Rapport meldactie ‘Privacy’
Deelrapport ‘Medische gegevens en inzage door
zorgverzekeraars’

Chantal van Harten, junior beleidsmedewerker Patiëntenfederatie Nederland
Titia Lekkerkerk, teammanager Patiëntenfederatie Nederland
September 2016
Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

1

COLOFON

Patiëntenfederatie Nederland
Postbus 1539
3500 BM Utrecht
Churchilllaan 11
3524 GV Utrecht

Telefoon: (030) 297 03 03
Email: info@patientenfederatie.nl
Website: www.patientenfederatie.nl

De in dit rapport opgenomen informatie mag worden gebruikt met bronvermelding.
Utrecht, september 2016

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

2

Inhoudsopgave
1

Meldactie ‘Privacy’............................................................................................................4
1.1
Interpreteren van de resultaten ..................................................................................4
1.2
Opzet vragenlijst ......................................................................................................4
2
Profiel deelnemers ...........................................................................................................5
3
Resultaten .....................................................................................................................7
3.1
Kennis & stellingen ...................................................................................................7
3.2
Medische gegevens en zorgverzekeraars ......................................................................8
4
Samenvatting ............................................................................................................... 16

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

3

1 Meldactie ‘Privacy’
Wat doen zorgverleners met uw patiëntgegevens en wat vindt u daarvan? Die vraag stelden
Patiëntenfederatie Nederland, Ieder(in) en het Landelijk Platform GGz in mei en juni 2016 aan hun
panelleden.
Aansluitend daarop stelde Patiëntenfederatie Nederland een aantal vragen over de mogelijkheden die
zorgverzekeraars hebben om inzage te vragen in patiëntendossiers. Wat vinden patiënten hier van en
wat willen ze er van weten?
In dit rapport ligt de nadruk op het onderwerp ‘Medische gegevens en zorgverzekeraar’.
1.1 Interpreteren van de resultaten
De groep deelnemers van deze meldactie geeft goed inzicht in de ervaringen en wensen van patiënten.
Relatief veel mensen hebben een chronische aandoening en dus veel ervaring in de gezondheidszorg.
En door het grote aantal deelnemers (ongeveer 7.000) geven de uitkomsten van de meldactie een
goed beeld. De deelnemersgroep is niet volledig representatief voor de Nederlandse bevolking. De
gemiddelde leeftijd van patiënten is hoger, doordat jonge mensen ondervertegenwoordigd zijn.
Daarnaast zijn de deelnemers iets vaker hoog opgeleid dan gemiddeld in Nederland (IQ health care,
2013).
1.2 Opzet vragenlijst
De vragenlijst over privacy bevatte de volgende onderdelen:
1. Kennis en stellingen;
2. Ervaring met inzicht in medische gegevens;
3. Situaties waarbij inzage wel of niet goed gaat;
4. Omgang met persoonsgegevens;
5. Beleving;
6. Inzage door zorgverzekeraars.
Dit rapport geeft alleen inzicht in de resultaten van onderdeel 1 en 6.

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

4

2

Profiel deelnemers

7173 deelnemers van alle drie de koepels hebben meegedaan aan de meldactie privacy. Aan
deelnemers van Patiëntenfederatie Nederland zijn een aantal extra vragen voorgelegd over ‘Medische
gegevens en zorgverzekeraar’ en een aantal extra profielvragen. Deze extra vragen zijn ingevuld door
6648 panelleden van Patiëntenfederatie Nederland. Het profiel van de deelnemers is gebaseerd op de
6648 deelnemers van Patiëntenfederatie Nederland.
Profiel deelnemers Patiëntenfederatie Nederland:
 52% van de deelnemers is vrouw, 48% is man (figuur 1).
 De meeste deelnemers (39%) zijn tussen de 60 en 69 jaar oud (figuur 2).
 Van de deelnemers heeft 84% één of meer chronische aandoeningen (figuur 3). Deze deelnemers
hebben met name te maken met hart- en vaatziekten (24%), reumatische aandoening (22%),
lichamelijk beperking (19%) en astma/COPD (19%; figuur 4).
 Van de deelnemers is 13% lager opgeleid, 44% middelbaar opgeleid en 43% hoger opgeleid
(figuur 5).
•
Lager onderwijs: deelnemers met geen onderwijs afgerond, lagere school, lager
beroepsonderwijs en voorbereidend of kort middelbaar beroepsonderwijs.
•
Middelbaar onderwijs: deelnemers met middelbaar algemeen onderwijs, middelbaar
beroepsonderwijs en voortgezet algemeen onderwijs.
•
Hoger onderwijs: deelnemers met hoger beroepsonderwijs, wetenschappelijk onderwijs.
 De deelnemers komen voornamelijk uit Zuid-Holland (20%), Noord-Holland (15%), Noord-Brabant
en Gelderland (13%; figuur 6).
 De deelnemers zijn met name verzekerd bij Zilveren Kruis Achmea (16%), CZ (14%), CZ (14%),
Menzis (11%) en VGZ (11%).

Vrouw

Man

48%
52%

Figuur 1. Bent u een man of een vrouw?

40-

40 - 49

50 - 59

60 - 69

70+

3%
8%

28%

22%

39%

Figuur 2. Leeftijdscategorie

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

5

Eén (of meerdere) chronische
aandoening(en)

Hart- en Vaatziekten

Geen chronische aandoening

Reumatische aandoening

24%
22%

Lichamelijke beperking

19%

Astma/COPD

19%

16%

Diabetes

18%

Darmaandoening
84%

11%

Psychische problemen (GGZ)

9%

Kanker

9%

Maagklachten

8%

Figuur 3. Heeft u een chronische

Figuur 4. Welke chronische aandoening heeft u?

aandoening?

Lager opgeleid

Middelbaar opgeleid

Hoger opgeleid

13%
43%
44%

Figuur 5. Wat is de hoogste opleiding die u heeft afgerond?

Zuid-Holland
Noord-Holland
Noord-Brabant
Gelderland
Limburg
Utrecht
Overijssel
Friesland
Groningen
Flevoland
Drenthe
Zeeland

20%
15%
14%
13%
8%
7%
6%
3%
3%
3%
3%
3%

Figuur 6. In welke provincie woont u?

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

6

3

Resultaten

3.1 Kennis & stellingen
De vragen in deze paragraaf zijn beantwoord door 7173 deelnemers.
De deelnemers kregen een aantal onderwerpen voorgelegd over privacy. Bij deze onderwerpen hebben
ze aangegeven in hoeverre ze hiervan op de hoogte zijn. De deelnemers zijn het vaakst ‘helemaal niet’
of ‘niet goed’ op de hoogte van de volgende onderwerpen:
1. Ik ben op de hoogte van mijn rechten en plichten bij privacy in de zorg (50% helemaal niet of niet
goed);
2. Ik weet wie mijn gegevens kunnen inzien bij een zorg-/hulpverlener (40% helemaal niet of niet
goed);
3. Ik weet wat mijn rechten zijn als ik weiger om vertrouwelijke informatie over mijzelf of mijn kind
te geven (38% helemaal niet of niet goed). In figuur 7 kunt u alle onderwerpen teruglezen.

Helemaal niet

Niet goed

Een beetje

Goed

Heel goed

Ik ben op de hoogte van mijn rechten en plichten bij privacy
in de zorg

11%

Ik weet wie mijn gegevens kunnen inzien bij een zorg/hulpverlener

8%

32%

Ik weet wat mijn rechten zijn als ik weiger om
vertrouwelijke informatie over mijzelf of mijn kind te geven

10%

28%

Niet van toepassing

11% 5%1%

33%

39%

18%

17% 2%

23%

21%

17% 3%

17%

21% 2%

23%

Ik weet wat er in mijn dossiers staat bij de zorg6%
/hulpverleners

25%

28%

Ik weet met welke andere instanties mijn gegevens worden
gedeeld, die door mijn zorg-/hulpverlener worden
6%
verzameld

25%

24%

21%

23%

Ik weet wat ik moet doen als ik het niet eens ben met de
6%
inhoud van een dossier bij een zorg-/hulpverlener

22%

26%

25%

19% 2%

Ik weet hoe ik een klacht in kan dienen als ik erachter kom
dat mijn privacy wordt geschonden

7%

19%

Ik weet hoe ik erachter kom wie mijn gegevens,
3%11%
geregistreerd bij een zorg-/hulpverlener, heeft ingezien

17%

25%

20%

29%

27%

37%

2%

1%

2%

Figuur 7. Kunt u aangeven in hoeverre u op de hoogte bent van de volgende onderwerpen?

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

7

3.2 Medische gegevens en zorgverzekeraars
De resultaten in deze paragraaf zijn gebaseerd op de antwoorden van 6648 deelnemers.
59% van de deelnemers weet dat hun zorgverzekeraar informatie over hun behandeling mag vragen
aan de zorgaanbieder om de rekening voor die specifieke behandeling te controleren. 41% weet dit
niet (figuur 8).

Ja

Nee

41%

59%

Figuur 8. Weet u dat uw zorgverzekeraar informatie over uw behandeling mag vragen aan uw
zorgaanbieder om de rekening voor die specifieke behandeling te controleren?

In combinatie met de kennis van de deelnemers over de veiligheid van hun medische gegevens bij de
zorgverzekeraar (figuur 13) zien we dat:
•
deelnemers die onvoldoende afweten over de veiligheid van hun medische gegevens bij de
zorgverzekeraar weten vaker niet (47%) dat de zorgverzekeraar informatie over hun behandeling
op mag vragen bij hun zorgaanbieder om de rekening voor die specifieke behandeling te
controleren.
•
Van de deelnemers die voldoende afweten over de veiligheid van hun medische gegevens bij hun
zorgverzekeraar weet 19% niet dat de zorgverzekeraar informatie mag opvragen over medische
gegevens.
94% van de deelnemers gaf antwoord op de open vraag: Wat vindt u ervan dat de zorgverzekeraar in
uitzonderingsgevallen de mogelijkheid heeft om informatie op te vragen bij de zorgaanbieder? Meer
dan de helft (56%) was hier positief over, 6% zowel positief als negatief, 13% van de deelnemers was
negatief, 23% neutraal en 2% weet het niet (figuur 9a).

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

8

Positief

Neutraal

Negatief

Weet ik niet

Pos en neg

2%
6%
13%

54%
25%

Figuur 9a. Wat vindt u ervan dat de zorgverzekeraar in uitzonderingsgevallen deze mogelijkheid heeft?

Daarnaast geven deelnemers aan dat ze begrijpen dat hiervoor gekozen kan worden, maar dat er wel
een gerede vermoeden of verdenking van fraude moet zijn, voordat voor dit instrument gekozen wordt
(66%). Ze geven aan dat ze het dan belangrijk vinden dat de zorgverzekeraar eerst contact met ze
opneemt dat dit onderzoek gaat gebeuren, of op z’n minst achteraf informeert dat dit onderzoek
gedaan is (16%; figuur 9b).

Alleen als er een vermoeden/verdenking van fraude is

66%

Alleen als er (vooraf) contact opgenomen wordt met
de patiënt over dit onderzoek. Of de patiënt hierover
op z'n minst achteraf geïnformeerd wordt.
Begrijpelijk, mits dit de kosten van de gezondheidszorg
verlaagt

35%

12%

Belangrijk dat de wet- en regelgeving gevolgd wordt,
de privacy gewaarborgd wordt en/of dit onder
toezicht gebeurt

9%

Begrijpelijk, als op deze manier fraude voorkomen kan
worden

9%

Figuur 9b. Wat vindt u ervan dat de zorgverzekeraar in uitzonderingsgevallen deze mogelijkheid heeft?

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

9

Hieronder vindt u enkele citaten van deze deelnemers terug:
“Geen probleem, fraude moet bestreden worden, de gezondheidszorg is al duur genoeg.”
“Ik vind dat niet kunnen! Hoe vervelend ook: graag eerst overleggen met de persoon in kwestie.
Die kan er niets aan doen dat er gefraudeerd wordt. Het kan namelijk over zéér gevoelige
informatie gaan.”
“In uiterste noodgevallen moet het kunnen. Alleen dan moet er wel een heel directe verdenking
zijn.”
“Fraude moet bestreden worden, dus als het zorgvuldig gebeurt; geen probleem. De verzekerde
moet wel op de hoogte gebracht worden.”
“Fraude moet op te sporen zijn. Onder strikte voorwaarden vind ik dit wel goed. Onder normale
omstandigheden vind ik dat een zorgverzekeraar absoluut geen toegang mag hebben tot dossiers
van verzekerden.”
“Fraude verhoogt de kosten van de medische zorg. Het is ook in mijn belang dat daar tegen
opgetreden wordt.”
“Ik vind dat dit vooraf overlegd moet worden met betreffende cliënt om toestemming te geven.”
“Geen goed idee. Laat in geval van fraude een onafhankelijke partij checken.”
“Hangt er van af of de privacy gegarandeerd is en ik controle heb over de gegevens.”
“Het is goed dat die mogelijkheid er is. Tenminste als er geen medische privacygevoelige
gegevens worden verstrekt en de betrokken personen hiervan gelijk op de hoogte gebracht
worden. En ook de reden van dit onderzoek moet helder zijn.”
“Hier ben ik niet op tegen mits een onafhankelijk persoon meekijkt en oordeelt met deze medisch
adviseur om privacy en een onafhankelijk oordeel te garanderen, en de patiënten aan wie de zorg
is verleend geanonimiseerd worden.”

Ruim 5000 deelnemers gaven antwoord op de open vraag: Zijn er andere mogelijkheden voor
zorgverzekeraars om rekeningen te controleren? En zo ja, welke? De meesten (60%) zijn van mening
dat dit onderzoek bij de patiënt zelf moet beginnen. Bij verdenking van fraude moet de
zorgverzekeraar niet primair contact opnemen met de zorgverlener of zorginstelling, maar eerst met
de patiënt. Omdat de patiënt in dit geval de ervaringsdeskundige is en daardoor goed aan kan geven
welk onderzoek of behandeling hij/zij heeft gehad. En als er toch contact opgenomen wordt met de
zorgverlener, betrek dan vanaf het begin de patiënt hierbij.
Daarnaast geeft 28% van deze deelnemers aan dat transparantie belangrijk is. Geeft de patiënt
standaard een begrijpelijk rekening, zodat zij zelf kunnen controleren of dit klopt. Oftewel, laat dit niet
uitsluitend via de zorgverzekeraar gaan. Dit ‘begrijpelijk’ sluit aan bij de deelnemers (7%) die het
DBC-systeem te complex vinden. Zij willen dat dit vereenvoudigd wordt, zodat ze rekeningen
eenvoudiger kunnen lezen en controleren. 15% van de deelnemers geeft opnieuw aan dat de
zorgverzekeraar alleen onderzoek mag doen met dossiers bij gerede vermoeden of verdenking van
fraude. 21% van de deelnemers ziet geen andere mogelijkheden voor deze controle (figuur 10).

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

10

Begin bij de patiënt/cliënt

60%

Transparantie/ patiënt inzage geven (factuur)/
standaard tarieven

28%

Weet ik niet/ geen idee

21%

Vermoeden/verdenking van fraude

15%

Controle bij hulpverlener

13%

Verander het systeem, de DBC-codes zijn te
complex
Nee, vertrouw de hulpverlener en
zorgverzekeraar

7%
3%

Onderzoek door onafhankelijk instituut

3%

Neem fraude melding patiënt/cliënt serieus

2%

Figuur 10. Ziet u andere mogelijkheden voor zorgverzekeraars om rekeningen te kunnen controleren?
En zo ja, welke?

Hieronder vindt u enkele citaten van deze deelnemers terug:
“Aan de patiënt zelf vragen of deze onderzoeken wel of niet plaats hebben gevonden. Het zal
namelijk heus wel eens voorkomen dat onderzoek of visites berekend worden die nooit hebben
plaats gevonden.”
“In feite zou een verzekerde een overzicht van een factuur moeten krijgen tegelijk met de
zorgverzekeraar. Ook zou er een soort meldpunt moeten zijn. Als een factuur dan niet klopt, dan
kunnen verzekerden bij dit meldpunt terecht.
“Ik vind DBC erg fraudegevoelig, hierdoor zijn de kosten in de zorg niet meer beheersbaar. Schaf
DBC af en vergoed de behandelingen die daadwerkelijk plaatsvinden. Op deze manier krijgt de klant
/ patiënt beter inzicht in wat er gedeclareerd wordt en of dit klopt!”
“Laat de patiënt van alles ook een kopie rekening krijgen. Die kan dan controleren of er
verrichtingen opstaan die niet zijn uitgevoerd. Door de patiënt mede te laten controleren wordt de
transparantie groter en het frauderend gedrag wellicht minder (voor zover dat al voorkomt).
Patiënten zouden dan ook een idee moeten kunnen hebben van redelijke prijzen van verrichtingen.
Ik zou zeker zo'n co-controlerol op me willen nemen.”
“Bij patiënten navragen of een behandeling heeft plaatsgevonden, daarnaast facturen leesbaar
maken voor de gewone mens, niet alles in codes e.d. Ik probeer alle facturen die ingediend zijn bij
zorgverzekeraar te controleren, maar vaak is e.a. zeer onduidelijk en vaak is factuur ook erg lang
onderweg. Gebeurt ook regelmatig dat bepaalde zorg niet gefactureerd wordt of misschien zo laat
dat ik het niet meer zie.”
“Bij de cliënt informeren of bezoeken en verrichtingen werkelijk hebben plaatsgevonden.”
“Het zou veel helpen als de patiënt zelf tijdig en volledig wordt geïnformeerd over alle kosten die
inzake zijn behandelingen aan de zorgverzekeraar in rekening worden gebracht. Nu duurt het soms
vele maanden voor er door de zorgverlener wordt gefactureerd. En vaak is de informatie op de
factuur voor de patiënt niet goed te begrijpen of te interpreteren.”
“Via de cliënt/patiënt vragen of er opvallende of onduidelijk dingen op de rekening staan.”

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

11

“Aan patiënt sturen, deze laten goedkeuren en dan betalen: arts, ziekenhuis enz. dient dan duidelijk
aan te geven welke verrichtingen ze hebben uitgevoerd.”
“Patiënten vragen om te controleren wat er is gebeurd. Moet wel DBC/DOT worden gewijzigd in
specifieke behandeling en niet een gemiddelde.”
“Stuur de patiënt een lijst van de geclaimde afspraken en laat deze controleren door de patiënt. Ook
de patiënt is gebaat bij een eerlijke verrekening van zijn of haar declaraties. Als er teveel wordt
gedeclareerd, kan dit invloed hebben op de premie. Fraude, welke dan ook, moet je aanpakken.”
“Door contact op te nemen met de patiënt, in geval van verdenking van fraude, en de patiënt te
vragen om de gegevens die via de verzekeraar bekend zijn te controleren.”
“Vaste tarieven voor bekende behandelingen en bij twijfel, controle door de behandelde.”
“Jawel: momenteel heeft de patiënt geen inzage in gefactureerde bedragen (behalve die van de
apotheek). Laat de patiënt zijn/haar rekening van de zorgverlener controleren. Ik zie ook wel het
nadeel als patiënten geen idee hebben wat er bij (bijvoorbeeld) een onderzoek komt kijken, maar is
transparantie juist niet goed om inzage te geven in de kosten van de gezondheidszorg?”
Als de zorgverzekeraar informatie bij de zorgaanbieder opvraagt over de behandeling, dan wil het 78%
van de deelnemers daarover vóóraf geïnformeerd worden, 8% wil niet geïnformeerd worden, 8% wil
geïnformeerd worden nádat de zorgverzekeraar de informatie heeft ingezien en 6% weet het niet
(figuur 11).

Ja, voordat de zorgverzekeraar de
informatie opvraagt

78%

Nee

8%

Ja, nadat de zorgverzekeraar de
informatie heeft gezien

8%

Weet ik niet

6%

Figuur 11. Wilt u geïnformeerd worden als de zorgverzekeraar over uw behandeling informatie opvraagt
bij uw zorgaanbieder?

In combinatie met de kennis van de deelnemers over de veiligheid van hun medische gegevens bij de
zorgverzekeraar (figuur 13) zien we dat:
Deelnemers die onvoldoende afweten over de veiligheid van hun medische gegevens bij de
zorgverzekeraar willen nog vaker vooraf (86%) geïnformeerd worden in vergelijking met deelnemers
die voldoende afweten over de veiligheid van hun medische gegevens bij hun zorgverzekeraar (64%).
De deelnemers is gevraagd in hoeverre ze zich zorgen maken over de veiligheid van hun (medische)
gegevens bij diverse zorgverleners en organisaties. De deelnemers maken zich ‘veel zorgen’ of ‘een
beetje zorgen’ over:
1. De zorgverzekeraar (54% veel zorgen of een beetje zorgen);
2. De gemeente (53% veel zorgen of een beetje zorgen);
3. Het ziekenhuis (39% veel zorgen of een beetje zorgen);
4. De apotheek (37% veel zorgen of een beetje zorgen).
In figuur 12 kunt u alle gevraagde zorgverleners en organisaties terugvinden.

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

12

Veel zorgen

Een beetje zorgen

Zorgverzekeraar

24%

30%

Gemeente

26%

27%

Geen zorgen

Weet ik niet

Niet van toepassing

33%

12%

21%

16%

1%

9%

Ziekenhuis

11%

28%

51%

8% 2%

Apotheek

10%

27%

56%

6% 1%

Huisarts

5%

Tandarts 2%

19%

71%

11%

4% 1%

71%

6%

10%

Figuur 12. In hoeverre maakt u zich zorgen over de veiligheid van uw (medische) gegevens bij diverse
zorgverleners/instanties?

De deelnemers is gevraagd of ze voldoende of onvoldoende weten over de veiligheid van hun medische
gegevens bij diverse zorgverleners of organisaties. De deelnemers weten ‘onvoldoende’ over de
veiligheid van hun medische gegevens bij:
1. De zorgverzekeraar (53%);
2. De gemeente (52%);
3. Het ziekenhuis (45%);
4. De apotheek (44%);
In figuur 13 kunt u alle gevraagde zorgverleners en organisaties terugvinden.

Onvoldoende

Zorgverzekeraar

53%

Gemeente

52%

Voldoende

Weet ik niet

Niet van toepassing

10%

1%

27%

18%
29%

9%

Ziekenhuis

45%

30%

23%

2%

Apotheek

44%

33%

22%

1%

19%

1%

Huisarts

36%

Tandarts

35%

44%
35%

21%

9%

Figuur 13. Weet u voldoende of onvoldoende over de veiligheid van uw medische gegevens bij de
volgende zorgverleners/instanties?

647 deelnemers (10%) hebben bij een open vraag aangegeven dat ze nog iets kwijt willen over
privacy in de zorg. Twee belangrijke onderwerpen komen hieruit naar voren:(figuur 14):
1. Zorgverleners en instanties moeten zorgvuldig en verantwoord omgaan met het medisch dossier
en de privacy (92%);
2. Informeer en betrek de patiënt/cliënt (24%).

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

13

Zorgverleners en instanties moeten
zorgvuldig en verantwoord omgaan met
het medisch dossier en de privacy
Informeer en betrekt de patiënt/cliënt

92%

24%

Figuur 14. Als u nog iets kwijt wilt over privacy in de zorg, wat in de vragenlijst niet aan bod is
gekomen, dan kan dat hier

Hieronder vindt u enkele citaten van deze deelnemers:
“Alleen mijn eigen ervaring als zorgverlener op een afdeling revalidatie, de willekeur in het toepassen van
de privacy. Soms bij het schandalige af.”
“Privacy in de zorg heeft vrnl. te maken met de mondigheid en de kennis van de patiënt zelf. Ik heb zelf in
de zorg gewerkt dus weet wat mijn rechten zijn maar veel mensen hebben geen idee wat ze overkomt.
Het is daarom aan de zorg om een patiënt duidelijk voor te lichten over zijn/haar privacy en dat wordt
vaak vergeten door de zorgverlener, mijn opinie. Slordig!”
“Ik ben bezorgd de privacy in de gezondheidszorg. Het lijkt een Black Box. Ik denk dat sommige
zorgverleners zich niet bewust zijn van hun verantwoordelijkheid als het gaat om privacy, of erger nog,
het aan hun laars lappen, de patiënt is afhankelijk en wordt dom gehouden.”
“Ik ben zelf werkzaam in de jeugdzorg en maak geregeld mee dat zorgverleners makkelijk over de privacy
van mensen heen stappen. Met name bij gemeenten is dit zeer slecht geregeld, maar ook bijvoorbeeld
huisartsen stappen soms makkelijk over de privacy heen, evenals de JGZ. Bij de psychische hulpverlening
is het wel goed geregeld en hoog in het vaandel.”
“Privacy wordt aan de lopende band geschonden, gaan zelfs "geanonimiseerde" gegevens naar het
buitenland VS/Canada.”
“Privacy is iets dat vanzelf sprekend dient te zijn duidelijk is dat e.e.a. in de zorg een punt van zorg is. Te
allen tijde dient de patiënt vooraf geïnformeerd en/of gevraagd te worden.”
“Voor mijn gezondheid is het beter dat mijn medische gegevens kunnen worden ingezien door
hulpverleners, daarentegen vind ik het een heel vervelend idee dat elke verpleegkundige /
doktersassistente mijn medische gegevens kan inzien. Zelfs al is het de assistente van mijn huisarts.”
“Ik werk zelf in de zorgadministratie en weet hoe er met zorgdossiers wordt omgegaan. Het is heel eng.
Zelf heb ik niets met een medisch dossier te maken, maar toch kan ik het inzien. Ik werk in de ouderenresp. thuiszorg en we lezen indicaties van cliënten in. Dit zou gescheiden moeten zijn. Ik kwam ooit een
indicatie tegen van een buurvrouw. Je wil het niet lezen, maar toch gebeurt het. Ik vond dit echt heel
vervelend. Alleen die mensen die daadwerkelijk met medische gegevens te maken hebben, dus
zorgverleners, die mogen bij dit soort gegevens. Maar mensen die alleen maar de administratie doen, die
moeten daar nooit bij mogen komen.”
“Waarom krijgt de patiënt niet gewoon zijn medisch dossier in eigen beheer? Hij/zij kan dan zelf
beslissen wie hij wat laat zien.”

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

14

“Ik ben er altijd van uitgegaan dat men eerst de betrokkene om toestemming vraagt om daarna pas
actie te ondernemen. Ik vind het heel zorgelijk dat er klaarblijkelijk ook nog andere regels gelden. Dit zou
een ieder (in het kort) toch moeten weten c.q. op de hoogte gesteld moeten worden.”
“Moet bij alle zorgverleners meer op de voorgrond staan. Ben zelf verpleegkundige en weet na 40 jaar te
goed hoe het gaat in de pauzes. Bla, bla, bla.”
Als patiënt weet je nooit wie of wan neer iemand je dossier inkijkt, kopieert of aan een ander (al dan
niet geheel) laat lezen. Er is mij ook maar een keer gevraagd of een zorgverlener gegevens op mocht
vragen. Na toestemming kreeg ik een kopie van de opgevraagde en ontvangen gegevens. Dit is zoal het
moet gaan.”
“Ben voorstander van een medisch zorgdossier maar wel even ingelicht worden wie en wat voor het
gebruikt.”
“De legitimatie voor inzicht in de zorg kan ook door de patiënt worden verleend. Als privacy niet is te
handhaven kan de patiënt bij elke deling van gegevens zelf de goedkeuring afgeven of dat via Internet
verlenen. Er zijn een aantal nadelen voor te stellen doch de privacy en rechten liggen dan wel bij de
patiënt.”
“De patiënt is het middelpunt. Laat die bepalen wat mag en wat niet. Die bepaald wat gedeeld mag
worden en aan wie. De patiënt kan zelf bepalen wat gedeclareerd mag worden en wat niet. Ziekenhuizen
komen jaren later pas met de factuur. Dat is toch niet normaal. Dit systeem is niet makkelijk, maar
volledig ondoorzichtig. Het systeem moet transparant worden. Misschien dat we er dan achter komen
waarom de zorg zo 'duur' is.”
“Delen van informatie is wel erg belangrijk maar dan moet het gaan om zorgverleners en niet om
gemeente en zorgverzekeraar. Het belang van de patiënt moet centraal staan. Het moet er om gaan dat
de zorgverleners een goed beeld hebben van wat er met een persoon aan de hand is. De angst voor een
gebrek aan privacy moet niet de oorzaak zijn dat dat soort coördinatie niet meer mogelijk is.
Tegelijkertijd moet veiligheid en privacy goed geregeld zijn. De zorgverzekeraar moet bijv. eerst met de
verzekerde contact opnemen voor er info opgevraagd gaat worden bij zorgverleners. De patiënt moet
daar m.i. schriftelijk toestemming voor geven.”
"Geanonimiseerde gegevens mogen van mij wel gebruikt worden voor onderzoek. Bij fraude onderzoek
moet zorgverzekeraar samenwerken met verzekerde."

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

15

4

Samenvatting

Vragenlijst privacy, uitgevraagd in mei/juni 2016
Aantal respondenten: 6648
Korte samenvatting resultaten
 59% van de respondenten weet dat de zorgverzekeraar informatie aan de zorgaanbieder mag
vragen om rekeningen te controleren. 41% weet dit niet. Wanneer mensen onvoldoende kennis
hebben over de veiligheid van hun gegevens bij de zorgverzekeraar, is het % mensen dat niet
weet dat de zorgverzekeraar informatie mag vragen nog hoger.
 Een groot deel van de deelnemers (62%) vindt dat het goed is dat er controle plaatsvindt op
onrechtmatigheden en fraude en dat zorgverzekeraars daarvoor bepaalde informatie en inzichten
nodig hebben.
 78% wil graag vooraf geïnformeerd worden als de zorgverzekeraar inzage vraagt in het dossier.
8% wil ook informatie over de inzage, maar dan achteraf. En 14% hoeft geen informatie of weet
het niet. Deelnemers die onvoldoende weten over de veiligheid van hun gegevens bij de
zorgverzekeraar, willen nog vaker vooraf geïnformeerd worden (86%).
 Mensen maken zich het meeste zorgen over de veiligheid van hun gegevens bij de gemeente
(54%) en de zorgverzekeraar (54%). Het minste zorgen maken ze zich over de veiligheid van
gegevens bij de tandarts (14%), en de huisarts (24%). Zorgen over de veiligheid van medische
gegevens bij de apotheek en het ziekenhuis zit hier tussenin: resp. 37% en 39% van de
deelnemers maakt zich hier zorgen over.
% mensen dat zich zorgen maakt over de
veiligheid van hun medische gegevens



Zorgverzekeraar

54%

Gemeente

54%

Ziekenhuis
Apotheek

39%
37%

Huisarts

24%

Tandarts

14%

De kennis over de veiligheid van hun medische gegevens is voor een grote groep mensen nog
onvoldoende. De groep die onvoldoende weet is het grootst als het gaat om de zorgverzekeraar en
de gemeente en het kleinst als het gaat om de huisarts en de tandarts. In volgorde het percentage
mensen dat onvoldoende weet over de veiligheid van het medisch dossier:
% mensen dat onvoldoende weet over de
beveiliging
Zorgverzekeraar

53%

Gemeente
Ziekenhuis

52%
45%

Apotheek

44%

Huisarts

36%

Tandarts

35%

 Uit voorgaande cijfers lijkt de conclusie te trekken dat hoe minder mensen weten over de
veiligheid, hoe meer zorgen ze zich hierover maken.

Deelrapport privacy ‘Medische gegevens en zorgverzekeraars’ Patiëntenfederatie Nederland 2016

16