«JVggz»
dat het strookt met de eisen die het EVRM stelt
(en de gemeente niet telkens een schadevergoeding behoeft te voldoen).
4. Aansprakelijkheid van de geneesheer-directeur
De Hoge Raad komt in het geval dat niet ‘immediately after the arrest’ het eerder ontbroken
hebbende specialistisch onderzoek heeft
plaatsgevonden, tot aansprakelijkheid van de
gemeente. Die aansprakelijkheid is er ondanks
dat noch de burgemeester noch de gemeente
de (wettelijke) middelen ten dienste staan om
na het geven van de last een onderzoek door
een psychiater af te dwingen of de aangevangen
inbewaringstelling te (doen) beëindigen, aldus
de Hoge Raad.
De beëindiging van de vrijheidsbeneming is
wettelijk de verantwoordelijkheid van de geneesheer-directeur. Deze functionaris dient, mede in
het licht van het EVRM, in twee gevallen de IBS
op te heffen: (a) indien het specialistisch onderzoek uitwijst dat er geen grond (met name: geen
geestelijke stoornis en/of geen gevaar) meer is
(art. 48 lid 1 Wet Bopz) en (b) indien tijdig specialistisch onderzoek uitblijft.
Als de geneesheer-directeur in zo’n geval nalaat
tot ontslag over te gaan, is hij óók aansprakelijk.
Het komt mij voor dat hier zijn verantwoordelijkheid zelfs aanzienlijk groter is, waarmee de
draagplicht voor de schade in de onderlinge
verhouding met de gemeente de kant van het
psychiatrisch ziekenhuis opschuift (zie art. 6:102
BW, de regeling van de aansprakelijkheid bij
medeschuld). Maar daar heeft de patiënt geen
boodschap aan, die kan op de voet van art. 28
Wet Bopz eenvoudigweg van de gemeente een
vergoeding verlangen.
Overigens kan de geneesheer-directeur in een
dergelijk geval zo mogelijk ook strafrechtelijk
worden aangesproken, vgl. art. 69 Wet Bopz.
W.J.A.M Dijkers

www.sdujurisprudentie.nl

Sdu

39

39
Hoge Raad
2 oktober 2015, nr. 15/02910,
ECLI:NL:HR:2015:2915
(mr. F.B. Bakels, mr. C.A. Streefkerk, mr. A.H.T.
Heisterkamp, mr. M.V. Polak, mr. V. van den
Brink)
(Concl. A-G mr. J. Wuisman)
Noot B.J.M. Frederiks en S.M. Steen
Voorwaardelijke machtiging niet mogelijk voor
verstandelijk gehandicapten en psychogeriatrische patiënten. Paraplumachtiging.
[Wet Bopz art. 2, 14a lid 2; EVRM art. 5]
Verzocht was een voorlopige machtiging tot opneming van betrokkene in een zwakzinnigeninrichting. De rechtbank overwoog dat uit oogpunt van
gevaarsafwending een voorwaardelijke machtiging
in deze situatie op zijn plaats zou zijn, maar dat
zo’n machtiging niet mogelijk is voor een zwakzinnigeninrichting. De rechtbank heeft daarom een
voorlopige machtiging verleend waarbij zij er van
uitging dat betrokkene onder de hem bekende
voorwaarden thuis kan verblijven (paraplumachtiging).
In cassatie wordt aangevoerd dat in wezen een
voorwaardelijke machtiging is verleend die in strijd
is met art. 14a lid 2 aanhef en onder b Wet Bopz.
De Hoge Raad overweegt als volgt.
Nu de rechtbank de voorlopige machtiging heeft
verleend, ervan uitgaande dat betrokkene onder
de hem bekende voorwaarden thuis kan verblijven,
heeft zij in wezen een voorlopige machtiging verleend met elementen van een voorwaardelijke
machtiging. Deze vermenging van twee te onderscheiden rechtsfiguren is in strijd met art. 14a lid
2 aanhef en onder b in verbinding met art. 14d lid
1 Wet Bopz. Op grond van die bepalingen kan bij
niet-naleving van de voorwaarden die zijn verbonden aan een voorwaardelijke machtiging, slechts
opneming plaatsvinden in “een psychiatrisch ziekenhuis, niet zijnde een zwakzinnigeninrichting of
een verpleeginrichting”. Daaraan ligt ten grondslag
dat verstandelijk gehandicapten en psychogeriatrische patiënten, anders dan patiënten met een
psychiatrische stoornis, zonder de zorg die de
zwakzinnigen- of verpleeginrichting biedt, zich niet
buiten die inrichting kunnen handhaven. In het
systeem van de wet ligt dus besloten dat in het

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

265

39

«JVggz»

geval van verstandelijk gehandicapten en psychogeriatrische patiënten, geen plaats is voor verlening van een voorwaardelijke machtiging.
Opmerking verdient ook nog het volgende.
In de uitspraak van de rechtbank ligt besloten dat
betrokkene, indien hij de gestelde voorwaarden
niet (langer) naleeft, dient te worden opgenomen
in een zwakzinnigeninrichting, zulks met overeenkomstige toepassing van art. 14d lid 1 Wet Bopz.
Dit betekent dat betrokkene dan van zijn vrijheid
zou worden beroofd zonder dat de bevoegdheid
daartoe berust op een uitdrukkelijke wetsbepaling.
Dat is in strijd met art. 5 EVRM.
Voorts heeft de onderhavige materie de aandacht
van de wetgever. Op 19 september 2013 is het
wetsvoorstel Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
(wetsvoorstel 31 996) door de Tweede Kamer
aangenomen. Dit wetsvoorstel is thans bij de Eerste Kamer in behandeling en voorziet niet in de
mogelijkheid een voorwaardelijke machtiging te
verlenen met betrekking tot verstandelijk gehandicapten.
De Hoge Raad vernietigt de beschikking van de
rechtbank.

X, te Y.,
verzoeker tot cassatie,
advocaat: mr. G.E.M. Later,
tegen
de officier van justitie in het arrondissement Limburg, zetelende te Roermond,
verweerder in cassatie,
niet verschenen.

Hoge Raad:
Partijen zullen hierna ook worden aangeduid als
betrokkene en de officier van justitie.
1. Het geding in feitelijke instantie
Voor het verloop van het geding in feitelijke instantie verwijst de Hoge Raad naar de beschikkingen in de zaak C/03/202212/BZ RK 15/229 van
de rechtbank Limburg van 27 februari 2015 en 27
maart 2015.
De beschikkingen van de rechtbank zijn aan deze
beschikking gehecht.
2. Het geding in cassatie
Tegen de beschikkingen van de rechtbank heeft
betrokkene beroep in cassatie ingesteld. Het cassatierekest is aan deze beschikkingen gehecht en
maakt daarvan deel uit.

266

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

De officier van justitie heeft geen verweerschrift
ingediend.
De conclusie van de Advocaat-Generaal J. Wuisman strekt tot vernietiging van de beschikking
van 27 maart 2015.
De advocaat van betrokkene heeft bij brief van 12
augustus 2015 op die conclusie gereageerd.
3. Beoordeling van het middel
3.1 De officier van justitie heeft de rechtbank
verzocht een voorlopige machtiging te verlenen
tot opneming van betrokkene in een zwakzinnigeninrichting.
3.2 Bij tussenbeschikking heeft de rechtbank geoordeeld dat op dat moment geen sprake was van
manifest gevaar, maar dat latent gevaar, gelet op
de gebeurtenissen in het recente verleden, niet
kon worden uitgesloten. Om die reden heeft de
rechtbank de behandeling van het verzoek voor
de duur van een maand aangehouden om te bezien of het gevaar, met intensieve ondersteuning
en begeleiding van het ACT-team, kon worden
afgewend.
Bij eindbeschikking heeft de rechtbank een voorlopige machtiging verleend om betrokkene in een
zwakzinnigeninrichting te doen opnemen en te
doen verblijven voor de duur van maximaal zes
maanden, ingaande op 27 maart 2015 en eindigende op 27 september 2015. Daartoe heeft zij met
name het volgende overwogen:
“1.6 Op grond van de voormelde stukken en verhoren is de rechtbank tot de overtuiging gekomen dat
– betrokkene gestoord is in zijn geestvermogens;
– de stoornis van de geestvermogens de betrokkene
gevaar doet veroorzaken;
– betrokkene blijk geeft van verzet tegen opneming
of verblijf in een zwakzinnigeninrichting.
De rechtbank is van oordeel dat de stoornis van de
geestvermogens betrokkene momenteel geen gevaar
doet veroorzaken. Nog zeer recent (februari 2015)
is dit echter wel het geval geweest. Om het gevaar
af te wenden is het van belang dat betrokkene zich
aan de door zijn behandelaren gestelde voorwaarden houdt. Een voorwaardelijke machtiging zou
in deze situatie op zijn plaats zijn. Een voorwaardelijke machtiging is echter niet mogelijk voor een
zwakzinnigeninrichting. De rechtbank zal daarom
een voorlopige machtiging voor betrokkene verlenen
waarbij zij er van uitgaat dat betrokkene, zoals ter
zitting met de aanwezigen besproken, onder de
hem bekende voorwaarden thuis kan verblijven.”

Sdu

www.sdujurisprudentie.nl

«JVggz»

39

3.3 Het hiertegen gerichte middel bevat onder (a)
de klacht, kort samengevat, dat de rechtbank een
voorlopige machtiging heeft verleend hoewel zij
heeft vastgesteld dat de bij betrokkene aanwezige
stoornis hem geen gevaar deed veroorzaken op
de datum waarop de rechtbank uitspraak deed.
Deze klacht kan niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien art. 81 lid 1 RO, geen nadere motivering nu de klacht niet noopt tot beantwoording
van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.
3.4 Het middel bevat onder (b)-(d) de klachten
dat de machtiging die de rechtbank heeft verleend,
rechtens ontoelaatbaar is. De rechtbank heeft
immers een voorlopige machtiging verleend voor
de opneming van betrokkene in een zwakzinnigeninrichting, met dien verstande dat betrokkene
thuis mag verblijven, maar bij niet-naleving van
de voorwaarden zal worden opgenomen in een
zwakzinnigeninrichting. Dit is in wezen een
voorwaardelijke machtiging die in strijd is met
art. 14a lid 2, aanhef en onder b, Wet Bopz.
3.5.1 Een voorlopige machtiging in de zin van art.
2 Wet Bopz strekt ertoe om iemand die gestoord
is in zijn geestvermogens en daardoor gevaar
veroorzaakt, (onvoorwaardelijk) te doen opnemen
en te doen verblijven in een psychiatrisch ziekenhuis, dan wel het vrijwillig verblijf aldaar te doen
voortduren.
Een voorwaardelijke machtiging als bedoeld in
art. 14a Wet Bopz strekt ertoe het gevaar dat de
betrokkene door de stoornis van zijn geestvermogens veroorzaakt, buiten een psychiatrisch ziekenhuis af te wenden doordat de betrokkene zich
onder behandeling stelt en de in de machtiging
omschreven voorwaarden betreffende zijn gedrag
naleeft (art. 14a lid 2, in samenhang met leden 68, Wet Bopz). Als de betrokkene de voorwaarden
niet naleeft of het gevaar niet langer buiten een
psychiatrisch ziekenhuis kan worden afgewend
door de naleving van de in de machtiging vermelde voorwaarden, wordt de voorwaardelijke
machtiging op de voet van art. 14d Wet Bopz
omgezet in een voorlopige en wordt de betrokkene
opgenomen in het in het behandelingsplan aangewezen psychiatrisch ziekenhuis dat tot opneming
van betrokkene bereid is (art. 14a lid 5 Wet Bopz).
De verlening van een voorwaardelijke machtiging
is bedoeld als “stok achter de deur” voor de betrokkene om daadwerkelijk de behandeling voort te
zetten (Kamerstukken II 1999–2000, 27 289, nr.
3, p. 1-2).

3.5.2 Nu de rechtbank blijkens de slotzin van rov.
1.6 de voorlopige machtiging heeft verleend, ervan
uitgaande dat betrokkene onder de hem bekende
voorwaarden thuis kan verblijven, heeft zij in
wezen een voorlopige machtiging verleend met
elementen van een voorwaardelijke machtiging.
Deze vermenging van twee te onderscheiden
rechtsfiguren is in strijd met art. 14a lid 2, aanhef
en onder b, in verbinding met art. 14d lid 1 Wet
Bopz. Op grond van die bepalingen kan bij nietnaleving van de voorwaarden die zijn verbonden
aan een voorwaardelijke machtiging, slechts opneming plaatsvinden in “een psychiatrisch ziekenhuis, niet zijnde een zwakzinnigeninrichting of
een verpleeginrichting”. Daaraan ligt ten grondslag dat verstandelijk gehandicapten en psychogeriatrische patiënten, anders dan patiënten met
een psychiatrische stoornis, zonder de zorg die
de zwakzinnigen- of verpleeginrichting biedt, zich
niet buiten die inrichting kunnen handhaven (vgl.
Kamerstukken II 1999–2000, 27 289, nr. 3, p. 5;
Kamerstukken II 2000–2001, 27 289, nr. 7, p. 9).
In het systeem van de wet ligt dus besloten dat in
het geval van verstandelijk gehandicapten en
psychogeriatrische patiënten, geen plaats is voor
verlening van een voorwaardelijke machtiging.
3.5.3 Opmerking verdient ten slotte nog het volgende.
In de uitspraak van de rechtbank ligt besloten dat
betrokkene, indien hij de gestelde voorwaarden
niet (langer) naleeft, dient te worden opgenomen
in een zwakzinnigeninrichting, zulks met overeenkomstige toepassing van art. 14d lid 1 Wet Bopz.
Dit betekent dat betrokkene dan van zijn vrijheid
zou worden beroofd zonder dat de bevoegdheid
daartoe berust op een uitdrukkelijke wetsbepaling.
Dat is in strijd met art. 5 EVRM.
Voorts heeft de onderhavige materie de aandacht
van de wetgever. Op 19 september 2013 is het
wetsvoorstel Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
(wetsvoorstel 31 996) door de Tweede Kamer
aangenomen. Dit wetsvoorstel is thans bij de
Eerste Kamer in behandeling en voorziet niet in
de mogelijkheid een voorwaardelijke machtiging
te verlenen met betrekking tot verstandelijk gehandicapten.
3.6 De klachten onder (b)-(d) van het middel
treffen dan ook doel.

www.sdujurisprudentie.nl

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

Sdu

4. Beslissing
De Hoge Raad:

267

39

«JVggz»

vernietigt de beschikking van de rechtbank Limburg van 27 maart 2015;
verwijst het geding naar die rechtbank ter verdere
behandeling en beslissing.
Conclusie van de Advocaat-Generaal:
(ECLI:NL:PHR:2015:2016)
In de voorliggende zaak wordt bestreden de beschikking d.d. 27 maart 2015 van de rechtbank
Limburg, zittingsplaats Roermond, waarbij een
voorlopige machtiging tot opnemen en doen verblijven van verzoeker tot cassatie (hierna: betrokkene) in een zwakzinnigeninrichting wordt verleend, maar waarbij de rechtbank er van uitgaat
dat betrokkene onder hem bekende maar in de
beschikking zelf niet opgenomen voorwaarden
thuis kan blijven.
1. Feiten en procesverloop
1.1 Op aanvraag van de zwakzinnigeninrichting
‘Dichterbij Specialistische Zorg’1 heeft de Officier
van Justitie bij het Arrondissementsparket Limburg bij verzoekschrift, ter griffie van de rechtbank Limburg ingekomen op 10 februari 2015,
aan de rechtbank verzocht een voorlopige machtiging te verlenen om verzoeker tot cassatie
(hierna: betrokkene) te laten opnemen en te doen
verblijven in een psychiatrisch ziekenhuis/verpleeginrichting/zwakzinnigeninrichting. Bij dit
verzoekschrift was een geneeskundige verklaring
gevoegd, opgemaakt en op 5 februari 2015 ondertekend door de niet bij de behandeling betrokken
psychiater A.
1.2 Op 13 februari 2015 heeft een mondelinge
behandeling plaatsgevonden. Betrokkene was niet
aanwezig. De rechtbank heeft de behandeling
vervolgens aangehouden tot 27 februari 2015.
1.3 Op 27 februari 2015 is de mondelinge behandeling hervat. Daarbij waren aanwezig de betrokkene, bijgestaan door een waarnemend advocaat,
de partner van betrokkene en een GGZ-psycholoog, verbonden aan de hierboven genoemde
zwakzinnigeninrichting ‘Dichterbij Specialistische
Zorg’. Uit het proces-verbaal van de zitting blijkt,
dat de waarnemend advocaat naar voren heeft
gebracht dat betrokkene naar een voorwaardelijke

1

268

In de stukken komt men ook de benaming tegen van
het instituut ‘STEVIG’ te Oostrum, gemeente Venray.

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

machtiging toewerkte en dat een voorlopige
machtiging nimmer in diens bedoeling heeft gelegen. Aan de voorwaarden daarvoor wordt ook
niet voldaan. De GGZ-psycholoog geeft te kennen
dat bij de instelling waaraan hij verbonden is, een
zwakzinnigeninstelling, een voorwaardelijke
machtiging wettelijk gezien niet mogelijk is. De
intentie achter de tot de Officier van Justitie gerichte aanvraag was verkrijging van een rechterlijke machtiging “als stok achter de deur”. Het gevaar is vooral hierin gelegen dat, als betrokkene
middelen gaat nemen, hij zijn medicatie niet meer
(regelmatig) inneemt, waardoor hij de-compenseert. Zo lang betrokkene, die thuis verblijft, zijn
medicatie regelmatig inneemt, gaat het goed met
hem. Hij heeft thuis begeleiding van het ACTteam.
1.4 Bij beschikking van 27 februari 2015 heeft de
rechtbank de behandeling van het verzoek tot 27
maart 2015 aangehouden. Er was naar het oordeel
van de rechtbank op dat moment geen sprake van
manifest gevaar, maar wegens recente gebeurtenissen kon latent gevaar niet worden uitgesloten.
De rechtbank wilde voor een termijn van een
maand aanzien of gevaar met intensieve ondersteuning en begeleiding van het ACT-team kon
worden voorkomen c.q. afgewend.
1.5 Op 27 maart 2015 heeft wederom een mondelinge behandeling plaatsgevonden. Daarbij waren
aanwezig de betrokkene, zijn advocaat, zijn partner en de hierboven reeds genoemde GGZ-psycholoog. Deze laatste deelt blijkens het procesverbaal van deze mondelinge behandeling mee
dat het goed gaat met betrokkene en dat hij met
een deelbehandeling wil starten. Verder merkt hij
op dat, omdat een voorwaardelijke machtiging
niet mogelijk is, de behandelaren nu een rechterlijke machtiging met voorwaardelijk verlof voorstellen. Het is belangrijk dat er kan worden ingegrepen als dat nodig is. Dat is van belang voor
betrokkene en zijn toekomst. Betrokkene als ook
zijn advocaat verklaren niet akkoord te zijn met
een rechterlijke machtiging. De advocaat voert in
verband daarmee aan dat daarvoor sprake moet
zijn van gevaar en dat dat er nu niet is.
1.6 Bij beschikking van 27 maart 2015 heeft de
rechtbank, – na eerst geconcludeerd te hebben
dat (a) betrokkene in zijn geestvermogens gestoord, (b) de stoornis de betrokkene gevaar doet
veroorzaken en (c) betrokkene blijk heeft gegeven
van verzet tegen opneming of verblijf in een
zwakzinnigeninrichting –, een voorlopige mach-

Sdu

www.sdujurisprudentie.nl

«JVggz»
tiging verleend om betrokkene voor de duur van
maximaal zes maanden ingaande op 27 maart
2015 op te nemen in de instelling ‘Dichterbij
Specialistische Zorg’ of in een andere zwakzinnigeninrichting. Daaraan voorafgaand overweegt
de rechtbank in rov. 1.6 onder meer: “Een voorwaardelijke machtiging zou in deze op zijn plaats
zijn. Een voorwaardelijke machtiging is echter niet
mogelijk voor een zwakzinnigeninrichting. De
rechtbank zal daarom een voorlopige machtiging
verlenen, waarbij zij er van uitgaat dat betrokkene
zoals ter zitting met de aanwezigen besproken onder de hem bekende voorwaarden thuis kan verblijven.”
1.7 Namens betrokkene is op 29 juni 2015 – en
daarmee tijdig nu 27 juni 2015 een zaterdag betrof
– beroep in cassatie ingesteld. In cassatie is geen
verweerschrift ingediend.
2. Bespreking van het cassatiemiddel
2.1 In het cassatiemiddel worden klachten aangevoerd die betrekking hebben op (a) het voor de
verlening van een voorlopige machtiging vereiste
van gevaar en (b) het verlenen van een voorlopige
machtiging hoewel de rechtbank er van uitgaat
dat betrokkene voorlopig thuis kan blijven.
a. het gevaar-vereiste
2.2 Op blz. 2 van het verzoekschrift tot cassatie
wordt onder (a) er over geklaagd dat de rechtbank
een voorlopige machtiging heeft verleend, hoewel
zij heeft vastgesteld dat op 27 maart 2015 de
stoornis van vermogen bij betrokkene hem geen
gevaar doet veroorzaken.
2.3 In artikel 2 lid 2, sub a, Wet Bopz wordt aan
de verlening van een voorlopige machtiging het
vereiste gestelde dat de stoornis van de geestvermogens de betrokkene gevaar doet berokkenen.
Het gevaar kan, zo volgt uit artikel 1 lid 1, sub f,
Wet Bopz betrekking hebben op de betrokkene
zelf, op andere individuen of op de algemene veiligheid van personen en goederen. Het gevaar
voor betrokkene kan onder meer bestaan uit het
zich van het leven beroven of zichzelf ernstig lichamelijk letsel toebrengen.
2.4 Gevaar in de zin van artikel 2 lid 2, sub a, Wet
Bopz is niet pas aan te nemen als er sprake is van
een ‘onmiddellijk dreigend gevaar, aldus de Hoge

www.sdujurisprudentie.nl

Sdu

39

Raad in een uitspraak van 27 februari 2007.2 In
zijn conclusie bij deze uitspraak merkt A-G mr.
Langemeijer dienaangaande op: “Gevaar is te
verstaan als: kans op onheil. Het moet daarbij gaan
om een voldoende ernstig gevaar. Dit heeft twee
aspecten: enerzijds de mate van waarschijnlijkheid
dat het gevreesde onheil intreedt en anderzijds de
ernst van de gevolgen indien het gevreesde onheil
zich verwezenlijkt. De wetgever heeft het eerste aspect als volgt onder woorden gebracht: ‘Gevaar’ is
er niet pas, wanneer het onheil waarschijnlijk is;
anderzijds is het er ook niet reeds wanneer het
mogelijk is. Vereist is een enigszins belangrijke
mogelijkheid, een ernstige mogelijkheid.”3
2.5 In rov. 1.5 van haar beschikking van 27 februari 2015 geeft de rechtbank als zijn oordeel dat er
op dat moment geen sprake is van manifest gevaar, maar dat vanwege recente gebeurtenissen
in het verleden latent gevaar niet uitgesloten is te
achten. Wat die gebeurtenissen betreft doelt de
rechtbank, naar valt aan te nemen, op in de overgelegde rapporten vermelde gebeurtenissen
waaronder een poging van betrokkene om zijn
polsen door te snijden ‘in opdracht van stemmen’
en op agressief gedrag, bestaande uit onder meer
mishandeling van zijn partner. De rechtbank besluit om nog niet op het verzoek van de Officier
van Justitie te beslissen, maar om de beslissing
dienaangaande nog een maand aan te houden om
te bezien of het (optreden van het) gevaar met
intensieve ondersteuning en begeleiding van het
ACT-team kan worden voorkomen c.q. afgewend.
In het proces-verbaal van de op 27 maart 2015
voortgezette mondelinge behandeling staat opgetekend: “De rechter overweegt dat er op dit moment
geen sprake is van gevaar, maar dat heel recent (in
februari 2015) daar wel nog sprake van is geweest.”
In rov. 1.6 spreekt de rechtbank uit dat zij op
grond van de stukken en de verhoren tot de
overtuiging is gekomen dat de stoornis van de
geestvermogens de betrokkene gevaar doet veroorzaken, waaraan zij toevoegt dat de stoornis betrok-

2

3

HR 27 april 2007, ECLI:NL:HR:BA2508, «BJ» 2007/17.
In gelijke zin HR 6 juni 2006, ECLI:NL:HR:BD2005,
«BJ» 2008/44 en NJ 2008, 324.
In voetnoot 2 wordt verwezen naar TK 1970/71, 11 270,
nr. 3 (MvT), blz. 12. Zie ook TK 1979/80, 11 270, nr. 12
(Nadere MvA), blz. 17 en 18 en verder nog Artikelsgewijs commentaar WBopz (W. Dijkers/Widdershoven),
artikel 2, aant. C.3.2.6.

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

269

39

«JVggz»

kene momenteel geen gevaar doet veroorzaken,
maar dat dat nog zeer recent (februari 2015) wel
het geval is geweest.
2.6 De gedachten van de rechtbank omtrent het
gevaar-vereiste, voor zover kenbaar uit de processen-verbaal van de mondelinge behandelingen en
de beschikkingen van 27 februari en 27 maart
2015, komen hierop neer dat het gevaar als gevolg
van stoornis van de geestvermogens bij betrokkene aanwezig is, dat dat gevaar op 27 februari en
27 maart 2015 niet daadwerkelijk optrad maar
dat het wel latent was. Met dit laatste wil de
rechtbank, gelet op de verwijzing naar het nog in
februari 2015 daadwerkelijk opgetreden zijn van
het gevaar, aangeven dat met het zich weer werkelijk verwezenlijken van het gevaar ernstig rekening
is te houden. Zoals volgt uit hetgeen hiervoor in
2.3 is opgemerkt, geeft de rechtbank met dit laatste
geen blijk van een onjuiste rechtsopvatting omtrent de mate waarin het gevaar als gevolg van
geestvermogens aanwezig dient te zijn om te mogen concluderen dat aan het vereiste van gevaar
als gevolg van stoornis van geestvermogens als
bedoeld in artikel 2 lid 2 Wet Bopz wordt voldaan.
2.7 Op een en ander stuit de hierboven in 2.2
vermelde klacht af.
b. verlening van een voorlopige machtiging tot opnemen in een zwakzinnigeninrichting, terwijl directe opname in de inrichting niet in de bedoeling ligt;
‘paraplumachtiging’
2.8 Blijkens artikel 2 lid 1 Wet Bopz strekt een
voorlopige machtiging ertoe iemand die gestoord
is in zijn geestvermogens, in een psychiatrisch
ziekenhuis te doen opnemen en te doen verblijven.
Onder een dergelijk ziekenhuis is blijkens artikel
1 lid 1, sub h, Wet Bopz mede te begrijpen een als
verpleeginrichting dan wel zwakzinnigeninrichting aangemerkte zorginstelling. Met genoemde
strekking spoort de in de onderhavige zaak door
de rechtbank verleende voorlopige machtiging
niet. Bij de verleende machtiging gaat de rechtbank blijkens rov. 1.6 van de beschikking van 27
maart 2015 er van uit “dat betrokkene zoals ter
zitting met de aanwezigen besproken onder de hem
bekende voorwaarden thuis kan blijven.” De grond
waarop betrokkene thuis zou kunnen blijven,
ondanks dat de verlening van een voorlopige
machtiging tot opname en verblijf in een zwakzinnigeninrichting, vermeldt de rechtbank in de beschikking van 27 maart 2015 zelf niet. Wel merkt
de rechtbank in rov. 1.6 nog op dat een voorwaar-

270

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

delijke machtiging – (als bedoeld in artikel 14a
lid 1 Wet Bopz) – in de onderhavige situatie op
zijn plaats zou zijn, maar dat een dergelijke
machtiging voor een zwakzinnigeninrichting niet
mogelijk is. Daarop wijst inderdaad artikel 14a
lid 2, sub b, Wet Bopz. Aldaar wordt als vereiste
voor het verlenen van een voorwaardelijke
machtiging gesteld dat “het gevaar buiten een
psychiatrisch ziekenhuis, niet zijnde een zwakzinnigeninrichting of een verpleeginrichting, slechts
door het stellen en naleven van voorwaarden kan
worden afgewend. Wel staat aan het slot van het
proces-verbaal van de mondelinge behandeling
op 27 maart 2015 opgetekend: “De rechter overweegt dat er op dit moment geen sprake is van gevaar, maar dat heel recent (in februari 2015) daar
wel nog sprake van is geweest. Eigenlijk zou een
voorwaardelijke machtiging in deze situatie voor
[betrokkene] het meest op zijn plaats zijn, maar
dit is wettelijk gezien niet mogelijk door de aard
van de opname instelling. Een voorlopige machtiging met ontslag op voorwaarden doet het meest
recht aan het belang van [betrokkene] om het in
de toekomst voor hem goed te laten blijven gaan.”
Gelet op deze aantekening in het proces-verbaal
van de mondelinge behandeling van 27 maart
2015, valt aan te nemen dat de Rechtbank de
voorlopige machtiging heeft verleend met de – in
de beschikking zelf niet verwoorde maar wel tijdens de mondelinge behandeling geuite – aantekening dat aan betrokkene aanstonds ontslag op
voorwaarden zal worden verleend. Dit type
machtiging staat bekend als ‘paraplu-machtiging’.
Stond voor de Rechtbank de door haar gekozen
weg rechtens open?
2.9 Aanvankelijk heeft de Hoge Raad de paraplumachtiging geoorloofd geacht.4 De verlening van
deze machtiging speelde met name in gevallen,
waarin het ging om verlening van een machtiging
tot voortzetting van het verblijf in een psychiatrische inrichting ten aanzien van een betrokkene
die op dat moment niet in de psychiatrische inrichting verbleef, het op zichzelf ook niet de bedoeling is dat hij na verlening van de machtiging
weer aanstonds naar de inrichting terugkeerde,
maar daarin wel weer direct zou kunnen worden

4

Sdu

Zie in dit verband HR 11 december 1998,
ECLI:NL:HR:1998:ZC2802, NJ 1999, 270 en HR 6 oktober 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA7366, NJ 2000, 716.

www.sdujurisprudentie.nl

«JVggz»
opgenomen zodra hij zich niet zou houden aan
afspraken met hem over de – vooralsnog extramuraal uit te voeren – behandeling. Deze machtiging
fungeert zo als een ‘stok achter de deur’. Naar
aanleiding van de invoering per 1 januari 2004 in
de Wet Bopz van de figuur van de voorwaardelijke
machtiging overweegt de Hoge Raad in zijn uitspraak van 11 november 20055 echter onder meer
het volgende:
“3.2.4 Ook uit andere in de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 2.12 aangehaalde passages
uit de parlementaire geschiedenis moet worden
afgeleid dat het de bedoeling is geweest dat de
voorwaardelijke machtiging in de plaats zou komen
van de door de Hoge Raad aanvaardbaar geachte
paraplumachtigingen. Het streven van de wetgever
was evenwel niet alleen gericht op het overbodig
maken van de paraplumachtigingen, maar ook op
een verbetering van de rechtspositie van de betrokken patiënten. Een voordeel van de voorwaardelijke
machtiging is volgens de regering dat daarbij over
de voorwaarden omtrent de behandeling met de
patiënt overleg is gepleegd en deze voorwaarden
voor de ingang van de behandeling door de rechter
zijn getoetst
3.2.5 Op grond van het vorenstaande moet worden
aangenomen dat voor het gebruik van die methode
van de paraplumachtiging waarin daadwerkelijke
opneming van de betrokkene, al is het maar voor
korte duur, niet in de bedoeling ligt, na 1 januari
2004 geen plaats meer is. In dergelijke gevallen
moet gebruik worden gemaakt van het – juist met
het oog op die gevallen ingevoerde – instrument
van de voorwaardelijke machtiging.”6
2.10 In het licht van de zojuist vermelde beslissing
van de Hoge Raad dient men te concluderen dat
de door de rechtbank in de onderhavige zaak gekozen weg van verlening van een voorlopige
machtiging waarbij wordt aangetekend dat de
betrokkene niet in de inrichting wordt opgenomen maar diens daadwerkelijke verblijf buiten de
inrichting wordt voortgezet op grond van een
door de geneesheer-directeur direct te verlenen
ontslag onder voorwaarden, rechtens niet toegankelijk is.

5
6

HR 11 november 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT8788, NJ
2006, 288 m.nt J. Legemaate.
De uitspraak wordt bevestigd in HR 2 juni 2006,
ECLI:NL:HR:2006:AV9450, RvdW 2006, 541.

www.sdujurisprudentie.nl

Sdu

39

2.11 Intussen valt te constateren dat juist voor dat
wat de rechtbank met de verleende voorlopige
machtiging beoogd heeft te bewerkstelligen – het
opnemen van betrokkene in een inrichting niet
aanstonds maar op het moment dat hij aan voorwaarden, die hem in het kader van een aanstonds
verleend ontslag zijn opgelegd, niet voldoet – de
voorwaardelijke machtiging in het leven is geroepen en dat daarbij mede een rol heeft gespeeld de
overweging om te voorzien in een passende regeling van de rechtspositie van de betrokken patiënt.
Zoals hierboven in 2.8 al opgemerkt, biedt artikel
14a lid 2, sub b, Wet Bopz geen ruimte voor verlening van een voorwaardelijke machtiging wanneer
aan de orde is een machtiging voor opname in
een zwakzinnigeninrichting. Dat vindt bevestiging
in de memorie van toelichting bij het ontwerp
van de wet die tot opname in de Wet Bopz van de
voorwaardelijke machtiging heeft geleid.7 Op blz.
5 van die memorie wordt over de reikwijdte van
de regeling van de voorwaardelijke machtiging
opgemerkt:
“De regeling is beperkt tot de psychiatrie. Immers,
in die categorie komen de patiënten voor die buiten
de inrichting kunnen blijven zolang zij zich laten
behandelen. In de psychogeriatrie en de zorg voor
verstandelijk gehandicapten is het gevaar juist
daarin gelegen dat patiënten zich zonder de zorg
die de instelling biedt, niet kunnen handhaven.
Een voorwaardelijke machtiging ligt dan ook voor
deze categorieën niet voor de hand.”
2.12 Aan de juistheid en daarmee aan de gerechtvaardigdheid van de uitsluiting van de voorwaardelijke machtiging in geval dat een eventuele opname in een zwakzinnigeninrichting aan de orde
is, valt intussen te twijfelen. Er wordt van uitgegaan dat de zorg die psychogeriatrische patiënten
en verstandelijk gehandicapten behoeven, slechts
intramuraal kan worden verleend. Een nadere
onderbouwing voor dit uitgangspunt treft men
in de memorie van toelichting niet aan. Het uitgangspunt valt ook niet te verenigen met de in
artikel 46a Wet Bopz voorziene mogelijkheid, dat
de geneesheer-directeur aan een patiënt, die op
basis van een voorlopige machtiging in een
zwakzinnigeninrichting of verpleeginrichting is
opgenomen, verlof kan verlenen buiten de inrichting te verblijven. De mogelijkheid van verlof is

7

TK 1999–2000, 27 289, nr. 3.

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

271

39

«JVggz»

ruim opgezet: voor zover en zolang het verantwoord is. Het artikel is bij wet van 22 juni 2000,
Stb 2000, nr. 292 in de Wet Bopz opgenomen. De
wet is per 1 december 2000 in werking getreden.
2.13 Dat zorg buiten de zwakzinnigeninrichting
door de ontwerper van de wet mogelijk wordt
geacht vindt nadere bevestiging in het volgende
antwoord van de ontwerper op de vraag wat onder
‘verantwoord verlof’ is te verstaan:
“Onder ‘verantwoord verlof’ wordt verstaan, verlof
waarbij een goede verzorging van de patiënt buiten
de instelling gewaarborgd is. De verzorging die tijdens het verlof kan worden geboden door degenen
door wie de patiënt tijdens het verlof wordt verzorgd, moet daartoe worden bezien in relatie met
de (gezondheids)toestand van de patiënt. Overigens
merken wij op dat instellingen voor psychogeriatrische patiënten en voor verstandelijk gehandicapten
al lange tijd zonder problemen verlof onder eigen
verantwoordelijkheid geven, waar het gaat om patiënten die met een indicatie op grond van artikel
60 zijn opgenomen. De gevolgen van het onderhavige wetsvoorstel zijn dat de zogenoemde ‘vrije’ regeling die voor deze patiënten geldt ook zal gaan
gelden voor patiënten die zijn opgenomen met een
inbewaringstelling of rechterlijke machtiging. Er
kan dan ook van worden uitgegaan dat de onderhavige wijziging geen vragen zal oproepen in de
praktijk.”8
2.14 Opmerking verdient wel dat bij de verlofregeling in artikel 46a Wet Bopz wordt uitgegaan
van de situatie dat de betrokken patiënt in de
zwakzinnigeninrichting vertoeft en vervolgens
toestemming krijgt om in het kader van de behandeling buiten de inrichting te verblijven voor zover en voor zolang dat verantwoord is. Hieraan
is echter niet de algemene conclusie te verbinden
dat bij een patiënt, ten aanzien van wie de vraag
van een (her)opname in een zwakzinnigeninrichting opkomt, het extramuraal starten van de behandeling niet verantwoord is te achten. Of dat
mogelijk is zal afhangen van de aard en ernst van
de gebrekkige (gezondheids)toestand van de betrokken patiënt en van de opvang die de betrokken patiënt extramuraal, mede van de kant van
de zwakzinnigeninrichting, kan verkrijgen. Bovendien kan de extramurale behandeling heel wel een

vervolg zijn op een voorafgaand tijdelijk verblijf
in een zwakzinnigeninrichting op al dan niet
vrijwillige basis, waardoor er al de gelegenheid is
geweest zich een beeld van de betrokken patiënt
te vormen en met hem een behandelplan op te
stellen. Kortom, ook wanneer (her)opname in een
zwakzinnigeninrichting aan de orde is, komt de
vraag of met het oog op een adequate behandeling
de opname aanstonds dient plaats te vinden dan
wel dat deze voorlopig kan worden opgeschort
omdat de extramurale behandeling vooralsnog
verantwoord is te achten, in aanmerking voor een
beoordeling en beantwoording op basis van de
omstandigheden van het betrokken geval.
2.15 Ook een opname in een zwakzinnigeninrichting zonder instemming van de betrokken patiënt
vormt een inbreuk op diens recht op respect voor
het privéleven in de zin van artikel 8 lid 1 van het
EVRM. Die inbreuk is krachtens lid 2 van artikel
8 EVRM geoorloofd te achten, indien daarvoor
een wettelijke grond bestaat en deze verder
noodzakelijk is in het belang van onder meer de
bescherming van de gezondheid en van de rechten
en vrijheden van anderen. Deze eis van noodzakelijkheid brengt mee dat de inbreuk moet voldoen
aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Is ter bereiking van het beoogde doel een
maatregel van minder ver gaande aard mogelijk
dan wordt aan deze eisen niet voldaan. Nu de
voorwaardelijke machtiging, zoals volgt uit hetgeen hiervoor in 2.12, 2.13 en 2.14 is opgemerkt,
ook in een geval waarin de vraag van een opname
in een zwakzinnigeninrichting speelt, een nuttige
en zinvolle maatregel kan zijn, valt het niet toelaten in artikel 14a lid 2 Wet Bopz van de voorwaardelijke machtiging in dat geval aan te merken als
niet verenigbaar met de noodzakelijkheidseis die
in artikel 8 lid 2 EVRM wordt gesteld.9
2.16 Welke gevolgen zijn aan de constatering
hiervoor in 2.15 te verbinden? Moet om in een
geval waarin opname in een zwakzinnigeninrichting aan de orde is, de gewenste mogelijkheid van
starten met extramurale zorg te verkrijgen toch
maar weer de verlening van de paraplumachtiging
worden aanvaard of moet aan de uitsluiting in
artikel 14a lid 2 sub b Wet Bopz van de voorwaar-

9
8

272

TK 1999–2000, 26 527, nr. 5 (Nota n.a.v. het Verslag),
blz. 8/9.

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

Sdu

Bij het ontwerpen van de voorwaardelijke machtiging
is artikel 8 EVRM ook in de beschouwing betrokken;
zie TK 2005–2006, 30 492, nr. 3 blz. 9 en 11.

www.sdujurisprudentie.nl

«JVggz»
delijke machtiging gelding worden ontzegd. Naar
het voorkomt verdient de laatste weg de voorkeur.
De aanvaarding van de paraplumachtiging komt
uiteindelijk neer op een impliciete erkenning dat
de uitsluiting in artikel 14a lid 2 sub b Wet Bopz
ongewenst is. Het aanzien van het recht wordt
niet bevorderd door het aanzetten tot het bewandelen van sluipwegen. Daarenboven wordt met
het toestaan van het bewandelen van een sluipweg
afbreuk gedaan aan het doel dat met de introductie van de figuur van de voorwaardelijke machtiging mede werd beoogd, te weten het versterken
van de rechtspositie van de betrokken patiënt.
Verder maakt artikel 94 Grondwet het mogelijk
om aan een nationale wettelijke regeling gelding
te ontzeggen, voor zover deze niet strookt met
een regel van hogere orde die eenieder bindt. Een
dergelijke regel treft men in artikel 8 EVRM aan.10
In lid 2 van dat artikel wordt aan een nationale
wettelijke regel, die inbreuk op het recht op privéleven oplevert, de grens gesteld dat die regel
slechts toelaatbaar is zolang en voor zover de inbreuk noodzakelijk is. Vanuit een oogpunt van
proportionaliteit en subsidiariteit is, zoals hierboven uiteengezet, het uitsluiten van het toepassen
van de voorwaardelijke machtiging bij een zwakzinnigen- of psychogeriatrische inrichting niet
noodzakelijk te achten.
2.17 Op blz. 2 onder b van het verzoekschrift tot
cassatie wordt nog een andere te dezen te volgen
weg gesuggereerd, te weten het verlenen van een
voorwaardelijk machtiging tot opnemen in een
10 Ter illustratie dienen de volgende twee uitspraken van
de Hoge Raad. In een beschikking van 4 mei 1984,
ECLI:NL:HR:1984:AG4807, RvdW 1984, 98, waarin de
vraag speelde of na echtscheiding beide ouders met de
voogdij over de kinderen konden worden belast, ofschoon destijds de wet (artikel 1:161 lid 1 BW) in die
mogelijkheid niet voorzag, hield de Hoge Raad met betrekking tot artikel 94 Gw en artikel 8 EVRM als uitgangspunt aan dat aan artikel 94 de bevoegdheid kan
worden ontleend het wettelijke voorschrift van artikel
1:161 lid 1 BW buiten toepassing te laten indien toepassing ervan niet verenigbaar is met artikel 8 EVRM. In
zijn beschikking van 26 april 1996,
ECLI:NL:HR:1996:AD2542, NJ 1997, 119, m. nt. JdB
stelde de Hoge Raad met een beroep op de artikelen 94
Gw jo 8 EVRM de wettelijke beperking buiten werking
dat een minderjarige slechts een recht op onderhoud
had tegen de wettelijke echtgenoot en niet op de biologische vader, ‘tot wie de minderjarige in een ‘family live’verhouding stond.

www.sdujurisprudentie.nl

Sdu

39

psychiatrische inrichting. Het volgen van deze
weg verdient, naar het voorkomt, evenmin aanbeveling. Niet is gebleken dat een eventuele opname
van betrokkene in een dergelijke inrichting in zijn
belang is. Zo niet dan geldt evenzeer dat een in
de grond van de zaak niet in het belang van betrokkene zijnde weg wordt aangehouden vanwege een
bepaling in de wet die niet wenselijk is. Zeker op
een terrein als het onderhavige, waar het gaat om
de bescherming van kwetsbare mensen, behoort
de wet niet tot zulke resultaten te nopen.
2.18 De hierboven in 2.10 getrokken conclusie
dat de rechtbank met het verlenen van de voorlopige machtiging met de aantekening dat betrokkene uit hoofde van een hem onder voorwaarden te
verlenen ontslag toch thuis kan blijven een rechtens niet toegankelijke weg is ingeslagen, blijft van
kracht. De klacht van die strekking op blz. 3, sub
d van het verzoekschrift tot cassatie wordt dan
ook terecht voorgedragen. De beschikking van 27
maart 2015 komt dan ook voor vernietiging in
aanmerking. Wordt de hiervoor verdedigde opvatting gedeeld dat ook in een geval waarin een opname in een zwakzinnigeninrichting aan de orde
is, een voorwaardelijke machtiging kan worden
verstrekt, dan kan terugwijzing van de zaak naar
de Rechtbank plaatsvinden ten einde de rechtbank
opnieuw te doen beslissen op het verzoek van de
Officier van Justitie, voor zover nodig onder toepassing van artikel 8a Wet Bopz.
3. Conclusie
De conclusie strekt tot vernietiging van de beschikking van 27 maart 2015.
NOOT

1. Inleiding

Met enige regelmaat wordt in «JVggz» een uitspraak geannoteerd waarin de voorwaardelijke
machtiging een prominente rol speelt. Een
snelle terugblik op de periode 2010–2015 leert
ons dat een voorwaardelijke machtiging geen
onbekend verschijnsel is in de zorg voor mensen
met dementie en mensen met een verstandelijke
beperking. De onderhavige uitspraak van de
Hoge Raad haalt hier een streep door: “In het
systeem van de wet ligt [...] besloten dat in het
geval van verstandelijk gehandicapten en psychogeriatrische patiënten, geen plaats is voor
verlening van een voorwaardelijke machtiging.”

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

273

39

«JVggz»

In het navolgende besteden we aandacht aan
de enige ontwikkelingen in de bestaande praktijk
en plaatsen we kanttekeningen bij het oordeel
van de Hoge Raad en bij de keuzen die in het
huidige voorstel voor de Wet zorg en dwang
worden gemaakt.
2. Voorwaardelijke machtiging in de praktijk van
de pg en vg

In «JVggz» 2012/20 (m.nt. Red.) verleende de
Rechtbank Zutphen een voorwaardelijke machtiging aan een mevrouw met dementie, die ten
tijde van de beslissing in een verpleeghuis was
opgenomen en naar huis kon, maar dan wel
onder restricties. Een opvallend element aan
deze uitspraak is dat de echtgenoot mede namens betrokkene zich bereid had verklaard de
voorwaarden na te leven. In een uitspraak van
de Rechtbank Rotterdam («JVggz» 2014/29, m.nt.
Frederiks/Vermaak) werd een voorwaardelijke
machtiging verleend aan een jongeman met een
licht verstandelijke beperking. In de aan de uitspraak voorafgaande periode had betrokkene
een RM gehad en zeer recentelijk een IBS, nadat
hij gedurende een korte periode vrijwillig opgenomen was geweest. De rechter kwam in deze
casus zelf met het advies om een voorwaardelijke machtiging aan te vragen in plaats van een
voorlopige machtiging. De jongeman stemde in
met de aan de voorwaardelijke machtiging verbonden voorwaarden, die hij als een stok achter
de deur beschouwde. Hij verbleef gedurende de
voorwaardelijke machtiging in een locatie van
een instelling voor verstandelijk gehandicaptenzorg. De rechtbank verleende in dit geval niet
helemaal een zuivere voorwaardelijke machtiging. Een van de voorwaarden waar de jongeman mee instemde was dat wanneer het niet
goed zou gaan met hem hij alsnog tegen zijn wil
werd opgenomen in een psychiatrische instelling. Althans, dat was het formele plan, maar
feitelijk werd met de betrokkene afgesproken
dat hij dan zou worden opgenomen op een gesloten afdeling van de instelling waar hij tijdens
zijn voorwaardelijke machtiging al verbleef. De
rechter koos in dit verband voor een creatieve
constructie.
De Rechtbank Zeeland-West-Brabant verleende
op 10 juni 2015 een voorwaardelijke machtiging
(nr. C/02/299570/FA RK 15/3335); deze uitspraak
is niet gepubliceerd. Ook hier betrof het een man
met een licht verstandelijke beperking. De

274

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

rechtbank oordeelde op basis van de stukken en
het verhoor van de man dat het ging om een
persoon die na een langdurige behandeling
zelfredzaam was geworden. Met een netwerk
en betrokkenheid van het FACT-team1 werd hij
in staat geacht buiten de instelling te functioneren. De afspraken die tussen de betrokkene en
het FACT-team waren gemaakt zouden voldoende moeten zijn om het gevaar buiten de instelling af te wenden. De rechtbank leek zich in deze
casus niets aan te trekken van hetgeen de wetgever heeft beoogd met de voorwaardelijke
machtiging in de Wet Bopz (art. 14a). De rechter
vond een strikte toepassing van het wetsartikel
14a namelijk leiden tot “een onredelijke, niet
door de wetgever beoogde uitkomst hierin bestaande dat betrokkene zijn vrijheid wordt ontnomen door (verlenging van het) gedwongen
verblijf in een zwakzinnigeninrichting terwijl het
gevaar dat door de stoornis wordt veroorzaakt
op dit moment bij verblijf in zijn eigen woning
en buiten die inrichting kan worden afgewend
door het stellen van voorwaarden”. Er werd
deze keer niet gekozen voor een creatieve constructie. Als het alsnog mis dreigde te gaan
buiten de instelling, was de verzoeker – in dit
geval de instelling voor verstandelijk gehandicaptenzorg – bereid de man op te nemen. De
auteurs van deze annotatie hebben van de bij
deze casus betrokken geneesheer vernomen dat
het goed gaat met deze jongeman. Daarnaast is
er onlangs voor een cliënt binnen dezelfde instelling ook een voorwaardelijke machtiging afgegeven. Beide cliënten houden zich aan de voorwaarden waarmee ze voor verlening van de machtiging hebben ingestemd.
Deze drie casus – de auteurs vermoeden dat er
in het land meer cliënten met een verstandelijk
beperking of dementie een voorwaardelijke
machtiging hebben, gezien voornoemd bericht

1

Sdu

FACT staat voor flexible assertive community
treatment. FACT is een manier om mensen met
langdurige psychiatrische problemen of een
(licht) verstandelijke beperking extramuraal te
behandelen door de inzet van een multidisciplinair hulpverlenersteam dat intensief samenwerkt met de cliënt en andere belangrijke personen uit zijn of haar omgeving. Een FACTteam biedt zowel hoog intensieve als laag intensieve zorg en kan hier tussen snel schakelen.

www.sdujurisprudentie.nl

«JVggz»
van de geneesheer-directeur – bevestigen dat
de voorwaardelijke machtiging niet alleen binnen de psychiatrie wordt verleend. In de zorg
aan mensen met een verstandelijke beperking
is de doelgroep cliënten met een licht verstandelijke beperking met meestal ook psychiatrische
problematiek groeiende. Een voorwaardelijke
machtiging kan bij een deel van deze doelgroep
een passend (wettelijk) instrument zijn om duidelijke randvoorwaarden aan te geven, iets waar
deze doelgroep zeer bij gebaat is. Daarnaast kan
met een voorwaardelijke machtiging een gedwongen opname worden voorkomen, wat in
het kader van subsidiariteit, proportionaliteit en
doelmatigheid een prettige gedachte is. Tot slot
sluit de mogelijkheid goed aan bij de inzet van
FACT-teams die, met succes, steeds vaker worden ingezet in de zorg voor mensen met een
verstandelijke beperking.
3. De Hoge Raad haalt een streep door de praktijk

Aan het verlenen van voorwaardelijke machtigingen in de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking (maar ook mensen met dementie)
lijkt echter thans een einde te zijn gekomen, nu
de Hoge Raad (2 oktober 2015,
ECLI:NL:HR:2015:2915) in de hier aan de orde
zijnde uitspraak oordeelde dat een voorwaardelijke machtiging niet mogelijk is in zorg voor
mensen met een verstandelijke beperking. De
uitspraak van de Hoge Raad volgt op een
procedure bij de Rechtbank Limburg waarin een
voorlopige machtiging werd verleend aan, vermoedelijk, een persoon met een lichte verstandelijke beperking. Het gaat opnieuw om een
betrokkene die met een stok achter de deur in
staat zou moeten zijn om thuis te blijven wonen.
Alle partijen, waaronder de betrokkene zelf,
waren van mening dat in deze situatie een
voorwaardelijke machtiging meer op zijn plek
zou zijn dan een voorlopige machtiging. Van
belang is dat de betrokkene zijn medicatie inneemt en begeleiding van het ACT-team2 toelaat.
De rechtbank verleende bij gebrek aan de moge-

2

ACT staat voor assertive community treatment.
Het ACT-model is vergelijkbaar met het FACTmodel, maar wordt speciaal gekenmerkt door
het bieden van hoog intensieve zorg. Cliënten
worden nadrukkelijk gezocht en gevolgd, door
middel van zogenaamde bemoeizorg.

www.sdujurisprudentie.nl

Sdu

39

lijkheid van een voorwaardelijke machtiging een
voorlopige machtiging, en wilde deze gebruiken
om de zorgaanbieder de cliënt direct onder
voorwaarden met verlof te laten sturen. Op deze
manier kon de cliënt buiten de instelling verblijven, mits hij de aan de voorlopige machtiging
verbonden voorwaarden zou naleven. De Hoge
Raad kan echter niet instemmen met een voorwaardelijke machtiging en wijst ook de door de
rechtbank verleende voorlopige machtiging af.
Na een uiteenzetting van de beslissing van de
rechtbank en die van de Hoge Raad (paragraaf
4) gaan we nader in op de vraag of een voorwaardelijke machtiging haalbaar en wenselijk is in
de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking (paragraaf 5). We eindigen met een
vooruitblik op de toekomstige wetgeving (paragraaf 6). Wat zegt de toekomstige Wet zorg en
dwang over de modaliteit van een voorwaardelijke machtiging in de zorg voor mensen met
dementie of een verstandelijke beperking?
4. De uitspraak

Aanleiding voor de procedure bij de Rechtbank
Limburg (27 februari en 27 maart 2014, nr.
C/03/202212/BZ RK 15/229) was het verzoek van
de officier van justitie om een voorlopige
machtiging te verlenen tot opneming van betrokkene in een instelling voor zorg aan mensen met
een verstandelijke beperking. De betrokkene is
een cliënt van een dergelijke instelling. Tijdens
de mondelinge behandeling van het verzoek bij
de rechtbank werd duidelijk dat de voorlopige
machtiging werd aangevraagd omdat de mogelijkheid tot het aanvragen van een voorwaardelijke machtiging voor instellingen in de zorg voor
mensen met een verstandelijke beperking ontbreekt (art. 14a lid 2 sub b Wet Bopz). De voorlopige machtiging werd dan ook aangevraagd als
‘stok achter de deur’: na verlening ervan zou aan
betrokkene direct verlof met voorwaarden worden verleend, waardoor van daadwerkelijke opneming in beginsel geen sprake zou zijn.
Voordat de rechtbank besloot een voorlopige
machtiging te verlenen om betrokkene op te
nemen voor de duur van zes maanden overwoog
zij: “Een voorwaardelijke machtiging zou in deze
situatie op zijn plaats zijn. Een voorwaardelijke
machtiging is echter niet mogelijk voor een
zwakzinnigeninrichting. De Rechtbank zal daarom een voorlopige machtiging voor betrokkene
verlenen waarbij zij ervan uitgaat dat betrokkene,

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

275

39

«JVggz»

zoals ter zitting met de aanwezigen besproken,
onder de hem bekende voorwaarden thuis kan
verblijven.”
Namens betrokkene is beroep in cassatie ingesteld. In het cassatiemiddel werden verschillende
klachten aangevoerd, waaronder dat het verlenen van een voorlopige machtiging, hoewel de
rechtbank ervan uitgaat dat betrokkene voorlopig thuis kan blijven, in wezen een voorwaardelijke machtiging is die in strijd is met art. 14a lid
2 aanhef en onder b Wet Bopz. Wat betreft deze
klacht overweegt de Hoge Raad dat de rechtbank
blijkens de voorlopige machtiging heeft verleend, ervan uitgaande dat betrokkene onder de
hem bekende voorwaarden thuis kan blijven
wonen. Hierdoor heeft de rechtbank feitelijk een
voorlopige machtiging verleend, maar bevat de
machtiging elementen van een voorwaardelijke
machtiging. Volgens de Hoge Raad is hierdoor
sprake van vermenging van twee te onderscheiden rechtsfiguren, de voorwaardelijke en de
voorlopige machtiging, hetgeen in strijd is met
de Wet Bopz (art. 14a lid 2 aanhef en onder b in
verbinding met art. 14d lid 1 Wet Bopz).
De advocaat-generaal stipt wat deze vermenging
betreft aan dat de rechtbank, door het afgeven
van een voorlopige machtiging in de veronderstelling dat betrokkene nooit daadwerkelijk zal
worden opgenomen, feitelijk een zogeheten
paraplumachtiging afgeeft. De in jurisprudentie
ontwikkelde paraplumachtigingen werden aanvankelijk door de Hoge Raad geoorloofd geacht.
De machtigingen werden verleend voor patiënten die (al) niet meer in een psychiatrische inrichting verbleven, van wie ook niet werd verwacht
dat ze weer naar de inrichting terugkeerden,
maar die op grond van de machtiging wel weer
konden worden opgenomen zodra er sprake was
van het overtreden van aan de – extramuraal uit
te voeren – behandeling verbonden voorwaarden3 Na de wettelijke invoering van de figuur
van de voorwaardelijke machtiging was er geen
plaats meer voor de paraplumachtiging.
Naast de onwenselijke vermenging van de twee
rechtsfiguren overweegt de Hoge Raad dat bij
niet-naleving van de voorwaarden die zijn ver3

276

R.B.M. Keurentjes, De Wet Bopz. De betekenis
van de wet voor de beroepsbeoefenaren in de
geestelijke gezondheidszorg, Den Haag: Sdu
Uitgevers 2011, p. 71.

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

bonden aan een voorwaardelijke machtiging
volgens de Wet Bopz slechts opname kan
plaatsvinden in een psychiatrisch ziekenhuis,
niet zijnde een zwakzinnigen- of een verpleeginrichting. Aan deze wettelijke beperking van de
toepassing van de voorwaardelijke machtiging
ligt ten grondslag dat mensen met een verstandelijke beperking en mensen met dementie, anders dan patiënten met een psychiatrische
stoornis, zonder de zorg die de zwakzinnigenof verpleeginrichting biedt, zich niet buiten die
inrichting kunnen handhaven (vgl. Kamerstukken
II 1999/00, 27289, 3, p. 5; Kamerstukken II
2000/01, 27289, 7, p. 9). De wetgever stelt hiermee dat gevaar of ernstig nadeel van deze personen binnen een instelling moet worden afgewend. De Hoge Raad blikt ten slotte vooruit naar
de Wet zorg en dwang, waarin de wetgever niet
van standpunt is veranderd: ook de Wet zorg en
dwang biedt geen mogelijkheid tot verlening
van een voorwaardelijke machtiging in de zorg
aan mensen met een verstandelijke beperking.
De Hoge Raad vernietigt tot slot de beschikking
van de Rechtbank Limburg van 27 maart 2015,
en verwijst het geding terug naar die rechtbank
ter verdere behandeling en beslissing.
5. Is een voorwaardelijke machtiging haalbaar in
de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking?

Een voorwaardelijke machtiging kan er voor
zorgen dat mensen zo lang en optimaal mogelijk
thuis kunnen blijven wonen. Wanneer het dan
toch misgaat, en de betrokkene in kwestie een
gevaar voor zichzelf of anderen vormt dat niet
meer buiten een instelling kan worden afgewend, kan er snel worden ingegrepen door opneming van een betrokkene in een instelling.
Met de huidige zorgontwikkelingen, waarin de
intramurale zorg mede door de komst van de
Wlz en de Wmo steeds verder wordt afgebouwd,
is de voorwaardelijke machtiging een passend
instrument voor het verlenen van extramurale
zorg. In de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking zijn de FACT- en ACT-teams
in opkomst. In een aantal regio’s worden al
mooie resultaten bereikt, al dan niet in combinatie met een voorwaardelijke machtiging.
De wetgever heeft tot op heden, maar ook in de
toekomstige wetgeving (de Wet zorg en dwang),
de regeling van de voorwaardelijke machtiging
beperkt tot de psychiatrie. Binnen de psychiatrie

Sdu

www.sdujurisprudentie.nl

«JVggz»
is de voorwaardelijke machtiging niet ‘op voorhand’ beperkt tot bepaalde patiënten of bepaalde
stoornissen.4 Tot 2008 was dit nadrukkelijk wel
het geval, omdat de oorspronkelijke gedachte
was dat patiënten zélf moesten inzien dat behandeling noodzakelijk was. Daarnaast moest een
patiënt in staat zijn om zelf verantwoordelijkheid
te dragen voor de naleving van de overeengekomen voorwaarden. Indien de patiënt daartoe
niet, of niet meer, in staat bleek te zijn, volgde
alsnog een gedwongen opname; een gevolg dat
de patiënt moest kunnen overzien. (Kamerstukken II 1999/00, 27289, 3, p. 6). Na een uitspraak
van de Hoge Raad5 is dit uitgangspunt middels
een in 2008 doorgevoerde wetswijziging losgelaten. Vereist is nu dat (art. 14a lid 8) “betrokkene zich bereid heeft verklaard tot naleving van
de voorwaarden of redelijkerwijs is aan te nemen dat betrokkene de voorwaarden zal naleven”. Door deze ruimere omschrijving is de
groep patiënten die in aanmerking komt voor
een voorwaardelijke machtiging uitgebreid. Ook
zorgmijders komen door de ruimere omschrijving in beeld. Naast een voorwaardelijke machtiging kunnen patiënten onder voorwaarden
thuis verblijven. Met toepassing van art. 45 lid
3 of 47 lid 1 Wet Bopz kan respectievelijk verlof
of ontslag worden verleend onder het stellen
van een aantal specifieke voorwaarden.
Art. 45 en 47 gelden evenwel, net als de artikelen
met betrekking tot de voorwaardelijke machtiging, niet voor de ouderenzorg en zorg aan
mensen met een verstandelijke beperking.
Dijkers suggereert dat de wetgever bij het ontwerpen van de Wet Bopz in de veronderstelling
was dat het in formele zin stellen van ‘voorwaarden’ in de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening niet aan de orde is.6 Daarnaast stelde de wetgever zelf bij het ontwerpen
van de regeling dat het in de zorg aan mensen
met een verstandelijke beperking en psychoge-

4

5

6

W.J.A.M. Dijkers & T.P. Widdershoven (red.),
De Wet Bopz, artikelsgewijs commentaar, Den
Haag:Sdu (online), art. 14a, C.1.2.
HR 29 april 2005, «BJ» 2005/15, m.nt. Widdershoven, NJ 2006/287, m.nt. J. Legemaate onder
288.
De Wet Bopz, artikelsgewijs commentaar, art.
47, C.2.2.

www.sdujurisprudentie.nl

Sdu

39

riatrie gaat “om patiënten die zich zonder de
zorg die de instelling biedt, niet staande kunnen
houden”. Voor patiënten die zich buiten de inrichting niet zelfstandig kunnen handhaven heeft
de voorwaardelijke machtiging volgens de wetgever dan ook “nagenoeg geen praktische betekenis”.7 Bovendien moest een patiënt in de
oorspronkelijke regeling van de voorwaardelijke
machtiging, zoals deze in 2004 is ingevoerd, instemmen met het behandelingsplan én de aan
de machtiging verbonden voorwaarden. Met
deze voorwaarde werd uitgegaan van wilsbekwaamheid ter zake van de betrokkene, waardoor mensen met een verstandelijke beperking
hier veelal niet voor in aanmerking zouden
kunnen komen. Deze voorwaarde is inmiddels
komen te vervallen. Dijkers concludeert dan ook
dat een voorwaardelijke machtiging niet helemaal is uitgesloten voor mensen met een verstandelijke beperking. De voorwaardelijke
machtiging voor deze mensen kan onder de
huidige Wet Bopz zo worden vormgegeven, aldus Dijkers, dat wanneer een cliënt met een
verstandelijke beperking de voorwaarden niet
naleeft, de cliënt wordt opgenomen in een algemeen psychiatrisch ziekenhuis. De rechter kan
de machtiging verlenen indien tenminste redelijkerwijs te verwachten is dat betrokkene de
voorwaarden zal naleven.8 Een dergelijke constructie is ook gekozen door de Rechtbank
Rotterdam («JVggz» 2014/29), ware het niet dat
de betrokkene in deze uitspraak via de psychiatrie onvrijwillig zou worden opgenomen in een
instelling voor de zorg aan mensen met een
verstandelijke beperking. Met de uitspraak van
de Hoge Raad worden voornoemde constructies
echter geblokkeerd en zullen de als wenselijk
beschouwde ontwikkelingen ten aanzien van het
onder voorwaarden thuis laten wonen van cliënten vooralsnog stagneren.

7
8

Kamerstukken 2000/01, 27289, 7 (Nota n.a.v.
het verslag), p. 9.
De Wet Bopz, artikelsgewijs commentaar, art.
14a, C.1.2.

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

277

«JVggz»

39
6. Toekomstige wetgeving

Op 19 september 2013 is de Wet zorg en dwang9
aangenomen door de Tweede Kamer. Dit wetsvoorstel introduceert een uniforme regeling voor
het verlenen van zorg aan mensen met een
verstandelijke beperking en mensen met dementie, en vervangt daarmee de vigerende Wet
Bopz. De Hoge Raad constateert in onderhavige
uitspraak dat de Wet zorg en dwang geen mogelijkheid biedt tot het verlenen van een voorwaardelijke machtiging, maar uitsluitend een regeling
omtrent verlof onder voorwaarden bevat. Dat is
nieuw ten opzichte van de huidige Wet Bopz
waarin verlof onder voorwaarden uitgesloten is
voor cliënten met een verstandelijke beperking
(art. 47 lid 1 Wet Bopz). Verlof kan op grond van
art. 47 lid 4 Wet zorg en dwang door de zorgaanbieder worden verleend voor zover en voor zolang dit verantwoord is. Aan het verlof kunnen
voorwaarden worden verbonden betreffende de
zorg of het gedrag van de cliënt, voor zover dit
gedrag samenhangt met ernstig nadeel als gevolg van de psychogeriatrische aandoening of
verstandelijke beperking dan wel een daarmee
gepaard gaande psychische stoornis. De zorgaanbieder verleent het verlof slechts indien de
cliënt dan wel de vertegenwoordiger van de cliënt zich bereid heeft verklaard om de voorwaarden na te leven.
Ter vervanging van de Wet Bopz wat betreft
psychiatrische zorg is de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg aanhangig bij de Tweede
Kamer.10 Waar in de Wet Bopz de opneming van
patiënten centraal staat, introduceert dit wetsvoorstel de mogelijkheid om een zorgmachtiging
af te geven die legitimeert tot verschillende
vormen van verplichte zorg. Met vrijwel gelijkblijvende toetsingscriteria (stoornis, gevaar)
wordt een persoonsvolgend systeem in het leven geroepen waarin via één rechterlijke machtiging, de zorgmachtiging, verschillende inter-

Thans wacht de Wet zorg en dwang op plenaire
behandeling door de Eerste Kamer, waarmee
niet wordt aangevangen tot de Wet zorg en
dwang in samenhang met de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg kan worden behandeld. Het wetsvoorstel Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg is nog niet behandeld door
de Tweede Kamer.
10 Kamerstukken II 2009/10, 32399, 2.
9

278

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

venties aan patiënten kunnen worden opgelegd.
De interventies die een patiënt op basis van een
zorgmachtiging kan krijgen kunnen betrekking
hebben op ambulante zorg, ambulante behandeling of intramurale behandeling. De wetgever
beoogt hiermee een persoonsgerichte benadering te bewerkstelligen waarin de voorkeuren
van de betrokkene zo veel mogelijk centraal
staan en de minst ingrijpende vormen van zorg
via de machtiging worden toegepast. De gedwongen opneming zal in dit systeem één van de interventies in de zorgketen zijn waarvan de
rechter kan bepalen dat en wanneer ze nodig
zijn.11
In de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
blijft het zodoende, zoals nu door middel van
een voorwaardelijke machtiging, mogelijk patiënten in de thuissituatie te laten verblijven met
door de rechter aan de zorgmachtiging verbonden voorwaarden. De vraag rijst wat de reden
is dat in de Wet zorg en dwang deze ruimte niet
wordt gegeven en wat dit verschil tussen beide
wetsvoorstellen legitimeert. In de Wet zorg en
dwang wordt vastgehouden aan de rechterlijke
machtiging, crisismaatregel en de zogeheten
geen-bereidheid-geen-bezwaar-procedure. Zoals
uit de voorliggende uitspraak en met name de
overwegingen van de rechtbank naar voren komt
is er in de verstandelijkgehandicaptenzorg echter
wel degelijk behoefte aan een wettelijke grondslag voor het verlenen van voorwaardelijke
machtigingen of een hiermee vergelijkbare modaliteit. Dit wordt ook in en door de praktijk bevestigd. Daarnaast sluit de voorwaardelijke
machtiging aan op de huidige ontwikkelingen
in de zorg. Mensen met dementie blijven langer
thuis wonen, en ook van mensen met een verstandelijke beperking wordt verwacht dat zij zich
zoveel en zo lang mogelijk kunnen redden buiten
de instelling. De oorspronkelijke redenering
achter het niet faciliteren van voorwaardelijke
machtigingen in de zorg aan mensen met een
verstandelijke beperking en ook mensen met
dementie was dat deze cliënten zich niet buiten
de instelling kunnen handhaven. Het is de vraag
of deze redenering (nog steeds) recht doet aan
de situatie in de praktijk, met name gelet op de
groeiende groep cliënten met een licht verstan-

11 Kamerstukken II 2009/10, 32399, 3, p. 72.

Sdu

www.sdujurisprudentie.nl

«JVggz»

40

delijke beperking, die zich met de juiste randvoorwaarden in veel gevallen goed kunnen handhaven buiten de instelling. Getuige de voorwaardelijke machtigingen die de afgelopen jaren zijn
afgegeven en waarbij de cliënten laten zien dat
zij zich aan de voorwaarden kunnen houden
wordt dit door de praktijk bevestigd.
Wanneer de Wet zorg en dwang niet wordt
aangepast, blijft er weinig ruimte over voor
zorgaanbieders. Een voorwaardelijke machtiging
is geen optie meer, tenzij een cliënt onder de
reikwijdte van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg wordt gebracht. De Wet zorg en
dwang biedt alleen de optie van verlof of ontslag
onder voorwaarden voor een cliënt die eerst met
een rechterlijke machtiging binnen de instelling
verbleef. Beide opties zijn echter geen oplossing
voor de probleemstelling die ten grondslag lag
aan onderhavige uitspraak, waarbij het de bedoeling van partijen was betrokkene niet eerst
op te laten nemen.
Het lijkt erop dat de wetgever de uitgelezen kans
om de Wet zorg en dwang alsnog aan te passen
aan de ontwikkelingen in de praktijk, voorbij laat
gaan, terwijl dit hét moment is om deze stap te
zetten. Wat rest is vertrouwen in het multidisciplinaire stappenplan, dat in beginsel ook de
mogelijkheid biedt om cliënten thuis te laten
wonen. De vraag is echter hoe deze mogelijkheid
er precies uit gaat zien, nu de aangekondigde
AMvB hierover vooralsnog op zich laat wachten.
Wanneer de figuur van de voorwaardelijke
machtiging of een daarmee vergelijkbare modaliteit niet wordt opgenomen in de Wet zorg en
dwang, kunnen afspraken ten aanzien van
dwang in een ambulante setting slechts worden
vastgelegd in het zorgplan, via het multidisciplinaire stappenplan voor onvrijwillige zorg. Een
groot nadeel hier van is dat de afspraken en de
hieraan verbonden voorwaarden niet worden
getoetst door een rechter. Dit is vergelijkbaar
met de voornoemde paraplumachtiging, waarvan de voorwaarden ook niet rechterlijk werden
getoetst. Opvallend is dat juist het ontbreken
van deze toetsing een belangrijke reden was om
de paraplumachtiging te vervangen door de
voorwaardelijke machtiging. Het is dan ook de
vraag hoe de rechtspositie van de cliënt onder
de Wet zorg en dwang gewaarborgd wordt als
zorgaanbieders zich genoodzaakt zien cliënten,

bij het ontbreken van een voorwaardelijke
machtiging, thuis laten wonen met in het zorgplan gemaakte afspraken.
Juridisch gezien mag de uitspraak van de HR
kloppen, maar de vraag rest of de beslissing ook
in de geest is van de huidige ontwikkelingen in
de zorg. Hoe verhoudt de uitkomst – geen rechterlijk getoetste dwang in een ambulante setting
– zich tot de opkomst van extramurale zorg? De
advocaat-generaal concludeert dat voor cliënten
altijd op zoek moet worden gegaan naar de
minst vergaande oplossing voor hun situatie.
Een onvrijwillige opname behoort echter nog
altijd tot een zéér ingrijpende vorm van dwang.
Ook de zorg voor mensen met een verstandelijke
beperking heeft behoefte aan een wettelijk instrumentarium dat aansluit op de bestaande praktijk.

www.sdujurisprudentie.nl

Jurisprudentie Verplichte ggz 19-11-2015, afl. 4

Sdu

B.J.M. Frederiks en S.M. Steen
respectievelijk universitair docent gezondheidsrecht VUmc/EMGO en junior onderzoeker gezondheidsrecht VUmc/EMGO alsmede juridisch medewerker KBS Advocaten

40
Hoge Raad
9 oktober 2015, nr. 15/02876,
ECLI:NL:HR:2015:3016
(mr. A.M.J. van Buchem-Spapens, C.A.
Streefkerk, mr. G. Snijders)
(Concl. A-G mr. J. Wuisman)
Machtiging voortgezet verblijf. Rechtbank
oppert andere machtiging dan verzocht, OvJ
handhaaft oorspronkelijk verzoek.
[Wet Bopz art. 8a]
Op 6 februari 2015 is een mvv verzocht. Na de
mondelinge behandeling op 2 maart 2015 legde
de rechtbank de zaak op de voet van art. 8a Wet
Bopz terug bij de officier van justitie; de vraag werd
gesteld of er niet een voorwaardelijke machtiging
zou moeten komen. Onder toezending van enkele
aanvullende stukken handhaafde de officier op 17
maart 2013 zijn verzoek. Na een tweede mondelinge behandeling op 26 maart 2015 verleende de
rechtbank een mvv.

279