Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

34 104

Langdurige zorg

Nr. 664

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 mei 2023
Recent hebben wij, de Minister voor Langdurige Zorg en Sport (LZS) en
de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), uw
Kamer geïnformeerd over de ontwikkelingen in de instroom van mensen
met een psychische aandoening in de Wet langdurige zorg (Wlz).1 In die
brief hebben wij toegezegd u later dit voorjaar te informeren over de
vervolgaanpak die wij samen met de betrokken partijen inzetten om te
komen tot passende zorg en ondersteuning voor mensen met een
psychische aandoening en een langdurige zorgvraag. Met deze brief
geven wij invulling aan die toezegging.
De belangrijkste punten uit deze brief zijn als volgt:
•

•

1

kst-25424-664
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Sinds de rechtstreekse toegang tot de Wlz voor mensen met een
psychische aandoening mogelijk is gemaakt, is sprake van een
(aanhoudend) hoger dan verwachte instroom van deze groep mensen
in de Wlz. Deze ontwikkeling sluit niet aan bij de breed gedragen visie
dat de meeste mensen met een psychische aandoening gebaat zijn bij
herstelgerichte zorg en ondersteuning die zo dicht mogelijk bij de
eigen leefomgeving wordt geboden. Ook staat de houdbaarheid van
de zorg in de Wlz hierdoor onder druk, zowel in termen van personele
inzet als in financiële zin.
Wij hebben de afgelopen maanden intensief overleg gevoerd en
samengewerkt met de partijen betrokken bij de langdurige ggz en
beschermd wonen – de Nederlandse ggz, Valente, MIND, de VNG en
ZN (hierna: de partijen) – over de hoge instroom van mensen met een
psychische aandoening in de Wlz en de gevolgen daarvan. De partijen
willen gezamenlijk werken aan passende zorg en ondersteuning voor
mensen met een psychische aandoening en een langdurige, intensieve
zorgvraag.
Kamerstukken 25 424 en 34 104, nr. 651.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 664

1

•

•

•

Samen met de partijen hebben we daarom bestuurlijke afspraken
gemaakt over een aanpak voor de korte- en lange termijn. De volledige
set bestuurlijke afspraken ontvangt u als bijlage bij deze brief.
Het primaire doel van de aanpak is het werken aan passende zorg en
ondersteuning, met als resultaat dat de instroom naar de Wlz afneemt.
Het eerste doel is het realiseren van een 20% afname ten opzichte van
een maandelijkse instroom van ca. 300 cliënten, met als uiteindelijke
doel het realiseren van een stabiele instroom van ca. 100 cliënten per
maand.
VWS gaat de resultaten samen met de partijen nauwlettend monitoren
en periodiek bespreken. Begin 2024 wordt de balans met partijen
opgemaakt in relatie tot de doelstelling en het beoogde effect.

Verkenning van oplossingsrichtingen
Voor een uitgebreide toelichting op de achtergrond en gevolgen van de
hoge instroom van mensen met een psychische aandoening in de Wlz
verwijzen wij u naar onze eerdere brief over dit onderwerp.2 De afgelopen
periode hebben we, samen met partijen, een verkenning gedaan naar
oplossingsrichtingen voor zowel het inhoudelijke vraagstuk rond
passende zorg en ondersteuning voor mensen met een psychische
aandoening en een langdurige zorgvraag als voor het financiële vraagstuk
dat volgt uit de hoge instroom van deze groep mensen in de Wlz. In de
verkenning hebben we ook financiële maatregelen onderzocht, namelijk
een tariefmaatregel voor de ggz in de Wlz en het herzien van bestaande
financiële afspraken met gemeenten gezien de grotere uitstroom uit de
Wmo.
Er zijn intensieve gesprekken gevoerd met de partijen betrokken bij de ggz
in de Wlz en de Wmo. Ook het CIZ en de NZa hebben hier een bijdrage
aan geleverd. De gesprekken hebben geresulteerd in maatregelen om te
komen tot passende zorg en ondersteuning voor de doelgroep. Deze
maatregelen zijn vastgelegd in de bestuurlijke afspraken die zijn bijgevoegd bij deze brief. We gaan ervanuit dat de gezamenlijke inzet op
passende zorg in het komende jaar gaat zorgen voor een trendbreuk in de
hoge instroom van mensen met een psychische aandoening in de Wlz. We
hebben er daarom voor gekozen om nu geen financiële maatregelen te
treffen. Indien de opbrengst van de gezamenlijke aanpak begin 2024
onvoldoende blijkt, kunnen wij als verantwoordelijk bewindspersonen
alsnog in overleg met de relevante partijen besluiten dat financiële
maatregelen voor 2025 onvermijdelijk zijn geworden om de Wlz
betaalbaar en toegankelijk te houden.
Inhoud bestuurlijke afspraken
De bestuurlijke afspraken omvatten de gezamenlijke inzet van de partijen
om de hierboven beschreven vraagstukken aan te pakken. Het vertrekpunt
van de maatregelen die in deze afspraken staan omschreven is dat deze
ervoor moeten zorgen dat mensen met een psychische aandoening en
een langdurige, intensieve zorgvraag de juiste zorg en ondersteuning op
de juiste plek (en in het daarvoor best passende domein) ontvangen,
aansluitend bij de zorgbehoefte die mensen hebben en hun perspectief op
herstel. De partijen delen de ambitie om zoveel mogelijk een beweging
naar lichtere vormen van ondersteuning en zorg te maken, waar mogelijk
gericht op herstel, toename van zelfstandigheid en participatie in een «zo
thuis mogelijke» omgeving. De inzet van partijen op deze ambitie dient te
resulteren in een afname van de instroom van mensen met een

2

Kamerstukken 25 424 en 34 104, nr. 651.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 664

2

psychische aandoening in de Wlz die vanaf de tweede helft van 2023,
maar uiterlijk in Q1 van 2024 structureel zichtbaar gaat worden.
De inzet van de partijen om bovenstaande ambities en doelstellingen te
realiseren bestaat uit drie onderdelen:
1. Maatregelen voor de korte termijn om de instroom van mensen met
een psychische aandoening in de Wlz terug te dringen;
2. Een langetermijnaanpak, waaronder onderzoek naar mogelijke
aanpassing van wet- en regelgeving en het gezamenlijk verkennen van
een vervolgaanpak om de langdurige ggz vanuit de Wmo en de Wlz op
de lange termijn toekomstbestendig vorm te geven;
3. Blijvende inzet op reguliere en/of lopende acties, zoals het kostprijsonderzoek dat wordt uitgevoerd door de NZa, de ontwikkeling van een
kwaliteitskader en de beweging naar «beschermd thuis» in de Wmo.
De afspraken zijn in een bestuurlijk overleg medio maart 2023 besproken.
Dit resulteerde in een principeakkoord van alle partijen op de afspraken,
onder voorbehoud van raadpleging van de achterban en nadere bestuurlijke afstemming bij de VNG. In de tussentijd zijn de eerste acties in gang
gezet, gegeven de planning die is afgesproken. Onlangs zijn de bestuurlijke afspraken definitief vastgesteld. De volgende maatregelen worden
voor de korte termijn opgepakt:
1. Beter duiden van de toegangscriteria tot de Wlz voor mensen
met een psychische aandoening
De partijen zien dat de Wlz niet voor alle mensen die voldoen aan de
toegangscriteria ook daadwerkelijk het domein is waar zij de best
passende zorg en ondersteuning kunnen ontvangen. VWS stelt samen
met de partijen en het CIZ een handreiking op voor alle aanbieders en
gemeenten, waarin de toegangscriteria tot de Wlz voor deze doelgroep
nader worden toegelicht. Met deze handreiking kunnen professionals
een scherpere afweging maken in het al dan niet doorverwijzen van
mensen naar het CIZ om een Wlz-indicatie aan te vragen. Het
uitgangspunt hierbij is dat bij twijfel geen Wlz-indicatie wordt
aangevraagd. De handreiking zal daarnaast ondersteunend moeten zijn
voor het werk van de indicatiestellers van het CIZ, waardoor de
instroom in de Wlz binnen de kaders van de wet naar verwachting
lager wordt. De handreiking is naar verwachting eind juni 2023 gereed
en wordt daarna in de uitvoeringspraktijk verspreid en geïmplementeerd.
2. Met een regioaanpak gezamenlijk passende zorg en ondersteuning bepalen voor mensen die behoefte hebben aan langdurige
ggz op het snijvlak van de Wlz en de Wmo
De partijen zien een belangrijke rol voor de partijen in de regio’s in de
gezamenlijke opgave. In iedere zorgkantoorregio gaan de in die regio
betrokken partijen (gemeenten, zorgkantoor, aanbieders) met elkaar in
overleg over de zorg en ondersteuning voor mensen met een
psychische aandoening en een langdurige zorgvraag. Hiervoor wordt
op landelijk niveau een opdracht vastgesteld die in de regio’s wordt
uitgevoerd, waaronder een set kwantitatieve indicatoren over de
instroom in de Wlz op basis waarvan de regio’s een beeld vormen van
de langdurige ggz in de regio en de aanpak die nodig is om te komen
tot passende zorg en ondersteuning voor de doelgroep. Het streven is
dat iedere zorgkantoorregio eind dit jaar een beeld heeft van de
benodigde vervolgaanpak. Het streven is om nog voor de zomer van
2023 een startbijeenkomst in alle zorgkantoorregio’s te laten plaatsvinden onder leiding van gemeente(n) en zorgkantoor en in drie regio’s te
starten. De landelijke opdracht waar de regio’s mee aan de slag gaan
wordt op korte termijn vastgesteld en verspreid naar de regio’s. De
landelijke partijen zijn al gestart met de voorbereidingen voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 664

3

bijeenkomsten in de regio, waaronder het organiseren van aanspreekpunten per zorgkantoorregio.
Onderdeel van de regioaanpak is het starten met een pilot casuïstiekbespreking of multidisciplinair overleg door gemeenten samen met
zorgaanbieders en waar mogelijk ook zorgkantoren. Een aantal regio’s
start hiermee in 2023, de resterende regio’s volgen in 2024 en 2025.
3. Afgeven van langer durende Wmo-beschikkingen voor
beschermd wonen en intensieve ambulante begeleiding
De partijen verwachten dat het afgeven van langer durende beschikkingen door gemeenten voor cliënten met een psychische aandoening en
een langdurige ondersteuningsbehoefte kan bijdragen aan meer rust
en stabiliteit voor deze mensen en daarmee aan een vermindering van
het aantal (voortijdig) ingediende aanvragen voor een Wlz-indicatie bij
het CIZ. De VNG en VWS starten gezamenlijk een onderzoek naar de
huidige beschikkingsduur beschermd wonen en ambulante begeleiding, waarbij ook wordt onderzocht voor welke subgroepen binnen de
doelgroep langduriger beschikken mogelijk is. Dit onderzoek is uiterlijk
1 oktober 2023 gereed. Direct volgend op de uitkomsten van het
onderzoek spreken VWS en de VNG concrete, kwantitatieve doelstellingen af ten aanzien van nieuw af te geven beschikkingen, met als
uitgangspunt dat in zoveel mogelijk regio’s wordt gestreefd naar een
substantieel langere beschikkingsduur.
De maatregelen voor de korte termijn moeten in de loop van dit jaar
bijdragen aan het terugdringen van de instroom van mensen met een
psychische aandoening in de Wlz. De eerste doelstelling van de bestuurlijke afspraken is dan ook om een afname van ten minste 20% in de totale
nieuwe instroom in ggz-wonen te realiseren, die uiterlijk in Q1 van 2024
zichtbaar wordt. De hele set afspraken moet er op de langere termijn toe
leiden dat de daling in de instroom verder doorzet naar een instroom van
ca. 100 cliënten per maand, om de zorg op de lange termijn op een
houdbare wijze vorm te geven. De partijen maken in Q1 van 2024
gezamenlijk de balans op over de impact van de inspanningen en
maatregelen in relatie tot bovenstaande doelstellingen.
Maatregelen en inzet voor de lange termijn
De verwachting van partijen is dat meer nodig is dan alleen bovengenoemde kortetermijnmaatregelen om de instroom uiteindelijk terug te
brengen tot het niveau waarop de zorg op een houdbare wijze kan worden
georganiseerd. De partijen zetten daarom ook in op maatregelen die voor
de lange termijn de noodzakelijke beweging naar passende zorg en
ondersteuning bestendigen.
VWS is reeds gestart met een juridische en beleidsmatige verkenning van
mogelijke wettelijke aanpassingen in de Wlz en in de Wmo die haalbaar
zijn en ondersteunend zijn aan de doelstellingen van de bestuurlijke
afspraken. De partijen worden hierbij als klankbordgroep betrokken,
aangevuld met het CIZ. Het gaat hierbij om het onderzoeken van
aanpassingen in de toegang tot de Wlz in relatie tot de Wmo. Ook de wijze
waarop de zorg in de Wmo wordt gefinancierd is onderdeel van deze
verkenning. De volgende opties worden nader onderzocht, waarbij de
laatste drie opties breder gelden dan alleen de ggz in de Wlz:
− het aanscherpen van de toegangscriteria in de Wlz, waardoor een
heldere afbakening ontstaat tussen de Wmo en de Wlz die ondersteunend is aan het komen tot een betere afweging naar passende zorg en
ondersteuning voor mensen met een ernstige en langdurige psychische aandoening;
− een tijdelijke indicatie in de Wlz, zodat mensen waarbij toch herstel
zichtbaar wordt de Wlz kunnen uitstromen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 664

4

− het aanscherpen van de wijze van indicatiestelling voor de ggz, zoals
het meewegen van de sociale context (o.a. persoonlijke omstandigheden en mogelijkheden voor het inzetten van het eigen sociale netwerk),
en;
− het aanpassen van de voorliggendheid van de Wlz in relatie tot de
Wmo (ook breder dan alleen voor de groepen waarover het hier gaat).
Daarnaast wordt vanuit de betrokken partijen in beeld gebracht wat nog
extra aan preventieve inzet nodig is om instroom van nieuwe cliënten in
de langdurige ggz te voorkomen, bovenop de acties vanuit o.a. het
Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord
(GALA). Ook wordt dit jaar met de partijen bezien hoe de samenwerking
op thema’s die raken aan de beweging naar passende zorg en ondersteuning in de langdurige ggz en beschermd wonen, zoals de ontwikkeling van een kwaliteitskader voor de ggz in de Wlz en de beweging in de
Wmo van beschermd wonen naar beschermd thuis, de ingezette
beweging verder kan bestendigen.
Monitoring en governance
Voor de uitvoering van de maatregelen zijn samen met de partijen
inhoudelijke werkgroepen per onderdeel ingericht die de benodigde acties
in gang zetten. De partijen monitoren gezamenlijk de voortgang van de
uitvoering van de afspraken en de tussentijdse resultaten en ontwikkelingen die zichtbaar worden. Zij beleggen daarvoor, onder voorzitterschap
van VWS, vier keer per jaar een bestuurlijk overleg. Daarnaast is een
regiegroep ingericht waarin alle bestuurlijke partijen vertegenwoordigd
zijn. Deze regiegroep bewaakt de voortgang. Het CIZ is geen onderdeel
van de partijen die de bestuurlijke afspraken hebben gesloten, maar
neemt in de komende bestuurlijke overleggen en overige overleggen wel
deel, gezien hun rol in de uitvoering van de afspraken.
Daarnaast worden regio’s ondersteund waar nodig en wordt een aanjager
aangesteld die gedurende de looptijd van de afspraken de verbinding
maakt tussen de landelijke partijen en de partijen in de regio’s. Deze
aanjager bewaakt de voortgang, stuurt indien nodig bij en kan tijdig
escaleren. Als partijen beslissen we op korte termijn gezamenlijk wie deze
rol gaat vervullen.
Eind 2023 informeren wij u opnieuw over de voortgang van bovenstaande
ontwikkelingen.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 664

5