Eindverslag Klankbordgroep Nieuwkomers
Uitgangspunten
De volgende uitgangspunten vormen de basis voor de Klankbordgroep Nieuwkomers
(hierna KBN):
 De KBN kent een diverse samenstelling, het bestaat uit afgevaardigden uit alle
doelgroepen voor de nieuwe Wet inburgering.
 De personen uit de doelgroepen zijn (voor zo ver mogelijk) unusual suspects die
op persoonlijke titel zijn uitgenodigd en die niet namens een groep spreken (want
in de praktijk voelt niet de hele doelgroep zich door die persoon
vertegenwoordigd; uiteraard mag een genodigde zijn/haar achterban
consulteren).
 Het bestaat uit een maximum van 20 aantal nieuw- en oudkomers
 De KBN wordt voorgezeten door een onafhankelijke voorzitter. Er is gekozen voor
emeritus hoogleraar Han Entzinger met het oog op zijn ruime ervaring met het
inburgeringsbeleid in Nederland.
 De ervaringen vanuit de KBN worden gebruikt voor de verdere vormgeving van
het nieuwe inburgeringsstelsel en als input voor het implementatietraject. Wat
werkt wel/wat niet?
 Er zal verslaglegging en terugkoppeling plaatsvinden van de sessies van de KBN.
 De input van de deelnemers wordt geanonimiseerd zodat iedereen zich vrij voelt
om zijn of haar mening te geven.
 Tijdens een viertal sessies zullen een groot aantal aspecten van het nieuwe stelsel
aan bod komen; snel meedoen (doorlopende lijn, PIP/brede intake, ontzorgen);
taalbeheersing en onderwijs (routes en examenstelsel); Werk en Inkomen (duale
trajecten, maatschappelijke begeleiding); en informatiedeling.
 Het participatieniveau van de KBN is consulterend en de besluitvorming is belegd
bij het ministerie SZW.
 Uiterlijke begindatum van de KBN is september 2019
 De resultaten van de KBN zullen worden gedeeld met de Tweede Kamer in de
vorm van een eindverslag.

Resultaten
De belangrijkste adviezen richting de overheid worden hieronder per thema beschreven
en vormen een samenvatting van de gehouden sessies.
Snel meedoen
‘Het zou goed zijn als er een plek is waar mensen terecht kunnen die hun eigen taal
spreken. Maak gebruik van cultuurverbinders en neem als gemeenten ook oudkomers
aan. In Syrië heb je een heel ander systeem. Het ziekenhuis is gratis en huisarts niet, in
Nederland is dat precies andersom. Dit zou nu verteld moeten worden aan nieuwkomers
maar dat gebeurt vaak niet.’










Voor veel nieuwkomers is alles in Nederland nieuw en heel anders georganiseerd
dan in het land van herkomst. Goede voorlichting, vooral vlak na aankomst is
daarom cruciaal. Daarbij zou het goed zijn als tolken ook de ruimte krijgen om
culturele verschillen te benoemen en uit te leggen.
Over ontzorgen wordt binnen de KBN verschillend gedacht. Moet de gemeenten de
inburgeraar nu wel of niet bij de hand nemen? Sommigen gaven aan dat dit
belangrijk is om te voorkomen dat mensen meteen in de problemen en schulden
komen. Anderen hier aan tafel gaven aan; doe dit niet, anders worden mensen
niet zelfstandig.
Er worden grote verschillen gezien in de behandeling tussen gezins- en
asielmigranten. Veel deelnemers gaven aan het oneerlijk te vinden dat
gezinsmigranten zelf moeten betalen voor hun inburgeringstraject. Daarnaast is er
ook weinig begeleiding voor deze groep. Vanuit SZW is aangegeven dat dit een
politieke keuze is. Wel gaan er dingen veranderen voor gezinsmigranten in het
nieuwe stelsel. Zo worden de intake, PIP, MAP, PVT en maatschappelijke
begeleiding straks vergoed.
Er zijn grote verschillen tussen gemeenten. Voor een deel heeft dit te maken met
politieke keuzes. Maar ook met ervaringen met de doelgroep. In sommige
gemeenten zitten mensen die meer hart voor de zaak hebben. Uitwisseling van
‘best practices’ is hierbij belangrijk.
Taal leren op school is goed, maar de echte leerschool is de praktijk. Contact met
Nederlanders is hierbij heel belangrijk. Dat verklaart voor een deel ook het
verschil in snelheid van de taal leren tussen gezins- en asielmigranten. Het
hebben van een Nederlandse partner helpt bij het leren van de taal.

Taal en onderwijs
‘We moeten de wet strenger maken. Ik schaam me als mensen al 20 jaar in Nederland
wonen maar de taal niet spreken. Er zijn mensen die het niet belangrijk vinden. Als ze te
makkelijk een vrijstelling krijgen dan gaat iedereen dat doen.’




Deelnemers van de KBN zijn het unaniem eens met de voorgestelde verhoging
naar B1. Zelfs met B1 hebben mensen moeite om mee te komen in de
Nederlandse samenleving. Zeker voor werkenden is A2 te laag.
Uitdaging is dat het niet voor iedereen mogelijk is dat niveau te halen. Er zijn veel
mensen die analfabeet zijn of te weinig ervaring hebben met leren. Daar moeten





speciale voorzieningen voor komen. De klankbordgroep vindt het daarom
belangrijk dat er maatwerk plaatsvindt. Al bij de intake moeten we duidelijk
maken welk niveau te halen valt. Denk hierbij ook aan maatwerk voor
hoogopgeleiden, zodat het mogelijk is het gehele traject sneller te doorlopen.
Als derde punt wordt de kwaliteit van het taalaanbod genoemd. Nu is dat vaak
onder de maat. In het huidige systeem kunnen inburgeraars zelf onvoldoende de
kwaliteit van de taalschool beoordelen. Je komt net Nederland binnen dus waar
moet je op letten? Krijg je een laptop? Of gaan je vrienden naar deze school? Dat
zegt weinig over kwaliteit. De hoop en verwachting is als de gemeenten lessen
gaan inkopen dat ze beter kunnen inschatten welke taalscholen goed zijn. Dat is
ook weer een reden voor taalscholen om voor goede taallessen te zorgen.
Vul het systeem zo in dat bij taallessen ook veel aandacht wordt besteed aan het
dagelijks leven in Nederland. Nu is dat vaak niet zo. Dit vraagt veel van de
cursusaanbieders. Nu worden nieuwkomers buiten de taalcursus te weinig met
Nederlands geconfronteerd. Hetzelfde geldt voor stageplekken, als gemeenten
stageplekken aanbieden kijk dan vooral naar plekken waar ze de Nederlandse taal
spreken.

‘Ik vind dat het probleem een beetje door de overheid en gemeente komt. Er wordt veel
gepusht om mensen uit de uitkering te halen. Voor een taalstage worden ze bijvoorbeeld
geplaatst bij een Italiaans restaurant. Vrienden van mij zeggen ik spreek nu Italiaans of
andere talen in plaats van het Nederlands. De gemeenten moeten dus kritisch kijken bij
het aanbieden van taalstages.’






Het onderwijs moet intensiever dan het nu is. SZW geeft aan dat die mogelijkheid
er komt in de nieuwe wet. Nieuwkomers die via gemeenten taallessen volgen zijn
straks niet meer gebonden aan het beperkte bedrag dat je per kwartaal kunt
besteden. Dat wordt hier ook als een vooruitgang ontvangen in de groep. Biedt
hierbij ook de mogelijkheid om een cursus versneld te doorlopen voor hen die dat
willen (en kunnen).
Tijdens deze sessie is ook uitgebreid gesproken over kinderopvang. Moeten we dit
niet systematischer aanpakken? Als kinderen met taalachterstand in het
basisonderwijs komen kost het heel veel moeite om dat in te halen. Probeer dan
ook te voorkomen dat er een achterstand ontstaat. Kinderopvang op een jonge
leeftijd kan hierbij helpen. Kun je dit verplichten? Daar verschillen ook in deze
groep de meningen. Aan de ene kant kan dit helpen, maar er zijn ook andere
meningen om het juist niet te doen. Je kunt het in ieder geval aantrekkelijk
maken. Dit kun je doen door het proces makkelijker (en goedkoper) te maken en
goede voorlichting te geven al tijdens de brede intake. Daarnaast zou het helpen
als er (gratis) kinderopvang zou zijn bij de taalscholen.
Daarnaast is het goed als gemeenten ook specifiek aandacht geven aan de positie
van de vrouw. Nederlandse gezinnen hebben een meer gelijkwaardige
gezinsverdeling hier zouden nieuwkomers een voorbeeld aan kunnen nemen. Op
die manier komt er voor vrouwen ook meer ruimte om de taal te leren en zichzelf
te ontwikkelen.

‘In andere culturen gedragen mannen zich vaak als de baas, terwijl de vrouwen veel
verantwoordelijkheid binnenshuis hebben. Sommige mannen doen niets in het
huishouden, Nederlandse mannen zijn een goed voorbeeld voor onze mannen. Vrouwen
willen graag activiteiten doen om bijvoorbeeld hun rijbewijs te halen. Maar als de vrouw

voorloopt in de inburgering denkt de man: hoezo loop je voor? De gemeente moet
uitleggen dat er ook een taak voor de man is in het gezin.’

Werk en inkomen
‘Mensen die uit het Midden-Oosten komen hebben vaak wel heel veel werkervaring maar
geen diploma’s. Ze hebben het werk vaak geleerd van hun ouders. Hoe kunnen ze dat
laten zien? Het is heel belangrijk dat ze de taal kennen, maar meestal worden ze daarna
alsnog afgewezen omdat ze het diploma niet hebben.’




We zijn begonnen met een lange discussie over de problemen met de examens bij
DUO. Voor veel mensen zat de frustratie hierover hoog en het is goed dat wij het
signaal geven aan het ministerie dat dit echt anders moet, dat het niet kan dat je
zo lang moet wachten op uitslagen. Vooral KNM moet goed tegen het licht worden
gehouden: zorg dat nuttige vragen worden gesteld. Ook is het belangrijk dat
fraude wordt voorkomen en dat de examens op eerlijke wijze worden afgenomen.
Daarna spraken we over duale trajecten. Vrijwel iedereen is het eens dat het goed
is om werk en leren te combineren. Maar wel met een paar belangrijke
kanttekeningen:
o Het is belangrijk dat werken en leren op elkaar aansluiten. Dat de woorden
en dingen die je leert meteen in de praktijk kunnen worden toegepast. Dan
blijft het ook beter hangen.
o Het is belangrijk dat nieuwkomers een bepaald taalniveau hebben bereikt
voordat ze beginnen met vrijwilligerswerk of werk. Zonder A2 spreek je
vaak onvoldoende Nederlands om een baan vast te houden en val je
makkelijk terug in een uitkering.
o Werk vinden (en behouden) is lastig. Daarom is het in veel gevallen goed
om eerst vrijwilligerswerk te doen. Maar dit moet vooral niet gezien worden
(ook niet door werkgevers) als een vorm van gratis arbeid. Je moet het
beter positioneren als bijvoorbeeld een leerwerktraject.
o Het belang van stages, vrijwilligerswerk en leerwerktrajecten zit hem ook
in het leren van zaken die niet direct met het werk zelf te maken hebben.
Denk hierbij aan op tijd komen en het leren solliciteren.
o Het verschil tussen wat je verdient en een uitkering is niet groot. Voor
sommigen maakt dit het aantrekkelijk om zwart te werken. Maar dat is niet
de bedoeling, het geeft onzekerheid, je kunt heel gemakkelijk worden
ontslagen, en het mag niet. Hier wordt nu onvoldoende op gehandhaafd.
o Houdt rekening met de verschillen tussen jongeren en ouderen. Er is
gezegd dat in het nieuwe wetsvoorstel jongeren in een ander traject
terecht komen. Maar dat lost het probleem niet helemaal op. Er zijn ook
oudere jongeren (30ers) die nog een opleiding willen volgen. Met name die
groep valt tussen wal en schip.
o Meer aandacht voor vakopleidingen is gewenst. Werkgevers zouden hierbij
een voortrekkersrol kunnen spelen met name in sectoren waar tekorten
ontstaan. Sommige nieuwkomers zijn zich er niet van bewust dat juist in
die beroepen andere vaardigheden nodig zijn dan in het land van
herkomst. Daarom is het belangrijk voor gemeenten om hier goede
voorlichting over te even, het liefst door oudkomers die het zelf hebben
meegemaakt en die de taal en gewoonten kennen.



Tot slot spraken we over ONA, dat in het nieuwe stelsel wordt vervangen door de
MAP. Over het algemeen wordt positief gereageerd op de voorgestelde
veranderingen. De indruk is dat het flexibeler wordt en dat er meer wordt
ingespeeld op de individuele behoefte. Dat sprak iedereen aan.

‘Eerste vraag die ze bij ONA stellen is: wat is je gewenste beroep? Ik heb bijvoorbeeld
rechten gestudeerd maar als ik advocaat zou kiezen moet ik heel veel informatie
opzoeken.’ Daarom schreef ik op dat ik boer wilde worden. Meeste mensen kiezen boer
of taxichauffeur om maar te slagen.’

Informatievoorziening
‘Op Facebook is alles in de eigen taal en gaat het alleen maar om likes. Ook het verslag
van de klankbordgroep kan ik makkelijk begrijpen. Maar de brieven van de gemeente
snap ik niets van. Het zijn hele moeilijke en ingewikkelde brieven. Het maakt dus veel uit
hoe het geschreven is.’




Communiceer digitaal waar mogelijk, maar behoudt ook de opties voor een fysiek
loket. Houdt hierbij rekening met de volgende zaken:
o Niet iedereen is even digitaal vaardig. Vanuit de klankbordgroep geeft
ongeveer 2/3 aan met computers en email overweg te kunnen, de andere
1/3 geeft aan zich meer digibeet te voelden. Dit hangt niet zozeer samen
met afkomt maar vooral met leeftijd. Zorg dat (met name ouderen) hierin
begeleiding krijgen.
o Jongeren geven aan het juist fijn te vinden digitaal te communiceren
omdat dit sneller gaat. Boven de 45 vinden mensen het lastiger om via
internet te communiceren. Ouderen nemen persoonlijk contact eerder
serieus. Dit hoeft niet altijd via fysiek contact te zijn maar kan ook via
beeldbellen.
o Zorg dat er voldoende capaciteit is om nieuwkomers te woord te staan.
Momenteel zijn er bijvoorbeeld bij DUO hele lange wachttijden als je
telefonisch iemand te spreken wilt krijgen.
o Voor sommige nieuwkomers is privacy erg belangrijk. In land van
herkomst kennen ze geen post op het huisadres, informatie komt via
andere mensen tot ze of kan worden opgehaald op centrale punten
(postkantoren). Ook wordt de overheid vaak niet vertrouwd. Persoonlijk
contact voelt daarom meer vertrouwd.
o Opleidingsniveau speelt ook een rol, sommigen nieuwkomers hebben in
land van herkomst al ervaring met computers en vreemde talen. Mensen
die bijvoorbeeld van het platteland komen hebben die ervaring niet en
vinden het lastig dit nog te leren. Het zou goed zijn hiervoor cursussen
aan te bieden.
Taalbegrip gaat verder dan alleen zorgdragen voor een goede vertaling. Voor een
grote groep nieuwkomers is de informatie in eigen taal vaak ook onbegrijpelijk.
De klankbordgroep geeft hierover de volgende adviezen:
o Gebruik minder (juridisch) vakjargon om te communiceren. Stuur post en
e-mails in begrijpelijke eenvoudige taal.
o Privacy is hierbij ook belangrijk. Zorg dat gemeenten bijvoorbeeld 1 of 2
uur per week een inloopspreekuur hebben waar je terecht kunt met

o

o

vragen over brieven of hulp met vertalingen. Op die manier hoeft voor het
vertalen van gevoelige informatie geen gebruik gemaakt te worden van
vrienden, kinderen of kennissen.
Het maakt veel uit in welke gemeente je woont. Leden uit kleinere
gemeente hebben vaak betere ervaring. Zorg dat er meer uniformiteit
komt, zodat iedereen dezelfde kansen krijgt.
We hebben het systeem heel lastig gemaakt met zijn allen. Mensen
moeten van alles digitaal doorgeven en krijgen vaak boetes als het niet
lukt. Zorg dat het eenvoudiger wordt om met de overheid te
communiceren.

‘Het probleem is niet alleen vertalen. Maar ook dat mensen ongeschoold zijn. Ook
brieven in hun eigen taal snappen ze vaak niet. Daarom nemen ze brieven mee naar
iemand die het voor ze kan vertalen én uitleggen.’