Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 676

NAVO

Nr. 343

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 juni 2020
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Defensie over de brief van 5 juni
2020 over de geannoteerde agenda bijeenkomst NAVO-Ministers van
Defensie op 17 en 18 juni 2020 (Kamerstuk 28 676, nr. 342).
De vragen en opmerkingen zijn op 9 juni 2020 aan de Minister van
Defensie voorgelegd. Bij brief van 15 juni 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
A. de Vries
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-28676-343
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda ten behoeve van de videobijeenkomst van NAVO-Ministers van
Defensie op 17 en 18 juni 2020. Zij hebben hierbij nog enkele vragen.
Vraag 1
Kan de Minister een appreciatie geven van de berichten over een
terugtrekking van een deel van de Amerikaanse militairen uit
Duitsland, waarin zij ook ingaat op de redenen van het besluit en
de implicaties voor de NAVO? Een deel hiervan zou terug naar de
VS gaan en een deel naar andere Europese landen zoals Polen.
Wat is grofweg de verdeling? En om wat voor eenheden gaat het?
Antwoord
Alhoewel de berichten bekend zijn, is bij de regering geen formeel besluit
van de Amerikaanse regering bekend over terugtrekking van een deel van
de Amerikaanse militairen uit Duitsland. Het is daarom niet mogelijk een
appreciatie of nadere informatie hierover te geven.
Vraag 2
Kan de Minister andere bondgenoten vragen hoe zij tegen het
besluit aankeken, en de Kamer laten weten hoe het plan valt
binnen het bondgenootschap?
Antwoord
Indien een formeel besluit wordt genomen, is de verwachting dat dit
binnen de NAVO en onder bondgenoten zal worden besproken. Indien
hierover wordt gesproken tijdens de aanstaande NAVO-ministeriële,
wordt dit uiteraard in het verslag opgenomen.
Vraag 3
De Minister schrijft dat er wederom wordt gesproken over de
Russische raketdreiging. Is er al zicht op een reactie van de NAVO
op de Russische plaatsing van SSC-8 raketten?
Vraag 4
De leden van de VVD-fractie vinden het zorgelijk dat de NAVO er
zo lang over doet om op deze Russische schending van de
afspraken uit het inmiddels ter ziele gegane INF-verdrag te
reageren. Deelt de Minister de mening van de leden van de
VVD-fractie?
Antwoord vraag 3 en 4
In juni 2019 en februari 2020 spraken de NAVO-Ministers van Defensie al
eerder over de Russische ontwikkeling en opstelling van het SSC-8
grondgelanceerde kruisvluchtwapen. Dit Russisch handelen heeft geleid
tot de teloorgang van het INF-verdrag.
Op 2 augustus 2019 kondigde SG NAVO na de teloorgang van het
INF-verdrag reeds de focus van de bondgenootschappelijke reactie hierop
aan:
• het geloofwaardig houden van de nucleaire afschrikking;
• realistischere oefeningen;
• nauwere samenwerking op het vlak van inlichtingen;
• lucht- en raketafweer;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

2

•
•

oprecht de dialoog blijven zoeken en bereid zijn tot effectieve
wapenbeheersing;
verdere investeringen in conventionele capaciteiten.

De Ministers spreken deze maand over de veiligheidsimplicaties van het
volledige Russische raketarsenaal. Een gedegen analyse om te komen tot
bijvoorbeeld eventuele aanvullende capaciteiten ten behoeve van de
NAVO, is van groot belang om tot een verantwoorde en proportionele
reactie te komen. SG NAVO stelde in augustus 2019 reeds dat de NAVO
geen gehaaste besluiten zou nemen, en opties zorgvuldig zou wegen.
De Nederlandse inbreng is er onverminderd op gericht dat de NAVOreactie gebalanceerd, proportioneel en defensief dient te zijn, de combinatie van druk met dialoog moet handhaven en niet een destabiliserende
wapenwedloop mag voeden.
Vraag 5
Welke taken brengt het concept for the deterrence and defence
of the Euro-Atlantic area (DDA) met zich mee voor de Nederlandse krijgsmacht, en kan de krijgsmacht daaraan voldoen? Zo
nee, wat en op welke termijn is er nodig om wel aan de beoogde
Nederlandse rol in dit plan te voldoen, zo vragen de leden van de
VVD-fractie?
Antwoord
Het DDA is een militair-strategisch concept dat de samenhang bevordert
tussen de militaire activiteiten over de volle breedte van SACEUR’s
gebiedsverantwoordelijkheid en daarbuiten, met het oog op het bewaren
van de vrede en het uitvoering geven aan de afschrikking door en de
verdediging van NAVO in een 360 graden benadering. Dit in overeenstemming met de door staatshoofden en regeringsleiders genomen
maatregelen ter versterking van de Deterrence and Defence Posture van
de NAVO op hun bijeenkomsten sinds die in Wales in 2014. Nederland
heeft steeds benadrukt dat het DDA als een militair-strategisch concept
geen aanpassing betekent van bestaand beleid of nieuw beleid vormt en
dat is ook zo vastgelegd.
Er is thans dan ook geen sprake van dat het DDA nieuwe taken voor de
Nederlandse krijgsmacht met zich mee brengt. Het is desalniettemin niet
uitgesloten dat het op termijn wel van invloed zal zijn op vereisten die
worden vastgesteld in het kader van het NAVO Defensieplanningsproces,
bij voorbeeld op het vlak van gereedheid en inzetbaarheid. Ook wordt een
bijdrage van Nederland verwacht aan onderliggende beleidsinitiatieven
zoals de adapted NATO Response Force, reinforcement en enablement.
Over deze initiatieven wordt uw Kamer, in geannoteerde agenda’s en
verslagen van ministeriele bijeenkomsten, regelmatig geïnformeerd.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
verslagen van de bijeenkomsten van NAVO-Ministers van Defensie van 12
en 13 februari en 15 april jl. en de geannoteerde agenda van 5 juni jl. De
leden hebben hierover nog enkele vragen.
Vraag 6
Allereerst gaan de leden van de D66-fractie in op de situatie rond
COVID-19. Deze leden beamen de woorden van de secretarisgeneraal van de NAVO, «dat deze gezondheidscrisis geen
veiligheidscrisis mag worden.» Vaak moeten Nederlandse
militairen, maar ook geallieerde militairen stand-by staan voor
hun NAVO-verplichtingen. Tijdens COVID-19 hebben veel landen
hun militairen op andere manieren moeten inzetten. Daarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

3

vragen de leden van de D66-fractie of er vanuit de NAVO zicht is
op de gereedstelling van de NAVO-militairen en of het inderdaad
zo is dat de NAVO-bondgenoten nog volledig kunnen voldoen aan
de drie hoofdtaken van de krijgsmacht. Geldt dit ook voor
Nederland? In welke landen lukt dit niet? Wordt hierop vanuit de
NAVO gereageerd?
Antwoord
Ondanks de gevolgen van de COVID-19-uitbraak ligt de prioriteit van
Defensie onveranderd bij het uitvoeren van alle drie de hoofdtaken van de
krijgsmacht (verdediging van eigen en bondgenootschappelijk grondgebied, handhaven en beschermen van de internationale rechtsorde en
ondersteunen van de nationale overheid bij rechtshandhaving, rampenbestrijding en humanitaire hulp).
In de afgelopen maanden heeft Defensie de civiele autoriteiten met
diverse capaciteiten ondersteund. De omstandigheden maken het
mogelijk dat deze ondersteuning langzaam, gecontroleerd, afgeschaald
kan worden. Defensie kan zich hierdoor weer focussen op eigen processen, zoals de gereedstelling van de eenheden.
In het licht van de COVID-19 uitbraak kan de NAVO nog steeds voldoen
aan haar drie hoofdtaken, te weten: collectieve verdediging, coöperatieve
veiligheid en crisismanagement. Tijdens de bijeenkomst van volgende
week zullen de Ministers van Defensie speciale aandacht geven aan het
verder versterken van de civiele weerbaarheid (resilience) van bondgenoten. De Ministers zullen ook voorstellen bespreken om de COVID-19crisis en mogelijk toekomstige crises beter aan te pakken.
Vraag 7
De leden van de D66-fractie hebben nog enkele concrete vragen
over COVID-19. Wat is de huidige stand van zaken rond COVID-19
en NAVO-missies?
Vraag 8
Wordt er nog NAVO-materieel en personeel ingezet voor het
bestrijden van COVID-19?
Vraag 9
Wordt er hinder ondervonden aangaande NAVO-missies?
Antwoord vraag 7, 8 en 9
In de Kamerbrieven «Actualisering gevolgen COVID-19 op uitzendingen en
inzet in het buitenland» (Kamerstukken 29 521 en 25 295, nr. 404) en
«Gevolgen COVID-19-uitbraak voor Defensie» (Kamerstukken 35 300 X en
25 295, nr. 64) heb ik u geïnformeerd over de gevolgen van COVID-19 voor
missies. Personeel dat niet-essentieel is voor de voortgang, is tijdelijk
teruggetrokken uit lopende missies.
De NAVO draagt onder andere bij aan het bestrijden van COVID-19 door
het coördineren van hulpverzoeken van bondgenoten en partners
enerzijds en het aanbieden daarvan anderzijds binnen het Euro-Atlantic
Disaster Response Coordination Centre (EADRCC). Daarnaast voorziet de
NAVO bijvoorbeeld in luchttransport of assisteert bij de verwerving van
medische goederen.
Vraag 10
Met betrekking tot EU-NAVO samenwerking en desinformatie zijn
de leden van de D66-fractie tevreden over de opvolging die
gegeven is om meer concrete stappen te zetten in de EU-NAVO
samenwerking. De Minister noemt disruptieve technologie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

4

klimaatverandering, militaire mobiliteit en ook gezondheid
(COVID-19) als mogelijke gebieden van samenwerking. De leden
van de D66-fractie vragen of er ook een meerjarenplan komt,
waarin de EU-NAVO samenwerking verder wordt uitgewerkt?
Antwoord
In het kader van EU-NAVO samenwerking zijn in 2016 en 2018 gezamenlijke verklaringen afgelegd door de secretaris-generaal van de NAVO, de
voorzitter van de Europese Commissie en de voorzitter van de Europese
Raad. Hierbij zijn bepaalde beleidsterreinen tot prioriteit benoemd, zoals
oefeningen en cyberveiligheid. Ook zijn daarbij 74 projectvoorstellen
gemaakt, de zogenaamde «common set of proposals». Deze beleidsterreinen en samenwerkingsvoorstellen gelden als het raamwerk voor
EU-NAVO samenwerking. Ieder jaar brengen de EU en de NAVO
gezamenlijk een rapportage uit over de voortgang van deze samenwerking. Er is op dit moment geen EU-NAVO meerjarenplan voorzien. Wel
geldt dat het verder versterken van het partnerschap tussen de NAVO en
de EU door beide organisaties wordt benoemd als een prioriteit.
Vraag 11
Hierbij wordt aangegeven dat de samenwerking aangaande
COVID-19 al vorm krijgt in het gezamenlijk tegengaan van
desinformatie. Welke actoren zitten er voornamelijk achter deze
desinformatie? Zijn dat Rusland en China, of komt desinformatie
ook van minder conventionele partijen?
Antwoord
Desinformatie verspreid door zowel statelijke als niet statelijke actoren
kan een ontwrichtende werking hebben op onze samenleving, veiligheidsarchitectuur en multilaterale samenwerkingsverbanden. Zo kan desinformatie de effectiviteit, stabiliteit en solidariteit van onze multilaterale
samenwerkingsverbanden zoals de NAVO en EU ondermijnen, ook tijdens
COVID-19. Er zijn aanwijzingen voor verspreiding van desinformatie door
statelijke actoren omtrent COVID-19.1 Ook de NAVO heeft recent aanwijzingen voor de verspreiding van desinformatie door statelijke actoren
omtrent COVID-19 waargenomen zoals bijvoorbeeld terug te lezen is in
een factsheet die de NAVO publiceerde. Hierin wordt de door Russische
functionarissen verspreide misleidende berichtgeving over de rol van
NAVO in de bestrijding van COVID-19 op een rij gezet.2 Daarnaast gaf Jens
Stoltenberg, secretaris-generaal van de NAVO, in meerdere publieke
optredens aan dat NAVO ondermijnende propaganda en desinformatie
van Russische en Chinese zijde onderkent.3
Ook de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) analyseerde dat
door staten gefinancierde media het informatiedomein doelbewust
proberen te beïnvloeden ten nadele van de EU en bondgenoten, door op
grote schaal narratieven en propaganda te verspreiden en te versterken
die het vertrouwen in de EU en Europese publieke instellingen pogen te
ondergraven.4
Vraag 12

1

Zie Kamerstuk 30 821, nr. 112
Zie website NAVO: https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_175037.htm
3
Zie bijvoorbeeld: https://www.nato.int/cps/en/natohq/opinions_176197.htm en https://
www.rferl.org/a/nato-s-stoltenberg-blasts-chinese-russian-disinformation-about-coronavirus/
30579874.html
4
Zie voor een samenvatting van het rapport: https://euvsdisinfo.eu/eeas-special-report-updateshort-assessment-of-narratives-and-disinformation-around-the-covid-19-pandemic/
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

5

De krachten worden gebundeld, is dat door de taskforces samen
te laten werken? Zullen deze taskforces het precedent zijn voor
verdere samenwerking tussen de twee diensten?
Antwoord
De taakgroepen van de EU en de NAVO delen informatie met elkaar met
betrekking tot de ontplooide activiteiten in het kader van COVID-19,
bijvoorbeeld over verzoeken tot luchttransport. In zijn algemeenheid geldt
dat samenwerking tussen EU en NAVO taakgroepen rondom een
specifiek, concreet en breed gesteund thema, zoals het verbeteren van
militaire mobiliteit en het mitigeren en beter voorbereid raken op crises
zoals COVID-19, wat Nederland betreft een goede manier vormt om de
EU-NAVO samenwerking verder te brengen. Stappen die op deze thema’s
worden gezet, zoals het delen van informatie tussen beide organisaties,
kunnen een zelfde inzet op andere thema’s waarop wordt samengewerkt
faciliteren.
Vraag 13
Zijn er al resultaten geboekt tegen desinformatiecampagnes?
Antwoord
COVID-19 lijkt als specifiek thema binnen desinformatiecampagnes af te
nemen. De focus van desinformatiecampagnes lijkt zich naast COVID-19
weer steeds meer te richten op de bekende onderwerpen van voor de
uitbraak van het virus, aldus EDEO.5
Bij het adresseren van desinformatiecampagnes is tijdige en juiste
signalering en duiding van belang. Om deze reden vindt informatieuitwisseling plaats tussen de NAVO en bondgenoten.
Daarnaast adresseert de NAVO desinformatie door in bepaalde gevallen
misleidende narratieven en onjuiste berichten over haar optreden actief te
ontkrachten.6 Wanneer de desinformatie specifiek gericht is op een NAVO
bondgenoot, hebben de bondgenoten ook zelf een verantwoordelijkheid
in het adresseren van desinformatie.
Tot slot is strategische communicatie essentieel om de impact van
desinformatie te verkleinen. NAVO zet daarom in op proactieve, heldere
en feitelijke strategische communicatie, om zo bij te dragen aan een beter
begrip en positieve beeldvorming over de rol van de NAVO in de bestrijding van COVID-19.
Vanwege de expertise van beide organisaties, is samenwerking met de EU
op dit thema van blijvend belang.
Vraag 14
Met betrekking tot het Trust Fund vragen de leden van de
D66-fractie of de EU en NAVO ook zullen samenwerken om
toekomstige pandemieën te bestrijden? Ook willen deze leden
benadrukken dat het inderdaad goed zou zijn als Nederland
duidelijk aandringt dat onvoldoende coördinatie tussen EU en
NAVO initiatieven onnodige kosten en dubbel werk zou kunnen
opleveren. Daarbij merken dezelfde leden op dat de NAVO

5

Zie https://euvsdisinfo.eu/eeas-special-report-update-short-assessment-of-narratives-anddisinformation-around-the-covid19-pandemic-updated-23-april-18-may/ en
https://euvsdisinfo.eu/back-to-basics-ukraine-revisionism-and-russophobia/
?highlight=back%20to%20basics
6
Zie bijvoorbeeld de webpagina «NATO-Russia: Setting the record straight», https://
www.nato.int/cps/en/natohq/115204.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

6

wellicht lessen kan leren van de manier waarop Finland zich als
land heeft voorbereid op pandemieën en crises.
Antwoord
Het Pandemic Response Trust Fund, waarover de Ministers zullen spreken,
is erop gericht om de NAVO voor te bereiden op toekomstige pandemieën, door medische voorraden voor de bestrijding van een uitbraak aan
te leggen. Het is voor Nederland een belangrijk punt dat uitwerking
complementair moet zijn aan de ontwikkelingen binnen de EU, in het
bijzonder aan wat nu reeds onder het Europees civiele beschermingsmechanisme, rescEU, wordt ontwikkeld. Op aandringen van Nederland en
andere bondgenoten wordt zoveel mogelijk complementariteit met de EU
nagestreefd.
Vraag 15
Inzake de Resolute Support missie zijn de leden van de
D66-fractie tevreden over het feit dat de Minister heeft gepleit
voor een inclusief intra-Afghaans vredesproces. Het lijkt erop, als
het vredesakkoord houdt, dat dit inderdaad uit gaat komen. De
Minister van Buitenlandse Zaken heeft aangegeven dat Nederland
zal vertrekken uit Afghanistan aan de hand van het principe
«samen er in samen er uit». Heeft de Minister van Defensie
plannen klaar liggen voor het moment dat «samen er uit»
aanbreekt – en Nederlandse militairen voorspoedig en vlot
huiswaarts kunnen keren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Zoals gemeld in de voortgangsrapportage over de Nederlandse inzet in
Afghanistan die uw Kamer op 20 mei 2020 toeging (Kamerstukken 29 521
en 27 925, nr. 407, spreekt de NAVO in het kader van prudent planning
over de manier waarop een eventuele terugtrekking zou kunnen
gebeuren. Dit geldt voor de gehele militaire aanwezigheid en omvat dus
ook de Nederlandse militairen in de missie. Daarbij wordt in acht
genomen dat (volledige) redeployment tijd kost en beslag legt op
schaarse logistieke capaciteiten. Eveneens wordt in acht genomen dat
bondgenoten van elkaar afhankelijk zijn voor de uitvoering van hun
operaties. Zo is Nederland afhankelijk van Amerikaanse enablers en van
de samenwerking met Duitsland, dat framework nation is van TAAC-N.
Nederland onderhoudt daarom nauw contact met Duitsland en andere
bondgenoten.
Nederland blijft in NAVO-verband aandringen op conditions-based
besluitvorming over de missie, waarbij wordt benadrukt dat naast de
afspraken over contraterrorisme ook voortgang op het politieke proces
een belangrijke overweging moet zijn.
Uit de geannoteerde agenda van 5 juni 2020 blijkt dat Nederland een
actieve bijdrage zal blijven leveren aan de gesprekken met Rusland. De
leden van de D66-fractie onderschrijven de opstelling van de regering
hierbij.
Vraag 16
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat de NAVO zichzelf
een duidelijkere toekomst geeft door in te zetten op nieuwe
veiligheidsstrategieën voor de korte en lange termijn. Dezelfde
leden vragen zich af wat de concrete bijdrage van de Nederlandse
krijgsmacht wordt bij het deterrence and defence (DDA)-concept?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

7

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 5, brengt het DDA op zich
geen nieuwe taken voor de Nederlandse krijgsmacht met zich mee. Het is
desalniettemin niet uitgesloten dat er bijvoorbeeld aanvullende eisen aan
gereedheid volgen uit de implementatie.
De leden van de GroenLinks-fractie danken de Minister voor het
toezenden van de geannoteerde agenda. Zij hebben naar aanleiding van
deze agenda enkele vragen.
Vraag 17
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat bij de NAVO
ministeriële een definitief concept van het initial concept for the
deterrence and defence of the Euro-Atlantic area zal voorliggen.
Deze leden vragen of dit betekent dat de Ministers zal worden
gevraagd hier formeel mee in te stemmen.
Antwoord
De Ministers spreken over het final concept for the deterrence and
defence of the Euro-Atlantic area (DDA). Technisch gezien zal de Ministers
worden gevraagd in te stemmen met het politiek/militair advies over dit
concept. De vervolgstap zal de implementatie van het concept zijn,
waarbij rekening wordt gehouden met dit politiek/militair advies.
Nederland benadrukt dat het DDA als militair-strategisch concept geen
aanpassing betekent van bestaand beleid of nieuw beleid vormt.
Vraag 18
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister nader toe
te lichten wat zij bedoelt met de zinsnede dat «Nederland
benadrukt dat de DDA als militair-strategisch concept geen
aanpassing betekent van bestaand beleid of nieuw beleid vormt.»
Deze leden vragen waarom het DDA bij de Ministers voorligt,
indien het geen aanpassing van bestaand beleid of nieuw beleid
vormt. Is het gebruikelijk dat de NAVO ministeriële wordt gevuld
met het bespreken van stukken die eigenlijk nergens over gaan?
Antwoord
Het DDA is een belangrijk strategisch-militair concept, waarmee diverse
initiatieven ter versterking van de Deterrence and Defence Posture van de
NAVO aan elkaar worden verbonden. Het draagt daarmee bij aan de
coherentie van NAVO-beleid, om effectief invulling te geven aan militaire
activiteiten om conflict en oorlog te voorkomen en is daarmee een
relevant stuk om te bespreken door de Ministers.
Vraag 19
De leden van de GroenLinks-fractie vragen een nadere toelichting
van hoe het DDA de samenhang in de militaire implementatie van
de door staatshoofden en regeringsleiders genomen maatregelen
op hun bijeenkomsten sinds die in Wales in 2014 moet gaan
bevorderen. Welke afspraken staan hierover in het DDA? Betreft
dit ook afspraken over middelen en bestedingen? Zo ja, welke?
Antwoord
Het DDA bevordert samenhang door diverse beleidsinitiatieven te
verbinden, zoals de adapted NATO Response Force, reinforcement en
enablement. Dit bevordert coherentie van deze NAVO-initiatieven. Het
DDA is een overkoepelend militair-strategisch concept en spreekt niet over
zaken als capaciteitendoelstellingen. Het is niet uitgesloten dat het op
termijn wel van invloed zal zijn op de formulering van bepaalde vereisten
die worden vastgesteld in het kader van het NAVO Defensieplanningsproces, bij voorbeeld op het vlak van gereedheid en inzetbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

8

Vraag 20
De leden van de GroenLinks-fractie zijn positief over het feit dat
Nederland zich in de discussie over het Russische raketarsenaal
wil inspannen voor een gebalanceerde, proportionele en vooral
defensieve reactie vanuit de NAVO. Evenwel vragen deze leden of
de Minister voornemens is om haar Amerikaanse ambtsgenoot bij
de bespreking van dit onderwerp te wijzen op het belang van
multilaterale afspraken voor het beheersen van het kernwapengevaar, en de contraproductieve rol van de regering-Trump in
dezen.
Antwoord
Ik zal tijdens de bespreking van de veiligheidsimplicaties van het
Russische raketarsenaal ook het belang onderstrepen van wapenbeheersing en van de combinatie van druk met dialoog voor de bondgenootschappelijke veiligheid. Hierbij zal ik ook richting de VS wederom het
belang van de verlenging van het New Startverdrag door Rusland en de
VS benoemen.
Vraag 21
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister tijdens
het bespreken van het Russische raketarsenaal ook bereid is het
gesprek breder te trekken naar de globale ontwikkeling van
nieuwe aflevermethoden voor kernwapens. Naast de Russische
SSC-8 werken zowel de Rusland als China en de VS immers aan
hypersone raketten. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of
de Minister bereid is ervoor te pleiten dat de NAVO het initiatief
neemt om met alle grootmachten tot beperkende afspraken te
komen over de ontwikkeling, de stationering en de inzet van
nieuwe aflevermethoden van kernwapens.
Antwoord
Nederland zet zich in voor de beperking van de impact van hypersone
raketsystemen. Zo steunde Nederland het Missile Dialogue Initiative (de
Minister van Buitenlandse Zaken sprak als key note spreker bij de
Capturing Arms Control conferentie waaruit het MDI is voortgekomen).
Deze dialoog heeft tot doel om de internationale discussie te voeren over
rakettechnologie en de impact hiervan op de veiligheidssituatie. Ook zet
Nederland zich in voor het betrekken van hypersone systemen binnen
bestaande wapenbeheersingsafspraken waaronder New Start.
De implicaties van hypersone raketsystemen en andere ontwikkelingen op
het vlak van rakettechnologie worden ook meegenomen in de discussies
binnen de NAVO. Indien politieke of juridisch-bindende afspraken over
deze technologie kunnen bijdragen aan veiligheid en stabiliteit, zal
Nederland zich daar zeker voor inzetten. Het is evenwel te vroeg om daar
tijdens de aanstaande ministeriële bijeenkomst al specifiek op in te gaan;
nadere analyses en gesprekken hierover vinden de komende tijd plaats
binnen de NAVO.
Vraag 22
Met betrekking tot missies en operaties vragen de leden van de
GroenLinks-fractie op welke termijn de Minister verwacht dat de
plannen voor een mogelijke uitbreiding van de NMI, op basis van
de actuele situatie op de grond, gereed zal zijn en ter besluitvorming voor zal liggen. Deze leden vragen of de Minister in
grote lijnen kan schetsen wat de relevante ontwikkelingen op de
grond zijn, en wat de verwachtingen zijn voor de nabije
toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

9

Antwoord
De termijn waarop een mogelijke uitbreiding van NMI aan de orde komt is
nog onduidelijk. De discussies hierover vinden plaats in een complexe
context.
Zoals aan de orde komt in de Voortgangsrapportage Nederlandse bijdrage
aan de anti-ISIS coalitie en brede veiligheidsinzet Irak in 2020 en 20217
werd kort na de uitschakeling van de Iraanse Generaal-Majoor Qassam
Suleimani door de VS op Iraaks grondgebied in het Iraakse parlement een
motie aangenomen waarin de Iraakse regering wordt gevraagd «buitenlandse troepen» te gelasten het land te verlaten. Dit betreft geen beleidsdoelstelling van de Iraakse regering, maar een niet-bindende motie van
het parlement.
Het verzoek om militaire steun van Irak per brief aan de VNVR op 25 juni
2014 geldt dan ook nog steeds. Dit verzoek is meermaals mondeling
herbevestigd door de Iraakse autoriteiten, ook na aanname van de
hierboven genoemde parlementaire motie. Ook het Iraakse verzoek om
steun aan de NAVO is op 12 februari 2020 per brief aan SecretarisGeneraal van de NAVO Stoltenberg herbevestigd. In deze brief wordt een
uitbreiding van activiteiten van de NAVO verwelkomd.
De nieuwe Iraakse regering zal zich de komende periode in goed overleg
met de anti-ISIS coalitie en de NAVO moeten buigen over de modaliteiten
van de gewenste steun van de anti-ISIS coalitie en de NAVO. Naar
verwachting zal hier ook tijdens de in april jl. door de VS aangekondigde
Strategische Dialoog met Irak over worden doorgesproken. In deze
bilaterale dialoog, die in juni aanvangt en waarschijnlijk uit een nader te
definiëren reeks gesprekken gaat bestaan, zal ook worden gesproken over
de aanwezigheid van VS-troepen in Irak. Dat de steun van de internationale gemeenschap nodig en gewenst blijft in de strijd tegen ISIS
onderstreepte de nieuwe Iraakse Minister-President Kadhimi tijdens een
virtuele bijeenkomst van de Ministers van Buitenlandse Zaken van de
anti-ISIS coalitie (d.d. 4 juni jl.).
Tijdens de werksessie over afschrikking en verdediging zal aan de
Ministers van Defensie gevraagd worden om opnieuw opdracht te geven
opties uit te werken voor een uitbreiding van NMI, complementair aan of
in plaats van delen van de inzet van de anti-ISIS coalitie. Daarbij zal –
indien mogelijk – worden aangegeven hoe lang dit proces in beslag
neemt, en wanneer bondgenoten besluitvorming op dit punt kunnen
verwachten. U zult hierover in het verslag van deze ministeriële nader
over worden geïnformeerd.
Vraag 23
Inzake het NATO Support and Procurement Agency (NSPA) zijn
de leden van de GroenLinks-fractie positief over het initiatief om
een revolverend fonds in te stellen dat het NSPA in staat stelt om
snelle verwerving en distributie van medische goederen te
realiseren. Wel vragen deze leden of de NAVO hiervoor het meest
aangewezen gremium is, en of het bijvoorbeeld niet meer voor de
hand ligt om dit op Europees niveau te regelen, gelet op de
geografische implicaties van verwerving en distributie.
Antwoord
Het NATO Support and Procurement Agency (NSPA) is als professionele
verwervingsorganisatie met een goede staat van dienst reeds een
belangrijke speler om materieel aan te kopen voor NAVO-bondgenoten en
7

Kamerstuk 27 925, nr. 722

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

10

partners. Het fonds, een belangrijk signaal van bondgenootschappelijke
solidariteit, versnelt de huidige procedures. Coördinatie met EU-initiatieven blijft nodig, en Nederland benadrukt consequent het belang
hiervan. Nederland verwelkomt dan ook dat de EU Hoge Vertegenwoordiger en de Ministers van Australië, Finland en Zweden bij deze sessie
aanwezig zijn.
Vraag 24
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe zal worden beslist
over de verdeling van middelen in het geval de vraag bij bondgenoten groter is dan het aanbod.
Antwoord
In het geval dat de vraag groter is dan het aanbod stelt de nog aan te
wijzen Validatie Autoriteit (VA) prioriteiten op basis van criteria die zullen
worden bepaald door de Revolving Fund Board (RFB) en mede op basis
van een advies van de fondsmanager. Alle landen die een financiële
bijdrage leveren aan dit fonds zijn lid van de RFB.
Vraag 25
De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts hoe het
revolverend fonds zich verhoudt tot het voorgestelde trust fund.
Antwoord
Het Revolving Fund voor het NATO Support and Procurement Agency
(NSPA) stelt NSPA in staat tot snelle verwerving en distributie van
medische artikelen en apparatuur. Omdat NSPA inkoopt op basis van
concrete verzoeken van bondgenoten en partners, gelden bijdragen aan
het fonds als een lening.
Het Pandemic Response Trust Fund, waarover de Ministers zullen spreken,
is er primair op gericht om de NAVO voor te bereiden op een eventuele
tweede golf van de COVID-19-uitbraak, door medische voorraden voor de
bestrijding van een uitbraak aan te leggen. Het gaat daarbij om NAVO-goederen, terwijl NSPA inkoopt op basis van concrete verzoeken van
bondgenoten en partners. Voor het Pandemic Response Trust Fund
worden vrijwillige donaties van medische goederen en/of financiële
bijdragen voor de gezamenlijke aanschaf van medische goederen door de
NAVO, en voor de opslag en het transport daarvan, gevraagd.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de geannoteerde agenda van de NAVO ministeriële Defensieraad. Aan
de hand van de opgegeven agendapunten heeft de SP-fractie de volgende
vragen en opmerkingen.
Vraag 26
Met betrekking tot de Nucleaire Planning Group hebben de leden
van de SP-fractie en de fracties van de PvdA en GroenLinks
Kamervragen gesteld over de discussie in Duitsland over de
Amerikaanse kernwapentaken8. Belangrijke woordvoerders van
de Duitse regeringspartij SPD hebben gesteld dat deze taak
beëindigd moet worden. Omdat de taak ook door Nederland (en
België, Italië en Turkije) wordt uitgevoerd, heeft deze discussie
een brede en diepe betekenis. Snelle beantwoording van deze
vragen is dan ook gepast voor een verdere discussie in het
Nederlandse parlement. Maar in afwachting daarvan vragen de
leden van de SP-fractie of de Minister bereid is het streven naar

8

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3255

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

11

verwijdering van Amerikaanse kernwapens uit Europa te
steunen? Zo nee, hoe ziet de Minister de Duitse discussie?
Antwoord
Nederland streeft niet naar de eenzijdige verwijdering van Amerikaanse
kernwapens van het Europese deel van het NAVO-verdragsgebied. Ook de
Nederlandse bijdrage aan de nucleaire taak van de NAVO is een voorbeeld
van hoe Nederland sinds jaar en dag dagelijks bijdraagt aan het handhaven van de collectieve veiligheid van de NAVO en dus ook die van
Nederland; het garanderen van onze veiligheid is niet gratis, en Nederland
is bereid daar een relevante bijdrage aan te blijven geven. Hierdoor wordt
de cohesie binnen de NAVO vergroot, doen we aan feitelijke lastenverdeling, wordt de geloofwaardigheid van de NAVO-defensie versterkt en
uiteindelijk, als ultieme doel, wordt onze vrede en veiligheid gegarandeerd. Dankzij deze taak – een bondgenootschappelijke verplichting die
Nederland al meer dan 55 jaar op zich neemt – kan Nederland juist
krachtiger en effectiever optreden op het gebied van wapenbeheersing.
Tegelijkertijd zal zoals gesteld in de Tussenrapportage Geïntegreerde
Buitenland- en Veiligheidsstrategie9 het kabinet samen met NAVO-bondgenoten eventuele kansen identificeren voor het verwijderen van
Russische en Amerikaanse sub-strategische kernwapens uit Europa. Om
daadwerkelijk bij te dragen zullen ontwapeningsstappen volledig,
wederzijds, verifieerbaar en onomkeerbaar moeten zijn.
Vraag 27
Die discussie werd door de SP-fractie samen met de fracties
GroenLinks en PvdA ook vormgegeven in een motie, d.d.
5 december 201910, waarin de Minister gevraagd is «steun te
vergaren voor een plan voor ontwapening met als inzet dat
Europese landen Amerikaanse kernwapens terug naar de
Verenigde Staten sturen, en Rusland tegelijkertijd ook overgaat
tot kernontwapening». Hoewel deze motie nog niet ter stemming
is gebracht mag een ruime steun in Europa voor dit streven
worden verwacht. Op welke manier zal de Minister deze stemmen
in de NAVO ministeriële raad laten weerklinken? Kunt zij dat
toelichten?
Antwoord
Zoals gesteld tijdens het Algemeen Overleg over Nucleaire Ontwapening
en Non-Proliferatie op 29 januari jl.11 steunt het kabinet weliswaar het
doel van het verwijderen van alle sub-strategische kernwapens uit Europa,
maar ontraadt het de procedure die bovengenoemde motie voorstelt –
namelijk het vormen van subgroepen binnen de NAVO of structuren
buiten het bondgenootschap. Het New START wapenbeheersingsverdrag
met zijn effectieve verificatiemechanisme vormt een meer aangewezen
vehikel voor stappen wat betreft Russische en Amerikaanse sub-strategische kernwapens; Nederland zet zich daarom in voor het verlengen van
dit verdrag om onderhandelingen over ambitieuzere vervolgstappen
mogelijk te maken. Ik zal dit opnieuw opbrengen tijdens de ministeriële
bijeenkomst.
Vraag 28
Vorige week berichtten de Amerikaanse en Duitse pers dat de
Amerikaanse regering een vierde van haar in Duitsland gelegerde
militairen terug zal trekken. Er zouden maximaal nog 25.000
9

Kamerstuk 33 694, nr. 57.
Kamerstuk 28 676, nr. 329
11
Kamerstuk 33 783, nr. 41.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

12

Amerikaanse troepen in Duitsland moeten zijn, inclusief piekmomenten, volgens dit plan. De leden van de SP-fractie vragen of de
Minister dit bericht kan bevestigen? Kan zij aangeven om welke
troepen het daarbij gaat, omdat ook een wezenlijk deel voornamelijk of uitsluitend bedoeld is voor functies bij operaties in het
Midden-Oosten (Irak, Afghanistan)? Klopt het dat dit plan met
ingang van september wordt ingevoerd? Wat is het oordeel van
de Minister over dit plan? Deelt zij de opvatting dat hiervan een
ontspannende invloed zou kunnen uitgaan voor de betrekkingen
van staten in Europa? Zo nee, waarom niet? Heeft deze beslissing
ook gevolgen voor Nederland? Zo ja, welke? Betekent dit dat
Duitsland deze troepen moet aanvullen, of zijn ze niet meer
nodig? Op welke wijze past dit besluit in het concept for the
deterrence and defence of the Euro-Atlantic area? Zo vragen de
leden van de SP-fractie.
Antwoord
Nee, de regering kan de berichten in de Amerikaanse en Duitse pers niet
bevestigen. Bij de regering is geen formeel besluit over terugtrekking van
een deel van de Amerikaanse militairen uit Duitsland bekend. In algemene
zin kan worden gesteld dat de aanwezige Amerikaanse troepen in
Duitsland een significante bijdrage leveren aan de posture van het
bondgenootschap. De afgelopen jaren oefenen de Amerikaanse strijdkrachten overigens, ook met eenheden vanuit de VS, weer vaker in
Europa. Dit is onderdeel van het European Deterrence Initiative. Het doel
van dit initiatief is om de gereedheid van Amerikaanse troepen,
NAVO-bondgenoten en partners te versterken met het oog op een snellere
reactie in geval van agressie door een potentiële tegenstander in Europa.
Vraag 29
Met belangstelling zien de leden van de SP-fractie de ontwikkelingen in Afghanistan. Deze leden vragen waarom is besloten
vijftien Nederlandse militairen terug te trekken? Welke taken
hebben deze vijftien? Beschikt de Minister over plannen om meer
Nederlandse militairen terug te trekken. Hoe ziet haar «prudent
planning» eruit?
Antwoord
Op 29 februari 2020 bereikten de VS en de Taliban na ruim een jaar directe
besprekingen, en na een succesvolle week van vermindering van geweld,
een akkoord over een conditionele troepenterugtrekking van Amerikaanse
en buitenlandse troepen. Parallel aan de onderhandelingen tussen VS en
Taliban zijn de VS en de Afghaanse regering een op bovenstaand akkoord
gebaseerde gemeenschappelijke verklaring overeengekomen, waarin
onder andere een conditionele troepenterugtrekking is benoemd en de VS
blijvende steun aan de Afghaanse veiligheidssector uitsprak. In het
VS-Taliban akkoord staan afspraken over een conditionele Amerikaanse
troepenreductie van 13.000 naar 8.600 binnen 135 dagen na ondertekening van het akkoord. De NAVO-inzet wordt volgens het akkoord
proportioneel teruggebracht. De reductie van het troepenaantal van de
NAVO-missie Resolute Support als gevolg van het VS-Taliban akkoord
resulteert in een vermindering van de Nederlandse bijdrage met ongeveer
15 militairen. Dit zijn zowel conventionele eenheden als Special Operations Forces. De reductie vindt zo veel mogelijk plaats tijdens reguliere
rotatiemomenten en moet medio juli zijn voltooid.
Een verdere troepenvermindering is aan voorwaarden gebonden en van
volledige terugtrekking is daarom nu nog geen sprake. Wel spreekt de
NAVO in het kader van prudent planning over de manier waarop een
eventuele terugtrekking zou kunnen gebeuren. Nederland trekt hierin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

13

nauw op met Duitsland, dat framework nation is van Train, Advise and
Assist Command – North (TAAC-N).
Vraag 30
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze uitbreiding van
het mandaat van de NAVO-operatie zich verhoudt tot de beleidsdoelstelling van de regering van Irak om tot terugtrekking te
komen van Amerikaanse en andere buitenlandse militairen uit het
land? Wat is de reden dat in deze agenda niet over dit politieke
streven van Irak wordt bericht?
Antwoord
Zie hiervoor het antwoord op vraag 22.
Vraag 31
De SP-fractie vraagt een evaluatie van de NAVO over de gevolgen
van COVID-19 voor de troepen van de NAVO, de gebleken
problemen met paraatheid en een evaluatie wat er anders moet.
Deze leden zijn blij met de belangstelling voor dit soort taken,
maar missen feiten, cijfers en argumenten om goed te kunnen
beoordelen wat goed is gegaan, waar tekortkomingen waren en
wat de taak van de NAVO is, behalve de nadrukkelijke noodorganisatie als de civiele maatschappij een tekort aan middelen en
mogelijkheden heeft. Zolang een dergelijke discussie niet is
geweest is het moeilijk te beoordelen wat de NAVO of wat
Nederland moet doen en waarop voor te bereiden.
Antwoord
De NAVO evalueert thans de gevolgen van de COVID-19-uitbraak en wil dit
najaar en begin 2021 op basis van lessons learned concrete voorstellen
bespreken voor het versterken van een aantal vitale sectoren. Nederland
ondersteunt het voorstel om op basis van lessons learned na te gaan of,
en op welke wijze, de NAVO-instrumenten ter ondersteuning van
bondgenoten bij de opbouw van hun nationale civiele weerbaarheid,
bijgesteld kunnen worden.
Ook binnen Defensie is een lessons learned traject opgestart om te leren
van de COVID-19-uitbraak en dit te verwerken in huidige en toekomstige
visies en plannen.
Vraag 32
De leden van de SP-fractie vragen of de NAVO plannen heeft,
bijvoorbeeld voor 1,5 meter operaties? Zo nee, waarom niet en
verhoudt zich dat tot de aanbevelingen tot de civiele maatschappij?
Antwoord
De NAVO heeft geen plannen voor 1,5 meter operaties. Zoals uw Kamer
gemeld is (Kamerstukken 29 521 en 25 295, nr. 404 d.d. 24 maart 2020)
neemt het Ministerie van Defensie passende maatregelen voor het
uitgezonden personeel, op instructie van het Coördinatiecentrum
Expertise Arbeidsomstandigheden en Gezondheid (CEAG). Daarnaast kan
zowel het gastland, de missieleiding of de zogenaamde lead nation
aanvullende maatregelen nemen. Indien dat het geval is worden deze
door de Nederlandse militairen opgevolgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 676, nr. 343

14