Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 550 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2017

Nr. 50

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2016
Graag informeer ik u hierbij over mijn bezoek aan Myanmar van 11 tot en
met 13 oktober jl. Met dit eerste Nederlandse politieke bezoek sinds de
verkiezingen wilde het kabinet zijn steun bevestigen aan de democratische
transitie in het land en bespreken hoe Nederland verder kan bijdragen aan
het opbouwen van een democratische rechtstaat. Tijdens mijn bezoek
sprak ik over de uitdagingen waar de nieuwe regering voor staat, zoals het
vredesproces en de verbetering van de mensenrechtensituatie, met name
die van de Rohingya. Tevens opende ik de nieuwe ambassade in Yangon,
waarmee Nederland enerzijds de handel met Myanmar wil bevorderen, en
anderzijds wil investeren in het democratiseringsproces en de verbetering
van de mensenrechtensituatie. Om Myanmar te ondersteunen in zijn
transitie stel ik ook financiële middelen beschikbaar: € 250.000 voor het
vredesproces en € 250.000 voor de verzoening tussen de bevolkingsgroepen in Rakhine. Tijdens mijn bezoek bezocht ik Sittwe in Rakhine, de
hoofdstad Naypyidaw en Yangon.
Opening ambassade in Yangon
Tijdens een bijeenkomst in het nieuwe ambassadegebouw in Yangon is de
Nederlandse ambassade in Myanmar geopend in het bijzijn van de Chief
Minister van de Yangon regio, leden van zijn kabinet, een grote hoeveelheid alumni van Nederlandse onderwijsinstellingen, partnerorganisaties
en de Nederlandse gemeenschap. Daarnaast sprak ik in Yangon met
analisten over de politieke ontwikkelingen, het democratiseringsproces en
het vredesproces, en met vertegenwoordigers van Nederlandse bedrijven
die actief zijn in Myanmar. Conclusie uit deze gesprekken is dat Myanmar
een positieve weg is ingeslagen, maar dat die weg lang en niet recht zal
zijn. De mogelijkheden die het land biedt zijn groot, maar de regering
staat voor zeer grote uitdagingen om bijvoorbeeld een goed werkende
rechtstaat, duurzame vrede, inclusieve economische ontwikkeling en een
stimulerend ondernemingsklimaat te creëren.

kst-34550-V-50
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 V, nr. 50

1

Water en voedselzekerheid
In het gesprek met de Staatsraad en Minister van Buitenlandse Zaken
Aung San Suu Kyi kwam duidelijk naar voren dat Myanmar de Nederlandse inzet in het land hogelijk waardeert. Door de samenwerking op het
gebied van water en landbouw staat Nederland positief op de kaart in
Myanmar. Aung San Suu Kyi gaf aan dat verbetering van de capaciteit op
het gebied van watermanagement een speerpunt is voor de regering. Zij
sprak de hoop uit dat Nederland de samenwerking op dit terrein zal
voortzetten om hiermee bij te dragen aan capaciteitsopbouw en het
creëren van banen in Myanmar. Ik sprak in Naypyidaw ook met de tweede
vicepresident Henry van Thio over dit onderwerp, die dezelfde boodschap
uitdroeg. Ik gaf aan dat Nederland de mogelijkheden beziet om ook in de
toekomst te blijven samenwerken op het gebied van water. Mevrouw
Aung San Suu Kyi sprak ik voorts over de rol die Nederland speelt op het
gebied van voedselzekerheid. Zij gaf aan dat één van haar prioriteiten de
komende tijd het verhogen is van de voedingswaarde van het eten in
Myanmar. Ik heb laten weten dat Nederlandse bedrijven uitstekende
kennis en ervaring hebben op dit terrein, die in Myanmar kan worden
ingezet.
Rohingya’s en problematiek in Rakhine
Voorafgaand aan de gesprekken die ik in de hoofdstad had bracht ik een
veldbezoek aan de staat Rakhine. Doel was om meer informatie te krijgen
over de situatie en om met de lokale autoriteiten te spreken over de
Rohingya-problematiek. In Rakhine bezocht ik een kamp van de
ontheemde Rohingya minderheid en een tijdelijke opvanglocatie waar
Rakhine boeddhisten verblijven. De erbarmelijke omstandigheden waarin
de Rohingya leven en de beperkte bewegingsvrijheid worden verergerd
door hun status als stateloze burgers. Dat ook de Arakan, hoewel in
mindere mate, in moeilijke omstandigheden leven bleek uit het bezoek
aan het hervestigingsdorp waar zij woonden. De Arakan die hier leven
kunnen ook niet terug naar hun vroegere woonplaatsen, waardoor de
tijdelijke opvangcentra een permanent karakter hebben gekregen.
Ook ging ik in gesprek met vertegenwoordigers van de VN en internationale ngo’s die werkzaam zijn in Rakhine. Het zijn veelal deze organisaties die zorgen voor voorzieningen voor de Rohingya en het opzetten
van verzoeningsinitiatieven. Zij benadrukten dat een van de onderliggende oorzaken van het conflict armoede onder alle groepen is en dat het
daarom van belang is dat de ontwikkeling in de staat duurzaam en
inclusief is. Dit kwam ook ter sprake tijdens mijn ontmoetingen met de
Chief Minister van de staat Rakhine, U Nyi Pu en met de secretarisgeneraal van de Arakan National Party, U Tun Aung Kyaw. De Chief
Minister meldde dat een van de prioriteiten van de nieuwe regering de
ontwikkeling van de staat is. Vanuit de ambassade in Yangon wordt bezien
hoe hiertoe kennis, expertise en technologie op het gebied van water en
landbouw kunnen worden ingezet. Het kabinet zal verder € 250.000
bijdragen aan een hulpprogramma van het Rode Kruis in Myanmar dat als
doel heeft lokale gemeenschappen met elkaar te verzoenen, bijvoorbeeld
via toegang tot gedeelde gezondheidszorg en activiteiten om gezamenlijk
de lokale economie op gang te brengen.
Verwijzend naar mijn bezoek aan Rakhine bracht ik de Rohingya-problematiek tevens ter sprake bij Aung San Suu Kyi, de Commandant der
Strijdkrachten, de Chief Minister van de staat Rakhine en de secretarisgeneraal van de Arakan National Party. Ik bracht de zorgen over van het
kabinet en van betrokken ngo’s over de uitzichtloze situatie in de
Rohingya-kampen en benadrukte het belang om een oplossing te vinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 V, nr. 50

2

voor de stateloosheid van de Rohingya, de toegang van humanitaire
organisaties en de bewegingsvrijheid van Rohingya te vergroten. Ik heb
mijn vertrouwen uitgesproken in de door Aung San Suu Kyi opgezette
brede commissie van voormalig VN Secretaris-Generaal Kofi Annan die
met aanbevelingen moet komen voor een duurzame oplossing voor de
situatie in Rakhine, en gaf aan dat het van belang is dat tijdens de
werkzaamheden van de commissie de overheid werkt aan concrete
verbeteringen in de situatie.
Civiele-militaire relaties en vredesproces
Over de rol van het leger in Myanmar gaf Aung San Suu Kyi aan dat het
belangrijk is dat Westerse landen het leger ondersteunen bij het vinden
van zijn nieuwe rol binnen een parlementaire democratie. Het kabinet wil,
net als andere EU landen, hier aan bijdragen. Hiertoe heb ik een training
aangeboden van Clingendael op het gebied van democratisering en de
rechtsstaat voor een gemengde groep van Myanmarese diplomaten en
militaire officieren. Ook sprak ik met Commandant der Strijdkrachten, Min
Aung Hlaing, die interesse toonde in de Nederlandse maritieme expertise
en expertise in internationaal recht. Hiertoe is met de Clingendael training
een eerste stap gezet. Met Aung San Suu Kyi en Min Aung Hlaing besprak
ik nog een andere grote uitdaging waar Myanmar voor staat, namelijk het
oplossen van de langlopende gewapende conflicten in het land. Om bij te
dragen aan een oplossing zal Nederland via verschillende kanalen
€ 250.000 ondersteuning bieden aan het vredesproces, onder andere door
het aanbieden aan gewapende etnische groepen van capaciteitsopbouwtrainingen op het gebied van onderhandelen.
Tevens sprak ik in Naypyidaw met Win Myint, voorzitter van het
Lagerhuis. Hij gaf aan dat het Myanmarese parlement geïnteresseerd is de
betrekkingen met andere parlementen aan te halen. Ik heb de heer Myint
toegezegd de interesse aan het Nederlandse parlement door te geven,
zodat mogelijk nadere contacten kunnen ontstaan en kennis en ervaring
kan worden gedeeld.
Tot slot
Terugkijkend op mijn bezoek kan ik stellen dat Myanmar bruist van de
energie en verwachtingen, maar worstelt met de uitdagingen die onder
andere voortkomen uit vijftig jaar afsluiting van de wereld, inclusief de
diverse zorgen over de mensenrechtensituatie. De nieuwe regering is zich
zeer bewust van deze uitdagingen en zet zich in om deze aan te pakken.
Het vrijlaten van bijna alle politieke gevangenen, de Panglong vredesconferentie en de commissie voor Rakhine zijn stappen in de juiste richting.
Het is echter te verwachten dat het vinden van oplossingen voor de
interne etnische conflicten, mensenrechtenschendingen en wijdverspreide
armoede lang zal duren en moeilijk zal zijn. Dit blijkt onder meer uit de
recente zorgwekkende ontwikkelingen in Rakhine. Om die reden is het
belangrijk dat Nederland de Myanmarese regering ondersteunt bij de
democratische transitie en tegelijkertijd scherp houdt op de uitdagingen
waar ze voor staan, met name wat betreft de situatie van de Rohingya in
Rakhine. Een oplossing waar bescherming van de mensenrechten en
inclusieve economische ontwikkeling centraal staan is essentieel, ook
voor de regio.
Met het openen van de ambassade in Yangon is Nederland goed
gepositioneerd voor deze lange termijn betrokkenheid. Nederland wordt
door Myanmar gezien als betrouwbare partner voor water en voedselzekerheid, maar ook op gebieden zoals democratisering en ontwikkeling van
de rechtsstaat. Met de nieuwe ambassade kan Nederland beter bijdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 V, nr. 50

3

aan de positieve ontwikkelingen, samenwerken met het maatschappelijk
middenveld en een verschil maken op het gebied van mensenrechten.
Ook zal Nederland zich ervoor inzetten om de economische banden verder
te intensiveren en bij te dragen aan duurzame inclusieve economische
ontwikkeling.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 V, nr. 50

4