Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 665

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2009
Hierbij zend ik u het verslag van de vergadering van de Eurogroep en
Ecofin Raad van 6 en 7 juli 2009 te Brussel. De voorlopige agenda van de
informele Ecofin Raad van 2 september 2009 te Brussel is nog niet
bekend. Kort voor het AO en de Ecofin Raad zal zoals gebruikelijk, de
geannoteerde agenda aan uw Kamer worden gezonden.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

KST133560
0809tkkst2150107-665
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 665

1

Verslag Eurogroep en Ecofin Raad van 6 en 7 juli
Algemeen
Op 6 en 7 juli vonden de Eurogroep en Ecofin Raad plaats in Brussel.
Namens Nederland was minister Bos bij de vergadering aanwezig. Hieronder vindt u een toelichting van de bespreking per agendapunt, het
Raadsverslag van de vergadering met daarin alle conclusies en afspraken
kunt u vinden via de volgende link: http://www.consilium.europa.eu/
uedocs/cms_data/docs/pre ssdata/en/ecofin/109 064 .pdf
1. Economische situatie
Tijdens de Eurogroep is zoals gewoonlijk gesproken over de economische
situatie, in het bijzonder de impact van de crisis op de potentiële groei en
de prijsontwikkelingen in het eurogebied. Ministers bespraken of en in
welke mate de neergang van de economische groei ook de potentiële
groei zou beïnvloeden. In de voorjaarsvoorspellingen van de Commissie
wordt voor 2009 verwacht dat het BBP in het eurogebied zal krimpen met
4%, in 2010 zal er naar verwachting weer enig herstel zijn. Eurostat
maakte op 8 juli bekend dat het BBP van het eurogebied in het eerste
kwartaal van 2009 gekrompen is met – 2,5% (k-o-k). Ook krijgen alle
landen inmiddels te maken met oplopende werkloosheidscijfers. Op 2 juli
maakte Eurostat bekend dat de werkloosheid in het eurogebied in mei het
hoogste niveau in tien jaar heeft bereikt; 9,5%. Nederland heeft volgens de
definitie van Eurostat nog steeds de laagste werkloosheid; 3,2 %.
Om het risico van schade aan de potentiële groei op de lange termijn te
beperken is het belangrijk dat er wordt nagedacht over mogelijke beleidsreacties. Op basis van een paper van de Commissie hebben de ministers
van de eurozone hier tijdens de eurogroep over gesproken. Onder de
wenselijke beleidsreactie vallen volgens de Commissie maatregelen voor
het functioneren van de financiële markten, meer flexibele arbeidsmarkten, stimuleren van marktwerking (vooral in de dienstensector),
lagere administratieve lasten en investeringen in R&D en innovatie. Om
structurele effecten van de economische crisis tegen te gaan, is het
belangrijk dat de hervormingsagenda succesvol wordt doorgezet. In dit
verband is het ook zaak dat protectionistische maatregelen worden voorkomen.
Ook werd de ontwikkeling van de inflatie besproken, gelet op de recente
uitkomst van -0,1% (juni). Dit is voor het eerst dat er negatieve inflatie is in
het eurogebied. In navolging van de ECB was de Eurogroep van mening
dat er echter geen sprake is van deflatie, maar van desinflatie. Redenen
hiervoor zijn onder andere de verwachte invloed van de stimuleringsmaatregelen en het feit dat een groot deel van de neerwaartse druk op de
prijzen te maken heeft met gedaalde energieprijzen. De olieprijzen zijn
echter sinds het dieptepunt van maart inmiddels verdubbeld. Voor de
tweede helft van 2009 verwacht de Europese Commissie weer positieve
inflatie.
2. Governance IMF
Tijdens de Eurogroep is van gedachten gewisseld over de governance van
het IMF. Het IMF heeft een belangrijke rol toebedeeld gekregen in de
financiële crisis. Om deze rol effectief te kunnen vervullen, neemt ook de
roep om hervorming van de representatie bij het IMF toe. Deze discussie
gaat niet alleen over de stoelenverdeling in de IMF Board, maar ook over
de selectie van het Senior Management bij het IMF, de quotaverdeling, het
oprichten van een Ministeriële Raad en de verlaging van de gekwalificeerde meerderheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 665

2

De Eurogroep heeft gediscussieerd over de grootte en samenstelling van
de IMF-Board, en in het bijzonder over de mogelijkheden om de huidige
status quo te handhaven of een eurostoel in te voeren. Uit de discussie
bleek dat veel eurolanden deelden het gevoel dat, hoewel Europa op basis
van de huidige IMF-quota niet wezenlijk oververtegenwoordigd is in de
board, de politieke druk van buiten op Europa sterk toegenomen is.
Nederland is voorstander van één Europese stoel in het IMF, mits de stem
van de kleinere lidstaten voldoende doorklinkt in de posities van de Europese vertegenwoordiging, minister Bos heeft dit in de vergadering ook
benadrukt. Tijdens de discussie bleek echter dat een aantal grote landen
niet bereid is om nu al naar één Europese stoel te gaan en een voorkeur te
hebben voor bijvoorbeeld drie stoelen. Deze lidstaten zouden graag zien
dat er drie stoelen voor de Eurogroep en twee stoelen voor de overige
Europese landen zouden komen. Een aantal landen, waaronder Nederland, steunde dit niet. Minister Bos heeft aangegeven dat Nederland geen
voorstander is van tussenoplossingen. Nederland hecht sterk aan het
voldoende doorklinken van de Nederlandse stem in de IMF-Board. De
minister gaf aan dat Nederland een eventuele aanpassing van de board
samenstelling beschouwt als onderdeel van een pakket waarvan ook de
eventuele oprichting van een nieuwe IMF-raad, de quota review, verlaging
van het quotum voor meerderheidsbeslissingen en andere governance
hervormingen deel uit maken.
3. Werkprogramma van de Ecofin
Het Zweedse Voorzitterschap heeft het werkprogramma van de Ecofin
Raad voor de tweede helft van 2009 gepresenteerd. Het Voorzitterschap
gaf aan dat er een half jaar van grote uitdagingen en belangrijke
momenten voor de deur staan. Vijf thema’s zijn hierbij voor de Zweden
prioritair: verbetering van de financiële infrastructuur; op orde brengen
van de openbare financiën; arbeidsmarkthervormingen; klimaat en
Lissabon na 2010.
Ook zal Zweden er alles aan doen om de G20 bijeenkomsten dit najaar
goed voor te bereiden zodat de Europese inbreng optimaal is en deze
goed wordt afgestemd tussen lidstaten.
In de eerste plaats wil het voorzitterschap voortgang boeken op het
gebied van financieel toezicht en stabilisering van de financiële markten.
Ook de situatie op de arbeidsmarkten is voor het Zweedse voorzitterschap
een prioriteit. De EU krijgt te maken met hogere werkloosheid. Er moet
een manier gevonden worden om extra arbeidsplaatsen te creëren zonder
dat er te veel druk op de overheidsfinanciën komt. Door stimuleringsmaatregelen en de gevolgen van de huidige crisis zijn er op het gebied
van de overheidsfinanciën ook grote uitdagingen ontstaan. De Zweden
zullen veel aandacht besteden aan de noodzakelijke exit-strategieën die
ertoe moeten leiden dat lidstaten weer terugkeren naar houdbare
overheidsfinanciën. Hierbij is het raamwerk dat het Stabiliteits- en Groeipact biedt cruciaal. De Zweden benadrukken dat naleving van de regels
van het Stabiliteits- en Groeipact in het belang is van de geloofwaardigheid van de Unie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op de
lange termijn. Naast de crisisgerelateerde onderwerpen willen de Zweden
ook veel werk verzetten op het gebied van financiering van internationaal
klimaatbeleid. In de aanloop naar de onderhandelingen in Kopenhagen
eind dit jaar, zal er een gezamenlijk Europees standpunt worden bepaald
waar het gaat om de financiering van het klimaatbeleid, inclusief de
interne lastenverdeling.
Verder acht het Voorzitterschap een discussie over de Lissabon-agenda na
2010 van groot belang. Ten behoeve van internationale discussies in het
kader van de G20 geeft het Zweedse voorzitterschap aan zich in te zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 665

3

spannen om te komen tot gezamenlijke en goed onderbouwde EU standpunten.
De Commissie reageerde met het uitspreken van haar steun aan het werkprogramma van het Zweedse Voorzitterschap. Er moet komend half jaar
nagedacht worden over hoe de EU gezamenlijk op een duurzame wijze uit
deze crisis kan komen en hoe in de toekomst een dergelijke crisis te voorkomen. Op het gebied van toezicht op de financiële sector zal de Commissie dit najaar met de eerste wetsvoorstellen komen. Ten aanzien van
het level playing field voor de financiële sector werd geconstateerd dat
het gesprek tussen de Ecofin Raad en de IASB uitermate nuttig was
geweest. De Commissie suggereerde dat de Ecofin Raad de IASB vaker
zou kunnen uitnodigen aangezien wederzijds informeren zijn vruchten zal
afwerpen. Meerdere ministers onderschreven het nut van een dergelijk
gesprek op reguliere basis. Ook de ECB en alle lidstaten onderschreven de
prioriteiten die de Zweden met hun werkprogramma zetten en wensten
het Voorzitterschap veel succes met de uitvoering.
4. Implementatie van het Stabiliteits- en Groeipact
Er is in de Eurogroep en in de Ecofin Raad gesproken over de buitensporigtekortprocedures enerzijds en recent beschikbaar gekomen
stabiliteits- en convergentieprogramma’s anderzijds. Op de website van
de Commissie vindt u alle relevante documenten: http://ec.europa.eu/
economy_finance/sg_pact_fiscal_policy/index_en.htm?cs_mid= 570
Minister Bos heeft tijdens de Eurogroep aandacht gevraagd voor de divergenties die op dit moment lijken te ontstaan in het budgettaire beleid van
Duitsland en Frankrijk. De minister gaf aan dat het wat Nederland betreft
belangrijk is dat we gezamenlijk één richting op gaan en geen tegengesteld beleid voeren. De minister wees hierbij met name op Frankrijk en
Duitsland die nu allebei een andere kant op lijken te gaan. De minister
kreeg steun van de Commissie, die aangaf dat er later dit jaar in de Eurogroep en in de Ecofin Raad over dit onderwerp zal worden gesproken in
het kader van de exit-strategieën. Zowel in de Eurogroep als in Ecofin
Raad is meerder malen benadrukt dat vooral politieke wil en duidelijke
commiteringen van de lidstaten belangrijk zijn om het Stabiliteits- en
Groeipact in stand te houden.

Buitensporigtekortprocedures (EDP)
De Ecofin Raad heeft de aanbevelingen en het tijdspad vastgesteld voor
de correctie van de buitensporige tekorten van Malta, Polen, Roemenië,
Letland en Litouwen. Eerder dit jaar gingen al vier andere lidstaten in de
buitensporig tekortprocedure. Vanwege de huidige economische omstandigheden hoeven niet alle landen hun tekorten binnen één jaar te corrigeren. Voor Malta is dit wel het geval. Malta moet haar tekort in 2010 weer
onder de 3% referentiewaarde hebben gebracht. Litouwen en Roemenië
hebben de tijd tot 2011, Polen en Letland tot 2012. In het najaar zullen nog
een aantal lidstaten, waaronder Nederland in een buitensporigtekortprocedure terecht komen. De Ecofin Raad heeft ook besloten dat de deadline
voor correctie van het tekort van Hongarije met twee jaar verlengd zal
worden: dit was 2009 en is nu 2011 geworden. De voorwaarden voor de
lening die aan Letland is verstrekt in het kader van de Balance of Payment
steun zal deze week aangepast worden aan de aanbevelingen in het kader
van EDP.
Stabiliteits- en convergentieprogramma’s
De Ecofin Raad heeft raadsconclusies aangenomen over de aanbevelingen met betrekking tot de stabiliteitsprogramma’s van Oostenrijk,
België, Slovenië en Slowakije en het convergentieprogramma van Roeme-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 665

4

nië.1 Deze landen hebben hun updates later ingeleverd in verband met
bijzondere omstandigheden (regeringswissel/verkiezingen). De Commissie heeft België gevraagd om een aanvulling aan te leveren op het ingeleverde programma. In het programma van België ontbraken gegevens
waardoor het niet goed mogelijk was de budgettaire situatie te beoordelen. De aanvulling van België zal in september waarschijnlijk worden
ingediend samen met de nieuwe begroting voor 2010.
De aanbevelingen van de Commissie richten zich over het algemeen op
de lange termijn houdbaarheid en de te nemen structurele maatregelen.
Bij de huidige programma’s heeft de Commissie ook gekeken naar de
maatregelen die zijn genomen in het kader van het Europees Economisch
Herstelplan. De Commissie heeft over het algemeen aangegeven dat
landen zouden moeten beginnen met het terugdraaien van de genomen
stimuleringsmaatregelen zodra economisch herstel intreed. Dit is naar
verwachting vanaf de tweede helft van 2010, een aantal lidstaten moet
gezien de economische situatie echter al eerder beginnen. Alle betrokken
lidstaten hebben politiek commitment uitgesproken om de aanbevelingen
na te leven.
5. Procycliciteit
Onder dit agendapunt zijn raadsconclusies aangenomen met daarin
beleidsopties voor het tegengaan van procycliciteit. De conclusies kunt u
vinden via http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/
pressdata/en/ecofin/109 050 .pdf
In de conclusies worden vier beleidsopties genoemd om het probleem
van procycliciteit aan te pakken: 1) macro-prudentiële analyse 2) dynamic
provisioning/ anti-cyclische kapitaalbuffers 3) accounting regels 4) beloningsbeleid. Het voorzitterschap benadrukte meteen aan het begin van de
discussie dat de conclusies een zeer goede basis bieden voor verdere
werkzaamheden. Een aantal lidstaten benadrukte het belang van een level
playing field op het gebied van acocunting standaarden. Het is belangrijk
dat de EU lidstaten hierbij niet alleen intern alles op orde hebben maar dat
er ook in de G20 naar gestreefd wordt met andere partners een level
playing field op dit gebied bewerkstelligen. Door verschillende lidstaten is
ook het belang van verdere stappen op het gebied van beloningsbeleid en
anti-cyclische buffers onderschreven. De Commissie zal in september met
voorstellen komen.
Over het onderwerp dynamic provisioning is op verzoek van enkele
lidstaten kort gesproken. Eén lidstaat zou graag zien dat kapitaaleisen
tijdelijk naar beneden worden bijgesteld om extra kredietverlening voor
banken mogelijk te maken. Dit is echter een heikel punt, gezien het feit dat
te lage kapitaaldekking ook mede wordt gezien als een van de oorzaken
van de financiële crisis. Gezien de complexiteit van de materie zijn
lidstaten overeengekomen dat er op basis van een onderzoek van de
Commissie in de Ecofin Raad van oktober verder gesproken zal worden
over dit onderwerp.
6. Follow-up Europese Raad

1

Landen die de euro voeren moeten volgens
het SGP een stabiliteitsprogramma inleveren.
Landen die geen lid zijn van het eurogebied
leveren een convergentieprogramma in.

Bij dit agendapunt heeft het voorzitterschap kort toegelicht wat de
volgende stappen moeten zijn op basis van de conclusies van de Europese Raad juni. Zoals bekend richten deze stappen zich vooral op verdere
uitwerking van het raamwerk voor Europees financieel toezicht. Medio
september worden de voorstellen van de Commissie hierover verwacht.
Deze zullen zich vooral richten op aanpassing van de Capital Requirements Directive, beloningsstructuren en verdere uitwerking van het micro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 665

5

en macro prudentieel toezicht. De Commissie benadrukte hierbij dat zij er
op zullen letten dat hierbij niet de budgettaire autonomie van lidstaten
wordt aangetast.
Daarnaast zullen er in navolging van de Europese Raad ook verdere
stappen moeten worden genomen op het gebied van klimaat, met name
de interne lastenverdeling. In aanloop naar de onderhandelingen van
Kopenhagen is het belangrijk dat de Europese lidstaten het hierover eens
wroden zodat de EU op dit dossier haar voortrekkersrol kan behouden.
7. Voorbereiding G20
Er is kort van gedachten gewisseld over de voorbereiding van de G20 top
in Pittsburgh komende september. Het voorzitterschap gaf aan in aanloop
naar de G20 een gezamenlijk EU standpunt te willen bepalen. Hiervoor is
een extra Ecofin Raad ingelast op 2 september. De belangrijkste onderwerpen tijdens de Ecofin Raad van 2 september zullen zijn:
– economische situatie; in ieder geval zal er een update gegeven worden
van de economische situatie;
– exit-strategieën moeten worden besproken met het oog op het herstel
van een houdbare situatie bij de openbare financiën;
– maatregelen voor verder herstel van de financiële sector. Er zal geanalyseerd moeten worden welke maatregelen nog genomen moeten
worden.
– mondiale onevenwichtigheden: met het oog op het voorkomen van
problemen in de toekomst moeten de mondiale onevenwichtigheden
besproken worden. Ook in IMF verband zal hierover verder gesproken
moeten worden;
– voorkomen van protectionistische maatregelen.
Naast deze vooruitblik was er een korte terugkoppeling van de deputies
meeting die onlangs plaatsvond. Hier is over een aantal onderwerpen
gesproken die prioritair zouden moeten zijn op de agenda van de komende G20 in Pittsburgh, zoals economische ontwikkelingen, maatregelen
voor de financiële sector en IMF-governance. Er moet een sterke focus
komen op de implementatie van de afspraken die tijdens de London
Summit zijn gemaakt. Dit komt overeen met de Nederlandse lijn.
Ministeriële bijeenkomst met de Mediterrane Unie
Na de Ecofin Raad heeft de ministeriële bijeenkomst met de Mediterrane
Unie plaatsgevonden. De discussie stond in het teken van het te voeren
beleid om de gevolgen van de crisis te beperken. Van de zijde van de
Europese Unie zijn de inspanningen het afgelopen half jaar met name
geconcentreerd om het financiële stelsel in stand te houden en vervolgens
maatregelen te nemen om de economie op een zinvolle manier te stimuleren. Het opnieuw gezond maken van de financiële instellingen is een
basisvoorwaarde om het investeringsniveau te herstellen zowel in de EU
als ook in het mediterrane gebied. Lidstaten waren het erover eens dat
voorkomen moet worden dat er protectionistische maatregelen worden
genomen. Verder moet de onderlinge samenwerking worden verbeterd en
de handelsbetrekkingen worden geïntensiveerd. Blijvend herstel eist ook
terugkeer naar houdbare overheidsfinanciën, het aanpakken van mondiale
onevenwichtigheden en verbeteren van de werking van de publieke instellingen. De mediterrane landen spraken de hoop uit dat het herstel in
Europa niet te lang op zich laat wachten omdat dit van belang is voor de
ontwikkeling van de gehele mediterrane regio.
De Commissie gaf verder nog een overzicht van de genomen maatregelen
het afgelopen half jaar en blikte vooruit op de agenda van het komende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 665

6

half jaar, langs de lijnen van het eerder uiteengezette werkprogramma
zoals gepresenteerd door het Zweedse voorzitterschap.
FEMIP lunch
Tijdens de relatief korte lunchbijeenkomst onder leiding van EIB President
Maystadt zijn verschillende documenten aangenomen: FEMIP jaarverslag
van 2008, de follow-up van de conferenties in 2009 en de plannen voor de
komende bijeenkomsten zijn allen goedgekeurd. Verder is ook het operationele plan 2009–2011 goedgekeurd en de herziening van de opzet van de
komende FEMIP comité bijeenkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 665

7