Rondetafel over de uitrol van 5G in Nederland
De overheid is aan zet om 5G in Nederland mogelijk te maken. Zonder duidelijk spectrumbeleid kan
er niet geïnvesteerd worden in 5G, en gaat Nederland achterlopen op de rest van Europa. Voor de
introductie van 5G is de 3,5GHz-band cruciaal. KPN is bereid om te helpen zoeken naar een adequate
oplossing voor Burum, zodat deze band in heel Nederland tijdig beschikbaar kan komen voor 5G. In
de tussentijd kan de 3,5GHz-band beneden de lijn Amsterdam-Zwolle worden vrijgemaakt, zodat dit
deel van Nederland geen onnodige vertraging oploopt bij de uitrol van 5G. Onderstaand zullen deze
punten nader worden toegelicht.

De mogelijkheden van 5G voor Nederland zijn groot
Met de eerste versie van de 5G-standaard in zicht (zomer 2018), wordt de maatschappelijke én
economische waarde van 5G-toepassingen steeds meer evident. Deze technologie is niet alleen een
volgende generatie met nóg hogere snelheden en meer capaciteit voor consumenten. 5G is juist de
techniek om tal van marksegmenten te faciliteren in hun digitaliseringsproces. Toepassingen worden
op dit moment ontwikkeld voor vele sectoren zoals de landbouw, veiligheid, zorg, financiële diensten,
industrie en transport. Denk aan connected & automated driving, smart grids en real-time assettracking.
Daarnaast biedt 5G mogelijkheden om rurale gebieden te voorzien van breedbandinternet (‘Fixed
Wireless Access’). Door de capaciteit in de hogere frequentiebanden effectief uit te nutten wordt het
mogelijk om 5G in te zetten als (tijdelijk) alternatief voor een vaste breedbandverbinding.

De 3,5GHz band is essentieel voor volwaardige 5G dienstverlening
De ether wordt gebruikt door vele toepassingen om signalen te versturen. Van alle frequentieruimte
in de ether zijn al meerdere banden toegewezen aan mobiele toepassingen, zoals de 800MHz,
900MHz, 1800MHz, 2100MHz en 2600MHz. De 3,5GHz band (3400-3800MHz) is een nieuwe mobiele
band, die essentieel is voor de uitrol van 5G door een combinatie van factoren.
1. Karakteristieken van de band: om optimaal gebruik te kunnen maken van de mogelijkheden
van 5G en om een grote diversiteit aan 5G diensten te kunnen bieden is een combinatie van
frequentiebanden nodig.
o Laag spectrum (700MHz) biedt goede landelijke dekking, maar beperkte capaciteit;
o Midden spectrum (3,5GHz) biedt voldoende dekking (vergelijkbaar met 1800 MHz) en
daarnaast voldoende capaciteit op landelijk niveau;
o Hoog spectrum (26GHz) biedt veel capaciteit op hotspotniveau, maar met een
beperkte dekking.
De 3,5GHz band is de enige frequentieband waarmee met 5G hoge snelheden en met een
voldoende goede bedekking gerealiseerd kan worden. De afwezigheid van de 3,5GHz band
kan daarom niet gecompenseerd worden door de 700MHz of 26GHz band.
2. Wereldwijde harmonisatie: vanwege deze karakteristieken en de beschikbaarheid van grote
blokken spectrum in de 3,5GHz band, is deze band wereldwijd verkozen tot dé pionier-band
voor 5G. De Europese Commissie heeft deze keuze duidelijk gemaakt in het 5G Action Plan
(sept 2016). De RSPG (de spectrumexperts van de Commissie) hebben dit bestendigd in twee
5G opinions (nov 2016 en jan 2018). Thans lopen de technische coördinatiestudies zodat in

2019 de internationale harmonisatie van deze band officieel wordt. Het belang dat Nederland
zich aansluit bij deze internationale harmonisatie is evident.
3. Ontwikkelingen leveranciers: nu al is zichtbaar dat het 5G ecosysteem inspringt op deze
beleidskeuzes. Wereldwijd vindt het overgrote deel van proeven met 5G plaats in de 3,5GHz
band. Toonaangevende leveranciers van zowel netwerkapparatuur als gebruikstoestellen
richten hun 5G-activiteiten op de 3,5GHz band. De eerste 5G-toestellen, welke naar
verwachting in de loop van 2019 commercieel beschikbaar komen, zijn alleen geschikt 3,5GHz
band. Toestellen voor de 700 MHz band en de 26 GHz band staan later op de roadmap.

Een oplossing voor de 3,5GH band is essentieel
Het risico dat Nederland achter gaat lopen op de rest van Europa is reëel. 5G kan alleen effectief
worden uitgerold wanneer er voldoende frequentieruimte beschikbaar wordt gesteld – náást de
huidige beschikbare ruimte voor 4G en oudere generaties. Voor de eerste commerciële toepassingen
op 5G is toegang tot de 3,5GHz band essentieel. Andere Europese landen zullen (delen van) deze band
op korte termijn beschikbaar stellen; veilingen in Duitsland, Frankrijk, het VK, Spanje en Ierland zijn
reeds geweest of vinden in 2018 plaats. In Nederland is nog geen veiling van de 3,5GHz band in zicht.
Duidelijkheid over het spectrumbeleid is een randvoorwaarde voordat partijen kunnen investeren in
5G. Het is essentieel dat op korte termijn een oplossing beschikbaar komt, zodat óók in Nederland
operators aan de slag kunnen met 5G. Uiteindelijk zijn voldoende grote blokken (van 100MHz per
operator) nodig om effectief 5G toepassingen uit te kunnen rollen – in héél Nederland.
De huidige complexe problematiek moet in stappen worden opgelost. KPN constateert dat een
oplossing voor Noord-Nederland (boven de lijn Amsterdam-Zwolle) vanwege het afluisterstation in
Burum tijd zal vergen. KPN is graag onderdeel van de oplossing en biedt hierbij aan om mee te denken
met de betrokken ministeries over mogelijke oplossingen.
Er is echter geen enkele reden om te wachten met het beschikbaar maken van de 3,5GHz band
beneden de lijn Amsterdam-Zwolle, zodat operators in dit gebied verder kunnen met 5G.
Dat betekent dat er nú actie moet worden ondernomen om de transitie tijdig en soepel te laten
verlopen. Op zijn minst moet onmiddellijk gestopt worden met het uitgeven van nieuwe lokale
vergunningen beneden de lijn Amsterdam-Zwolle. Deze vergunningen lopen tot 2023/26 en maken de
problematiek onnodig complexer. Daarnaast moeten de huidige lokale vergunninghouders zo snel
mogelijk duidelijkheid krijgen over de komende veranderingen. Dit is cruciaal, omdat zij zich tijdig
moeten kunnen voorbereiden op een migratie.
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat waarschuwt momenteel vergunninghouders dat
naar verwachting een deel van de band (te weten, 3410-3600MHz) voortijdig vrij moet worden
gemaakt voor mobiele toepassingen. Dat doet KPN deugd. Echter, deze 190 MHz aan frequentieruimte
is niet voldoende om alle mobiele operators 5G aan te kunnen laten bieden. Hiervoor zijn blokken van
100MHz per operator nodig. In deze 190MHz kunnen amper twee mobiele operators 5G uitrollen (en
niet te vergeten; in slechts de helft van het land).
Daarbij spreekt het voor zich dat deze vrijgespeelde frequentieruimte geen additionele beperkingen
kan hebben. Als het vermogen van de nieuwe vergunningen wordt gelimiteerd volgens de huidige
geldende restricties (ter bescherming van Burum), is het alsnog onmogelijk om dit spectrum effectief
uit te nutten voor 5G. De restricties zouden vooral de capaciteit van mobiel breedband ernstig
beperken, waarmee de mogelijkheden van 5G ernstig onder druk komen.