Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (XIV) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2019

Nr. 100

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2019
Tijdens de begrotingsbehandeling van november jongstleden (Handelingen II 2018/19, nr. 18, item 10) heeft uw Kamer twee moties aangenomen (Handelingen II 2018/19, nr. 19, item 19) die vragen om met
voorstellen te komen voor meer natuur in steden (Kamerstuk 35 000 XIV,
nr. 25 en Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 32). Aansluitend is er in juli 2019 een
derde motie aangenomen (Handelingen II 2018/19, nr. 102, item 10) over
uitdagingen in het groenbeheer (Kamerstuk 34 985, nr. 26). Hierbij
informeer ik de Kamer over de wijze waarop ik uitvoering geef aan deze
moties.
Natuur in de stad
Het vergroenen van het stedelijk gebied levert een belangrijke bijdrage
aan verschillende maatschappelijke en ruimtelijke opgaven die in de stad
samen komen. Natuur in de stad brengt voordelen met zich mee op
ecologisch, sociaal en economisch gebied. Het vermindert de gevolgen
van klimaatverandering voor stedelingen, zoals wateroverlast en
hittestress, die in toenemende mate voelbaar zijn in het stedelijk gebied.
Daarnaast gaan mensen in een groene omgeving eerder naar buiten,
krijgen meer beweging en komen elkaar vaker tegen. Op die manier
draagt het bij aan een betere gezondheid, meer sociale cohesie en een
groter welzijn. Meer natuur is ook gunstig voor het vestigingsklimaat. Het
trekt bedrijven aan en verhoogt de waarde van vastgoed. Vanuit ecologisch perspectief draagt een groene omgeving bij aan het behoud en
herstel van biodiversiteit die zorgelijk is afgenomen. Omdat bepaalde
soorten specifiek afhankelijk zijn van het stedelijk gebied is het van belang
dat deze leefgebieden verbeterd worden. Door natuur in de stad te
versterken kunnen ook nieuwe leefgebieden ontstaan en verbonden
worden.

kst-35000-XIV-100
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 100

1

Bij het realiseren van natuur in de stad zijn veel stakeholders betrokken,
zoals burgers, gemeenten, projectontwikkelaars, aannemers, architecten,
woningcorporaties, bouwbedrijven, investeerders. Ieder met eigen
doelstellingen, verantwoordelijkheden en middelen. Gemeenten zijn
sleutelspelers bij het realiseren van groen in de stad vanwege hun
verantwoordelijkheid voor ruimtelijke ordening, groenbeheer en een
gezonde leefomgeving. De provincies richten zich op de inrichting van de
omgeving van de steden. Op Rijksniveau raakt het vergroenen van steden
opgaven van verschillende ministeries.
Inzet LNV
De verscheidenheid aan opgaven in het stedelijk gebied, de variëteit aan
stakeholders die daarbij betrokken zijn en de rol die natuur kan spelen bij
de invulling van deze opgaven vragen om een integrale aanpak. Mijn inzet
richt zich op kennisontwikkeling, het verbinden van sleutelspelers, het
stimuleren van koplopers en het verbinden van natuur met andere
stedelijke opgaven (zoals klimaatadaptatie, leefbaarheid en woningbouw).
Mijn doel is om het belang van natuur te verankeren in de besluitvorming
over deze stedelijke opgaven.
In de afgelopen periode heeft mijn ministerie vooral een faciliterende rol
gespeeld. Ik noem bijvoorbeeld de verschillende Green Deals en een City
Deal die door het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) zijn ondersteund, en de opstart van het kennis- en innovatieprogramma DuurzaamDoor bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO.nl). Deze inzet heeft geleid tot het opzetten van actieve netwerken,
kennisverspreiding en het verkennen van verschillende beleidsinstrumenten. In de City Deal Waarden van Groen en Blauw in de stad is er
bijvoorbeeld een instrument ontwikkeld om de waarde van natuur uit te
drukken in financiële termen. Deze zogenoemde Groene Baten Planner is
toegepast in Amsterdam. Voor Amsterdam zijn de baten van het
uitbreiden van de groene infrastructuur in vier scenario’s inzichtelijk
gemaakt. Hiermee wordt de besluitvorming van de gemeente
ondersteund.
De opgaven in het stedelijk gebied worden groter, en de gevolgen van
bijvoorbeeld de warme zomers voor de leefbaarheid in de steden steeds
duidelijker. Daarom heb ik een impuls gegeven aan de inzet van mijn
departement op het domein van natuur in de stad. De strekking van de
moties sluit hier goed bij aan. Bij de uitvoering van de moties streef ik
naar een integrale benadering van verstedelijking waarbij het behoud en
de ontwikkeling van natuur en biodiversiteit in stedelijk gebied goed
wordt meegenomen. Concreet krijgt dit vorm via de volgende activiteiten:
Innovatie via topsectoren aanpak
Samen met de Ministers van Infrastructuur en Waterstaat en Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de drie topsectoren Agri & Food, Tuinbouw
& Uitgangsmaterialen en Water & Maritiem heb ik het missiegedreven
kennis- en innovatiebeleid uitgewerkt voor het thema «Landbouw, Water,
Voedsel». Ik heb opgeroepen tot projecten waarin nieuwe concepten
worden ontwikkeld voor groen aan en op gebouwen en groen in de
gebouwde omgeving. Dit najaar is de toewijzing van een eerste tranche
kennisprojecten. De kennis die in deze projecten wordt opgedaan zal door
gemeenten en projectontwikkelaars toegepast kunnen worden bij zowel
de bouw van nieuwe wijken als aanpassing van bestaande wijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 100

2

Participatietafel Natuurinclusief Bouwen
Ik ondersteun via het kennis- en innovatieprogramma DuurzaamDoor bij
RVO.nl de participatietafel natuurinclusief bouwen. Overheden, wetenschappers, bouwbedrijven, architecten, natuurorganisaties en jonge
professionals werken in deze tafel samen om de transitie naar natuurinclusief bouwen te versnellen.
In februari jongstleden is geëxperimenteerd met een nieuwe werkwijze op
het congres «Groen is Poen». Dit congres was een initiatief van onder
andere NL Greenlabel en DuurzaamDoor. Partijen uit de vastgoed-, natuuren onderwijssector zijn met behulp van een «Serious Game» op zoek
gegaan naar nieuwe businessmodellen waarin vastgoed op slimme wijze
met natuur gecombineerd wordt. De partijen hebben geconstateerd dat
dit een goede en leuke manier is om over en weer begrip te krijgen voor
elkaars belang, zodat er een basis ontstaat voor vruchtbare samenwerking.
In april jongstleden heb ik het Nationaal Debat Natuurinclusief Bouwen
mede-georganiseerd. Hier is de prijs uitgereikt voor de opdrachtgever die
op innovatieve wijze natuurinclusief bouwen onderdeel maakt van hun
planproces. De wijk Kerckebosch uit Zeist won deze prijs omdat zij natuur
en wonen naast elkaar heeft staan bij de integrale gebiedsontwikkeling.
Doordat natuur vanaf het begin van het planproces is meegenomen,
wordt natuurinclusieve stedelijke ontwikkeling in dit gebied gerealiseerd.
Dit is een voorbeeld van hoe het belang van natuur in de besluitvorming
van de gemeente Zeist en de betrokken woningcorporatie is verankerd.
Door de prijsvraag heeft deze werkwijze op de bijeenkomst van Building
Holland een podium gekregen en daarmee bekendheid in onder andere de
bouw- en vastgoedsector gekregen.
Deze activiteiten hebben energie gegenereerd en netwerken bij elkaar
gebracht. Er is in toenemende mate interesse in natuurinclusief bouwen.
Verschillende partijen hebben aangegeven dat kennisuitwisseling
belangrijk is om natuurinclusief bouwen verder te brengen. Er is behoefte
aan sessies waarbij gemeenten of regio’s een casus kunnen inbrengen om
natuurinclusief bouwen integraal onderdeel te maken van hun specifieke
situatie. Daarom is met de partijen van de tafel afgesproken om «On Tour»
te gaan in regio’s en gemeenten waar partijen iets willen, kunnen of
moeten met het onderwerp natuurinclusief. Dit zal dit najaar van start
gaan.
Nationaal Daken Plan
De Green Deal Groene Daken Fase II is in mei 2019 afgerond. De partners
van de green deal gaan door in de vorm van een Nationaal Daken Plan.
Hiermee zetten ze een volgende stap bij het verankeren van groene daken
in de stedelijke planvorming en de uitvoering daarvan. Ik ondersteun de
uitwerking van dit plan dat eind dit jaar gereed zal komen.
Nationale Adaptatie Strategie (NAS)
In de NAS is de relatie tussen natuur en klimaatadaptatie een van de
kernpunten. Ik faciliteer een adaptatiedialoog met sleutelspelers op dit
thema. In samenwerking met verschillende partijen werk ik aan een
actieprogramma om tot een natuurinclusieve en klimaatadaptieve stad te
komen. Hierbij zoek ik de samenwerking en verbinding met de adaptatiedialoog Gebouwde Omgeving die vanuit het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties wordt getrokken. Naar verwachting wordt het
actieprogramma eind dit jaar vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 100

3

Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
Gezonde en groene steden zijn in de ontwerp-NOVI benoemd als
prioritaire opgave. Natuurinclusieve ontwikkeling voor nieuwe bouw- en
ontwikkelopgaven is hierin aangewezen als een goed uitgangspunt voor
de toekomst. De NOVI wordt begin 2020 vastgesteld.
In de ontwerp-NOVI is een programma Verstedelijking en Wonen
aangekondigd waarin een verstedelijkingsstrategie met IPO, VNG en de
Unie van Waterschappen zal worden uitgewerkt. In het programma zoekt
het kabinet actief de samenwerking met alle partijen om natuur in de stad
een goede plek te geven en een integraal onderdeel te maken van de
verdere verstedelijking.
Panorama Lokaal
Het College van Rijksadviseurs heeft in samenwerking met mijn ministerie
de prijsvraag Panorama Lokaal opgezet. Panorama Lokaal roept lokale
partijen op om gezamenlijk wijken uit de tweede helft van de vorige eeuw
aan de randen van de stad toekomstbestendig te maken. Hierbij liggen er
kansen voor het verbeteren van de beleving en diversiteit van natuur.
Bijvoorbeeld gaat het om natuurinclusief bouwen, opwaarderen van de
groenstructuur en het verbinden daarvan met de natuur en het platteland.
Regio Deals
Ook binnen de Regio Deals werk ik aan mogelijkheden om natuurinclusief
ontwerpen, bouwen en beheren te integreren in de gebouwde omgeving.
In dit kader werk ik samen met de Regio Deal Parkstad Limburg en Regio
Deal ZaanIJ.
Groenbeheer
Naast de ontwikkeling van meer groen in steden is goed groenbeheer van
belang voor biodiversiteit. Ik ben met gemeenten in gesprek over
uitdagingen in het groenbeheer en daar waar grote uitdagingen zitten
worden al stappen gezet. Zo is deze zomer gestart met het Kennisplatform
Processierups (i.o.) waarin organisaties gaan samenwerken aan een
betere kennis- en informatie uitwisseling. Op deze manier geef ik invulling
aan de motie-Von Martels (Kamerstuk 34 985, nr. 26), die ik hiermee als
afgedaan beschouw.
Tot slot
Ik ben niet de enige die zich inzet voor een groene, natuurinclusieve stad.
Er is een groeiend aantal initiatieven dat stedelijke opgaven met natuur
combineert. Verschillende gemeenten experimenteren met puntensystemen om architecten en ontwikkelaars aan te moedigen groen en
natuurinclusief te bouwen. Ook zetten steeds meer burgers zich via
groene burgerinitiatieven in voor meer natuur in de stad. Daarnaast
verkennen private en financiële partijen in toenemende mate hoe het
maatschappelijk rendement van stedelijke natuur ook financieel gewaardeerd kan worden.
De opgaven in de stad zijn groot en raken verschillende partijen. Door een
bewuste koppeling met natuur tot stand te brengen is het mogelijk om
urgente maatschappelijke opgaven te helpen realiseren. Met de inzet van
bovenstaande activiteiten ben ik ervan overtuigd bij te dragen aan een
groene, klimaatbestendige, aantrekkelijke en gezonde stedelijke omgeving
die de biodiversiteit versterkt. Hiermee beschouw ik de motie-Weverling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 100

4

(Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 25) en motie-Geurts (Kamerstuk 35 000 XIV,
nr. 32) als uitgevoerd. In het kader van de uitvoering van de Nationale
Adaptatiestrategie en de Nationale Omgevingsvisie wordt uw Kamer
geïnformeerd over het verdere verloop en de resultaten van de in deze
brief gepresenteerde acties en trajecten.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 100

5