Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 803

Manipulatie van de interbancaire rentetarieven
LIBOR en EURIBOR

Nr. 9

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 januari 2016
Uw Kamer heeft mij tijdens de regeling van werkzaamheden van
10 november 2015 (Handelingen II 2015/16, nr. 22, item 14) verzocht een
reactie te geven op berichtgeving van RTL Nederland van 5 november
2015 over het niet vervolgen van medewerkers van Rabobank betrokken
bij de LIBOR-fraude. In aanvulling hierop heeft een aantal fracties vragen
gesteld c.q. opmerkingen gemaakt1. In deze brief zal ik deze vragen en
opmerkingen mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie
beantwoorden.
Vervolging van (ex)-medewerkers van Rabobank
De leden van de fracties van de VVD en PVV vragen wat het Openbaar
Ministerie (OM) heeft geconstateerd ten aanzien van de zestien personen
die gedurende het onderzoek naar voren zijn gekomen als mogelijk
betrokken bij ongeoorloofde manipulaties en toen nog bij de Rabobank
werkzaam waren. De leden van de fractie van de VVD vragen tevens wat
er in de transactie met Rabobank is afgesproken omtrent deze zestien
personen.
Voorop gesteld moet worden dat de strafbare feiten die zijn begaan in het
kader van de betrokkenheid van Rabobank bij de manipulatie van de
interbancaire rentetarieven LIBOR en EURIBOR naar het oordeel van het
Openbaar Ministerie (OM) aan de Rabobank zijn toe te rekenen. Rabobank
is verantwoordelijk en had maatregelen moeten treffen om de strafbare
gedragingen te voorkomen. Dat is niet gebeurd, waardoor de bank
aansprakelijk is. Met betrekking tot de zestien personen die gedurende het
onderzoek naar voren zijn gekomen als mogelijk betrokken bij ongeoorloofde manipulaties en toen nog bij de Rabobank werkzaam waren, heeft
het OM geoordeeld dat het onderzoek ten aanzien van de zittende
1

kst-33803-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 803, nr. 9

1

medewerkers geen feiten en omstandigheden heeft opgeleverd die een
strafrechtelijke vervolging rechtvaardigen. Die feiten en omstandigheden
zijn voor het grootste deel gelegen in het ontbreken van wettig en
overtuigend bewijs ten aanzien van deze medewerkers. Het OM acht het
verder van groot belang dat door de Rabobank interne disciplinaire
maatregelen tegen deze personen zijn getroffen, waaronder het inleveren
van bonussen en afneming van leidinggevende verantwoordelijkheden.
Het OM is van oordeel dat door middel van disciplinaire maatregelen
tegen de werknemers op passende wijze is gereageerd. Daarbij is voorts
in overweging genomen dat hun mogelijke betrokkenheid beperkt is
geweest en dat niet is gebleken dat deze werknemers rechtstreeks
voordeel hebben genoten uit ongeoorloofde manipulaties. De beslissing
om de medewerkers die nog bij de Rabobank werkzaam waren niet te
vervolgen is een afzonderlijke en eigenstandige beslissing van het OM.
Deze beslissing is daarna ter bevestiging vermeld in een met de rechtspersoon Rabobank aangegane vaststellingsovereenkomst en vloeit daar
dus niet uit voort.
Het Gerechtshof heeft zich in het kader van de klachtprocedure ex artikel
12 Wetboek van Strafvordering onder meer gebogen over de beslissing
van het OM om de zestien personen die tijdens het onderzoek nog bij de
Rabobank werkten, niet te vervolgen. Hoewel het Gerechtshof enkele
kritische kanttekeningen plaatst bij de beslissing van het OM, komt het hof
tot het eindoordeel dat een bevel tot nader onderzoek ten aanzien van
voornoemde personen geen redelijk doel dient. Daarmee heeft een
rechterlijke controle op het vervolgingsbeleid plaatsgevonden en is de
beslissing om geen strafvervolging tegen deze personen in te stellen
definitief geworden.
Het OM heeft naast de zestien bij de Rabobank werkzame personen ook
nog een aantal medewerkers die niet meer in dienst waren als betrokkene
in deze zaak aangemerkt. Deze groep bestaat uit de hoofdverantwoordelijken en overige personen die in het onderzoek van het OM als
betrokkene naar voren kwamen. De rol en betrokkenheid van de groep
van zestien personen (die nog bij de bank werkzaam waren) bij de fraude
was volgens het OM niet te vergelijken met die van de hoofdverantwoordelijken. Deze hoofdverantwoordelijken waren niet meer werkzaam bij de
Rabobank. Naar het oordeel van het OM ligt bij hen de kern van het
verwijt en is vervolging van die personen op zijn plaats. Tegen deze
personen is in de Verenigde Staten vervolging ingesteld. Deze personen
namen de initiatieven tot manipulatie en hadden daar belang bij. Voor de
direct leidinggevenden onder hen komt daar nog bij dat zij op de hoogte
hadden kunnen zijn van het strafbaar handelen en in de positie waren hier
wat aan te doen en dit hebben nagelaten. Nederland heeft ten aanzien van
deze personen, op één persoon na, geen rechtsmacht, hetgeen betekent
dat het OM deze personen niet kan vervolgen. De persoon ten aanzien
waarvan Nederland wel rechtsmacht heeft, wordt reeds in de Verenigde
Staten vervolgd. Nu een Nederlandse strafzaak tegen deze ene persoon
naast een Amerikaanse vervolging geen meerwaarde heeft, zal het OM
geen vervolging instellen tegen deze persoon. Ten aanzien van de overige
personen die in het onderzoek van het OM als betrokkene naar voren
kwamen en niet meer bij de bank werkzaam waren, geldt dat Nederland
niet over rechtsmacht beschikt dan wel dat er geen sprake is van
voldoende wettig en overtuigend bewijs. Het Nederlandse OM zal dus
geen personen vervolgen.
Het OM verleent in het kader van rechtshulp wel medewerking aan de
vervolging van de natuurlijke personen door de Amerikaanse autoriteiten.
Die medewerking past ook in de internationale context die het onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 803, nr. 9

2

sinds de aanvang heeft gehad, waarbij alle autoriteiten elkaar voortdurend
waar mogelijk informatie hebben verstrekt.2
De leden van de fractie van de PVV vragen naar het bewijs tegen de
bovengenoemde groep van zestien personen en vragen of dit bewijs met
uw Kamer gedeeld kan worden.
Het delen van informatie uit het strafdossier zou inbreuk maken op de
persoonlijke levenssfeer van de betrokken personen. Mede gelet op de
rechterlijke controle die in het kader van de klachtprocedure ex artikel 12
Wetboek van Strafvordering heeft plaatsgevonden op de beslissing van
het OM de zestien personen niet te vervolgen, is een dergelijke inbreuk op
de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen niet gerechtvaardigd.
De leden van de fractie van de PVV vragen naar de stand van zaken van
rechtszaken tegen betrokken (oud)medewerkers van Rabobank die in het
buitenland worden gevoerd in verband met (pogingen tot) manipulatie
van LIBOR en EURIBOR. Ook vragen deze leden hoeveel personen
inmiddels zijn veroordeeld.
Inmiddels zijn volgens berichtgeving van het Amerikaanse Department of
Justice in de Verenigde Staten vijf oud-medewerkers van Rabobank
schuldig bevonden aan (betrokkenheid bij) manipulatie van LIBOR. Tegen
twee oud-medewerkers zijn ondertussen aanklachten ingediend.3
Maatregelen door Rabobank
De leden van de fractie van de VVD vragen welke disciplinaire maatregelen de Rabobank heeft genomen tegen de groep van zestien personen
die nog werkzaam waren bij de Rabobank. In dit kader vragen de leden
van de fractie van de PvdA waarom deze groep werknemers ondanks hun
betrokkenheid bij (pogingen tot) fraude in dienst kan blijven bij de bank.
De leden van de fractie van het CDA vragen of de zestien medewerkers op
dit moment nog werkzaam zijn voor Rabobank.
Voorop staat dat het personeelsbeleid van Rabobank een interne
aangelegenheid van de bank is. Rabobank heeft desgevraagd aangegeven
dat zij geen uitspraken doet over individuele medewerkers. Eerder heeft
Rabobank aangegeven dat van de medewerkers die betrokken waren bij
ernstige ontoelaatbare gedragingen de arbeidscontracten zijn beëindigd.
Andere disciplinaire maatregelen betroffen formele waarschuwingen,
financiële sancties en het afnemen van managementverantwoordelijkheden of een combinatie hiervan. Bonussen over de periode van 2009 tot
2012 zijn geheel of gedeeltelijk teruggevorderd. Het gaat hierbij volgens
Rabobank om in totaal 4,2 miljoen euro.4
Vervolging van financieel-economische criminaliteit
De leden van de fractie van de VVD vragen of financieel-economische
criminaliteit adequaat vervolgd kan worden. De leden van de fractie van
de PvdA vragen in dit kader of ik het met deze leden eens ben dat
dergelijke criminaliteit zoveel mogelijk strafrechtelijk moet worden
vervolgd en of dat in dit specifieke geval is gebeurd. De leden van de
fractie van de SP stellen dat het aan de rechter zou moeten zijn om te
bepalen of fraude strafrechtelijk vervolgd moet worden.
2

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 2886, blz. 5.
http://www.justice.gov/opa/pr/two-former-rabobank-traders-convicted-manipulating-us-dollaryen-libor-interest-rates
4
https://www.rabobank.com/nl/images/20131029_Libor-settlement-NL2.pdf
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 803, nr. 9

3

In het algemeen geldt dat criminaliteit, waaronder ook financieeleconomische criminaliteit, waar mogelijk strafrechtelijk moet worden
aangepakt. Het OM zal in een concreet geval de afweging maken of
strafrechtelijke vervolging gerechtvaardigd is. Het OM is van oordeel dat
het over voldoende bevoegdheden beschikt om fraude in de financiële
sector te vervolgen. Of personen worden vervolgd hangt af van verschillende factoren, zoals de beschikbare bewijsmiddelen, de pleegplaats, de
nationaliteit en woonplaats van personen, hun aandeel in de strafbare
feiten, in hoeverre er sprake is van rechtstreekse bevoordeling, de reeds
opgelegde maatregelen door de financiële instelling en de eventuele
vervolging van deze personen door andere buitenlandse toezichthouders
en autoriteiten. Al deze factoren spelen een rol bij de afweging die het OM
zal maken bij de juridische haalbaarheid en opportuniteit van vervolging.
Berichtgeving en uitlatingen over betrokkenheid medewerkers
Rabobank
De leden van fracties van de VVD, het CDA en de PVV vragen of er
discrepantie bestaat tussen de berichtgeving in de media, mijn uitspraken
tijdens het algemeen overleg van 13 november 2013 en hetgeen ik uw
Kamer schriftelijk heb medegedeeld over de mate van betrokkenheid bij
de fraude van de zestien personen die nog bij Rabobank werkzaam waren.
In mijn brief van 8 november 2013, die ik uw Kamer mede namens de
Minister van Veiligheid en Justitie heb gestuurd, heb ik onder meer
aangegeven dat het OM geoordeeld heeft dat strafrechtelijke vervolging
van deze groep personen achterwege kan blijven. Ik heb tevens aangegeven dat het OM daarbij in overweging heeft genomen dat hun
mogelijke betrokkenheid beperkt is geweest en dat niet is gebleken dat
deze werknemers rechtstreeks voordeel hebben genoten uit de ongeoorloofde manipulaties.5 Tijdens het algemeen overleg van 13 november
2013 en in de beantwoording van de schriftelijke vragen van de leden
Omtzigt en Oskam (beiden CDA) van 14 juli 2015 heb ik deze groep
personen aangeduid als «niet de echte fraudeurs».6 Deze personen waren
niet hoofdverantwoordelijk voor de fraude. Zoals ik in de brief van
8 november 2013 heb aangegeven heeft het OM geoordeeld dat mogelijke
betrokkenheid van deze personen beperkt is geweest.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

5
6

Kamerstuk 33 803, nr. 1, blz. 2.
Kamerstuk 33 803, nr. 6, blz. 23; en Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 2886, blz. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 803, nr. 9

4