Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 839

Jeugdzorg

Nr. 599

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 12 juli 2017
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
8 juni 2017 overleg gevoerd met de heer Van Rijn, Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over:
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 31 maart 2017 inzake de derde jaarrapportage
Transitie Autoriteit Jeugd (TAJ) (Kamerstuk 31 839, nr. 572);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 21 april 2017 inzake rapporten van de Inspectie
Jeugdzorg/Toezicht Sociaal Domein (Kamerstukken 34 477 en
31839, nr. 19);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 17 mei 2017 inzake het voortbestaan van
Kindertelefoon, Stichting Sensoor en het AKJ (vertrouwenspersonen in de jeugdhulp) (Kamerstuk 31 839, nr. 576);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
15 mei 2017 inzake het rapport van de Inspectie Jeugdzorg
over de certificering van Jeugdbescherming en Jeugdreclassering door het Keurmerkinstituut (Kamerstuk 31 839, nr. 577);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 30 mei 2017 inzake het Actieplan pleegzorg
(Kamerstuk 31 839, nr. 580);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 19 mei 2017 met de kabinetsreactie op rapporten
«Kinderrechtenmonitor 2016» en «Als je het ons vraagt De
Kinderombudsman op Kinderrechtentour» (Kamerstuk 31 839,
nr. 578);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 2 juni 2017 inzake informatie over de laatste
ontwikkelingen binnen de jeugdhulp (Kamerstuk 31 839,
nr. 581);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 2 juni 2017 inzake continuïteit van de organisaties Kindertelefoon, Sensoor en AKJ (Kamerstuk 31 839,
nr. 582).

kst-31839-599
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Post

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

2

Voorzitter: Pia Dijkstra
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Agema, Pia Dijkstra, El
Yassini, Kooiman, Peters, Raemakers, Voordewind en Westerveld,
en de heer Van Rijn, Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.
Aanvang 10.00 uur.
De voorzitter:
Van harte welkom bij dit algemeen overleg van de vaste commissie voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport met de Staatssecretaris van dit
departement. We hebben het vandaag over de jeugdhulp. Ik heet de
Staatssecretaris en zijn ondersteuning van harte welkom. Daarnaast zijn
aanwezig de Kamerleden mevrouw Kooiman van de SP, de heer
Raemakers van D66, de heer Peters namens het CDA, de heer El Yassini
namens de VVD, mevrouw Westerveld namens GroenLinks en de heer
Voordewind namens de ChristenUnie. Vier minuten spreektijd per fractie
hebben we afgesproken. Ik wil beginnen met maximaal twee interrupties.
We kijken even hoe het loopt. Als u allen in staat bent om de interrupties
kort te houden, hebben we natuurlijk wat meer ruimte.
Ik geef graag als eerste het woord aan mevrouw Kooiman.
Mevrouw Kooiman (SP):
Voorzitter. De jeugdhulp moest grondig worden gerenoveerd. Het kind
moest centraal staan en snelle inzet van lichte zorg moest zware zorg
voorkomen. Het vorige kabinet zag dit als een uitgelezen kans om flink te
bezuinigen. Hiermee werd de renovatie een enorme schadepost voor
gemeenten en voor al die kinderen die nu verdwijnen op wachtlijsten,
boven budgetplafonds, tussen escalatieladders en in aanbestedingscircussen. De VNG zegt dat een kwart van alle gemeenten miljoenen
tekortkomen. Dat zijn bijvoorbeeld Valkenswaard, Tiel, Venlo, Eindhoven,
Friese gemeenten, Ede, Zuid-Holland-Zuid en Enschede. Dit zijn zomaar
een handjevol belangrijke gemeenten die het niet meer redden. De
Transitie Autoriteit Jeugd (TAJ) waarschuwt: gemeenten zetten noodgedwongen budgetplafonds in. Zij zegt daarbij: veiligheid en ontwikkeling
van kinderen kan in gevaar komen als kinderen lang moeten wachten op
hulp. Gevaarlijk is ook nog steeds dat niet alle Veilig Thuisorganisaties
voldoende mensen en middelen hebben om te zorgen voor voldoende
capaciteit. Dit staat in inspectierapporten. Zes van de Veilig Thuisorganisaties hebben nog steeds een wachtlijst. Waarom neemt de Staatssecretaris deze enorme risico’s? Is hij bereid om voor 2017 ter overbrugging tot
2018, wanneer de nieuwe financieringsnorm en een nieuw verdeelmodel
komen, te komen met een verlichtingsbudget voor de gemeenten die het
echt niet redden? Ik krijg hierop graag een reactie.
Vaak wordt ook niet een fair tarief betaald. Hulpverleningsinstellingen
moeten vaak onder de kostprijs zorg leveren en dat kan niet. Ik heb dit
punt al bij de begroting voor vorig jaar naar voren gebracht, samen met
Joël Voordewind. Het ging toen om de pleegzorgtarieven. Er was een
door de VNG vastgesteld tarief, maar helaas gingen heel veel gemeenten
daar toch nog onder zitten. De Staatssecretaris zei toen tegen mij en tegen
de heer Voordewind: hebt u geduld, want ik ga het onderzoeken. Ik ben
ondertussen met zwangerschapsverlof geweest, heb een kind gebaard,
ben alweer een tijdje aan het werk en het kind is nu vier maanden, en wat
lees ik in de brief van de Staatssecretaris: ik ben aan het onderzoeken. Dan
breekt toch mijn klomp. Ik vraag me af of ik de motie opnieuw moet
indienen of dat de Staatssecretaris dit nu daadwerkelijk gaat aanpakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

3

Als we het hebben over het Actieplan pleegzorg, wil ik toch opmerken dat
het allemaal mooie woorden zijn, maar dat de realiteit is dat er steeds
meer kinderen uit huis worden geplaatst, dat er steeds meer verblijfsplaatsen nodig zijn en dat er steeds minder pleegzorggezinnen en
netwerkpleeggezinnen zijn. Laatst kregen we ook een brief van Rubicon,
waarin ze aangaven dat ze graag netwerkpleegzorg wilden realiseren in
een gemeente, maar dat het budget van die gemeente op is. Wat gaat de
Staatssecretaris nu doen? Komt hij met een actieplan inhuisplaatsingen?
Dat lijkt mij het juiste plan.
Een andere belofte van de Staatssecretaris aan de SP bij de afgelopen
begroting, ging over de Kindertelefoon, het AKJ (Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg) en Sensoor. Die zouden gered worden. Ik ben heel erg
blij dat hij in antwoord op onze Kamervragen, maar ik meen ook die van
het CDA, en in zijn brief aangeeft dat er inderdaad een oplossing komt.
Maar even voor de duidelijkheid: betekent dit dat als er een veegwet komt,
het AKJ, Sensoor en de Kindertelefoon ook structureel gered worden en
dat het structureel in overheidshanden wordt genomen?
Deze drie organisaties zijn niet de enige organisaties die veel last hebben
van de administratieve lasten. Jeugdzorg Nederland, GGZ Nederland en
VNG pleiten ervoor dat er geen aanbestedingsplicht is. Staatssecretaris
Plasterk zei: we moeten het toch doen, want dat moet van Europa.
De voorzitter:
Minister Plasterk.
Mevrouw Kooiman (SP):
Inderdaad. Mijn zwangerschapsbrein is nog niet helemaal in orde.
De voorzitter:
Dat maakt niet uit. Gaat u verder.
Mevrouw Kooiman (SP):
Minister Plasterk zei dus: het moet van Europa. Er kwam toen ook nog een
brief van de Staatssecretaris, waarna ik dacht: wel of geen plicht? Ik vind
het nog steeds erg onduidelijk. Waarom kunnen we die plicht niet gewoon
schrappen? Die staat nergens in de Jeugdwet. Kunnen we die plicht niet
gewoon met de veegwet van tafel vegen? Laten we dat dan ook direct
aanpakken.
Volgens mij ben ik over mijn tijd heen.
De voorzitter:
U hebt het keurig gedaan. Dank u wel.
Mevrouw Kooiman (SP):
Hartstikke fijn.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Raemakers.
De heer Raemakers (D66):
Voorzitter. Het is mijn eerste AO Jeugd en ook überhaupt mijn eerste AO.
Ik kan dan ook niet wachten om te beginnen. Ik wil positief beginnen. Mijn
fractie is erg blij dat het Actieplan pleegzorg er eindelijk is. Het plan ziet er
in eerste instantie goed uit. Het is goed om te zien dat er veel aandacht is
voor pleegkinderen die meerderjarig worden. Ik mis wel een concrete
uitvoeringsagenda. Wanneer gaat wie wat doen? Wat doet het ministerie
precies? Hoe kunnen wij als Kamer de zaken meten en volgen? D66 zou
graag zien dat het actieplan concreter wordt, meer smart. Is de Staatssecretaris bereid om ook te komen met een concrete uitvoeringsagenda,
naast de voortgangsrapportage waarmee hij al komt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

4

De Transitie Autoriteit Jeugd komt met een aantal harde conclusies. Zo
worden jeugdigen te weinig gehoord en dreigen de zogenaamde
inregelproblematiek en de problemen rond de administratie en de
facturering een structureel karakter te krijgen. Wat doet de Staatssecretaris met deze aanbevelingen? Hoe lossen we die problemen op?
Zoals u weet, staat D66 voor privacy. Hoewel steeds meer gemeenten en
instellingen proactief aandacht besteden aan privacybescherming, blijven
er ook gemeenten achter. In mei berichtte de Groene Amsterdammer hier
nog over. Ambtenaren die het medisch dossier van cliënten in de
jeugdzorg opvragen en dan zelf op de stoel van de specialist gaan zitten,
dat is ongehoord. Hoe kan het dat dit nog steeds gebeurt? Hoe treedt de
Staatssecretaris daartegen op?
Een ander punt dat helaas ook niet nieuw is, zijn de wachtlijsten in de
jeugd-ggz. In maar liefst 10% van de gevallen moeten kinderen langer dan
drie maanden wachten op de intake. Kinderen met een gebroken been
laten we ook geen maanden wachten, waarom gebeurt dat dan wel met
kinderen met een psychische problematiek? Vaak wordt geroepen dat
extra geld de oplossing is, maar helaas is extra geld niet zonder meer de
oplossing. Dat blijkt ook uit het rapport Wacht maar van het NJi (Nederlands Jeugdinstituut). Wachtlijsten en wachttijden hebben altijd al bestaan
binnen de jeugdhulp. Dat is ook in andere landen zo. Ik hoor graag van de
Staatssecretaris welke oplossingen hij ziet om die wachtlijsten te
verminderen.
De voorzitter:
Er is een vraag voor u van mevrouw Kooiman, mijnheer Raemakers.
Mevrouw Kooiman (SP):
Dank voor deze eerste woorden over een heel belangrijk thema. Ik ben nu
wel heel erg nieuwsgierig. Ik heb namelijk gezien dat u in de media hebt
gereageerd en daar hebt gezegd, zoals u hier ook al aangaf, dat geld niet
de oplossing is. Een kwart van de gemeenten komt nu echter niet uit met
het budget en ondertussen staan er wel kinderen op de wachtlijst. Wat
moet er volgens D66 dan gebeuren om deze kinderen niet aan hun lot
over te laten?
De heer Raemakers (D66):
In het rapport Wacht maar wordt aangegeven dat er in het verleden vaak
extra investeringen zijn gedaan om wachtlijsten weg te werken. Je ziet
echter dat dat soms voor instellingen een prikkel is om de wachtlijsten
juist te laten oplopen. In het rapport wordt daarom geconcludeerd dat
extra geld niet altijd de oplossing is voor wachtlijsten. Wij hebben twee
andere oplossingsrichtingen. Ik zal mijn betoog vervolgen en die daarin
aangeven.
De voorzitter:
Mevrouw Kooiman heeft echter nog de gelegenheid om in tweede
instantie hierop te reageren, als zij dat wil.
Mevrouw Kooiman (SP):
Laat ik dat maar doen, want ik ben een beetje ongeduldig en wil dit nu al
graag weten. In 2018 komt er mogelijk een nieuw verdeelmodel en wordt
er een nieuwe veegwet gecreëerd. Maar in 2017 staan er nog wel kinderen
op de wachtlijst. Dat zijn kinderen die in zware psychische nood verkeren.
De inspectie concludeert ook dat er grote problemen zijn bij zes Veilig
Thuisorganisaties. Ik denk dat we hier niet op onze handen kunnen gaan
zitten en maar niets doen. Wat wil D66 doen? Is zij bijvoorbeeld voor een
verlichtingsbudget voor de gemeenten die het echt niet redden, waar wij
ook voor hebben gepleit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

5

De heer Raemakers (D66):
Dit zijn volgens mij twee verschillende dingen. Het gaat allereerst om het
oplossen van de wachtlijsten in de jeugd-ggz en anderzijds gaat het over
de herverdeling van middelen binnen gemeenten. Ik zal daar aan het eind
van mijn betoog ook nog bij stilstaan. Wij zetten ook vraagtekens bij het
verdeelmodel en vragen ons af of de verdeling over gemeenten onderling
wel juist is. Dit zijn volgens mij twee aparte problemen.
Mag ik nu mijn betoog vervolgen, voorzitter?
De voorzitter:
Dat mag u, mijnheer Raemakers, maar we wachten even tot de bel stopt.
Die duurt een minuut en dat is storend.
De heer Raemakers (D66):
Als ik goed heb geteld, heb ik nog anderhalve minuut van mijn spreektijd
over, voorzitter.
Ik kom bij de twee suggesties van D66 voor een mogelijke oplossing van
het probleem met die wachtlijsten. In de eerste plaats denkt mijn fractie
daarbij aan het toezicht. Op dit moment moeten gemeenteraden toezicht
houden op de wachtlijsten binnen de jeugd-ggz. Ik zal eerlijk zijn. Ik ben
zelf gemeenteraadslid geweest, maar heb hier in die periode zelf nooit
toezicht op gehouden. D66 vraagt zich daarom af waarom we niet voor
één landelijke toezichthouder voor de jeugd-ggz kiezen, net als bij de ggz
voor volwassenen. Ik hoor graag een reactie.
In de tweede plaats denkt mijn fractie bij mogelijke oplossingen voor het
probleem met die wachtlijsten aan transparantie. Jeugdzorginstellingen
zijn niet verplicht om hun wachtlijsten te publiceren. Een deel van de
instellingen doet dat dan ook niet. Is het een idee om dit generiek te
verplichten? Zou dit mogelijk kunnen bijdragen aan kortere wachttijden en
meer transparantie?
Mijn laatste punt gaat over de financiële tekorten bij gemeenten. Wij
krijgen hier zorgwekkende signalen over van een flink aantal gemeenten.
Die neem ik zeer serieus. Het is goed om te zien dat gemeenten die in de
knel raakten door het woonplaatsbeginsel in verband met de voogdijkinderen, aanspraak kunnen maken op een compensatieregeling. Ik kijk uit
naar de wetswijziging. Maar over het objectieve verdeelmodel heb ik nog
een vraag. Ik ben een man van de regio. In die hoedanigheid krijg ik de
indruk dat gemeenten uit de regio’s vaker kampen met tekorten. Ik noem
de brandbrieven uit Limburg, Twente, Zeeland, Gelderland en noem de
regio’s maar op. Wij vragen ons af of het verdeelmodel voor de jeugdhulp
wel klopt. Klopt bijvoorbeeld de verdeling tussen de Randstad en de
regio’s wel? Is de Staatssecretaris bereid om dit nader te onderzoeken?
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Raemakers. U bent prachtig binnen uw spreektijd
gebleven. Houdt u dat vol, zou ik zeggen.
De heer Peters (CDA):
Dank u wel, voorzitter. U legt de druk er meteen op. Het komt goed.
De taakstelling voor gemeenten was duidelijk, maar ook fors. Men had de
opdracht: regel de overgang van de jeugdhulp soepel en snel, maar met
fors minder middelen. Om dat goed te kunnen doen, hadden gemeenten
eigenlijk vier zaken nodig, namelijk duidelijke kaders, voldoende tijd,
voldoende geld en voldoende bewegingsruimte. Ik constateer dat het
eigenlijk aan alle vier deze zaken wel heeft ontbroken.
Maar het glas is toch halfvol, in de woorden van de Transitie Autoriteit
Jeugd. Als gemeenten voor veel minder geld dezelfde taken moeten
uitvoeren, hebben ze in principe twee knoppen waaraan ze kunnen
draaien om te voorkomen dat ze zelf in de financiële problemen komen.
Ze kunnen de tarieven verlagen of onder druk zetten, en ze kunnen ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

6

zorgen dat er minder kinderen hulp krijgen. Doen ze het eerste, dan vallen
de instellingen om. Doen ze het tweede, dan vallen de kinderen om. Want
die hebben de hulp gewoon nodig. Er is dus echt een verandering nodig,
een transformatie. Juist die transformatie komt niet op gang. En zolang
aan een aantal noodzakelijke voorwaarden niet is voldaan, zal die
transformatie helaas ook niet op gang komen, ondanks alle goede
bedoelingen; nu niet en nooit niet.
Want wie moet veranderen, heeft bestaanszekerheid nodig. Zonder
bestaanszekerheid is er geen ruimte om te veranderen. Wat is er nodig
voor die bestaanszekerheid? In de eerste plaats zijn daar langjarige
contracten voor nodig. Als instellingen en gemeenten samen een
verbeteragenda opstellen, zorgt dat ervoor dat de kwaliteit van de hulp
toeneemt. De hulp komt eerder, wordt effectiever en meer integraal,
bijvoorbeeld door een betere bestrijding van inkomens- en schuldenproblematiek. Zo neemt het aantal kinderen dat hulp nodig heeft
waarschijnlijk af. In dit kader zeg ik dat het CDA natuurlijk af wil van
aanbesteding in de zorg, maar daarover zal ik het niet binnen deze vier
minuten spreektijd hebben.
Voor die bestaanszekerheid is in de tweede plaats duidelijkheid nodig over
de regionale samenwerkingsvormen. Ook regio’s moeten langjarige
afspraken met elkaar maken. Dat is gewoon essentieel. Er zijn zaken die je
ook niet kunt regelen op het niveau van de regio. Die moeten bovenregionaal of zelfs landelijk geregeld worden. Ziet de Staatssecretaris een rol
voor zichzelf weggelegd bij het desnoods afdwingen van die samenwerkingsvormen?
In de derde plaats is een redelijk tarief nodig voor bestaanszekerheid. Het
blijkt nog steeds erg moeilijk voor gemeenten en instellingen om
kostprijzen te berekenen en ook gewoon uit te betalen.
In de vierde plaats is uniformiteit in verantwoordingssystemen nodig. Hoe
moeilijk kan het eigenlijk zijn om daar afspraken over te maken, zou ik
vragen. Misschien ziet de Staatssecretaris op dat vlak ook nog een
sturende rol voor zichzelf weggelegd?
In de vijfde plaats is er een werkkapitaal nodig, zoals de subsidie voor
bijzondere transitiekosten Jeugdwet. Die stopt in april 2018, net als de
Transitie Autoriteit Jeugd. Vindt de Staatssecretaris dat, gezien alle
ontwikkelingen, eigenlijk nog steeds een goed idee?
We kunnen met z’n allen van alles roepen over de problemen in de
jeugdzorg, maar we moeten die vijf fundamentele oorzaken en de
oplossingen daarvoor gewoon aanpakken.
Het is mooi dat het voortbestaan van de Kindertelefoon gegarandeerd is.
Maar ik vraag me af of die zinloze werkverschaffing die het per gemeente
contracteren van de Kindertelefoon feitelijk is, niet alleen voor 2018, maar
ook voor 2019 en verder van de baan is. Dat zeg ik ook in reactie op de
brief. Ik vind dat dat niet helemaal helder in de brief naar voren komt.
De wereld van de gecertificeerde instellingen is erg in beweging. Deelt de
Staatssecretaris mijn mening dat voor kwaliteit ook een redelijk volume
nodig is? En deelt hij mijn mening dat door een afname van het aantal
ondertoezichtstellingen en trajecten voor jeugdreclassering, dat volume in
de huidige situatie juist onder druk komt te staan? Is hij het vervolgens
met mij eens dat gecertificeerde instellingen dan ook financieel onder
druk staan? En deelt hij ten slotte ook de mening dat ook deze zorg geen
markt vormt, maar dat er regie op het proces van beweging nodig is,
zodat kwaliteit en continuïteit ook in de toekomst gewaarborgd blijven?
Ik wacht de antwoorden van de Staatssecretaris af.
De voorzitter:
Dank, mijnheer Peters. Ook u bent mooi binnen de spreektijd gebleven.
De heer El Yassini (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

7

Voorzitter. Ik ga ook proberen binnen die tijd te blijven. Maar uiteindelijk
gaat het ook om de inhoud en het debat.
Ouders willen voor hun kind het beste. Ze willen een veilige omgeving,
goede cijfers op school, leuke vriendjes en vriendinnetjes, en een goede
geestelijke en lichamelijke gezondheid. Kortom, ze willen voor hun kind
een mooie jeugd. Nederland is dan ook een geweldig land om onze
kinderen een mooie jeugd te geven. Maar die zorgeloze jeugd is helaas
niet altijd vanzelfsprekend. Soms gaat het een tijdje minder met je
kinderen, of spelen er problemen in je gezin. In zulke gevallen moet je er
altijd op kunnen rekenen dat je kind en je gezin de juiste en passende zorg
en ondersteuning krijgen.
Sinds de decentralisatie ligt deze taak bij gemeenten. Zij moeten zorgen
voor passende jeugdhulp, waarbij behoeften en mogelijkheden van het
kind en het gezin centraal staan. Uitgangspunt voor gemeenten moet zijn:
voor één gezin één plan en één regisseur. De tijd moet echt voorbij zijn
dat tientallen professionals in één gezin opereerden, ieder op een eilandje.
In veel gemeenten gaat het goed en wordt hulp dicht bij het kind en het
gezin gebracht. In het rapport van de Transitie Autoriteit Jeugd worden
mooie voorbeelden gegeven, zoals de Flevolandse gemeente die actief
inzette op goede uitstoom van het 24 uursverblijf, en de gemeente
Hollands Kroon, die haar taken en functies rond de jeugdzorg heeft
ondergebracht bij één marktpartij.
Helaas gaat het niet overal goed. Er zijn nog steeds gemeenten die hun
taken en verantwoordelijkheden niet genoeg oppakken. In het rapport is
bijvoorbeeld te lezen dat gezinnen nog steeds niet ervaren dat de zorg
aansluit bij hun hulpvraag, dat gezinnen het gevoel hebben van het kastje
naar de muur te worden gestuurd. En hartverscheurende signalen van
wachtlijsten in de gespecialiseerde jeugd-ggz hebben ons allemaal
bereikt.
De voorzitter:
Mijnheer El Yassini, mevrouw Kooiman heeft een vraag voor u.
Mevrouw Kooiman (SP):
Het is nogal een aantijging voor gemeenten dat ze het niet goed zouden
doen. Er zijn namelijk heel veel gemeenten die het gewoon echt niet
redden. Uit een onderzoek van de VNG blijkt dat dit geldt voor een kwart
van de gemeenten. De VVD is verantwoordelijk voor een bezuiniging van
een half miljard op de jeugdzorg. Het is dus heel gemakkelijk om te
zeggen: de gemeenten doen het niet goed. Maar laten we wel wezen, heel
veel kinderen zijn nu ook de dupe geworden van de bezuinigingsdrift van
de VVD. Dus wat heeft de VVD daar nou eigenlijk op te zeggen?
De heer El Yassini (VVD):
De focus moet liggen op zorg voor het kind. Dat gaat verder dan alleen
kijken naar geld. Mijn collega Raemakers heeft ook al gezegd dat er in de
afgelopen jaren ook constant geld naar de sector is gegaan, en dat daaruit
niet meteen de conclusie wordt getrokken dat het inderdaad beter gaat.
Wij willen dat gemeenten daadwerkelijk gaan kijken naar mogelijkheden,
preventie, innovatie. In een vroege fase moet echt worden bekeken waar
de problemen aangepakt kunnen worden en oplossingen te vinden zijn. Je
ziet dat een aantal gemeenten die taken echt oppakken en daar serieus
werk van maken. Mijn fractie vindt het juist belangrijk dat gemeenten
daarmee aan de slag gaan. Met mijn vragen die ik straks aan de Staatssecretaris ga stellen, zal ik daar verder op ingaan. Dat zal mevrouw Kooiman
straks in mijn bijdrage horen.
Mevrouw Kooiman (SP):
Ik heb nog niet echt een heel helder antwoord op mijn vraag wat de VVD
nou eigenlijk wil. Ik weet wel dat de VVD een half miljard wil bezuinigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

8

op de jeugdzorg en dat een kwart van de gemeenten daardoor in enorme
financiële nood zit. Ik weet wel dat de Transitie Autoriteit Jeugd concludeert dat de veiligheid van gezinnen onder druk komt te staan. Vervolgens
zegt de VVD: ja, maar gemeenten doen het niet goed. Moeten we niet
eerst daadwerkelijk goed bekijken welke gemeenten echt niet uitkomen,
en daadwerkelijk goed bekijken hoe we gezinnen kunnen helpen? Moeten
we niet eerst dit in ieder geval tot en met 2018 overbruggen?
De heer El Yassini (VVD):
De VVD wil ervoor waken dat er nu weer geld wordt vrijgemaakt, om
daarna te constateren dat de structurele problemen niet zijn opgelost. Ik
ben het inderdaad met mevrouw Kooiman eens dat we gewoon aan de
bak moeten om ervoor te zorgen dat gezinnen geholpen kunnen worden.
In mijn bijdrage zeg ik ook dat gezinnen en kinderen moeten kunnen
rekenen op de zorg die ze nodig hebben. Maar ik vind wel dat gemeenten
ook structureel moeten kijken naar de problemen die ze hebben. Een goed
voorbeeld daarvan is de gemeente Venlo. In de media werd duidelijk dat
men daar geen zicht had op in de sector en in de jeugdzorg aanwezige
kinderen. De VVD vindt het belangrijk dat er niet eerst wordt gekeken naar
geld, maar dat eerst de oorzaken van de problemen goed worden
opgepakt en opgelost. Het is heel belangrijk dat als de Staatssecretaris
daarbij kan helpen, hij gemeenten handvatten geeft om daarmee aan de
slag te gaan. Maar het kan toch niet zo zijn dat we voor de zoveelste keer
geld gaan vrijmaken, wat de SP wil, terwijl de structurele problemen niet
worden opgelost? Dan zijn we uiteindelijk verder van huis.
De voorzitter:
De heer Peters heeft ook een vraag.
De heer Peters (CDA):
Mijnheer El Yassini, u zegt: het moet beter, ook bij gemeenten. U zegt ook
dat er meer nodig is dan alleen geld. Ik heb net vijf zaken genoemd. Niet
alle vijf, maar vier daarvan komen uit het rapport van de Transitie
Autoriteit Jeugd. Ik heb ze misschien hier en daar wat aangescherpt. Wilt
u daar eens een reactie op geven? Wat denkt u van de noodzaak van
langjarige contracten? Vindt u ook dat er echt afspraken moeten komen
voor regionale en bovenregionale samenwerking? Zegt u: ik wíl echt
uniformiteit in verantwoordingssystemen en ik wil dat werkkapitaal? Kunt
u daar eens op reageren? Dat is namelijk volgens mij wat gemeenten echt
zouden moeten doen.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Peters. Ook tijdens de algemene overleggen spreken
we via de voorzitter.
De heer Peters (CDA):
Sorry, voorzitter, dat ben ik minder gewend. Vanaf nu zal ik dat beter doen.
De voorzitter:
Precies. Daarom zeg ik het nog even.
De heer El Yassini (VVD):
Ik ben het met het CDA absoluut eens dat we er gewoon werk van moeten
maken. We moeten er in eerste instantie voor zorgen dat de verantwoordelijkheid echt bij de gemeenten ligt. Maar problemen moeten wel
worden opgelost. Daarom wil ik de Staatssecretaris vragen hoe hij ervoor
gaat zorgen dat de gemeenten waar deze wachtlijsten en deze problemen
bestaan, samen met alle betrokkenen dit zo snel mogelijk gaan regelen en
de problemen zo snel mogelijk gaan oplossen. Ik vind dat van wezenlijk
belang. We moeten niet proberen om vanuit de Tweede Kamer problemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

9

te gaan oplossen waar we geen inzicht in hebben, terwijl de oorzaken van
die problemen echt bij gemeenten liggen. In bepaalde gevallen hebben ze
bij het oplossen handvatten nodig, maar ze moeten die zaken ook echt
oppakken. Als de Staatssecretaris hulp kan geven, dan moet hij ook echt
aan de bak. Maar dit ligt in eerste instantie echt bij de gemeenten. We
moeten niet vergeten dat er in iedere gemeente een democratisch
gekozen gemeenteraad is. Zo’n gemeenteraad heeft wel degelijk een
mandaat. De gemeenteraad moet controleren of de gemeente haar taken
goed uitvoert.
De voorzitter:
Mijnheer Peters.
De heer Peters (CDA):
Wij zijn het erover eens dat gemeenten aan de gang moeten. Mij ging het
meer over de oplossingsrichtingen die ik heb genoemd. Kunt u daar eens
op reageren? Volgens mij is namelijk daar de oplossing in te vinden.
De heer El Yassini (VVD):
Voor bijvoorbeeld de administratieve lasten is vanuit het ministerie een
aantal projecten opgestart. Daarmee wil men zorgen voor veel meer
stabilisatie en uniformering. Daarbij moet de Staatssecretaris ook de
gemeenten vinden, die uiteindelijk ook allemaal verschillende eisen gaan
stellen aan zorgaanbieders. Zorgaanbieders opereren bovenregionaal
maar moeten voor elke gemeente een nieuwe manier van factureren
creëren of zich bij elke gemeente aan andere regels houden. Ik vind het
heel belangrijk dat de informatie uiteindelijk wel daar terechtkomt, zodat
gemeenten ook zelf weten dat ze hiermee investeren in de toekomst.
Immers, hiermee worden de administratieve lasten zo laag mogelijk
gehouden. Dit is in het belang van zorgaanbieders, van gemeenten, maar
ook van de kinderen. Ik ben het op dit punt dus absoluut eens met het
CDA. En hier kan de Staatssecretaris zeker wel bij helpen. Maar we
moeten echt niet vergeten dat de verantwoordelijkheid bij de gemeenten
ligt.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog, mijnheer El Yassini.
De heer El Yassini (VVD):
We krijgen signalen dat gemeenten beleid maken rond inkoop en
inrichting van de zorg zonder hierbij degenen om wie het gaat te
betrekken, namelijk de kinderen en de gezinnen. Zij worden niet gehoord.
In het rapport wordt deze constatering bevestigd. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat beleid van gemeenten daadwerkelijk wordt
afgestemd op de behoeften van de kinderen en de gezinnen in een
gemeente, en zij dus worden gehoord bij het maken van beleid?
Maatwerk is wat de VVD betreft het sleutelwoord. Innovaties in de
jeugdzorg en de jeugdsector zijn van wezenlijk belang voor meer en beter
maatwerk. In het rapport staat bijvoorbeeld geschreven over het initiatief
van ThuisBest. Met dit initiatief kan gesloten jeugdzorg voor kinderen
worden teruggebracht van zeven maanden naar zeven weken. Echter,
door de inkoopbureaucratie van gemeenten komen deze initiatieven niet
van de grond. Hoe gaat de Staatssecretaris deze onbegrijpelijke bureaucratie onder gemeenten aanpakken, zodat nieuwe initiatieven en nieuwe
aanbieders een kans krijgen?
De Kindertelefoon speelt voor kinderen in Nederland een belangrijke rol.
De VVD vindt het belangrijk dat kinderen die ergens mee zitten of
problemen hebben, de Kindertelefoon kunnen bellen. De SP vroeg aan de
Staatssecretaris wanneer die Kindertelefoon nou weer eens door de
overheid zou worden gefinancierd. Ik heb nieuws voor de SP: die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

10

Kindertelefoon moet namelijk al door de overheid worden gefinancierd,
namelijk door de gemeenten. Dat moeten we juist wel scherp houden.
Immers, gemeenten zijn verantwoordelijk voor die Kindertelefoon en
krijgen daarvoor ook geld van het Rijk. Vorige week hebben we gezien dat
121 gemeenten hun verantwoordelijkheid hierbij niet nemen. De
Staatssecretaris wil nu de financiering naar zich toe trekken en gemeenten
korten via het Gemeentefonds. Het lijkt echter wettelijk niet mogelijk om
gemeenten zomaar te korten via het Gemeentefonds. Klopt dat? En als dat
zo is, hoe kan hij dan de continuïteit van de Kindertelefoon borgen? Op
welke manier gaat hij de genoemde 121 gemeenten aanspreken op hun
verantwoordelijkheid? Kan hij ons een lijst sturen van alle gemeenten die
op 1 juni nog geen contract hadden getekend met de Kindertelefoon, het
Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg en Sensoor?
De voorzitter:
Er zijn een paar vragen voor u, mijnheer El Yassini. Omdat u zo direct op
mevrouw Kooiman reageert, geef ik haar eerst de gelegenheid om daarop
weer te reageren.
Mevrouw Kooiman (SP):
Natuurlijk wordt het door de overheid geregeld. Het probleem is echter
juist dat het AKJ, de Kindertelefoon en Sensoor met 388 gemeenten
moeten dealen. Het is dus niet zo gek dat ook de VNG en de gemeenten
zelf hebben gezegd: we willen graag dat dit landelijk wordt geregeld. De
Staatssecretaris heeft in antwoorden op Kamervragen van het CDA en van
de SP geschreven dat hij dat serieus neemt en nu een bed gaat maken. Is
het dus niet gewoon zaak dat we hier snel duidelijkheid over creëren en
dat we dit ook voor 2018 gewoon structureel regelen? In zijn brief schrijft
de Staatssecretaris dat op zich ook wel, maar dan is het ook wel handig
dat die wet er gewoon snel komt.
De heer El Yassini (VVD):
De woordvoerster van de SP gaat op een aantal punten in. Ik zou er even
de tijd voor willen nemen om er echt wat dieper op in te gaan, omdat het
vragen zijn die ook in mijn fractie leven. De SP zegt dat het structureel
moet worden opgelost. Ik las in de brief dat naar ik meen 78% van de
gemeenten heeft aangegeven dat ze het liefst willen dat dit landelijk wordt
geregeld. Ik snap natuurlijk wel dat gemeenten willen dat dit landelijk
wordt geregeld, want dan hoeven zij het niet te doen. Maar ik vind wel dat
gemeenten de verantwoordelijkheid moeten oppakken. Zij moeten voor
hun eigen inwoners, en voor de kinderen die in hun gemeente wonen, de
mogelijkheid van het gebruik van de Kindertelefoon regelen. Het is
natuurlijk van de zotte dat wij dan enerzijds horen over gemeenten die
daar niet uit komen, maar anderzijds ook zien dat 121 gemeenten gewoon
niet reageren op het verzoek van de Kindertelefoon, het AKJ en Sensoor
om die contracten daadwerkelijk op te sturen. Dat gaat er bij mij niet in.
Ik lok vragen uit merk ik, voorzitter.
De voorzitter:
Het is misschien goed om het hierbij te houden wat betreft uw reactie,
mijnheer El Yassini, want ook de heer Raemakers wil u hierover een vraag
stellen.
De heer Raemakers (D66):
Ja, mijn vraag gaat ook over de Kindertelefoon. Ook D66 is heel blij dat de
continuïteit voor de Kindertelefoon in ieder geval voor 2018 wordt
gegarandeerd. Maar zegt de VVD nu eigenlijk: met de oplossing voor 2018
zijn we blij, maar we willen dat het daarna toch weer wordt geregeld door
de gemeenten? Begrijp ik dat zo goed? Hoe moet ik de woorden van de
heer El Yassini interpreteren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

11

De heer El Yassini (VVD):
De heer Raemakers zegt dat dit voor 2018 geregeld is. Exact hierom heb ik
hierover een vraag gesteld aan de Staatssecretaris. Hij wil met zijn plan de
financiering dus eigenlijk naar het Rijk toe trekken, en vervolgens wil hij
de gemeenten gaan korten. We hebben gezien dat in de oude structuur
van de afgelopen twee jaar het geregeld is via de VNG. Daarin werden
gemeenten ook gekort. Toen bleek bij het Ministerie van Binnenlandse
Zaken dat deze constructie niet mag. De Staatssecretaris gaat nu voor
2018 exact hetzelfde doen. Ik zie op dat vlak geen verschil. De VVD wil
geen schijnoplossingen voor de Kindertelefoon, want mijn fractie vindt
het belangrijk dat de Kindertelefoon blijft. Mijn fractie wil goede,
duurzame oplossingen. En wij vragen ons oprecht af of de constructie die
de Staatssecretaris nu heeft bedacht, überhaupt wel mogelijk is. We
moeten er niet over een aantal maanden achter komen dat deze oplossing
helemaal niet kan. Daarom heb ik hierover een vraag gesteld aan de
Staatssecretaris.
De voorzitter:
Mijnheer Raemakers.
De heer Raemakers (D66):
De heer El Yassini spreekt nu over de financiering. Maar ik wijs ook op
bijvoorbeeld artikel 2.6, eerste lid sub d van de Jeugdwet, over de
Kindertelefoon, en artikel 2.6, eerste lid sub f, over het AKJ. Misschien is
het een optie om niet alleen de financiering te wijzigen, maar tegelijkertijd
ook die artikelen in de Jeugdwet. Misschien is het dan wél juridisch in
orde. Wat vindt de VVD-fractie daarvan?
De heer El Yassini (VVD):
Ik ben het helemaal eens met de heer Raemakers dat er een wetswijziging
nodig is om ervoor te zorgen dat wij andere structuren gaan bedenken.
Het is echter heel belangrijk dat de Tweede Kamer en het ministerie zich
realiseren dat daar tijd voor nodig is. Dat betekent dus dat een wetswijziging voor 1 januari 2018 niet haalbaar is en dat wij voor die datum dus
geen zekerheid kunnen bieden aan de Kindertelefoon. Exact daarom maak
ik mij nu zo’n zorgen over deze constructie: het geeft geen zekerheid. Ik
hoop dus dat ik D66 aan mijn zijde heb met deze zorg.
De heer Peters (CDA):
Ik denk mijn collega niet helemaal te begrijpen. Voor al die gemeenten die
deze zaken inkopen, is het niet de vraag of ze dat willen: ze moeten het.
Wat is er nu verstandig aan om dat een-op-een, per losse gemeente te
gaan organiseren? Dat geeft een hoop ambtelijke rompslomp, dat geeft
een hele hoop bureaucratie, een hele hoop ellende. Doe dat gewoon niet,
regel dat gewoon landelijk. Ik noem dat werkverschaffing; niemand die
het wil. Het is een oplossing voor geen enkel probleem. Doe dat gewoon
niet ...
De voorzitter:
Uw vraag is duidelijk.
De heer Peters (CDA):
En mijn vraag is: voor welk probleem is dit een oplossing?
De heer El Yassini (VVD):
Volgens mij praten we hier over de situatie die is ontstaan, nadat de
financiering in de afgelopen twee jaar centraal via de VNG is gelopen, wat
niet mag. Daardoor is de continuïteit van de Kindertelefoon in het geding.
De Staatssecretaris komt daarom nu met deze constructie. In aansluiting
bij wat de woordvoerder van het CDA vraagt, vraag ik met welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

12

oplossingen de Staatssecretaris gaat komen om ervoor te zorgen dat we
de Kindertelefoon, het AKJ (Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg) en
Sensoor ook voor de toekomst kunnen behouden, waarbij het geld dat nu
naar de gemeentes gaat uiteindelijk wel degelijk bij de Kindertelefoon, het
AKJ en Sensoor terechtkomt, zodat deze organisaties hun goede werk
kunnen voortzetten.
De voorzitter:
Ik denk dat dit onderwerp uitputtend is behandeld. U was toe aan uw
afronding?
De heer El Yassini (VVD):
Dan heb ik toch nog extra tijd gekregen om mijn verhaal te doen. Daar
ben ik heel blij mee, dus ik wil mijn collega’s bedanken.
Ik rond af. Zoals ik al eerder meldde, gaat het in veel gemeenten goed.
Maar er zijn ook problemen. Deze problemen moeten worden opgelost.
Daarbij moeten we scherp houden dat gemeenten verantwoordelijk zijn
en hun rol moeten oppakken. De gemeenten moeten zorg op maat bieden
aan kinderen en gezinnen die hulp nodig hebben. We moeten de komende
periode blijven inzetten op maatwerk waarbij het draait om één gezin, één
plan, één regisseur. Gezinnen moeten altijd kunnen rekenen op passende
zorg en ondersteuning, zonder bureaucratie.
De voorzitter:
Ik neem aan dat u afrondt?
De heer El Yassini (VVD):
Ja. Gemeenten en zorgaanbieders moeten ten dienste staan van het kind
en het gezin en niet andersom. De Staatssecretaris heeft een belangrijke
rol als bewaker van de transitie. Ik verwacht van de Staatssecretaris dat hij
samen met de gemeenten en de zorgaanbieders werk maakt van de
problemen die er zijn, want uiteindelijk draait het maar om één ding:
kinderen een mooie jeugd gunnen en gezinnen ondersteunen die daar
hulp bij nodig hebben.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter. Dit is niet mijn allereerste algemeen overleg, maar wel mijn
eerste debat over jeugdhulp. Ik ben dan ook vereerd om namens
GroenLinks woordvoerder te zijn op dit belangrijke onderwerp. Het was
even schrikken dat er al meteen zoveel op de agenda staat. Ik vond het
bijna onmogelijk om keuzes te maken, omdat er zoveel vragen zijn.
Ik wil dit overleg graag gebruiken om een aantal vragen aan de Staatssecretaris te stellen. Er is sprake van flink wat opstartproblemen, die breed
erkend worden. Ook in eerdere debatten zijn door GroenLinks en andere
fracties een flink aantal problemen geadresseerd en is om oplossingen
gevraagd. Het verder ontwikkelen van het stelsel van jeugdhulp is een
belangrijke taak voor gemeenten met een forse bestuurlijke verantwoordelijkheid. Dat kunnen we zien in Venlo, waar recentelijk twee wethouders
zijn opgestapt. Van een flink aantal gemeenten horen wij dat er forse
tekorten zijn. Heeft de Staatssecretaris een overzicht van het aantal
gemeenten dat tekorten heeft en hebben we voldoende de effecten van
dat nieuwe verdeelmodel in beeld? De Transitie Autoriteit Jeugd stelt in
haar derde jaarrapportage dat, om de transformatie te laten slagen, een
tijdelijke financiële stimulans dringend nodig is. Jeugdzorg Nederland
pleit voor een transformatiefonds. Ziet de Staatssecretaris hier iets in?
Ook horen wij dat er flink wat onduidelijkheid is over de aanbesteding.
Daar zijn zojuist al een aantal vragen over gesteld en daar sluit ik mij
graag bij aan. Ik denk dat het heel belangrijk is voor gemeenten om daar
op korte termijn veel meer duidelijkheid over te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

13

In eerdere overleggen over dit onderwerp is al gehamerd op aanpassing
van het woonplaatsbeginsel in de wet. Het idee is dat voor jongeren, die
geen vaste verblijfplaats hebben en jeugdhulp ontvangen, het personenregister leidend wordt. GroenLinks zou graag van de Staatssecretaris
horen of dit proces al in gang is gezet en hoe het verloopt. Is de uitvoeringstoets bijvoorbeeld al gedaan? En wordt jeugdhulp met verblijf
meegenomen? En wat wordt er nu allemaal al in gang gezet voordat de
wet is aangepast?
Daarnaast heeft GroenLinks eerder al gevraagd om de administratieve
lasten te verlagen. De VNG is nu bezig met de ontwikkeling van drie
modellen om standaardisatie te realiseren. Hoe staat het daarmee en
maken die ontwikkelingen al het gewenste tempo? Uit het Actieplan
pleegzorg blijkt dat de instroom van nieuwe pleegouders een probleem is.
GroenLinks vindt het net als een heleboel andere fracties wenselijk dat
pleegouders de eerste voorkeur zijn bij de opvang van kinderen.
Inmiddels is er een mooie campagne gelanceerd met de titel «Supergewone Mensen Gezocht». Heeft de Staatssecretaris een idee of deze
campagne al voldoende resultaat heeft opgeleverd? Of moet er nog meer
gebeuren? Zijn er misschien andere oplossingen?
De afgelopen tijd heb ik ook gesproken met verschillende wethouders. Ik
heb ze gevraagd op welk punt zij ondersteuning vanuit de landelijke
overheid nodig hebben. Want natuurlijk zijn gemeenten verantwoordelijk,
maar af en toe is het handig om een steuntje in de rug te krijgen.
Mijn collega’s hebben al stilgestaan bij een heel aantal punten. Ik voeg
daar nog twee punten aan toe. Hoe moet het verder met de dbc’s oftewel
de systematiek van de diagnose-behandelcombinaties? Per 1 januari stopt
dat voor de jeugd-ggz. Dat vinden wij een goede zaak, maar onduidelijk is
hoe gemeenten hier vanaf 2018 mee moeten omgaan. Kan de Staatssecretaris daar misschien wat meer over vertellen? Een ander knelpunt voor
gemeenten is de overgang van 18-min naar 18-plus. Gemeenten zijn
verantwoordelijk voor jeugdhulp aan jongeren die nog geen 18 zijn.
Daarna nemen verzekeraars het over, maar dat gaat niet in alle gevallen
goed. In het Actieplan pleegzorg wordt hieraan aandacht besteed, maar
het is mij nog onduidelijk welke concrete maatregelen de Staatssecretaris
gaat nemen om gemeenten te wijzen op de mogelijkheden van verlengde
pleegzorg. De problematiek gaat wat mij betreft ook verder dan alleen de
pleegzorg. Alle jongeren die onder de Jeugdwet vallen en de overstap
naar de volwassen zorg maken, kunnen tegen overgangsproblemen
oplopen. Deelt de Staatssecretaris die constatering? Welke mogelijkheden
heeft de Staatssecretaris om deze overgang soepel te laten verlopen?
Ik besef dat dit erg veel vragen waren, maar dat komt omdat er een forse
verantwoordelijkheid hangt aan het verder ontwikkelen van het stelsel
voor jeugdzorg. Onze wethouders en gemeenten doen ontzettend hun
best om ervoor te zorgen dat iedere jongere de hulp krijgt die hij of zij
nodig heeft. Soms kunnen ze daar best wel wat hulp bij gebruiken. Ik ben
dus ook erg benieuwd naar de reacties van de Staatssecretaris. Daarnaast
wil ik mijn collega’s vragen of het misschien wenselijk is om voor de
zomer nog een algemeen overleg over jeugdhulp te plannen, omdat
daarover veel vragen zijn gesteld door mij en anderen. Ik kan mij
voorstellen dat het handig is om over een paar weken nogmaals te praten
over de vorderingen en de stand van zaken.
De voorzitter:
Dat soort dingen regelen we in de procedurevergadering. Die is
vanmiddag en daarin kan dat prima aan de orde komen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. We hebben overleg in een halfjaarsritme. Daar gaan altijd heel
uitgebreide brieven aan vooraf. Er staat nog wel wat op stapel, dus ik kan
de wens van de collega goed begrijpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

14

Ik dank de Staatssecretaris voor de laatste brief en zijn adequate reactie
op het TAJ-rapport. Hij doet heel concrete toezeggingen en kondigt heel
concrete maatregelen aan om de knelpunten die de TAJ signaleert op te
lossen. De Staatssecretaris weet dat de ChristenUnie een groot
voorstander was van de decentralisatie. Ons ijkpunt daarbij was altijd de
wens om de integrale aanpak dichter bij de gezinnen te realiseren, in de
hoop dat dit zou leiden tot minder uithuisplaatsingen en ots’en. Wat de
integrale aanpak betreft moeten we echter concluderen – dat staat ook in
de brief van de Staatssecretaris – dat huisartsen ook bij multiprobleemsituaties of waar er meer aan de hand is in de gezinnen nog steeds gewoon
naar de jeugd-ggz doorverwijzen. Het is toch wel een beetje teleurstellend
dat daar geen verandering in plaatsvindt. In 2016 was er nog steeds een
toename van het aantal uithuisplaatsingen met 6% en een toename van
het aantal ots’en, ondanks dat de uitstroom daar wel degelijk toeneemt.
We zien nog steeds een stijging bij de instroom. We zijn nu tweeënhalf
jaar onderweg, maar we krijgen het dus nog steeds niet voor elkaar om
die uithuisplaatsingen structureel te verminderen.
De TAJ legt de vinger op een aantal problemen. Ik zal daar kort op ingaan.
Er zijn tekorten bij gemeenten. Tussen de 10% en 20% van de gemeenten
heeft te maken met structurele tekorten op het sociale domein. De
oorzaken zijn divers. Pas in 2020 komt er een nieuw verdeelmodel. De
VNG pleit er daarom voor om tot een transformatiefonds te komen. De
collega’s hebben daar ook aandacht voor gevraagd. Hoe kijkt de Staatssecretaris daartegen aan? Is hij bereid om het gesprek aan te gaan met de
VNG?
Dan de aanbestedingsproblematiek. Dat is ook een grote doorn in het oog
van de zorgaanbieders, vooral van de kleinere zorgaanbieders. Zij moeten
bureaus inhuren voor de verantwoordingseisen et cetera. Er is nu een
handreiking voor de langere termijn, maar wat is nu de oplossing voor de
korte termijn? Wat gaat de Staatssecretaris doen om onduidelijkheden
weg te nemen op dat punt?
De TAJ vraagt elke keer in haar rapportages aandacht voor de gespecialiseerde jeugdhulp en zegt dat hier een landelijke oplossing voor moet
komen en dat er een vangnetconstructie moet worden opgetuigd. De
reactie van de Staatssecretaris hierop vind ik een beetje vaag. Welke
boodschap heeft hij voor de gespecialiseerd jeugdzorgaanbieders die
dreigen om te vallen en dus snel geholpen moeten worden?
Wat betreft het woonplaatsbeginsel heeft de Staatssecretaris adequate
maatregelen genomen. Maar die treden pas in 2019 in. Komt de Staatssecretaris nog met een tussentijdse oplossing voor de komende anderhalf
jaar? Ik zie hem knikken.
Ten slotte de pleegzorg. Mevrouw Kooiman heeft daar ook aandacht voor
gevraagd. Het Actieplan pleegzorg ligt er nu. De tarieven voor de
zwaardere problematiek zijn onder de maat volgens Pleegzorg Nederland,
terwijl bij gezinshuizen de tarieven juist gunstig zijn. Wat kan de Staatssecretaris nog doen met de tarieven om juist de pleegzorg een steuntje in de
rug te geven, zodat kinderen met een zwaardere problematiek in de
pleegzorg kunnen blijven, met hulp voor die zwaardere problematiek, en
niet in gezinshuizen of instellingen terechtkomen?
Volgens mij ben ik precies binnen de vier minuten gebleven.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Voordewind. Ik geef nu graag het woord aan
mevrouw Agema, die zal spreken namens de PVV.
Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Helaas is het niet voor alle kinderen vanzelfsprekend om veilig
op te groeien. Soms krijgen kinderen te maken met geweld en mishandeling, of hun ouders kampen met schulden of verslaving. In het
scholierenonderzoek van 2016 geeft bijna 5% van de scholieren aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

15

afgelopen jaar slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld door hun
ouders. Ik vind dat erg veel. Gelukkig willen we als samenleving kinderen
die het moeilijk hebben, helpen. Ook de bedoelingen van de politiek zijn
altijd goed. Niemand vindt dat kinderen maar aan hun lot overgelaten
moeten worden. Iedereen voelt zich betrokken en wil dat zaken goed
geregeld worden. Het eerlijke verhaal is echter dat dat niet lukt. Decentralisatie zou de panacee zijn voor alle problemen. «Dicht bij de burger»
klonk het ene mantra en «één gezin, één plan, één regisseur» het andere.
Van Rijn beukte door waar zijn voorgangster aarzelde omdat alle seinen
destijds in aanstekelijke pictogrammetjes letterlijk op rood stonden. Er
werd niet eens een proef in een regio gedaan of dat decentraliseren – dat
op papier zo mooi leek – in de praktijk wel zou werken. Er werd gewoon
door gebeukt. En nu moeten we bij de derde jaarrapportage van de
Transitie Autoriteit Jeugd concluderen dat het echt goed mis is. Een aantal
inregelproblemen dreigt structureel te worden, zo schrijven ze. Het gaat
dan om de liquiditeitsproblemen, onvoldoende kostendekkende tarieven
en hoge vermijdbare administratieve lasten die ten koste gaan van de
voor de jeugdhulp bedoelde middelen. Het gevaar is groot dat essentiële
functies van de jeugdhulp in het gedrang komen, concluderen ze. Van Rijn
echter reageert op de voor hem zo herkenbare laconieke wijze. De door de
Transitie Autoriteit Jeugd geschetste bevindingen zijn herkenbaar, schrijft
hij. Ik vind dat nogal bot. Straks, als hij de beloning voor de misère krijgt
en ziekenhuisdirecteur wordt, laat hij de jeugdhulpverlening in deze staat
achter.
338.000 kinderen hadden vorig jaar bescherming, begeleiding of
behandeling nodig en zo snel mogelijk passende hulp, maar wat we zien
is wachtlijsten, budgettekorten, liquiditeitsproblemen en torenhoge
administratieve lasten. Veel gemeenten hanteren zelfs ongeoorloofde
budgetplafonds en opnamestops, met als gevolg dat hulp voor kinderen
die bijvoorbeeld kunnen overlijden aan anorexia nervosa of zelfmoordgedachten hebben, te lang uitblijft. Het systeemfailliet zien we ook in de
casus van Steenwijkerland, waar een meisje voortdurend via alle lagen
van het opgebouwde systeem afgewezen werd voor zorg, en waar de
rechter de zaak terugfloot en het meisje toch zorg kreeg.
Maar er is meer. Wachtlijsten worden niet bijgehouden. Een vorig jaar
Kamerbreed aangenomen motie-Keijzer c.s. over het vaststellen van
normen van wachtlijsten, de zogeheten Treeknormen, lijkt niet van de
grond te komen. Als de Kamer in het fiasco die de jeugdhulpverlening
dreigt te worden, wil bijsturen, krijgt ze dus een opgestoken middelvinger.
Dat is bijzonder zorgelijk. De decentralisatie blijkt ook helemaal geen
oplossing te zijn voor kinderen die in de verdrukking zitten, maar nog niet
in beeld zijn. Het was ons bij de overheveling wel beloofd. De decentralisatie zou volgens het mantra «dicht bij de burger» deze kinderen in beeld
krijgen, maar dit bleek ook een vals mantra te zijn. Ondertussen neemt het
aantal crisissituaties waarin kinderen terechtkomen toe in plaats van af en
de verschillen tussen gemeenten als het om de toegang gaat, zijn
levensgroot. Ook blijken gemeenten toch onterecht op de stoel van de
professional te gaan zitten door te bepalen waar de kinderen het beste
geholpen kunnen worden. Ook hier een opgestoken middelvinger.
De deplorabele staat van de jeugdhulpverlening is buitengewoon zorgelijk
en het tegenovergestelde van alle irreële droombeelden die rondom de
decentralisatie verzonnen waren. De daadkracht die de Staatssecretaris
toonde bij het doordrammen van de Jeugdwet is, nu jaar op jaar blijkt dat
de zaken niet voor even maar structureel misgaan, ver te zoeken. Maar er
is één lichtpuntje. Omdat de decentralisatie niet werkt ...
De voorzitter:
Voordat u daaraan toekomt, mevrouw Agema, is er een interruptie.
Mevrouw Agema (PVV):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

16

Ik maak even mijn laatste zin af. Er is één lichtpuntje voor de Kindertelefoon. Omdat de decentralisatie niet werkt, heeft de Staatssecretaris
besloten om deze opnieuw te centraliseren en onder te brengen bij het
Rijk. De vraag is wanneer de rest volgt, of dat koppigheid het wint van de
op dit moment recht voor onze ogen afbrokkelende jeugdhulp voor
kwetsbare kinderen waar we hier allemaal heel erg veel om geven.
De voorzitter:
Daarmee bent u aan het einde van uw betoog. Maar de heer Voordewind
heeft nog een vraag.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik heb ruim vier minuten geluisterd naar al de problemen in de jeugdzorg.
Die signaleer ik ook en de TAJ signaleert die ook. De collega’s hebben een
aantal oplossingsrichtingen aangedragen. Dat heb ik ook gedaan, zoals
een transformatiefonds voor de gemeenten. Welke oplossingsrichtingen
ziet de PVV? Daar heb ik niets over gehoord, behalve dat er een lichtpuntje
is met betrekking tot de Kindertelefoon.
Mevrouw Agema (PVV):
De heer Voordewind eist van mij een oplossing, maar ik heb dit debacle
niet veroorzaakt. Van meet af aan hebben wij onze bezwaren kenbaar
gemaakt en uiteindelijk, na een heel lang Kamerdebat in 2014 hebben wij
tegen deze decentralisatie en tegen de overheveling van de Jeugdwet
naar de gemeenten gestemd. We zien nu dat alle bezwaren die we toen
hebben aangegeven ook uitkomen. Ik vind het daarom raar dat er van mij
een oplossing wordt verwacht, want degene die alles doorgedramd heeft,
zit aan de andere kant van de tafel. Dat ben ik niet. Ik vind het ook in
toenemende mate ergerlijk dat als de verkeerde weg ingeslagen wordt,
we kennelijk op die weg door moeten blijven gaan.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik heb nog in de werkgroep Decentralisatie gezeten. Daar zat ook iemand
van de PVV in. Die heeft meegedacht en die heeft de grondprincipes van
de decentralisatie toen ook onderschreven.
Mevrouw Agema (PVV):
Dat is niet waar.
De voorzitter:
Mevrouw Agema, even wachten tot de heer Voordewind is uitgesproken.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Uiteindelijk heeft de PVV tegengestemd.
Mevrouw Agema (PVV):
Dat is niet waar.
De voorzitter:
Doet u even uw microfoon uit, mevrouw Agema?
Mevrouw Agema (PVV):
Maar het is niet waar wat de heer Voordewind zegt.
De voorzitter:
Daar mag u straks op reageren. De heer Voordewind maakt eerst even zijn
interruptie af.
De heer Voordewind (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

17

Wij kunnen natuurlijk de hakken in het zand blijven zetten, maar de PVV
kan net als alle andere collega’s aan deze tafel hebben gedaan, ook
meedenken wat er dan beter zou kunnen. Welke fondsen zouden er
kunnen ontstaan voor de gemeenten? Welke voor de TAJ? Moet de TAJ
met een jaar verlengd worden? De Staatssecretaris doet een handreiking.
Kom eens met oplossingen in plaats van te zeggen dat het allemaal terug
moet naar af. We weten waarom we dit proces hebben ingezet, namelijk
omdat het bij de provincies niet werkte, omdat daar grote wachtlijsten
zijn. Ik heb Balkenende IV nog meegemaakt. Toen zaten we hier bijna elke
week om over die wachtlijsten te spreken, omdat de provincies geen grip
kregen op de problematiek in de gemeenten. Dus als u terug wilt naar af,
dan wordt het erger dan het nu is.
Mevrouw Agema (PVV):
Die conclusie is nergens op gebaseerd. Ik zit hier ook al sinds Balkenende
IV, toen de heer Rouvoet nog de Minister voor Jeugd en Gezin was en de
panacee voor alle problemen werd bedacht. Aanvankelijk hebben wij
meegedaan aan die stuurgroep. Daar zat mijn collega Richard de Mos in,
maar niet tot het einde. We hebben dit niet gesteund en we hebben steeds
onze twijfels naar voren gebracht. De decentralisatie naar de gemeenten
zou de oplossing voor alle problemen zijn. Dat is niet gebleken. Dat komt
vooral omdat in die tijd een proef uitgezet had moeten worden in een
regio om te kijken of het idee wel zou gaan werken, maar dat is niet
gebeurd. Er is niet proefgedraaid in een regio. Dat had wel moeten
gebeuren. Er is nu een systeem gecreëerd waar ik niet verantwoordelijk
voor ben. De heer Voordewind verwacht van mij dat ik een oplossing heb,
terwijl de verantwoordelijkheid ergens anders ligt.
De voorzitter:
Dat is duidelijk.
Mevrouw Agema (PVV):
De heer Voordewind is verantwoordelijk en anderen zijn verantwoordelijk.
Ik ben dat niet.
De voorzitter:
Dat is duidelijk. Mijnheer Raemakers heeft ook nog een vraag voor u.
De heer Raemakers (D66):
Ik denk dat mevrouw Agema een aantal problemen terecht noemt, zoals
de inregelproblematiek en de wachtlijsten. Dat blijkt ook uit het rapport
van de TAJ. Maar we moeten niet te veel de gemeenten gaan bashen. Er
zijn namelijk heel veel gemeenten erg goed bezig met de transformatie in
de jeugdzorg. Dat staat ook heel duidelijk in het TAJ-rapport. Eens met de
PVV dat er problemen zijn, maar ik vraag mevrouw Agema ook of zij het
met D66 eens is dat het in sommige gemeenten heel goed wordt
opgepakt door de wethouders.
Mevrouw Agema (PVV):
Dat is echt de allerallerallerallergrootste dooddoener in deze commissie.
«Het gaat ook wel goed bij sommige gemeenten.» In al die debatten hier
zijn er altijd weer D66’ers die zeggen dat het ook wel goed gaat. I don’t
care, het systeem klopt niet. Als je kijkt naar de casus van dat meisje uit
Steenwijkerland, die binnen het systeem op drie mogelijke manieren haar
zorg werd afgepakt – via de gemeente, via de bezwaarprocedure en nog
eens via de bezwaarprocedure – terwijl dat in het systeem zogenaamd
goed was geregeld, dan klopt dat niet. Uiteindelijk moet de rechter eraan
te pas komen om dat meisje zorg te geven. Het systeem is gewoon niet
goed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

18

De heer Raemakers (D66):
Ik ben het zeker met u eens dat dat geval niet kan. Het is goed dat de
rechter dat heeft opgepakt. Maar sommige gemeenten doen het wel heel
goed, wat ook in het TAJ-rapport staat. Daar zouden we meer aandacht
voor moeten hebben. Dat willen we zeker gezegd hebben.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen van mensen en ambtenaren,
maar ze werken wel binnen een systeem dat niet deugt. Dat zie je al op
een heel klein onderwerp, dat van de Kindertelefoon. Het werkt niet: 390
gemeenten vinden apart van elkaar het wiel uit. Er zijn gemeenten waar
het, ondanks een verkeerd systeem, door mensen die hun stinkende best
doen toch nog goed gaat. Daar zal ik nooit mijn ogen voor sluiten. Maar
het systeem is niet goed. Constateren dat het ergens wel goed gaat, is
echt een dooddoener.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik kom nog even terug op het rapport van de stuurgroep Jeugdzorg
dichterbij. Daar staat de PVV wel degelijk in als medeondersteuner van het
rapport. Ook de PVV heeft dus toen de richting van decentralisatie
ondersteund.
Mevrouw Agema (PVV):
Nogmaals, ik heb gezegd dat de heer De Mos in die stuurgroep zat. Maar
we hebben de conclusies niet ondersteund. Moeten we de Handelingen
van alle debatten erbij gaan halen?
De voorzitter:
Ik denk dat we hier op dit moment niet uit komen. De heer Voordewind
heeft de vaststelling gedaan. U betwist dat. Ik denk dat dat de situatie is.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik zei zojuist dat de heer De Mos namens ons in de stuurgroep zat. Maar
sinds die stuurgroep en het plan hebben we alleen kritiek geuit. Verder
hebben we tegen de wet gestemd.
De voorzitter:
We komen hier niet uit. Ik weet ook niet of dit heel relevant is voor het
verdere debat over dit onderwerp.
De heer Peters (CDA):
Gegeven het systeem waar mevrouw Agema zo tegen is, heb ik geprobeerd vijf oplossingsrichtingen aan te geven. Wat vindt zij daarvan?
Mevrouw Agema (PVV):
U kunt doen alsof ik makkelijk denk, maar ik denk dat u de makkelijkste
van ons tweeën bent om maar een paar oplossingen te formuleren en
daarmee te denken dat u er bent. Het systeem is verkeerd. De toegang
wordt verschillend geregeld. 390 verschillende gemeentes hebben het
wiel opnieuw moeten uitvinden, met de beste bedoelingen. Maar de
kinderen vallen tussen wal en schip: in de ene gemeente krijg je wel zorg,
in de andere niet. Het zou allemaal opgelost worden, want het zou
allemaal dichter bij de burger komen. Dat is niet zo. Het systeem deugt
niet. Daar hebben we in 2014 uitgebreid over gediscussieerd en dat blijkt
nu bewaarheid te worden. De kinderen zijn de dupe. De Kamer zou echt
een andere richting moeten verlangen. Ik ben klaar met al die
systeemwijzigingen.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

19

Uw antwoord is duidelijk. We zijn aan het eind van de eerste termijn van
de Kamer gekomen.
De vergadering wordt van 10.56 uur tot 11.10 uur geschorst.
De voorzitter:
Welkom terug. Ik geef het woord aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Misschien is een bijzonder woord van dank en waardering op
zijn plaats voor de nieuwe woordvoerders op het gebied van de
jeugdzorg, die op dit mooie en moeilijke dossier aan het acteren zijn; ik
wilde zeggen «gaan acteren», maar dat is al het geval. Uit hun inbreng
blijkt dat de verschillende woordvoerders al veel gelezen hebben en veel
ideeën hebben ontwikkeld. Dank en complimenten daarvoor.
Het is goed om, nu we zo’n tweeënhalf jaar onderweg zijn met de nieuwe
Jeugdwet, met elkaar te praten over de stand van zaken en over hoe het
gaat. In die tweeënhalf jaar lag het accent noodzakelijkerwijs sterk op een
goede vormgeving van de transitie. Dit is een goed moment om te
bekijken welke knelpunten er nog zijn in de vernieuwing van de jeugdzorg,
die we met de Jeugdwet zo veel mogelijk nastreven. Die vernieuwing is
wat mij betreft nog steeds volop nodig en noodzakelijk. De heer
Voordewind wees erop dat al in 2010 een parlementaire werkgroep heeft
geadviseerd over de stand van zaken. Decentralisatie en ontschotting zijn
geen panacee; daarover ben ik het met mevrouw Agema eens. Er is
gezocht naar een manier om de versnippering tegen te gaan, om het te
grote aantal hulpverleners vanuit verschillende systemen voor een gezin
terug te brengen en om de zorg dichter bij de mensen zelf te organiseren.
Dat is een hele operatie die jaren zal kosten, wil zij de effecten hebben die
destijds zijn beoogd bij de invoering van de Jeugdwet; dat moeten we ook
gewoon tegen elkaar zeggen. Dat is reden te meer om op gezette tijden
met elkaar de balans op te maken en te bekijken welke knelpunten zich
voordoen en om een oplossing vragen.
Ik kan mij dus wel goed vinden in het advies van de Transitie Autoriteit
Jeugd, waarin twee punten worden aangegeven. Tweeënhalf jaar is te
vroeg om te beoordelen of het allemaal geslaagd is, maar het glas is meer
dan halfvol; ik geloof dat de Transitie Autoriteit dat letterlijk zo schrijft. Dat
neemt echter niet weg dat er een aantal knelpunten zijn die dringend om
een oplossing vragen, omdat ze anders een belemmering worden voor de
vernieuwing die we met z’n allen zo nodig vinden. Zowel de heer Peters
als de heer El Yassini heeft erop gewezen dat dit knelpunten zijn waarvan
je niet kunt zeggen «we zien wel»; nee, het zijn knelpunten waar echt heel
nadrukkelijk aan gewerkt moet worden, met gezwinde spoed, want anders
wordt het een rem op de hele transformatie.
Ik wil benadrukken – de heer El Yassini wees daarop – dat er inmiddels
heel mooie voorbeelden zijn ontstaan die laten zien hoe de vernieuwing
langzamerhand plaatsvindt, ook op gemeentelijk niveau. Jeugdhulpverleners worden op scholen ingezet om leerlingen binnenboord te houden.
Jeugdhulpaanbieders doen meer en meer een beroep op personen uit het
netwerk van de jongeren, met de «Jouw Informele Mentor»-aanpak, die
heel interessant is. Veel gemeenten zetten praktijkondersteuners jeugd via
de huisarts in de huisartsenpraktijk; zij verwijzen, indien nodig, door naar
de jeugd-ggz. Ook zijn er voorbeelden voor de wijze waarop je de
substitutie van lichte door zware zorg vormgeeft. Al deze voorbeelden
laten zien dat gemeenten soms met behulp van verschillende modellen
nadenken over de wijze waarop de vernieuwing moet worden vormgegeven. Ik kom daar straks nog uitgebreid op terug.
Het klopt echter ook dat de TAJ signaleert dat er een aantal knelpunten
zijn waar echt een oplossing voor nodig is. Die hebben te maken met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

20

regionale samenwerking, in relatie tot de specialistische hulp, de
liquiditeitspositie van instellingen, het administratieve proces en het
woonplaatsbeginsel. Ik zal daar straks even kort bij stilstaan. Ik wijs erop
dat we in de Kamer hebben afgesproken om een tussenevaluatie van de
Jeugdwet te laten plaatsvinden, waarbij de wet na drie jaar geëvalueerd
wordt in plaats van na de gebruikelijke vijf jaar. Daar is bij amendement, ik
dacht van D66 en de SP, om gevraagd. Volgens de planning zal de Kamer
de resultaten van de tussenevaluatie volgend voorjaar ontvangen. Dan is
er dus een groot moment om te bekijken waar we staan en tot welke
conclusies die tussenbalans leidt. Er is dus heel veel gebeurd, maar er is
ook nog heel veel te doen. Dat is de stand van zaken nu.
Ik zal de punten van de Transitie Autoriteit, die ook door de leden aan de
orde zijn gesteld, even langslopen. De TAJ zegt dat goede afspraken
gemaakt moeten worden over de bovenregionale spreiding, die nodig is
voor de echt specialistische functies. De heer Peters wees daar ook
nadrukkelijk op. Er moeten stabiele jeugdhulpregio’s zijn. Ook moet er
goed inzicht zijn in het regionale zorglandschap. Ik vind het overigens een
vreselijke term, zorglandschap. Er moet dus goed inzicht zijn in de
infrastructuur van de specialistische zorginstellingen. De branches moeten
aanbieders beter gaan ondersteunen in hun rol om regionale afspraken te
kunnen maken. De VNG heeft, zoals de Kamer weet, een ambassadeur
aangesteld om dit traject aan te jagen: José Manshanden zal bekijken hoe
men in de regio’s afspraken met elkaar kan maken. Het belang van
regionale samenwerking is inderdaad groot. Zoals de Kamer weet, zou per
1 januari 2018 de mogelijkheid van het Rijk vervallen om de gemeenten te
verplichten tot samenwerking en hun daartoe nadere aanwijzingen te
geven, maar ik heb mij voorgenomen om die mogelijkheid niet te laten
vervallen. Om de bevoegdheid tot het stellen van nadere regels voor
regionale samenwerking nog verder te kunnen gebruiken, heb ik besloten
om een wijziging van de Jeugdwet voor te bereiden. Dat voornemen heb
ik besproken met de VNG. Het is mijn bedoeling dat het artikel in de
Jeugdwet dat het mogelijk maakt om, als stok achter de deur, regionale
samenwerking te verplichten, op 1 januari 2018 in stand blijft. Ik wil dat
artikel niet automatisch laten vervallen per 1 januari 2018. Ik denk dat dit
het antwoord is op de vraag van de heer Peters, die zei: zorg ervoor dat dit
geborgd is en niet tussen wal en schip geraakt. Ik wil dit doen mede naar
aanleiding van het advies van de Zorgautoriteit, maar het sluit ook aan bij
de opmerking van de heer Peters op dit punt. Dat is dus mijn voornemen.
Ik ga in op de liquiditeitspositie. Daarbij zie je twee dingen. Enerzijds zie je
dat er liquiditeitsvraagstukken zijn die samenhangen met de transitie, met
de verandering in de contracten. De TAJ is in het leven geroepen om
hierbij tijdelijk ondersteuning te bieden. Anderzijds zie je dat er ook
liquiditeitsvraagstukken kunnen ontstaan doordat gemeenten bijvoorbeeld traag of te traag zijn met betalen, of dat er overgestapt wordt van
een systeem van voorschotten naar een systeem van betaling op
declaratie. Veel van die problemen zijn oplosbaar door gewoon normaal
betaalgedrag met elkaar af te spreken. Er moet gewoon op tijd betaald
worden en er moeten afspraken worden gemaakt over de eisen waaraan
de declaraties moeten voldoen. We moeten ervoor oppassen dat de
Transitie Autoriteit niet het vangnet wordt voor problemen die partijen
eigenlijk met elkaar zouden moeten oplossen. Ik vind dat gemeenten en
zorgaanbieders normale betaalafspraken kunnen maken. Als gemeenten
te traag zijn met betalen of zorgaanbieders te onduidelijk zijn met
declareren, moet dat opgelost worden. Niet voor niets heb ik het bestaan
van de TAJ met een jaar verlengd, tot 1 april 2018. Ook de subsidieregeling voor de bijzondere transitiekosten heb ik verlengd, zodat tot eind
2017 aanvragen kunnen worden ingediend. In beginsel is de vangnetmogelijkheid dus verlengd.
Nu is er discussie – die hoorde ik bij de leden ook – over de vraag of dat
wel lang genoeg is. Moet je niet verder denken? Ik heb daar onlangs met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

21

de VNG over gesproken. Mij staat het volgende voor ogen. De transitie en
de transformatie – dat zijn overigens ook vreselijke woorden – dus het
overdragen van de verantwoordelijkheden en de vernieuwing die we
proberen vorm te geven, zijn twee verschillende zaken. De Transitie
Autoriteit – ik zei net al dat sprake is van een verlenging – was natuurlijk
vooral bedoeld om de transitie vorm te geven, maar wat is er nu nodig
om de vernieuwing verdere impulsen te geven? Gemeenten zeggen
hierover tegen mij: soms gaan de kosten een beetje voor de baten uit, dus
we hebben er behoefte aan om na te gaan of er instrumenten denkbaar
zijn om de transformatie verder te versnellen. Daarvoor is het idee van het
verlichtingsfonds of het transformatiefonds in het leven geroepen. Ik kan
natuurlijk niet voor mijn beurt praten – mijn opvolger of opvolgster zal
zich hierover moeten buigen – maar ik vind het een sympathiek idee om te
bekijken of je van transitie naar transformatie kunt gaan en of dit daarbij
een instrument zou kunnen zijn. Ik denk dat dit iets is om in het bestuurlijk
overleg met de VNG verder uit te spreken: wat zijn de voor- en nadelen
hiervan en hoe zou dit verder kunnen worden vormgegeven? Nogmaals,
ik aarzel om voor mijn beurt te spreken, maar ik vind het een gedachte die
we wel met elkaar zouden moeten bespreken en uitwerken.
Mevrouw Kooiman (SP):
Ik denk dat het heel goed is – het maakt mij niet uit hoe je het noemt: een
transformatiefonds of een verlichtingsfonds – dat de problemen die
gemeentes signaleren wel serieus onderzocht worden, zodat bekeken
wordt hoe we voor de heel extreme gevallen wel de ondersteuning
kunnen bieden die nodig is voor een aantal gezinnen. Ik snap dat de
Staatssecretaris er moeite mee heeft om na zijn regeerperiode nog te
kunnen spreken, maar we zitten wel met de situatie dat er nu problemen
zijn. Wat gaat de Staatssecretaris nu concreet doen om die problemen in
ieder geval in kaart te brengen en mogelijk verlichting te bieden?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kom daar uitgebreid op terug bij de onderwerpen die we nog
bespreken. Dat zal ik graag doen, maar dit is een ander vraagstuk. We
hebben een Transitie Autoriteit die naar de transitieproblemen kijkt. De
vraag is of we nu ook naar transformatieproblemen moeten kijken. We
moeten oppassen dat we de vernieuwing niet afremmen doordat we dat
dan weer gaan regelen, maar ik kan me voorstellen dat sommige
gemeenten zeggen dat zij soms aan de voorkant willen investeren. Dan
zijn het geen transitievraagstukken meer, maar dan is het meer een vraag
om te helpen om die vernieuwing voor elkaar te brengen. We moeten
bekijken of we creatief kunnen nadenken of we daarvoor instrumenten
kunnen opzetten. Dat staat los van de problemen die er nu zijn, en waar ik
nog even op inga. Daar is gewoon een oplossing voor nodig en daar
moeten we niet op gaan wachten.
Mevrouw Kooiman (SP):
Het hangt inderdaad met elkaar samen. Er zijn gemeenten die zeggen dat
er oneigenlijk veel gebruik van residentiële zorg is. Dat is uiteindelijk ook
duurdere zorg, waardoor zij soms niet uitkomen met hun budgetten. Het
zou fijn zijn als er een fonds is om die transformatie te kunnen maken, om
uiteindelijk in te zetten op de meest adequate hulp, vooraan in de keten.
Het lijkt mij heel goed om te bekijken hoe wij die gemeenten die ondersteuning kunnen bieden en om daar niet te lang mee te wachten. Ik zou
hiervoor graag een soort termijn willen horen van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dan haal ik een onderwerpje naar voren waar ik later in mijn betoog op
zou komen, namelijk de budgettaire kant. Dat is wat gemeenten ook
hebben gezegd. Er is een quickscan gemaakt door Andersson Elfers Felix

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

22

(AEF). Deze laat zien dat een aantal gemeenten tekorten verwachten bij de
uitvoering van nieuwe taken binnen het sociale domein. Het hangt een
beetje af van het onderdeel. Hebben we het over de Jeugdwet, de Wmo of
de Participatiewet?
Er zijn drie vraagstukken die zich voordoen. Ten eerste moet je kijken naar
het verdeelmodel zelf, zoals de heer El Yassini ook zei. Dat ligt wel
gevoelig bij de gemeenten. Na heel veel discussies hebben we een
verdeelmodel gemaakt: van een historische kostenverdeling naar een
objectief verdeelmodel. Dat werkt nu. Sommige gemeenten zeggen dat zij
niet zeker weten of zij daarmee wel uitkomen. Ik ben op zich best bereid
om ook naar het verdeelmodel te kijken, maar vervolgens zeggen allerlei
andere gemeenten: dat dacht ik even niet. Ik denk dat we dit aspect wel
moeten bekijken, maar ik denk ook dat het heel vroeg is om nu al tot een
ander verdeelmodel te komen. Als men vindt dat ernaar gekeken moet
worden, vind ik dat ook goed, want wat betreft heb ik een open mind,
maar als een kwart van de gemeenten zegt een tekort te hebben en als
drie kwart misschien wat over heeft, dan denk ik dat zij mogelijk niet staan
te wachten op een ander verdeelmodel.
De heer El Yassini (VVD):
Ik kan de lijn van de Staatssecretaris heel goed volgen en ik wil daarop
doorgaan. Er wordt gesproken over een kwart van de gemeenten. Ik snap
dat er zorg moet worden gegeven aan kinderen en gezinnen die deze echt
nodig hebben. Het kan niet zo zijn dat zij van het kastje naar de muur
worden gestuurd en dat zij niet de zorg krijgen die zij nodig hebben.
Tegelijkertijd vind ik het ook belangrijk om te benoemen dat sommige
gemeenten de afgelopen drie jaar keihard hebben gewerkt om ervoor te
zorgen dat zij alles op orde hebben. Zij hebben daadwerkelijk offers
gebracht en de gemeenteraad meegenomen bij innovatie, nieuwe
technieken en samenwerking. Zij zitten nu te kijken als een aantal
gemeenten die dit niet hebben geregeld, plotseling een soort verlichtingsfonds krijgen. Ik wil ervoor waken dat wij niet het signaal afgeven dat
achterover hangen en op je handen zitten beloond worden. Hoe ziet de
Staatssecretaris dat?
Staatssecretaris Van Rijn:
Daar ben ik het zeer mee eens. Ik denk ook niet dat dit het geluid is dat
van de VNG komt. Ik vind het wel goed dat de VNG niet op voorhand
voorstelt om naar het verdeelmodel te kijken. Ik denk dat het ook goed is
om te bekijken hoe het komt, wat de oorzaak is van dit soort problematiek,
wat sommige gemeenten al hebben gedaan en andere kennelijk nog niet.
Is het een verdeelvraagstuk of moeten we het zien als een beleidsvraagstuk? Als je dit wilt, moet je specifiek bekijken wat er in de
gemeenten is gebeurd, als oorzaak van eventuele budgettaire problemen,
en niet in het algemeen heel snel naar een discussie over de verdeling
gaan. Dat ben ik zeer met de heer El Yassini eens.
De tweede oorzaak kan gelegen zijn in specifieke wettelijke bepalingen.
Het woonplaatsbeginsel is genoemd. Er is gevraagd of het goed is om te
kijken naar de woonplaats en het bevoegd gezag. Dan heb je een
discussie over wie het bevoegd gezag is en hoe je dat doet bij
echtscheiding; klopt het dan nog wel? Daarom hebben we gezegd dat we
dat anders moeten doen.
Er is ook gevraagd hoe het zit met de uitvoeringstoets op dat punt. Deze is
inmiddels gaande en voor een deel ook afgerond. Daar komt uit dat dit
inderdaad aanpassing zou kunnen behoeven, als je kijkt naar de plaats
waar de jeugdige zelf heeft gewoond. Iedereen zegt dat dit een betere
verdeling is, dus wij zijn nu bezig met de wettelijke vormgeving daarvan.
Deze zal op 1 januari 2019 in werking kunnen treden, met alle uitvoeringsperikelen van dien. In de tussentijd is er een compensatieregeling voor
2017, 2018 en 2019. Er vindt dus een wettelijke aanpassing plaats van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

23

woonplaatsbeginsel en in de tussentijd is er een compensatieregeling die
tot een betere verdeling leidt.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik begrijp dat de Staatssecretaris bereid is om met de VNG te praten over
de mogelijkheid van een transformatiefonds. Ik probeer het in verband te
zien met de verlenging van de Transitie Autoriteit Jeugd en de fondsen
daarvoor. Deze zijn bedoeld voor de wat grotere zorgaanbieders, die
dreigen om te vallen of die liquiditeitsproblemen hebben, zoals wij in het
verleden hebben gezien. Is het misschien een idee om dat te combineren,
zodat er een fonds is voor de TAJ om de 20% of 25% van de gemeenten
die de transformatie waar wij allemaal op duwen, niet in kunnen zetten,
de mogelijkheid te geven om de komende jaren toch te investeren in de
voorkant?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik zie ook wel dat de problematiek voor een deel in het verlengde daarvan
kan liggen. Je kunt hier allerlei vragen over stellen, maar ik ben er niet zo
voor om allerlei problemen op te werpen die dat met zich mee kan
brengen. De Transitie Autoriteit is erop gericht om instellingen die door de
transitie in de problemen komen, tijdelijk steun te kunnen verlenen, soms
met een lening die terugbetaald moet worden. Bij zo’n transformatiefonds
zullen de gemeenten eerder zeggen dat het hun fonds is, dat zij gebruiken
om de vernieuwing tot stand te brengen. Dat is dan wel een andere
regeling. De ene is gericht op instellingen en de andere op gemeenten.
Dat leidt tot allerlei vragen. Ik ben het met de heer Voordewind eens dat je
die in samenhang moet bekijken. Dat zullen we ook zeker op die manier
doen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik ben benieuwd naar de uitkomsten van het gesprek met de VNG. We
weten niet hoelang de Staatssecretaris er nog zit, maar op welke termijn
denkt de Staatssecretaris dat gesprek aan te gaan? Kan hij dan per
ommegaande verslag doen van dat gesprek met de VNG, zodat de
commissie ervan op de hoogte is en ernaar kan kijken?
Staatssecretaris Van Rijn:
Nu ga ik me voorzichtig op glad ijs begeven. Ik waardeer het zeer dat de
heer Voordewind hoopt dat ik nog heel lang Staatssecretaris ben. Dat is
meer in zijn handen dan in mijn handen. Concreet stel ik mij zo voor dat ik
probeer samen met de TAJ en de VNG te bekijken wat de mogelijkheden
en de voetangels en klemmen zijn. Ik probeer er na de zomer op terug te
komen en aan de Kamer te rapporteren wat de stand van zaken is bij de
TAJ en wat de ideeën zijn voor de toekomst. Dan is het aan de Kamer om
dat te bespreken.
De heer Peters (CDA):
Ik hoorde net de toezegging dat er echt werk wordt gemaakt van regionale
samenwerking en dat de mogelijkheid blijft bestaan om dat aan te wijzen.
Dat is mooi dat die mogelijkheid er is, maar ik wil ook dat het echt
gebeurt. Als de regionale samenwerking een beetje hapert of als
gemeentes zeggen dat zij dat met een kleine afsplitsing wel kunnen doen,
zou dat ook andere gemeenten fors geld gaan kosten. Dat zou voor een
deel kunnen verklaren waarom sommige gemeentes fors tekortkomen en
andere een beetje overhouden. Ik zou een combinatie willen van die
toezeggingen, zodat er echt werk wordt gemaakt van die regionale
samenwerking, om af te dwingen dat deze ook financieel is.
Staatssecretaris Van Rijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

24

Ik denk dat de heer Peters daar gelijk in heeft. De VNG en de brancheorganisatie van specialistische zorginstellingen hebben gezegd dat er goede
regionale afspraken moeten komen. Daarover zijn zij het eens. Zij hebben
ook een gezamenlijk stuk gemaakt, waarin staat dat je op regionaal niveau
naar die problemen en naar de wachtlijsten moet kijken. Je moet ervoor
zorgen dat er goede afspraken zijn gemaakt en bekijken welke solidariteit
er is in de regio. Ik zie erop toe dat dit daadwerkelijk gebeurt. Als dat niet
gebeurt, moet ik die artikelen in de wet gebruiken. De heer Peters zegt:
pas op, het is niet alleen een haakje, maar dat haakje is er niet voor niets.
Dat ben ik met hem eens.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik had nog een vraag over het nieuwe verdeelmodel, waar de Staatssecretaris in zijn beantwoording deels op in is gegaan. Mijn vraag is of we
voldoende in beeld hebben wat de effecten zijn van het nieuwe verdeelmodel. We spreken niet voor niets van voordeelgemeenten en nadeelgemeenten. De Staatssecretaris zei net al dat het eraan ligt wat de
gemeenten al hebben gedaan. Ik wil graag weten of wij een overzicht
kunnen krijgen van die effecten. Wanneer is een gemeente nadeelgemeente? Waar ligt dat aan? Wat zou er moeten gebeuren?
Staatssecretaris Van Rijn:
Bij de totstandkoming van het objectieve model dat we nu hebben, is dit
ook allemaal in kaart gebracht. Wat zijn de historische uitgaven bij
gemeenten? Welke factoren zijn van invloed op de behoefte aan
jeugdhulp? Dan kun je denken aan het aantal kinderen, de sociaaleconomische situatie en de andere omstandigheden. Op basis daarvan kom je
tot een nieuw, objectief verdeelmodel.
Of een gemeente voordeel of nadeel heeft, hangt ermee samen wat deze
in de oude en in de nieuwe situatie krijgt. De gemeenten hebben toen
tegen mij gezegd over het verdeelmodel dat wij hadden ontwikkeld: laten
we het zo maar doen. Je zult dat periodiek moeten bekijken. Ik hoor nog
niemand om een nieuw verdeelmodel vragen, maar als dat er zou moeten
komen, wat ik niet uitsluit, dan zullen we opnieuw in kaart moeten
brengen of er verschil is tussen regio’s.
De heer Raemakers zei dat we dat beter moeten onderzoeken. Kun je de
criteria verder verfijnen? Dan moet je opnieuw kijken naar voor- en
nadeelgemeenten. Volgens mij is de VNG in dit stadium terecht terughoudend om te snel over de verdeelmodellen te praten, want we zijn nog
maar net begonnen en er is invloed van beleid van gemeenten. De heer El
Yassini wees erop dat sommige gemeenten voorlijk zijn en andere
achterblijven. Het zou niet goed zijn om via het verdeelmodel als het ware
precies het verkeerde te belonen.
We moeten periodiek naar die verdeelmodellen kijken en dan zullen we
ook de genoemde analyse moeten maken, maar dat moet niet te snel,
omdat we echt meer analyses nodig hebben van de oorzaken van tekorten
en overschotten. Deze zijn voor een deel beleidsafhankelijk en voor een
deel misschien regiogebonden. Voor een deel hebben zij misschien ook te
maken met de investeringen van gemeenten om die vernieuwing vorm te
geven.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik ben het met de Staatssecretaris eens dat we niet te snel moeten zeggen
dat er een nieuw verdeelmodel moet komen, maar ik zou het wel
interessant vinden, ook voor ons beeld, omdat wij hierover heel veel
brieven krijgen, om over een paar maanden een overzicht te krijgen welke
gemeenten tekorten hebben en waar dat aan ligt, voor zover dat in kaart
gebracht kan worden.
Staatssecretaris Van Rijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

25

Om precies te zijn, de cijfers over 2016 zijn eind 2017 beschikbaar op basis
van de betrouwbare realisatiecijfers van de gemeenten. Dan kunnen we
ernaar kijken. Er ligt nu een onderzoek van AEF, waarin staat dat een kwart
van de gemeenten verwacht tekorten te krijgen. Dat neem ik serieus en
daar gaan we naar kijken, maar ik wil mij echt baseren op de realisatiecijfers. Dan moeten we ook naar het hele sociale domein kijken; niet alleen
naar de jeugdhulp, maar ook naar de Wmo en de Participatiewet. Zoals
bekend redeneren we over het hele sociale domein en moeten we niet per
deelcategorie kijken naar de tekorten. Uiteindelijk willen we dat het
onderdeel is van het Gemeentefonds. Daar moeten de gemeenten
naartoe. Dan krijgen de gemeenten de vrijheid om tot goede besteding te
komen. Eind dit jaar zullen we nader inzicht in de realisatiecijfers hebben.
De heer Raemakers (D66):
Wij vragen ons vooral af of het objectieve verdeelmodel wel objectief is.
Om even te reageren op de VVD, het gaat er niet om de gemeenten te
straffen die goed bezig zijn met de transformatie, door het verdeelmodel
te herzien, maar het gaat echt om de indicatoren. De Staatssecretaris zei
dat je kunt kijken naar sociaaleconomische factoren en naar de populatie.
Afhankelijk daarvan kun je het verdeelmodel vorm geven. In de grafiekjes
van het CBS zie je dat sommige regio’s, die sociaaleconomisch heel goed
zijn en die een lage score hebben wat betreft populatie, toch bovenmatig
veel jeugdhulp gebruiken. Dan hebben we het bijvoorbeeld over Zeeland,
Friesland, Limburg et cetera. In eerste termijn heb ik dan ook gevraagd of
de Staatssecretaris bereid is om specifiek te bekijken of het juist is om
deze indicatoren te gebruiken in het objectieve verdeelmodel.
De voorzitter:
Ik snap dat de heer El Yassini heel kort iets recht wil zetten.
De heer El Yassini (VVD):
De heer Raemakers zegt dat ik alleen spreek over straffen of belonen,
maar in eerste termijn sprak ik ook over de evaluatie van de verdeelsleutel. Ik vind het belangrijk dat deze geëvalueerd wordt, maar als je
goed wilt evalueren, heb je data nodig. We hebben nu te maken met twee
jaren, 2015 en 2016, waarbij er in 2015 een overschot was. Laten we de
ruimte nemen om die evaluatie later te doen.
De voorzitter:
Het ging alleen even om die opmerking van de heer Raemakers, dus niet
om een betoog. Het is misschien goed voor de nieuwe leden om te zien
wat er gebeurt als je iemand speciaal noemt en er een eigen interpretatie
aan geeft. Dan krijg je dit. We willen ons nu vooral op de antwoorden van
de Staatssecretaris richten, dus ik geef hem graag de gelegenheid om te
antwoorden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Bij de totstandkoming van het huidige objectieve verdeelmodel, dat
standaard in 2018 geëvalueerd wordt, is zeer uitgebreid naar die indicatoren gekeken, met een doorrekening wat er gebeurt als je dit of dat
gebruikt, en toen is er gezegd: laten we het zo maar doen. Dat wil niet
zeggen dat je niet open moet staan voor betere inzichten en nog betere
verfijningen. Wat mij betreft doen we dat met een open mind. De
indicatoren die er nu zijn, zijn de beste die we hebben, maar als we bij de
evaluatie ontdekken dat het andere indicatoren moeten zijn of dat we
andere componenten moeten invoeren, waarover we meer data hebben,
dan moeten we dat zeker doen. We moeten ook bedenken dat je een
verzameling van data nodig hebt, als je dit op de lange duur goed wilt
doen. Je kunt dat niet baseren op een of anderhalf jaar, maar je moet
kijken of de trend over een aantal jaren leidt tot andere conclusies voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

26

verdeelmodellen. Je moet dat altijd met een open mind doen. We willen
een zo objectief mogelijk model, om de werkelijkheid zo dicht mogelijk te
benaderen.
Het volgende punt raakt de discussie over de verlichting of het transformatiefonds. Door een aantal gemeenten wordt gezegd dat zij aan de
voorkant meer investeringen moeten doen die aan de achterkant tot
besparingen leiden. Zij vragen om daarbij te helpen. Het gaat dan om de
boeggolf. Dat is de kern van de discussie over de verlichting of transformatie. Die signalen gaan we bespreken met de VNG en de TAJ, om te
bekijken wat een goede benadering zou kunnen zijn. Ik merk hierbij op dat
je niet naar de korte termijn moet kijken, als het echt gaat om een
boeggolf, waarbij je eerst investeert en later bespaart. De heer Peters zei
terecht dat we op moeten passen met eenjarige contracten. Als we
meerjarige contracten afsluiten, kunnen we ook betere afspraken maken
over investeringen en vernieuwing, om enige zekerheid te bieden. Met
zo’n fonds zou je niet alle problemen oplossen, maar het zou ongelofelijk
helpen als je in de huidige situatie al tot langjarige afspraken probeert te
komen, ook over vernieuwing.
Er is terecht gesproken over minder administratie. Gemeenten,
aanbieders en professionals willen in 2017 en daarna grote stappen zetten
om de administratieve lasten verder te verlichten. Dat gebeurt via het
programma Informatievoorziening Sociaal Domein. Er zijn drie uitvoeringsmodellen bedacht. Alle partijen zijn van mening dat het een enorme
slok op een borrel scheelt, als je consequent kiest voor een daarvan en als
je daarover afspraken maakt. Dat zou ongelofelijk goed zijn.
De ontwikkeling is positief, maar ik ben daar eigenlijk nog niet tevreden
over. Het is positief dat steeds meer gemeenten en aanbieders afspraken
maken en voor een model kiezen. Ik geloof dat nu 60% van de afspraken
gemaakt zijn. Op mijn verzoek wordt de stand van zaken bij die
standaarden gemonitord door de VNG. Zij heeft mij laten weten dat de
resultaten daarvan eind juni beschikbaar komen. Dan kunnen we bekijken
wat de stand van zaken is.
Dat lijkt mij goed, maar ook hier wil ik toch een haakje in de wet, omdat de
voorlopige resultaten van de monitor mij een beetje een dubbel gevoel
geven. De ontwikkeling is heel positief, zoals alle partijen bevestigen,
maar ik denk dat dit soort dingen, die je gewoon kunt oplossen, met
gezwinde spoed moeten gebeuren. Het gaat dan om bekostiging,
gegevensuitwisseling en verantwoording.
Mijn voorstel is om een haakje in de wet te maken, zodat ik een aanwijzing
aan gemeenten kan geven om die standaardisatie te verplichten. Die
wetgeving ligt nu bij de belangrijkste partijen in het veld, voor een
consultatie die tot eind mei loopt. Ik streef ernaar om de wetgeving deze
zomer naar de Raad van State te sturen, zodat deze bepaling zo nodig op
1 januari 2018 in werking zou kunnen treden. Dat is misschien ook de stok
achter de deur die de heer Peters noemde als een mogelijke oplossing.
Over de aanpassing van het woonplaatsbeginsel heb ik al het nodige
gezegd. Het gaat om een aanpassing van de wet voor een betere
methodiek en om een regeling om in de tussentijd tot compensatie te
komen. Ik wijs er ook op dat op 16 mei jongstleden een wijziging van de
Regeling Jeugdwet tot stand is gekomen, waarin is vastgelegd dat kleine
aanbieders van jeugdhulp bij het indienen van het jaardocument niet
hoeven te voldoen aan verplichtingen zoals een accountantsverklaring.
Daardoor zijn de administratieve lasten voor de kleine aanbieders
aanzienlijk verlaagd. Dat is een heel belangrijk punt en ik hoop dat dit
verlichting gaat bieden.
Kortom, mijn boodschap is om de discussie over de administratieve
lasten heel serieus te nemen. Ik denk dat die standaardiseringsslag
ontzettend gaat helpen, dat het veld er ook mee bezig is en dat er
positieve resultaten te zien zijn. Dat moet nog wel een tandje sneller en er
moet een stok achter de deur en die ben ik dus aan het creëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

27

Er is een groot aantal vragen gesteld over aanbesteding, omdat daarover
veel discussie is in gemeentelijke kring. Veel van die discussies vloeien
voort uit een wijziging van de Aanbestedingswet die bijna unaniem is
aanvaard door de Kamer, enkele maanden geleden. Hier zitten twee
aspecten aan. Aan de ene kant is er soms continuïteit nodig door meer
langjarige contracten met aanbieders, om ervoor te zorgen dat je ook
vernieuwingsafspraken kunt maken. Aan de andere kant is er misschien
juist vanwege die transformatie behoefte aan nieuwe spelers, die kunnen
aanzetten tot vernieuwing.
Er zijn nu eenmaal wel Europese regels die inhouden dat een overheid die
een contract wil sluiten of een opdracht wil verstrekken, zal moeten
aanbesteden. Je kunt zeggen dat je dat niet wilt, maar dan heb je ook
geen contract; dan heb je een subsidierelatie en dan heb je veel minder te
vertellen over het resultaat. Er is wel enige speelruimte, maar ik denk dat
je al heel snel vastzit aan de Europese aanbestedingsregels, als je tot
contracten wilt komen op het gebied van de Jeugdwet en als je eisen wilt
stellen aan die contracten.
Het is wel zo dat deze op verschillende manieren ingevuld kunnen
worden. Ons is gebleken dat het soms wat al te gemakkelijk wordt
uitbesteed aan de afdeling inkoop, simpel gezegd, die dan de Europese
aanbestedingsregels pakt en de criteria weegt met een factor van 2,1 maal
0,3 en dat leidt dan tot een resultaat. Voor een goede aanbesteding van
jeugdzorg of jeugdhulp dien je er als bestuurder bovenop te zitten, je
eisen helder te maken en te kijken wat je wilt. Dan kun je ook tot een veel
snellere en lichtere aanbestedingsprocedure komen.
Wij zullen nu twee dingen doen. Het ene is om samen met het Ministerie
van Economische Zaken te proberen te verhelderen hoe een goed
aanbestedingstraject moet worden aangepakt, zodat je het niet veel te
zwaar maakt en goed opdrachtgeverschap hebt. We zullen gemeenten
ondersteunen om dat te doen. Het andere is om aan de werkgroep te
vragen om ten principale na te denken over waar het wel of niet van
toepassing zou moeten zijn. Dat vraagt om een heel principiële discussie
over of je wilt dat de Aanbestedingswet van toepassing is. Dat is een
nogal zware discussie.
Ik doe dus twee dingen. Gegeven het feit dat de Aanbestedingswet en de
Europese regels van toepassing zijn, bekijken we hoe we dat proces zo
licht en helder mogelijk kunnen maken, zodat het duidelijk is voor de
gemeenten. We zullen de gemeenten ondersteunen, samen met het
Ministerie van Economische Zaken. Een ander punt betreft de gecertificeerde instellingen. Dat vind ik een bijzonder punt. Is het in alle gevallen
mogelijk, wenselijk of noodzakelijk om het op die manier te doen? Dat wil
ik ook verder gaan uitzoeken. Ik zal de Kamer uiteraard op de hoogte
stellen van de bevindingen uit die onderzoeken.
Verder denk ik dat gemeenten in 2015 te maken hadden met overgangsrecht en dat zij over het algemeen eenjarige contracten hebben getekend.
Ik benadruk dat de heer Peters volstrekt gelijk heeft dat het een enorme
verlichting kan betekenen als de gemeenten erover nadenken wat zij
precies willen en of zij ook meerjarige contracten kunnen afsluiten, niet
alleen voor het hele contracteringsgebeuren, maar ook bij het maken van
vernieuwingsafspraken die meer zekerheid bieden. Ik steun de oproep van
de heer Peters van harte.
Mevrouw Kooiman (SP):
Het probleem is met name dat gemeenten niet altijd de plicht willen om
aan te besteden. Ik hoor het zo dat de Staatssecretaris ook wil bekijken of
die plicht altijd van toepassing is, dus dat de gemeenten ook de
mogelijkheid hebben om niet aan te besteden in sommige gevallen. Ik zou
dat wel graag duidelijk willen horen, omdat de gemeenten er tegenaan
lopen dat die plicht een soort keten om hun nek is. Ik zou ook graag willen
horen wanneer zij dan wel duidelijkheid krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

28

Staatssecretaris Van Rijn:
Je kunt er eigenlijk niet voor kiezen of het wel of niet een plicht is, gezien
de Europese aanbestedingsregels. Deze houden in dat er een overheidsopdracht is, met een contract, waarin je ook eisen stelt aan de prestaties
en waarop je elkaar kunt afrekenen. Er is al heel snel sprake van een
overheidsopdracht die onder de Europese aanbestedingsregels valt. Zoals
ik al zei, kun je het aanbestedingsproces licht of zwaar maken. Dan zijn er
nog allerlei mogelijkheden. Als je een subsidierelatie wilt, dan kan dat wel,
maar dan heb je veel minder te vertellen over de resultaten. Dan geef je
subsidie aan een organisatie en vervolgens zeg je: doe je best. Het is een
beetje een grijs gebied, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat je als
overheid als opdrachtgever bij de Jeugdwet, en ook bij andere onderdelen, al vrij snel aan een aanbestedingsplicht zit, die je dan zo licht
mogelijk moet proberen in te vullen.
Mevrouw Kooiman (SP):
De Staatssecretaris zegt nu eigenlijk iets nieuws, wat ik nog niet eerder
heb gehoord. Hij zegt: een subsidierelatie kan wel. De vraag is dan in
welke gevallen dat kan. Gemeenten willen dat niet in alle gevallen, maar
die mogelijkheid moet voor hen wel bestaan. Zij moeten ook wel weten
hoe en wanneer. Wanneer is hierover duidelijkheid voor de gemeenten?
Zij zitten hier echt op te wachten en de processen lopen nu al.
Staatssecretaris Van Rijn:
We zijn nu al bezig, ook samen met de gemeenten en het Ministerie van
Economische Zaken. Mijn streven is om direct na de zomer te komen met
een handreiking om de gemeenten duidelijkheid te bieden.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld had ook een vraag. Of is die inmiddels beantwoord?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nog niet helemaal. Er wordt niet voor de eerste keer gesproken over
aanbestedingen; wel door ons in deze samenstelling, maar in de
verslagen die ik heb gelezen, gaat het heel vaak over aanbestedingen. De
Staatssecretaris zegt dat hij twee dingen gaat doen. Dat was ook zijn
antwoord op de Kamervragen die door andere collega’s zijn gesteld. Ik
zou graag wat duidelijker willen horen wat dit voor de gemeenten
betekent. Wanneer krijgen de gemeenten die duidelijkheid? Ik kan mij
herinneren dat die duidelijkheid al voor de zomer was beloofd.
Staatssecretaris Van Rijn:
De gemeenten hoeven niet te wachten totdat zij een beroep kunnen doen
op deskundigheid, want dat gebeurt nu al. Er is nu al een werkgroep,
samen met EZ en Pianoo om mensen te helpen om die aanbesteding zo
goed mogelijk voor elkaar te krijgen. Daar kunnen de gemeenten nu al een
beroep op doen en dat gebeurt ook. Er zijn nog twee andere vragen
gesteld. De ene is om nog helderder te maken wat de voor- en nadelen
zijn van aanbesteding versus een subsidierelatie en wanneer deze kan. Ik
heb gezegd dat we dat zullen doen, maar gelet op het karakter van de
jeugdhulp en de relatie met zorgaanbieders moet je erop rekenen dat je al
heel snel boven de € 750.000 zit. Als het gaat om overheidsopdrachten zit
je dan vrij snel in het Europese aanbestedingsrecht. De volgende stap is of
je ten principale anders kunt denken over de vraag of de Aanbestedingswet wel van toepassing moet zijn of dat je bepaalde onderdelen
moet uitzonderen. Dat is een heel grote discussie die niet alleen bij de
zorg gevoerd kan worden. De vraag is dan waar de Aanbestedingswet wel
of niet geldt. Dat moet met het Ministerie van Economische Zaken worden
besproken, omdat je dan ook praat over de toepassing van Europese
regels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

29

Niettemin zeg ik: laten we die drie dingen doen. Ten eerste: heel
praktische ondersteuning van gemeenten die vragen hebben over de
huidige situatie. Ten tweede: zorgen dat zij ondersteund worden en dat
helder is wat wel of niet kan en wat de meest lichte procedure is, als je dat
zou willen. Ten derde: de principiële vraag ook bekijken. Na de zomer
proberen wij met een aantal antwoorden te komen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb een korte vervolgvraag, want na de zomer kun je heel ruim
interpreteren. Die principiële vraag is ook al eerder gesteld. Hoe moeten
we principieel aankijken tegen Europese aanbestedingen? Ik zou het
wenselijk vinden om hierover op een wat concretere termijn duidelijkheid
te krijgen.
De voorzitter:
Wanneer is na de zomer?
Staatssecretaris Van Rijn:
De directe ondersteuning is er nu al. Die handreiking komt wat mij betreft
in september. Ik aarzel iets meer over hoe ver ik dan al ben met die
principiële vraag. Nogmaals, het gaat niet alleen om de zorg, maar ook
om bredere vragen over aanbestedingen. Ik kan dan wel de stand van
zaken melden op dit punt.
De heer Raemakers (D66):
Dank aan de Staatssecretaris voor de helder uitleg, maar het blijft soms
ingewikkeld. Er zijn dus twee criteria: of het boven € 750.000 zit en of het
een marktactiviteit is. Bij de jeugdbescherming of de jeugdreclassering,
om die maar even concreet te noemen, zou je juist kunnen zeggen dat zij
niet zo marktgericht zijn, dus dan hoeft dat misschien niet aanbesteed te
worden. Ik ben heel benieuwd of de aanbestedingsplicht ook geldt voor
de jeugdbescherming en de jeugdreclassering. Of kunnen de gemeenten
zeggen dat dit een typische overheidstaak is, dat het niet erg marktgericht
is en dat het er dus niet onder valt?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat laten we ook specifiek onderzoeken. Sterker nog, het Ministerie van
Veiligheid en Justitie is bezig met het onderzoeken van die vraag. We
hopen dat daarover meer helderheid komt in hetzelfde timeframe; na de
zomer, in september. Ik heb zelf ook niet zoveel met de term «markt». Bij
de Europese aanbestedingsregels gaat het vooral om de vraag wanneer er
sprake is van een overheidsopdracht en of deze onder die regels valt of
niet. De discussie over de markt kunnen we ook voeren, maar mevrouw
Kooiman stelt het op prijs om dat niet te doen.
De voorzitter:
Een andere keer misschien. Gaat u verder met uw betoog.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Er zijn ook opmerkingen gemaakt over de wachttijden. Enkele
Kamerleden hebben er terecht op gewezen dat deze van alle tijden zijn. Ik
vond het onderzoek van het Nationaal Jeugdinstituut hiernaar wel
verhelderend. De heer Raemakers noemde dat ook. Aan de ene kant wordt
geconstateerd dat je altijd wachttijden zult hebben. Daarbij viel mij op dat
Nederland tamelijk goed scoort in vergelijking met andere landen. Ik
schrok eerlijk gezegd nogal van de cijfers in andere landen. Aan de andere
kant wil je dat als er acute zorg nodig is, die ook gegeven kan worden. De
aanbieders en de gemeenten hebben afgesproken dat er op regionaal
niveau meer transparantie over de wachttijden en wachtlijsten moet
worden geboden. Er moet ook worden afgesproken dat acute zorg indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

30

nodig acuut wordt gegeven. Die afspraken hebben we met elkaar
gemaakt. De gemeenten en de zorgaanbieders zijn nu bezig om dat op
regioniveau veel inzichtelijker te krijgen.
Een van de belangrijkste punten is om transparantie te krijgen over hoe
het zit bij specifieke zorgaanbieders. Een zorgaanbieder kan vol zitten,
maar dat wil niet zeggen dat andere zorgaanbieders ook vol zitten. De
gemeenten moeten daar beter zicht op hebben doordat zij informatie
krijgen van de aanbieders, zodat zij daarop kunnen sturen. Andersom mag
je van de gemeente verwachten dat als er te weinig zorg ingekocht blijkt
te zijn, zij de verantwoordelijkheid neemt en niet zegt: ik heb geen geld
meer en dat mag niet. Het vereist van beide partijen een heel proactieve
houding. Het gaat om transparantie over de wachttijden, zodat de
gemeente die informatie heeft. Als het op regionaal niveau onvoldoende
is, moet de gemeente ervoor zorgen dat het inkoopbeleid wordt
aangepast.
Die afspraken zijn gemaakt. Ik ben van plan om dat te volgen, zodat we
weten in welke regio’s er goede afspraken over zijn gemaakt. Ik zal de
Kamer in de volgende voortgangsrapportage informeren over de stand
van zaken bij die regionale afspraken. Ik heb de VNG ook gevraagd om
samen met ons te kijken naar de stand van zaken per regio en of die
afspraken daadwerkelijk gemaakt worden.
De heer El Yassini (VVD):
Stel dat er afspraken zijn gemaakt die niet worden nagekomen, hetzij door
de zorgaanbieder, hetzij door de gemeente. Wat kan de Staatssecretaris in
dat geval doen? Die kinderen hebben echt hulp en zorg nodig.
Staatssecretaris Van Rijn:
Het formele antwoord is dat ik dan de bevoegdheid heb om de gemeente
in formele zin aan te spreken. Ik kan het instrumentarium van het
bestuurlijk toezicht toepassen. In sommige gevallen heb ik dingen in gang
gezet, niet alleen inzake wachttijden, maar ook op andere terreinen.
Gelukkig zijn de bestuurlijke verhoudingen in Nederland over het
algemeen zo dat als wij constateren dat iets niet goed loopt en als de
gemeente daarop wordt aangesproken, in veel gevallen het been wordt
bijgetrokken. Dat laat onverlet dat ik over een aantal formeel-bestuurlijke
toezichtbevoegdheden beschik bij de gemeenten. Ik kan bij wijze van
spreken zelfs in gebreke stellen, maar zo ver zal het niet komen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Staatssecretaris Van Rijn:
Later deze maand zal ik nog bestuurlijk overleg voeren met partijen. Dan
zullen de gemeenten en de brancheorganisaties met mij de stand van
zaken bespreken. Ik zal erop aandringen dat we niet in het algemeen over
wachttijden praten, maar heel precies worden. Als zorgaanbieders vinden
dat er in een regio sprake is van te lange wachttijden, moeten we daar niet
in het algemeen over praten, maar over specifieke gemeenten of regio’s,
zodat we kunnen bekijken wat wel of niet goed gaat en wat er nodig is.
Dat zal mijn inzet zijn in het bestuurlijk overleg dat eind deze maand
plaatsvindt.
Er zijn ook vragen gesteld over het Actieplan pleegzorg. Ik denk dat het
goed is dat we samen met alle betrokkenen zijn gekomen tot dit actieplan,
waarin het niet alleen gaat om onderzoek doen. Ik herken de vraag van
mevrouw Kooiman of het niet te lang duurt, maar ik vind het wel heel
belangrijk om alle punten die iedereen had voor dat actieplan in
samenhang te presenteren. Er is geprobeerd om tot helderheid te komen
over onderwerpen zoals de financiering. Er zal dit jaar nog onderzoek
plaatsvinden naar de tarieven. Hoe zit het met de rechtspositie en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

31

rechtsbescherming? Hoe zit het met de pleegzorg? Hoe kunnen we deze
bevorderen? Zijn er voldoende pleegouders? Hoe kunnen we continuïteit
bieden voor de veiligheid bij 18-min en 18-plus?
Het gaat dus om een aantal heel concrete onderwerpen, maar ik begreep
dat deze voor de heer Raemakers nog niet concreet genoeg zijn. We
hebben geprobeerd om dit samen met alle betrokkenen te doen, maar ik
herken wel wat hij zegt. Kunnen wij per actiepunt een tijdschema
aangeven? Dan kan de Kamer beter zien wat de stand van zaken is. Ik zal
er met de betrokkenen bij het actieplan over spreken om dat te doen. Hij
noemt dat een uitvoeringsagenda. Als er een lijst van acties is en daarbij
het tijdschema dat wij voor ogen hebben, kan men volgen wat de stand
van zaken is en dan kan men ook meekijken. Ik begrijp die vraag heel
goed.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik had in mijn bijdrage ook een vraag gesteld over pleegzorg, naar
aanleiding van de gelanceerde campagne Supergewone Mensen Gezocht.
Hebben we al wat zicht op het resultaat van die campagne? Moet die
campagne misschien nog verder geïntensiveerd worden? Hoe staat het
ermee?
Staatssecretaris Van Rijn:
De voorlopige resultaten van die campagne zijn dat er veel interesse is,
maar dat deze nog niet heeft geleid tot meer pleegouders. Dat is wel een
beetje een puzzel. Ik denk dat we moeten bekijken of de campagne anders
moet; scherper of specifieker. Het is positief dat er veel meer aandacht en
interesse voor is gekomen, maar dat heeft nog niet concreet geleid tot
meer pleegouders en dat is niet goed, want dat willen we juist wel. Dat is
voor mij een heel concreet actiepunt.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De vraag is dan: wat nu?
De voorzitter:
Sluit de vraag van de heer El Yassini daarbij aan?
De heer El Yassini (VVD):
Ik heb nog een kleine aanvulling. Ik heb begrepen dat Jeugdzorg
Nederland bezig is met een enquête, maar dat kan ook de Nederlandse
Vereniging voor Pleeggezinnen zijn. Een van de twee – ik ben even
vergeten welke – heeft pakketten opgestuurd aan gezinnen die interesse
hebben en wil nu een enquête uitvoeren om te bekijken wat de drempel is
om wel interesse te hebben, maar het uiteindelijk toch niet te doen. De
resultaten van die enquête zijn er rond de zomer. Kan de Staatssecretaris
die betrekken bij eventuele vervolgstappen en acties?
Staatssecretaris Van Rijn:
Volgaarne, want het is heel belangrijk om te weten wat die drempels zijn.
Het is heel positief dat er veel interesse is, maar als er drempels zijn of
onzekerheid over bepaalde zaken en hoe je dat moet doen, komen we
daar misschien via die enquête achter. Dat lijkt mij heel belangrijke
informatie om mee te nemen bij het actieplan.
De voorzitter:
Ik zeg even tegen de leden dat zij twee interrupties hebben. Sommigen
hebben dat aantal al bereikt. Zij kunnen de vragen die zij nog hebben,
straks in tweede termijn stellen.
Staatssecretaris Van Rijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

32

Nog even over de vraag van mevrouw Kooiman of het snel genoeg gaat.
Er zijn vaste tarieven vastgesteld en daarnaast zijn er variabele tarieven
voor bijzondere kosten. In opdracht van de pleegzorgsector is in het
najaar van 2016 onderzoek gedaan naar de kostendekkendheid hiervan.
Dat hebben we afgewacht om adequaat vervolgonderzoek te kunnen
doen. Dat wordt dit jaar gestart. De resultaten van het vervolgonderzoek
over de kostendekkendheid zullen daarbij worden meegenomen.
Dan zijn er nog een aantal opmerkingen gemaakt over de Kindertelefoon.
Het is misschien goed om even precies te zeggen wat er aan de hand was.
Deze voorziening was landelijk geregeld en de financiering ervan liep via
de VNG. Bij die financiering ging het om een uitname uit het Gemeentefonds die werd betaald via de VNG, simpel gezegd, maar dat kon niet
meer. Dat leidde tot de vraag hoe het verder moest. De oplossing was om
alle gemeenten apart te laten betalen en om te komen tot contracten. Mijn
constatering was dat we moeten oppassen voor vertraging, want bij te
veel vertraging is er te veel onzekerheid voor de instellingen. Bovendien
zijn er dan wel heel veel administratieve lasten bij het oplossen van dit
probleem.
Om die redenen heb ik voorgesteld om het anders te doen. Wij zullen die
uitname uit het Gemeentefonds doen en via VWS naar de instellingen
laten lopen. Dat kan. Verder hebben we gezegd dat we de voorziening
voor na 2018 structureel anders moeten regelen, want in de wet staat dat
deze via de VNG loopt. We doen dus twee dingen. In 2018 zal ik regelen
dat het gaat op die manier; met een uitname uit het Gemeentefonds die
via VWS naar de instellingen gaat. Verder zal ik het wettelijk mogelijk
maken om die situatie als het ware structureel te maken. Die wettelijke
bevoegdheid zal in werking kunnen treden op 1 januari 2019. Voor 2018
gaat die overbrugging gelden. Daarmee is die structurele situatie dus
bereikt.
De voorzitter:
De heer El Yassini kijkt heel smekend.
Staatssecretaris Van Rijn:
Precies daarom aarzelde ik, voorzitter.
De voorzitter:
En de antwoorden van de Staatssecretaris zijn tot nu toe heel kort.
Daarom geef ik de heer El Yassini de gelegenheid om nog een korte vraag
te stellen.
De heer El Yassini (VVD):
Dat waardeer ik, voorzitter. De Staatssecretaris zegt dat het in de oude
situatie niet kon omdat er gekort werd op het Gemeentefonds, en dat
mocht niet. Nu gaat VWS het oppakken en vervolgens ook korten vanuit
het Gemeentefonds. En dat mag dan weer wel. Volgens mij heeft een en
ander te maken met onrechtmatigheid als daadwerkelijk wordt gekort op
het Gemeentefonds als daar niet een besluit van de gemeenteraad aan ten
grondslag ligt. Zolang ik niet zeker weet dat dat goed is geregeld, loopt de
continuïteit van de Kindertelefoon gewoon gevaar.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nee, het springende punt was dat er een korting op het Gemeentefonds
zou komen, en dat daarna geld aan de VNG zou worden gegeven, waarna
de VNG zou betalen. Dat kan niet meer. Het gaat er dus niet zozeer om dat
je geen uitname uit het Gemeentefonds kunt doen voor een bepaalde
taak, maar meer om het feit dat het als het ware niet meer kan via de VNG
als rechtspersoon.
De heer El Yassini vroeg mij zojuist fluisterend of ik dat op papier kan
zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

33

De voorzitter:
Nou, dat is misschien een goed idee?
Staatssecretaris Van Rijn:
Volgens ons is er nu dus een oplossing. We gaan die uitwerken en
opschrijven. Ik zal dat punt daarbij nog even expliciet meenemen en
uitleggen hoe dat in elkaar steekt.
De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. Gaat u verder met uw betoog.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kom ten slotte op de wat meer algemene punten. Daarna zal ik nog een
paar losse vragen beantwoorden.
Er is kort gesproken over Veilig Thuis, ik meen door mevrouw Kooiman. Ik
denk dat we op dat vlak grote stappen hebben gezet. Ik ben blij dat de
inspecties concluderen dat er sprake is van een enorme groei en
verbetering van de Veilig Thuisorganisaties. Er is hard gewerkt aan de
aanpak van wachttijden. Wachtlijsten laten een duidelijk dalende trend
zien. Er is een nieuwe werkwijze geïmplementeerd en de deskundigheid
van de medewerkers is vergroot. Maar mevrouw Kooiman heeft gelijk: we
zijn er nog niet. Er is natuurlijk nog een aantal vragen te stellen. Hoe is de
relatie tussen Veilig Thuis en de zorgaanbieders? Hoe zit het met de
ICT-systemen? Kan er doelmatiger gewerkt worden? De opdracht van de
heer Sprokkereef loopt op 1 juli 2017 af. Hij zal ook nog een plan van
aanpak ten aanzien van de doorontwikkeling neerleggen. Dat zijn we aan
het uitwerken, overigens samen met een meerjarig ondersteuningsprogramma. Dit ook een beetje in relatie met de aanbeveling van de
Taskforce kindermishandeling en seksueel misbruik, en het manifest Kring
van Veiligheid. Daar wordt gesteld: het is goed om een aantal onderdelen
van de keten te versterken, maar je moet ook de keten als geheel bekijken.
Dat zullen we gaan doen. Er zijn dus goede resultaten, maar we zijn er nog
niet. We bekijken op dit moment wat er verder te doen staat bij het
Landelijk Netwerk Veilig Thuis om daar tot een verbetering te komen. Ik
wijs er overigens op dat een dezer weken de AMvB gereed zal zijn waarin
wordt toegezien op een verandering van de meldcode, waar we in de
Kamer met elkaar veel over hebben gediscussieerd. Die AMvB kan dan in
procedure worden gebracht.
Onder anderen heeft ik meen de heer Voordewind gevraagd of we nou
eigenlijk een toename zien van jeugdhulp met verblijf. Hoe zit dat nou
precies? Ik ben daar op ingegaan in de beantwoording van de Kamervragen die mevrouw Kooiman heeft gesteld, maar dat zal te kort dag zijn.
Eigenlijk is mijn conclusie: het is nog te vroeg voor conclusies. Want we
zien dat er meer gebruik is, en dat leidt ook tot meer verblijf. Dus wat is de
trend? Zien we uiteindelijk een afname van het aantal ondertoezichtstellingen en zien we minder verblijf? Dat zou natuurlijk moeten blijken. Het is
echter nog te vroeg om dat te kunnen zeggen. Ik houd het wel scherp in
de gaten, want dat is wel nodig. Ik laat ook de meest voor de hand
liggende verklaringen eerst nader onderzoeken, want we willen bekijken
wat hier achter zit. Want mevrouw Kooiman heeft natuurlijk een punt; het
is van essentieel belang om dit ook in de tijd te kunnen volgen. De heer
Voordewind zei: dit is een cruciaal onderdeel van de doelstellingen van de
Jeugdwet. Dat moeten we dus heel scherp met elkaar in de gaten blijven
houden.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik was blij dat deze cijfers in de brief van de Staatssecretaris staan.
Daarmee kunnen we de vinger aan de pols houden. Maar het zou ook
goed zijn als dit element ook weer terugkomt in de tussenevaluatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

34

waarvan we de resultaten volgend voorjaar krijgen. Dan moeten we
kunnen zien hoe het daarmee staat en wat de verklaringen zijn.
Ik had in diezelfde lijn ook nog een vraag gesteld over de geïntegreerde
benadering. We zien nu dat de huisartsen nog vaak doorverwijzen naar de
jeugd-ggz terwijl er toch sprake is van problemen in het gezin. Dat staat
ook in de brief. Het zijn dan dus geen single-issuezaken en er is dan meer
aan de hand. Toch zien we in zulke situaties vaak nog een directe
doorverwijzing in plaats van een doorverwijzing naar de wijkteams of de
jeugdteams die die problemen integraal kunnen gaan bekijken.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik denk dat dit punt terecht wordt ingebracht. Ik heb hierover een beetje
een genuanceerd standpunt. In de Jeugdwet hebben we heel bewust ook
de mogelijkheid voor doorverwijzing door de huisarts in stand gehouden,
omdat we het heel belangrijk vonden dat zaken ook via dat kanaal heel
goed zouden lopen. Ik heb daar ook met de huisartsen over gesproken.
Soms is het simpelweg een kwestie van kennis, deskundigheid en
communicatie, omdat heel veel huisartsen en huisartsenpraktijken
simpelweg niet weten wat dan de mogelijkheden van de gemeente zijn. Of
ze hebben die mogelijkheden niet aangereikt gekregen. Ik stel me een heel
simpele oplossing voor, namelijk een geplastificeerd briefje naast de
telefoon van elke huisarts, waarop niet alleen de specialisten in het
ziekenhuis staan, maar ook de door de gemeente ingekochte voorzieningen waarnaar ook de huisarts kan verwijzen. Dat proces is eigenlijk
nog in volle gang. Daarin is nog te weinig informatie. Ik denk dat
huisartsen een belangrijke rol spelen. Zij zijn vaak de eerste post waar
mensen met problemen terechtkomen. Zij kunnen beoordelen of er moet
worden doorverwezen naar de ggz, of dat een probleem eigenlijk breder
moet worden bekeken en meer integraal moet worden opgepakt. We zijn
met de huisartsen en de huisartsenverenigingen in gesprek om te bekijken
hoe we dat, samen met de VNG, kunnen oppakken.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dat is interessant. Tijdens het vorige AO hebben we ook die verhoudingen
bekeken. Wanneer signaleren we nou wat? Gaat dat via de wijkteams?
Gaat het via de huisartsen? Toen is geconstateerd dat dat veelal nog bij de
huisartsen gebeurt. Daar heb je niet automatisch die integrale benadering.
Ik ben echter blij dat de Staatssecretaris zegt: we willen dat onder de
aandacht brengen. Wanneer gaat hij het gesprek daarover voeren met de
huisartsenverenigingen? Of loopt dat gesprek al? Welke acties komen er
concreet om die informatie over die wijkteams te verstevigen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Het is een lopend gesprek. Maar wat moet er natuurlijk eigenlijk
gebeuren? Op gemeentelijk niveau moet het overleg tussen de gemeente,
de wijkteams en de huisartsen op zo’n manier lopen dat de huisartsen
weten wat de ontwikkelingen zijn. Met gemeenten, en wat mij betreft met
de VNG en de LHV samen, moeten we bekijken wat we kunnen aanbieden
om ervoor te zorgen dat huisartsen hiervan meer kennis krijgen. Het
allerbelangrijkste is echter dat dit geen algemene kennis bij huisartsen is,
maar heel praktische. Zij moeten heel concreet weten: als ik wil doorverwijzen naar een gemeentelijke voorziening, zijn dit de mogelijkheden en
dit de bijbehorende telefoonnummers. Het moet dus heel normaal
worden dat er ook naar de gemeentelijke voorzieningen wordt verwezen.
De voorzitter:
Gaat u door met uw betoog.
Staatssecretaris Van Rijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

35

Ik moet nog ingaan op een aantal specifieke vragen. Mevrouw Kooiman
had het over het aanbieden onder de kostprijs en over de discussie over
de tarieven. Primair zijn aanbieders natuurlijk zelf verantwoordelijk voor
hun aanbiedingen. Het is overigens wel duidelijk dat er een bijvangst is in
deze operatie. Het is ook voor zorgaanbieders, veel meer dan vroeger,
noodzakelijk om te weten wat nou eigenlijk de kostprijs van een behandeling is. Dat is nodig voor de onderhandelingen die zij met de gemeente
moeten voeren. De aanbieders moeten die kostprijs dus weten. En in de
gesprekken met de gemeenten moeten ook zorgaanbieders af en toe
kunnen zeggen: luister eens, voor dit bedrag kan ik het doen, maar voor
dat bedrag niet. Die gesprekken moeten als het ware ook «volwassener»
worden. Dat is lastig en men moet nog een beetje wennen aan elkaar. Er
zitten ook nog allerlei ontwikkelingen in. Maar uiteindelijk is dat natuurlijk
ook ongelooflijk belangrijk. Ik meen dat het de heer El Yassini was die zei:
het zou goed zijn als ook gemeenteraden zich er meer bewust van zouden
zijn dat de passende voorzieningen die zij moeten aanbieden, ook moeten
deugen. Als ze moeten deugen, moet er ook een goede prijs voor worden
betaald. Als dat tot discussie leidt, moet de gemeenteraad daar natuurlijk
bovenop zitten. Her en der gebeurt dat ook. Maar de heer El Yassini heeft
gelijk: dat zou meer kunnen gebeuren. Het bewustzijn van gemeenteraden
moet groeien dat zij erop moeten letten dat de voorzieningen die
gemeenten aanbieden, ook passend zijn. Dat is natuurlijk echt een taak die
bij gemeenten hoort. Het zou niet goed zijn als de rijksoverheid daarop nu
weer toezicht zou gaan houden, in plaats van de gemeenten. Die taak ligt
echt op het niveau van de gemeenten.
De heer Raemakers heeft een vraag gesteld over de privacy. Hoe zit het
nou met de privacy en de persoonsgegevens? Die punten zijn en blijven
volgens mij ongelooflijk belangrijk. Daar hebben we natuurlijk een echte
privacywaakhond voor, namelijk de Autoriteit Persoonsgegevens. Er is
een aantal vuistregels opgesteld. Er worden hierover conferenties
georganiseerd. De vuistregels zijn tijdens een grote conferentie in juni
2016 vastgesteld en ondertekend. In 2017 wordt er een tweede conferentie
belegd. Daarmee willen we ervoor zorgen dat heel veel gemeenten
doordrongen worden van die privacyregels. We bieden dus handreikingen. We stellen iedereen op de hoogte van het feit dat ze erop moeten
letten. En we hebben natuurlijk de privacywaakhond. Er zijn dus volgens
mij wel waarborgen. Maar ook hierbij speelt natuurlijk weer de vraag:
leuk, die regels, maar hoe gaat het in de praktijk? Daarom proberen wij zo
veel mogelijk gemeenten op dit vlak te bereiken. Wat zijn de privacyregels? Heeft iedereen daar kennis van? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat
ze bij iedereen tussen de oren komen te zitten?
De heer Raemakers (D66):
We hebben kunnen lezen in De Groene Amsterdammer dat bij sommige
gemeenten toch honderden ambtenaren toegang blijken te hebben tot die
informatie. Wat gebeurt er dan? Als zoiets bekend wordt, wat kan de
Staatssecretaris daar dan tegen doen in de vorm van sanctionering?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dan komen we bij de instrumenten van de toezichthouder, van de
privacywaakhond. Die heeft natuurlijk ook een aantal formele instrumenten, inclusief financiële. Daarmee kan men zorgen dat naleving van de
regels wordt afgedwongen.
De voorzitter:
U had het ook over een conferentie die in 2017 gaat plaatsvinden. Kunt u
dat nader specificeren?
Staatssecretaris Van Rijn:
Die zal in september worden gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

36

De voorzitter:
Gaat u verder.
Staatssecretaris Van Rijn:
De heer Peters vroeg of ik de mening deel dat er een redelijk volume
nodig is om een gecertificeerde instelling te zijn. Volgens mij is dit punt al
een beetje aan de orde geweest in mijn verhaal, maar ik zal er toch nog
specifiek op ingaan. Ik deel die mening. Als de aantallen dalen, kun je je
de vraag gaan stellen of je voldoende volume tot stand kunt brengen. Die
vraag speelt dan in ieder geval in theorie, maar misschien ook wel in de
praktijk. Ik heb al gezegd toen ik het had over die discussie over aanbesteding, dat er een specifiek traject is gestart om te onderzoeken op welke
wijze de inkoop daarvan dan vorm zou kunnen krijgen. Is het bij de
gecertificeerde instellingen een andere situatie dan bij de reguliere
jeugdhulpaanbieders? De vraag stellen is ook een beetje hem beantwoorden. Ik ben dus aan het bekijken of daar een andere voorziening voor
nodig is. Dat doe ik overigens samen met mijn collega van V en J.
De heer Peters (CDA):
Ik mag toch hopen dat het inderdaad iets anders is, maar we gaan er nog
achter komen. Ik vrees dat we anders echt een ander probleem hebben.
Maar de Staatssecretaris heeft het vandaag al vaak over haakjes gehad. Ik
zie hier ook een haakje bij de regionale samenwerking. Als het volume
inderdaad gewoon fysiek groot moet zijn, omdat anders de aantallen te
klein zijn en de kwaliteit dus daalt, dan zouden hierover ook afspraken
gemaakt moeten worden. Althans, ik zie bij het maken van afspraken
daarover een taak voor de Staatssecretaris. Welke regionale samenwerking is het dan? Ik zie ook bewegingen in het land waarbij bepaalde
kleine onderdeeltjes een eigen gecertificeerde instelling beginnen. Dat
heeft grote gevolgen, ook voor een grotere regio. Volgens mij zou je dat
niet moeten willen. Daarom nu mijn concrete vraag. Als we het eens zijn
over volume, moeten we dat ook gewoon gaan regelen. Ziet de Staatssecretaris daarbij een rol voor zichzelf weggelegd?
Staatssecretaris Van Rijn:
De heer Peters stelt het nu wel heel erg simpel en direct, alsof ik dan het
volume zou moeten bepalen.
De heer Peters (CDA):
Nou, dat wil ik wel doen dan.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja.
Kijk, ik zet niet voor niets dat haakje. Die regionale afspraken zijn er niet
omdat het zo leuk is om regionale afspraken te maken, maar omdat het
van belang is om de kwaliteit van de voorzieningen in stand te houden.
Dus moet je dat niet per gemeente bekijken, maar per regio. Juist daarom
is er dat haakje. Is dat haakje ervoor om ook in dit soort kwesties te
borgen dat er voldoende volume is om de kwaliteit en de infrastructuur in
stand te houden? Het antwoord op die vraag is: ja.
De voorzitter:
Wilt u nog een vervolgvraag stellen, mijnheer Peters? Het hoeft niet, hoor.
De heer Peters (CDA):
Ik kom er in mijn tweede termijn op terug.
De voorzitter:
Goed, dan gaat de Staatssecretaris verder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

37

Staatssecretaris Van Rijn:
Mevrouw Westerveld stelde een vraag over de 18-min/18-plusproblematiek. Ook die kwestie is al even zijdelings aan de orde geweest.
Daar lopen inderdaad een aantal programma’s voor die eigenlijk zowel
heel concreet als heel abstract zijn. Heel abstract zijn ze als de vraag aan
de orde komt op welke wijze gemeenten en zorgverzekeraars beter met
elkaar moeten samenwerken bij de inkoop van voorzieningen, met name
rond 18-min/18-plus. Daarvoor lopen enkele projecten. Heel concreet zijn
ze ook. Als een zorgaanbieder een kind in de instelling heeft, moet hij niet
wachten tot het 18 wordt, maar al als het kind 16 of 17 is, moet de
zorgaanbieder proberen om met de ouders, de sociale omgeving en het
kind zelf afspraken te maken over de zaken die er allemaal op hen
afkomen. Eventueel moet men een besluit nemen over verlengde
jeugdhulp. Die mogelijkheid voor verlengde jeugdhulp bestaat. Maar als
die niet mogelijk is of nodig is, moet de zorgaanbieder het kind, de ouders
en de omgeving zo goed mogelijk voorbereiden op alles wat er op hen
afkomt als het kind 18 wordt. Het grootste vraagstuk dat dan speelt, is
meestal dat de jongere die 18 is geworden denkt: ik ben blij dat ik van die
zorginstelling af ben en nu kan ik het zelf wel. Daarbij bedenkt hij vaak niet
dat werk, wonen, verzekeringen en allerlei andere toestanden heel veel
met zich meebrengen, wat als het ware weer tot een terugslag kan leiden.
Ik ben daarom dus op bestuurlijk niveau afspraken aan het maken over
hoe de samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars op dat punt
beter kan worden gemaakt. Maar goede jeugdhulpverlening betekent ook
dat een zorgaanbieder niet afwacht tot het kind na zijn 18de is verdwenen.
Bij goede jeugdhulpverlening hoort een programma waarin je afspraken
maakt over wat er gebeurt als een kind 18 wordt. Ook op dat punt moeten
sluitende afspraken worden gemaakt.
Mevrouw Westerveld heeft ook een vraag gesteld over de
dbc-systematiek. Ik denk dat het heel terecht is om hiervoor echt scherp
aandacht te hebben. Bij die dbc-systematiek is het een beetje dubbel. Ik
herinner me nog dat iedereen toentertijd zei: de dbc-systematiek moeten
we even handhaven, anders komen we in grote problemen. En nu zegt
iedereen: we kunnen er nu beter vanaf. Maar dat moet wel op een erg
goede manier gebeuren. Het hele systeem is nu gebaseerd op een
bepaalde manier waarop het tarief wordt gemaakt en er wordt gedeclareerd. Als je dan over moet stappen naar een ander systeem, moeten er
daarbij geen gaten vallen. Er is een handreiking ontwikkeld. Daarmee
worden gemeenten en aanbieders geholpen bij het creëren van die
soepele overgang. Er wordt hieraan in het kader van dat standaardisatieprogramma voor de bekostiging en de verantwoording ook apart
aandacht besteed. Maar ik heb het ook met nadruk op het netvlies gezet
bij gemeenten en zorgaanbieders. Dit is zomaar een dingetje, waarbij het
echter fout kan gaan als je er onvoldoende aandacht aan besteedt.
Mevrouw Westerveld stelt deze vraag dus zeer terecht. Ik heb dit punt in
het bestuurlijk overleg met aanbieders en de VNG ook aan de orde
gesteld. Men heeft mij in ieder geval beloofd om te bekijken of de
afspraken per regio voldoende zijn om niet tot problemen te leiden. Ik zit
daar zelf ook bovenop. Mevrouw Westerveld vraagt hier terecht aandacht
voor.
Mevrouw Agema maakte ten slotte nog een opmerking over de casus
Steenwijkerland. Ik wil niet helemaal op die casus ingaan, maar wel
zeggen dat het oordeel van de Centrale Raad van Beroep niet is dat alsnog
de gevraagde hulp moest worden verstrekt. De Centrale Raad van Beroep
oordeelde dat de gemeente haar huiswerk opnieuw moest doen, omdat zij
het besluit onvoldoende had gemotiveerd. Ik doe even geen uitspraak
over de beslissing van de gemeente om al dan niet hulp te verstrekken.
Dat had zijn eigen merites. Ik ken de casus toevallig wat beter, maar het is
volgens mij niet goed om daarover hier te spreken. Ik wijs mevrouw
Agema dus op een verschil. De rechter zei niet dat de gemeente alsnog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

38

hulp moest verstrekken. Maar de rechter zei: bij de motivering moet je je
huiswerk overdoen.
Mevrouw Agema (PVV):
De Staatssecretaris gaat er eerst op in en zegt vervolgens: dat moeten we
niet doen. Dat vind ik ook een beetje flauw. Eerst heeft de gemeente drie
keer afgewezen. Krijgt de betrokkene nu wel zorg?
Staatssecretaris Van Rijn:
De betrokkene krijgt de gevraagde zorg voor een deel, en voor een deel
ook niet.
Mevrouw Agema (PVV):
O, dus toch.
Staatssecretaris Van Rijn:
De gemeente had wel aanleiding om ter discussie te stellen of de hulp
hier terecht werd gevraagd.
Mevrouw Agema (PVV):
Maar er wordt nu wel zorg geleverd, en dat gebeurde eerst niet.
De voorzitter:
Wil de Staatssecretaris nog reageren?
Staatssecretaris Van Rijn:
Volgens mij heb ik zo’n beetje op alle vragen antwoord gegeven,
voorzitter.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de leden. Zijn er vragen blijven liggen? Ik zie aan
meerdere woordvoerders dat dat het geval is.
De heer El Yassini (VVD):
Ja, voorzitter. Het gaat om meerdere van mijn vragen. Ik zal ze snel
opnoemen, zodat we snel en efficiënt door kunnen gaan.
De voorzitter:
Maar dan stel ik voor dat u dat in de tweede termijn meeneemt.
De heer El Yassini (VVD):
O, ik dacht dat de tweede termijn al begonnen was, voorzitter.
De voorzitter:
Nee, daarvoor beginnen we weer vooraan.
De heer El Yassini (VVD):
Dan wacht ik mijn beurt geduldig af, voorzitter.
De voorzitter:
Goed. In de tweede termijn hebben alle leden twee minuten spreektijd.
We beginnen weer bij mevrouw Kooiman.
Mevrouw Kooiman (SP):
Voorzitter. Ik wil beginnen met de Staatssecretaris hartelijk te bedanken, in
ieder geval voor de redding van het AKJ, de Kindertelefoon en Sensoor.
Die duidelijkheid was heel erg nodig. We hebben er lang op gewacht,
maar nu is die duidelijkheid er. Daar ben ik heel blij om. Het is nu zaak dat
we het wetsvoorstel snel door de Kamer krijgen, zeg ik ook tegen mijn
collega’s. Op die manier kunnen we het gelijk invoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

39

We hebben het ook gehad over het verlichtingsbudget of het transformatiebudget, of hoe je het ook maar wilt noemen. De Staatssecretaris zegt: ik
zie de problemen bij de gemeenten en ik zie ook dat de gemeenten in de
knel zitten. Ook de Veilig Thuisorganisaties hebben daar bijvoorbeeld last
van. Maar, zegt de Staatssecretaris, ik ga de problemen inventariseren en
kom pas na de zomer met conclusies. Ik verzoek de Staatssecretaris met
klem om de Kamer daarover al voor de zomer te berichten. In de eerste
plaats omdat de Staatssecretaris zelf zegt: ik wil er iets aan doen en ik wil
niet wachten op een nieuwe Staatssecretaris, die hier misschien anders
over denkt. Dus Staatssecretaris, ik wil me graag aan úw woord kunnen
houden. En de tweede reden voor mijn vraag om de Kamer hierover voor
de zomer te berichten, is het feit dat gemeenten nú bezig zijn met die
onderhandelingen. Eigenlijk hebben zij het dus nodig om hierover nú
duidelijkheid te krijgen.
Hetzelfde geldt eigenlijk voor die aanbestedingen. Minister Plasterk heeft
overigens in de plenaire zaal toegezegd dat hij hierover wat betreft de
jeugdreclassering en de jeugdbescherming duidelijkheid wil geven voor
de zomer. Dat heeft mijn collega van D66 ook al genoemd. Mogelijk kan
de Staatssecretaris van VWS natuurlijk, mogelijk samen met zijn collega,
die duidelijkheid bieden. Ik vind het heel hoopgevend dat hij zegt dat die
aanbestedingsplicht niet altijd geldt en dat het niet altijd hoeft. De
Staatssecretaris kent natuurlijk de wens die bij de SP een beetje leeft om
die aanbestedingsgekte gewoon van tafel te halen. Als die plicht er niet is
en als het niet altijd hoeft, dan wil ik daarover graag duidelijkheid voor de
zomer.
Mijn laatste vraag is wanneer de nieuwe voortgangsrapportage zal
verschijnen. Als we dan snel weer hierover een debat voeren, wil ik
hierover ook snel de voortgangsrapportage ontvangen.
De heer Raemakers (D66):
Voorzitter. Ik wil allereerst iets zeggen over de wachtlijsten. We horen van
de Staatssecretaris dat het toezicht op de wachtlijsten nu meer regionaal
wordt opgepakt en dat dat ook in een voortgangsrapportage terugkomt.
De Staatssecretaris schetst het beeld dat er altijd de mogelijkheid is dat hij
in een bepaalde gemeente toezicht uitoefent. Stel dat dadelijk de helft van
de regio’s er niet in slaagt om een goed toezicht op die wachtlijsten te
organiseren, is het dan geen optie om dat landelijk over te nemen? Ik wil
voorts nog iets zeggen over de transparantie, over het publiceren van
wachtlijsten en wachttijden. Er wordt gezegd dat dat ook weer besproken
moet worden in een of andere werkgroep. D66 vraagt zich af waarom niet
gewoon kan worden verplicht dat iedere instelling daarbij een bepaalde
mate van transparantie hanteert. Zouden we dat niet ook gewoon landelijk
moeten regelen?
Een volgend punt is de administratie. Wij zijn heel blij om te horen dat de
bestaande administratieve problemen voor aanbieders via een wijziging
van wet- en regelgeving worden opgelost. Wij vragen ons nog wel iets
anders af. Ook jeugdpsychiaters klagen dat zij te maken hebben met veel
administratie. Die klachten kwamen gisteren bijvoorbeeld naar buiten via
de NRC en Nieuwsuur. In juli 2016 is de motie-Bergkamp/Potters (29 515,
nr. 392) over de administratieve lasten voor zelfstandigen aangenomen.
Hoe staat het met de uitvoering van die motie en kan ervoor worden
gezorgd dat de administratieve lasten bij de kinderpsychiaters verder
afnemen?
Ik ga ten slotte nog in op de Kindertelefoon. Wij zijn heel blij om te horen
dat de Staatssecretaris die situatie niet alleen voor 2018 wil veiligstellen,
maar ook meer structureel. Als 80% van de gemeenten dat aangeeft, is dat
een belangrijk signaal. We moeten het misschien ook weer terugcentraliseren.
Ik zie dat ik aan de twee minuten ben. Dus tot zover in tweede termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

40

De heer Peters (CDA):
Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris voor de antwoorden op de
vragen. Ik ben blij om te horen dat hij in ieder geval van plan is om het
haakje van de regionale samenwerking te gebruiken en dat er op dat
gebied langjarige afspraken met enig volume gemaakt worden. Ik zal dat
volgen, omdat dat heel belangrijk is. Volgens mij heb ik een oplossing
voor een groot aantal problemen die hier verder besproken zijn. Ik ben blij
dat de Staatssecretaris zal nadenken over de wijze van voorfinanciering,
het werkkapitaal zoals dat al eerder genoemd is, maar dat heeft ook een
samenhang met die regionale samenwerking.
Alle gemeenten willen inderdaad één systeem van verantwoording. Ik heb
gehoord dat daarover eind juni meer duidelijkheid is. Anders gebruikt de
Staatssecretaris dat haakje. Ik ben blij dat het probleem met de Kindertelefoon is opgelost. Ik ben blij dat het voor 2018 is geregeld en dat er een
wetswijziging komt per 1 januari 2019. Ik wil graag van tevoren weten dat
dat zo is, dat het inderdaad gehaald zal worden, niet alleen vanwege de
bestaanszekerheid van de Kindertelefoon maar ook vanwege de zinloze
werkverschaffing voor gemeenten.
Er ligt nog een vraag over de gecertificeerde instellingen. Normaal zou
hier wellicht ook een andere Staatssecretaris over gaan, maar ik zie wel
echt een regierol om ervoor te zorgen dat er geen rare dingen gebeuren in
het veld dat zeer in beweging is, omdat die volumes echt nodig zijn. Ik ben
bang dat die rare dingen wel gaan gebeuren, ook vanwege instellingen
die in financiële problemen verkeren. Eerlijk gezegd overweeg ik nog wel
iets op dat punt.
Er zijn volgens mij drie oorzaken voor het bestaan van wachtlijsten. Er is
te weinig inkoop, er is te weinig regionale samenwerking of er is iets mis
met de manier van inkopen. Daar kunnen we wel van alles van vinden,
maar dat is volgens mij nu niet de bedoeling.
Ik wil het hierbij laten, maar ik overweeg dus nog wel iets rond die
gecertificeerde instellingen.
De heer El Yassini (VVD):
Voorzitter. Ik zal kort en bondig zijn, want ik moet mijn bijdrage tot twee
minuten beperken. Ik wil de Staatssecretaris bedanken voor het beantwoorden van de vragen en het geven van inzicht in de manier waarop we
vanuit de Tweede Kamer, vanuit VWS en uiteindelijk ook vanuit de
gemeenten die verantwoordelijk zijn, echt de problemen gaan aanpakken
en ervoor zorgen dat daar waar het niet goed loopt, kinderen en gezinnen
de juiste zorg, dus zorg op maat, krijgen. Een aantal vragen van mij is
echter niet beantwoord. Ik zal die nog even kort doorlopen. Het blijkt dat
gemeenten beleid maken zonder de gezinnen en de kinderen echt te
horen. De vraag is hoe de Staatssecretaris ervoor gaat zorgen dat het
beleid van gemeenten daadwerkelijk wordt afgestemd op de behoeften
van die kinderen en gezinnen en dat die dus worden gehoord bij het
maken van beleid.
Ik heb al gesproken over innovatie en maatwerk. Het is onbegrijpelijk dat
door inkoopbureaucratie initiatieven niet van de grond komen. Dat
betekent dat we op die manier niet alleen niet efficiënt en effectief werken,
maar ook dat het kind daar de dupe van wordt, omdat die innovatie juist
ook zorgt voor meer maatwerk. Hoe gaat de Staatssecretaris deze
onbegrijpelijke bureaucratie in onder meer gemeenten aanpakken, zodat
nieuwe initiatieven en aanbieders een kans krijgen?
Mijn laatste punt heeft betrekking op de Kindertelefoon. Ik hoor van mijn
collega’s dat ze blij zijn dat de Kindertelefoon is gered. Wij vinden de
continuïteit van de Kindertelefoon, het AKJ en Sensoor van wezenlijk
belang. Daarom maken wij ons echt zorgen over de constructie. Ik ben blij
dat de Staatssecretaris heeft toegezegd om met meer informatie te komen
over de aanpak, maar het is voor ons echt heel belangrijk dat niet een
signaal wordt afgegeven dat gemeenten die op hun handen blijven zitten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

41

in feite worden beloond doordat het Rijk het dan maar oppakt. Zij hebben
die verantwoordelijkheid en zij moeten die verantwoordelijkheid ook
daadwerkelijk nemen. Dat geldt niet alleen voor de Kindertelefoon maar
dat geldt ook voor de decentralisatie. Hoe zorgen we ervoor dat die 121
gemeenten die niets van zich hebben laten horen, daarop worden
aangesproken? Ik had die vraag al gesteld, maar heb daar geen antwoord
op gekregen. Voorts wil ik graag een lijst hebben van alle gemeenten die
geen contract hebben gestuurd op 1 juni jongstleden. Ik wil echt een
overzicht hebben van de gemeenten die op hun handen zijn blijven zitten,
die hun verantwoordelijkheid niet hebben genomen als het gaat om de
Kindertelefoon en de continuering daarvan.
De voorzitter:
U bent aan het eind van uw spreektijd.
De heer El Yassini (VVD):
Dat was het, mevrouw de voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris voor de beantwoording. Het is
goed dat hij erkent dat er veel knelpunten zijn. Het is fijn dat we op een
aantal punten een toezegging hebben gekregen of dat er in ieder geval
een duidelijk vervolg aan wordt gegeven. Ik noem in dit verband het
woonplaatsbeginsel en de administratieve lasten. Ik heb toch ook het
gevoel dat op andere terreinen een aantal zaken vooruit wordt geschoven
en het onduidelijk is wat nu precies de vervolgacties zijn. Ik noem de
aanbesteding waar al heel lang over gesproken wordt, onder andere in
deze commissie. Bij veel gemeenten bestaat nog steeds onduidelijkheid
over de wijze waarop ze precies met die Europese aanbestedingen
moeten omgaan.
We hebben net al even gesproken over de campagne Supergewone
Mensen Gezocht om meer pleegouders aan te trekken. De Staatssecretaris
gaf aan dat er geen nieuwe pleegouders bij zijn gekomen, maar een
reactie op mijn vraag wat er dan nu wel gaat gebeuren, heb ik nog niet
gehoord. Ik zou het fijn vinden als de Staatssecretaris daar nader op
ingaat.
Datzelfde geldt voor de 18-min/18-plus-problematiek. Ik gaf in eerste
termijn aan dat het mij uit het Actieplan pleegzorg niet duidelijk is
geworden welke acties nu concreet worden ondernomen. De Staatssecretaris zei in reactie daarop dat er een aantal projecten zijn. Verder werd
verwezen naar de verantwoordelijkheid van de instelling. Mijn vraag was
echter: wat gaat er nu concreet gebeuren? Welke concrete maatregelen
worden er genomen?
Er ligt in de procedurevergadering van vanmiddag een verzoek voor een
extra AO. Ik hoop dat de collega’s daarmee kunnen instemmen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn antwoorden en toezeggingen. We weten niet hoeveel tijd hij heeft. Dat hangt natuurlijk ook deels
van de Kamer zelf af. Maar de tijd dringt wel voor de Staatssecretaris. Ik
wil daarom collega Kooiman bijvallen als het gaat om het idee van een
transformatiebudget en de mogelijke combinatie met het transitiebudget
van de Transitie Autoriteit Jeugd. De vraag is of dat toch niet sneller kan
dan na de zomer. De Staatssecretaris zit er nu nog. Hij kan nu nog het een
en ander doen. Kan hij kijken of er toch niet een mogelijkheid is om de
boel te versnellen en kan hij daarover nog voor het zomerreces rapporteren aan de Kamer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

42

Dat geldt ook voor de aanbestedingsplicht. Het zou ook mooi zijn als
daarover voor de zomer duidelijkheid wordt verschaft.
De TAJ wordt verlengd tot 1 april 2018, maar er wordt vanuit de zorginstellingen op aangedrongen om te kijken of er toch niet iets meer lucht
kan worden gecreëerd, zodat ook in 2018 nog die frictie- en transitiekosten
betaald zouden kunnen worden. Het concrete verzoek is dus of dat niet
verlengd kan worden tot 1 januari 2019. Dan hebben we net iets meer
speling.
Ik heb ten slotte nog een opmerking over de pleegzorg. Er is een Actieplan
pleegzorg. Er is interesse, maar er zijn blijkbaar nog te veel belemmeringen voor pleegouders om zich echt aan te melden. Er zijn blijkbaar nog
te veel belemmeringen om die aanmeldingen te laten toenemen. Heeft dat
ook te maken met de hoogte van de tarieven, met name bij de zwaardere
problematiek? Kortom, in aanvulling op de vraag van mevrouw
Westerveld: wat gaat de Staatssecretaris concreet doen aan het weghalen
van die belemmeringen voor pleegzorgouders?
Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. In eerste termijn heb ik een grote hoeveelheid systeemfouten
genoemd die voorkomen in de stukken die we vandaag bespreken. Het is
natuurlijk niet de schuld van deze Staatssecretaris, want die systeemfouten waren er ook al voordat hij aantrad. Ik vind wel dat, waar zijn
voorganger aarzelde over die overheveling en die decentralisatie, hij met
volle kracht vooruit is gegaan. Ik hoorde hem eigenlijk in zijn beantwoording nu wat mildere woorden spreken dan in die tijd. In die tijd was
het echt een panacee voor alle problemen. Als we kijken hoe we er nu
voorstaan, dan wordt elk van deze punten aangepakt met een verbeterplannetje, terwijl er misschien wel een veel fundamentelere discussie over
het systeem moet volgen. Het zijn immers wel iedere keer de kinderen die
hier de dupe van zijn.
Meneer Voordewind vroeg mij: heeft u dan zelf een oplossing? Tja, ik heb
hem ook gezegd dat ik die problemen niet heb veroorzaakt. Wij hebben
altijd onze kritiek geuit. Wij hebben nota bene tegen de wet gestemd. Als
de heer Voordewind of de heer El Yassini per se een voorstel van mij wil,
laten we als Kamer dan opnieuw een stuurgroep instellen en onderzoek
doen naar al die systeemfouten. Misschien moet er wel weer wat groots
gebeuren. Op zich ben ik niet voor systeemwijzigingen, maar nu gaat het
gewoon al in de basis heel erg fout en iedere keer zijn kinderen daar de
dupe van.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Als we onze eigen taak serieus nemen, kunnen we niet alleen kritiek
hebben, maar moeten we ook oplossingen aandragen. Mevrouw Agema
zegt dat het in het systeem zit en dat dat niet klopt. Laat zij dan
meedenken over dat systeem. Wij hebben grote evaluaties gehad van de
provinciale jeugdzorg. Voordat we naar de provinciale jeugdzorg gingen,
hebben we evaluaties gehad van het rijkssysteem. We hebben alle
financieringen dus nu wel zo’n beetje gehad. Ik sta open voor nieuwe
systemen, maar de andere systemen hebben we al beproefd. Ik zie geen
andere mogelijkheden, maar ik hoor ze graag.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Welke concrete systeemoplossing stelt de PVV voor?
Mevrouw Agema (PVV):
Meneer Voordewind, u stelt gewoon heel rare vragen en dat weet u zelf
ook wel. We zijn hier nu al tien jaar met elkaar over in discussie. Twee jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

43

geleden heb ik bijvoorbeeld een boek geschreven over de ouderenzorg,
met 100 pagina’s aan oplossingen. Kijk naar deze problematiek: in elk
systeem duiken weer dezelfde problemen op. In het systeem van nu
moeten 390 gemeenten opnieuw het wiel uitvinden en organiseren ze de
toegang 390 keer anders. Wachtlijsten nemen alleen maar toe. Ik ben niet
degene die hier even in een algemeen overleg de oplossing kan
aandragen. De stuurgroep die onder Balkenende IV werd ingesteld, heeft
de Kamer in ieder geval een heel diepgaand inzicht gegeven in de
systematiek. Misschien is dat iets wat we opnieuw zouden moeten doen.
De voorzitter:
Ik wil voorkomen dat de discussie uit de eerste termijn zich gaat herhalen,
dus ik hoop dat de heer Voordewind nu een nieuwe vraag heeft.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Mevrouw Agema heeft dat blijkbaar voor de ouderenzorg gedaan. Ik wil
haar nu uitdagen om zoiets nu ook voor de jeugdzorg te doen en om niet
te denken dat haar plannen hier niet in goede aarde zullen vallen. Volgens
mij zijn alle ideeën welkom. Ik denk dat er ook nog tussenoplossingen zijn
voor de gespecialiseerde jeugdzorg. De Staatssecretaris bekijkt of die niet
veel beter op structurele basis regionaal kan worden gefinancierd. Ik vind
het prima als er tussenoplossingen zijn.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik zou zeggen: laat de heer Voordewind de handdoek zelf oppakken.
De voorzitter:
Ik geef nu graag het woord aan de Staatssecretaris voor zijn beantwoording in tweede termijn.
Mevrouw Agema (PVV):
Sorry, laat hij de handschóén zelf oppakken.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Zelfs als de handdoek in de ring ligt, kun je hem nog steeds
oppakken.
Mevrouw Kooiman had een aantal vragen over budgetten, de aanbesteding en de termijnen. Eerst iets over het verlichtingsbudget en het
transformatiebudget, die overigens twee verschillende dingen zijn, en de
TAJ. Ik denk echt dat we nog iets meer tijd nodig hebben om dit goed in
beeld te brengen. Als ik ideeën heb over hoe dit alles in de toekomst zou
kunnen, zal ik die graag verwoorden, dus daar kan de Kamer op rekenen.
De besluitvorming en keuzen, ook in financiële zin, zijn natuurlijk wel
zaken voor het nieuwe kabinet. Laat mij nu met de VNG en de TAJ’s
bekijken of we die ideeën verder kunnen uitwerken. Als dat voor de zomer
tot een idee leidt, ben ik zeer bereid om de Kamer daarover te informeren.
Ik zet daar wel de volgende kanttekening bij, omdat er veel aspecten aan
vastzitten. Ten eerste: als het gaat om keuzen die het nieuwe kabinet zou
moeten maken, wil ik het niet voor de voeten lopen. Mijn tweede
kanttekening is dat er signalen zijn, zoals die uit het AEF-onderzoek. Ik
neem die serieus en wil ze verder onderzoeken. Daarbij gaat het echter
niet om realisatiecijfers. Het gaat om een kwart van de gemeenten, niet
om alle gemeenten. Ik denk dus dat het goed is om te bekijken waar die
signalen wel gelden en waar niet, en wat door beleid kan worden
verklaard en wat door de verdeelmodellen. Ik ben nu niet aan het
difficulteren. Ik heb al gezegd dat ik het idee positief vind en dat ik het
verder wil uitwerken, maar ik heb er wat twijfels over of dat tot besluitvorming kan leiden.
Mevrouw Kooiman (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

44

Ik moet altijd mijn zegeningen tellen, en dat doe ik dus bij dezen. De vraag
is nu natuurlijk wel waar de gemeenten, bijvoorbeeld dat kwart uit het
AEF-rapport, nu terechtkunnen. Een aantal gemeenten zit echt klem, nu de
budgetplafonds echt zijn ingesteld. Kinderen mogen daar natuurlijk niet
de dupe van worden. Wat moeten zij dus tot de zomer doen, als er nog
geen oplossing komt?
Staatssecretaris Van Rijn:
Het budgetargument is niet een argument om geen passende zorg te
verstrekken. We moeten ook niet alleen maar kijken naar het budget dat
men heeft gekregen voor het jeugddomein. Gemeenten hebben daarvoor
budget gekregen, maar ook voor de Wmo en de Participatiewet, en er zijn
overige middelen. Sowieso is dit met de gemeenten afgesproken: dit is
het budget, for better and for worse, en af en toe praten we er met elkaar
over of dat voldoende is en of het moet worden aangepast. Dat geldt hier
nu ook. Ik heb me bereid verklaard, ook in de richting van de gemeenten,
om eventuele signalen te bekijken, maar ik wil wel de echte realisatiecijfers afwachten. U herinnert zich vast de vele discussies van vorig jaar
over de vraag of er 1,8 miljard over was in het sociale domein. Iedereen
discussieerde daar hevig over. Later kregen we daar rapporten over, die
stelden dat je dit wel een beetje anders moest bekijken. Nu is er weer een
analyse, waarin staat dat een kwart van de gemeenten iets verwacht.
Laten wij ons baseren op echte cijfers, op de echte realisatiecijfers, zodat
wij met elkaar een goed beleid kunnen voeren.
De voorzitter:
Ten slotte, mevrouw Kooiman?
Mevrouw Kooiman (SP):
Mijn handen jeuken om een VAO aan te vragen, maar dat wil ik eigenlijk
liever niet. Er zijn nu kinderen die tegen zaken aanlopen. We kunnen wel
steeds nieuwe onderzoeken instellen tot we een ons wegen, en dan nu
weer naar de realisatiecijfers, maar de voorzieningen zitten nu wel in
nood. Ik vraag me af waar gemeenten die kenbaar hebben gemaakt dat zij
nu met een probleem zitten, kunnen aankloppen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Laten we daarover nu even zuiver in de leer blijven: gemeenten hebben
budgetten ter beschikking gekregen om jeugdhulpbeleid te voeren en ze
zijn volgens de wet verplicht om passende zorg te verlenen waar dat
nodig is. Het budgetargument kan voor gemeenten geen argument zijn
om dat niet te doen. Gemeenten dienen problemen dus zelf op te lossen.
In de praktijk gebeurt dat ook: zo zijn er gemeenten die op een deel van
het jeugdbudget tekorten hebben, die deze compenseren op een andere
manier. Het budgetargument is dus geen argument om geen passende
hulp te verlenen; daar hebben we nu juist die wet voor. Ik moet daar echt
dwingend in blijven.
Ik ga verder over de aanbestedingen. Ik ben het eens met mevrouw
Kooiman en anderen: hoe eerder, hoe beter. Ik begrijp dat mijn collega
van Binnenlandse Zaken heeft gezegd, volgens mij vandaag zelfs, dat hij
zou bevorderen dat er snel conclusies kunnen worden getrokken op basis
van het onderzoek dat in juli wordt afgerond. Ik heb van mijn collega van
Veiligheid en Justitie begrepen dat men daar verwacht dat dat in
september is. Laat mij met mijn collega’s van Binnenlandse Zaken en V en
J even bekijken wat wij zo snel mogelijk kunnen doen. Daarbij zeg ik tegen
mevrouw Westerveld dat gemeenten die informatie nodig hebben over
wat dit allemaal betekent, nu al terechtkunnen bij de werkgroep die
hiervoor is ingericht.
De heer Raemakers vroeg of het landelijk niet kan worden overgenomen
als blijkt dat er onvoldoende vaart wordt gemaakt met het toezicht op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

45

regionaal niveau. Ik snap zijn wens. Ik heb gezegd dat ik voldoende
mogelijkheden heb om gemeenten of regio’s aan te spreken; ik maak niet
voor niks een haakje in de wet. Het zou echter niet goed zijn om te
spreken van «landelijk overnemen». Ik denk dat het echt het democratische besluit van de gemeenteraad is om goed te volgen wat er gebeurt,
dat dáár de verantwoordelijkheid ligt om hier goed op toe te zien, en dat
het mijn verantwoordelijkheid is om erop toe te zien dat gemeenten zich
aan de wet houden en om het bestuurlijke instrumentarium daarvoor te
gebruiken als dat niet gebeurt. Ik vind dus dat dit primair lokaal moet
worden bekeken: door de gemeenteraad. Als een gemeente zich om wat
voor reden niet aan de wet houdt, kom ik in de ring om die gemeente op
dat punt aan te spreken, met de bevoegdheden die ik op dat punt heb.
Nu de transparantie over wachttijden en wachtlijsten. Ik vind dat iedere
instelling veel meer transparantie over wachttijden en wachtlijsten zou
moeten bieden. Ik denk dat het niet goed mogelijk is om op rijksniveau
daarvoor criteria voor te schrijven, omdat vele instellingen met vele
verschillende soorten instrumenten en diensten werken. Het is tamelijk
ingewikkeld om met een soort landelijke richtlijn te komen die alle
denkbare jeugdhulpinterventies beschrijven, want die ontwikkelen zich nu
juist. Daarom vind ik het ook zo van belang dat dit op regionaal niveau
plaatsvindt en dat er op regionaal niveau tussen gemeenten en
aanbieders transparantie is. Ik zal erop toezien dat dit zo gebeurt.
Ik ben het er zeer mee eens dat administratieve lasten niet alleen in hun
algemeenheid of voor de instellingen moeten worden bekeken, maar ook
voor de jeugdpsychiaters. Dat is een van de redenen waarom wij al
maatregelen hebben genomen om de administratieve lasten met
betrekking tot verantwoording, jaarrekeningen en accountancy te doen
afnemen. Ik ben al met de VNG en met de vereniging van jeugdpsychiaters in gesprek om te bekijken hoe gemeenten een antwoord kunnen
geven op de knelpunten die zij aangeven. Ik neem hun signalen heel
serieus. Ik vind het geen goed idee om daarvoor een ander systeem te
laten komen, want daarmee zijn we weer verder van huis. Ik vind het
belangrijk dat er aandacht wordt besteed aan de door hen aangegeven
knelpunten met betrekking tot administratieve lasten. Het overleg tussen
de VNG, VWS en de psychiaters is dus al gaande.
De heer Raemakers (D66):
De psychiaters zeggen dat ze heel veel administratie hebben. Wat kan de
Staatssecretaris eraan doen om ervoor te zorgen dat die minder wordt?
Soms komt er een tweede vraag: dan heeft de psychiater iets onderzocht
en komt er later een vraag van de gemeente om een indicatie uit het
verleden opnieuw te bevestigen. Kan de Staatssecretaris iets doen aan die
relatie tussen gemeenten en psychiaters?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik zal dit punt nog specifiek nakijken. De beweging van standaardisatie
van informatie binnen het sociaal domein gaat ook de zelfstandigen
helpen. Ik ga nog bekijken hoe ik heel specifiek de lasten ten aanzien van
jaarrekeningen, verantwoording of accountantscontrole voor zelfstandigen kan verlagen. Ik heb dat al gedaan. Het ISD-programma zelf, dus die
standaardisering, gaat de zelfstandigen helpen, omdat daarin ook de
declaratie- en indicatiesystemen zullen worden gestandaardiseerd. Ik heb
er dus goede hoop op dat dat hen zal helpen, maar ik zal dit nog eens
expliciet met de VNG bespreken.
De heer Peters had nog een vraag over de gecertificeerde instellingen. Hij
zei dat een regierol noodzakelijk was. Ik ben dat met hem eens. De collega
van V en J is deze weg aan het bewandelen. Om die reden loopt hier een
specifiek onderzoek naar. Misschien kan ik eerst nog met mijn collega van
V en J overleggen op welke wijze de Kamer hierover apart kan worden
geïnformeerd, maar dit zou ook kunnen meelopen met de discussie over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

46

de aanbestedingen, waarover we al het nodige hebben afgesproken. Ik zal
ervoor zorg dragen dat de informatie van V en J daaraan wordt
gekoppeld, zodat we een integraal overzicht verkrijgen. Dit lijkt mij met
name ten aanzien van de gecertificeerde instellingen een terecht punt.
Nu de vraag van de heer El Yassini. Ja, het is heel belangrijk dat kinderen
worden gehoord bij het maken van beleid. Dat was ook een van de
aanbevelingen van het Kinderrechtencomité, dat vroeg hoe wij ervoor
kunnen zorgen dat de participatie van kinderen zelf bij het maken van
beleid kan worden vergroot. Ik had daar wel wat kanttekeningen bij, maar
niet op dit punt. De gemeenten zijn nu al op grond van de Jeugdwet
verplicht om in hun verordeningen vast te leggen op welke wijze cliënten,
dus ook kinderen, worden betrokken bij de vervolmaking van de
Jeugdwet. Ik merk dat men op vele terreinen actief aan de slag is gegaan
om tot lokale vormen van jeugdparticipatie te komen. Het Verwey-Jonker
Instituut deed vorig jaar onderzoek hiernaar in opdracht van VWS. Daarin
gaf 75% van de onderzochte gemeenten aan dat de jeugdigen werden
betrokken bij de ontwikkeling van het beleid. Dat zijn mooie cijfers, maar
ik ben het met de heer El Yassini eens dat dat natuurlijk 100% moet
worden. Hij maakte namelijk een zeer terecht punt: het is heel belangrijk
om kinderen, vaak ervaringsdeskundigen, te betrekken bij de vormgeving
van het beleid. Ik zal hiermee doorgaan om ervoor te zorgen dat dit meer
wordt dan die 75%.
Ik ga verder met de indicatoren, de nieuwe initiatieven en de inkoopbureaucratie. Dit is eigenlijk een aanbestedingskwestie. Bij een heel
transparante aanbesteding is duidelijk wat de gemeente vraagt en gaat
men niet alleen te rade bij de bestaande instellingen, maar kunnen ook
nieuwe initiatieven zich melden. De heer El Yassini duidt op de
moeilijkheid dat dat proces ook weer zwaar en bureaucratisch kan zijn en
dat het voor vernieuwingsinitiatieven daardoor wel heel ingewikkeld
wordt om toe te treden. Voor ons is dat precies de reden om te proberen
om de gemeenten te helpen, door hun duidelijk te maken dat, als het tot
een aanbesteding moet komen, ze van te voren helder moeten zijn over
wat ze willen, zodat nieuwe initiatieven zich snel kunnen inschrijven en de
gemeenten hun afwegingen kunnen maken. Wij proberen daar dus wat
aan te doen in de discussie over aanbestedingen.
De heer El Yassini (VVD):
Wat ik bedoel, komt terug in het rapport van de Transitie Autoriteit Jeugd.
Heel specifiek: een initiatief verzamelt bepaalde aspecten; als men met
gemeenten te maken krijgt, blijken er eilandjes van inkopers te bestaan,
waarbij het ene niet over de inkoop van bedden en het andere niet over
ambulante zorg zegt te gaan. Doordat zo’n initiatief zaken verzamelt, krijg
je een inkoopbureaucratie van gemeenten, waarbij binnen de gemeenten
iedereen op zijn eigen eilandje zit en doorverwijst naar zijn collega die
ernaast zit. Dat is toch van de zotte? Ik wil van de Staatssecretaris weten
wat hij daaraan gaat doen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik had in mijn betoog aangegeven dat de VNG daarvoor een ambassadeur
heeft aangesteld, die per regio kijkt naar wat er speelt. Dit soort signalen
zijn heel goed, want daardoor kan heel specifiek worden bekeken, dus niet
in het algemeen, in welke gemeente men tegen welk probleem aanloopt.
Zo kan die ambassadeur er wat aan doen. Ik wil degenen die tegen zoiets
oplopen, er daarom toe oproepen om die zaken bij hem te melden, zodat
gemeenten heel specifiek kunnen worden aangesproken. Ik ben het ermee
eens dat dit moet worden opgelost waar het plaatsvindt. Als we in zijn
algemeenheid blijven praten, wordt het niet opgelost.
Nu de Kindertelefoon en de 121 gemeenten. Laten we even zien of we
elkaar goed begrijpen. In de oplossing waarmee we nu bezig zijn, is het
juist niet vereist dat elke gemeente een contract maakt. We halen het dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

47

uit het Gemeentefonds, wat betekent dat de financiering via het centrale
kanaal verloopt en er geen contracten per gemeente nodig zijn. Dit blijkt
ook uit het commentaar van die 80% van de gemeenten. Ik begrijp het
gevoelen van de heer El Yassini wel dat gemeenten dit over de schutting
zouden kunnen gaan gooien om er maar vanaf te zijn. Dat zou niet goed
zijn, en ook geen goed signaal in het kader van de decentralisatie. Een
centrale oplossing is niet de oplossing voor alles. In dit geval betrof het
een landelijke voorziening en zou je eigenlijk meer problemen krijgen als
je het per gemeente zou willen regelen. Daarom hebben we voor deze
voorziening gekozen. Ik ken de betreffende gemeenten overigens niet. Ik
heb van de VNG de getallen hierover gekregen. Dit wil niet zeggen dat al
die gemeenten dit niet zouden doen; misschien hebben ze het niet op tijd
gerealiseerd. Voor mij zou het een aanleiding kunnen zijn om te bezien of
we niet beter een andere oplossing kunnen kiezen.
De voorzitter:
Heel kort nu.
De heer El Yassini (VVD):
Even een correctie op wat ik nu hoor. 219 gemeenten hadden die
contracten ingezet. 25 hadden een positieve reactie, maar nog geen
contract ingesteld. 23 zeiden dat ze nog zouden gaan beslissen. De 121 die
overblijven, hebben niets van zich laten horen. Het gaat mij met name
daarom. Ik wil echt dat de Staatssecretaris exact achterhaalt welke 121
gemeenten dat zijn. Ik vind namelijk dat we heel duidelijk moeten maken
welke gemeenten hun verantwoordelijkheid niet nemen en de continuïteit
van de Kindertelefoon, het AKJ en Sensoor in gevaar hebben gebracht. Ik
wil dat gewoon weten!
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik zal uw verzoek naar de VNG overbrengen.
Mijn antwoord op de vraag van mevrouw Westerveld moest ik nog even
bevestigd krijgen. Als er nu al vragen zijn bij gemeenten over hoe om te
gaan met de Europese aanbesteding, kunnen ze nu al terecht. Ik denk dat
dit een heel terecht punt is. In reactie op de vraag over te weinig pleegouders zeg ik, ten eerste, dat dit een onderdeel is van het actieplan dat we
samen met de pleegouderorganisaties hebben gemaakt. Ten tweede is er
de enquête naar de belemmeringen geweest. De heer El Yassini wees daar
al op. Ook ik denk dat die zeer waardevolle informatie heeft opgeleverd
over de drempels die moeten worden weggenomen. Ik ga verder bekijken
welke drempels daarbij nog meer zouden kunnen worden geslecht. Deze
actie wil ik aan het actieplan verbinden om echt meer pleegouders te
krijgen.
Nu de 18-min/18-pluskwestie. Zullen we op dit punt het volgende
afspreken? Nu zijn er een aantal sporen. 2 oktober dit jaar vindt er weer
een bestuurlijk overleg plaats over de stand van zaken van de ontwikkeling van die sporen. Ik denk dat het goed is als ik de Kamer na de zomer
concreet informeer over hoe het staat met de 18-min/18-plusproblematiek,
al dan niet in een voortgangsrapportage. Ik kan me voorstellen dat de
Kamer dit wil blijven volgen.
Voor of na de zomer? Ik heb al gereageerd op de vraag van de heer
Voordewind hierover. Als er inzichten zijn die ik voor de zomer met de
Kamer kan en wil delen, zal ik dat zeker doen, maar ik vraag enige
clementie met betrekking tot de verregaande beslissingen die hiermee
samenhangen. Ik wil het nieuwe kabinet hier niet mee voor de voeten
lopen.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

48

Voordat u verder gaat: als ik het goed heb begrepen, heeft de heer
Voordewind nog expliciet gevraagd of financiering een rol speelt bij de
problemen rond pleegzorg en het gebrek aan pleegouders.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ja. Zijn er financiële belemmeringen voor mensen die pleegouder willen
worden? Verder had ik een vraag over de verlenging van de TAJ tot
1 januari 2019.
Staatssecretaris Van Rijn:
Het formele antwoord is natuurlijk dat ook dit een vraag is voor het
nieuwe kabinet. Ik heb de TAJ-regeling verlengd tot 2018. Wat mij betreft
moeten we dit met een open mind bekijken. Maar u raakte zelf al aan de
discussie over grensverlegging: wat is nog een transitievraagstuk?
Daarvoor hadden we de TAJ ingericht en nu is dat iets wat nu misschien
wel een beetje op zijn einde loopt. Daaruit komt ook weer een nieuwe
vraag naar voren: hoe gaan we om met de transformatie of de verlichting?
Dat verschilt namelijk nogal. Dat vraagstuk gaan we bekijken. Ik weet niet
of daarvoor een verlenging van de TAJ nodig is, omdat dit een andere
doelgroep en regeling betreft, of misschien iets anders. Die vraag bekijk ik
met een open mind. Als daar ideeën over zijn, zal ik die de Kamer doen
toekomen.
Ten slotte mevrouw Agema. Volgens mij heb ik bij alle operaties en
hervormingen rond decentralisatie steeds gezegd: decentraliseren is geen
doel; het doel is een betere zorg voor kinderen, dichterbij georganiseerd,
met minder hulpverleners en met meer regie op dat punt. Er is nog een
heel lange weg te gaan. Laat ik een klein voorbeeld noemen. Ik sprak een
tijdje terug met een wethouder van een grote stad, die tegen mij zei:
Staatssecretaris, Martin, weet je dat ik eigenlijk nu pas voor het eerst weet
hoeveel mensen met een beperking in mijn stad wonen, en hoeveel
kinderen met problemen? Je kunt ervan denken wat je wilt, maar ik vind
het heel belangrijk dat er nu in ieder geval in potentie meer zicht is en er
meer actie komt, en dat we er eerder bij zijn. Kun je daarmee alle
problemen oplossen? Ik ben het zeer eens met mevrouw Agema dat
systemen nooit zulke oplossingen bieden, maar wel mensen die verantwoordelijk zijn en zich verantwoordelijk voelen, die een deuk in een pakje
boter kunnen slaan en informatie kunnen combineren, waardoor we in
ieder geval de kans vergroten dat we er eerder bij zijn. Als we elkaar met
enige mildheid op dit punt zouden kunnen vinden, zou dit mijn laatste
antwoord zijn.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer El Yassini toch nog één kleine nabrander heeft.
De heer El Yassini (VVD):
Een heel kleine: over pleegouders. De Staatssecretaris heeft mijn collega’s
op dit punt een antwoord gegeven. Ik gooide het op het idee van dat
onderzoek, die enquête, naar de problemen van pleegouders. Daar wil ik
nu wel bij zeggen dat het een quickscan is. Het lijkt me daarom goed dat
de Staatssecretaris nog met die organisatie gaat praten om te bekijken
welke mogelijkheden er zijn. Ik laat de Staatssecretaris vrij om dit zelf in te
vullen, maar het lijkt me goed als we meer zouden weten dan wat alleen
een korte quickscan kan opleveren.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat lijkt mij een goede suggestie.
De voorzitter:
Ik dank de Staatssecretaris hartelijk voor zijn antwoorden. Nog een vraag
aan de heer Peters, die in zijn inbreng in tweede termijn zei dat hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

49

overwoog om wellicht iets te doen met gecertificeerde instellingen. Heeft
hij daarover inmiddels een beslissing genomen?
De heer Peters (CDA):
Ik ga een en ander even goed beredeneren en zal dit eventueel terug laten
komen in een regeling van werkzaamheden.
De voorzitter:
Het is goed als wij weten of u eventueel een motie wilt indienen.
De heer Peters (CDA):
Eventueel wil ik dat wel, omdat ik dit echt heel belangrijk vind. Ik moet er
wel nog even goed over nadenken, voordat ik hierover besluit. Het hangt
ook af van de informatie.
De voorzitter:
Bij mevrouw Kooiman was er ook een overweging in die richting?
Mevrouw Kooiman (SP):
Ja, ik wil sowieso een motie indienen, omdat ik die onzekerheid voor
gemeenten niet tot de zomer wil laten bestaan. Het maakt mij niet uit wie
bij dat VAO de eerste spreker is, maar ik wil dus sowieso een motie
indienen.
De voorzitter:
In dat geval stel ik vast dat er een VAO zal worden aangevraagd bij de
Griffie.
De heer El Yassini (VVD):
Ik wil voorstellen om dat VAO te plannen nadat er informatie is gekomen,
ook van V en J, over de vragen van de heer Peters en we genoeg
informatie hebben om een goed besluit te kunnen nemen.
De voorzitter:
Dat hangt af van wat de heer Peters van plan is. Laten we dit dus even
afwachten. Ik stel in ieder geval vast dat mevrouw Kooiman een VAO heeft
aangevraagd. Als er voor een motie nog op iets moet worden gewacht,
zullen we nog bekijken hoe we daar met elkaar uit gaan komen. Dit kan in
de procedurevergadering aan de orde komen.
Wij zijn aan het eind van dit overleg. Ik zal wat toezeggingen op hoofdlijnen samenvatten.
– De Kamer ontvangt in het voorjaar 2018 een tussenevaluatie van de
Jeugdwet.
– De Kamer ontvangt een wijzigingsvoorstel voor de Jeugdwet met
betrekking tot de instandhouding van de bevoegdheid om regionale
samenwerkingsverbanden te verplichten.
– De Kamer wordt, indien mogelijk, voor de zomer geïnformeerd over de
uitkomst van het gesprek met de VNG en de Transitie Autoriteit Jeugd,
onder andere over het transformatiefonds en het verlichtingsbudget,
of hoe we dat ook allemaal willen noemen.
– Eind 2017 komen de cijfers over 2016 van het verdeelmodel beschikbaar op basis van de realisatiecijfers.
Staatssecretaris Van Rijn:
Er komt informatie over de realisatiecijfers beschikbaar. Aan de hand
daarvan kunnen we eventueel een discussie voeren over het verdeelmodel.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

50

Oké, dus het is precies andersom: de realisatiecijfers komen ter
beschikking en de conclusies daarvan kunnen met betrekking tot het
verdeelmodel worden besproken.
– De Kamer ontvangt nog dit jaar een wijzigingsvoorstel van de
Jeugdwet met betrekking tot de standaardisatie van gegevens.
– Na de zomer wordt de Kamer geïnformeerd over de uitkomst van het
onderzoek naar het aanbestedingsproces. De Staatssecretaris heeft
aangegeven dat het zijn streven is om dit eerder te doen, maar dat hij
niet weet of dat lukt. Hoe eerder, hoe beter.
– In de volgende voortgangsrapportage wordt de Kamer onder meer
bericht over de wachttijden en regionale afspraken ter zake, komt er
een toelichting op de regeling voor de Kindertelefoon en worden de
18-min/18-plusvragen beantwoord. Wanneer kunnen we die voortgangsrapportage verwachten, Staatssecretaris?
Staatssecretaris Van Rijn:
Meestal in het najaar en vóór de begrotingsbehandeling, pak «m beet dus
in oktober.
De voorzitter:
In oktober kunnen we dus die voortgangsrapportage verwachten.
– Ten slotte heeft de Staatssecretaris aangegeven dat de Kamer
binnenkort, zelfs volgende week, de AMvB Meldcode kindermishandeling
kan verwachten.
We zijn nu echt aan het einde gekomen van dit algemeen overleg over
jeugdhulp. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn komst naar de Kamer. Ik
dank de collega’s. En ik dank de mensen op de publieke tribune en
degenen die dit overleg op een andere manier hebben gevolgd, voor hun
belangstelling.
Sluiting 12.58 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 599

51