Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2139
Vragen van de leden Bashir en Van Gerven (beiden SP) en Schouw (D66)
aan de Staatssecretaris van Economische Zaken over een einde aan de
kraambox voor zeugen en enige andere samenhangende vragen (ingezonden
31 maart 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Dijksma (Economische Zaken) (ontvangen
30 april 2015).
Vraag 1
Bent u bekend met het recent gepubliceerde rapport «Einde aan de kraambox; Een onderzoek naar het welzijn van zeugen in kraamboxen en alternatieve huisvestingsystemen» van de Stichting Varkens in Nood?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Erkent u dat het van groot belang is dat er een alternatief komt voor deze
dieronvriendelijke kraambox, nu uit dit rapport blijkt dat de kraamboxen,
waarin één miljoen zeugen bijna een kwart van hun leven worden vastgezet,
ernstig dierenleed veroorzaken?
Antwoord 2
Vanaf 1 januari 2013 is het houden van zeugen in groepshuisvesting verplicht.
In Nederland is de periode waarin de zeugen individueel in een hok worden
gehouden verhoudingsgewijs kort. De belangrijkste reden om zeugen in
kraamboxen te houden is het voorkomen van het doodliggen van biggen
door de zeugen. Dit dient vanuit oogpunt van o.a. dierenwelzijn zoveel
mogelijk te worden voorkomen. Uit onderzoek is gebleken dat de cruciale
periode van doodliggen tot maximaal een week na geboorte is. Nu worden
zeugen een week voor werpen tot 3 à 4 weken na werpen in een box
geplaatst. Het huidige kraamhok is er niet opgebouwd om zeugen voor
werpen en na de cruciale periode van doodliggen los te laten lopen. De
afgelopen jaren is reeds een ontwikkeling ingezet waarbij een kraamhok
nieuwe stijl ontwikkeld is, het zogenoemde Pro Dromi®kraamhok. Het gedrag

1
2

ah-tk-20142015-2139
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.varkensinnood.nl/nieuws/nieuwsitem/artikel/overheid-stangt-moedervarkens/
http://www.metronieuws.nl/binnenland/2015/03/stop-varkensleed-in-de-kraamkooi

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

en de behoeften van de zeug, biggen en zeugenhouder staan hier centraal. Zo
wordt onder andere voorzien in het verstrekken van materiaal dat gebruikt
kan worden om afleiding te verschaffen, maar ook als nestmateriaal kan
worden gebruikt. Hiermee wordt voor de zeug de mogelijkheden om
natuurlijk gedrag te vertonen verruimd. Het Ministerie van Economische
Zaken heeft om die reden van 2010 tot en met 2013 de ontwikkeling van
innovatieve huisvestingsconcepten financieel ondersteund.
Vraag 3 en 4
Is het u bekend dat er een veelbelovend alternatief bestaat voor de kraambox,
namelijk het Pro Dromi kraamhok waarin de zeug samen met haar biggen
veelal vrij kan rondlopen zonder dat dit de technische resultaten voor de boer
negatief beïnvloedt? Deelt u de mening dat Pro Dromi 1,5 zowel voor het
dierenwelzijn als voor de boeren een veelbelovende ontwikkeling is?
Deelt u de mening dat Nederland met deze uitvinding, die volgens onderzoekers niet alleen zorgt voor een sterke verbetering van dierenwelzijn maar ook
economisch perspectiefvol is, een innovatie in handen heeft die voor het
welzijn van de zeugen wereldwijd van grote betekenis kan zijn?
Antwoord 3 en 4
De Pro Dromi stalconcepten zijn een perspectiefvolle innovatieve ontwikkeling
voor het dierenwelzijn, diergezondheid en economisch rendement in de
zeugenhouderij, maar staat nog in de kinderschoenen. Enkele praktijkbedrijven zijn gestart met dit concept. Ook internationaal is er veel interesse. De
praktijkbedrijven ondervinden echter nog diverse problemen, waaronder een
verhoogd percentage doodgelegen biggen. Het houderijsysteem van Pro
Dromi moet nog verder geoptimaliseerd worden onder praktijkomstandigheden voordat het breed in Nederland en andere landen kan worden uitgerold.
Zoals ik heb aangegeven in het Algemeen Overleg Landbouw- en Visserijraad
zal ik deze ontwikkeling ook tijdens de welzijnsconferentie Varken vandaag op
29 april in Kopenhagen onder de aandacht brengen van mijn Deense en
Duitse collega’s.
Vraag 5 en 6
Onderschrijft u dat uw eerdere subsidie van € 350.000 weinig zinvol was
indien het project niet afgerond kan worden?
Bent u bereid om dit onderzoek van Wageningen UR te helpen slagen zodat
er een einde kan worden gemaakt aan het ernstige lijden van bijna één
miljoen zeugen? Bent u bereid bij te dragen aan de circa € 160.000 die nog
nodig is om het onderzoek naar Pro Dromi af te ronden? Zo ja, op welke
termijn? Zo nee, waarom niet en op welke wijze bent u dan voornemens om
dit ernstige dierenleed aan te pakken?
Antwoord 5 en 6
In goed overleg met het bedrijfsleven en Wageningen UR is besloten dat het
onderzoekstraject eind 2013 zou worden afgerond omdat het Pro Dromi
concept gereed was voor introductie in de markt. Op basis van de ervaringen
tot nu toe van de eerste praktijkbedrijven blijkt dat het stalconcept nog verder
geoptimaliseerd moet worden. Dit is primair de verantwoordelijkheid van het
bedrijfsleven. Ik zal in gesprek gaan met de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV) en de betrokken ondernemers om na te gaan welke knelpunten er zijn bij de praktijkimplementatie en hoe ik het bedrijfsleven kan
ondersteunen bij de optimalisering van Pro Dromi stallen via bestaande
financiële regelingen van Rijk en provincies (Topsector Agri & Food,
Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP-3) van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid).
Vraag 7 en 8
Wat vindt u ervan dat varkensboeren die willen overschakelen naar Pro
Dromi geen gebruik meer kunnen maken van de Integrale Duurzame Stal- en
Houderijsystemen-investeringsregeling (in het kader van de plattelandsontwikkelingsprojecten gelden) nu deze is overgeheveld naar de provincies die
de investeringsregeling tot dusver niet hebben ingezet? Deelt u de mening
dat dit soort investeringen van landelijk belang zijn en nauwelijks een
provinciaal belang kennen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Bent u bereid om de Integrale Duurzame Stal- en Houderijsystemeninvesteringsregeling van de provincies terug te halen en te hervatten zodat
boeren die vooruitstrevend zijn op gebied van dierenwelzijn weer financieel
ondersteund worden bij dit soort investeringen?
Antwoord 7 en 8
Varkenshouders die investeren in Pro Dromi stallen of onderdelen hiervan
kunnen in aanmerking komen voor landelijke fiscale regelingen en de
Garantstelling Landbouw Plus op basis van de Maatlat Duurzame Veehouderij.
De regeling Integraal duurzame stallen (IDS) is de afgelopen periode onder
andere gefinancierd uit de zogenoemde artikel 68 middelen vanuit de GLB
periode 2007–2013. De IDS is in 2014 voor de laatste keer opengesteld omdat
in het huidige GLB periode 2014–2020 de mogelijkheid van artikel 68 niet
meer is opgenomen. In het kader van het nieuwe GLB is het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP-3) door de provincies opgesteld en goedgekeurd
door de Europese Commissie. Ik heb met de provincies afspraken gemaakt
over de thema’s waarvoor de Europese middelen van het POP-3 kunnen
worden ingezet met 50% cofinanciering van de provincies en waterschappen
(Kamerstuk 28 625, nrs. 189 en 168). Een van de thema’s is het versterken van
innovatie, verduurzaming en concurrentiekracht in de landbouw. Onderdeel
hiervan is het stimuleren van innovatieve investeringen in duurzame stallen.
Op dit moment bereiden de provincies besluitvorming voor op welke thema’s
en maatregelen zij de POP3-middelen willen inzetten. Ik zie geen aanleiding
om de afspraken met de provincies over POP-3 te heroverwegen.
Vraag 9 en 10
Bent u bereid om vrijloop kraamboxen zoals Pro Dromi bij nieuwbouw
verplicht te stellen, zodat zeugen het grootste gedeelte van de zoogperiode
samen met hun biggen los kunnen lopen?
Bent u bereid om binnen tien jaar tot een verbod te komen van de reguliere
kraambox? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9 en 10
Mijn beleid is gericht op het stimuleren van innovaties die de mogelijkheid
bieden voor het ontwikkelen van onderscheidende marktconcepten. Het
verplichten van één stalsysteem of type kraamhok belet verdere innovatie.
Zoals ik heb aangegeven tijdens het AO Landbouwraad op 15 april jl. wil ik
het Pro Dromi stalsysteem dan ook niet verplichten. Wel pleit ik voor een
Europese standaard voor kraamhokken waarbij zeugen meer onderling
contact kunnen hebben.
Zoals aangegeven zal ik deze ontwikkeling ook tijdens de internationale
welzijnsconferentie Varkens op vandaag 29 april in Kopenhagen onder de
aandacht brengen van mijn Deense en Duitse collega’s.
Vraag 11
Bent u ervan op de hoogte dat verplicht nestmateriaal veelal ontbreekt en
zeugen daar ernstig onder lijden? Wat vindt u hiervan?
Antwoord 11
Het Besluit Houders van Dieren schrijft voor dat zeugen en geiten in de
laatste week voor het werpen over voldoende en adequaat nestmateriaal
beschikken, tenzij dit in verband met de op het bedrijf gebruikte mengmestmethode technisch niet uitvoerbaar is. Bijna alle varkensstallen zijn uitgerust
met dergelijke mengmestsystemen en kunnen om die reden gebruik maken
van de uitzonderingsclausule.
Vraag 12 en 13
Is u bekend dat een jute doek als nestmateriaal voor een zeug een interessant
surrogaat is voor bijvoorbeeld balen stro en dat deze eenvoudige oplossing
ervoor zorgt dat de zeug rustiger is, de bevalling soepeler verloopt, de biggen
meer biest opnemen en het aantal doodgelegen biggen daalt?
Bent u bereid om u er op zeer korte termijn voor in te zetten dat het gebruik
van nestmateriaal de standaard wordt, in plaats van de uitzondering? Zo ja,
hoe gaat u dit doen? Zo niet, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 12 en 13
Ja. Het aanbieden van nestmateriaal is een Europese verplichting tenzij de
gebruikte mengmestmethode dit niet mogelijk maakt. Tot voor kort bestond
nestmateriaal voornamelijk uit organisch materiaal als stro ed. Dit zorgt voor
verstoppingen in de mestputten. Door Varkens Innovatie Centrum Sterksel is
een toepassingsvorm ontwikkeld bestaande uit een jute zak wat geen gevaar
vormt voor verstopping. Ik ga met de sector in gesprek over de verspreiding
van de bestaande kennis en ervaringen van deze toepassingsvorm.
Vraag 14
Kunt u aangeven hoe vaak de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit de
laatste vijf jaar controles heeft uitgevoerd bij Nederlandse zeugenhouders,
hoe vaak er geconstateerd werd dat er geen nestmateriaal aanwezig was en
hoe vaak hiervoor boetes of waarschuwingen zijn gegeven? Kunt u de
betreffende inspectierapporten meesturen?
Antwoord 14
In de periode 2010- 2014 heeft de NVWA in totaal 1318 inspecties op
zeugenbedrijven uitgevoerd. Zoals aangegeven in antwoord op vraag 11
kunnen de meeste zeugenbedrijven gebruik maken van de uitzonderingsclausule. De NVWA heeft geen waarschuwingen gegeven of boetes opgelegd
voor het niet verstrekken van nestmateriaal.
Vraag 15
Hoe en met welke snelheid geeft u uitvoering aan de motie Van Gerven over
implementatie van de Europese richtlijn voor natuurlijk afleidingsmateriaal in
varkensstallen?3
Antwoord 15
Hiervoor verwijs ik u naar mijn brief van 2 december 2014 (Kamerstuk 28 286
nr. 773).
Vraag 16
Hoe staat het met invulling van de ontwerprichtsnoeren voor de uitwerking
van de Varkensrichtlijn waar met de Dierenbescherming en varkenssector aan
wordt gewerkt? Kan de Kamer op korte termijn resultaten verwachten zoals
ook reeds aan de orde kwam tijdens het Algemeen overleg Dierenwelzijn op
4 september 2014? Zo nee, waarom duurt het zo lang?
Antwoord 16
Deze richtsnoeren die door de Europese Commissie worden opgesteld en
waar Nederland actief betrokken is, zijn tot op heden niet door de Commissie
afgerond en gepubliceerd. Ik zal mij ervoor inzetten dat tot vaststelling en
publicatie van de richtsnoeren wordt overgegaan.

3

Kamerstuk 28 286, nr. 671

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4