Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3702

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2023
Conform het verzoek van uw vaste commissie voor Economische Zaken
en Klimaat van 17 september 2021 vindt u hierbij mijn tiende zeswekelijkse brief omtrent de stand van zaken van het krachtenveld en het
verloop van de onderhandelingen over het Fit for 55-pakket (Ff55-pakket).
Voor het grootste deel van de voorstellen in Ff55-pakket zijn de onderhandelingen afgesloten. Over enkele voorstellen is een voorlopig akkoord
bereikt tussen de Europese Raad en het Europees Parlement (EP), en is
alleen nog formele goedkeuring nodig. De overige voorstellen bevinden
zich nog in de triloogfase of worden nog in de Raad behandeld, waarbij de
onderhandelingen dus nog niet zijn afgesloten. Voor deze laatste groep
geeft het Zweedse voorzitterschap aan zo veel mogelijk onderdelen af te
willen ronden voor het eind van de voorzitterschapsperiode in juni,
hoewel dat voor een aantal dossiers naar waarschijnlijkheid niet zal
lukken. U vindt in de tabel op de volgende pagina een overzicht van de
huidige onderhandelingsstatus per voorstel.
Omdat de onderhandelingen over het merendeel van het Ff55-pakket nu
zijn afgerond, is dit de laatste reguliere zeswekelijkse brief over de
Ff55-onderhandelingen. Deze brief zal ingaan op de onderdelen die zich
momenteel nog in de triloogfase bevinden of nog in de Raad behandeld
worden. Daarnaast zal de brief ingaan op recente ontwikkelingen rondom
het ETS, de RED en ReFuelEU Aviation. Voor de voorstellen die nog niet
volledig zijn afgerond zult u hierna weer op gebruikelijke wijze worden
geïnformeerd via de reguliere geannoteerde agenda’s en de verslagen van
de desbetreffende Raden. Voor de verdere implementatie van de
verschillende onderdelen in de nationale wet- en regelgeving wordt u via
de gebruikelijke kanalen geïnformeerd. Over de effecten van het
Ff55-pakket op het lastenbeeld en of en hoe dit om aanpassingen vraagt
wordt u geïnformeerd via de normale besluitvormingscyclus, zoals
aangegeven in de brief over de Voorjaarsbesluitvorming klimaat van

kst-22112-3702
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3702

1

26 april jl.1 Daarnaast bent u over het ETD en de CBAM geïnformeerd via
de brief over de stand van zaken van de financieel-economische effecten
van het Ff55-pakket van de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst. Ten slotte gaat deze brief in op moties en toezeggingen
met betrekking tot het Ff55-pakket en enkele overige relevante zaken.
Tabel 1: Status voorstellen Ff55-pakket
Voorstel

Status

ESR (Effort Sharing Regulation)
ETS (Emissions Trading System)
SCF (Social Climate Fund)
LULUCF (Land Use, Land Use Change, and Forestry)
CBAM (Carbon Border Adjusment Mechanism)
CO2-standaarden voor auto’s en bestelwagens

Volledig akkoord in Raad en
EP, wetgeving definitief en
gepubliceerd in
EU-Staatscourant

RED (Renewable Energy Directive)
EED (Energy Efficiency Directive)
FuelEU Maritime
AFIR (Alternative Fuel Infrastructure Regulation)
ReFuelEU Aviation

(Voorlopig) akkoord in Raad
en EP

Decarbonisatiepakket
Methaanverordening
EPBD (Energy Performance of Buildings Directive)

Behandeling in trilogen tussen
Raad, EP, en Commissie

ETD (Energy Tax Directive)

Behandeling in Raad

Milieuraad
ETS
Op 25 april jl. zijn de Europese onderhandelingen over de herziening van
de ETS-richtlijn afgerond. Op 16 mei jl. is de wijzigingsrichtlijn gepubliceerd in het publicatieblad (PbEU 2023, L130). De meeste artikelen uit die
richtlijn moeten uiterlijk 31 december 2023 zijn omgezet in nationale wet
en regelgeving, ten behoeve van een geharmoniseerde Europese
uitvoering vanaf 1 januari 2024. Om deze implementatietermijn te halen,
is het noodzakelijk vast te houden aan zuivere implementatie. Hierin zal
het wetsvoorstel ter implementatie van de richtlijn voorzien. Volgens
planning wordt het wetsvoorstel kort na het zomerreces ingediend bij de
Tweede Kamer.
Energieraad
Decarbonisatiepakket
Tijdens de Energieraad van 28 maart jl. is een algemene orientatie (AO)
bereikt over het waterstof- en aardgasdecarbonisatiepakket.2 Deze
herziening van de EU gasrichtlijn en -verordening richt zich 1) op
waterstofinfrastructuur en -markten; 2) op de toegang tot bestaande
(aard)gasinfrastructuur en markten voor hernieuwbare en koolstofarme
gassen en leveringszekerheid; 3) op netwerkplanning en 4) op de
bescherming van, en participatie door eindgebruikers. De triloogfase zal
begin juni onder het Zweeds voorzitterschap starten. In aanloop hier
naartoe bestudeerd het kabinet momenteel de positie van het EP.

1
2

Kamerstuk 32 813, nr. 1230.
Kamerstuk 21 501-33, nr. 1013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3702

2

Methaanverordening
De triloogfase van de methaanverdordening zal naar verwachting in de
tweede helft van het jaar van start gaan nu het EP haar definitieve positie
heeft bepaald. Het voorstel voor de methaanverordening heeft als doel
methaanuitstoot in de energiesector terug te dringen en is vooralsnog de
enige in zijn soort op EU-niveau. Het EP pleit o.a. voor een bindende
reductiedoelstelling voor methaan in 2030. Deze doelstelling moet
volgens het EP worden vastgesteld in 2025 en worden vergezeld door
nationale bijdragen die worden verankerd in nationale energie- en
klimaatplannen. Bovendien pleit het EP voor aanscherping van de
reparatieverplichtingen, aanscherping van het verbod op affakkelen en
afblazen én opname van een verplichting om mitigatieplannen op te
stellen voor verlaten kolenmijnen en inactieve olie- en gasbronnen. Ik zal
mij blijven inzetten voor proportionele maatregelen voor Nederland, ook
gezien de methaanemissies die de afgelopen jaren al zijn gereduceerd
binnen Nederland.
EPBD
Het Zweeds voorzitterschap start de trilogen begin juni, waarna het
Spaanse voorzitterschap de trilogen zal voortzetten. Naar verwachting
volgt er tegen het einde van dit jaar een akkoord op de richtlijn in de
Energieraad.
Het EP heeft in maart haar definitieve positie bepaald nadat de Raad
25 oktober 2022 al een AO had bereikt.3 Het krachtenveld komt in grote
lijnen overeen met de reeds bekende posities van lidstaten. Een grote
groep lidstaten is kritisch op mogelijke verruiming van het ambitieniveau
tijdens de trilogen. Deze roept het Zweeds voorzitterschap op om zo dicht
mogelijk bij de AO te blijven. Een andere groep lidstaten, waaronder
Nederland, is voorstander van ambitiebehoud in lijn met het oorspronkelijke Commissievoorstel. Deze groep pleit daarbij voor voldoende
flexibiliteit voor lidstaten om zelf invulling te kunnen geven aan de
ambities. Daarbij wordt de stemverklaring aangehaald over de minimale
energieprestatiestandaarden (MEPS) voor bestaande gebouwen die is
ingediend tijdens de Energieraad op 25 oktober 2022. Tot slot benadrukt
een kleine groep lidstaten, waaronder Nederland, het belang van een
snelle voortgang van de onderhandelingen, omdat de EPBD-voorstellen
nauw verband houden met de nadere uitwerking van nationaal klimaaten energiebeleid voor de gebouwde omgeving.
RED
Zoals in mijn brief van 11 april jl. (Kamerstuk 22 112, nr. 3647) is vermeld,
is eind maart 2023 een voorlopig politiek akkoord bereikt in de trilogen
over de herziening van de richtlijn voor hernieuwbare energie (REDIII). Het
compromis moet nog door de Raad en het EP worden goedgekeurd. Op
het moment hebben nog niet alle lidstaten een definitieve positie
ingenomen op het compromis uit de laatste fase van de onderhandelingen. Daarom is nog onzeker of het akkoord kan worden goedgekeurd
door een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten. Hierdoor is de
aanname van het akkoord in de Raad en het EP voorlopig uitgesteld. Het
kabinet pleit voor een snel definitief akkoord, zodat er tijdig gestart kan
worden met de implementatie.

3

Kamerstuk 22 112, nr. 3613.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3702

3

Transportraad
ReFuelEU Aviation
Op dinsdag 25 april jl. is een voorlopig akkoord bereikt tussen het EP en
de Raad over de verordening ReFuelEU Aviation.
Allereerst zijn een aantal hogere bijmengpercentages doorgevoerd in
vergelijking met de algemene oriëntatie, dit geldt voor zowel de algemene
bijmengverplichting als voor het submandaat synthetische luchtvaart
brandstof. Voor 2025 geldt een bijmengpercentage van 2%, 6% in 2030,
20% in 2035, 34% in 2040, 42% in 2045 en 70% in 2050. Het submandaat
start in 2030 met 1,2%, 2% in 2032, 5% in 2035, 8% in 2040, 11% in 2045 en
35% in 2050.
De gestelde bijmengpercentages kunnen voldaan worden met biobrandstoffen, recycled carbon fuels en synthetische luchtvaart brandstof. Vlak
voor het bereiken van de algemene oriëntatie is «low carbon» toegevoegd
aan de begripsbepaling. Tijdens de laatste fase van de triloogonderhandeling is (pure) waterstof ook opgenomen in de begripsbepaling. Het
voorstel sluit voedsel- en voedergewassen uit.
De verordening kent een verplichting voor vliegtuigexploitanten om
ervoor te zorgen dat de jaarlijkse hoeveelheid vliegtuigbrandstof die op
EU-luchthavens wordt getankt, ten minste 90% bedraagt van de jaarlijkse
benodigde vliegtuigbrandstof. Dit om tankpraktijken buiten de EU te
voorkomen. Ruimte om van deze afspraken af te wijken, zijn tijdens de
triloogfase verminderd.
Met de invoering van de bijmengverplichting zal ook de concentratie van
zwavel, aromaten en naftalenen in brandstoffen worden gemonitord en
gerapporteerd. Daarbij moet de Commissie de mogelijkheden bestuderen
van een eigen Europese kerosinestandaard. Hiermee kunnen op termijn
niet-CO2-klimaateffecten (vliegtuigstrepen) en luchtverontreiniging
worden aangepakt.
Daarnaast zal per 2025 een vrijwillig EU-labelsysteem over de milieuprestatie van vliegtuigexploitanten worden ingevoerd. De consument kan dan
door middel van een ecolabel bij het boeken van een vlucht inzicht krijgen
in de bijkomende uitstoot, waardoor het mogelijk is weloverwogen groen
te vliegen.
Zoals eerder vermeld in deze brief is binnen de Raad nog geen definitief
akkoord gegeven op de compromis voor de REDIII. Vanwege de sterke
koppeling van de Refuel verordening aan REDIII wordt gewacht met de
behandeling door Coreper van het akkoord op Refuel. In deze fase blijft
het kabinet benadrukken dat het van groot belang is dat de Europese
bijmengverplichting voor luchtvaart wordt ingevoerd. Daarbij wordt er
gepleit voor een snel definitief akkoord door de Raad en het EP, zodat er
tijdig gestart kan worden met de implementatie.
ECOFIN
Energy Taxation Directive (ETD)
Onder het Zweedse voorzitterschap zijn de onderhandelingen over de
herziening van de Richtlijn energiebelastingen voortgezet. Besluitvorming
over de ETD is niet voorzien tijdens het Zweeds voorzitterschap. Er is ook
geen beleidsdialoog tijdens de ECOFIN van juni voorzien. Lidstaten zijn tot
op heden erg verdeeld over de ETD. Aangezien lidstaten unaniem moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3702

4

instemmen met deze richtlijn, is daarom nog geen akkoord bereikt. Het
ambitieniveau is inmiddels wel verlaagd, de transitieperiodes zijn langer
en de reikwijdte is smaller. Belangrijke openstaande punten zijn de hoogte
van de minimumtarieven en het belasten van de lucht- en zeevaart. Het is
nog niet bekend hoe het Spaanse voorzitterschap verder wil met deze
richtlijn. Nederland heeft aan Spanje aangegeven het belangrijk te vinden
om besprekingen over deze richtlijn te blijven agenderen. Het kabinet blijft
inzetten op het vasthouden aan ambitie bij de uitfasering van vrijstellingen en het verhogen van de minimumtarieven. Daarnaast zal de
samenloop met andere Ff55 dossiers, zoals het ETS, blijven worden
gevolgd.
Relevante moties en toezeggingen
Met de aanstaande afronding van het Ff55-pakket wordt het doel van 55%
broeikasgasreductie op Europees niveau met waarschijnlijkheid gehaald.
Daarmee is ook de motie van het lid Boucke (Kamerstuk 21 501-33,
nr. 911) om in de kopgroep het Ff55-pakket voortvarend op te pakken en te
waarborgen dat alle maatregelen optellen tot ten minste 55% broeikasgasreductie uitgevoerd.
In het notaoverleg IBO & Aanvullend Klimaat van 17 april jl. (Kamerstuk
32 813, nr. 1226) heb ik een toezegging gedaan aan het lid Gündogan om
in deze brief terug te komen op klimaatmaatregelen die mogelijk
overbodig zijn indien de maximale potentie van het EU ETS kan worden
bereikt. Mijn antwoord is als volgt.
Het EU ETS is een belangrijk instrument om de Europese en nationale
klimaatdoelstellingen te behalen. Het stelt een dalend Europees plafond
aan de verkoop van uitstootrechten, zet daarmee een prijs op uitstoot en
zorgt ervoor dat verduurzamen loont. Met de Ff55-herziening en de
introductie van het ETS2 vallen veel meer emissies binnen de reikwijdte
van de richtlijn, naar schatting circa 80% van alle broeikasgasemissies in
de EU en Nederland. De uitzonderingen zijn de broeikasgasemissies van
landbouw en landgebruik, de afvalsector, de binnenvaart en het spoorverkeer, en overige broeikasgassen (niet-CO2) in de industrie, zoals
lachgas, methaan, en F-gassen.
Het IBO Klimaat heeft onderzocht en aanbevolen om het EU ETS nationaal
toe te passen op meer emissies via de zogenaamde opt-in. Zo is het
mogelijk om alle CO2-emissies van fossiele brandstoffen onder het ETS2
te zetten gezet en de emissies van afval- en lachgasinstallaties onder het
ETS1. Zoals aangegeven in de brief over de Voorjaarsbesluitvorming
klimaat van 26 april jl.4, heeft het kabinet ervoor voor gekozen om het
ETS2 zo breed mogelijk in te voeren in 2027, zodat alle fossiele brandstoffen in Nederland zullen vallen onder het nieuwe handelssysteem.
Ondanks de brede toepassing van het EU ETS, blijft het noodzakelijk om
nationaal aanvullend beleid te voeren. Zekerheid op het behalen van de
nationale doelen is nodig in het kader van onze nationale klimaatwet en
daarom blijft nationaal klimaatbeleid noodzakelijk. Uit het basispad van de
IBO en de raming van het PBL in de KEV blijkt immers dat de nationale
klimaatdoelen nog niet worden gehaald. In deze ramingen wordt de
emissiereductie die het EU ETS in Nederland bewerkstelligt reeds
meegenomen. Meer beleid bovenop het EU ETS is dus noodzakelijk om
de nationale doelen te halen. Daarom is in de Voorjaarsnota juist nieuw
nationaal klimaatbeleid aangekondigd, voor alle sectoren. Hierbij is het
belangrijk om een goede beleidsmix te kiezen van normeren, beprijzen,
subsidiëren en faciliteren.

4

Kamerstuk 32 813, nr. 1230.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3702

5

Overige zaken
Samenwerking met Frankrijk op het gebied van kernenergie
Verder heb ik uw Kamer toegezegd om u te informeren over de bilaterale
samenwerking met Frankrijk op het terrein van kernenergie. Op 12 april jl.
heb ik en marge van het Staatsbezoek van President Macron, samen met
mijn Franse collega een gezamenlijke verklaring ondertekend op het
gebied van de Frans-Nederlandse samenwerking op het terrein van
klimaat en energie. Onderdeel van deze verklaring is de versterking van de
bilaterale samenwerking op het terrein van civiele kernenergie. We zijn
overeengekomen om besprekingen voort te zetten over nucleaire
veiligheid en stralingsbescherming, energiediversificatie, nieuwbouw en
lange-termijnexploitatie van kernreactoren, opwerking en hergebruik van
verbruikte splijtstof, afvalbeheer, buitenbedrijfstelling en ontmanteling.
Daarnaast zal de samenwerking gericht zijn op de versterking van
Europese toeleveringsketens op gebied van kernenergie en het behoud
van kennis en expertise en een bekwaam en divers personeelsbestand.
Hiervoor is samenwerking nodig op het gebied van onderzoek en
ontwikkeling, innovatie, met inbegrip van kleine modulaire reactoren en
geavanceerde modulaire reactoren, vaardigheden en diversiteit. Aan het
verdiepen van de bilaterale samenwerking met Frankrijk wil ik vervolg
geven door de inhoudelijke thema’s verder uit te werken in een
Memorandum of Understanding gericht op kernenergie.
Daarnaast is op 16 mei jl. in Parijs, binnen de samenwerking van de
nucleaire alliantie die door Frankrijk wordt geleid, afgesproken om te gaan
werken aan een gezamenlijke Roadmap om een integrale Europese
nucleaire industrie te gaan ontwikkelen gericht op 150 GW aan vermogen
uit kernenergie in de Europese electriciteitsmix in 2050.
Expertsessie vrijwillige koolstofmarkt
Tot slot wil ik van deze brief gebruikmaken om, zoals toegezegd tijdens
het Commissiedebat Systeemtransitie en Klimaatbeleid na 2030
(Kamerstuk 32 813, nr. 1234), in te gaan op de expertsessie met
EU-lidstaten over de vrijwillige koolstofmarkt die Nederland heeft
georganiseerd. Op de vrijwillige koolstofmarkt wordt gehandeld in
koolstofcertificaten, waarbij een certificaat gelijk staat aan een ton
CO2-reductie. De markt is afgelopen jaren enorm gegroeid, vanwege een
toenemende vraag naar koolstofcertificaten, onder meer door groei van
het aantal bedrijven met net-zero doelstellingen. Er komen steeds meer
signalen dat verkopers en kopers van koolstofcertificaten (zoals bedrijven,
maar ook consumenten) duidelijkheid wensen over de juiste manier van
handelen in deze markt. Nederland is voornemens hier samen met
EU-landen een gemeenschappelijke positie op ontwikkelen, in aanvulling
op EU-regelgeving die in de maak is en raakt aan de vrijwillige koolstofmarkt.5 De focus ligt hierin op het in goede banen leiden van de markt en
op het voorkomen van greenwashing. De expertsessie die Nederland
afgelopen april heeft georganiseerd diende hiervoor als een eerste stap.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

5

O.a. Directive on empowering consumers for the green transition, Green Claims Directive,
carbon removal certification framework.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3702

6