deze artikelen zal geschieden in het Besluit
Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft. Artikel 4:22.0a, eerste lid,
bepaalt dat een aanbieder van krediet, bank, beleggingsonderneming,
betaaldienstverlener of elektronisch geldinstelling die bankdiensten aan
consumenten als bedoeld in artikel 3, onder 28, van de toegankelijkheidsrichtlijn verleent er zorg voor dient te dragen dat de bankdiensten voldoen
aan bijlage I, afdelingen III en IV, onderdeel e, van de toegankelijkheidsrichtlijn. Derhalve dienen bankdiensten toegankelijk te zijn voor personen
met een handicap. Het gaat om personen met langdurige fysieke,
mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die in hun interactie te
kampen hebben met diverse drempels die hen kunnen beletten volledig,
effectief en op voet van gelijkheid met anderen in de samenleving te
anticiperen. Bij of krachtens AMvB kunnen nadere regels worden gesteld
met betrekking tot de toegankelijkheid van bankdiensten (tweede lid).
Tevens kunnen regels worden gesteld met betrekking tot de informatieverstrekking over de bankdiensten en de interne procedures om de toegankelijkheid van die diensten voor personen met een handicap te waarborgen.
Op grond van het derde lid hoeven ondernemingen met minder dan tien
werknemers en een jaaromzet of een jaarlijks balanstotaal van ten
hoogste 2 miljoen euro niet te voldoen aan de regels omtrent toegankelijkheid. De toegankelijkheidsregels dienen te worden nageleefd tenzij
naleving een ingrijpende wijziging van de bankdienst, resulterend in een
significante wijziging van de aard van die bankdienst, vereist en een
onevenredige last voor de aanbieder van de bankdienst oplevert. Bij de
beoordeling of sprake is van een significante wijziging van de aard van de
bankdienst en een onevenredige last dient de aanbieder van de
bankdienst de bij of krachtens artikel 14, tweede en zevende lid, van de
toegankelijkheidsrichtlijn gestelde regels in acht te nemen (vierde lid).
C
Met dit onderdeel krijgt de Autoriteit Financiële Markten de mogelijkheid
een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom op te leggen bij
overtreding van artikel 4:22.0a, eerste en tweede lid, Wft.
Artikel VII WIJZIGING WET HANDHAVING CONSUMENTENBESCHERMING
Dit artikel voorziet in de regeling van het toezicht op de naleving en de
handhaving van de regels die betrekking hebben op:
• diensten voor personenvervoer per vliegtuig, per bus, per spoor, over
water en voor stedelijke, voorstedelijke en regionale vervoersdiensten,
• e-handelsdiensten,
• e-boeken en software daarvoor, en
• diensten die toegang verlenen tot audiovisuele mediadiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

56

Onderdeel A
Omwille van de duidelijkheid wordt voorgesteld in artikel 1.1. van de Wet
handhaving consumentenbescherming begripsbepalingen van
e-handelsdienst en richtlijn (EU) 2019/882 op te nemen. Daaraan wordt
invulling gegeven met artikel VII, onderdeel A.
Onderdelen B, C, artikel 8a.1, en D, eerste lid (e-handelsdiensten)
Met de onderdelen B, C, artikel 8a.1, en D, eerste lid, van artikel VII wordt,
in samenhang met de artikelen 2.2, 2.9 en 2.15, onderscheidenlijk de
artikelen 3.2, eerste lid, en 3.4 van de Wet handhaving consumentenbescherming ten aanzien van e-handelsdiensten voorzien in toezicht en
handhaving door de ACM onderscheidenlijk de AFM). Daarmee wordt
voor e-handelsdiensten invulling gegeven aan de artikelen 14, 23, 29 en 30
van richtlijn (EU) 2019/882. De ACM en AFM zijn thans al belast met het
toezicht en de handhaving op het terrein van consumentenbescherming
en het gedrag van marktorganisaties. De ACM is bevoegd voor zover geen
sprake is financiële diensten of activiteiten en de AFM voor zover wel
sprake is van financiële diensten of activiteiten. Gelet hierop ligt het voor
de hand ook ten aanzien van het toezicht op e-handelsdiensten in het
kader van richtlijn (EU) 2019/882 dezelfde onderverdeling te maken. Voor
e-handelsdiensten die geen betrekking hebben op financiële diensten of
activiteiten wordt dan de ACM als toezichthouder aangewezen en voor
e-handelsdiensten die wel betrekking hebben op financiële diensten of
activiteiten de AFM. Hieraan wordt invulling gegeven door de verplichtingen waaraan de dienstverlener moet voldoen in het hoofdstuk over
consumentenbescherming en in een nieuw hoofdstuk over richtlijn (EU)
2019/882 (hoofdstuk 8a) van de Wet handhaving consumentenbescherming op te nemen en die artikelen te vermelden in bijlage a bij die
wet. Hiermee wordt aangesloten bij de bestaande systematiek van de Wet
handhaving consumentenbescherming, op grond waarvan de ACM
onderscheidenlijk de AFM belast is met het toezicht en handhaving van de
in bijlage a bij die wet opgenomen bepalingen. In het nieuwe artikel 8.15
zijn de algemene verplichtingen opgenomen waaraan een dienstverlener
van e-handelsdiensten jegens consumenten moet voldoen. Het nieuwe
artikel 8a.1 bevat de verplichtingen voor de dienstverlener van
e-handelsdiensten die zich beroept op de uitzondering die in artikel 14 van
richtlijn (EU) 2019/882 is opgenomen. Het gaat daarbij om de situatie dat
een dienstverlener niet aan de toegankelijkheidseisen hoeft te voldoen
omdat dat tot een fundamentele wijziging van de betrokken dienst leidt of
een onevenredige last voor de betrokken dienstverlener oplevert. Omdat
deze verplichting geen betrekking heeft op de relatie tussen een dienstverlener en een consument is deze opgenomen in een nieuw hoofdstuk dat
specifieke regels op grond van richtlijn (EU) 2019/882 bevat.
Onderdelen C, artikel 8a.2, en D, tweede lid (e-boeken en
diensten die toegang verschaffen tot audiovisuele mediadiensten)
Met de onderdelen C, artikel 8a.2, en D, tweede lid, van artikel VII worden
de artikelen 23, 29 en 30 van richtlijn (EU) 2019/882 met betrekking tot
e-boeken alsmede diensten die toegang verlenen tot audiovisuele
mediadiensten geïmplementeerd. Die drie artikelen zien op het toezicht op
de naleving en de handhaving met betrekking tot het bepaalde in richtlijn
(EU) 2019/882. Voor het toezicht op de naleving en de handhaving met
betrekking tot e-boeken alsmede diensten die toegang verlenen tot
audiovisuele mediadiensten wordt het Commissariaat voor de Media
aangewezen als bevoegde autoriteit. Omdat het Commissariaat op grond
van de Wet handhaving consumentenbescherming al belast is met het
toezicht op grond van de richtlijn audiovisuele mediadiensten is bij deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

57

wet aansluiting gezocht. De taken en bevoegdheden op grond van die
richtlijn komen evenwel niet geheel overeen met die op grond van richtlijn
(EU) 2019/882. Laatstgenoemde richtlijn is namelijk niet opgenomen in de
bijlage bij verordening (EU) 2017/239413, waaraan de Wet handhaving
consumentenbescherming uitvoering geeft ten aanzien van de in die wet
opgenomen taken van het Commissariaat voor de Media. De opname in
de Wet handhaving consumentenbescherming is daarom zo geformuleerd
dat deze buiten het toepassingsgebied van de begrippen en bepalingen
uit verordening (EU) 2017/2394 blijft. Daartoe is voorzien in een nieuw
hoofdstuk dat specifieke regels bevat op grond van richtlijn (EU) 2019/882.
Het bepaalde krachtens de genoemde wettelijke bepalingen in het nieuwe
onderdeel g in de bijlage verwijst naar de AMvB’s waarmee richtlijn (EU)
2019/882 wordt geïmplementeerd voor zover het e-boeken en diensten die
toegang verlenen tot audiovisuele mediadiensten betreft
Onderdelen C, artikel 8a.3, en D, tweede lid (vervoersdiensten)
Met de onderdelen C, artikel 8a.3, en D, tweede lid, van artikel VII worden
de artikelen 23, 29 en 30 van richtlijn (EU) 2019/882 met betrekking tot
diensten voor personenvervoer per vliegtuig, per bus, per spoor, over
water en voor stedelijke, voorstedelijke en regionale vervoersdiensten
geïmplementeerd. Die drie artikelen zien op het toezicht op de naleving en
de handhaving met betrekking tot het bepaalde in richtlijn (EU) 2019/882.
De Inspectie Leefomgeving en Transport is reeds de toezichthouder voor
de bestaande passagiersrechtenverordeningen.14 Het ligt daarom in de
rede om dit toezicht uit te breiden naar richtlijn (EU) 2019/882 voor zover
het diensten voor personenvervoer per vliegtuig, per bus, per spoor, over
water en stedelijke, voorstedelijke en regionale vervoersdiensten betreft.
Omdat de bestaande sectorale wetgeving voor deze vervoersmodaliteiten
hiervoor geen geschikte aanknopingspunten biedt, is aansluiting gezocht
bij de Wet handhaving consumentenbescherming, op grond waarvan de
Inspectie Leefomgeving en Transport ook al is belast met toezichthoudende taken. De taken en bevoegdheden op grond van richtlijn (EU)
2019/882 komen evenwel niet geheel overeen met de taken en bevoegdheden die de Inspectie Leefomgeving en Transport thans heeft op grond
van de Wet handhaving consumentenbescherming. Zoals toegelicht bij
het onderdeel e-boeken en diensten die toegang verschaffen tot audiovisuele mediadiensten is richtlijn (EU) 2019/882 is namelijk niet opgenomen
in de bijlage bij verordening (EU) 2017/2394, waaraan de Wet handhaving
consumentenbescherming uitvoering geeft. De opname in de Wet
handhaving consumentenbescherming is daarom zo geformuleerd dat
deze buiten het toepassingsgebied van de begrippen en bepalingen uit die
verordening blijft. Het bepaalde krachtens de genoemde wettelijke
bepalingen in het nieuwe onderdeel h in de bijlage verwijst naar het
13

Verordening (EU) 2017/2394 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2017
betreffende samenwerking tussen de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor
handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming en tot intrekking van
Verordening (EG) nr. 2006/2004 (PbEU 2017, L 345).
14
Verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 tot
vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake compensatie en bijstand aan luchtreizigers
bij instapweigering en annulering of langdurige vertraging van vluchten en tot intrekking van
Verordening (EEG) nr. 295/91 (PbEU 2004, L 46), verordening (EG) nr. 1107/2006 van het
Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 inzake de rechten van gehandicapten en
personen met beperkte mobiliteit die per luchtvervoer reizen (PbEU 2006, L 204), verordening
(EG) nr. 1371/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2007 betreffende de
rechten en verplichtingen van reizigers in het treinverkeer (PbEU 2007, L 315), verordening
(EU) nr. 1177/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende
de rechten van passagiers die over zee of binnenwateren reizen en houdende wijziging van
Verordening (EG) nr. 2006/2004 (PbEU2010, L 334) en verordening (EU) nr. 181/2011 van het
Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 betreffende de rechten van autobus- en
touringcarpassagiers en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2006/2004 (PbEU 2011, L 55).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

58

Besluit toegankelijkheid personenvervoer per vliegtuig en over water en
het gewijzigde Besluit toegankelijkheid van het openbaar vervoer die
richtlijn (EU) 2019/882 implementeren voor zover het diensten voor
personenvervoer per vliegtuig, per bus, per spoor, over water en
stedelijke, voorstedelijke en regionale vervoersdiensten betreft.
ARTIKEL VIII
Deze bepaling implementeert artikel 32 van de richtlijn. Aangezien
lastenluw wordt geïmplementeerd is deze bepaling als zodanig overgenomen uit artikel 32 van de richtlijn. Omdat de Overgangswet Burgerlijk
Wetboek reeds voorziet in het overgangsrecht voor e-handelsdiensten is
in artikel VIII bepaalt dat dit artikel daarop niet van toepassing is (vierde
lid). Het eerste tot en met derde lid regelt het volgende. Dienstverleners
kunnen tot en met 27 juni 2030 hun diensten blijven verlenen met
gebruikmaking van de producten die zij al vóór 28 juni 2030 rechtmatig
gebruikten bij het verlenen van vergelijkbare diensten. De dienstverleningscontracten die gesloten zijn vóór 28 juni 2025 kunnen ongewijzigd
doorlopen totdat zij verstrijken, evenwel uiterlijk tot vijf jaar na die datum.
Zelfbedieningsterminals als bedoeld in artikel 2, eerste lid, onder b, van de
richtlijn die vóór 28 juni 2025 al rechtmatig zijn gebruikt voor het verlenen
van diensten, kunnen tot het eind van hun economische levensduur maar
niet langer dan 20 jaar na hun ingebruikname gebruikt worden bij het
leveren van vergelijkbare diensten.
ARTIKEL IX
Deze bepaling voorziet in inwerkingtreding op een bij koninklijk besluit
vast te stellen tijdstip. Daarbij geldt dat de richtlijn voorschrijft dat vanaf
28 juni 2025 toepassing gegeven wordt aan de bepalingen van de richtlijn.
ARTIKEL X
Deze bepaling regelt de citeertitel. Deze wet wordt aangehaald als
Implementatiewet toegankelijkheidsvoorschriften producten en diensten.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

59

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Omschrijving
beleidsruimte

Producten

Diensten

Artikel 1

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 2

Warenwet artikel 1,
34ab en 35 en
Implementatiewet
artikel IX

Artikel 6:230fb
onder a BW
Artikel 2 Besluit
lucht- en scheepvaart
Artikel 10b Besluit OV

Artikel 3

Warenwet artikel 34,
35 en Warenwetbesluit toegankelijkheidsvoorschriften
2023

Artikel 7a.1 Tw
Artikel 6:230fa
onder a t/m e BW
Artikel 1.1 Whc
Artikel 1 Besluit
lucht- en scheepvaart
Artikel 10 Besluit OV
Artikel 4:22.0a lid 1
Wft

Artikel 4,
eerste lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 7a.2, eerste
lid, jo. 7a.5, onderdeel a Tw
Artikel 4.22.0a Wft
Artikel 6b.1 Whc
Artikel 4:22.0a leden
1 en 2, onderdeel c,
Wft + 49 lid 4 BGfo

Artikel 4,
tweede lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Geen

Artikel 4,
derde lid

n.v.t

Artikel 7a.2, eerste
lid jo. 7a.5 Tw
Artikel 6:230fb, eerste
lid, BW
Artikel 4.22.0a Wft
Artikel 5c Wgbh/cz
artikel 3, eerste lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 4:22.0a leden
1 en 2, onderdeel c,
Wft + 49 lid 4 BGfo

Geen

Artikel 4,
vierde lid

n.v.t.

n.v.t.

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

n.v.t.

Geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

60

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Omschrijving
beleidsruimte

Producten

Diensten

Artikel 4,
vijfde lid

n.v.t.

Artikel 7a.2, derde lid,
Tw
Artikel 6:230fc, eerste
lid, BW
Artikel 4.22.0a Wft,
Artikel 3, tweede lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart,
Artikel 10c, derde
lid Besluit OV
Artikel 4:22.0a lid 3
Wft

Artikel 4,
zesde lid

n.v.t.

n.v.t.

Artikel 4,
zevende lid

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 4,
achtste lid

n.v.t.

Regeling toegankelijkheid noodnummer
112 van 30 maart
2023 met kenmerk
4548783, voortvloeiend uit artikel 23,
vierde lid van de
Politiewet 2012.

Artikel 4,
negende lid

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 5

n.v.t.

Artikel 4 Besluit
lucht- en scheepvaart
Artikel 10d Besluit OV

Artikel 6

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 7, in
samenhang
met artikel 4,
eerste lid

Warenwet art. 34ab
en 35 en Warenwetbesluit toegankelijkheidsvoorschriften
2023

n.v.t.

Geen

Artikel 8

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Geen

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

61

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Omschrijving
beleidsruimte

Producten

Diensten

Artikel 9

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Geen

Artikel 10

Artikel 24c Warenwet,
artikel 7 Warenwetbesluit toegankelijkheidsvoorschriften
2023

n.v.t.

Geen

Artikel 11

Warenwet art. 34ab
en 35 en Warenwetbesluit toegankelijkheidsvoorschriften
2023

n.v.t.

Geen

Artikel 12

Warenwet art. 34ab
en 35 en Warenwetbesluit toegankelijkheidsvoorschriften
2023

n.v.t.

Geen

Artikel 13

n.v.t.

Artikel 7a.4 Tw,
artikel 6:230fb, eerste
lid BW
Artikel 4.22.0a Wft,
Artikel 5c Wgbh/cz +
art. 5 Besluit lucht- en
scheepvaart
Art. 10e, eerste t/m
vierde lid Besluit OV
Artikel 32ac lid 1
BGfo

Geen

Artikel 13,
tweede lid

Artikel 6:230fb, lid 2,
onder a, b, en c BW

Atikel 13,
derde lid

Artikel IV, 6:230fb,
lid 2, onder d en e
BW

Artikel 13,
vierde lid

Artikel 6:230fb, lid 2,
onder f BW

Artikel 13,
vijfde lid
Artikel 14

n.v.t.

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Artikel 5:20 Awb
Artikel 1:74 Wft
Artikel 8a.1:16 Whc

Geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

62

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Omschrijving
beleidsruimte

Producten

Diensten

Artikel 14,
eerste lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 7a.2, tweede
lid, Tw, Artikel IV,
6:230fc, lid 2
Artikel 3 EZK Besluit,
Artikel 6, eerste lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 10f Besluit OV

Geen

Artikel 14,
tweede en
derde lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 7a.2, derde lid,
Tw
Artikel 3 EZK Besluit
Artikel 6:230fc BW,
art. 6, tweede en
derde lid, Besluit
lucht- en scheepvaart
Artikel 10f, tweede en
derde lid Besluit OV
Artikel 4:22.0a leden
4 en 5 Wft

Geen

Artikel 14,
vierde lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 4:22.0a leden
4 en 5 Wft

Artikel 14,
vijfde lid

n.v.t

Artikel 7a.2, derde lid,
Tw
Artikel 3 EZK Besluit
Artikel 6:230fc,
tweede lid BW
Artikel 6, vierde lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 10f vierde
lid Besluit OV
Artikel 4:22.0a leden
4 en 5 Wft

Artikel 14,
zesde lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 7a.2, derde lid,
Tw
Artikel 3 EZK Besluit
Artikel 6:230fc, derde
lid, BW
Artikel 6, vijfde lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 10f, vijfde
lid Besluit OV
Artikel 4:22.0a leden
4 en 5 Wft

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

63

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Omschrijving
beleidsruimte

Producten

Diensten

Artikel 14,
zevende lid

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 14,
achtste lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 7a.2, derde lid,
Tw
Artikel 3 EZK Besluit
Artikel 6:230fc BW,
Artikel 6, zesde lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 10f, zesde
lid Besluit OV,
Artikel 4:22.0a lid 5
Wft

Artikel 15,
eerste lid

Warenwet, artikel 35a
en 35b

Artikel 7a.5, vijfde lid,
Tw
Artikel 6:230fd, eerste
lid en tweede
lid onder a BW
Artikel 4 EZK Besluit
Artikel 7, eerste lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel10g, eerste lid,
Besluit OV
Artikel 32ac lid 3
BGfo

Geen

Artikel 15,
tweede en
derde lid

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

n.v.t.

Artikel 15,
vierde lid

Warenwet artikel 35a
en 35b

Artikel 7a.2, vijfde lid,
Tw
Artikel 6:230fd, eerste
lid en tweede
lid onder b, BW
Artikel 4 EZK Besluit,
art. 7, tweede lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 10g, tweede
lid Besluit OV

Geen

Artikel 16

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Geen

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

64

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Omschrijving
beleidsruimte

Producten

Diensten

Artikel 17

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Geen

Artikel 18

Warenwet artikel.
34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Geen

Artikel 19,
eerste lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Artikel 19,
tweede lid

Warenwet
artikel 34ab en 35 en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Artikel 19,
derde lid

Dit is al mogelijk
o.g.v. de Wet open
overheid (vergt geen
implementatie)

n.v.t

Artikel 20

Warenwet artikelen 35 lid 2, onder c,
35c en 35d en
Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023
Warenwet

n.v.t.

Artikel 21

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

n.v.t.

Artikel 22

Warenwet art. 35
lid 2, onder c, 35c en
35d en Warenwetbesluit toegankelijkheidsvoorschriften
2023

n.v.t.

Artikel 23,
eerste lid

n.v.t.

Artikelen 15.1–15.4
Tw,
Artikelen. 2.2, 3.1,
8a.2 en 8a.3 en
bijlage, onderdelen a,
g en g Whc

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

65

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Omschrijving
beleidsruimte

Producten

Diensten

Artikel 23,
tweede lid

n.v.t.

Artikelen 15.1–15.4
Tw,
Artikelen. 2.2, 3.1,
8a.2 en 8a.3 en
bijlage, onderdelen
a., g en h, Whc

Artikel 24,
eerste lid

Dit geldt al op grond
van art. 2.75
Aanbestedingswet
2012

Idem

Geen

Artikel 24,
tweede lid

Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

AMvB krachtens
artikel 7a.2, vijfde lid,
Tw,
Artikel 6:230fd, derde
lid, BW
Artikel 7, derde lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 10g, derde
lid Besluit OV
Artikel 32ac lid 4
BGfo

Geen

Artikel 25

Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

AMvB krachtens
artikel 7a.2, vijfde lid,
Tw,
Artikel 6:230fd, vierde
lid, BW
Artikel 7, vierde lid,
Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 10g, vierde
lid Besluit OV
32ac lid 3 BGfo

Geen

Artikel 26

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 27

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 28

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

66

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Producten

Diensten

Artikel 29

Warenwet, artikelen 35c. 35d, 35e.

Artikelen 15.1–15.4
Tw
Artikelen 2.2, 3.1,
8a.2 en 8a.3 en
bijlage, onderdelen a,
g en h, Whc

Artikel 30

Warenwet artikelen 35c, 35d, 35e.

Artikel 15.1–15.4 Tw
Artikel 1:79 + 1:80 Wft
Artikelen 2.9, 2.15,
8a.2 en 8a.3 Whc
Artikelen 1:79 en 1:80
Wft

Artikel 31

V.w.b. lid 2 van de
richtlijn: Artikel IX
implementatiewet
Overige leden van
artikel 31 behoeven
naar hun aard geen
implementatie

Artikel IX Implementatiewet

Artikel 32

Lid 1 n.v.t.
Lid 2 wordt niet
benut.

Artikel Y Implementatiewet,
Artikel 190aa
Overgangswet nieuw
burgerlijk wetboek

Artikel 33

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Artikel 34

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Bijlage I,
Afdeling I

Warenwet artikel 35
en Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Bijlage I,
Afdeling II

Warenwet artikel 35
en Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Omschrijving
beleidsruimte

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Ja, zie lid 3
Pm sectoraal

Van de beleidsruimte
in lid 2 wordt gebruik
gemaakt, zie mvt pag.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

67

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Producten

Diensten

Bijlage I,
Afdeling III

N.v.t.

Artikel 6:230fb, eerste
lid, BW
AMvB krachtens
artikel 7a.2, vijfde lid,
onderdeel a, Tw
Artikel 3 Besluit
lucht- en scheepvaart
Artikel 4:22.0a lid 1
Wft en artikel 32ac
lid 1 Besluit
Gedragstoezicht
financiële ondernemingen Wft

Bijlage I,
Afdeling IV

N.v.t.

Artikel 6:230fb, eerste
lid, BW, AMvB
krachtens artikel 7a.2,
vijfde lid, onderdeel a, Tw,
Artikel 3 Besluit
lucht- en scheepvaart
Art. 4:22.0a lid 1 Wft
en art. 32ac lid 1
Besluit Gedragstoezicht financiële
ondernemingen Wft

Bijlage I,
Afdeling V

n.v.t.

Bijlage I,
Afdeling VI

Warenwet artikel 35
en Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 32ac lid 4
Besluit Gedragstoezicht financiële
ondernemingen Wft
Artikel 3, derde lid,
Implementatiebesluit
toegankelijkheidsvoorschriften
elektronische
communicatiediensten
Artikel 10g, Besluit
OV
Artikel 32ac lid 4
Besluit Gedragstoezicht financiële
ondernemingen Wft

Bijlage I,
Afdeling VII

Warenwet artikel 35
en Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 4:22.0a lid 1
Wft en art. 32ac lid 1
Besluit Gedragstoezicht financiële
ondernemingen Wft

Omschrijving
beleidsruimte

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

68

Bepaling van
de richtlijn

Bepaling in de implementatieregeling of
bestaande regeling

Producten

Diensten

Bijlage II

Behoeft naar zijn
aard geen implementatie

Idem

Bijlage III

n.v.t.

n.v.t.

Bijlage IV

Warenwet artikel 35
en Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

n.v.t.

Bijlage V

n.v.t.

Artikel 7a.4
Artikel 6:230fb, eerste
lid, BW
Artikel 49.0c lid 1,
Besluit Gedragstoezicht financiële
ondernemingen Wft

Bijlage VI

Warenwet artikel 35
en Warenwetbesluit
toegankelijkheidsvoorschriften 2023

Artikel 4:22.0a, lid 4
Wft
Artikel 10f, tweede
lid, Besluit OV
Artikel 6, tweede
lid Besluit lucht- en
scheepvaart
Artikel 2, eerste lid,
Implementatiebesluit
toegankelijkheidsvoorschriften
elektronische
communicatiediensten

Omschrijving
beleidsruimte

Toelichting op de
keuze(n) bij de
invulling van de
beleidsruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 380, nr. 3

69