Factsheet 2018-3

De recidive onder daders van high
impact crimes veroordeeld tussen
2002 en 2013
Auteurs: K.A. Beijersbergen, D. Blokdijk,
G. Weijters
Februari 2018
Woninginbraken, straatroven en overvallen zijn
delicten die veel impact hebben op het slachtoffer,
zijn of haar directe omgeving en het veiligheidsgevoel van burgers in Nederland. Om deze reden worden deze delicten sinds enkele jaren ‘high impact
crimes’ (HIC) genoemd. De Nederlandse overheid
heeft de afgelopen jaren sterk ingezet om dit type
delicten aan te pakken.
Het WODC voert een vijfjarig onderzoeksprogramma
uit naar de recidive van daders van HIC-delicten. Er
is sprake van recidive als een dader opnieuw wordt
veroordeeld voor een delict. In deze factsheet worden de belangrijkste resultaten uit het eerste onderzoek van het programma beschreven. In dit onderzoek is gekeken naar de aantallen, achtergrondkenmerken en recidive van daders van woninginbraak,
straatroof en overvallen die tussen 2002 en 2013
hiervoor zijn veroordeeld.1 De beschrijving van het
volledige onderzoek is te lezen in Beijersbergen,
Blokdijk en Weijters (2018).
1

In dit onderzoek verstaan wij onder veroordeelde daders niet alleen
daders waarbij de strafzaak is geëindigd in een schuldigverklaring
door de rechter, maar ook daders waarbij de strafzaak is afgedaan
door het OM. Beleidssepots worden hierbij meegenomen, maar vrij-

Methode van onderzoek
Het onderzoek is uitgevoerd volgens de methode
van de recidivemonitor van het WODC (Wartna,
Blom & Tollenaar, 2011). De gebruikte data komen
uit het justitiële documentatiesysteem. Hierin staan
alle strafzaken die bij het Openbaar Ministerie (OM)
zijn geregistreerd. Dit is gelijk ook een nadeel van
de onderzoeksmethode: HIC-plegers die niet door
de politie zijn gepakt en zijn vervolgd door het OM
vallen buiten de onderzoeksgroep.
Om de achtergrondkenmerken en recidive van de
HIC-daders meer in perspectief te zetten, wordt de
onderzoeksgroep vergeleken met alle daders die in
2013 in Nederland zijn veroordeeld voor een delict.
Resultaten
Aantal veroordeelde HIC-daders per jaar
In figuur 1 is te zien hoeveel daders zijn veroordeeld
voor een HIC-delict in de periode van 2002 tot en
met 2013. Hieruit blijkt dat het aantal woninginbrekers tussen 2002 en 2006 stabiel is en vervolgens
afneemt van 2.600 in 2006 tot 1.600 in 2010. Daarna stijgt het aantal woninginbrekers naar 2.300 in
2013. Het aantal straatrovers is in de periode 2003
tot en met 2009 bijna gehalveerd van 2.100 tot
1.100. In de jaren daarna is het aantal ongeveer
gelijk gebleven met een uitschieter naar boven in
2012. Het aantal overvallers is in de jaren 2002 tot
en met 2007 gedaald van 830 naar 540, daarna is
het aantal overvallers weer toegenomen tot 780 in
2013.

spraken, technische sepots en andere technische beslissingen niet.

Ministerie van Justitie en Veiligheid | WODC

Factsheet 2018-3 | 1

Figuur 1

Aantal veroordeelde HIC-daders per jaar
3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Woninginbraak

2.543

2.765

2.692

2.397

2.629

2.112

2.024

2.075

1.629

1.862

2.289

2.327

Straatroof

2.102

2.129

2.031

1.798

1.620

1.604

1.337

1.114

1.097

1.176

1.403

1.146

Overval

833

738

719

767

691

542

550

619

624

705

836

775

Achtergrondkenmerken van HIC-daders
Wat betreft de (trends in) achtergrondkenmerken
van de veroordeelde HIC-daders vallen de volgende
resultaten op:
 In vergelijking met alle veroordeelde daders zijn
veroordeelde HIC-daders in 2013 vaker mannen.
Zo is ongeveer 95% van de woninginbrekers,
straatrovers en overvallers man, tegenover 82%
van alle daders.
 Met name straatrovers zijn erg jong op het
moment van de HIC-strafzaak (zie figuur 2a).
Bijna de helft van de veroordeelde straatrovers in
2013 is minderjarig en de gemiddelde leeftijd van
de groep is 20 jaar. Van de woninginbrekers is
slechts 16% minderjarig en van de overvallers
19%. De gemiddelde leeftijd van de drie HICdadergroepen is lager dan de gemiddelde leeftijd
van alle veroordeelde daders in 2013 (34 jaar).
 HIC-daders komen al op jonge leeftijd in aanraking met justitie (zie figuur 2b). Dit geldt vooral
voor de straatrovers: 80% van de straatrovers in
2013 heeft hun eerste strafzaak op minderjarige
leeftijd. Maar ook onder de andere twee HICdadergroepen is dit percentage hoog. Zo heeft
ongeveer 65% van de woninginbrekers en overvallers in 2013 hun eerste strafzaak op minderjarige leeftijd. Van alle veroordeelde daders in
2013 is slechts 31% minderjarig op het moment
van de eerste strafzaak.
 HIC-daders blijken al vaker met justitie in aanraking te zijn gekomen en hebben in het verleden
verschillende typen delicten gepleegd (zie figuur
2c). Zo heeft 68% tot 83% van de HIC-daders in
2013 één of meerdere eerdere strafzaken op hun
naam staan. Van alle daders in 2013 heeft 62%
eerdere strafzaken. Wanneer wordt gekeken naar
het type delict in eerdere zaken, blijkt dat 25%
tot 34% van de HIC-daders eerder een HIC-delict

Factsheet 2018-3 | 2











heeft gepleegd en bij 10% tot 34% is dit hetzelfde type HIC-delict als in de HIC-strafzaak in
2013. Alle drie de HIC-dadergroepen plegen dus
ook andere type delicten, dus van specialisatie
lijkt geen sprake.
Met name woninginbrekers hebben veel eerdere
strafzaken op hun naam staan, namelijk gemiddeld elf in 2013. Bij alle veroordeelde daders in
2013 ligt dit aantal op vijf. Woninginbrekers
vormen dus een actieve dadergroep.
Tussen 2002 en 2013 is bij alle drie de HICdadergroepen het gemiddelde aantal strafzaken
afgenomen: bij woninginbrekers van vijftien tot
elf zaken, bij overvallers van tien tot acht zaken
en bij straatroof van zeven tot vijf zaken.
Welke straf door de rechter is opgelegd in de HICstrafzaak in 2013 verschilt per HIC-dadergroep
(zie figuur 2d). Bij woninginbraak en straatroof
wordt meestal een korte vrijheidsstraf van hoogstens zes maanden (41% en 34%) of een werkstraf (30% en 29%) opgelegd. Overvallers krijgen
daarentegen voornamelijk een vrijheidsstraf van
langer dan zes maanden opgelegd (65%).
Tussen 2002 en 2013 is het aandeel woningoverval-strafzaken flink toegenomen. In 2002 betrof
22% van de overvalstrafzaken een woningoverval, in 2013 is dit percentage opgelopen tot 43%.
De meeste HIC-strafzaken worden afgedaan in de
Randstad. In de regio’s Amsterdam, Rotterdam,
Midden-Nederland (waarbinnen Utrecht valt) en
Den Haag samen wordt in 2013 bijna de helft van
de woninginbraak- en overvalstrafzaken afgedaan
en zelfs twee derde van de straatroofzaken. Wanneer het aantal inwoners per regio wordt meegenomen, valt op dat het aantal straatroofstrafzaken in 2013 sterk is oververtegenwoordigd in
Amsterdam en Rotterdam. Bijna de helft (46%)
van alle straatroofzaken is afgedaan in Amster-

Ministerie van Justitie en Veiligheid | WODC

dam of Rotterdam, terwijl in deze regio’s slechts
6% en 10% van de Nederlandse bevolking woont.
Dit hoeft echter niet te betekenen dat de straatroofaanpak van deze arrondissementen niet
werkt. Er zijn ook andere verklaringen mogelijk,
Figuur 2a Leeftijd tijdens uitgangszaak HICdaders en alle daders veroordeeld
in 2013
16%

Woninginbrekers

49%
50%

7%

Alle daders

50%
Minderjarig

100%

66%

34%
31%

Alle daders

93%

0%

80%

19%

Overvallers

81%

64%

35%

Straatrovers

19%

Overvallers

100%

Figuur 2b Leeftijd tijdens eerste strafzaak
HIC-daders en alle daders
veroordeeld in 2013
Woninginbrekers

84%

Straatrovers

Figuur 2c

zoals kansarmere en criminaliteitsgevoeligere
inwoners in deze regio’s, meer toeristen of juist
een sterkere inzet op de opsporing en vervolging
van straatroof.

0%

69%

50%
Minderjarig

Meerderjarig

100%

Meerderjarig

Aandeel (HIC-)daders veroordeeld in 2013 met eerdere strafzaken
83%

80%

Woninginbrekers

79%
68%

Straatrovers

62%

60%

Overvallers

43%

40%

25%

34%

32%

Alle daders
17%

20%

10%

0%
Daders met eerdere strafzaken

Daders met eerdere strafzaken met
HIC-delict

Daders met eerdere strafzaken met
hetzelfde HIC-delict

Figuur 2d Zwaarste afdoening in uitgangszaak HIC-daders veroordeeld in 2013
80%

Woninginbrekers

65%

Straatrovers

60%
41%
40%
20%

Overvallers
34%

30%
18%

16%

28%

21%
7%

9%

12%

7%

0%
Vrijheidsstraf <6 mdn

Ministerie van Justitie en Veiligheid | WODC

Vrijheidsstraf >6 mdn

Werkstraf

Overige afdoeningen

Factsheet 2018-3 | 3

Recidive van HIC-daders
In figuur 3 staat de tweejarige recidiveprevalentie
weergegeven: hoeveel procent van de HIC-daders in
2013 wordt binnen twee jaar opnieuw veroordeeld?
Vergeleken met de recidive onder alle daders in
2013 (28%) blijkt dat de algemene recidive (een
nieuwe veroordeling ongeacht het type delict) onder
HIC-daders hoger is. Van de woninginbrekers wordt
57% binnen twee jaar opnieuw veroordeeld voor
enig delict. Bij de straatrovers ligt dit percentage
op 51% en bij overvallers op 37%. Het aantal HICdaders dat opnieuw veroordeeld wordt voor een
HIC-delict (HIC-recidive) is iets lager dan de algemene recidive. De HIC-recidive is het hoogst onder
Figuur 3

woninginbrekers: binnen twee jaar heeft 19% een
nieuwe veroordeling voor een HIC-delict. Van de
straatrovers recidiveert 12% met een HIC-delict
en bij overvallers is dit 7%. Tot slot de speciale
recidive: hoeveel HIC-daders worden binnen twee
jaar opnieuw veroordeeld voor hetzelfde soort HICdelict? Van de woninginbrekers heeft 17% binnen
twee jaar een nieuwe veroordeling voor een woninginbraak. Van de straatrovers heeft 7% binnen twee
jaar een nieuwe veroordeling voor een straatroof en
van de overvallers is slechts 2% binnen twee jaar
opnieuw voor een overval veroordeeld.

Prevalentie van tweejarige recidive van (HIC-)daders veroordeeld in 2013
57%

60%

51%

Woninginbrekers
Straatrovers

37%

40%

Overvallers

28%
19%

20%

12%

Alle daders

17%
7%

7%

2%

0%
Algemene recidive

HIC-recidive

Ontwikkeling van recidive over de tijd
Figuur 4 laat de ontwikkeling van de tweejarige
algemene recidiveprevalentie van HIC-daders over
de jaren 2004 tot en met 2013 zien. Bij de berekening van deze recidivecijfers is rekening gehouden
met verschillen in de tijd in de achtergrondkenmerken van de daders. Opvallend is dat bij alle HICgroepen de recidive is afgenomen over de jaren. Zo
Figuur 4

Speciale recidive

neemt het aantal woninginbrekers dat binnen twee
jaar opnieuw veroordeeld is af van 63% naar 57%
(een relatieve daling van 10%). De recidive onder
straatrovers is met wat schommelingen gedaald van
57% tot 51% (een relatieve daling van 11%). De
recidive onder overvallers is gedaald van 52% tot
38% (een relatieve daling van 28%). Deze daling
zet pas in vanaf 2007.

Prevalentie van gecorrigeerde tweejarige algemene recidive van HIC-daders
veroordeeld in 2004-2013
70
60

% recidivisten

50
40
30
20
10
0

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Woninginbraak

63,4

61,8

60,3

59,7

59,0

58,0

57,9

57,7

56,7

56,8

Straatroof

56,9

57,6

55,3

53,9

55,5

53,8

51,7

51,9

49,5

50,6

Overval

52,4

46,4

47,0

51,5

48,1

47,0

46,0

44,4

41,3

37,6

Factsheet 2018-3 | 4

Ministerie van Justitie en Veiligheid | WODC

Tot besluit
In dit rapport is gekeken naar de achtergrondkenmerken en recidive van HIC-daders (woninginbrekers, straatrovers en overvallers) die in 2013 zijn
veroordeeld. Het onderzoek valt binnen een vijfjarig
onderzoeksprogramma naar HIC-daders. De
komende jaren zal nader onderzoek uitgevoerd
worden. Naast een update van de huidige cijfers zal
er bijvoorbeeld gekeken worden naar regionalisering
van recidivecijfers.

Literatuur
Beijersbergen, K.A., Blokdijk, D., & Weijters, G.
(2018). Recidive na een high impact crime:
Recidive onder daders van high impact crimes
veroordeeld in de periode 2002-2013. Den Haag:
WODC. Cahier 2018-2.
Wartna, B.S.J., Blom, M., & Tollenaar, N. (2011). De
WODC Recidivemonitor: 4e, herziene versie. Den
Haag: WODC. Memorandum 2011-3.

Deze reeks omvat korte verslagen van onderzoek dat door of in opdracht van het WODC is verricht.
Opname in de reeks betekent niet dat de inhoud het standpunt van de Minister van Justitie en
Veiligheid weergeeft.
Alle rapporten van het WODC zijn gratis te downloaden van www.wodc.nl.
Via deze site kan toegang worden verkregen tot REPRIS, een webapplicatie waarmee selecties kunnen
worden gemaakt uit het cijfermateriaal van de Recidivemonitor. REPRIS bevat statistieken over de
vaste groepen die worden gevolgd (jeugdige en volwassen daders met een strafzaak, exgedetineerden, ex-pupillen van justitiële inrichtingen, ex-reclassenten en ex-terbeschikkinggestelden)
en over dadergroepen waarvan de strafrechtelijke recidive incidenteel werd gemeten. Een uitdraai uit
REPRIS gaat gepaard met een toelichting, maar het gebruik van de cijfers vindt plaats buiten
verantwoordelijkheid van het WODC.

Ministerie van Justitie en Veiligheid | WODC

Factsheet 2018-3 | 5