OCW in gesprek met leraren over regeldruk

Dr. Annette Klarenbeek
Dr. Jeanine Deen
Maartje Harmelink, MA
Marije Zegwaard, MA

1

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

Inhoud
1. Inleiding ............................................................................................................................................... 3
2. Methode .............................................................................................................................................. 4
2.1 Discoursanalyse ............................................................................................................................. 4
2.2 Dataverzameling ............................................................................................................................ 4
2.3 Analyse .......................................................................................................................................... 5
3. Resultaten............................................................................................................................................ 6
3.1 Het is lastig om rechtstreeks te zeggen dat je werk-/regeldruk ervaart ....................................... 6
3.2 De kerntaak van de docent is lesgeven ......................................................................................... 8
3.3 Verandering kost vooral tijd en energie en leidt niet tot verbetering van het onderwijs .......... 10
3.4 Er moet iets veranderen bij het management ............................................................................ 13
4. Conclusie ........................................................................................................................................... 18
5. Advies ................................................................................................................................................ 20
Referenties ............................................................................................................................................ 22
Bijlage – Overzicht fragmenten ............................................................................................................ 23

2

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

1. Inleiding
In dit document worden de bevindingen van het onderzoek ‘OCW in gesprek met leraren over
regeldruk’ in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
gepresenteerd. Aan de hand van een discoursanalyse zijn gesprekken geanalyseerd tussen leraren en
beleidsmedewerkers, om daarmee:
a) inzicht te verkrijgen in de manier waarop ‘regeldruk’ in gesprekken begrepen, geconstrueerd
en geproblematiseerd wordt;
b) inzicht te verkrijgen in eventueel overeenkomende en botsende patronen en
c) constructies tussen verschillende leraren binnen de Lerarenkamer;
d) inzicht te verkrijgen in de gespreksdilemma’s die mogelijk spelen;
e) aanbevelingen te doen voor de formulering van een communicatiestrategie.
Om deze doelen te kunnen bereiken, is de volgende centrale onderzoeksvraag opgesteld:
Op welke wijze wordt door docenten uit het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mbo en hbo
gesproken over regeldruk?
Deze centrale vraag valt uiteen in verschillende deelvragen:




Welke dominante patronen zien we in de conversaties terug? Hierbij leggen we steeds de
focus op het thema regeldruk.
Welke effecten roepen deze patronen op?
Hoe kan dit worden vertaald naar aandachtspunten voor OCW voor communicatie met het
werkveld?

In het volgende hoofdstuk wordt eerst de methode van het onderzoek besproken. Vervolgens
worden de resultaten van het onderzoek besproken in hoofdstuk 2 en toegelicht aan de hand van
fragmenten. Hoofdstuk 3 bestaat uit de conclusies en tot slot komen in het laatste hoofdstuk de
adviezen aan bod.

3

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
2. Methode
2.1 Discoursanalyse
Voor dit onderzoek is een discoursanalyse verricht. Bij een discoursanalyse is aandacht voor de wijze
waarop mensen in gesprek met elkaar dingen doen met taal. Mensen doen –vaak onbewust en
impliciet- allerlei dingen met taal. Ze beschuldigen, verontschuldigen of presenteren zichzelf op een
bepaalde manier. Met andere woorden: ze zijn veelal bezig de ander te overtuigen van de
vanzelfsprekendheid van een bepaalde werkelijkheid (zie voor meer informatie het boekje
‘Handreiking Discoursanalyse’, DAB, Klarenbeek, 2013).
De nadruk in het discourse analytische onderzoek, zoals het tijdens dit project wordt
uitgevoerd, ligt op de wijze(n) waarop medewerkers zelf praten over hoe zij regeldruk zich
voorstellen. De uitkomstmaat van dit project aan de hand van een discoursanalyse verschilt van de
resultaten die verkregen worden uit bijvoorbeeld het houden van een enquête, die vooral de
attituden van individuele respondenten in kaart brengt. Een dergelijk instrument ziet de sociale
context evenals de veranderlijkheid van opinies van respondenten vaak over het hoofd. Het
antwoord op de vraag hoe docenten zelf praten over regeldruk levert OCW inzichten op over aan
welke onderwerpen er in communicatie aandacht moet worden gegeven.
2.2 Dataverzameling
De gegevens verzameld voor dit onderzoek zijn afkomstig uit gesprekken tussen 30
beleidsmedewerkers van OCW met in totaal 25 docenten bijna geheel afkomstig van de
Lerarenkamer. Dat wil zeggen dat dit een specifieke groep ‘excellente‘ docenten betreft. Het
verzamelde gespreksmateriaal biedt inzicht in de manier waarop bepaalde thema’s onderwerp van
gesprek zijn. De uitkomsten verkregen uit dit onderzoek met deze specifieke groep ‘excellente’
docenten geven mogelijkerwijs inzichten die ook breder spelen in het onderwijs.
De docenten zijn werkzaam bij verschillende type scholen: twee basisscholen, twee
voortgezet onderwijsscholen, twee MBO-instellingen, één HBO-instelling en één school voor
leerlingen met een meervoudige beperking. In sommige gevallen lopen meerdere
beleidsmedewerkers mee op dezelfde school met verschillende docenten. In sommige gevallen
vormen de OCW beleidsmedewerkers een duo en gaan zij samen in gesprek met één docent.
Werkwijze voor meeloopweek
De beleidsmedewerkers van OCW krijgen tijdens een introductieochtend uitleg over de methode
discoursanalyse, over de meeloopweek en de methode van dataverzameling. Tijdens de bijeenkomst
wordt uitgelegd hoe ze te werk moeten gaan tijdens de meeloopweek en waar ze op moeten letten
om uiteindelijk relevante fragmenten te kunnen selecteren. Daarnaast krijgen ze een korte training in
interviewtechnieken.
Werkwijze tijdens meeloopweek
De beleidsmedewerker loopt verspreid over een periode van twee weken in totaal vier dagen mee
met de docent. Tijdens die vier dagen is er regelmatig overleg tussen beide, waarbij de
beleidsmedewerker zoveel mogelijk open vragen stelt. Aan het einde van dag vier bepaalt de
beleidsmedewerker samen met de docent wat twee relevante thema’s zijn om nogmaals te
bespreken tijdens het slotgesprek. Op de vijfde dag is er een slotgesprek over deze twee thema’s. Dit
gesprek wordt opgenomen op een voicerecorder en de beleidsmedewerker maakt notities.
4

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Werkwijze na meeloopweek
De beleidsmedewerker selecteert twee momenten uit het gesprek en markeert deze met
tijdsnoteringen. Criteria voor selectie (zoals uitgelegd tijdens de introductiebijeenkomst) zijn:
a) Het gaat om een terugkerend dominant thema
b) Het gaat om een controversieel thema, er staat hier iets op het spel voor de leraar
De beleidsmedewerker transcribeert (woordelijk uitschrijven van passage) deze twee momenten tot
maximaal 2 fragmenten van ieder maximaal 10 regels1. De opnames en transcripties worden
verstuurd naar de analisten van de Hanzehogeschool die de discoursanalyse uitvoeren.
2.3 Analyse
Nadat door bovengenoemde stappen de data is gedestilleerd begint de discoursanalyse. Tijdens de
analyse is cyclisch te werk gegaan, waarbij het gespreksmateriaal grondig en herhaaldelijk is
bestudeerd (Sneijder et al., 2007). Daarbij wordt gelet op de manier waarop men zich uitdrukt om
inzicht te krijgen in de belevingswereld of houding van docenten ten opzichte van het onderwerp
regeldruk. Na een eerste bestuderingsronde van de data worden eerste observaties en
opvallendheden genoteerd en gemarkeerd. Vervolgens wordt dit door het team van onderzoekers
besproken en geëvalueerd tijdens een gezamenlijke datasessie. Daarna herhaalt dit proces zich tot er
uiteindelijk een aantal terugkerende patronen geïdentificeerd zijn. Van patronen wordt gesproken
wanneer uit de analyse blijkt dat deelnemers aan het gesprek met regelmaat putten uit een bepaald
type argument (Aarts & Te Molder, 1998).
In de beschrijving van de discoursanalyse vormen de dominante patronen het uitgangspunt. We
beschrijven/benoemen de patronen, laten zien door welke constructies in taal dit patroon tot stand
komt en gaan in op het effect dat het patroon oproept. De betekenis van een uitspraak staat namelijk
niet op zichzelf, maar is afhankelijk van eerdere uitspraken en van de betekenis die de ontvanger van
de uitspraak eraan toekent. Taal zien we tijdens onze analyse als een middel waarmee actoren
samen sociale activiteiten realiseren: in de interactie met anderen creëren ze bepaalde sociale
werkelijkheden (Edwards & Potter, 2001) over regeldruk. Door een discoursanalyse krijgen we een
rijker inzicht in welk ‘effect’ (bewust of onbewust) wordt bereikt door uitspraken van de docenten.
De patronen worden vervolgens toegelicht door uit het gespreksmateriaal een aantal
fragmenten te selecteren die deze patronen het beste illustreren. De analyse van deze fragmenten
wordt in de rapportage besproken en toegelicht. Een overzicht van de 56 bestudeerde fragmenten is
te vinden in de bijlage2.

1

Een aantal beleidsmedewerkers hebben meer dan twee fragmenten aangeleverd. Ook de extra fragmenten
zijn meegenomen in de analyse.
2
Een aantal fragmenten is niet op tijd binnen gekomen voor analyse of de data is op een andere manier
aangeleverd waardoor het niet meegenomen kon worden.

5

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

3. Resultaten
Na uitvoerige bestudering van de data, zijn er een viertal patronen geïdentificeerd. Deze patronen
hebben betrekking op het management, de docent en het onderwijssysteem. Het gaat om de
volgende patronen:
1.
2.
3.
4.

Het is lastig om rechtstreeks te zeggen dat je werk-/regeldruk ervaart
De kerntaak van de docent is lesgeven
Verandering kost vooral tijd en energie en leidt niet tot verbetering van het onderwijs
Er moet iets veranderen bij het management

Hieronder worden deze patronen met bijbehorende observaties toegelicht aan de hand van enkele
voorbeeldfragmenten.

3.1 Het is lastig om rechtstreeks te zeggen dat je werk-/regeldruk ervaart
Regeldruk versus werkdruk
Allereerst is het belangrijk te benoemen dat de termen regeldruk en werkdruk door docenten door
elkaar worden gebruikt. Het onderwerp van dit onderzoek is regeldruk en dit is ook de term die de
beleidsmedewerkers gebruiken tijdens de interviews. In de meeste gesprekken blijkt dat docenten
deze term relateren aan het administreren en vastleggen van informatie, zoals te zien is in fragment
1:
Fragment 1
1.
D: Zeker de afgelopen jaren, omdat we met elkaar zoekende zijn hoe we dit kunnen doen,
2.
heb je pieken en dalen en zijn er jaren geweest dat we ongelofelijk veel regeldruk
3.
ervaarden. Dingen moesten geregistreerd en op papier gezet worden.

Deze docent verstaat onder regeldruk ‘dingen registreren en op papier zetten’. Het lijkt tevens te
worden gedefinieerd als regels die van bovenaf worden opgelegd: dingen ‘moesten’ geregistreerd
worden. Sommige docenten trekken het breder en hebben het ook over werkdruk in het algemeen.
Dit is te zien in bijvoorbeeld fragment 2 dat hieronder uitgebreid besproken wordt. In de rest van dit
rapport wordt de term ‘werkdruk’ gehanteerd als overkoepelende term voor zowel regeldruk als
andersoortige werkdruk.
Het team ervaart werkdruk
Docenten spreken over werkdruk als iets wat docenten gezamenlijk ervaren. Dit blijkt uit taalgebruik
waarin ze het vooral hebben over ‘we’. Regel 2/3 uit fragment 1 illustreert dat ook heel duidelijk: ‘er
zijn jaren geweest dat we ongelofelijk veel werkdruk ervaarden’. Wie er met ‘we’ precies bedoeld
wordt, is niet helemaal duidelijk. Meestal lijkt er naar ‘het team’ te worden verwezen. Werkdruk is
dus niet iets wat docenten alleen ervaren of waar zij alleen mee om moeten gaan, maar iets wat ze
delen met collega’s.
Het beschrijven van werkdruk als iets wat gezamenlijk wordt ervaren, heeft mogelijk te
maken met het feit dat het lastig is om rechtstreeks te zeggen dat je zelf werkdruk ervaart. Uit de
6

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
fragmenten blijkt dat het ervaren van werkdruk vaak niet expliciet wordt benoemd, maar
geïllustreerd wordt door voorbeelden en opsommingen van taken. Ook wordt soms naar het
verleden verwezen, zoals in fragment 1 te zien is. Daar wordt bijvoorbeeld niet expliciet gezegd dat
op dat moment werkdruk wordt ervaren. Tevens worden voorbeelden van collega’s aangehaald om
aan te geven dat zij wel werkdruk ondervinden:
Fragment 2

1. …Ik had het er toevallig vanmorgen nog over met M. Ze zei ik voel me eigenlijk helemaal
2. niet goed. Ik zeg : Waarom ben je niet thuis gebleven? Ja, zegt ze het gáát niet, ik moet nog zoveel
3. doen en zoveel nakijken en als ik thuis blijf omdat ik ziek ben dan missen mijn klassen een lesuur,
4. moet ik dat weer inhalen. Het kán niet, ik kán me gewoon niet ziek melden. Nou en dat zijn dan wel
5. dingen die stress veroorzaken(). Je voelt wel dat je gewoon niet weg kunt blijven, en dat je niet iets
6. niét kunt doen… (zachter) wat eigenlijk belachelijk is,…. (nog zachter) Maar goed,() …. Ja (begint te
7. lachen). Ja , ik weet het, ’t is eigenlijk belachelijk, t klink heel stom als ik het zeg, maar zo wordt
8. het wel ervaren.
De spreker in dit fragment haalt een voorbeeld aan van een collega die werkdruk ervaart. Doordat de
spreker niet expliciet benoemt dat ze zelf werkdruk ervaart en het buiten zichzelf plaatst, wordt een
bepaalde afstand gecreëerd. Dit kan erop duiden dat het onderwerp werkdruk een gevoelig thema is
en het lastig is rechtstreeks te zeggen dat je hier last van hebt.
De collega wordt gepresenteerd als met de rug tegen de muur. Ze is ziek maar ziet
tegelijkertijd geen mogelijkheid om zich ziek te melden vanwege de hoeveelheid werk en de
leerlingen die dan een les missen. Het herhalen van de extreme case-formulering ‘zoveel’ in regel 2/3
benadrukt de hoeveelheid werk en daarmee de ernst van de situatie.
De spreker zet op verschillende manieren haar standpunt, dat ziekmelden niet mogelijk is,
kracht bij. Allereerst presenteert ze het als feit, ‘het gáát niet’ (regel 2) en ‘het kán niet’ (regel 4), om
vervolgens verder te gaan met een onderbouwing in de ik-vorm. Door het als feit te presenteren
geeft ze aan dat ze hier geen controle over heeft. Het is niet alleen een gevoel maar het ‘is’ zo. Door
verder te gaan in de ik-vorm maakt ze het vervolgens persoonlijk. Het ervaren van werkdruk heeft
ook invloed op je gevoel en emotie ‘je voelt gewoon dat je niet weg kan blijven’. Door gevoel en
emotie erbij te betrekken wordt het beeld versterkt dat werkdruk iets is waar je niet omheen kunt,
het ‘is er’.
Opvallend is het slot (regel 7/8) waarin de spreker zegt”: ‘ja, ik weet het, het is eigenlijk
belachelijk’. Er wordt een tegenvisie geïnjecteerd. De docent lijkt te willen aantonen te weten dat
docenten niet zo zouden moeten denken, maar ze worden ‘gedwongen’ dat wel op deze manier te
doen. Dit lijkt te worden gedaan om het standpunt geloofwaardiger te maken. Door aan te geven dat
het eigenlijk ‘belachelijk’ is, toont de spreker tevens dat docenten zelf ook verantwoordelijk zijn voor
het werkdrukprobleem, ze voelen zich te verantwoordelijk.
Bovenstaande fragmenten tonen dat er wel degelijk sprake is van werkdruk en dat dit grote
gevolgen heeft voor een docent. Tegelijkertijd wordt getoond dat het blijkbaar ook moeilijk is
rechtstreeks te zeggen dat je werkdruk ervaart door een voorbeeld van een collega te gebruiken. Een
functie van het voorbeeld aanhalen zou ook kunnen zijn dat de docent hiermee meer
geloofwaardigheid wil creëren: het is niet mijn eigen persoonlijke ervaring maar ‘zo wordt het
ervaren’. Dat het lastig is om rechtstreeks te zeggen dat je werkdruk ervaart, duidt erop dat er een
‘taboe’ op dit onderwerp rust.

7

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
3.2 De kerntaak van de docent is lesgeven
Verantwoordelijkheid voor de leerling
In de gesprekken komt regelmatig het grote verantwoordelijkheidsgevoel van de docent voor de
student of leerling naar voren: ‘je moet alles doen wat je kan voor een leerling’. Ziekmelden kan
bijvoorbeeld niet (zoals ook te zien is in fragment 2), want dan missen de leerlingen een les. Ook het
volgende citaat illustreert het grote verantwoordelijkheidsgevoel :
Fragment 3
1. Ik kan mij wel in de spiegel kijken dat ik er bij die jongen alles aan gedaan heb, alleen hij zelf kon
2. niet.
Deze docent geeft aan alles gedaan te hebben voor de jongen wat in zijn macht lag. De spreker geeft
aan dit ook belangrijk te vinden: ‘ik kan mij wel in de spiegel kijken’. Met andere woorden ‘ik neem
volledige verantwoordelijkheid voor mijn handelen. Ik kan verder gaan dan deze jongen, maar hij kan
het zelf niet dus ligt het buiten mijn macht’. Dat de docent het belangrijk vindt om verantwoording
aan zichzelf af te leggen toont de intrinsieke motivatie van de docent.
Docenten presenteren zichzelf steeds als bevlogen en hardwerkende vakmensen met hart
voor de zaak. Ze zetten zich volledig in voor kwaliteit en voor de leerling, ook als dit ten koste van
henzelf gaat. Het steeds benadrukken van dit verantwoordelijkheidsgevoel laat de intrinsieke
motivatie zien van docenten om hard te werken en hun werk zo goed mogelijk te doen. Enerzijds kan
het hiervan zijn dat docenten ook zelf deels de verantwoordelijkheid op zich nemen voor de
werkdruk, ‘we voelen ons té verantwoordelijk’. Anderzijds stellen docenten door het steeds
benadrukken van hun verantwoordelijkheidsgevoel wellicht impliciet ook de vraag ter discussie
waarom er steeds van alles gecontroleerd en vastgelegd moet worden.
Lesgeven versus administratieve taken
Als het gaat over werkdruk komt dit ‘vastleggen’ steeds terug als extra, belastende taak die afleidt
van het lesgeven zelf. Onderwijsgerelateerde taken zoals het lesgeven zelf, voorbereiden en
nabereiden van lessen, zijn ‘logisch’ en horen erbij. Daartegenover worden de extra taken gezet
waarbij met name het alles verantwoorden en schriftelijk vastleggen regelmatig terugkomt. Er wordt
steeds een contrast gecreëerd tussen het belang van lesgeven aan de ene kant en de verplichte
administratieve ‘rompslomp’, zoals dit door een respondent wordt genoemd, aan de andere kant.
Het onderstaande fragment illustreert dit:
Fragment 4

1. Niet in de vorm van je moet alles doen wat je kan voor een leerling, want dat is
2. natuurlijk hartstikke logisch daar zijn we leraar voor maar meer de manier waarop dat alles moet
3. vastgelegd worden. Zo ben ik met een leerling met een proefplaatsing iedere dag nu tijdelijk bezig
4. en minstens een half uur, om zijn dag-registratie voor elkaar te krijgen. Dat moet ik in een verslag
5. naar huis sturen, ik moet het in Magister zetten, aan het eind van de week heb ik een gesprek met
6. hem, er zijn gesprekken met ambulant begeleiders, al het e-mailverkeer moet ik allemaal in
7. Magister zetten en daar ben ik dan aan het eind van de week nog een keer driekwartier mee
8. bezig.

8

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Dat je als docent alles doet wat je kunt voor een leerling, wordt ook hier weer neergezet als
vanzelfsprekend. Door de extreme case formulering ‘natuurlijk hartstikke’ wordt de
vanzelfsprekendheid extra kracht bijgezet. Vervolgens zet de docent ‘de manier waarop dat alles
moet vastgelegd worden’ daartegenover met de signaalformulering ‘maar’. Blijkbaar wordt dit niet
gezien als logisch en vanzelfsprekend. Door eerst te benadrukken dat ‘alles doen voor je leerling’
vanzelfsprekend is wil de docent mogelijk voorkomen ervan te worden beschuldigd niet hard te
wíllen werken. Nadat kenbaar is gemaakt dat hard werken voor je leerlingen erbij hoort is er ruimte
om kritiek te leveren op de werkzaamheden eromheen.
De opsomming, waarvan in dit fragment sprake is (regel 4 t/m 8), suggereert de hoeveelheid
van eisen waaraan voldaan moet worden. Er is sprake van een eindeloze reeks van taken die ‘iedere
dag’ teveel tijd in beslag nemen. Door herhaaldelijk te spreken van ‘ik moet’ wordt aangegeven dat
deze taken van bovenaf zijn opgelegd en niet vanuit de docent zelf komen. Docenten tonen hiermee
dat de opgelegde administratieve werkzaamheden teveel tijd in beslag nemen en daarmee ten koste
gaan van waar het eigenlijk om draait: het lesgeven zelf.
Naast het feit dat het veel tijd kost geven docenten ook aan dat het gaat om het gevoel dat
het vakmanschap van docenten, waar ze juist duidelijk voor staan, in twijfel getrokken wordt. In het
volgende fragment wordt dit expliciet gemaakt:
Fragment 5

1. Want als men geen gebruik maakt van wat wij allemaal weten en kunnen is dat een gevoel van
2. wantrouwen in mijn kunnen als docent. En dat wordt dan niet gezegd, maar de handelingen zijn er
3. wel naar. Je moet alles uitleggen, alles verantwoorden en papier zetten.
De docent benadrukt hier op verschillende manieren de ernst van de situatie. Allereerst wordt het
emotionele aspect naar voren gebracht ‘een gevoel van wantrouwen in mijn kunnen als docent’. Het
gaat er dus niet alleen om dat het vastleggen en verantwoorden extra tijd kost, maar het raakt ook
iets anders, misschien wel belangrijkers, namelijk het gevoel en emotie. Gevoel en emotie heb je
geen controle over, dus ‘dan is het echt zo’. Daarnaast is opvallend dat de docent het woord
‘wantrouwen’ gebruikt. Wantrouwen betekent dat er niet alleen een gebrek is aan vertrouwen, maar
dat zelfs de veronderstelling bestaat dat docenten niet vakkundig of juist te werk zouden gaan.
Hieruit komt ook de kloof tussen docent en management naar voren die in een later patroon verder
wordt uitgewerkt (par. 3.4).
De docent eindigt met de driedelige opsomming ‘ je moet alles uitleggen, alles
verantwoorden en op papier zetten’. Dit is een veelgebruikte retorische strategie om aan te geven
dat je uitspraak de hele waarheid dekt. Hiermee wordt nogmaals benadrukt dat hier sprake is van
een zorgwekkende situatie.
Meer vrijheid van handelen voor docenten
Als het gaat over ‘hoe kan het anders’, wordt vaak genoemd dat het van groot belang is om docenten
meer vrijheid te geven. Het geven van meer vrijheid aan docenten in het maken en aanpassen van
het onderwijs en de regelgeving, zorgt voor minder werkdruk. Een aantal positieve ervaringen van
docenten die hierin een verandering hebben meegemaakt, bevestigen dit:
Fragment 6
1. De ervaring werkdruk is dan minder. En ook omdat we het gevoel hebben dat het onderwijs van
2. ons is, wij mogen het zelf maken, wij mogen het zelf aanpassen, heel veel dingen zelf doen.
3. Daarom is die werkdrukervaring wat minder.

9

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
De eerste zin in dit fragment ‘de ervaring werkdruk’ illustreert dat werkdruk vaak geconstrueerd
wordt als een gevoel, iets dat je ervaart. Werkdruk is niet iets feitelijks of meetbaars maar heeft te
maken met de ervaring en het gevoel van de docenten. Zoals hierboven is toegelicht komt regelmatig
naar voren dat zodra men het gevoel heeft niet ‘vertrouwd’ te worden, docenten werkdruk ervaren.
In fragment 6 wordt beschreven wat zou kunnen leiden tot minder werkdruk: ‘we het gevoel
hebben dat het onderwijs van ons is’. Het lijkt erop dat met ‘ons’ verwezen wordt naar de docenten.
Zodra er meer vertrouwen wordt gesteld in het vakmanschap van de docent, wordt minder werkdruk
ervaren. Ook hier wordt de uitspraak kracht bijgezet door een driedelige opsomming: ‘wij mogen het
zelf maken, wij mogen het zelf aanpassen, heel veel dingen zelf doen’ met daarin de herhaling van
het woord ‘zelf’. Eigenaarschap is voor docenten van cruciaal belang. Opvallend is het gebruik van
‘wij mogen’. Blijkbaar is goedkeuring en toestemming nodig van het management om zelf de
touwtjes in handen te nemen. Hieruit blijkt een enigszins passieve houding van de docent; pas als wij
toestemming daarvoor krijgen nemen wij zelf de touwtjes in handen. De mate waarin de docent voor
zichzelf opkomt wordt ook verder besproken in paragraaf 3.4.
De docent eindigt met de zin ‘daarom is die werkdrukervaring wat minder’. Daarmee wordt
het standpunt dat meer vrijheid van handelen voor docenten leidt tot minder werkdruk weer iets
afgezwakt. Het leidt tot ‘wat minder’ werkdruk. De werkdruk is dus niet weg, het probleem is er niet
helemaal mee verholpen. De functie hiervan kan zijn dat de docent niet de suggestie wil wekken dat
het werkdrukprobleem alleen hieruit bestaat, dit is onderdeel van het probleem of oplossing ervan.

3.3 Verandering kost vooral tijd en energie en leidt niet tot verbetering van het onderwijs
Verandering als pendulebeweging
Een derde patroon dat is geïdentificeerd, gaat over verandering. Nieuwe regels leiden tot
veranderingen voor de docent. Docenten die al lange tijd voor de klas staan, geven aan dat het
onderwijs onderhevig is aan veel veranderingen en dat dat vooral betekent dat er steeds werk
bijkomt. Het fragment hieronder illustreert dat ook heel duidelijk:
Fragment 7

1. Ik heb het gevoel dat er veel meer bijgekomen is. Nou, ik denk dat het ook vooral is met elke keer
2. die nieuwe onderwijsontwikkelingen. Om de zoveel tijd heb je een nieuw kwalificatiedossier. En dan
3. moet je de hele boel weer aanpassen. …
4.Er komt steeds wat bij. En als je het gevoel hebt dat het gaat draaien, gaat lopen, dan is het wéér
5. een verandering en dat brengt veel onrust met zich mee.”
In dit fragment geeft de docent aan het gevoel te hebben ‘dat er veel meer bijgekomen is’. De docent
projecteert deze uitspraak op zichzelf en niet zozeer op andere docenten: ‘ik heb het gevoel’. Het
effect hiervan is dat deze mening niet op andere docenten wordt geprojecteerd en het daarmee
geen gedeelde mening hoeft te zijn. Het wordt persoonlijk gemaakt. Het is een eigen opvatting.
De docent heeft het gevoel dat er meer is bijgekomen. Niet meer, maar ‘veel meer’. Door dit
zo te formuleren, wordt de impact van de situatie benadrukt. Ook impliceert dit dat de
veranderingen de afgelopen jaren zijn toegenomen, ten opzichte van enkele jaren ervoor. De docent
wijt dit aan ‘elke keer die nieuwe onderwijsontwikkelingen’. Volgens de docent volgen er na een
bepaalde tijd steeds nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs. Er wordt ook een voorbeeld gegeven:
10

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
‘om de zoveel tijd heb je een nieuw kwalificatiedossier’. Dit nieuwe dossier leidt ertoe dat ‘de hele
boel’ weer aangepast moet worden. Alles moet door dat nieuwe dossier worden aangepast. Dit
schetst heel duidelijk de impact van deze verandering. Er staat ook nog eens druk op: dit moet, je
kunt er niet onderuit.
Volgens de docent wordt het dus ook steeds meer: ‘er komt steeds wat bij’. Er wordt
geïllustreerd hoe dit in de praktijk verloopt: ‘En als je het gevoel hebt dat het gaat draaien, gaat
lopen, dan is het wéér een verandering en dat brengt veel onrust met zich mee.’ De docent omschrijft
de veranderingen dus als een soort pendulebeweging: het onderwijs gaat steeds weer een andere
kant op. Dat brengt onrust met zich mee. Ook in veel andere fragmenten worden veranderingen op
die manier omschreven.
Het lijkt erop dat docenten verandering niet ervaren als vernieuwing in termen van
vooruitgang. Ze hebben het gevoel tot stilstand gebracht te worden: ‘en als je het gevoel hebt dat
het gaat draaien, gaat lopen, dan komt er wéér een verandering’. Docenten schetsen dat de zin van
verandering voor hen niet duidelijk is. Ook constateren ze dat de veranderingen zo snel achter elkaar
plaatsvinden, dat docenten achter de feiten aanlopen. Bovenstaand fragment laat dit duidelijk zien.
Veranderingen worden niet goed doordacht
Daarnaast zijn veranderingen volgens docenten vaak niet goed doordacht. Een docent vraagt zich
bijvoorbeeld af waarom veranderingen niet eerst op een paar scholen worden gepre-test. Er wordt
aangegeven dat het veel motiverender zou zijn om een verandering in te voeren als een andere
school daar uit eigen ervaring enthousiast over is:
Fragment 8

1. Wat ik liever had gehad, en dat vind ik altijd wel een beetje jammer met veranderingen, het is niet
2. getest. Het zijn van die dingen: oké, iedereen doet nu mee. Dan gaan alle scholen dus allemaal om.
3. En dan denk ik, hoe lekker zou het zijn als je het even op een paar zou testen? Haal de ergste
4. problemen eruit en dan pas faseren bij andere. En eigenlijk vanuit goede ervaring, dat zou het
5. mooiste zijn. Dat een school het doet, heel enthousiast is en zegt: dat zouden jullie ook moeten
6. doen.
De docent geeft eerst aan liever een andere situatie dan de huidige te zien: ‘wat ik liever had gehad’.
Liever had de spreker gezien dat de veranderingen van tevoren getest zouden zijn. Er wordt impliciet
aangegeven dat dit voor alle veranderingen geldt: ‘dat vind ik altijd wel een beetje jammer met
veranderingen’. De docent betrekt deze uitspraak wel op zichzelf ‘ik vind’, en laat dus zien dat dit een
eigen mening betreft, niet per se die van andere docenten. Ook wordt de uitspraak daarnaast nog
enigszins afgezwakt door ‘een beetje’ aan de zinsconstructie toe te voegen. De uitspraak wordt dus
met enige voorzichtigheid gepresenteerd. Echte overtuiging ontbreekt hierdoor. Reden hiervoor zou
angst, om hierop aangesproken te worden, kunnen zijn. Mogelijk heeft het ook te maken met
onzekerheid of de docent het inderdaad bij het rechte eind heeft met deze uitspraak.
Een consequentie van dat er niet gepre-test wordt, is dat volgens de docent iedereen en alle
scholen (dus zonder uitzondering) aan de verandering mee moeten doen. Dit wordt als feit
gepresenteerd: ‘Het zijn van die dingen’. Het effect hiervan is dat er geen andere weg te bewandelen
lijkt. Je kunt als school niet meer terug als er een verandering doorgevoerd wordt. Ook kun je hier als
school dus geen invloed op uitoefenen. Degenen die de veranderingen doorvoeren, worden hierdoor
tevens neergezet als machtige personen.
Vervolgens wordt een volgens de docent betere situatie geschetst: test de verandering eerst
11

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
op ‘een paar’ scholen. Er wordt advies gegeven: ‘haal de ergste problemen eruit’ en voer de
verandering dan pas bij andere scholen in. Ook wordt de meest ideale situatie geschetst: voer de
verandering ‘eigenlijk vanuit goede ervaring’ in. Dit duidt erop dat in de ogen van deze docent goede
ervaringen voorwaarde lijken te vormen voor het slagen van veranderingen. Pas dan kunnen
veranderingen doorgevoerd worden op scholen. Goede ervaring wordt in de laatste zin nog nader
gespecificeerd. Scholen moeten ‘heel enthousiast’ zijn. ‘Heel enthousiast’ wordt hier dus als
synoniem gepresenteerd voor ‘goede ervaring’. Als andere scholen niet ‘heel enthousiast zijn’, moet
de verandering niet worden doorgevoerd. De verandering moet dus echt heel nuttig zijn.
Toch wordt ook het standpunt hier met enige voorzichtigheid geformuleerd :‘eigenlijk’ vanuit
goede ervaring’. Door ‘eigenlijk’ aan de zin toe te voegen, wordt de uitspraak afgezwakt en ruimte
geboden voor een ander alternatief: het zou mooi zijn als dat kan, maar het hoeft dus niet per se
vanuit goede ervaring ingevoerd worden. Dit zou erop kunnen wijzen dat deze optie volgens de
docent de meest ideale situatie is maar tegelijkertijd misschien niet realistisch of haalbaar is.
Onderwijsvernieuwing
In sommige gevallen spreken docenten expliciet over vernieuwing, maar ook dat gebeurt in
negatieve zin. Vernieuwing wordt als lastig ervaren. Onderwijsontwikkeling kost tijd en werk:
Fragment 9

1. Daar was ontevredenheid, maar ik denk dat vernieuwing ook gelijk staat aan die ontevredenheid.
2. Mensen moesten jaren hetzelfde en weten waar ze aan toe zijn, over het algemeen vinden oudere
3. collega’s dat lastig. Ik merk wel dat hoe langer ik in het onderwijs zit je daar een beetje in mee
4. gaat. Je denkt op een gegeven moment dat je alles gezien hebt en een ander regeltje zal niet zoveel
5. uitmaken, je blijft toch wel doen wat je doet. Het is een golfbeweging, sommige dingen blijven
6. hangen en sommige dingen niet. Maar vernieuwing staat gelijk aan dingen ontwikkelen, dat kost
7. tijd en dat kost werk.
Uit dit fragment wordt duidelijk dat de docent vernieuwing niet als iets positiefs ziet: vernieuwing
staat volgens de docent zelfs gelijk aan ontevredenheid. Het begrip ‘vernieuwing’ wordt hier dus
geduid door een vergelijking te trekken met een negatief woord: ontevredenheid. Het effect hiervan
is dat vernieuwing echt als iets negatiefs gezien wordt. Vervolgens wordt als contrast het verleden
aangehaald. Toen ‘moesten mensen jaren hetzelfde’ en wisten ze ‘waar ze aan toe’ waren. Dat het
verleden hier genoemd wordt, suggereert dat de situatie toen beter was: vernieuwingen speelden
toen geen rol. De huidige situatie is schijnbaar anders. Dit lijkt ook reden te vormen dat oudere
collega’s vernieuwingen lastig vinden. Ze zijn hierdoor kennelijk minder flexibel. De docent noemt
hier dus niet zichzelf, maar collega’s, waardoor de ‘ontevredenheid’ op hen wordt geprojecteerd,
niet op de docent zelf. De docent neemt hierdoor afstand van de ontevredenheid.
Ervaring helpt volgens de docent wel: je gaat erin mee, ‘hoe langer je in het onderwijs zit’.
Eigen ervaring legitimeert deze uitspraak ‘je merkt wel’. Vervolgens wordt geschetst hoe dat zich uit:
als je ervaring hebt, heb je alles al gezien, met andere woorden: je hebt al veel moeten doorstaan.
Hierdoor ben je kennelijk tegen veel bestand: ‘een ander regeltje zal niet zoveel uitmaken’. Door
over ‘regeltje’ te spreken, in plaats van bijvoorbeeld ‘regel’, wordt het wel klein gemaakt: de docent
lijkt er niet zoveel waarde aan te hechten. ‘Je blijft toch wel doen wat je doet’.
De docent spreekt vervolgens over een ‘golfbeweging’ als het over vernieuwing gaat. Dit
wordt zelfs als feit gepresenteerd ‘het is een golfbeweging’. Niet alles blijft hangen: ‘sommige dingen
blijven hangen en sommige dingen niet’. Dit impliceert ook dat niet elke vernieuwing in de praktijk
12

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
wordt uitgevoerd. Tevens blijkt hieruit dat vernieuwing niet per se als zinvol wordt ervaren.
Vervolgens trekt de docent een nieuwe vergelijking: vernieuwing staat gelijk aan ‘dingen’
ontwikkelen. Het blijft vaag wat precies ontwikkeld moet worden. Een ontwikkeling kost tijd en
moeite. Het is dus een investering. Dat ook deze vergelijking wordt getrokken (naast de vergelijking
met ontevredenheid), geeft wel aan dat de docent er niet per se onwelwillend tegenover staat. Een
vernieuwing hoeft dus niet altijd een slechte investering te zijn.
Opvallend aan dit fragment, en ook aan de andere fragmenten, is dat mensen niet
rechtstreeks zeggen dat ze tegen veranderingen zijn. Ze noemen wel vervelende voorbeelden of
ervaringen (van collega’s), waardoor vernieuwingen in een negatief daglicht worden gezet, maar het
is schijnbaar lastig om rechtstreeks te zeggen dat je tegen veranderingen bent. Als docenten dit wel
zouden doen, zou hen een ‘conservatieve houding’ verweten kunnen worden. Ook ondermijnen ze
hiermee een beschuldiging van passiviteit, dat men nergens toe bereid is of niet zou willen. Mogelijk
impliceert het tegelijkertijd dat docenten niet per se negatief tegenover vernieuwingen staat. De
kritiek gaat steeds met name over de manier waarop en de snelheid waarmee vernieuwingen
worden doorgevoerd.

3.4 Er moet iets veranderen bij het management
Kritisch zonder een schuldige aan te wijzen
Uit de gesprekken met docenten blijkt dat zij een kritische houding aannemen als het om het
‘management’ gaat. Docenten hebben veel kritiek op de manier waarop er met hen
gecommuniceerd wordt. De communicatie is in hun ogen onduidelijk, vooral rond regelgeving. Voor
veel docenten is bijvoorbeeld niet duidelijk waarom bepaalde regels zijn opgesteld en wie ze
opgelegd heeft. Het onderstaande fragment illustreert dat:
Fragment 10
1.
D: En ik weet niet, of wij ook bedacht hebben, dat die bindend studieadviesregel,
2.
of dat wel of niet iets van Den Haag is. Ik denk dat heel veel collega’s dat wel
3.
denken, die denken dat dat iets van Den Haag is.

In dit fragment is te zien dat bij de docent onduidelijkheid bestaat over waar de regel, rond het
bindend studieadvies, vandaan komt. De docent geeft aan niet te weten of die regel ‘iets van Den
Haag’ is. Er wordt getwijfeld of ‘Den Haag’ deze regel heeft opgelegd. Vervolgens zegt de docent te
weten wat collega’s denken: ‘heel veel collega’s’ denken dat deze regel uit Den Haag afkomstig is.
Door extreme case formuleringen te gebruiken( ‘heel veel’ ) wordt de impact van de situatie
geschetst. Als veel collega’s dit denken, zou dit mogelijk gevolgen kunnen hebben voor het
ministerie. De docent sluit echter niet uit dat die regel ook door iemand anders kan zijn opgesteld.
Dit fragment laat dus zien dat ‘Den Haag’ kennelijk regels bedenkt of oplegt, waarbij geen
toelichting wordt gegeven maar die wel bindend zijn. Opvallend is dat over Den Haag wordt
gesproken en niet over bijvoorbeeld het Ministerie van OCW. Den Haag verwijst ook naar het
centrum van de macht. Er is een grootmacht actief waarop je als docent geen invloed hebt. Ze
kunnen zomaar regels opleggen.
Onduidelijk is in ieder geval waar regels vandaan komen, kennelijk wordt er niet goed met
onderwijsinstelling gecommuniceerd. Dat er niet goed wordt gecommuniceerd blijkt ook uit het
volgende fragment, waarin de slechte communicatie letterlijk benoemd wordt:
13

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Fragment 11
1.
D: eh, nu met de dossiers voor de inspectie. Ik zie alles is prima op orde,
2.
maar je weet dat de inspectie dit en dit en dit wil.
3.
Is niet met ons gecommuniceerd.

In dit fragment vertelt een docent over dossiers die voor de inspectie moeten worden aangeleverd.
Er wordt ingegaan op het grote eisenpakket van de inspectie. Zelf neemt de spreker waar (ik zie) ‘dat
alles prima op orde is’, maar het is duidelijk dat de inspectie volgens haar meer wil: ‘je weet dat de
inspectie dit en dit en dit wil’. De inspectie stelt dus niet één eis, maar meerdere eisen. De docent
schetst zo een beeld van een instantie die maar van alles kan opeisen en daarin tot het uiterste kan
gaan. Bovendien wordt de interviewer hier bondgenoot gemaakt van dit feit in ‘je weet’. Ofwel, zo
werkt dat met de inspectie, dat weet iedereen. In regel 3 is te zien dat die onredelijke hoeveelheid
van eisen vervolgens niet met ons gecommuniceerd zijn. Opvallend is dat de docent door de term
‘ons’ collectiviteit creëert in miscommunicatie. Het tegemoet moeten komen aan een irreële
hoeveelheid van eisen van de inspectie treft niet alleen deze docent, maar ook haar collega’s.
Iedereen heeft hier last van, het is niet alleen mijn probleem.
De communicatie verliep dus niet soepel, mensen worden geconfronteerd met een inspectie
die maar van alles kan opeisen. Wat opvallend is, is dat niet duidelijk wordt wie voor deze
‘overvallen’ precies verantwoordelijk zijn. Er wordt niemand expliciet aangesproken. Er wordt enkel
gezegd: ‘is niet met ons gecommuniceerd’. Dit is iets wat vaak terug te zien is in de fragmenten. De
verwijten kunnen gericht zijn aan de directie van de school, maar bijvoorbeeld ook aan ‘Den Haag’,
zoals in fragment 1 te zien is. Die onduidelijkheid wordt vooral geconstrueerd door het vele passieve
taalgebruik. In plaats van expliciet iemand te noemen, wordt dan bijvoorbeeld gekozen voor ‘er
wordt’ of zoals in het fragment hierboven ‘is niet’.
Het effect hiervan is dat de kritiek ‘vaag’ blijft. Door het passieve taalgebruik wordt
bijvoorbeeld niemand als ‘schuldige’ aangewezen. Ook wordt het management hierdoor tevens een
niet nader te specificeren partij op afstand. Tegelijkertijd wordt een beeld geschetst van een
management dat het blijkbaar laat gebeuren, niets doet om hen te beschermen tegen deze
werkdruk. Dat het management niet nader wordt gespecificeerd, zou voort kunnen komen uit angst
om hierop aangesproken te worden, maar ook uit onduidelijkheid over wie nou precies de
verantwoordelijkheid draagt. Door de kritiek ‘vaag’ te houden, wordt een confrontatie echter wel
vermeden. Niemand wordt immers expliciet aangesproken. Dit betekent wel dat het debat tussen
het management en de docenten niet verder komt.
Afstand tussen docenten en het management
Dat het management door docenten wordt gezien als een partij op afstand, blijkt uit meer zaken. Uit
dit onderzoek blijkt dat het beeld heel duidelijk ‘zij’ versus ‘wij’ is. Bekijk bijvoorbeeld het fragment
hieronder:
Fragment 12
1.
D: Ik kan nog heel goed herinneren de discussie, daar was mijn schoolleider
2.
bij, en dan ook over financiën, ja, en de overheid heeft een bepaalde zak
3.
geld zeg maar, hoe kan het zo zijn dat wij daarmee niet uitkomen,
4.
wij op de werkvloer merken iets heel anders.

In dit fragment wordt gerefereerd aan een discussie uit het verleden, dat ging over financiën. De
docent kan zich dit nog heel goed herinneren. ‘De schoolleider’ was bij die discussie aanwezig. De
14

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
docent geeft aan dat de overheid geld heeft, ‘een bepaalde zak geld’. Om welk bedrag het gaat of
van wie het afkomstig is, wordt niet duidelijk. Het geld wordt niet nader gespecificeerd. Het gaat om
een ‘zak’, wat erop duidt dat het niet om weinig geld gaat.
De docent geeft aan dat zij niet uitkomen met die zak geld en vraagt zich af hoe dat kan: ‘hoe
kan het zo zijn dat wij daarmee niet uitkomen’. De overheid wordt hier door de docent dus
tegenover ‘wij’ gezet. Het effect hiervan is dat de overheid als een andere partij wordt gezien. ‘Wij’
wordt vervolgens, in de zin erna (regel 4), nog nader gespecificeerd: ‘wij op de werkvloer’. De docent
maakt dus nog extra duidelijk dat met ‘wij’ degenen worden bedoeld die het werk verrichten. Door
over ‘wij’ te spreken, lijkt het erop alsof alle docenten niet uitkomen met het ‘geld’. De spreker heeft
het bijvoorbeeld niet alleen over zichzelf of over docenten van de school. Door dit zo te formuleren,
wordt logica gesuggereerd: het is logisch dat er wordt geklaagd, niemand komt uit met het geld. Het
is een gedeeld en collectief probleem.
Dit fragment laat dus zien dat het management kennelijk niet gezien wordt als gelijkwaardige
partner. Docenten hebben ook het gevoel te worden ‘aangestuurd’. Het management wordt gezien
als ‘controleur’, zoals onderstaand fragment heel duidelijk illustreert :
Fragment 13

1.
2.
3.
4.

D: “En op het moment dat mijn vakmanschap door de stijl eigenlijk im frage
wordt gesteld…., Dat zegt men niet, maar doordat men alles controleert en
erbovenop hangt, heel erg star en strak daarin is, dan begin ik het als druk te
ervaren, en als vervelend…”

In dit fragment wordt beschreven hoe het vakmanschap van de docent, door de stijl, in twijfel (‘im
frage’) wordt getrokken. De spreker presenteert zichzelf in dit fragment dus als ‘vakman’. Het
vakmanschap wordt niet expliciet in twijfel getrokken: ‘dat zegt men niet’. De docent krijgt echter
wel dit gevoel, doordat ‘men’ alles controleert. Ook hier wordt het management dus niet expliciet
benoemd. Het management wordt aangeduid met het passieve ‘men’. ‘Men’ controleert ‘alles’ en
hangt ‘erbovenop’. Er wordt dus niet af en toe een controle uitgevoerd, alles wordt gecontroleerd.
Daarnaast is het management daar niet flexibel in, maar ‘strak en star’. Niet een beetje star en strak,
maar ‘heel erg’. Door het gebruik van deze extreme case formuleringen, wordt het argument (dat het
management controleert en erbovenop hangt) versterkt. Het management wordt op deze manier
tevens neergezet als ‘controleur’.
Zoals eerder besproken in paragraaf 3.2 (‘De kerntaak van de docent is lesgeven’) leidt deze
houding van het management bij de docent tot druk: ‘dat begin ik het als druk te ervaren’. Daarnaast
wordt dit ‘als vervelend’ ervaren. Dat vervelend niet als consequentie wordt genoemd, maar als iets
extra’s (‘en’), impliceert dat druk volgens deze docent iets anders is dan ‘vervelend’.
Tevens kan uit dit fragment geconcludeerd worden dat de onderlinge relatie die wordt
geschetst, top down is. Ook uit andere fragmenten blijkt deze relatie. Het gemeenschappelijke aspect
ontbreekt. Het management wordt door docenten niet gezien als gelijkwaardige partner. Docenten
hebben het gevoel te worden aangestuurd.
De huidige organisatiestructuur wordt ter discussie gesteld
Uit het voorgaande blijkt al dat docenten kritisch zijn ten opzichte van het management en het
gevoel tonen te worden aangestuurd. Ze uiten kritiek op de huidige organisatiestructuur. Deze
organisatiestructuur wordt door docenten ook heel duidelijk ter discussie gesteld. Bekijk bijvoorbeeld
onderstaand fragment, waarin dit ook gebeurt:
15

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Fragment 14
1.
D: En hoe je de doelen wil bereiken die moet je ook aan de vakman overlaten.
2.
Daar is ie voor opgeleid. Dat is zijn vak.
3.
I: En denk jij daar anders over dan de meeste bestuurders?
4.
D: Dat denk ik wel, bestuurders worden opgeleid om te besturen…, dat is hun
5.
werk. Bij mijn instelling hebben ze dat eruit gehaald. Ze hebben het stuur
6.
daar gegeven waar die moet zijn. Bij degenen die de auto’s rijden.

In dit fragment doet een docent een suggestie: doelen bereiken ‘moet je ook aan de vakman
overlaten’. Niet alleen het lesgeven, maar ‘ook’ doelen bereiken moet overgelaten worden aan
degene die het vak beheerst, de vakman, en dus niet aan iemand anders. Docenten zetten zich hier
dus, net zoals gebeurde in fragment 13, als ‘vakmannen’ neer. Als argument wordt ingebracht dat ‘de
vakman’ hier een opleiding voor gevolgd heeft. Deze docent geeft aan hier waarschijnlijk anders over
te denken dan bestuurders (regel 4), omdat ‘bestuurders worden opgeleid om te besturen’. Je komt
dus eigenlijk aan hun werk. Vervolgens noemt de docent een voorbeeld waaruit blijkt dat het
daadwerkelijk anders kan. Bij de instelling waar de docent zelf werkzaam is, hebben ze ‘het stuur
daar gegeven waar die moet zijn. Bij degenen die de auto’s rijden’. Degenen die de auto’s rijden, en
dus het vak beoefenen, zouden dus ook moeten besturen. Een expliciete beschuldiging richting het
bestuur wordt echter vermeden. Zo wordt bijvoorbeeld niet rechtstreeks gezegd dat het bestuur niet
functioneert. Dit is schijnbaar een lastige uitspraak om te doen.
In dit fragment wordt dus nadrukkelijk gepleit voor een andere organisatiestructuur.
Besturen zou je aan de ‘vakman’ over moeten laten. Het management zou moeten bestaan uit een
team met onderwijservaring of zelf les moeten geven. Het punt dat door docenten gemaakt wordt, is
dat het management eigenlijk niets over het onderwijs kan zeggen als ze zelf niet voor de klas staan.
Onderwijsmanagers zijn dus geloofwaardiger als ze zelf ook voor de klas hebben gestaan of nog staan
en als ze met docenten spreken vanuit die gedeelde identiteit.
Docenten geven zelf (impliciet) advies
Uit de gesprekken blijkt dat docenten hun eigen ideeën/verwachtingen tonen ten aanzien van de
taken en de rol van het management. Er worden impliciet en expliciet veel suggesties en
aanbevelingen gedaan. Zo is in het vorige fragment bijvoorbeeld te zien dat een docent adviseert om
de ‘vakman’ te laten besturen. Wat opvalt, is dat vaak op basis van eigen ervaringen uit het verleden
een ideale situatie wordt geschetst:
Fragment 15

1.
2.
3.
4.
5.
6.

D: Alles voelt- als ik dit vergelijk met mijn laatste twee scholen- dan voelt het beter
geregeld, de communicatie loopt soepel.
I: Kun je daar een voorbeeld van geven?
D: We hebben veel meer een idee van waar het management mee bezig is, we krijgen
elke week een verslag van hun vergadering, hun beslissingen, kunnen we gewoon
rustig lezen, en hebben we daar vragen over dan kunnen we die altijd stellen.

In dit fragment wordt een vergelijking getrokken met twee vorige scholen waar deze docent
werkzaam was. In vergelijking daarmee ‘voelt het beter geregeld’. De communicatie wordt genoemd,
deze verloopt ‘soepel’. De interviewer vraagt vervolgens naar een voorbeeld van ‘soepele
communicatie’. De docent geeft aan dat men meer (dus beter dan in het verleden) een idee heeft
16

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
van waar het management mee bezig is. Er is dus sprake van transparantie. Ook noemt de docent dat
ze elke week een verslag krijgen toegestuurd dat men rustig kan doorlezen. Er zit dus enige structuur
in: ‘elke week’ vindt dit plaats. Docenten worden tevens in de gelegenheid gesteld om de
beslissingen die genomen zijn rustig door te lezen en daar vragen over te stellen. Dit is ‘altijd’ het
geval. Effect hiervan is dat een bepaalde urgentie van een dergelijke aanpak wordt benadrukt: het is
van belang dat deze gelegenheid wordt geboden.
Soepele communicatie, transparantie en structuur lijken in de ogen van deze docent dus
voorwaarde te vormen voor een werkzame situatie: hier zou een school in ieder geval aan moeten
voldoen. Door eigen ervaringen uit het verleden aan te halen, verantwoordt de docent dit. Tevens
duidt dit erop dat dit in hun ogen de werkdruk kan reduceren. De docent maakt hierdoor (wederom)
ook de identiteit ‘ervaringsdeskundige’ relevant. Deze identiteit geeft de docent kennelijk ‘recht van
spreken’.

17

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
4. Conclusie
In het vorige hoofdstuk is stilgestaan bij (de analyse van) gesprekken tussen docenten en
beleidsambtenaren. Er is getracht meer inzicht te krijgen in hoe er door docenten wordt gesproken
over regeldruk. Uit de resultaten kunnen een aantal conclusies worden getrokken, die in dit
hoofdstuk worden besproken. Op basis van deze conclusies zijn enkele adviezen geformuleerd,
bedoeld voor docenten, management van scholen en communicatie- en beleidsmedewerkers van
OCW.
Term regeldruk
De analyse van de gesprekken maakt duidelijk dat docenten de termen regeldruk en werkdruk door
elkaar gebruiken. In de meeste gevallen relateren docenten het aan regels, en dan met name aan het
registreren en vastleggen van informatie. Soms wordt het breder getrokken en gaat het in de
gesprekken over werkdruk in het algemeen. Toch blijkt het grotendeels om regels te gaan die de
werkdruk veroorzaken.
Werkdruk gevoelig onderwerp
Werkdruk blijkt een gevoelig onderwerp onder deze excellente groep docenten. In de gesprekken
wordt nauwelijks expliciet aangegeven dat werkdruk wordt ervaren ook al is uit de
gespreksfragmenten af te leiden dat docenten het wel heel erg druk hebben en het moeilijk vinden al
hun taken goed uit te voeren zonder overbelast te raken. Het is schijnbaar lastig om dit rechtstreeks
te zeggen. Het lijkt erop dat er een taboe op dit onderwerp rust, zoals duidelijk naar voren kwam in
fragment 2 (over het niet kunnen ziekmelden). Andersom ligt het echter ook lastig. Zo is het ook
moeilijk om te zeggen dat je geen werkdruk ervaart. Dit wijst mogelijk op een ‘norm’ die aangeeft
dat hard werken ‘erbij hoort’. Mogelijk heeft dit ook te maken met het feit dat het hier om
‘excellente’ docenten gaat. Misschien is het voor hen extra lastig om aan te geven dat zij werkdruk
ervaren of willen ze vooral duidelijk maken wat de algemene tendens is bij hun collega’s. De
docenten stellen ook steeds iets anders/anderen verantwoordelijk voor werkdruk, nooit hun eigen
functioneren of de studenten.
Inhoud versus regels
Uit de analyse kan geconcludeerd worden dat er een continue contrast wordt gecreëerd tussen
inhoud en regels. Enerzijds is er de inhoud of kerntaak, die volgens docenten bestaat uit het
lesgeven, kwaliteit bieden aan studenten. Anderzijds zijn er de regels die worden ervaren als
werkdrukverhogend. Werkdruk ontstaat door de continue stroom van verandering en de daarbij
gevraagde verantwoording en administratie. Deze taken worden door de docent ervaren als ‘extra’
en leiden af van de kerntaak van de docent: het lesgeven. Die controle wordt ervaren als gebrek aan
vertrouwen in de inzet en capaciteiten van de docenten en beperkt de vrijheid van handelen van de
docenten. De docent presenteert zichzelf als inhoudsdeskundige en bevlogen vakman die vanuit
intrinsieke motivatie zijn werk goed doet. De opgelegde regelgeving wordt gezien als een
ondermijning van dat vakmanschap en inperking van zijn vrijheid van handelen. Ze benadrukken
steeds hun verantwoordelijkheidsgevoel voor de student. Dit lijkt twee belangrijke effecten te
hebben: enerzijds nemen docenten deels zelf de verantwoordelijkheid voor de werkdruk, ze voelen
zich té verantwoordelijk. Anderzijds lijken docenten hiermee ook te willen aangeven dat ze
vertrouwen verdienen.
18

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Onduidelijkheid regels
Er bestaat veel onduidelijkheid over regelgeving: waar komen regels vandaan, wie bedenkt ze en wat
is de achterliggende gedachte? Docenten geven aan vaak niet te weten waarom bepaalde regels in
het leven zijn geroepen. Gevolg hiervan is dat ze het nut niet inzien van het wat zij noemen ‘het
vastleggen en administreren van dingen’. Ook is onduidelijk waar regels precies vandaan komen.
Soms wordt expliciet benoemd dat het ‘moet van de inspectie’. Vaak blijft onduidelijk of de regels
vanuit het management komen of vanuit ‘Den Haag’. Opvallend is dat hierbij naar ‘Den Haag’
verwezen wordt, niet naar bijvoorbeeld het ministerie van OCW. Den Haag lijkt te worden gezien als
grootmacht, hier heb je als docent geen invloed op.
Docenten geven aan dat doordat regels worden ‘opgelegd’ en niet duidelijk is waarom ze in
het leven geroepen zijn, deze extra taken als belastend en werkdrukverhogend worden ervaren.
Door een aantal docenten wordt aangegeven dat als er wel duidelijkheid en transparantie bestaat
over regelgeving, die werkdrukervaring minder wordt.
Verandering
Docenten spreken over het algemeen vrij negatief over de continue stroom aan veranderingen in het
onderwijs. Het lijkt erop dat ze de positieve effecten ervan niet zien maar de lasten ervan sterk
ervaren. Voordat de ene verandering goed en wel is doorgevoerd en daar de vruchten van geplukt
kunnen worden, wordt een volgende verandering alweer in werking gezet. Het lijkt voor hen
onduidelijk wie de veranderingen initieert en wat het doel ervan is. De lasten worden sterker ervaren
(het kost tijd en energie). Maar vooral wordt geconstateerd dat ze in de loop van de tijd steeds meer
werk krijgen.
Opvallend is ook hier dat docenten niet rechtstreeks of expliciet benoemen dat ze
verandering als iets negatiefs zien. Ze beschrijven met name de negatieve consequenties van de
manier waarop en de snelheid waarmee veranderingen worden doorgevoerd. Het is misschien lastig
om rechtstreeks te zeggen dat je ‘tegen verandering’ bent, omdat je er niet van beschuldigd wilt
worden ouderwets of conservatief te zijn. Maar mogelijk staan docenten in principe niet
onwelwillend tegenover verandering, als ze maar het nut inzien van de verandering en ook mogen
meedenken over deze veranderingen. Daarnaast moeten veranderingen niet te snel achter elkaar
worden doorgevoerd omdat het dan niet mogelijk is ervan te profiteren.
De rol van het management
Tot slot blijkt uit gesprekken dat docenten een kritische houding hebben ten opzichte van het
management. Ze lijken te willen aangeven dat het management ‘schuldig’ is aan het veroorzaken van
werkdruk. Er wordt een beeld geschetst van een management dat het blijkbaar laat gebeuren, niets
doet om hen te beschermen tegen werkdruk.
Daarnaast wordt het management niet gezien als gelijkwaardige partner (top-down). Het
management ‘stuurt aan’ en ‘controleert’ en heeft te weinig verstand van de inhoud omdat ze zelf
geen ervaringsdeskundigen zijn (ze hebben zelf niet voor de klas gestaan). Tegelijkertijd vertrouwt
het management onvoldoende op het vakmanschap van de docent.
De beschuldigingen blijven echter vaag. Hiermee voorkomen docenten een expliciete
beschuldiging richting een bepaald adres (bijvoorbeeld de directie van de school waar de docent
werkzaam is). Reden hiervoor zou angst (bijvoorbeeld om hierop aangesproken te worden) of
onduidelijkheid wie nou echt verantwoordelijk is, kunnen zijn. Feit is wel dat docenten hierdoor in
hun communicatie niet heel effectief zijn.
19

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
5. Advies
Aan het management:






De docent benaderen als vakman, het vertrouwen in docenten uitspreken. Uit de analyse
blijkt dat docenten zich in de gesprekken met beleidsambtenaren presenteren als
vakmensen, ze weten waar ze het over hebben. Daarnaast tonen docenten dat het effect van
de ‘opgelegde regels’ is dat ze het gevoel hebben geen vertrouwen te krijgen. Er bestaat een
kloof tussen de docent en het management, een ‘wij versus zij’. Een mogelijke bijdrage aan
de verkleining van die kloof kan zijn laten zien dat je als management achter je docenten
staat. Spreek het vertrouwen in ze uit en maak er ook gebruik van door ze vrijheid en
inspraak te geven waar dat mogelijk is.
Meer duidelijkheid en transparantie rondom regelgeving. Het zijn grotendeels de regels die
de werkdruk veroorzaken. De achtergrond en het waarom van regels is voor docenten vaak
niet helder. Maak duidelijk wie bepaalde regels heeft bedacht en waarom ze in het leven zijn
geroepen. Laat docenten, waar mogelijk, meedenken over de invulling of uitvoering van die
regels.
Een meer ‘bottom-up’ benadering
De huidige organisatiestructuur wordt door docenten ter discussie gesteld. Docenten pleiten
expliciet en impliciet voor meer inspraak bij beslissingen van het management. Dit zou
kunnen leiden tot meer begrip. Het lijkt belangrijk dat op alle niveaus van
onderwijsmanagement managers met onderwijservaring aanwezig zijn die vanuit gedeelde
beleving en zorg, met docenten mee kunnen denken over de uitvoering van regels ter
verbetering van de praktijk van het onderwijs. Op deze wijze wordt de docent erkend in zijn
inzet en vakmanschap en ontstaat er meer intrinsieke motivatie bij de docent bij het
uitvoeren van veranderingen, die toch altijd extra energie en tijd kosten.

Aan OCW:




Meer rust door veranderingen niet te snel achter elkaar door te voeren. Communiceer
duidelijk, direct of via het schoolmanagement, met de docent wat het positieve effect van
de verandering voor het onderwijs zal zijn en zorg dat de docent tijd heeft om de verandering
goed door te voeren.
Meer duidelijkheid en transparantie rondom regelgeving. Dit advies geldt zowel voor het
management als voor OCW. Belangrijk is ook dat expliciet wordt benoemd waar docenten en
scholen, binnen de wetgeving, zelf bewegingsvrijheid hebben. Zowel scholen en docenten
lijken zich daar momenteel (onvoldoende) van bewust.

Aan de docent:


Wees specifiek en concreet in kritiek. Uit de analyse blijkt dat er veel kritiek is vanuit de
docent richting het management, maar dat deze kritiek relatief vaag blijft. Het zou het debat
verder op gang kunnen helpen als docenten met elkaar bepalen waar de grootste knelpunten
liggen en deze expliciet durven maken.

20

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Tot slot:
Een docent verwoordt hoe zij het graag zou willen zien op school: meer rust, minder veranderingen
van bovenaf, maar wel een continue interactie met het management over wat er verbeterd kan
worden.
“Ik hoop dat er meer vertrouwen komt in wat leerkrachten doen. Dat dit vertrouwen zorgt voor een
stukje rust bij ons. Dan bedoel ik niet de rust, van ga maar achterover hangen, maar dat het zorgt
voor de rest van jongens jullie doen het goed. Met name dit doe je goed, waarom doe je dat zo, wat
zou je nog willen verbeteren, wat wil je dan verbeteren, hoeveel je dat dan doen. En dat er het
vertrouwen is van jongens we willen allemaal het beste uit de kinderen halen. Dat we ook als
leerkrachten durven te zeggen we willen iedere dag een beetje beter worden.”

21

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Referenties
Aarts, M.N.C. & H.F.M. te Molder (1998). Over natuur gesproken. Een discours-analytische studie van
een debat. Den Haag: Rathenau Instituut.
Edwards, D. & J. Potter (2001). Discursive Psychology. In: A. McHoul & M. Rapley (red.), How to
analyse talk in institutional settings. A casebook of methods (p. 12-14). Londen: Continuum
International Publishing Group.
Klarenbeek, A., B. Stinesen & J. Hartog (2014). DaB: Handreiking discoursanalyse. Amsterdam:
Mart.Spruijt.
Sneijder, P., J. Lamerichs, H.F.M. te Molder, M.A. Koelen & P. van Nierop (2007). LIFE: Handleiding
Discursieve Actie Methode. http://edepot.wur.nl/26669. Wageningen: Wageningen University.

22

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Bijlage – Overzicht fragmenten

1

2

3

4

Fragment
OCW1 en OCW2 met D1
“Dat is een stukje nuchter beredeneren; en ik denk dat dat heel belangrijk is om druk
weg te halen. Ik merk wel dat er op verschillende niveaus verschillend beredeneerd
wordt. Jullie hebben met xxx gesproken. Ik merk gewoon bij m’n collega’s en vooral bij
IB’ers. In den lande wel meer bij IB’ers. Dat die druk op zorg nog wel erg hoog ligt.
Van ja wij moeten. Die zijn natuurlijk verantwoordelijk voor de zorg. Wij moeten het
aan de Inspectie verantwoorden waar wij dingen hebben staan. En daar zit denk ik een
stuk bewustwording van ik denk dat het nog niet eens zo zit dat jullie als ministerie
moeten zeggen van. Wij moeten gaan werken aan minder regels. Voor een deel denk
ik wel. Maar ik denk dat het bewust worden van neem als school ook de vrijheid. Wij
geven een kader waarin. Maar maak de scholen bewust van: jullie hebben daarin ook
je eigen vrijheid om daarin te werken. En vooral scholen waarbij de Inspectie gewoon
goeie normen en opbrengsten bereikt en ziet.”
OCW1 en OCW2 met D1
[Schoolleider somt het aantal leerlingen in de klassen op.] Als je gewoon echt naar de
cijfers kijkt dan kun je 12 groepen van 25 maken maar ja dat kan niet altijd.
[Schoolleider begint weer te rekenen…] Leraar: Ok. Helder.
OCW3 met D2
I: Je hebt misschien ook het idee dat jouw schooldirecteur jullie werkdruk in de klas
niet
begrijpt?
R: Ik denk dat hij het wel begrijpt maar dat hij, doordat hij ook beperkte
mogelijkheden
heeft met betrekking tot budget, beperkte mogelijkheden heeft met betrekking
tot groepsverdeling ook niet anders kan. Dus dat hij ook de mogelijkheden niet
heeft om het allemaal anders te regeling.
Ik denk zelf dat het heel mooi zou zijn als de scholen meer vrijheid zouden om zelf
beslissingen te nemen, om minder vast te zitten aan de bureaucratie, dus de hele
papierwinkel die rond moet komen, enz. En een stukje vrijheid moet krijgen om eigen
keuzes te maken. En je kunt afgerekend worden op je opbrengsten. En nu is het zo
natuurlijk dat de schoolbesturen en de directeuren de opdracht krijgen om
handelingsgericht werken uit te gaan voeren en in de teams praktisch te gaan maken
in te gaan zetten. Ja hoe wordt dat opgepikt. Dat zijn toch allemaal hele belangrijke
dingen dat dat goed georganiseerd wordt dat gestroomlijnd gebeurt dat daar een stuk
visie voor ontwikkeld is. Kost allemaal heel veel energie en heel veel tijd en heel veel
papier.
OCW3 met D2
I: En vindt je dat nuttig, handelingsgericht werken en zo?
R: Jawel ik vind handelingsgericht werken heel nuttig.
Ik vind groepsplannen maken heel nuttig.
Wij werken er ook mee. Wij voeren ze uit en ik merk ook dat het ons lukt in onze
groepen: om de kinderen die hoogbegaafd zijn extra stof te geven, de kinderen die wat
onderaan de ontwikkelingslijn zitten extra hulp te geven.
En dat doen we dus allemaal met behulp van die groepsplannen en dat lukt ons
ook prima, maar het is een enorme administratieve rompslomp om dat allemaal
rond te krijgen.
Dus dat betekent waar zouden wij dan mee geholpen zijn?
Met kleinere groepen, bijvoorbeeld een maximum van 24.
En meer handen voor de klas dat je kunt zeggen nou mijn klassen assistent die
neemt ook een deel van de groep dan kan ik investeren in de kinderen die
kinderen die hoogbegaafd zijn, die kinderen die extra hulp nodig hebben of het
in doen van allerlei observaties en toetsen zoals jij ook meegemaakt hebt toen

23

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

5

6

7

8

je bij mij in de groep was .
Als je alleen voor de groep staat zoals nu met 30 kinderen dan is het belangrijkste dat
de groep goed draait…
OCW4 met D3
Respondent: (over de normjaartaak) Wat er op staat is in veel gevallen niet haalbaar.
Ik moet 2 uur per week aan nascholing doen, maar dat lukt al nooit op m’n werkdagen.
Dan zou ik dat in m’n vrije tijd… (zo zie ik dat, de dagen dat ik hier niet hoef te zijn
vind ik mijn vrije tijd), zou ik dat in moeten halen.
Nou dat vind ik incidenteel niet erg, maar daar pas ik voor om dat elke week te doen.
Als ik hier vier woensdagmiddagen per jaar terug moet komen, vind ik dat ik in mijn
vrije tijd moet komen, en mijn leidinggevende zegt: dat is niet je vrije tijd, want die
uren moet je maken.
Interviewer: Maar als je de uren optelt van de dagen dat je wel gewoon lesgeeft, kom
je dan aan het aantal uren per jaar dat er voor jouw functie staat?
Respondent: Dat heb ik nog nooit gedaan. Ik heb nog nooit echt al m’n uren opgeteld.
Ik zie het gewoon zo: ik heb een baan, maak lange dagen. Het is niet zo dat ik weinig
doe, het is echt zo dat ik me 100% in zet om de taken die van mij verwacht worden op
de werkdagen uit te voeren. En ik vind het logisch dat ik een paar keer per jaar een
cursus moet volgen. Of met elkaar, of dat je jezelf op mag geven. Twee of drie keer
per jaar heb ik daar ook helemaal geen moeite mee.
OCW4 met D3
Respondent: Wat ik toch wel heel storend ook vind van de normjaartaak is dat de uren
die je voor andere dingen ook krijgt lang niet volstaan. En dat je bijvoorbeeld 40
minuten krijgt voor gesprekken per kind, maar het is al minimaal 45, en dan is het
zonder uitloop.
Interviewer: Minimaal 45, hoe zat dat ook alweer? Drie keer per jaar?
Respondent: 10, 10, 15, dat is verplicht bij ons.
Interviewer: In heel het jaar twee keer van 10 en één keer van 15.
Respondent: Ja. Dus heb jij een gesprek met ouders van een kind waar jij je veel
zorgen over hebt, duurt het gesprek sowieso al minimaal een half uur per keer. Dus
dat haal je gewoon niet. En dan wordt je afgescheept met: ‘ja, maar ja, niemand haalt
het’. Ja dan is het voor mij geen geloofwaardig document meer. Maar er staat wel heel
veel op wat je moet doen. Je moet voorbereiden, nabereiden, dat vind ik allemaal
logisch. Maar al die andere dingen: die commissies, die evenementen die
georganiseerd moeten worden, en de bladen die besteld moeten worden.
Interviewer: Maar hoe wordt dat verdeeld dan?
Respondent: Ja, wij krijgen een blaadje, een A4’tje, waarop je moet intekenen (dat
was dit jaar een keer, dat is niet elk jaar hoor), kun je op intekenen wat je zou willen
hebben, wat je er uit zou willen wat je altijd had. Maar daar zit geen urenplaatje bij
van hoeveel jij dan nog moet. Dus je hebt niet echt het overzicht.
OCW4 met D3
Respondent: Want je hebt gewoon 30 kinderen.
Interviewer: Dat zijn er ook wel veel eigenlijk hè?
Respondent: Het is eigenlijk te groot. Als je echt tijd wilt hebben voor iedereen… En
dan bedoel ik niet dat je ze allemaal individueel elke werkles ziet, want dat moet je ook
niet willen. Dat kan niet, want die zitten te spelen spelen wel, als het goed gaat. 24
leerlingen zou wel… Ja, dan is het beter te doen. Dan heb je ook fysiek al meer ruimte,
nu heb je gewoon ruimtetekort.
Interviewer: Volgens mij is dat ook de gemiddelde groepsgrootte in Nederland, 24
kinderen.
Respondent: Nou bij ons al jaren niet meer. Ik kan me herinneren: ik heb één keer een
klas met Mien van 17 gedraaid, dat was echt vakantie voor ons. En dan ga je ook heel
veel extra dingen doen, wat het leuk maakt.
Interviewer: Dan kun je ook veel, wat je eigenlijk zou willen doen maar waar je nu
gewoon niet… nu gewoon niet lukt.
Respondent: Maar nu… Wij hebben echt al jaren achterin de 20.
OCW4 met D3

24

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

9

10

11

12

Interviewer: En helpt het als.. hoe heet ze ook alweer…
Respondent: M [IB ‘er]
Interviewer: …als die in de klas is?
Respondent: Ja, dat is heel fijn. Want dan weet ik dat M het overzicht houdt, en dan
kan ik met een groepje gaan zitten. Dus het is altijd fijn als er iemand bij is, die met
jou de groep in de gaten houdt. En die inspringt waar het nodig is. Want kijk, net als
nu, nu komt I binnen [van het buiten spelen] omdat ze is gevallen. Eigenlijk zou K
[stagiaire] nu met haar mee naar binnen moeten, maar ze weet dat ik binnen ben.
Maar als jij alleen bent buiten heb je een probleem. Pas had er bij mij één in de broek
geplast op de wc, terwijl ik buiten was. Ja wat doe je dan? Ga je iemand zoeken om de
broekplasser te helpen, of ga je iemand zoeken die op het plein blijft met jouw
kinderen?
OCW5 met D4
We hebben natuurlijk dat Burgerschap binnen de opleiding. Ja, ik vind dat echt een
non-vak. Ik vind dat echt, dat slaat voor mij nergens op. Daar zitten 7 kerntaken in en
die gaan over politiek, kritische consument, gezondheid, je eigen loopbaan, dat soort
dingen. En daar zijn ze dus zoveel weken mee bezig, dan denk ik: kritische consument,
dat kun je ook in een vak inbouwen, van ‘hoe ga ik daarmee om?’. Ze [de leerlingen]
roepen dan ook vaak ‘oh, dat hebben we vroeger ook al op school gehad’. Dan hebben
we het over het feit ‘hoe vaak sport jij en welke sport doe je nou?’, daar een les aan
wijden, dan denk ik: nou jongens, laten we het nu gewoon hebben over hoe belangrijk
sporten is, en bewegen, voor jonge kinderen, want daar werken jullie [straks] mee, en
daar kun je op inzetten, zorgen dat die kinderen meer beweging hebben en minder
slechte dingen eten, dus meer naar de vakinhoud, dit soort dingen meer naar de
middelbare school, laat het daar gebeuren, algemene ontwikkeling vind ik dat.
OCW5 met D4
Dat afstraffen met boetes….Dat vind ik toch ook wel een flinke vinger in de pap hebben
in het onderwijs. En ik vind dat soms ook de kwaliteit van het onderwijs kunnen
ondermijnen omdat elke leerling die uitvalt, kost ons geld, dus elke leerling
binnenhouden, hoe dan ook! Terwijl er leerlingen zijn die je gewoon niet in de klas
kunt hebben en leerlingen niet in de klas willen zijn, onder geen beding. […] en als ik
een eerstejaars groep heb waarvan we al bij vier van de 26 zoiets hebben van die
horen hier niet in de klas, dat werkt echt van geen kanten, daar moeten we iets anders
voor gaan zoeken, dan gaat onze leidinggevende er al bijna voorliggen. Terwijl die
leerlingen dan nog niet eens het ROC uit zijn hoor, want dan kijk je natuurlijk binnen
het ROC wat mogelijk is, en dat vind ik allemaal prima, maar vanuit het ROC ligt bij
ons als docenten de druk heel erg, het kost allemaal geld en alle beslissingen zijn op
dit moment gebaseerd op wat kost het
OCW6 met D5
Ander belangrijk punt wat naar voren kwam over die duizend uren norm was dat we
eigenlijk de havo-isering van het MBO-onderwijs daarmee in de hand werken.
Jaja daar ben ik het mee eens. Ik noem het zelfs wel eens dat wij een nep-havo
worden en dat komt met name door nederlands en door rekenen. Dat zijn helemaal
geen beroepsgerichte invullingen.
Voor Nederlands kan dat nog wel maar als je kijkt naar de exameneisen dan lukt dat
niet, want de examens zijn algemene teksten en niet bijvoorbeeld teksten die op
beroepssectoren zijn toegespitst en daar moeten we ze ook op voorbereiden. Dus dat
betekent dat Nederlands ook algemener moet worden ingevuld. Voor rekenen geldt dat
natuurlijk nog meer.
Opleiding tot onderwijsassistent is daarin een beetje een uitzondering omdat wij ze
opleiden voor het onderwijs en dan moet je redelijk kunnen rekenen en ook wel
redelijke taalbeheersing bezitten en in die zin is het niet erg dat wij daar meer tijd aan
besteden.
het is wel meer een nep-havo omdat de beroepsgerichte onderdelen minder worden
ten opzichte van Nederlands, rekenen…
OCW6 met D5
Wat ik graag zou willen en in die zin werkt de regelgeving echt tegen ons is dat we

25

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

13

14

15

daarin zelf meer kunnen invullen, dat we zelf bijvoorbeeld het aantal stage-uren
kunnen bepalen, want dan kunnen we een duidelijker beroepsgerichte invulling aan ons
programma bieden.
De scholen zijn er ook altijd hartstikke blij mee dus denk ik dan van okee waar zit het
probleem. Ze worden gedwongen meer naar school te gaan, terwijl dat voor onze
opleiding maar mondjesmaat verbetering oplevert.
Verbetering bijvoorbeeld op Nederlands, puur omdat ze dat meer op school meer
oefenen, of rekenen meer oefenen. Dus die is er wel, maar dat gaat ten koste van de
beroepsgerichte invulling.
Ja. Wat we juist als kracht van het MBO willen benadrukken.
En daarmee absoluut het profiel van het MBO vervlakt. Ja.
OCW7 en OCW8 met D6
Interviewer:
Is het nou echt een issue voor jou, regeldruk?
Respondent:
Het lastige is dat ik niet precies weet wat alle regels in houden, Ik heb zelf helemaal
niet het gevoel dat het nou heel erg uit Den Haag komt.
Er zijn wel een paar dingen, onderwijstijd een belangrijk issue, maar over het
algemeen heb ik dat niet zo.
Ik denk meer dat we, de manier waarop je dingen organiseert - dat heeft ook met het
verleden te maken - de grote scholen, hoe dat georganiseerd is de verschillende lagen
daarin, daar heb ik meer last van dan vanuit de overheid.
Het is wel zo dat er vanuit de overheid een bepaald signaal wordt gegeven,
bijvoorbeeld excellentie, zo zijn er nog een aantal signalen.
Het is ook wel belangrijk hoe landt dat binnen dat onderwijs.
Heb je het gevoel dat we weer een andere kant op moeten of heb je daar ruimte in.
Ik denk dat daarin nog wel wat te winnen valt.
OCW7 en OCW8 met D6
Respondent:
Nee, dat gaat altijd heel erg in ambtelijke structuren, daar wordt ergens wat
besproken, dan gaat het daar heen, dan gaat het daar heen.
Interviewer:
Top down.
Respondent:
Top down vaak, ga met mensen spreken, waar lopen ze tegen aan, wat zien ze, waar
kunnen we op aansluiten, ja.
Interviewer:
Meer vanuit de werkvloer kijken wat nodig…
Respondent:
Ja, meer vanuit onderop, maar… ook om bepaalde denkbeelden tegen te gaan. Op het
moment dat jullie een discussie hebben: ja maar dat is geen regel, ja, terwijl ik nog
redelijk in de materie zit, maar ik weet van heel veel dingen ook niet precies hoe het
zit. En naja, het heeft me ook wel aan het denken gezet, dat merkte ik ook wel bij
andere docenten
En ze voelen zich ook gehoord.
Interviewer:
Ja maar dat geldt ook voor beide kanten, dat wij ook heel veel dingen meekrijgen, van
o zo werkt dat dus, en …
Respondent:
Ik kan nog heel goed herinneren de discussie, daar was mijn schoolleider bij, en dan
ook over financiën, ja, en de overheid heeft een bepaalde zak geld zeg maar, hoe kan
het zo zijn dat wij daarmee niet uitkomen, wij op de werkvloer merken iets heel
anders.
OCW9 met D7
Is dat verandert over de jaren heen? Niet in de vorm van je moet alles doen wat je
kan voor een leerling, want dat is natuurlijk hartstikke logisch daar zijn we leraar voor
maar meer de manier waarop dat alles moet

26

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
vastgelegd worden. Zo ben ik met een leerling met een proefplaatsing iedere dag nu
tijdelijk bezig en minstens een half uur, om zijn dag-registratie voor elkaar te krijgen.
Dat moet ik in een verslag naar huis sturen, ik moet het in Magister zetten, aan het
eind van de week heb ik een gesprek met hem, er zijn gesprekken met ambulant
begeleiders, al het e-mailverkeer moet ik allemaal in Magister zetten en daar ben ik
dan aan het eind van de week nog een keer driekwartier mee bezig. Plus nog een
gesprek met hem, dus ik denk dat ik per week voor die ene leerling ik denk goed twee
tot drie uur bezig kan zijn.
16

OCW9 met D7
Je noemde net ook al wat andere dingen, zoals extra projecten. Ervaar je op dat
gebied regeldruk? Ja we hebben een discussie gehad over een nieuw taakbeleid, daar
moesten we voor of tegen stemmen. En vorig jaar toen we bezig waren om dat
taakbeleid vorm te geven hebben we gevraagd: mogen we in het taakbeleid een stukje
uren krijgen die ongedefinieerd zijn? Dus je hebt je tijd als leraar: je lestijden, je
mentortijden, je lesvoorbereiding, je lesnabereiding, vergaderen, kernteam enzovoorts.
Daarnaast heb je nog losse taken, en van die losse taken hadden we gevraagd mag je
daar een stukje van gewoon ‘leeg’ laten?
Omdat er natuurlijk altijd een hoop dingen gedurende het schooljaar op je pad komen.
En dat is geweigerd. Er is gezegd: nee dat doen we niet, want dat is niet altijd aan de
orde. En daar baal ik als een stekker van, want ik weet dat ik dit jaar zoveel dingen
extra op mijn bord krijg dat gedaan moet worden en dat komt in één keer dat kun je
van tevoren in augustus niet voorspellen en dat moet wel gedaan worden.

17

OCW9 met D7
Bijvoorbeeld veel eisen over hoe we leerlingen moeten volgen in volgsystemen daar
gaat heel wat tijd in zitten. Zoveel dat je eigenlijk minder tijd kan besteden aan je
lesvoorbereidingen en in je nawerk. Nou ja je weet mijn stapel nakijkwerk dat er al
twee weken ligt doordat we bezig zijn met projecten, met nieuwe leerlingen, met
leerlingen met een proefplaatsing, leerlingen die ik aan het volgen ben en dat kost
gewoon al mijn tijd op dit moment.
En dan kost het met name veel tijd omdat je zaken hebt als proefplaatsingen.
Ja daar zitten al regels aan vanuit de Stichting, maar ook vanuit de school en het
samenwerkingsverband en die sluiten natuurlijk weer aan op wetgeving over de manier
waarop je leerlingen met een proefplaatsing behandeld. En hoe je daarmee om moet
gaan en het dossier dat je moet opbouwen als er incidenten gebeuren, zodat je ook
weer genoeg bewijs hebt of het wel of niet goed gaat. Dat is een voorbeeld dat heel
veel tijd inneemt.
Dus proefplaatsingen en leerlingen volgen?
En ook gewoon leerlingen volgen.
Is dat Magister en dergelijken?
Ja Magister, alles bijhouden en incidentregistratie. Daar horen natuurlijk ook weer
gesprekjes bij met ouders, leerlingen en collega’s, in het kernteam moet je het
bespreken. Je moet bewijzen dat je er alles aan doet wat je kunt. Overal moet je eerst
gesprekken hebben en tips krijgen en dat weer uitvoeren om gewoon zoveel mogelijk
alles maar te bewijzen dat je alles doet wat je kan voor welke leerling dan ook.

18

OCW10 met D8
“eh, nu met de dossiers voor de inspectie. Ik zie alles is prima op orde, maar je weet
dat de inspectie dit en dit en dit wil. Is niet met ons gecommuniceerd, moet nu op het
laatste moment afgetikt worden omdat de inspectie dat misschien eventueel wel zou
kunnen controleren (), waarvan ik dan denk, ja, ik ken m’n leerlingen toch, vraag het
me gewoon even, waarom moet het er persé in zitten (). Als ik ervoor zorg dat de
volgende mentor het ook weet is het probleem ook opgelost. Waarom moet ik dat zo
doen, en als ik het zo moet doen, geef me het dan éérder (), dit zorgt voor werkdruk
dat je dat in de laatste week d’r mee komt (zucht) dat soort dingetjes zijn daar
voorbeelden van…()

27

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
19

20

21

22

23

OCW10 met D8
Interviewer: Wat let je om aan de bel te trekken en te zeggen, goh we hebben het
daar over gehad, hoe staat het daar nou mee?
“Omdat ik vind dat dat niet mijn taak is. Ik leg iets neer bij mijn leidinggevende, zo
van jongens, we hebben dat toen aangekaart en nu, wat gebeurt er dan. En dan vind
ik dat het zijn taak is om daar verder mee te gaan. Als ik ook dát brandje of dat last
minute dingetje weer op moet gaan lossen dan kom ik niet meer aan les geven toe.
Dan ben ik echt de hele dag alleen maar bezig met dingen die niet lopen oplossen. En
dat doe ik niet meer, dat heb ik ooit gedaan, dat doe ik écht niet meer.”
OCW10 met D8
“…Ik had het er toevallig vanmorgen nog over met M. Ze zei ik voel me eigenlijk
helemaal niet goed. Ik zeg : Waarom ben je niet thuis gebleven? Ja, zegt ze het gáát
niet, ik moet nog zoveel doen en zoveel nakijken en als ik thuis blijf omdat ik ziek ben
dan missen mijn klassen een lesuur, moet ik dat weer inhalen. Het kán niet, ik kán me
gewoon niet ziek melden. Nou en dat zijn dan wel dingen die stress veroorzaken(). Je
voelt wel dat je gewoon niet weg kunt blijven, en dat je niet iets niét kunt doen…
(zachter) wat eigenlijk belachelijk is,…. (nog zachter) Maar goed,() …. Ja (begint te
lachen). Ja , ik weet het, ’t is eigenlijk belachelijk, t klink heel stom als ik het zeg,
maar zo wordt het wel ervaren” ().
OCW11 met D9
D: Negen jaar hier, geen jaar hetzelfde.
I: Als het hetzelfde blijft, wat zou je dan doen?
D: Ik vind dat als je de eerste keer iets doet, dat je dan echt bezig bent met het
uitzoeken en past het wel of niet. Je doet dingen waarvan je achteraf denkt, hmm. Dus
je hebt pas na drie keer iets geven, vind ik, een geschaafd product. Dan heb je alle
fouten eruit en heb je het een beetje lopen zoals je wilt. En als je dan na drie jaar weer
verandert, heb je nooit een af product. Dat is allemaal weer verloren gegaan. Dan
gaan we weer een andere kant op.
I: Hoe voelt dat voor jou?
D: Een beetje frustrerend. Ik denk dat het frustreert omdat je het gevoel heb dat je
altijd achter de feiten aanloopt. Dat komt er weer iets nieuws, daar moet je weer iets
voor doen. Dan heb je net een beetje het gevoel, dat snap ik, dat doen we en dat doen
we eigenlijk best goed. En dan bedenkt men van, laten we een andere kant op gaan.
OCW11 met D9
D: Wat ik liever had gehad, en dat vind ik altijd wel een beetje jammer met
veranderingen, het is niet getest. Het zijn van die dingen: oké, iedereen doet nu mee.
Dan gaan alle scholen dus allemaal om. En dan denk ik, hoe lekker zou het zijn als je
het even op een paar zou testen? Haal de ergste problemen eruit en dan pas faseren
bij andere. En eigenlijk vanuit goede ervaring, dat zou het mooiste zijn. Dat een school
het doet, heel enthousiast is en zegt: dat zouden jullie ook moeten doen.
I: Dan voelt het misschien ook anders dan dat het opgelegd is.
D: Oh, dat weet ik wel zeker. En alles wat niet leuk is wordt niet overgenomen. Dan
heb je een soort natuurlijk selectie denk ik. Dat zou heel mooi zijn, maar dan moet je
wel een lange adem hebben, dat is het nadeel.
OCW11 met D9
I: Kunnen jullie beetje creatief omgaan met de zaken die jullie als regel krijgen
opgelegd?
D: Ik vind dat we creatief om moeten gaan. Ik vind het wel, en je hebt natuurlijk
regels waar je aan moet voldoen, zoals Nederlands en rekenen. Daar is geen
flexibiliteit in. Maar hoe ik les geef, ik vind dat ik veel vrijheid heb in m’n werk, toch.
En ik heb teveel dat in de tijd past, dat heeft volgens mij iedereen, maar wat ik wel
leuk vind is, omdat ik veel taken heb naast les, dat ik veel zelf kan wisselen. ( …) Daar
kan ik mee spelen, ik heb veel afwisseling.
(…)
I: Kun je dat ook aangeven, dat je al je lessen op één dag hebt?
D geeft voorbeeld. Je moet natuurlijk altijd onderhandelen en soms kan het en soms
kan het niet. Ik vind het dan zo zonde, ten eerste omdat ik denk dat leerlingen niet

28

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
24

zouden komen, ten tweede omdat ik eigenlijk een bepaalde klus moet aanpakken. Dus
ja, ik doe heel veel zelf regelen.
OCW12 en OCW13 met D10
I: Kun jij vertellen hoe jij werkdruk / regeldruk in je werk ervaart?
D: Nou ja, ik denk zoals we vaker hebben geconstateerd de afgelopen vijf dagen.
I: Wij weten het antwoord al een beetje.
D: Ik heb het niet echt druk (hahaha). Ik weet niet wat druk is. Ik heb in andere
sectoren gewerkt waar ik gewend was om veel meer uren per dag en per week te
draaien, vanuit de horeca. Waar 60, 70 uren werken normaal was. En opeens maar 32
uur te moeten werken, met regelmatige begin- en eindtijden, en pauzes tussendoor,
dat is niet echt druk. Er is een hoop dat gedaan moet worden, een hoop taken rondom
lesgeven. De vergadering neemt tijd als je actief mee wilt doen. Om je goed voor te
bereiden moet je wel het werk doorlezen, de antwoorden opschrijven, moet je wel
weten waar alles is, en leer je natuurlijk hoe verschillende soorten leerlingen werken
en welke soorten problemen ze zo hebben. Dus het verandert ook elke dag, de ene dag
is drukker dan de andere of minder druk dan de vorige. Omdat je opeens een niveau4 klas hebt in plaats van een niveau-3 klas. Het is een hoop papieren rondom de
examinering, die moeten ingevoerd zijn en uitgedraaid worden en ingeleverd, maar dat
hoort er allemaal bij. Of je dat constateert als drukte, mwah, ik weet het niet.

25

OCW12 en OCW13 met D10
I: Als je het vergelijkt met de scholen waar je eerder gewerkt hebt, Is er dan hier iets
opvallend anders?
[11.14-11.39 min]
D: Alles voelt- als ik dit vergelijk met mijn laatste twee scholen- dan voelt het beter
geregeld, de communicatie loopt soepel.
I: Kun je daar een voorbeeld van geven?
D: We hebben veel meer een idee van waar het management mee bezig is, we krijgen
elke week een verslag van hun vergadering, hun beslissingen, kunnen we gewoon
rustig lezen, en hebben we daar vragen over dan kunnen we die altijd stellen. De
communicatie loopt soepel tussen teamleiders. We zitten elke week of om de week met
onze teamleider en met de rest van ons team bijeen om over allerlei procedures,
problemen of allerlei uitdagingen te praten. Leuke klussen ook, samen te werken, en
over te hebben, niet alleen over de leerlingen, niet alleen problemen maar ook over
opendagen, wie gaat mee-eten, wie doet wat met bepaalde excursies of zo of. Het lijkt
alsof alles veel beter bij elkaar past. De mensen willen dingen voor elkaar doen in
plaats van alleen maar aan de koffietafel zitten klagen en zeuren. Dat heb ik totaal
anders gezien. Hier is de sfeer veel prettiger. Ook onder leerlingen

26

OCW12 en OCW13 met D10
I: Zijn er meer verschillen met eerdere scholen waar je gewerkt hebt?
D: Er zijn meer verschillen. […] Het regelen van lokalen. Wijzigingen in de roosters lijkt
hier gemakkelijker te gaan. Het is gewoon een kwestie van vragen, vaak krijg je ook
een positief antwoord en als niet, dan weet je ook waarom. Het is niet gewoon zomaar
een nee, met een ‘hoe durf je dat te vragen’. Een soort attitude. Maar het is een ‘gaan
we kijken’, gaan we doen’. Ik moet zeggen, vaker dan niet wordt mijn wijziging
geregeld.
OCW12 en OCW13 met D10
I: Je werkt hier ongeveer een jaar. Je gaf aan dat je volgend jaar ook mentor zult
worden.
D: De kans bestaat, ja.
I: Wat verwacht je dat dit zal betekenen voor hoe druk je het zult hebben met je werk
en je werkzaamheden?
D: Ik zal het druk hebben in de zin van andere lessen op mijn rooster. Niet alleen
Engels maar ik zal ook ingeroosterd moeten worden voor mentoruren en
studieloopbaanbegeleiding. Hoeveel tijd je daar voor krijgt, hoeveel lesuren dat weet ik
nog niet. Buiten de lesuren om, ja je bent bezig met andere verslagen nakijken, met te

27

29

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

28

29

30

regelen of assisteren met stageplekken voor de leerlingen. Je moet sowieso die
stageplekken allemaal bezoeken, die tijd krijg je, maar het is ook krap.
I: Dat hebben we ook van collega’s gehoord.
D: Je moet het hele land rondreizen om die bedrijven allemaal te bezoeken. Maar het
levert ook meer contact op met de leerlingen, dat je bepaalde leerlingen iets beter
leert kennen, dat je meer hoort over hoe het allemaal loopt, zijn er misschien dingen
die je als gewone docent niet weet of niet hoort. Het zal meer drukte opleveren, maar
ja alweer: het hoort bij het vak.
OCW12 en OCW13 met D10
I: [We hebben jou in dit gesprek en in deze week heel vaak horen zeggen over taken:
‘Dat geeft niks, dat hoort erbij’]. Kun jij je voorstellen dat er op een gegeven moment
ergens een grens is aan taken of taakopeenstapeling, dat je zegt, nou hier denk ik, tot
hier en niet verder?
D: Ja als je roosters zo vol zou zijn met lesgeven dat je elke avond op de bank vier uur
moet zitten nakijken of voorbereiden, of dat je vier uur langer moet blijven werken op
school zonder dat je jaartaken, dus je loon wordt aangepast, ja dat is te ver.
I: Dus als ‘t structureel een aantal uren per dag of per week is.
D: We hebben genoeg gaten of genoeg tijd in onze roosters om dingen voor te
bereiden, zo hoort t.
[40.40- 40.57]
Als je opeens zestig uur moet werken in plaats van de betaalde veertig, dan doe je
misschien een keertje maar niet regelmatig. Dan ga je stoppen. En zo is het, niemand
gaat veel te lang doorwerken zonder betaling.
OCW12 en OCW13 met D10
I: Zijn er deze week dingen geweest waarvan je zegt dat weerspiegelt eigenlijk in de
kern hoe het hier gaat, hoe het hier is?
D: […] Er is van het weekend birdflu [vogelgriep] geconstateerd in Nederland. […]
Onze school heeft drie leerlingen op het bedrijf, het centrum van de uitbraak. Binnen
een uur van het begin van de dag, nog voor negen uur maandag, wisten we het
allemaal, en hebben we maatregelen genomen, zijn alle docenten geïnformeerd, liggen
de desinfecterende matten voor de deuren, alle buitenverblijven van de vogels zijn
afgesloten, beschermd om de leerlingen, de vogels en de docenten te beschermen
tegen, ja er is een kleine kans, maar toch een mogelijke kans van besmetting. Zo is
het. Zo is het geregeld en zo hoort het. Het was geen leuke reden om iets goed
geregeld te zien, maar ja, zo is alles goed geregeld. Ook de docentendagen en de
feesten zijn ook zo goed geregeld (hahaha).
[46.05-46.36]
Zo goed zijn we, Eenvandaag komt langs en zijn we kwartiertje, twintig minuten te
zien op nationale televisie, daar mogen we best trots op zijn, denk ik.
OCW14 en OCW15 met D11
I: Nou, ja doordat je regisseur bent. De gemiddelde leerkracht is dat niet, of in ieder
geval niet in de zin waarin jullie dat zijn. Of dat ook extra werkdruk oplevert?
D: ik voel het niet als werkdruk. Ik voel het wel als werk, maar ik vind het ook dat het
er weer bij hoort.
I: Ik voel de druk als je bent dan wel meer afhankelijk van andere mensen, vaak, en
dat ervaar ik wel als druk. Snap je, als in een overlegsituatie afspraken niet
nagekomen worden. Dat, dat, dat vind ik wel druk, dat zit in mijn hoofd. Daar word ik
moe van. En dat vreet energie. Ja, dat is ook druk natuurlijk. Dat snap je een beetje
wat ik bedoel.
D: dat heb ik een periode gehad. En ik heb nu dan zoiets van: luister, ik ben dus dan
even de regisseur, dus ik bepaal.
I: Ja, jawel, maar als je dan iets afspreekt. Ik noem maar even wat, met een
therapeut. Iets, niet dat dit nu speelt. En dat wordt... Ik vind dan dat je vaak nog in
de gaten moet houden of het dan wel gebeurt. En dat vind ik zo jammer. Het zou zo
prettig als.. dat vind ik wel druk verhogend.

30

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
31

OCW14 en OCW15 met D11
I: wij zouden heel graag zien dat scholen ook gewoon zeggen: dit werkt voor ons en
wij doen het zo.
D: Dat heeft een beetje te maken met het idee. De inspecteur hoeeee. Dat je
wordt afgerekend. En dat.. als dat niet zo is moet dat gewoon uit iedereens
hoofden.
Want ik weet nog wel, niet het afgelopen inspectiebezoek, maar daarvoor, zooo,
dan moesten alle mappen in orde. (Freek: ja, dat heb je verteld) Dan ging ik alle
werkplannen
kopiëren, in een map doen, maar normaal zijn ze gewoon digitaal. Of zit e
eentje.. ligt er een
overzichtje van wat... Had ik dat helemaal niet uitgeprint. In elke leerlingenmap en
werkplan en dan naar zes weken evaluatie dan ging het nieuwe er weer in. Aan het
einde van het jaar zat..nee, toen moest het allemaal wel. Waar hebben we het over,
he??
I: nou, moest? Dat is dus de vraag.
D: Ja ja ja, dat is een goede! Moest, van wie? De mappen moesten in orde zijn. En het
tabbladje werkblad moest je, maar wie heeft dat bepaald. Ik zou..wij doen ook maar
misschien braaf dan. En de volgende keer, als de inspecteur komt.
I: ik denk dat je dit best kunt vragen.
D: we moeten dat eigenlijk op voorhand doen, met een voorstel komen.

32

OCW14 en OCW15 met D11
I: Maar in jouw klas, daar zijn ze allemaal, niet allemaal even intensief, écht aan het
leren.
D: Jaweeeel, maar dat is in de klas waar we woensdag geweest zijn…
I: dat is wel anders.
D: dat is heel anders.
I: zij zijn ook aan het leren.
D: Jaa.
I: het heeft hele andere doelen
D: waarschijnlijk komen ze wel allemaal in de dagbesteding..
D: ja, dat is, dat is wat ik mezelf wel eens afvraag: waar doe ik dit nu allemaal voor??
D: zeker als ik denk dat..dat dat heb ik gedaan en dat is niet helemaal goed gelukt.
Dan
denk ik, waar doe ik het eigenlijk allemaal voor. En net als dadelijk zo’n M, daar steek
ik
echt heel veel energie in. Zo’n jongen die zit ergens gewoon wat specialer in mijn
hart.
Sorry, ik kan er niks aan doen. Maar denk ik: waar doe ik het voor? Als hij dadelijk
van
school afgaat?
I: waar komt ie terecht?
D: ja, waar komt hij dan en wat doet hij dan met z’n brailleonderwijs?
D: Daar zijn we nu hier. Want zelf op de eigen woonvoorziening was het niet [red.
personeel dat kennis heeft van braille]. Daar zijn we toch mee bezig geweest. Gaan ze
nu
pas het personeel scholen in braille. En er lopen al jarenlang cliënten van ons.
I: want, wat als hij niet hier komt..hij komt wel uit Den Haag.
D: Maar dat is ook wel het probleem. Wat ik ook als boodschap meekreeg vanuit
bestuur toen ik leraar van het jaar werd: zorg er maar voor dat die aansluiting beter
wordt
op alles, dagbesteding, wonen, voor onze kinderen.
OCW16 en OCW17 met D12
Ik had een voorstel concreet,
geen twee stageplekken zoeken tweede jaar,
want het kost óns veel te veel tijd

33

31

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

34

35

36

om dat allemaal te gaan bezoeken en te administreren enzovoort.
Dus laten we één keuzevak weghalen en dan één keuzevak stage doen.
En ik krijg terug van mijn docenten,
ja maar dan leiden we ze veel te smal op en dan hebben ze minder kans op de
arbeidsmarkt, en dan ga je kwalitatief veel minder opleiding doen.
(0.5) Dus ze hebben er zelf voor gekozen,
ja wie ben ik om te zeggen van hè je snijdt jezelf in de vingers.
Want ze hebben gelijk,
natuurlijk gaat je kwaliteit achteruit als je maar één vak in plaats van twee kan doen.
OCW16 en OCW17 met D12
En dan kan ik wel zeggen van ja iemand gaat om drie uur naar huis omdat ie ’s avonds
al die stage bezoeken nog moet doen,
hè of iemand is er pas om tien uur want hij had daarvoor moest hij naar dat bedrijf,
of is ie thuis dat gaan doen ofzo.
Maar dan ben ik allemaal aan het uitleggen,
wat die docenten en hoe die werken en wat hun inzet is.
Dan denk ik waarom moet ik aan jou gaan uitleggen, wat die docenten allemaal doen.
En moet ik dat allemaal verantwoorden,
dan denk ik kom zelf eens kijken en meelopen en dan hoef ik dat niet allemaal te
vertellen.
En dan als ik het vertel krijg ik eigenlijk nooit te horen
hé wat leuk dat Jochem dat doet, hé wat goed, hè wat een leuke lessen.
Ik krijg alleen maar te horen wat ze níet kunnen, of wat níet goed gaat of welk
systeem er weer níet loopt, of welke cijfers weer níet goed zijn.
OCW18 met D13
D: Ik ervaar vrijwel nooit werkdruk, terwijl ik wel heel erg druk ben. Daar zit voor mij
een heel groot verschil in. Heel erg druk zijn is goed, dan ben je lekker aan de slag en
werkdrúk heeft met je emoties te maken. Daar heb ik geen last van…. Maar ik ben wel
heel erg druk. Dat heeft aan de ene kant te maken met de dingen je allemaal voor je
lessen moet doen, nieuwe vakken, zoals het rekenvak wat ik nu geef, waar ik helemaal
niet voor opgeleid ben, dat moet ik ontwikkelen en de lessen voorbereiden, en dat wil
ik goed doen dus daar ben ik extra druk mee. Maar de vakken die ik al jaren geef
zitten helemaal in mijn lijf, wat ik daar doe…. In die zin zit daar weinig extra arbeid in
dan normale arbeid.
I: dus een vak geven waar je niet echt voor bent opgeleid geeft extra werkdruk.
D: uhh, ja en nee… Het maakt het werk druk maar geeft geen werkdruk.
I: waarom niet?
D: omdat ik me er gemakkelijk in om dat vak te geven.
OCW18 met D13
D: Ik heb wel werkdruk ervaren. Dat wel.
I: Wanneer heb je dat ervaren?
D: op deze school, we zijn als opleiding anderhalf jaar geleden binnen komen waaien in
deze school en kwamen toen terecht in een school (bestuur) met een andere manier
van leidinggeven naar hun personeel dan ik prettig vindt. En op het moment dat mijn
vakmanschap door de stijl eigenlijk im frage wordt gesteld…., dat zegt men niet, maar
doordat men alles controleert en erbovenop hangt, heel erg star en strak daarin is, dan
begin ik het als druk te ervaren, en als vervelend…. niet sec de lessen, maar wel alles
eromheen. Dan zit ik dus meer in de emotie, want ik kan daar niet tegen, want als
men geen gebruik maakt van wat wij allemaal weten en kunnen is dat een gevoel van
wantrouwen in mijn kunnen als docent. En dat wordt dan niet gezegd, maar de
handelingen zijn er wel naar. Je moet alles uitleggen, alles verantwoorden en papier
zetten. En je kunt alles op papier zetten, maar als dat noodzakelijk is om je onderwijs
te geven, dan ervaar ik werkdruk. […] Ik voel het wantrouwen erachter, en dan ga ik
mijn werk vervelend vinden.
Verantwoording naar collega’s en studenten en ouders vind ik prima, want ik vind dat
je moet kunnen uitleggen waarom je iets doet. De verantwoording naar
leidinggevenden vind ik ook goed, als daarom gevraagd wordt, maar de vraag is, hoe

32

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
37

38

39

doe je die verantwoording. Zij verschuilen zich vaak achter mooi beleidsplannen en de
inspectie.
OCW18 met D13
D: de zogenaamde aansturing, een prachtig woord (sarcastisch). Ik ben een hele grote
tegenstander van dat woord, aansturing… of aansturen. Hij is figuurlijk bedoeld: ik vind
dat ik kan autorijden, maar er komt iemand bij die zegt hoe ik het stuur moet vast
houden en wat voor kant ik op moet gaan.... maar dan denk ik hallo, ik kan zelf wel
een andere kant op, als we ons doel maar bereiken. Ik voel me daar ongemakkelijk bij,
bij het begrip al, want het heeft met mijn persoon te maken. [….] En hoe je de doelen
wil bereiken die moet je ook aan de vakman overlaten. Daar is ie voor opgeleid. Dat is
zijn vak.
I: En denk jij daar anders over dan de meeste bestuurders?
D: Dat denk ik wel, bestuurders worden opgeleid om te besturen…, dat is hun werk. Bij
mijn instelling hebben ze dat eruit gehaald. Ze hebben het stuur daar gegeven waar
die moet zijn. Bij degenen die de auto’s rijden.
I: Wat heeft dat veranderd voor jouw werk, dat het stuur nu bij jou zit?
D: Naar de student toe niks…, maar de sfeer in het team is behoorlijk opgeknapt. Wij
voelen ons allemaal veel gemakkelijker… bij dat soort werk. Dat stukje druk wat ik
ervaren heb ben ik nu volledig kwijt. Het geeft mij op alle vlakken een prettig gevoel.
De meeste verantwoording ben je schuldig aan je studenten. Daar doe je het voor.
I: Voel je daar ook werkdruk in?
D: Nee helemaal niet!
OCW18 met D13
I: zijn er collega’s die wel werkdruk ervaren?
D: ja ik denk het wel, zeker in de periode dat het niet goed verliep met het
management.
I: Wat merk je daaraan.
D: nou…, er is collega die heeft privé iets verschrikkelijks mee gemaakt[….]. Het is een
nieuwe collega, die probeert haar vak tot in de puntjes voor elkaar te krijgen, maar de
studenten willen het niet zoals zij het wil. Ze doen niet vervelend die studenten,
gewoon de gebruikelijk dingen die ze ook bij mij in de klas doen, ze doen hun werk
niet op tijd, ze hebben hun stage niet geregeld, allemaal dat soort dingen. Maar daar
maakt zij zich gigantische zorgen over. Want zij voelt zich verantwoordelijk voor het
aantal geslaagden, waar wij dus ook op afgerekend worden. En ik heb daar maling
aan, dat afrekenen interesseert mij niet….. Ik hoop dat we honderd procent halen.
Daar doen we allemaal ons best voor en als het niet lukt, lukt het niet. (geeft
voorbeeld van een jongen ui t zijn klas). Ik kan mij wel in de spiegel kijken dat ik er bij
die jongen alles aan gedaan heb, alleen hij zelf kon het niet...en misschien doe ik het
zelf ook wel verkeerd hoor, en af en toe geef ik het ook uit handen, bijvoorbeeld aan
een zorg coördinator, als ik er echt geef vat meer op heb.
I: wat maakt dat het verschil dat jij dit op een andere manier oplost dan jouw collega?
D: andere vorm van verantwoordelijkheid. Ze zit net in het onderwijs. Ik denk dat dat
wel het verschil is, ze heeft minder ervaring, ik denk dat ze dat nog moet leren. Ik
hoop dat ze dat leert…
OCW19 met D14
Nou kijk, nu hebben we S en dat gaat veel meer in overleg, veel meer vanuit het
team, dan voel ik minder regeldruk want het regelen mogen we met elkaar afstemmen
mogen we zelf doen. Binnen de kaders, dat vind ik ook logisch. Je kunt niet zomaar
alles
ineens andersom gaan doen van ‘we gooien alles eruit en we doen het volgens de
methode
[…] en niet meer volgens de methode […]. Dat zou natuurlijk gek zijn. Maar
dat maakt het allemaal wel prettiger. Dan blijven er nog steeds regels bestaan alleen
je
hebt ze nu met elkaar bedacht en opgesteld. En dan heb je draagvlak voor regels. Dan
is
die druk er ook af. Kijk en je hebt werkdruk omdat je het gewoon heel druk met

33

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
40

41

42

43

44

werkzaamheden hebt: met je lessen, met je voorbereidingen, met je taken en met je
stage bezoeken maar dat vind ik van een andere orde.
OCW19 met D14
Nou, weet je, ik heb toen ik zelf bij het kenniscentrum werkte nogal wat discussies met
onderwijskundigen gehad. Maar ja, ik was maar onderwijskundig medewerker en niet
universitair opgeleid, nou jammer dan, maar die mensen hebben een volstrekt sluitend
academisch verhaal, ja, daar is geen speld tussen te krijgen. Maar ik kan daar als
HBO-opgeleid
pragmaticus niet mee uit de voeten. I: Waarom niet? Omdat een academisch verhaal
ook
werkelijk academisch is. Het is theorie. En het klopt helemaal wat Calibris
[kenniscentrum] zegt. 7. Je moet alle proeven van bekwaamheid doen in de geest van
je uitstroom dus van de
bewegingsagoog maar dat zou dus betekenen dat als ik het keuze vak fitness heb,
gewoon
fitness hè, dan moet ik eigenlijk met mensen met een beperking gaan werken om te
voldoen
aan datgene wat Calibris wil en zo zit dat keuzevak fitness niet in elkaar.
OCW20 met D15
Ik heb het gevoel dat er veel meer bijgekomen is. Nou, ik denk dat het ook vooral is
met elke keer die nieuwe onderwijsontwikkelingen. Om de zoveel tijd heb je een nieuw
kwalificatiedossier. En dan moet je de hele boel weer aanpassen. We hebben de “Focus
op vakmanschap”, we hebben “Passend Onderwijs”. Er komt steeds wat bij. En als je
het gevoel hebt dat het gaat draaien, gaat lopen, dan is het wéér een verandering en
dat brengt veel onrust met zich mee. Het is toch zoeken. En ik heb het gevoel dat het
AC wel een ROC is die voorop loopt en wel eerder de dingen aangaat. Dus ja, dat
maakt het werk dus wel zwaar.
OCW20 met D15
Maar ja, kinderen tot half 5, kwart voor 5 op school hebben, sommigen zitten tot kwart
voor 5 op school. Ja, die kinderen komen om 7 uur thuis. Baantjes, sporten. Het is
volgens mij niet meer van deze tijd. Zolang op school zitten? Nee, ik denk het niet.
Ook kijkende naar dat er steeds meer bezuinigd wordt, dat bedenk ik me nu ineens. Er
is geen basisbeurs meer straks, die kinderen moeten ook werken. Ik zeg: je doet in
principe een dagopleiding en een dagopleiding is 5 dagen per week. Maar daarnaast,
kinderen moeten ontspanning hebben, dat ik ook belangrijk en ze willen ook wat geld
hebben.
Het worden steeds meer lesuren en dan is het idee dat de kwaliteit van het onderwijs
omhoog gaat als je meer lesuren geeft, maar daar heb ik zo mijn twijfels over.
OCW21 en OCW22 met D16
Is werkdruk iets wat je hebt of wat je ervaart ? Hard werken wil niet zeggen dat je
werkdruk voelt. Als je veel mensen om je heen hebt die heel hard werken en geen
uurtje factuurtje lopen dan voelt jouw werkdruk ook niet als werkdruk maar gewoon
dat je meegaat in de kwaliteit die je wilt bieden. De ervaring werkdruk is dan minder.
En ook omdat we het gevoel hebben dat het onderwijs van ons is, wij mogen het zelf
maken, wij mogen het zelf aanpassen, heel veel dingen zelf doen. Daarom is die
werkdrukervaring wat minder. En ik kom uit de horeca, daar werk je 14 uur per dag.
OCW21 en OCW22 met D16
Is er sprake van communicatie over werkdruk en/of regeldruk?
Zeker de afgelopen jaren, omdat we met elkaar zoekende zijn hoe we dit kunnen doen,
heb je pieken en dalen en zijn er jaren geweest dat we ongelofelijk veel regeldruk
ervaarden.
Dingen moesten geregistreerd en op papier gezet worden.
Daar was ontevredenheid, maar ik denk dat vernieuwing ook gelijk staat aan die
ontevredenheid.
Mensen moesten jaren hetzelfde en weten waar ze aan toe zijn, over het algemeen
vinden oudere collega’s dat lastig.
Ik merk wel dat hoe langer ik in het onderwijs zit je daar een beetje in mee gaat.

34

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

45

46

47

48

49

Je denkt op een gegeven moment dat je alles gezien hebt en een ander regeltje zal
niet zoveel uitmaken, je blijft toch wel doen wat je doet.
Het is een golfbeweging, sommige dingen blijven hangen en sommige dingen niet.
Maar vernieuwing staat gelijk aan dingen ontwikkelen, dat kost tijd en dat kost werk.
Een aantal mensen zijn het er niet mee eens, een aantal mensen zijn het er wel mee
eens en de waarheid ligt bijna altijd in het midden.
OCW23 met D17
De achilleshiel van het onderwijs is dat wat ons sterk maakt: de leerlingen. Het
probleem is dat wij niet goed zijn in onderhandelen. We zijn eigenlijk ook helemaal niet
goed in protesteren. En eigenlijk, als puntje bij paaltje komt, kunnen we wel zeuren,
maar we protesteren natuurlijk uiteindelijk helemaal niet. En we zijn hartstikke
gedwee, we doen al jarenlang alles wat aan ons opgedragen is. Eigenlijk, eigenlijk. En
wat is nou het ding? Dat doen we omdat we dan denken: ja, maar de leerling morgen?
Zoals net in jouw les: dat is een hele andere Jorrit die bij mij langskomt als ambtenaar,
dan zie je ineens van goh, jij praat over je leerlingen met passie in je ogen van: die
kan je niet laten zitten. Dat is onze kracht, maar is dus ook onze achilleshiel, want
daardoor veranderen we niet snel van school, onderhandelen we niet sterk genoeg
over onze salarispositie. Gewoon hier hoor, op klein niveau, we hoeven niet helemaal
naar Den Haag daarvoor. Zeg je niet snel genoeg: goh, ik heb 27 uur (JB: lesgeven), is
dat niet een beetje veel voor deze periode? Mag het wat minder? Omdat je denkt: ja,
maar die leerlingen… Het is altijd weer ‘die leerlingen’. Daar ben je te snel te bang
voor. Dat die iets missen. Dus je kracht is die leerling, maar dat is ook je zwakte,
daardoor gedraag je je niet professioneel genoeg.
OCW23 met D17
AN: En dan moeten ze (JB: zij-instromers) één of twee masters halen en natuurlijk zijn
er regelingen, maar die zijn moeilijk en onbegrijpbaar. Ze moeten achteruit in salaris,
ze leveren al veel in en dat doe je allemaal omdat je het toch zo leuk vindt om met
kinderen te werken. Dus, schaf het collegegeld (JB: voor de lerarenopleidingen) af en
dan maak jet het gewoon makkelijker, verlaag je de drempel en niet per se dat er dan
zwakkere docenten naar binnen moeten komen.
JB: Je wordt geen leraar voor het geld, dat is belachelijk. Maar geld kan wel een
drempel zijn, voor sommigen. En dat is een weg te nemen barrière. Kijk, je hoeft niet
jaren lang een vetpot te verdienen, maar die opleiding itself moet niet als een soort
langstudeerboete worden gezien.
OCW23 met D17
AN: Niemand bij de Onderwijscooperatie werkt niet in het onderwijs. Dat is eigenlijk
waar ik heen zou willen. Eigenlijk ook bij OCW. Voor de volle 100% lijkt me heel erg
moeilijk, maar dat als je iets wilt zeggen over het onderwijs, dat je er dan ook in staat.
Dat lijkt me gewoon heel fijn. Onderwijscooperatie, iedereen werkzaam in het
onderwijs en dat je daar tot een soort, nou ja, raad van advocaten, raad van docenten
komt. Iemand die een soort van, niet een controlerend overzicht houdt, maar wel een
wijs baken, laat ik het zo zeggen. Iemand die je kan vragen van: hoe moeten we dit
aanpakken.
OCW23 met D17
AN: Je kunt niet verlangen van leerlingen dat ze doorleren, als je zelf niet doorleert.
Dat bestaat niet. En het maakt niet uit of je 55+ bent en je vindt het allemaal wat
moeilijker omdat je wat sneller moe wordt, snap ik, maar je moet wel blijven
doorleren. Dat mag heel streng worden geëist. Van elkaar. En ik ben een kind van
onderwijsouders, dus ik zeg dat ook over mijn ouders.
OCW23 met D17
AN: Het gemiddelde cijfer van het centraal examen (JB: 5,5 regeling), dat is de nieuwe
regel, vind ik geen prettige regel zelf, maar voor Nederland en het goede van het
onderwijs: hou hem. En schaf dan de maximale afwijking, de deviatie, van je
schooleindexamencijfer met het CE (JB: Centraal Eindexamencijfer) af.
JB: En waarom?
AN: Geef docenten het vertrouwen dat ze zelf in staat zijn om een goed gefundeerd

35

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
didactisch curriculum neer te zetten.
JB: En kunnen ze dat?
AN: Ja, natuurlijk kunnen ze dat!
JB: Iedereen?
AN: Nee, natuurlijk niet! Kan iedereen op OCW goed beleid maken? Nee, natuurlijk
niet. Is elke minister van onderwijs een goede? Nee, natuurlijk niet. Nee, niet iedereen.
Maar genoeg. Meer dan genoeg. …. Gaat het met die regels dan overal goed? Nee. Je
kan toch nooit voor 100% perfect, dat bestaat niet. Je moet het wel willen, ik wil dat
ook. Maar ik denk nu dat de tijd rijp is om dat vertrouwen te geven. Het is ook een
mooi signaal. Ga het nu dan ook doen dan. Je hebt ze net geschoold met al die
masters waar we het net over hadden!
50

51

52

OCW23 met D17
JB: Kijk, hoe vaak, dat weet jij misschien niet meer, maar bij mij is de
lerarenopleiding, mijn vakdidacticus één keer gekomen en mijn mentor is één keer
gekomen. En één les! Dat kan je zo framen: ik pak een makkelijke les, die ga ik drie
dagen lang voorbereiden, maximaal.
AN: Ik kreeg 10en voor mijn lesbezoek, altijd. En toen dacht ik: dit is zo makkelijk. Dit
is echt niet Niemeijer 100% van de tijd, het is zooo makkelijk.
JB: En daarna is ze ook weer weg, ze gingen niet met mijn begeleider op school
praten, niet met mijn leerlingen.
AN: Jij hebt langer gezeten met mij nu, dan een lesopleider ooit met mij gezeten
heeft.
JB: Ik ken jou door en door, ik zou jou zo een bevoegdheid kunnen geven. Meer dan
inderdaad een lerarenopleiding.
AN: Absoluut.
JB: Ik hoef geen pedagogisch competentielijstje van je te zien. Sodemieter op. Ik zie
jouw visie, ik zie jouw gedachten, ik heb lessen van jou gezien, ik heb met leerlingen
gepraat en ik heb met docenten gepraat. Wat wil je nog meer?
OCW24 en OCW25 met D18
Nou, ik heb ook tegen H gezegd van de week, dat pieken en dalen daar is moeilijk wat
aan te doen. Ik denk gewoon dat school de pauzes iets langer zou mogen maken. Daar
hebben we het constant over, dat we nooit pauzes hebben. Dat de pauzes gewoon,
een soort doorlopende stroom van werk is. Dingetjes, je hebt allemaal dingetjes. Dan
komt die leerling die iets zegt.
Je kan twee dingen doen, je kan eerder met je les stoppen, maar dat is ook niet de
bedoeling.
En dan zeggen ik heb een soort bespreekmoment. Het gaat niet over de lesstof per se,
maar over mentorleerlingen die willen weten hoe het zit met …. Dus ik vind niet dat je
in je lessen moet gaan snijden, in ieder geval niet veel.
Dat is een schoolding, dat we dat beter moeten inrichten.
[En wat noem jij beter ?]
Langere pauzes, maar ja dat denken, heel interessant, de meeste vrouwen.
De meeste mannen niet, die willen op tijd naar huis.
[En wat zou dat opleveren ?]
Dat je rustiger wordt…. We hebben het eerder gehad, namelijk een jaar lang, langere
pauzes.
OCW24 en OCW25 met D18
22:46 Nou die pieken en dalen, dat is een groot ding in het onderwijs dat het eigenlijk ook
soms prettig maakt. Dat klinkt heel raar misschien maar, het heeft ook [wel wat]. Ik
bedoel ik vind het ook wel eens leuk om het heel druk te hebben.…En net voor de
zomervakantie…ik merk dat ik dan eigenlijk nog op school wil zijn. [om zaken te
kunnen afronden]
[volgt voorbeeld over kerstvakantie]
23:47

36

OCW in gesprek met leraren over regeldruk

53

56

Een week aan het begin van het schooljaar, een week extra op school zonder
leerlingen, daar heb je niets aan. Ik heb er heel veel aan nu.
[Wat zou je dan gaan doen ?]
Dan zou je dingen af kunnen krijgen.
[volgt voorbeeld havo 4]
25:38
Ik zou in het schooljaar [vrije dagen willen hebben.]
27:27 – 27:50
En het zou ideaal zijn, van die Baker Days [NB naar Engels voorbeeld: studiedagen
gedurende het schooljaar].
[ja. Gedurende het jaar]
Nou en dat je zegt, en nu hebben we een dag dat je verplicht bent om naar school te
gaan.
Dus niet dat je kunt roepen, want dat hebben wij altijd, de een heeft de BAPO en de
ander... Nee, we gaan het over een thema, over de problematiek in Havo 4 hebben.
Een hele dag gaan we het daarover hebben. Dat zou fantastisch zijn.
OCW26 met D19
Ambtenaar: En hoe wordt daar dan, zeg maar, eh, gepraat over, eh, werkdruk,
regeldruk, …
Docent:
Nou, heel kritisch.
Ambtenaar: … administratieve last?
Docent:
Daar wordt, ah, ah, heel kritisch.
Eh, tja, echt het idee, eh, d’r worden allerlei regels van bovenaf opgelegd.Bij ons zijn
er dan wat specifieke, eh, regels.Eh, die gaan bijvoorbeeld, we hebben nu, is er
besloten. Eh, hè, nu hoor je me al, ‘er is besloten’, maar het is volstrekt onduidelijk wie
dat besloten heeft. Dat bijvoorbeeld in ons eerste jaar, nieuwe curriculum dat we nu
ontwikkelen, dat, eh, eigenlijk iedere docent alles moet kunnen geven.
OCW26 met D19
Docent:
En ik weet niet, of wij ook bedacht hebben, dat die bindend
studieadviesregel, of dat wel of niet iets van Den Haag is.
Ik denk dat heel veel collega’s dat wel denken, die denken dat dat iets van Den Haag
is.
Ambtenaar: Een verplichting uit Den Haag?
Docent:
Ja, ja, ja. Dat een verplichting van Den Haag, je moet zoveel punten halen
en, eh, je mag ook een aanval vakken, zij.., aanwijzen die als indicatoren moeten,
moeten, dienen.
Ik denk dat heel veel collega’s denken, dat dat ook iets uit Den Haag is.
Ambtenaar: Is, is niet zo, kan ik je zeggen. Maar, eh, ….
Docent:
Nee, dat zal wel.
Ambtenaar: … hè, het is aan de instelling zelf om te bepalen of ze bindend
studieadvies willen.
Docent:
Ja.
Ambtenaar: En hoe ze dat invullen. Of de norm, het aantal punten dat ze dan
verlangen …
Docent:
Ja.
Ambtenaar: … te halen.
Docent:
Ja.
Ambtenaar: Dat kan, …
Docent:
Ja. Ja.
Ambtenaar: … alles zijn wat je wil, …
Docent:
Ja.
Ambtenaar: … dus er is ook zeker geen opgelegd aantal vakken of, eh, soort vakken
wat , eh, eh,… De wet geeft de mogelijkheid, hè, Den Haag, de wet, …
Docent:
Ja.
Ambtenaar: … geeft de mogelijkheid om het in te voeren, of ‘t te hanteren.
Docent:
Ja.

37

OCW in gesprek met leraren over regeldruk
Ambtenaar:
Docent:
Ambtenaar:
Docent:

Verder is het tamelijk, eh, vorm-vrij.
Ja.
Dus.
Ja, ja, ja, precies.

38