Lessen van de tsunami
Verantwoording over, controle van en
transparantie in Nederlandse hulp

Lessen van tsunami.
Verantwoording over, controle
van en transparantie in
Nederlandse hulp

Task Force on the Accountability for and
Audit of Disaster-related Aid

16 december 2008
Algemene Rekenkamer
Lange Voorhout 8, Postbus 20015, 2500 EA Den Haag

Dit document is auteursrechtelijk beschermd en bevat informatie die eigendom is van de Algemene
Rekenkamer. Het document mag uitsluitend voor intern gebruik worden verveelvoudigd. Niets uit dit
document mag worden verveelvoudigd of openbaar worden gemaakt aan derden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Algemene Rekenkamer.

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

Inhoud

Samenvatting

1

1

Voorwoord

3

1.1

Inleiding: het tsunami-initiatief van INTOSAI

3

1.2

Geleerde lessen met betrekking tot transparantie en verantwoording rond
rampgerelateerde hulp

4

1.2.1

Hulpstromen in verband met de tsunami

6

1.2.2

Controles, evaluaties en rapporten

7

1.2.3

Pilotonderzoek GIS & Audit

7

2

Tsunamigerelateerde hulp: aard, verantwoording, controle en
transparantie

8

2.1

Betrokken stakeholders

8

2.2

Rijksoverheid

9

2.2.1

Omvang van de hulp

9

2.2.2

Hulpkanalen

10

2.2.3

Verantwoording en controle

13

2.3

Lagere overheden en andere overheidslichamen

13

2.3.1

Omvang van de hulp en hulpkanalen

13

2.3.2

Verantwoording en controle

14

2.4

Hulporganisaties

15

2.4.1

Omvang van de hulp

15

2.4.2

Hulpkanalen

16

2.4.3

Voorschriften inzake verantwoording en controle

17

2.4.4

Transparantie van doel, type en geografische bestemming

22

2.4.5

Bevindingen met betrekking tot de controle door hulporganisaties

24

Bijlage I Voorbeeld van doorgifte van tsunamihulp via een
internationale koepelorganisatie

26

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

Samenvatting

De Algemene Rekenkamer heeft als lid en voorzitter van de Task Force on
the Accountability for and Audit of Disaster-related Aid onderzoek gedaan
naar de transparantie van en verantwoording over tsunamigerelateerde
hulpstromen van relevante stakeholders binnen de Nederlandse humanitaire hulpverlening. Ze heeft daartoe openbare verantwoordingsinformatie
uit de periode 2004-2006 bestudeerd en gesproken met deskundigen op
het terrein van humanitaire hulpverlening. Bij dit onderzoek werd ze
bijgestaan door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, het Nederlandse
kantoor van PricewaterhouseCoopers (PwC) en het Ministerie van
Buitenlandse Zaken van Oostenrijk. Ze is alle betrokkenen zeer erkentelijk voor de ondersteuning.

Omvang van de tsunamigerelateerde hulp in Nederland
De Nederlandse overheid (in de persoon van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking) heeft € 300 miljoen beschikbaar gesteld voor noodhulp aan en herstel en wederopbouw van de gebieden die door de
tsunami getroffen zijn. Van dit bedrag was € 31 miljoen gereserveerd
voor noodhulp, € 200 miljoen voor herstel en wederopbouw en
€ 69 miljoen voor schuldverlichting.

Ook gemeenten en provincies hebben middelen vrijgemaakt ten behoeve
van de door de tsunami getroffen landen. De Algemene Rekenkamer kon
beschikken over verantwoordingsinformatie van twee gemeenten en vijf
provincies 1; daaruit bleek dat € 5 miljoen beschikbaar was gesteld voor
de landen in kwestie.

De grote hulporganisaties in Nederland hebben zich verenigd in een
samenwerkingsverband, Samenwerkende Hulporganisaties (SHO), om bij
humanitaire crises zoals de tsunami in de Indische Oceaan gezamenlijk
fondsen te werven. De SHO heeft in 2004 en 2005 ongeveer
€ 205 miljoen voor de door de tsunami getroffen landen ingezameld. Van
dit bedrag was € 200 miljoen afkomstig van particulieren, het bedrijfsleven, loterijen, gemeenten en provincies. Door de rijksoverheid werd een
bedrag van € 5 miljoen aan de SHO gedoneerd.

1

Nederland telt twaalf provincies en ruim vierhonderd gemeenten.

1

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

2

Bevindingen met betrekking tot de verantwoording over en controle van
tsunamigerelateerde hulpstromen
Uit het onderzoek is gebleken dat de Nederlandse overheid en de grotere
organisaties voor humanitaire hulp hebben voldaan aan de verantwoordingsvoorschriften zoals die in wet- en regelgeving, door financierders en
accreditatie-instellingen en op basis van zelfregulering vastgelegd zijn.
Verder bleken de grotere hulporganisaties zelfs meer informatie verstrekt
te hebben dan volgens de geldende verantwoordingsregels vereist was.
Toch was de Algemene Rekenkamer niet in staat om de hulpstromen van
oorsprong tot bestemming te volgen, vanwege te weinig informatie en
voor vergelijking geschikte gegevens.
De conclusie was derhalve dat de verantwoordingsvoorschriften die in
Nederland gelden voor middelen die voor humanitaire hulp bestemd zijn
niet zorgen voor een transparante audit trail. Ook bleek het onmogelijk
een sectorbreed overzicht op te stellen van de in Nederland gedoneerde
tsunamigelden en de besteding daarvan.

Het gebrek aan verantwoordingsinformatie en de beperkte vergelijkbaarheid van die informatie belemmeren de planning, coördinatie, monitoring
en controle van hulpstromen en bemoeilijken lessen voor de toekomst. De
Task Force heeft op grond van diverse landenrapporten, waaronder het
onderhavige rapport, geconcludeerd dat een uniforme gegevensstructuur
noodzakelijk is om te komen tot een duidelijkere audit trail voor rampgerelateerde hulpfondsen. Een dergelijk uniform gegevenskader zou
gestandaardiseerde financiële en prestatiegerelateerde verantwoordingsinformatie moeten bevatten die overeenkomt met de informatiebehoeften
van de betrokken stakeholders. Een uniforme structuur zou verantwoording en transparantie ten aanzien van rampgerelateerde hulpfondsen
verbeteren. De Algemene Rekenkamer is bereid de Nederlandse
hulpverleningssector te ondersteunen bij het verder verbeteren van de
transparantie van en verantwoording over dergelijke hulpstromen. Ze
beveelt een praktijkgerichte, stapsgewijze aanpak met alle betrokken
stakeholders aan om een gemeenschappelijke reeks financiële en
prestatiegegevens overeen te komen met uniforme definities en normen
voor verantwoording en verslaglegging. Aldus zou een platform voor een
uniforme gegevensstructuur gecreëerd kunnen worden.

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

1

Voorwoord

1.1

Inleiding: het tsunami-initiatief van INTOSAI
Bij recente natuurrampen als de tsunami in de Indische Oceaan van
26 december 2004 en calamiteiten die zich in de periode daarna
(2005-2008) op verschillende continenten hebben voorgedaan is gebleken
dat dergelijke rampen specifieke problemen met zich meebrengen die
vragen om een groot aantal hulpmaatregelen van uiteenlopende aard.
Noodhulp, humanitaire hulp en hulp voor herstel en wederopbouw moeten
gepaard gaan met capaciteitsopbouw op het vlak van corruptiebestrijding,
goed bestuur, verantwoording en financiële transparantie. Verder is allesomvattende coördinatie van de betrokken stakeholders nodig.

INTOSAI (International Organization of Supreme Audit Institutions; de
wereldorganisatie van nationale rekenkamers) is als autonome, onafhankelijke en niet-politieke organisatie van oordeel dat ze de collectieve
ervaring van haar leden moet inzetten om de verantwoording over de
besteding van rampgerelateerde hulpgelden te verbeteren en de transparantie op dit vlak te bevorderen. Tijdens de 54ste bijeenkomst van de
Governing Board van INTOSAI, die in november 2005 plaatsvond in
Wenen, werd daarom besloten tot instelling van een Task Force on the
Accountability for and Audit of Disaster-related Aid, met als voorzitter de
Algemene Rekenkamer, bijgestaan door twee vice-voorzitters, de nationale rekenkamer van Indonesië (BPK) en die van Korea (BAI).

De opdracht voor de Task Force was de uitwisseling van informatie te
bevorderen om de vaststelling van een wereldwijde audit trail mogelijk te
maken en de basis te leggen voor zinvolle, doeltreffende coördinatie van
controles. Verder moest de werkgroep de transparantie rond de geldstromen van donoren naar ontvangers versterken en de rol van internationale organisaties (multilaterale niet-gouvernementele organisaties;
NGOs) in kaart brengen. En op basis van de lering die daaruit getrokken
zou worden zouden beste praktijken voor nationale rekenkamers
(Supreme Audit Institutions; SAIs), nationale overheden, internationale
instellingen en NGOs ontwikkeld moeten worden om de verantwoording
over rampenhulp op een hoger plan te brengen.

3

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

De Task Force werd gekoppeld aan strategische doelstelling 3 uit het
Strategic Plan 2005-2010 van INTOSAI, “Knowledge sharing/Knowledge
services” (kennis delen/kennisgerelateerde diensten). De nationale
rekenkamer van India werd aangewezen als liaison voor de Task Force.

In het uiteindelijke voorstel voor de instelling van de Task Force zijn door
de Governing Board de volgende vier opdrachten voor de Task Force
vastgesteld:
1.

ontwikkeling van een kader voor informatie-uitwisseling;

2.

opzet van een online communicatieforum;

3.

opstelling van richtlijnen voor SAIs inzake controle van rampenhulp;

4.

uitwerking van beste praktijken en aanbevelingen ter verbetering van
de transparantie en verantwoording rond rampenhulp voor alle
stakeholders.

Deze vier opdrachten moesten in twee fasen worden uitgevoerd:
•

opdracht 1 en 2: vaststelling van een audit trail voor de tsunamihulp;

•

opdracht 3 en 4: vaststelling van een mogelijke audit trail voordat
een natuurramp zich voordoet.

Bij het vaststellen van de audit trail voor de tsunamigerelateerde hulp
zullen lessen getrokken worden. De Task Force moet deze lessen, evenals
die uit andere natuurrampen – zoals orkaan Katrina en de aardbevingen
in Indonesië en Pakistan – aanwenden om de belangrijkste aandachtspunten voor verantwoording en transparantie rond hulpstromen nader uit
te werken en aanbevelingen ter verbetering van de verantwoording en
transparantie te formuleren. Verder moeten de geleerde lessen en de
aanbevelingen gebruikt worden om beste praktijken inzake verantwoording over rampgerelateerde hulpstromen te ontwikkelen voor betrokken
stakeholders zoals nationale overheden, internationale instellingen en
NGOs, en om richtsnoeren voor SAIs betreffende rampenhulp uit te werken.

1.2

Geleerde lessen met betrekking tot transparantie en
verantwoording rond rampgerelateerde hulp
Rampenhulp kan gezien worden als een proces waarbij middelen (in
contanten of in natura) van een bron (donor) naar een bestemming
(ontvanger) stromen en waarbij informatie van de ontvanger naar de
donor stroomt. De relatie tussen donor en ontvanger is in wezen lineair
van aard.

4

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

5

Donor en ontvanger willen zekerheid ten aanzien van de volgende
vragen:
•

Zijn de toegezegde hulpgelden daadwerkelijk verstrekt (vertrouwen)?

•

Zijn de verstrekte hulpgelden besteed voor het beoogde doel
(rechtmatigheid)?

•

Zijn de verstrekte hulpgelden op de meest doelmatige wijze besteed
(doelmatigheid)?

•

Zijn de verstrekte hulpgelden op de meest effectieve wijze besteed
(effectiviteit)?

Deze vragen kunnen niet beantwoord worden zonder een audit trail:

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

Het internationale karakter en de complexiteit van humanitaire hulpverlening maken het lastig een audit trail te reconstrueren en dus
antwoorden te vinden op vragen omtrent vertrouwen, rechtmatigheid,
doelmatigheid en effectiviteit.

Om die reden heeft de Task Force on the Accountability for and Audit of
Disaster-related Aid getracht uit eerdere ervaringen lessen te distilleren
omtrent de vraag hoe een audit trail gerealiseerd kan worden om beter
voorbereid te zijn op andere rampen. Deze lessen zijn gepubliceerd in het
rapport Lessons on accountability, transparency and audit of Tsunamirelated aid, dat te vinden is op de website www.intosai-tsunami.org.

De Task Force heeft voor lessen uit drie bronnen geput:
1.

verkrijgen van inzicht in hulpstromen in verband met de tsunami;

2.

controles, evaluaties en rapporten over rampenhulp (dus niet beperkt
tot de tsunami);

3.

een pilotstudie inzake het gebruik van geografische informatiesystemen (GIS) voor controledoeleinden.

1.2.1

Hulpstromen in verband met de tsunami

De Algemene Rekenkamer heeft van 67 organisaties die bij de verstrekking en besteding van tsunamigelden betrokken waren openbare verantwoordingsinformatie verzameld en onderzocht. Van deze 67 organisaties
verstrekten er 43 specifieke gegevens over hun betrokkenheid bij de
tsunamigerelateerde hulp. De belangrijkste informatiebronnen waren
jaarverslagen en jaarrekeningen waarvoor een accountantsverklaring was
afgegeven. De beschikbare gegevens over Nederlandse tsunamigelden
werden ingevoerd in een door de Task Force ontwikkelde database voor
het verzamelen en analyseren van de gegevens en het vergelijken van

6

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

onze gegevens met die van de andere leden van de Task Force. De
verantwoordingsgegevens en andere informatie over de humanitaire
hulpsector in Nederland hebben we gebruikt om een flowchart op te
stellen waarin de tsunamigerelateerde geldstromen van oorsprong naar
bestemming weergegeven worden.

1.2.2

Controles, evaluaties en rapporten

We hebben diverse documenten afkomstig van nationale en internationale
organisaties over rampenhulp bestudeerd. Ook hebben we interviews gehouden met betrokken stakeholders. De conclusies en geleerde lessen
omtrent vertrouwen, rechtmatigheid, doelmatigheid en effectiviteit ten
aanzien van de Nederlandse tsunamigelden zijn gebruikt als input voor
het rapport van de Task Force over geleerde lessen.

1.2.3

Pilotonderzoek GIS & Audit

De Task Force heeft een pilotonderzoek uitgevoerd naar het gebruik van
geografische informatiesystemen (GIS) bij controles van rampenhulp. De
Algemene Rekenkamer maakte deel uit van de werkgroep voor dit pilotonderzoek. Ze kreeg in dit verband assistentie van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, waarvoor zij zeer erkentelijk is. De resultaten van
het pilotonderzoek zijn na te lezen in hoofdstuk 5, GIS and auditing
disaster-related aid, van het rapport van de Task Force over geleerde lessen, en op de website www.intosai-tsunami.org, onder “GIS & Audit”.

7

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

2

Tsunamigerelateerde hulp:
aard, verantwoording, controle
en transparantie

2.1

Betrokken stakeholders
Er was een groot aantal actoren betrokken bij de hulp in verband met de
tsunami. In onderstaande matrix zijn de verschillende hulpstromen weergeven, uitgesplitst naar type actor.

1

A

B

c

2

3

4

5

6

8

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

We onderscheiden zes hoofdcategorieën van stakeholders:
1.

Rijksoverheid

2.

Lagere overheden

3.

NGOs

4.

Bedrijfsleven

5.

Religieuze organisaties

6.

Particuliere stichtingen, loterijen, enz.

Deze categorieën van stakeholders, die we in de meeste landen aantreffen, treden op in verschillende rollen:
A.

als donor

B.

als intermediair/hulpkanaal

C.

als ontvanger/uitvoerder

Bovenstaande matrix geeft een idee van de verdeling van deze rollen. We
hanteren hierbij de volgende criteria:

A. Donor
Een donor is een nationale overheid, een instantie of een particuliere
organisatie die geld inzamelt en een bijdrage beschikbaar stelt naar
aanleiding van een Consolidated Appeal. (Dergelijke oproepen om hulp
kunnen uitgaan van overheden, koepelorganisaties, instanties, NGOs,
enz. die financiering vragen voor specifieke projecten.)

B. Hulpkanaal
Zowel organisaties die een Consolidated Appeal doen uitgaan als coördinerende organisaties kunnen deze rol vervullen. Ze houden zich dan niet
bezig met fondsenwerving noch met de feitelijke uitvoering van projecten, maar treden enkel op als intermediair (of als schakel).

C. Ontvanger/uitvoerder
Uitvoerders dragen samen met de organisatie die de Consolidated Appeal
heeft doen uitgaan zorg voor de uitvoering van projecten, doorgaans als
onderaannemer. (Uitvoerders kunnen overheidsinstellingen,
(inter)nationale NGOs of andersoortige organisaties zijn.)

2.2

Rijksoverheid

2.2.1

Omvang van de hulp

In Nederland zijn twee ministers betrokken bij ontwikkelingshulp: de
minister van Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelings-

9

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

samenwerking. Laatstgenoemde maakt gebruik van het ambtenarenapparaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Voor het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid wordt al jaren 0,7% van het BBP beschikbaar
gesteld (conform een afspraak binnen het Development Assistance Committee (DAC) van de OESO). Het nettobedrag voor Official Development
Assistance (ODA) bedroeg in 2005 ongeveer € 4,13 miljard en ongeveer
€ 4,35 miljard in 2006 2.

Voor de tsunami werd door de Nederlandse overheid € 300 miljoen toegezegd, waarvan € 31 miljoen voor noodhulp, € 200 miljoen voor herstel en
wederopbouw en € 69 miljoen voor schuldverlichting.

2.2.2

Hulpkanalen

De Nederlandse overheid kanaliseert de humanitaire hulp langs drie
wegen:
•

het bilaterale kanaal, dat is gericht op een beperkt aantal partnerlanden;

•

multilaterale kanalen, via instellingen als de Europese Commissie en
de Verenigde Naties;

•

het particuliere kanaal van hulporganisaties die deel uitmaken van het
Medefinancieringsstelsel (MFS; zie voor meer informatie over het MFS
paragraaf 2.4.3.2).

Voor de tsunami werden via allerlei wegen middelen ter beschikking gesteld door het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking, zoals te zien
is in tabel 1.1.

2

OESO/DAC-cijfers en verantwoordingsgegevens afkomstig van de Nederlandse overheid.

10

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

Tabel 1.1 - Toezeggingen van de Nederlandse rijksoverheid tbv tsunami
€ (miljoen)
Noodhulpfase

31

Bestemming
VN-organisaties, Samenwerkende Hulporganisaties (SHO), afzonderlijke nationale en internationale hulporganisaties,
NAVO

Herstel- en

200

wederopbouwfase

Multi Donor Fund voor Atjeh en Nias
(Indonesië), Aziatische Ontwikkelingsbank, haven- en infrastructuurprojecten
in Indonesië en Sri Lanka, vredesproces
in Atjeh, Nationale Kamer van Koophandel van Sri Lanka, ministerie voor Visserij en Aquacultuur van Sri Lanka, afzonderlijke nationale en internationale
hulporganisaties

Schuldverlichtingsfase
Totaal toegezegd

69

Onbekend

300

Ons mandaat als nationale rekenkamer bestrijkt formeel gezien alle
middelen die de Nederlandse overheid in verband met de tsunami
beschikbaar heeft gesteld. In de praktijk beperkt onze controle zich tot de
publieke middelen die via kanalen als multilaterale instellingen en
internationale hulporganisaties verstrekt zijn. We kunnen de hulpstromen
van de rijksoverheid tot aan de drempel van deze kanalen volgen (en dus
antwoord geven op de vraag of middelen overgedragen zijn), maar de
stromen verderop in de keten blijven buiten beeld.

In onderstaand overzicht is te zien langs welke kanalen middelen in verband met de tsunami beschikbaar gesteld zijn (gegevens van eind 2005).

11

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

12

Bron: Brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking aan de
Tweede Kamer over de status van de Nederlandse bijdrage aan de wederopbouw na de tsunami in Zuidoost-Azië, 12 december 2005.

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

2.2.3

Verantwoording en controle

De verantwoordingsplicht voor de uitvoering van de rijksbegroting is
neergelegd in de Comptabiliteitswet. Daarin zijn criteria vastgesteld met
betrekking tot:
•

de rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid van het financieel en materieel beheer;

•

de opstelling van jaarverslagen, die moeten voldoen aan verslagleggingsnormen voor financiële informatie, beleid en bedrijfsvoering.

De minister voor Ontwikkelingssamenwerking dient verantwoording af te
leggen over de besteding van publieke middelen voor noodhulp bij
rampen. In 2005 heeft de minister de Tweede Kamer specifieke
informatie verstrekt over de door de overheid toegezegde middelen ten
behoeve van de slachtoffers van de tsunami en over het beoogde doel
van die middelen. In het jaarverslag en de jaarrekening 2005 waren
echter geen gegevens opgenomen die specifiek betrekking hadden op de
besteding van publieke middelen in verband met de tsunami.

2.3

Lagere overheden en andere overheidslichamen

2.3.1

Omvang van de hulp en hulpkanalen

Lagere overheden (provincies en gemeenten) zijn in Nederland niet
verplicht bij humanitaire crises in andere landen hulp te verlenen. Toch
houden sommige provincies en gemeenten zich actief bezig met
capaciteitsopbouw en ontwikkelingssamenwerking. Ook worden door
sommige lagere overheden bij ernstige humanitaire crises in het
buitenland middelen gedoneerd. De omvang van de middelen die lagere
overheden jaarlijks voor humanitaire hulp beschikbaar stellen hebben we
in onze evaluatie niet onderzocht.

Ook voor de door de tsunami getroffen landen hebben Nederlandse
gemeenten en provincies middelen gedoneerd. Het is echter niet
eenvoudig openbare informatie te vergaren over de omvang van de hulp
die door lagere overheden en andere overheidslichamen is verstrekt.
Slechts een klein aantal provincies en grotere gemeenten bleek
verantwoordingsinformatie te verschaffen over verleende tsunamihulp;
dat aantal was kleiner dan het aantal donoren onder provincies en
gemeenten waarvan in de media gewag werd gemaakt. We konden
beschikken over verantwoordingsinformatie van twee gemeenten en vijf

13

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

provincies 3; daaruit bleek dat een bedrag van € 5 miljoen voor de door de
tsunami getroffen landen beschikbaar was gesteld. Op basis van de
beschikbare gegevens stelden we vast dat het meeste geld gestort was op
de donorrekening van de SHO en verder toegewezen was aan een klein
aantal afzonderlijke hulporganisaties en particuliere initiatieven die zich
richtten op hulpprojecten op het gebied van watervoorziening en
sanitatie.

2.3.2

Verantwoording en controle

Nederlandse provincies en gemeenten zijn verplicht een jaarverslag met
gecertificeerde rekeningen te publiceren. De Algemene Rekenkamer heeft
geen mandaat voor het controleren van deze overheidslichamen. Een
interessante ontwikkeling ten aanzien van de verantwoordingsplicht die
lagere overheden hebben voor het beheer van publieke middelen en de
controle daarop is de invoering van het principe van Single information
Single audit (SiSa). SiSa is speciaal geïntroduceerd voor uitkeringen van
de rijksoverheid aan lagere overheden en rechtspersonen met een wettelijke taak (zoals universiteiten, scholen en toezichthoudende organen).

2.3.2.1

Single information Single audit
In 2004 werd een aantal uitkeringen van de rijksoverheid aan lagere
overheden (gemeenten en provincies) en aan rechtspersonen met een
wettelijke taak (universiteiten, scholen, toezichthoudende organen)
doorgelicht. Een van de belangrijkste conclusies was dat de eisen die de
overheid stelde aan de verantwoordingsinformatie die lagere overheden
en rechtspersonen met een wettelijke taak dienden te verstrekken een te
zware administratieve last opleverden. Voor elke uitkering golden
specifieke verantwoordings- en verslagleggingseisen ten aanzien van de
vraag welke informatie verstrekt moest worden en wanneer dat moest
gebeuren. Deze per uitkering variërende voorschriften brachten hoge
administratieve lasten voor lagere overheden en rechtspersonen met een
wettelijke taak met zich mee en leidden ook tot een zware controlelast
voor zowel de ontvangende instellingen als de rijksoverheid, aangezien
voor iedere uitkering een accountantsverklaring vereist was.

De oplossing werd gevonden in toepassing van het SiSa-principe op de
verantwoording over en controle van deze uitkeringen. In de jaarverslagen en jaarrekeningen van lagere overheden moet voor alle ontvangen
uitkeringen worden voldaan aan een aantal basiseisen inzake te verstrekken verantwoordingsinformatie, en de accountant van iedere instantie
dient over die informatie een verklaring af te geven waarmee in de
3

Nederland telt twaaf provincies en ruim vierhonderd gemeenten.

14

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

verantwoordingsbehoeften van de rijksoverheid wordt voorzien. De rijksoverheid kan zo vertrouwen op de accountantsverklaring die wordt afgegeven door de accountant van de lagere overheidsinstantie of organisatie
in kwestie en hoeft dus zelf geen extra controle meer uit te voeren.
Voor de toepassing van SiSa gelden de volgende voorwaarden 4:
•

de verantwoordingsvoorschriften moeten goed op elkaar afgestemd
en gestandaardiseerd zijn;

•

er moet sprake zijn van gestandaardiseerde financiële verantwoordingsinformatie die aansluit bij de informatiebehoeften van betrokken
stakeholders;

•

er moeten duidelijke criteria en voorschriften vastgesteld zijn om de
juistheid van de controle door de accountant van de lagere overheid
of organisatie van openbaar belang te garanderen;

•

op basis van risicoanalyses moeten reviews uitgevoerd worden om na
te gaan of controles juist uitgevoerd zijn en of adequate follow-up van
de bevindingen van deze reviews heeft plaatsgevonden.

2.4

Hulporganisaties

2.4.1

Omvang van de hulp

Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek werd in 2005
door Nederlandse organisaties voor humanitaire hulp een bedrag van
bijna € 1,5 miljard ingezameld. Een aantal hulporganisaties heeft de handen ineengeslagen voor de werving van fondsen en zich verenigd in de
Samenwerkende Hulporganisaties (SHO). De SHO nodigt andere organisaties (gastorganisaties) uit bij grote humanitaire rampen eveneens met
haar samen te werken bij het inzamelen van geld. Voor de tsunamiramp
heeft de SHO een bedrag van ongeveer € 205 miljoen ingezameld, waarvan rond € 200 miljoen bij het grote publiek, lagere overheden en de
particuliere sector en € 5 miljoen bij de rijksoverheid.

4

Ministerie van Financiën (2005). Uitvoering motie single audit. CAD 2005-00188 M.

15

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

Tabel 2.1 – Financieel overzicht voor tsunami ingezamelde gelden per
eind december 2006 (in €)
Opbrengst uit eigen fondsenwerving SHO
Opbrengsten uit publieksdonaties

203.336.868

Kosten eigen fondsenwerving
Actie- en administratiekosten (1,7% van eigen fondsenwerving)
Beschikbaar uit eigen fondsenwerving

3.460.000
199.876.868

Subsidies van rijksoverheid e.a.
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Rentebaten

5.000.000
204.311

Totaal beschikbaar voor verdeling onder leden en gastorganisaties

205.081.179

Overgemaakte bedragen per december 2005
Uit publieksdonaties
Uit bijdrage Ministerie van Buitenlandse Zaken
Totaal overgemaakt aan leden en gastorganisaties

200.053.500
5.000.000
205.053.500

Nog beschikbaar voor verdeling

27.679

Bron: Jaarverslag SHO 2006

Bij aanvang van de actie werd besloten 10% van het totale ingezamelde
bedrag te reserveren voor organisaties die uitgenodigd waren met de SHO
samen te werken bij de werving van fondsen voor de door de tsunami
getroffen landen. De betreffende organisaties konden projectvoorstellen
indienen om in aanmerking te komen voor een bijdrage. Er werden
projectvoorstellen van deze organisaties goedgekeurd voor in totaal
€ 15,7 miljoen, hetgeen neerkomt op 8% van de publieksdonaties. De
resterende 2% werd verdeeld onder de SHO-leden.

Er waren geen betrouwbare gegevens beschikbaar over de fondsen die
door andere hulporganisaties in verband met de tsunami ingezameld zijn.

2.4.2

Hulpkanalen

Nederlandse hulporganisaties vervullen verschillende rollen bij de doorgifte van hulpfondsen. Ze kunnen optreden als:
•

fondsenwerver en uitvoerder;

•

fondsenwerver en uitvoerder in samenwerking met lokale partners;

•

fondsenwerver (waarbij de hulp via een internationale koepelorganisatie wordt doorgegeven, zie bijlage 1);

•

fondsenwerver (waarbij de hulp aan andere hulporganisaties wordt
doorgegeven; een voorbeeld is ZOA-Vluchtelingenzorg, een hulporganisatie die zich toelegt op hulp aan vluchtelingen).

16

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

17

Bron: jaarverslagen en jaarrekeningen 2005-2006 van ZOAVluchtelingenzorg, de SHO en diverse andere hulporganisaties

2.4.3

Voorschriften inzake verantwoording en controle

Charitatieve instellingen in Nederland (veelal NGOs) dienen zich te
houden aan de algemeen aanvaarde verantwoordings- en
verslagleggingspraktijken zoals die door de Raad voor de
Jaarverslaggeving vastgesteld zijn. Er zijn ook voorschriften van

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

financierders, de overheid en accreditatie-instellingen, alsmede op
vrijwillige deelname berustende afspraken van hulporganisaties
(zelfregulering).

2.4.3.1

Richtlijn Fondsenwervende Instellingen
In 1998 is een speciale richtlijn voor fondsenwervende instellingen
ingesteld, de Richtlijn Fondsenwervende Instellingen (RJ 650).
In deze richtlijn zijn criteria vastgelegd voor het verschaffen van inzicht
in:
•

de kosten en baten van fondsenwerving;

•

de besteding van fondsen;

•

de aanwending van fondsen voor het doel waarvoor ze bestemd zijn.

Deze criteria zijn gericht op transparantie in ruim gedefinieerde categorieën als het totaalbedrag van alle beschikbare fondsen en de totaalbedragen die zijn uitgegeven voor het doel en ter dekking van de kosten.
De RJ 650-criteria lenen zich niet voor het vaststellen van een audit trail
aan de hand waarvan hulpstromen van oorsprong tot bestemming
gevolgd kunnen worden.

2.4.3.2

Voorschriften van financierders
De Nederlandse overheid maakt gebruik van het instrument van medefinanciering. De meest recente vorm daarvan is het Medefinancieringsstelsel (MFS) 2007-2010, dat een kader biedt voor een transparant systeem van toekenning van subsidies aan zelfstandige, in Nederland gevestigde Civil Society Organisations (CSOs). Het principe van medefinanciering houdt in dat organisaties die uit hoofde van dit stelsel voor subsidie in aanmerking willen komen nog andere bronnen van inkomsten
moeten hebben (eigen ontvangsten of bijdragen van andere donoren) die
ingezet worden voor duurzame armoedebestrijding. De Nederlandse overheid geeft de voorkeur aan organisaties die daarbij resultaatgericht te
werk gaan, veelal via een zogenaamde rights-based approach en vanuit
het streven bij te dragen aan een rechtvaardig globaliseringsproces.

Binnen het MFS geldt een aantal rapportageverplichtingen. Er moeten
jaarplannen en jaarverslagen worden opgesteld die aansluiten bij de
Meerjarige Strategische Planning (MSP) van het ministerie. Verder moeten jaarplannen een apart deel bevatten over activiteiten die rechtstreeks
verband houden met de Millenniumontwikkelingsdoelen (Millennium
Development Goals - MDGs). In dit deel moet in ieder geval aandacht besteed worden aan de output en moeten MDGs aan de orde komen waarop
de activiteiten van de organisatie hoofdzakelijk zijn gericht, met vermelding van de middelen (output) voor activiteiten die grotendeels of

18

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

uitsluitend op het verwezenlijken van elk van de MDGs gericht zijn. Waar
mogelijk moet ook informatie verstrekt worden over de outcome (effecten); als die informatie beperkt is, kunnen in ieder geval de belangrijkste
resultaten vermeld worden. Subsidieaanvragers dienen een specifiek
voorstel in te dienen voor de monitoring van de voorgestelde activiteit.

Selectie van voorstellen die in aanmerking komen voor subsidies uit
hoofde van het MFS vindt plaats op basis van criteria inzake – onder
andere – de zichtbaarheid van prestaties in de gehele keten, het leervermogen binnen de keten, de doelmatigheid van de organisatie en de
kwaliteit van het verantwoordingssysteem. Een centrale plaats binnen de
selectiecriteria wordt ingenomen door het vermogen de besteding van de
subsidie te monitoren en over die besteding adequaat verantwoording af
te leggen.

2.4.3.3

Voorschriften in verband met accreditatie
Net als in andere landen bestaat er in Nederland een organisatie die
criteria vaststelt voor het verkrijgen van een keurmerk voor fondsenwerving: het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF), lid van het International Committee on Fundraising Organisations (ICFO). Om het CBF-Keur
te verkrijgen moeten fondsenwervende instellingen:
•

jaarrekeningen opstellen conform de Richtlijn Fondsenwervende
Instellingen en daarbij aandacht schenken aan beleid, communicatie,
waarborging van kwaliteit en besteding van de middelen in relatie tot
de beoogde doelstellingen;

•

de jaarrekening door een accountant laten voorzien van een onvoorwaardelijk goedkeurende verklaring;

•

een jaarverslag publiceren.

Het CBF beschouwt de Richtlijn Fondsenwervende Instellingen als een
belangrijk instrument om uniforme jaarrekeningen te bewerkstelligen
waarin cijfers op een en dezelfde manier worden gepresenteerd en een en
dezelfde terminologie wordt gebruikt. In de Richtlijn wordt onderscheid
gemaakt tussen kosten die worden gemaakt om fondsen te werven en
kosten die worden gemaakt om deze fondsen te besteden aan het doel
waarvoor ze bestemd zijn (kosten fondsenwerving en uitvoeringskosten).
Het CBF heeft voor de kosten fondsenwerving een limiet vastgesteld:
maximaal 25% van de ingezamelde middelen mag gebruikt worden om de
kosten die voor het inzamelen gemaakt zijn te financieren.

19

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

2.4.3.4

Voorschriften op basis van zelfregulering
De leden van de SHO zijn een Financieel Reglement overeengekomen
waarin een aantal kerndefinities (zoals categorieën van beheerskosten) is
neergelegd en waarin afspraken vastgelegd zijn met betrekking tot administratieve organisatie, verantwoording over beheerskosten, financiële
verslaglegging en externe goedkeuring van de financiële verslaglegging
aan de SHO. Een van de afspraken die in dit reglement zijn vastgelegd is
dat Richtlijn RJ 650 voor alle jaarrekeningen toegepast moet worden.
Verder is voor de uitgave van middelen ten behoeve van voorbereiding en
coördinatie een limiet van 6% vastgesteld. In de overeenkomst zijn ook
diverse andere voorschriften voor de jaarverslaggeving opgenomen:
•

van de SHO ontvangen fondsen moeten openbaar gemaakt worden;

•

met deze fondsen verband houdende rentebaten moeten openbaar
gemaakt worden;

•

de volgende bestedingscategorieën moeten gespecificeerd worden:
voorbereiding en coördinatie; via lokale partners verstrekte hulp; via
de internationale koepelorganisatie verstrekte hulp; door het SHO-lid
rechtstreeks verstrekte hulp; uitvoeringskosten in Nederland; en
uitvoeringskosten in het ontvangende land;

•

voor de door de SHO ingezamelde gelden dient informatie verstrekt te
worden over de activiteiten die zijn verricht en over de doelen
daarvan;

•

waar mogelijk dient informatie gegeven te worden over de kwaliteit,
doelmatigheid en effectiviteit van de verrichte activiteiten.

2.4.3.5

Bevindingen met betrekking tot de verantwoording door hulporganisaties
Er bestaan alleen algemene voorschriften voor de verantwoording over en
transparantie van aan hulporganisaties gedoneerde particuliere middelen.
We constateerden dat hulporganisaties zich over het algemeen aan deze
voorschriften houden. Ook bleken ze meer verantwoordingsinformatie te
verschaffen dan waartoe ze volgens de voorschriften gehouden waren.
Een goed voorbeeld hiervan is de verantwoordingsinformatie die door de
SHO wordt verstrekt. De SHO heeft in de periode 2005-2007 zeven tussenrapportages en een eindrapportage gepubliceerd over de hulp die is
verleend aan de door de tsunami getroffen landen. In deze tussenrapportages wordt voor ieder ontvangend land afzonderlijk aangegeven
welke hulp door SHO-leden en gastorganisaties is verleend, en ze bevatten financiële overzichten van de ingezamelde, toegezegde en uitbetaalde
middelen, evenals informatie over geleerde lessen.

Hoewel de regels dus zijn nageleefd en er meer verantwoordingsinformatie beschikbaar is gesteld dan voorgeschreven, kon geen audit trail
van de rampenhulp worden verkregen. Een probleem is bijvoorbeeld dat

20

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

NGOs op uiteenlopende wijze rapporteren: in de dieptestudie naar de
tsunamihulpstromen in Nederland bleek dat de 43 jaarverslagen en/of
jaarrekeningen allemaal van elkaar verschilden ten aanzien van de wijze
van rapporteren en de presentatie van de financiële cijfers. Daardoor is
het moeilijk gegevens te vergelijken en nagenoeg onmogelijk de doorgifte
van middelen van de ene hulporganisatie aan de andere te volgen. Ook
uit andere landenstudies die door leden van de Task Force zijn uitgevoerd
bleek dat de gehanteerde definities, criteria en normen doorgaans ondoorzichtig waren en dat ze, waar ze wel doorzichtig waren, aanmerkelijke verschillen vertoonden.

Ons onderzoek van de afzonderlijke jaarverslagen van de SHO-leden en
de organisaties die uitgenodigd waren om deel te nemen aan de fondsenwervingscampagne voor de tsunami wees uit dat slechts één van de acht
leden geen aparte rapportage over de tsunami-actie had opgesteld; bij de
gastorganisaties gold dat voor vier van de tien deelnemers. Bij het volgen
van de hulpstroom van de SHO-leden en de gastorganisaties stuitten we
op het eerste niveau van de keten al op problemen: drie van de acht
leden verschaften onvoldoende informatie over de volgende organisatie(s)
in de keten, over de bedragen die naar de volgende organisatie(s) in de
keten vloeiden of over beide. Hetzelfde geldt voor vijf van de tien gastorganisaties. Een bedrag van ongeveer € 68 miljoen - € 53 miljoen van de
SHO-leden en € 15 miljoen van de gastorganisaties - kan niet voorbij het
eerste niveau in de keten (hulpstroom van SHO naar ontvangend lid of
gastorganisatie) gevolgd worden.

Op het tweede niveau in de keten stuitten we op nog grotere problemen
bij sommige van de publieke middelen (in die gevallen waarin deze via de
Verenigde Naties of via specifieke stichtingen doorgegeven waren). Bij de
samenwerkende hulporganisaties konden we de hulpstroom niet goed
volgen, omdat sommige organisaties middelen via hun internationale
hoofdkwartier hadden doorgegeven, en deze internationale hulporganisaties verstrekken over het algemeen onvoldoende gedetailleerde
informatie over de bestemming van middelen die ze van hun nationale
afdelingen en uit andere bronnen ontvangen. Problemen doen zich ook
voor wanneer hulporganisaties middelen via lokale partners doorgeven.
De meeste lokale hulporganisaties zijn niet verplicht jaarverslagen,
jaarrekeningen of welke andere verantwoordingsinformatie dan ook te
publiceren.

21

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

2.4.4

Transparantie van doel, type en geografische bestemming

22

We hebben ook onderzoek gedaan naar de transparantie van het doel van
de hulp, het type hulp en de geografische bestemming ervan om te bepalen of de hulp die verstrekt is beantwoordde aan het beoogde doel.
Vanwege het hoge percentage niet-gespecificeerde gegevens in de jaarverslagen en jaarrekeningen is het moeilijk hierover een oordeel te
geven. Bij particuliere fondsen was het probleem vooral dat de tsunamihulp niet geoormerkt was.

Tabel 2.2 – Totaalbedrag niet-gespecificeerde hulp in onderzochte jaarverslagen/jaarrekeningen 2005 van de samenwerkende hulporganisaties
(in %)
Oorsprong van

Bestemming van

hulp

hulp

Doel van de hulp

99,0

83,6

Type hulp

48,9

60,6

Geografische bestemming

96,2

68,7

Sector

87,3

92,8

Aangezien “downstream tracking” van de hulpstroom niet mogelijk was,
besloten we na te gaan of het mogelijk was “upstream” inzicht te krijgen
in de keten op basis van gegevens uit de Development Assistance
Databases (DADs) van de betrokken landen. Voor een aantal Nederlandse
organisaties konden we in de DADs projecten vinden waarvoor zij als
financieringsbron, financierder of hoofdpartner/uitvoerder geregistreerd
stonden. In de DADs zijn gegevens opgenomen over vastleggingen en
uitbetalingen, maar de gegevens zijn, zoals aangegeven in het
eindrapport van de Task Force, vaak niet up-to-date en bovendien
onvolledig. Bestaat er geen directe link tussen de Nederlandse organisatie
en de organisatie die het project uitvoert, dan is het bijzonder moeilijk,
zo niet onmogelijk, de hulp te herleiden naar de Nederlandse organisatie
in kwestie. Zie voor een upstream analyse van de Amerikaanse,
Nederlandse en Noorse tsunamihulp het landenverslag van de nationale
rekenkamer van Indonesië op www.intosai-tsunami.org.

2.4.4.1

Beheerskosten
In de dieptestudie naar de Nederlandse tsunamihulp hebben we ook gekeken naar het bedrag, het percentage en de definitie van beheerskosten.
Wat beheerskosten en overige kosten betreft is het niet ons doel voor te
schrijven welk percentage van beheerskosten aanvaardbaar is, maar de
inzichtelijkheid van deze en andere kosten te bevorderen.

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

We constateerden dat van de 43 organisaties die informatie verstrekt
hebben over de tsunamihulp 10 organisaties (23%) specifieke informatie
over met de tsunami verband houdende beheerskosten en kosten fondsenwerving hebben verstrekt, 23 organisaties (53%) dergelijke informatie
niet verstrekt hebben en 5 organisaties (12%) hierover geen gespecificeerde informatie verstrekt hebben. Ook zijn we nagegaan of de definities
van beheerskosten en overige kosten zoals die in de jaarverslagen en
jaarrekeningen gehanteerd werden transparant waren. Slechts 4 organisaties (9%) bleken informatie te verstrekken over de gebruikte definities;
deze verschilden alle 4 van elkaar en konden gemakkelijk tot uiteenlopende kostenberekeningen leiden.

We hebben ook de beschikbare literatuur bestudeerd en de conclusie was
dat er op internationaal niveau geen duidelijke consensus bestaat over de
definitie van beheerskosten.

De SHO heeft in haar Financieel Reglement een definitie opgenomen van
beheerskosten (aldaar “apparaatskosten” genoemd: kosten in het kader
van de voorbereiding en coördinatie van de uitvoering van directe hulpactiviteiten) en aangegeven van welke werkzaamheden de kosten als
beheerskosten beschouwd zouden moeten worden (voorbereiding van
projectvoorstellen, beoordeling van projectvoorstellen, besluitvorming
omtrent projectvoorstellen, technische advisering aan het internationale
hoofdkantoor of lokale partners, financieel beheer, rapportage, overhead,
onderhouden van externe contacten). In het Reglement is verder bepaald
dat minimaal 94% van de ontvangen middelen besteed moet worden aan
directe hulpactiviteiten en dat maximaal 6% uitgegeven mag worden voor
de voorbereiding en coördinatie van dergelijke activiteiten. De kosten van
regiokantoren van lokale partners worden beschouwd als bestedingen in
het kader van de directe hulpactiviteiten.

We constateerden dat de eis van beperking van de beheerskosten slechts
geldt voor een deel van de hulpstroom en bij de SHO alleen voor het
eerste deel van die stroom: het gestelde maximum of plafond voor
beheerskosten is alleen van toepassing op middelen die van een SHO-lid
of gastorganisatie naar de volgende organisatie in de keten vloeien, en
niet op de verdere schakels in de keten. Als een NGO middelen ontvangt
en deze bijvoorbeeld doorgeeft aan de internationale koepel, geldt het
maximum alleen voor die NGO zelf, niet voor de koepelorganisatie in
kwestie. Dat geldt ook voor doorgiftekanalen als de Verenigde Naties, de
Europese Commissie, de Wereldbank en voor overheidslichamen in de
ontvangende landen (overheidslichamen geven geen inzicht in hun
beheerskosten).

23

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

24

In ons onderzoek hebben we verschillende voorbeelden van limitering van
beheerskosten aangetroffen, maar daar waar de hulpstroom gevolgd kan
worden blijken de desbetreffende voorschriften duidelijk niet te gelden
voor de hulpstroom in zijn geheel.

2.4.4.2

Rente
Een ander onderdeel van de dieptestudie naar de Nederlandse tsunamigerelateerde hulpstromen betrof een analyse van de met tsunamigelden
verband houdende rentebaten en –lasten. Bestudering van de 43 jaarverslagen en jaarrekeningen wees uit dat 7 organisaties een aparte verantwoording opgesteld hadden voor rente die was ontvangen op tsunamigelden, voor een totaalbedrag van € 997.175.

2.4.5

Bevindingen met betrekking tot de controle door hulporganisaties

In onze dieptestudie hebben we ook informatie verzameld over de certificering van de verstrekte informatie en onderzocht of al dan niet een
onvoorwaardelijk goedkeurende accountantsverklaring afgegeven was.

In 72% van de gevallen konden we vaststellen dat een accountant voor
de jaarverslagen en jaarrekeningen een onvoorwaardelijk goedkeurende
verklaring afgegeven had. Voor de overige gevallen moesten we meer
onderzoek verrichten, maar ook daar bleek uiteindelijk een onvoorwaardelijk goedkeurende verklaring voorhanden; men had deze simpelweg
niet genoemd in de gepubliceerde informatie.

Onderzoek naar de door de externe accountant gehanteerde criteria
leverde de bevinding op dat bij 25% (11 gevallen) in de afgegeven verklaring of verstrekte informatie (jaarverslag, jaarrekening, website) niet
aangegeven werd welke criteria waren gebruikt. In de meeste gevallen
werd verwezen naar de Richtlijn Fondsenwervende Instellingen (RJ 650).

Onze conclusie is dat organisaties die betrokken zijn bij het verlenen of
doorgeven van hulpgelden voor de tsunami voldoen aan de geldende regels en voorschriften. Door het gebrek aan transparantie is het evenwel
onmogelijk de geldstromen van oorsprong naar bestemming te volgen.
Dit hangt samen met het doel waarvoor de jaarverslagen en jaarrekeningen worden opgesteld: ze zijn niet bedoeld om informatie te verschaffen
over de doelmatigheid en doeltreffendheid van de besteding van
hulpgelden, maar over het feit of de gelden goed geadministreerd zijn.
Onderzoek van het door particuliere accountants uitgevoerde
certificeringsproces wijst uit dat door die accountants een oordeel

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

gegeven wordt over het verantwoordings- en verslagleggingssysteem, de
interne controleprocedures en de afspraken inzake toezicht met
partnerorganisaties.

Wat de tsunamihulp betreft kwamen het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en de SHO overeen dat de organisatie een aparte verantwoording
zou opstellen over de besteding van publieke middelen en dat voor de
beheerskosten een maximum van 2% gehanteerd zou worden. Uit ons
onderzoek naar de Nederlandse tsunamigerelateerde hulpstromen blijkt
dat de leden van de SHO en de gastorganisaties over de ontvangen
Nederlandse publieke middelen inderdaad separaat verantwoording hebben afgelegd. De financiële controle van de Algemene Rekenkamer voor
het begrotingsjaar 2006 heeft geen onregelmatigheden aan het licht
gebracht in de verantwoordingsinformatie die de samenwerkende
hulporganisaties apart voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken hebben
opgesteld.

25

Lessen van de tsunami; landenrapport Nederland

Bijlage I

Voorbeeld van doorgifte van tsunamihulp
via een internationale koepelorganisatie

Unicef – dieptestudie Indonesië (x 1000)

26

Projectteam

Algemene Rekenkamer

Dhr. drs. E.C. Jongsma (projectleider)

Lange Voorhout 8

Dhr. drs. E.E. Philipsen

Postbus 20015

Mw. drs. K.R.M. Rentenaar RA

2500 ea Den Haag

Dhr. mr. C.R. Broer

telefoon (070) 342 43 00

Mw. drs. S.W. Mathijssen

fax (070) 342 41 30

Dhr. G. Engelaar

www.rekenkamer.nl

Mw. drs. R. Sibilio
Dhr. drs. P.A.M. Boeding

Ontwerp
Corps Ontwerpers, Den Haag
Fotografie
ImageSelect
Graphics
Nicole Smulders