Bijlage 1: Toezichtverslag 2019 financieel toezicht BZK op provincies

Inleiding
Jaarlijks wordt verslag gedaan van het namens de minister van BZK uitgeoefende toezicht op de
provinciale financiën. Hierbij gaat het om het financieel toezicht op de provincies, zoals geregeld in
hoofdstuk XIII (paragraaf 3) van de Provinciewet en om het financieel toezicht op gemeenschappelijke
regelingen waaraan provincies deelnemen, zoals geregeld in hoofdstuk IV (paragraaf 3) van de Wet
gemeenschappelijke regelingen en hoofdstuk XIII (paragraaf 3) van de Provinciewet.
Het uitgevoerde financieel toezicht op de provincies richt zich op de beoordeling van de financiële
positie van de provincies. Dit is primair gebaseerd op de beoordeling van de provinciale begrotingen,
die reëel en structureel in evenwicht dienen te zijn. Structureel evenwicht gaat uit van een
begrotingssaldo dat het resultaat is van uitsluitend structurele baten en lasten.
Aan de hand van een aantal toezichtcriteria bepaalt BZK vooraf de intensiteit van het toezicht op de
provincies. Op basis van de toezichtervaringen in het vorige begrotingsjaar, actuele signalen over
toenemende of extra risico’s en een aantal andere criteria (zoals de ontwikkeling van de
voorgeschreven financiële kengetallen) is bepaald of een nadere analyse van de begroting nodig was.
Indien geen nadere analyse nodig was, volgde voor het volgende begrotingsjaar repressief toezicht.
Voor de provincies waarbij wel een nadere analyse nodig was, is op basis van deze analyse besloten of
werd overgegaan tot repressief of preventief toezicht.
Financieel toezicht op provinciale begrotingen 2019 en meerjarenramingen 2020-2022 (en
jaarrekeningen 2017)
De belangrijkste bevindingen zijn:
•
Uit het onderzoek naar de begrotingen 2019 en meerjarenramingen 2020-2022 komt naar
voren dat er geen provincies zijn waarvan de begroting een structureel tekort vertoont, dat wil
zeggen dat de structurele lasten niet worden gedekt door structurele baten.
•
11 provincies hebben de begrotingen en rekeningen ingezonden binnen de wettelijk gestelde
termijnen (in artikel 207, lid 2 van de Provinciewet). Alleen de provincie Utrecht heeft nog
geen jaarrekening 2017 ingediend. Een toelichting hierop volgt verderop in dit
toezichtsverslag.
•
Van de 11 provincies die hun jaarrekening 2017 hebben ingediend, hebben alle provincies dit
gedaan met een sluitend of positief saldo.
Het toezichtoordeel wordt jaarlijks voorafgaand aan het begrotingsjaar bekend gemaakt. Op grond
van het vorenstaande is geconcludeerd dat er voor geen van de provincies aanleiding was om voor het
jaar 2019 op basis van de financiële positie of anderszins over te gaan tot het instellen van preventief
toezicht.
In 2018 kreeg de provincie Utrecht extra aandacht. De provincie is betrokken bij de aanleg van de
zogeheten Uithoflijn. Begin 2018 heeft de accountant aan de provincie gevraagd om een nader
onderzoek te doen naar mogelijke oneigenlijke beïnvloeding van de financiële contracten en betalingen
in het project Uithoflijn. Dit naar aanleiding van een melding van een klokkenluider. Hierop volgend is
een integriteitsonderzoek uitgevoerd door een extern bureau. Hierdoor duurt het langer voordat de
provincie Utrecht en de accountant de werkzaamheden in het kader van de controle van de
jaarrekening voor het verslagjaar 2017 kunnen afronden.
Op 15 juli 2018 had de provincie Utrecht de jaarrekening en de controleverklaring alsmede het verslag
van bevindingen van de accountant moeten inleveren. De provincie Utrecht heeft tijdig uitstel
gevraagd voor aanlevering van de jaarrekening over het verslagjaar 2017. Uit coulance-overwegingen
heb ik ingestemd met dit verzoek. Er is in de daaropvolgende periode ambtelijk contact onderhouden
tussen de provincie en het ministerie. Op het moment dat het duidelijk werd dat vaststelling van de

jaarrekening in 2018 niet meer tot de mogelijkheden behoorde, heb ik op 18 december 2018 aan de
provincie Utrecht schriftelijk kenbaar gemaakt dat ik de voorschotten (voor 60%) van de betalingen
uit het Provinciefonds zou opschorten. De maximale wettelijke periode voor de opschorting bedraagt
zes maanden. Vanzelfsprekend wordt de opschorting (eerder) beëindigd op het moment dat de
jaarrekening is vastgesteld.
De vastgestelde begroting 2019 is wel op de voorgeschreven wijze ingediend op 11 november 2018.
Op basis hiervan is geconstateerd dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is en is besloten
dat het repressieve financiële toezicht wordt voortgezet voor 2019.
Financiële kengetallen
Bij besluit van 15 mei 2015 is het BBV gewijzigd in verband met de verplichte opname van financiële
kengetallen in de begroting en jaarstukken. Alle provincies hebben deze kengetallen in hun begroting
opgenomen. Uit het overzicht van de financiële kengetallen (zie bijlage 3) blijkt dat de provincies
Zuid-Holland en Zeeland er ten opzichte van de andere provincies relatief het minst goed voorstaan.
Deze twee provincies hebben schulden en daardoor ook een lagere solvabiliteit dan de andere
provincies. De belastingdruk in de provincies Groningen, Drenthe, Zuid-Holland, Gelderland en
Zeeland ligt ruim boven het landelijke gemiddelde. Deze provincies hebben naar verhouding hoge
opcenten op de motorrijtuigenbelasting. De onbenutte belastingcapaciteit is hierdoor lager dan die van
de andere provincies.
Financieel toezicht gemeenschappelijke regelingen
In het kader van het financieel toezicht op de gemeenschappelijke regelingen waaraan de provincies
deelnemen, worden in grote lijnen dezelfde beoordelingscriteria gehanteerd als hiervoor voor de
provincies is weergegeven. In 2018 hield BZK toezicht op in totaal 60 gemeenschappelijke regelingen.
Daarbij is gelet op de tijdige inzending, de sluitendheid van de begroting 2019, de bevindingen van de
accountant bij de jaarrekening 2017 alsmede de eigen toezichtbevindingen in voorgaande jaren. Voor
de begroting 2019 kon voor alle gemeenschappelijke regelingen waarin provincies deelnemen volstaan
worden met de repressieve toezichtsvorm.