Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 815

Wijziging van de Wet werk en bijstand en
samenvoeging van die wet met de Wet
investeren in jongeren gericht op bevordering
van deelname aan de arbeidsmarkt en
vergroting van de eigen verantwoordelijkheid
van uitkeringsgerechtigden

Nr. 10

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 26 september 2011
I. Algemeen
1. Inleiding
De regering heeft met belangstelling kennis genomen van de vragen die
de fracties hebben gesteld. In deze nota naar aanleiding van het nader
verslag gaat de regering in op de vragen en opmerkingen van de
verschillende fracties. Om vragen zoveel mogelijk in samenhang te
beantwoorden is daarbij op een aantal plaatsen afgeweken van de
volgorde van het nader verslag.
2. Aanscherping voorwaarden en sanctie voor jongeren
De leden van de SP-fractie vragen de regering toe te lichten in welke mate
de groep niet-melders zal toenemen vanwege de vier weken zoektermijn
die met voorliggend wetsvoorstel wordt ingevoerd voor jongeren.
Jongeren horen niet in de bijstand. Jongeren zijn zelf verantwoordelijk
voor leren en werken. Zij moeten zelf de mogelijkheden die het onderwijs
hen biedt benutten. Als het onderwijs geen mogelijkheden biedt, moeten
ze bereid zijn iedere baan te accepteren. Zo creëren ze een goede
uitgangspositie op de arbeidsmarkt en ligt vanaf de aanvang van hun
loopbaan hun toekomst in eigen hand. De regering verankert de eigen
verantwoordelijkheid van jongeren voor leren en werken daarom in de
wet. De jongere, die zich meldt bij het loket van UWV WERKbedrijf, moet
eerst zelf vier weken zoeken naar een baan of naar mogelijkheden binnen
het regulier bekostigd onderwijs.
Het is niet bekend in welke mate de groep niet-melders zal toenemen als
gevolg van de vier weken zoektijd. De landelijke omvang van de groep die
geen onderwijs volgt, niet werkt en ook niet bij het college van burgemeester en wethouders (verder: het college) bekend staat als werkzoekende zal aan de hand van cijfers van het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) de komende jaren worden gevolgd (in 2009 omvatte deze
groep 5% van alle 18–27-jarigen). Zoals de regering in de nota naar
aanleiding van het verslag heeft aangegeven, is de vier weken zoektijd er

kst-32815-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

1

op gericht dat jongeren hun mogelijkheden binnen ’s Rijks kas bekostigd
onderwijs benutten en werk zoeken. Het college kan via bestandskoppelingen nagaan hoeveel van de jongeren die zich na de zoekperiode niet
meer melden, werk hebben gevonden of weer een opleiding zijn gaan
volgen. Ook wordt dan duidelijk hoeveel jongeren in die zin niet participeren.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering van mening is, dat
jongeren worden gediscrimineerd naar leeftijd door de vier weken
zoektermijn en specifieke sanctiemogelijkheden alleen voor jongeren
onder de 27 jaar te laten gelden. Deze leden vragen voorts of de regering
kan toelichten hoe deze leeftijdsgrens objectief valt te rechtvaardigen op
basis van gelijke behandelingswetgeving.
Zoals aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag is het op
grond van de huidige wetgeving mogelijk dat colleges ook voor mensen
ouder dan 27 jaar inspanningsverplichtingen van 4 weken invoeren. Het
college in Rotterdam heeft hiertoe bijvoorbeeld initiatief genomen.
De regering heeft er voor gekozen een regime specifiek verplicht te stellen
voor de groep jongeren tot 27 jaar. Jongeren staan aan het begin van hun
loopbaan. De regering vindt het van groot belang om juist bij de start op
de arbeidsmarkt eigen initiatief en verantwoordelijkheid te benadrukken.
Hiermee leert een jongere vanaf het begin te leven vanuit het
uitgangspunt dat men in een eigen inkomen voorziet. Bovendien hebben
jongeren meer rijksgefinancierde mogelijkheden binnen het onderwijs die
benut kunnen worden. Dat rechtvaardigt naar het oordeel van de regering
een beleid specifiek gericht op jongeren. Een beroep op de samenleving
kan alleen bij uiterste noodzaak en is alleen bedoeld voor mensen die het
echt nodig hebben.
Door samenvoeging van de WIJ en Wet werk en bijstand (WWB) ontstaat
binnen de WWB een beleid specifiek gericht op jongeren tot 27 jaar. De
leeftijdsgrens van de WIJ blijft hiermee gehandhaafd. De gehanteerde
leeftijdsgrenzen binnen de WIJ zijn destijds ter beoordeling voorgelegd
aan de Commissie Gelijke Behandeling (CGB). De CGB is van oordeel dat
het vaststellen van een leeftijdsgrens binnen de beoordelingsvrijheid van
de overheid valt.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan toelichten op welke
wijze een jongere de begeleiding naar de arbeidsmarkt door de gemeente
kan afdwingen.
Als een jongere ondersteuning nodig heeft, legt het college in samenspraak met de jongere in een plan van aanpak vast hoe de ondersteuning
eruit ziet en welke verplichtingen de jongere heeft. Het plan van aanpak
wordt als bijlage bij het toekenningsbesluit inzake algemene bijstand
gevoegd. Dit besluit is vatbaar voor bezwaar en beroep. Jongeren moeten
door het college voortdurend worden aangesproken op hun mogelijkheden en kansen om te participeren. Maar ook het college moet zich
houden aan de afspraken die in het plan van aanpak zijn opgenomen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering van mening is dat
vluchtelingenkinderen niet vergelijkbaar zijn met andere jongeren, omdat
zij vanuit een opvangcentrum naar een gemeente worden uitgeplaatst en
de uitkeringsaanvraag samenvalt met een verhuizing vanwege
uitplaatsing uit het opvangcentrum, zij geen financiële reserves hebben en
niet kunnen terugvallen op een netwerk. Deze leden vragen daarnaast of
de regering het wenselijk acht dat deze vluchtelingenjongeren – die
meestal korte tijd in Nederland verblijven – een periode zonder inkomen
moeten overbruggen zonder dat zij op andere financieringsbronnen
kunnen terugvallen.
Zoals aangegeven in de Nota naar aanleiding van het verslag zijn
vluchtelingen(jongeren) die over een verblijfsvergunning beschikken en in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

2

Nederland wonen, in de WWB gelijkgesteld met in Nederland
woonachtige Nederlanders. Ook voor deze vluchtelingenjongeren gelden
dezelfde voorwaarden als voor andere jongeren onder de 27 jaar die
onder de WWB (gaan) vallen. Het feit dat hun aanvraag voor algemene
bijstand samenvalt met een verhuizing, doet daar niet aan af. Immers de
regering wil dat alle jongeren onder de 27 jaar in vergelijkbare situaties op
hun eigen verantwoordelijkheid worden aangesproken. Zij moeten eerst
zelf vier weken op zoek gaan naar werk of scholing.
3. Aanscherping gezinsbijstand en huishoudinkomenstoets
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af waarop de regering zich
baseert als zij stelt: «dat er over de jaren in toenemende mate een
onbalans is opgetreden in het recht op uitkering en de daaraan verbonden
verplichtingen, en daarmee in de verantwoordelijkheid van de overheid en
die van de individuele burger». Zijn er cijfers die dat onderbouwen?
De bijstand is bedoeld als een laatste vangnet. Kenmerkend voor de
bijstand is het complementaire karakter waardoor eerst alle middelen
waarover wordt beschikt of redelijkerwijs kan worden beschikt voor het
levensonderhoud dienen te worden aangewend voordat een beroep op dit
laatste vangnet wordt gedaan. Waar in een huishouden middelen zijn,
hoort geen bijstand verstrekt te worden. In de situatie van een gezin met
meerderjarige kinderen komt dit uitgangspunt in de bestaande situatie
onvoldoende tot uitdrukking. Daardoor kunnen uitkeringen stapelen
achter één voordeur. Gezinsleden laten hun arbeidsmogelijkheden soms
onbenut en schuiven de verantwoordelijkheid die zij – ook jegens elkaar –
hebben, te snel door naar de overheid. Daarom is het van belang dat het
complementaire karakter van de bijstand op dit punt wordt aangescherpt
door gezinsbijstand als norm te nemen en de huishoudinkomenstoets
voor alle meerderjarige gezinsleden te laten gelden. Het is niet
aanvaardbaar dat in het ene huis een kostwinner met minimumloon een
gezin moet onderhouden terwijl bij de buren een bijstandsgezin met
niet-werkende inwonende meerderjarige kinderen meer dan twee keer
zoveel inkomen heeft. Een stapeling van bijstandsuitkeringen die leidt tot
een inkomen ver boven het minimumloon stimuleert niet om te gaan
werken. Er moet daarom voorkomen worden dat er binnen een gezin
meerdere bijstandsuitkeringen worden gestapeld of dat binnen een gezin
naast loon ook bijstandsuitkeringen worden verstrekt. De beoogde vorm
van de gezinsbijstand en de huishoudinkomenstoets leidt tot een lagere
uitkering waardoor een financiële prikkel ontstaat om het zoekgedrag te
intensiveren en sneller een baan te accepteren en zodoende de inkomenspositie te verbeteren.
Daarnaast wijst de regering erop dat het gaat om een principiële
aanscherping van verplichtingen. Deze is niet in cijfers weer te geven. Zo
vindt de regering het ongewenst dat jongeren die zich direct voor een
voorziening tot de gemeente wenden zonder eerst zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun toekomst. Tegenover het recht op bijstand
hoort een verplichting te staan om een tegenprestatie te leveren aan de
samenleving die de bijstand bekostigt. Langdurig verblijf buiten
Nederland met behoud van bijstand strookt niet met het uitgangspunt dat
de bijstand is bedoeld als laatste vangnet voor degenen die in Nederland
wonen en werken. Alleenstaande ouders worden van de arbeidsmarkt
weggehouden doordat zij een te lange ontheffing van de arbeidsverplichting hebben.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering hoe zij aankijkt tegen een
jongere in een gezin met een gezinsuitkering. Zij vragen of deze jongere
geen last heeft van een armoedeval, omdat het relatief lang duurt voordat
deze jongere er financieel op vooruit gaat wanneer hij of zij gaat werken.
Zij vragen in het bijzonder naar de situatie dat de jongere jonger is dan 23,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

3

gaat werken tegen het wettelijk minimum jeugdloon (WMJL) dat lager is
dan de gezinsnorm, en er nog steeds aanvullende bijstand nodig is voor
het gezin. Deze leden vragen voorts of de regering de stelling deelt dat in
deze situaties er geen financiële prikkel is voor het inwonende kind om te
gaan werken.
Algemeen uitgangspunt van de beoogde vorm van de gezinsbijstand is
dat door een lagere uitkering een financiële prikkel ontstaat om het
zoekgedrag te intensiveren en sneller een baan te accepteren en zodoende
de inkomenspositie te verbeteren. Voor alle gezinsleden geldt dat zij door
zo snel mogelijk (weer) aan het werk te gaan hun inkomenspositie kunnen
verbeteren.
Als specifiek gekeken wordt naar de positie van jongeren in een gezin met
een gezinsuitkering, dan kan het inderdaad voorkomen, zoals de leden
van de PvdA-fractie schetsen, dat hun inkomen als zij aan het werk gaan
onder de uitkeringsnorm uitkomt. In die gevallen zal er sprake zijn van een
aanvullende uitkering tot de uitkeringsnorm. In dit specifieke geval is er
ogenschijnlijk geen directe financiële vooruitgang bij werkaanvaarding
door de jongere. Echter, de financiële prikkel voor een tweede huishoudlid
om te gaan werken neemt aanzienlijk toe, omdat deze slechts een
beperkte aanvullende uitkering ontvangt. Bovendien wil de regering er op
wijzen dat, juist ook voor jongeren, stilzitten geen optie is. Van iedere
jongere mag worden verwacht dat hij of zij gaat werken als dat kan,
ongeacht of er nu een financiële prikkel is of niet. Als een jongere kan
terugkeren naar school of als blijkt dat de jongere geen inspanningen
heeft gepleegd om aan het werk te gaan, heeft dit consequenties voor de
hoogte van de gezinsbijstand.
De leden van de PvdA-fractie vragen in welk deel van de gezinnen die
straks onder de huishoudtoets vallen één of meer meerderjarige
inwonende kinderen jonger dan 23 jaar is.
Naar inschatting van de regering zal bij de 18 duizend huishoudens die
door de maatregel geraakt worden, er in circa duizend gevallen sprake zijn
van een inwonend kind onder de 23 jaar die aan de vereisten van de
huishoudtoets voldoen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan toelichten
waarom zij geen rekening wil houden met mensen die zich richten op
constructies om bijstand te behouden. Zij vragen of niet juist moet
worden nagedacht over hoe dergelijke constructies voorkomen kunnen
worden.
De regering wil geen rekening houden met mensen die zich richten op
constructies om bijstand te behouden, waarbij het ontwerpen van
oneigenlijke of onrechtmatige constructies niet geschuwd wordt. De
regering wil perverse gedragingen niet belonen met extra uitkeringen in
een huishouden. Dit tast de solidariteit en draagvlak in de samenleving
voor de bijstand aan.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de toestroom van de Wajongeren
die op basis van de Wet werken naar vermogen afgewezen zullen worden,
ook betrokken zijn in de doorrekening.
In antwoord hierop meldt de regering dat dit onderdeel is van de
berekeningen behorend bij het wetsvoorstel Wet werken naar vermogen,
dat nog bij uw Kamer zal worden ingediend. Het door de PvdA-leden
bedoelde gevolg maakt derhalve geen onderdeel uit van de berekeningen
van voorliggend wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de huidige Wajongeren die na de
herkeuring onder de nieuwe bijstandsnorm vallen, ook onder de huishoudinkomenstoets vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

4

Een uitkering op grond van de Wet werk en arbeidsondersteuning
jonggehandicapten (Wet Wajong) is uitgezonderd van de huishoudinkomenstoets. De regering wil aanvullend opmerken dat de leden van de
PvdA-fractie kennelijk onterecht veronderstellen dat de herindeling van de
huidige Wajongeren in verband met de beoogde Wet werken naar
vermogen gevolgen zal hebben op het recht op een Wajong uitkering. Dit
is niet het geval. De herindeling zal voor de huidige Wajongeren enkel
gevolgen hebben op de hoogte van de Wajong uitkering. Deze maatregel
maakt eveneens onderdeel uit van het wetsvoorstel Werken naar
vermogen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering vindt dat de extra
kosten, zoals de ziektekostenverzekering, van meerderjarige kinderen in
een gezin moeten worden opgevangen met bijzondere bijstand. De leden
vragen wat dan de bijzondere omstandigheid is. Is het hebben van
meerdere meerderjarige kinderen een bijzonderheid, zo vragen deze
leden?
Voor de premies van de verplichte zorgverzekering ontvangen de
verschillende gezinsleden zorgtoeslag, waarmee een deel van de
zorgpremies kunnen worden gedekt. Voor het overige wordt in de nieuwe
situatie de betreffende bijstandsnorm volgens de wettelijk regeling en
wettelijke definitie toereikend geacht. Het is de eigen verantwoordelijkheid
van mensen om het gedrag en de financiële uitgaven aan te passen aan
de gewijzigde omstandigheden. De beste aanpassing is de stap naar werk
te maken.
De uitsluitende aanwezigheid van inwonende meerderjarige kinderen in
een gezin is geen bijzondere omstandigheid die noopt tot de verlening
van individuele bijzondere bijstand.
Met de huishoudinkomenstoets wordt een gezin met meerderjarige
inwonende kinderen een zelfstandige bijstandspartij terwijl alle wetgeving
hen als zelfstandige entiteit behandeld. De leden van de PvdA-fractie
vragen of de regering kan toezeggen dat alle betrokken instanties, in het
bijzonder de Belastingdienst, deze zelfstandige bijstandspartij erkennen.
Wat in een wet onder entiteit wordt verstaan, is afhankelijk van de doelen
die de wetgever nastreeft. Bij de WWB streeft de regering onder meer
naar arbeidsparticipatie, dragen van eigen verantwoordelijkheid en
tegengaan van stapeling van uitkeringen achter één voordeur. Daarbij
past het om een gezin met meerderjarige kinderen als zelfstandige entiteit
te behandelen. Andere wetten streven andere doelen na en daarbij past
een eigen invulling van wat als entiteit wordt aangemerkt. De door deze
leden gevraagde erkenning kan dus inhouden dat andere instanties
erkennen dat een gezin met meerderjarige inwonende kinderen voor de
WWB een zelfstandige bijstandspartij is. Dat betekent niet dat andere
instanties door de WWB genoopt kunnen worden om voor hun eigen
wetten een gezin met meerderjarige kinderen ook als zelfstandige entiteit
aan te merken.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering een reactie te geven op
het alternatieve voorstel van de G4 van een persoonlijke toelage dat een
bedrag van ongeveer 55 miljoen op jaarbasis aan bezuinigingen zou
kunnen realiseren (vergelijkbaar met het kabinetsvoorstel) terwijl de
maatschappelijke gevolgen drastisch beperkt worden en er geen
ingrijpende wijzigingen nodig zijn in de procedure van bijstandsaanvragen, de bijstandsadministratie en ICT infrastructuur van de sociale
diensten. Deze leden vragen voorts of de regering dit voorstel kan (laten)
doorrekenen.
De regering vat het alternatief van de G4 zo op dat aan inwonende
meerderjarige kinderen een uitkering wordt verstrekt waaruit basale
persoonlijke uitgaven mogelijk zijn. Dit wordt in het G4-alternatief bereikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

5

door de bijstand voor inwonende kinderen (ongeacht hun leeftijd) te
verlagen. Het bijstandsbedrag wordt hiermee afgestemd op het ander
inkomen binnen het huishouden waar een inwonend kind mede profijt
van heeft. De G4 gaan mee in de gedachtelijn van de regering dat waar
kosten in een huishouden gedeeld kunnen worden de uitkering lager kan
zijn. De G4 denken daarbij aan de norm van de «persoonlijke toelage» van
ca. 340,– netto per maand, die ook wordt gehanteerd voor mensen die
verblijven in een intramurale instelling.
De regering heeft het G4-alternatief beoordeeld aan de hand van de
afspraken die zijn gemaakt in regeerakkoord. De regering komt tot de
conclusie dat dit alternatief daaraan niet voldoet. In het regeerakkoord is
afgesproken dat de bijstand voor inwonenden wordt afgeschaft. In het
alternatief van de G4 wordt aan de inwonende meerderjarige kinderen wel
een uitkering verstrekt. Het alternatief voorkomt niet de stapeling van
uitkeringen binnen een gezin. In het regeerakkoord is afgesproken dat de
partnerinkomenstoets wordt vervangen door een huishoudinkomenstoets.
In het alternatief van de G4 blijft de partnerinkomenstoets gelden en
worden de inkomsten van de inwonende meerderjarige kinderen alleen in
aanmerking genomen bij de eigen uitkering.
De regering raamt het besparingsverlies van het alternatief van de G4 op
onderhavig wetsvoorstel op circa € 20 miljoen. Bij de raming van het
G4-alternatief is net zoals in het voorliggend wetsvoorstel rekening
gehouden met gedragseffecten zoals uitwonen. Daarnaast zal het
G4-alternatief ook van invloed zijn op het beoogde wetsvoorstel Werken
naar vermogen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of een gezin met een uitkering dat
zorg draagt voor een inwonende 65-plusser, die meer dan 10 uur zorg
nodig heeft, gekort zal worden op de uitkering omdat de inwonende
65-plusser een uitkering op basis van de Algemene ouderdomswet (AOW)
ontvangt. De leden vragen met andere woorden of de uitzondering van de
huishoudinkomenstoets en de korting op de uitkering zowel voor de
AOW-er als voor het gezin met een uitkering geldt.
De mogelijkheid tot uitzondering van de gezinsbijstand is beperkt tot
alleen zorgbehoevende gezinsleden jonger dan 65 jaar. Voor zorgbehoevende mensen van 65 jaar en ouder geldt als uitgangspunt dat in een
inkomen van overheidswege wordt voorzien door een uitkering op grond
van de Algemene Ouderdomswet (AOW). In de AOW wordt het
uitgangspunt van een «gezinsuitkering» niet geïntroduceerd. De hoogte
van de AOW-uitkering is voorts hoger dan de WWB-uitkering voor
mensen jonger dan 65 jaar. Anders dan voor mensen jonger dan 65 jaar
geldt daarnaast voor (zorgbehoevende) mensen van 65 jaar en ouder het
recht op categoriale bijzondere bijstand indien er uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende kosten aanwezig zijn. Gelet op het voorgaande
gaat de regering ervan uit dat voor zorgbehoevenden van 65 jaar en ouder
voldoende wordt voorzien in de kosten van de zorgbehoefte waardoor
wordt voorkomen dat deze personen uit huis geplaatst moeten worden.

1
2

Kamerstukken II 2010/11, 32 815, nr. 4, p. 5.
Kamerstukken II 2010/11, 32 815, nr. 7. p. 35.

De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de vraag of iemand meer
dan 10 uur zorg (bovenop de «gebruikelijke» zorg) nodig heeft alleen
wordt bepaald door een indicatie op basis van de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Wat te doen, zo vragen deze leden, met
de uren aan zorg die iemand nodig heeft, maar binnenkort niet meer
onder de AWBZ vallen, maar onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
Zoals aangegeven in het nader rapport1 en in de nota naar aanleiding van
het verslag in antwoord op vragen van de leden van de PvdA-fractie2, is
voor de AWBZ-indicatie van 10 uur of meer gekozen omdat de regering
een eenduidig en substantieel criterium noodzakelijk acht. Zoals aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag, is de verschuiving van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

6

een bepaalde vorm van zorg van de AWBZ naar de Wet maatschappelijke
ondersteuning opgenomen in het Regeerakkoord. Op dit moment is die
verschuiving nog niet geconcretiseerd in een wet(svoorstel). De regering
wil in het voorliggende wetsvoorstel niet op de concretisering vooruit
lopen. Als de concretisering daartoe aanleiding mocht geven, zullen de
consequenties daarvan voor de WWB in het betreffende wetsvoorstel
worden meegenomen1.
De regering geeft aan de gemeentelijke indicatie niet te erkennen als
eenduidig en substantieel. Acht de regering de gemeenten niet voldoende
in staat zorgindicaties af te geven.
De regering acht de gemeenten in staat om zorgindicaties af te geven in
het kader van de Wmo.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het niet op zijn minst aan de
colleges is om te bepalen of zij hun eigen indicaties voldoende substantieel beschouwen om een uitzondering te maken voor mantelzorgers. De
leden van de SGP-fractie begrijpen dat de regering als probleem voor het
erkennen van een Wmo-indicatie aanvoert dat daaronder ook gebruikelijke zorg valt. Deze leden constateren echter dat zowel in de richtlijnen
voor de AWBZ als voor de Wmo gebruikelijke zorg wordt uitgezonderd.
Deze leden vragen of de regering meer precies kan aangeven waar de
knelpunten zitten.
De Wmo-indicatie voldoet niet aan de door de regering noodzakelijke
geachte eenduidigheid omdat er binnen de Wmo uiteenlopende voorzieningen vallen die elk een eigen indicatie kennen. Bovendien hebben de
colleges beleidsvrijheid bij de invulling van de wijze waarop zij bewoners
compenseren. Het Wmo-beleid tussen gemeenten is dus verschillend,
waardoor de toekenningen van Wmo-hulp minder geschikt zijn om
eenduidige criteria voor landelijk beleid op te baseren. Voorts ontbreekt
het bij de Wmo-indicatie aan de door de regering noodzakelijk geachte
substantie. In dit verband wijst de regering erop dat de Wmo voor wat
betreft het in die wet opgenomen mantelzorgcompliment geen gebruik
maakt van indicatie(s) uit die wet, maar uit de AWBZ.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan ingaan op de
discrepantie die hiermee ontstaat met de ontheffing van verplichtingen
van mantelzorgers in de Werkloosheidswet (WW) en de Wet werk en
inkomen naar arbeidsvermogen (WIA), waar nog wel wordt uitgegaan van
een gemeentelijke (Wmo) indicatie. De leden van de SGP-fractie constateren dat een Wmo-indicatie in het kader van de WW en de WIA wel
geaccepteerd wordt bij de ontheffing van de verplichting tot werkhervatting in verband met mantelzorg. Deze leden hebben uit de reactie van
de regering begrepen dat zij voor deze mogelijkheid in het kader van dit
wetsvoorstel niet kiest. Graag vernemen zij een toelichting waarom de
Wmo-indicatie in de eerstgenoemde situatie wel bruikbaar is, maar niet in
het kader van het voorliggende wetsvoorstel.
In zijn brief van 4 november 2010 heeft de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid uw Kamer meegedeeld dat bij een wijziging van het
Besluit ontheffing verplichtingen WW en de Wet WIA een Wmo-indicatie
betrokken zal worden om tegemoet te komen aan de praktische
problemen bij het vaststellen van de intensiteit van de mantelzorg2 . De
wijziging is nog niet doorgevoerd. Ook bij de wijziging moet sprake zijn
van een zekere substantie van de omvang van de indicatie. Verschil is wel
dat het hierbij gaat om een tijdelijke ontheffing van de verplichtingen
gedurende in beginsel zes maanden (met een mogelijkheid tot tijdelijke
verlenging), terwijl het in dit wetsvoorstel gaat om een uitzondering op de
gezinsbijstand voor onbepaalde tijd.
1
2

Kamerstukken II 2010/11, 32 815, nr. 7. p. 36.
Kamerstukken II 2010/11, 30 370, nr. 34, p. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

7

De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan ingaan op het feit
dat in de beleidsregels indicatiestelling AWBZ wordt gesteld dat bij
dreigende overbelasting van mantelzorgers het verlenen van gebruikelijke
zorg voor gaat op werk en onderwijs. Zij vragen hoe het kan dat de Wet
werk en bijstand (WWB) werk stelt boven zorg en de AWBZ en Wmo de
gebruikelijke zorg boven werk.
In het besluit zorgaanspraken is expliciet tot uitdrukking gebracht dat een
verzekerde redelijkerwijs niet is aangewezen op zorg die naar algemeen
aanvaarde maatstaven door zijn sociale omgeving moet worden geboden.
De normale, dagelijkse zorg die partners, ouders, inwonende kinderen of
andere huisgenoten geacht worden elkaar onderling te bieden wordt
aangeduid als gebruikelijke zorg. In de beleidsregels indicatiestelling
AWBZ is uitgewerkt wat onder gebruikelijke zorg wordt verstaan. Daarin is
ook een regel inzake dreigende overbelasting opgenomen (Beleidsregels
indicatiestelling AWBZ, bijlage 3, Gebruikelijke zorg, punt 2.1, Uitzonderingen, punt 2 onder b). Anders dan de leden van de PvdA-fractie
aangeven, bepaalt die regel niet dat gebruikelijke zorg boven werk (en
onderwijs) gaat. De regel luidt: «Voor zover de (dreigende) overbelasting
wordt veroorzaakt door maatschappelijke activiteiten buiten de gebruikelijke persoonlijke verzorging, wel of niet in combinatie met een fulltime
school- of werkweek, gaat het verlenen van gebruikelijke persoonlijke
verzorging voor op die maatschappelijke activiteiten». Gebruikelijke zorg
gaat dus niet boven werk, maar boven maatschappelijke activiteiten.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het niet veel meer voor de
hand ligt te kijken naar de inhoud van de indicatie. Aan de inhoud kan
immers worden afgelezen hoe groot de noodzaak van aanvullende
mantelzorg is. Het is goed mogelijk dat juist door een omvangrijke
AWBZ-indicatie geen of weinig mantelzorg nodig is. Of andersom, dat er
een beperkte AWBZ-indicatie wordt afgegeven juist omdat er veel
mantelzorg is. De mate van aanwezige mantelzorg bepaalt namelijk mede
de omvang van de AWBZ-indicatie. In dit voorstel wordt hier geen
rekening mee gehouden.
De leden van de PvdA-fractie merken terecht op dat juist door een
omvangrijke AWBZ-indicatie geen of weinig mantelzorg nodig kan zijn. Dit
is de indicatiepraktijk van dit moment. Het is echter niet meer zo dat de
omvang van de mantelzorg (in klassen of uren) in het indicatiebesluit
wordt genoemd. In het indicatiebesluit wordt alleen genoemd dát
rekening is gehouden met de aan- of afwezigheid van mantelzorg. Het
aantal uren mantelzorg wordt dus niet gespecificeerd. Feit is dat
mantelzorg in veel gevallen op langere of kortere termijn in omvang
verschilt. Het is daarom vaak onmogelijk om dit als vast gegeven op te
nemen in een indicatiebesluit. In veel gevallen vraagt de AWBZ-verzekerde professionele AWBZ-zorg als aanvulling of ondersteuning van de
mantelzorg. Het CIZ stelt in een indicatiebesluit dan vast op welke
AWBZ-zorg een cliënt is aangewezen. Daarbij wordt ook rekening
gehouden met die zorg die de mantelzorger vrijwillig biedt. In situaties
waarbij de mantelzorg veel zorg verleent en (meer of minder) ondersteuning vraagt, wordt beoordeeld op welke AWBZ-zorg de cliënt
aanspraak kan maken ter ondersteuning van de mantelzorg. Het is dus in
zijn algemeenheid tijdrovend en onnodig om de volledige
AWBZ-zorgbehoefte vast te stellen. Op dit onderwerp zal nader worden
ingegaan in de brief over het mantelzorgbeleid die de minister-president
heeft toegezegd aan de Tweede Kamer.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het verlenen van mantelzorg ook
gezien wordt als het leveren van een verplichte tegenprestatie.
Dit is niet het geval. Mantelzorg is langdurige zorgverlening voor zieke
familieleden of vrienden. Mantelzorg vloeit rechtstreeks voort uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

8

sociale relatie. Dit in tegenstelling tot de tegenprestatie die door het
college wordt opgedragen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat er gebeurt als ouders hun
uitkering verliezen omdat hun inwonende kind een baan heeft en de
ouders schulden hebben. Deze leden vragen of het kind dan de schulden
van de ouders moet betalen. Deze leden vragen voorts of dit gevolgen
heeft voor lopende schuldregelingen.
De regering treedt niet in de besteding van het binnen het gezin aanwezig
inkomen. Het inwonend meerderjarig kind is niet aansprakelijk voor de
schulden van zijn of haar ouder(s) en behoeft deze niet te betalen. Dit is
alleen anders indien het meerderjarig kind als medeschuldenaar ook
verantwoordelijk is voor de schuld. In dat geval kan de schuldeiser wel
van het inwonend meerderjarig kind betaling eisen. Zo kunnen kosten van
bijstand worden teruggevorderd van het inwonend meerderjarig kind,
indien die bijstand is verleend aan een gezin waarvan het inwonend
meerderjarig kind onderdeel uitmaakte. In andere gevallen blijft de ouder
of blijven de ouders die de schulden is of zijn aangegaan, zelf aansprakelijk voor die schulden.
Het wetsvoorstel heeft in zichzelf geen gevolgen voor schuldregelingen.
Mogelijke gevolgen voor schuldregelingen verlopen via de hoogte van het
inkomen, dat uiteraard van meerdere factoren afhankelijk is. Afhankelijk
van de vraag of de in het voorbeeld genoemde ouders elders inkomen
gaan verwerven, zijn er gevolgen voor de hoogte van het inkomen van de
ouders en dus op hun mogelijkheden tot aflossen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het met deze leden
eens is dat het voor de groep van arbeidsongeschikten in de bijstand die
een ontheffing hebben van de sollicitatieplicht een bijzonder hard gelag is,
als zij onverkort geconfronteerd worden met de huishoudinkomenstoets,
omdat zij niet in staat zijn om te werken en zelf voor een inkomen te
zorgen. Deze leden vragen voorts of de regering een indicatie kan geven
van de grootte van deze groep bijstandsgerechtigden.
Op grond van de huidige WWB kunnen colleges in individuele gevallen
een tijdelijke ontheffing van de arbeids- en re-integratieverplichting
verlenen. Een dergelijke ontheffing kan alleen worden verleend als er
dringende redenen aanwezig zijn. Medische belemmeringen zijn als
zodanig geen aanleiding voor een ontheffing. Slechts in het geval er
objectiveerbare medische omstandigheden zijn waardoor een bijstandsgerechtigde (tijdelijk) niet in staat is deel te nemen aan een reïntegratietraject, dan wel op grond waarvan moet worden aangenomen dat
arbeidsinschakeling (tijdelijk) geen realistisch perspectief is, kan het
college een individuele ontheffing verlenen. Er zijn hierover geen
gegevens beschikbaar. De regering handhaaft het uitgangspunt dat als
sprake is van volledige arbeidsongeschiktheid van beide ouders het in de
rede ligt dat zij een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen, waardoor
zij niet op bijstand zijn aangewezen. Mocht de arbeidsongeschiktheid zijn
ontstaan op het moment dat zij geen werk hebben en zij aangewezen zijn
op bijstand, dan zal naar alle waarschijnlijkheid bij volledige arbeidsongeschiktheid ook sprake zijn van een AWBZ-indicatie van 10 uren of meer
waardoor de ouders zelfstandig recht kunnen krijgen op bijstand onder de
voorwaarde dat het kind voor die uren mantelzorg verleent.
In overige gevallen is de regering van mening dat de voorgestelde
gezinsnorm volgens de wettelijke regeling en wettelijke definitie
toereikend kan worden geacht.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering uiteen kan zetten in
hoeveel huishoudens in Nederland er sprake is van een zogenaamde
stapeling van bijstandsuitkeringen.Tevens vragen deze leden of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

9

regering uiteen kan zetten in hoeveel Nederlandse huishoudens er sprake
van is dat naast loon ook bijstandsuitkeringen worden verstrekt.
In reactie hierop geeft de regering aan dat er bij de 18 duizend
huishoudens die door het wetsvoorstel worden geraakt circa 2,2 duizend
huishoudens zijn waarbij zowel de inwonende kinderen als de ouder(s)
een bijstandsuitkering hebben. In dat geval is er dus sprake van stapeling
van bijstandsuitkeringen. In de overige gevallen is er sprake van een
bijstandsuitkering en een andere inkomstenbron waaronder werk. Zo zijn
er circa 7,8 duizend gevallen waarbij het inwonende meerderjarig kind een
bijstandsuitkering heeft en de ouder(s) een andere vorm van inkomen
waaronder werk. In de resterende gevallen heeft (hebben) de ouder(s) een
bijstandsuitkering en heeft het inwonend meerderjarige kind een andere
vorm van inkomen waarbij niet eenduidig het onderscheid is te maken
tussen inkomen uit een uitkering (niet zijnde WWB) of inkomen uit werk.
Volgens de leden van de SP-fractie komt de in de tabel 3.2. genoemde
Nederlandse norm in de nota naar aanleiding van het verslag niet overeen
met de beschikbare informatie op de website www.rijksoverheid.nl. Deze
leden vragen zich af op welke wijze de bedragen in de tabel in de nota
naar aanleiding van het verslag tot stand zijn gekomen en wat de reden is
dat er foutieve bedragen worden genoemd in de beantwoording van de
regering. Ook vragen zij of de gegevens van andere landen in tabel 3.2
wel kloppen en op welke wijze de bedragen per land tot stand zijn
gekomen.
De genoemde bijstandsbedragen in tabel 3.2 van de nota naar aanleiding
van het verslag zijn correct. De gebruikte internationale gegevens in deze
tabel zijn openbaar en te vinden op de website van de organisatie Missoc:
www.missoc.org (Missoc database, onder het hoofdstuk «Guaranteed
Minimum resources»). Het zijn de EU-landen zelf die zorg dragen voor een
juiste aanlevering van gegevens aan Missoc. De in de tabel 3.2 gebruikte
cijfers zijn de meest recente die op deze site gepubliceerd zijn, met als
peildatum 1 januari 2011.
Ook de bedragen genoemd op www.rijksoverheid.nl zijn correct. De meest
recente cijfers hebben hier echter als peildatum 1 juli 2011. Op deze site
worden de hoogte van de bijstandsnormen en de gemeentelijke toeslag
van 20% voor een alleenstaande (ouder) apart vermeld. In tabel 3.2 is deze
toeslag al bij de bijstandsnorm voor een alleenstaande ouder opgeteld,
omdat een alleenstaande (ouder) die geen woonkosten kan delen altijd
recht heeft op deze toeslag.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven wat er
gebeurt als de gezinsleden het niet eens kunnen worden over de
uitbetaling van de bijstandsuitkering door het college van burgemeester
en wethouders.
Als de gezinsleden het niet eens kunnen worden aan wie de uitkering voor
het geheel moet worden uitbetaald, geldt dat de bijstandsuitkering in
gelijke delen aan ieder van de meerderjarige gezinsleden wordt uitbetaald.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering uiteen kan zetten
hoeveel partners in een gezin met een bijstandsuitkering waar ook
meerderjarige inwonende kinderen aanwezig zijn de andere zorgbehoevende partner verzorgd. Deze leden vragen ook of de regering kan
uiteenzetten hoeveel kinderen in een gezin met een bijstandsuitkering met
meerderjarige inwonende kinderen het andere zorgbehoevende kind
verzorgt.
Er zijn hierover geen gegevens beschikbaar. Voor de volledigheid geeft de
regering aan dat de gevraagde gegevens ook niet relevant zijn, omdat de
uitzondering op het huishoudinkomen in verband met mantelzorg alleen
geldt als een zorgbehoevende ouder of de zorgbehoevende ouders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

10

worden verzorgd door één of meer inwonende meerderjarige kinderen en
visa versa.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de te verwachten hogere
kosten kan overleggen bij andere ministeries (beroep op professionele
zorg, huurtoeslag, woningen en intramurale zorg) vanwege de demotiverende werking van dit wetsvoorstel voor kinderen om hun ouders
mantelzorg te verlenen. Deze leden vragen voorts naar de reactie van de
regering naar de stelling dat voorliggend wetsvoorstel juist stimuleert om
in het kader van mantelzorg de familieverbanden te verbreken, terwijl de
zorgvrager, de mantelzorger en de maatschappij daarmee niet gediend
zijn.
Het doel van het wetsvoorstel is om de vangnetfunctie van de WWB
voorop te stellen. Daarnaast wil de regering, meer dan nu het geval is, de
stapeling van uitkeringen binnen een gezin tegengaan en voorkomen dat
binnen een gezin naast loon óók bijstandsuitkeringen worden verstrekt.
De regering onderkent dat het voorstel een effect kan hebben op de
bereidheid van kinderen om ouders in huis te verzorgen. Dit is evenwel
het gevolg van de eigen keuzes en afhankelijk van meer dan alleen de
gewijzigde financiële situatie zoals in dit wetsvoorstel wordt voorgesteld.
Door een uitzondering te maken voor zorgbehoevende leden van het
huishouden (volgens AWBZ indicatie voor 10 uur of meer per week)
worden deze gezinsleden uitgezonderd van de maatregel waardoor er
geen sprake is van een demotiverende werking voor kinderen om hun
ouders mantelzorg te verlenen en ontstaat er naar verwachting geen
toename van het beroep op professionele- of intramurale zorg.
De leden van de SP-fractie constateren dat de regering op pagina 37 van
de nota naar aanleiding van het verslag aangeeft dat er eind 2012 5600
Wajongers waren met arbeidsvermogen en vraagt de regering deze blik in
de glazen bol toe te lichten.
Hier is sprake van een tikfout. Het bedoelde jaartal is 2010 en niet 2012.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
«De bedragen in het Budgethandboek
hebben geen van alle een normatieve
waarde» (Nibud, Budgethandboek 2011,
pag. 8).

De leden van de fractie van de SP zijn bijzonder teleurgesteld dat de
regering weigert om een overzicht te geven van het netto huishoudboekje
volgens de Nibud-normen voor diverse huishoudens. Ook vinden zij het
jammer dat de regering het niet aandurft om toe te lichten hoe gezinnen
«zuiniger moeten gaan leven». Deze leden verzoeken alsnog om de
gevraagde informatie.
Naar aanleiding van het herhaalde verzoek om informatie over de
minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud vindt u deze voor verschillende gezinssamenstellingen bijgevoegd bij deze brief1. Deze zijn
afkomstig uit het Budgethandboek 2011 van het Nibud. De minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud gaat aan de ene kant uit van het
besteedbaar inkomen dat naast de netto bijstandsbedragen inclusief
vakantiegeld bestaat uit de zorgtoeslag, huurtoeslag, kindgebonden
budget en kinderbijslag. Aan de andere kant staan de uitgaven die zijn
onderverdeeld in drie soorten, namelijk de vaste lasten, de reserveringsuitgaven en het huishoudgeld. Het saldo van deze inkomsten en uitgaven
is het restbedrag dat ingezet kan worden voor overige uitgaven, zoals
abonnementen, vrijetijdsuitgaven, vakantie, roken, huisdieren, cadeautjes,
etc.
Hierbij tekent de regering aan dat de minimumvoorbeeldbegrotingen van
het Nibud geen definitie zijn van het absolute bestaansminimum. In het
voorwoord van het budgethandboek stelt het Nibud dat de referentiecijfers in de voorbeeldbegrotingen een hulpmiddel zijn en dat de
bedragen geen normatief karakter hebben2. De minimumvoorbeeldbegrotingen van het Nibud zijn bedoeld om huishoudens handvatten te bieden
voor budgettering, waarbij de keuzevrijheid en de eigen verantwoordelijkheid van de huishoudens voorop staan. Het Nibud geeft in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

11

Budgethandboek 2011 aan dat wanneer uitgaven hoger zijn dan de
inkomsten, er dan minder moet worden uitgegeven om de begroting
sluitend te maken, bijvoorbeeld door tijdelijk minder te reserveren voor
vervanging van inventaris. Op deze manier kan ook invulling worden
gegeven aan «zuiniger leven». De regering wijst er hierbij op dat de
bijstand in principe bedoeld is als tijdelijke voorziening. Werk is en blijft de
beste manier om voor een beter inkomen te zorgen.
De leden van de SGP-fractie vragen of de veronderstelling klopt dat
bloedverwanten tweedegraad niet als gezin worden aangemerkt indien bij
een van deze bloedverwanten een zorgbehoefte bestaat. Zij vragen hoe
deze zorgbehoefte bij bloedverwanten tweede graad moet worden
aangetoond. Voorts vragen deze leden waarom de regering het wenselijk
acht dat ten aanzien van een uitzondering voor zorgbehoefte tussen
bloedverwanten eerste en tweede graad uiteenlopende criteria bestaan.
Bloedverwanten in de tweede graad (broers/zussen en grootouders/
kleinkinderen) die samen in dezelfde woning het hoofdverblijf hebben,
worden niet aangemerkt als gezin, tenzij twee bloedverwanten in de
tweede graad een gezamenlijke huishouding voeren. In dat geval worden
deze twee ongehuwd samenwonende bloedverwanten gelijkgesteld met
gehuwden. Gehuwden en met gehuwden gelijkgestelde ongehuwd
samenwonenden vallen onder de definitie van gezin en ontvangen 100%
van het netto referentieminimumloon. Dit is conform de huidige situatie.
In de huidige WWB wordt vervolgens een uitzondering gemaakt op de
gelijkstelling van ongehuwd samenwonenden met gehuwden als twee
bloedverwanten in de tweede graad een gezamenlijk huishouding voeren
en er sprake is van een zorgbehoefte bij één van bloedverwanten (artikel
3, tweede lid, onder a WWB). In dat geval worden de betreffende
bloedverwanten in de tweede graad aangemerkt als een alleenstaande
(ouder). Dit wordt met het voorliggende wetsvoorstel niet gewijzigd. De
WWB geeft geen definitie van zorgbehoefte. Dit is door jurisprudentie
nader ingevuld. Volgens jurisprudentie is sprake van een zorgbehoefte
indien de belanghebbende aanspraak zou kunnen maken op plaatsing in
een AWBZ-instelling, maar daarvan om hem moverende redenen heeft
afgezien of op een wachtlijst daarvoor is geplaatst. Daarnaast is volgens
jurisprudentie sprake van zorgbehoefte indien de belanghebbende
vanwege ziekte of een of meer stoornissen van lichamelijke, verstandelijke
of geestelijke aard blijvend niet in staat is een eigen huishouding te
voeren daar hij is aangewezen op intensieve zorg van anderen. Op welke
wijze de bloedverwanten in de tweede graad de zorgbehoefte kunnen
aantonen bepaalt het college.
De regering heeft gekozen voor de eenduidige en substantiële
AWBZ-indicatie boven het strengere criterium van zorgbehoefte op grond
van jurisprudentie.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering kan aangeven hoeveel
personen in aanmerking komen voor een uitzondering van de huishoudinkomenstoets indien ook de Wmo-indicatie geaccepteerd zou worden en
met welk bedrag de besparingen zouden afnemen.
Zoals de regering aangeeft in de Nota naar aanleiding van Verslag1 kan de
Wmo-indicatie, gezien het doel en de strekking daarvan, geen aanknopingspunt zijn voor de door de regering beoogde uitzondering op de
gezinsbijstand. De vraag met welk bedrag de besparingen zouden
afnemen indien ook «de Wmo-indicatie» geaccepteerd zou worden, kan
de regering niet beantwoorden omdat niet duidelijk is op welke soort(en)
Wmo-indicatie de leden van de SGP-fractie doelen.

1

Kamerstukken II 2010/11 32 815, nr. 7, p. 35.

De leden van de SGP-fractie vragen of de regering bereid is waar nodig
aanscherping van criteria binnen de Wmo te bewerkstelligen en te
stimuleren, zodat ook deze indicaties bruikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

12

De regering ziet niet in waarom criteria in de ene wet aangescherpt
zouden moeten worden om bruikbaar te kunnen zijn in het kader van een
andere wet die niet om die aanscherping vraagt. De AWBZ-indicatie zoals
die is opgenomen in het wetsvoorstel voldoet reeds aan het door de
regering beoogde criterium.
In tegenstelling tot het antwoord van de regering hebben de leden van de
SGP-fractie begrepen dat het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) nog
steeds zogenaamde nul-urenindicaties afgeeft en het aangeven van de
omvang van de zorgvraag onnodig tijdrovend kan zijn. Deze leden vragen
of de regering bereid is deze problematiek nader te bezien en aan te
pakken.
De leden van de SGP-fractie merken terecht op dat het CIZ nog
nul-urenindicaties afgeeft. Dit doet het CIZ op verzoek van de verzekerde
die in aanmerking wenst te komen voor het mantelzorgcompliment. Op
dit onderwerp zal nader worden ingegaan in de brief over het mantelzorgbeleid die de minister-president heeft toegezegd aan de Tweede Kamer.
4. Samenvoeging met de Wet Investeren in Jongeren (WIJ)
De leden van de PvdA-fractie vragen of, als gevolg van de voorstellen met
betrekking tot de samenvoeging van WWB en WIJ, het recht op een
uitkering voor jongeren van gemeente tot gemeente kan gaan verschillen
omdat gemeenten zelf hun criteria en hun definitie van «aantoonbare
inspanningen» mogen bepalen.
Het recht op een uitkering verschilt niet. Met dit wetsvoorstel legt de
regering het juridisch kader voor het recht op uitkering voor jongeren vast
in de WWB. Binnen dit juridisch kader voeren gemeenten lokaal beleid.
Controle hierop wordt uitgeoefend door de gemeenteraad. Los daarvan
heeft een individuele burger uiteraard de mogelijkheid om, indien hij het
met een besluit van het college omtrent zijn rechten niet eens is,
daartegen bezwaar te maken en eventueel beroep in te stellen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de financiële positie van
een gemeente de bepalende factor kan worden voor het al dan niet
toekennen van een uitkering.
Uitgangspunt is, dat de jongere na een zoektijd van vier weken op school
zit of aan het werk is. De jongere moet zelf inspanningen verrichten en bij
zijn aanvraag aantonen dat hij die inspanningen heeft verricht. Het college
beoordeelt of de jongere voldoende inspanningen heeft gepleegd. Hierbij
maakt het college een individuele, op de persoonlijke omstandigheden en
mogelijkheden toegesneden afweging. Dit is het college sinds jaar en dag
gewend bij bijvoorbeeld de beoordeling of aan de plicht tot arbeidsinschakeling wordt voldaan. Budgettaire afwegingen mogen daarin geen rol
spelen. De regering heeft het vertrouwen dat colleges hierbij professioneel en verantwoord te werk gaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen of gemeenten jongeren in het
speciaal onderwijs kunnen dwingen om twee jaar extra onderwijs te
volgen, tot hun 20e, om zodoende te besparen op eventuele uitkeringen.
Deze leden vragen wat daarvan de extra kosten voor het speciaal
onderwijs zijn.
Het uitgangspunt van de regering is dat jongeren niet in de bijstand
horen. Jongeren zijn zelf verantwoordelijk voor leren en werken. Zij
moeten zelf de mogelijkheden die het onderwijs hen biedt benutten. Zij
moeten zelf naar een baan zoeken. Niemand dwingt de jongere om een
beroep op de gemeente te doen. Als jongeren een beroep doen op de
gemeente, dan zullen zij ook moeten voldoen aan de verplichtingen die
behoren bij de ondersteuning die de gemeente biedt. Gemeenten toetsen
de inspanningen van jongeren om aan de verplichtingen te voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

13

Colleges kunnen jongeren niet dwingen om welke vorm van onderwijs
dan ook te volgen, als het bevoegd gezag van die scholen dat niet
toestaat. Scholen hebben hun eigen aannamebeleid. Jongeren verlaten
pas het speciaal onderwijs wanneer zij één van de drie uitstroomprofielen
hebben behaald (uitstroom naar werk, een diploma of arbeidsmatige
dagbesteding). Hierna biedt het speciaal onderwijs geen doorgroeimogelijkheden meer. Terugverwijzen naar het speciaal onderwijs ligt dus ook
niet voor de hand.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke manier rekening is
gehouden met extra uitgaven aan studiefinanciering als gevolg van
gemeenten die jongeren door- of terugverwijzen naar school en wat
daarvan de kosten zijn.
Bij de invoering van de WIJ is budgettair rekening gehouden met een
toename van het aantal jongeren die als gevolg van advies van het
college, (verder) zou gaan studeren. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap is hiervoor reeds financieel gecompenseerd met structureel € 27 miljoen voor het mbo-budget en € 11 miljoen voor de
studiefinanciering.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Regionaal Meld en Coördinatiefuncties voortijdig schoolverlaters (RMC’s) bereid en in staat zijn om tijdig,
binnen vier weken, een verklaring uit te geven die aantoont dat een
jongere geen verdere mogelijkheden heeft tot onderwijs.
Jongeren moeten voordat zij een aanvraag voor bijstand en ondersteuning bij het college kunnen indienen, vier weken zelf onderzoeken of
zij nog mogelijkheden hebben binnen ‘s Rijks kas bekostigd onderwijs.
Ook moeten zij zelf zoeken naar werk. Bij het indienen van de aanvraag
moeten de jongeren, om voor bijstand in aanmerking te komen, kunnen
aantonen dat er geen mogelijkheden binnen het onderwijs zijn. Eén van
de middelen hiervoor zou een verklaring van een functionaris van de
regionale meld- en coördinatiefunctie kunnen zijn. Het hangt sterk af van
de individuele situatie van de jongere of de RMC-functionaris dit oordeel
binnen vier weken kan geven. Soms zal snel helder zijn, dat er voor een
jongere wel of geen mogelijkheden binnen regulier onderwijs aanwezig
zijn. Soms is er langer nodig om tot een oordeel te komen. De
RMC-functie ligt ook op gemeentelijke terrein. In veel gemeenten is de
RMC-functie georganiseerd in een Jongerenloket. Afstemming binnen de
gemeentelijke domeinen is noodzakelijk om in individuele gevallen de
tijdigheid te waarborgen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat te doen met jongeren die
ondanks dat zij onder de leerplicht vallen al meerdere jaren geen
onderwijs hebben gevolgd en aan wie dit is te verwijten.
Het beleid van de WWB richt zich op jongeren vanaf 18 jaar. Deze
jongeren zijn niet meer leer- of kwalificatieplichtig. Op het moment dat
een jongere vanaf 18 jaar zich bij het loket van het UWV WERKbedrijf
meldt wijst het UWV WERKbedrijf hem op de plicht om zijn mogelijkheden binnen het door het Rijk bekostigde onderwijs te onderzoeken en
om werk te zoeken. Als hij dat niet kan aantonen, gaan zijn mogelijkheden
binnen het door het Rijk bekostigde onderwijs voor op het recht op
bijstand en ondersteuning. In het kader van de Leerplichtwet 1969 zijn de
ouders en (vanaf de leeftijd van 12 jaar) de jongere zelf verantwoordelijk
voor het voldoen aan de leer- en kwalificatieplicht. De leerplichtambtenaar
ziet hierop toe.
De leden van de PvdA-fractie vragen of een thuiszitter wordt gekort als
verschillende instanties al die tijd niet tot een oplossing hebben kunnen
komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

14

Jongeren zijn zelf verantwoordelijk voor hun toekomst. Zij moeten zelf de
mogelijkheden die het onderwijs hen biedt benutten. Zo bereiden ze zich
goed voor op de arbeidsmarkt. Als het onderwijs geen mogelijkheden
meer biedt, moeten ze bereid zijn iedere baan te accepteren. De regering
benadrukt met dit wetsvoorstel eigen initiatief en verantwoordelijkheid
van de jongere voor zijn toekomst. De jongere die zich bij het loket van het
UWV WERKbedrijf meldt moet eerst zelf vier weken op zoek naar scholing
of werk. Na vier weken kan de jongere een aanvraag voor bijstand en
ondersteuning indienen. Het college beoordeelt of de jongere voldoende
inspanningen heeft gepleegd. Hierbij maakt het college een individuele,
op de persoonlijke omstandigheden en mogelijkheden toegesneden
afweging. Er is geen recht op bijstand als de jongere regulier onderwijs
kan volgen, maar het niet doet. Hetzelfde geldt als de jongere overduidelijk de verplichtingen tot arbeidsinschakeling niet wil nakomen. Verder
beëindigt of verlaagt het college de uitkering als de jongere zijn afspraken
uit het met het college opgestelde plan van aanpak niet of onvoldoende
nakomt en bij zeer ernstige misdragingen jegens het college. Als geen
sprake is van verwijtbaarheid wordt de uitkering niet verlaagd of
beëindigd.
De leden van de PvdA-fractie vragen of deze aangescherpte verplichtingen
voor jongeren onder 27 ook zullen gaan gelden voor Wajongeren met
arbeidscapaciteit. Gemeenten hebben onvoldoende kennis van deze
populatie. Zij vragen hoe overdracht plaatsvindt tussen UWV en
gemeenten. Nu participeert het UWV in netwerken van scholen.
Deze leden vragen voorts of de gemeente dit gaat overnemen en of dit
gepaard gaat met voldoende financiën voor personeel.
In de Hoofdlijnennotitie werken naar vermogen1 die op 21 april 2011 aan
uw Kamer is aangeboden, staan de hoofdlijnen van de hervorming van de
WWB/WIJ, de WSW en Wajong tot een regeling werken naar vermogen.
Deze hoofdlijnen worden op dit moment geconcretiseerd in een
wetsvoorstel. Hierin zal worden ingegaan op de gevolgen voor Wajongeren met arbeidscapaciteit en zal duidelijk worden wat de gevolgen voor
de uitvoering zijn.
De leden van de PvdA stellen vast dat de regering zelf geen stappen zal
zetten om niet-melders in het vizier te houden en dit overlaat aan
gemeenten. De leden vragen hoe zich hier de beleidsvrijheid van
gemeenten verhoudt met hun zorgplicht.
Colleges hebben een zorgplicht, maar hebben vrijheid in de wijze waarop
zij die zorgplicht invullen. De regering faciliteert en ondersteunt de
colleges om hun lokale beleid voor niet-melders in te kunnen vullen en uit
te voeren. Dit doet zij door bestandskoppelingen wettelijk mogelijk te
maken, door goede voorbeelden te verspreiden («Handreiking
niet-melders», 2011) en door eventuele belemmeringen die een integrale
aanpak van onder andere niet-melders in de weg staan aan te pakken. De
landelijke omvang van het aantal niet-melders wordt in opdracht van de
regering, door het CBS gevolgd.

1

Kamerstukken II 2010–2011, 29 544, nr. 297.

De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan uitleggen wat
levensbedreigende noodsituaties zijn. Zij vragen of dakloosheid
daaronder valt, of agressie of geweld thuis.
Het is aan het college om vast te stellen of sprake is van een dermate
dringende reden dat gebruik kan worden gemaakt van de bevoegdheid
om iemand financieel bij te staan, zonder dat recht op bijstand bestaat.
Uitsluitend vanwege het feit dat het de belanghebbende ontbreekt aan de
noodzakelijke middelen om in het bestaan te voorzien, kan nog niet
worden gesproken van een levensbedreigende noodsituatie. Vast dient te
staan dat sprake is van een acute noodsituatie en dat de behoeftige
omstandigheden waarin de belanghebbende verkeert op geen enkele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

15

andere wijze zijn te verhelpen, zodat het verlenen van bijstand volstrekt
onvermijdelijk is.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer zij de evaluatie van de WIJ
kunnen verwachten. Zij vragen of dat voor de behandeling van dit
wetsvoorstel in de Tweede Kamer is en zo nee, waarom dat niet zo is.
De evaluatie van de WIJ zal in week van 26 tot 30 september, voor de
mondelinge behandeling van onderhavig wetsvoorstel, naar de Tweede
Kamer worden verzonden.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de procedure is wanneer een
gezin een uitkering aanvraagt en één van hen een jongere is jonger dan 27
jaar. Zij vragen of de rest van het gezin ook vier weken moet wachten
voordat de uitkering echt aangevraagd kan worden.
Voor gezinnen waartoe gezinsleden behoren die zowel jonger zijn dan 27
jaar als 27 jaar en ouder wordt voorgesteld dat het gezin bij melding bij
het UWV WERKbedrijf in de gelegenheid wordt gesteld meteen een
aanvraag in te dienen. Voor de gezinsleden jonger dan 27 jaar geldt dan
wel dat zij gedurende vier weken verplicht de mogelijkheden binnen het
regulier bekostigd onderwijs dienen te onderzoeken. Ook zal naar werk
moeten worden gezocht. Het college toetst vier weken na de melding of
de jongere in die vier weken aantoonbare inspanningen heeft verricht.
Mocht dat onvoldoende het geval zijn, verlaagt het college de gezinsbijstand. De hoogte en duur van die verlaging wordt bepaald door het
college.
De leden van de PvdA fractie vragen aan de regering om aan te geven
hoeveel gemeenten actief werk maken van het bieden van ondersteuning
bij het vinden van werk aan nuggers.
Gemeenten zijn op grond van artikel 7 van de WWB verantwoordelijk voor
de ondersteuning van niet-uitkeringsgerechtigden. Er bestaat geen
totaaloverzicht van de vormen of omvang van begeleiding die de colleges
bieden. De tweede evaluatieronde van het Bestuurlijk Akkoord Participatie, die op 27 april 2011 aan uw Kamer is gezonden, laat zien dat
colleges werk maken van het bieden van ondersteuning aan nuggers.
• De cijfers van het CBS over 2008 laten zien dat van de meer dan 15 000
geactiveerde nuggers die in een re-integratietraject zitten in 2008, er
1680 zijn uitgestroomd naar werk en ruim 4100 via het starten van een
re-integratietraject maatschappelijk actief zijn.
• In 2009 is het aantal nuggers dat door gemeenten wordt geactiveerd,
ondanks de crisis, toegenomen. Er zijn 1970 personen uitgestroomd
naar werk en 5470 personen zijn via het starten van een traject
maatschappelijk actief geworden.
Ambitie
Aantal nuggers dat aan het begin van het jaar via een lopend
re-integratietraject maatschappelijk participeert.
Aantal nuggers dat via het starten van een re-integratietraject
maatschappelijk participeert.
Aantal nuggers dat na een re-integratietraject is uitgestroomd
naar werk.

•

2007

2008

2009

14 120

9 910

11 370

3 410

4 140

5 470

2 070

1 680

1 970

Bij deze cijfers past wel enige nuancering. De eerste twee indicatoren,
op basis waarvan de voortgang gemeten wordt, kennen diverse
dubbelingen, waardoor het moeilijk is scherp aan te geven in hoeverre
gemeenten op koers liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

16

De leden van de PvdA-fractie vragen of gemeenten deze werkzoekende
niet-uitkeringsgerechtigde jongeren zelf vinden, of dat deze jongeren zich
eerst zelf moeten melden bij het gemeenteloket.
Het is aan betrokkene zelf om dit te melden. Als iemand op eigen kracht
geen werk kan vinden, bijvoorbeeld via een uitzendbureau, kan hij zich
melden bij het UWV Werkbedrijf als niet-uitkeringsgerechtigde. Via deze
weg kan, indien betrokkene re-integratieondersteuning nodig heeft, een
college besluiten die te verlenen.
De leden van de PvdA fractie vragen of gemeenten voordeel hebben bij
het aanbieden van ondersteuning aan nuggers.
Dit is het geval. Gemeenten hebben belang bij een actieve participatie van
jongeren uit oogpunt van sociaal beleid, criminaliteitspreventie en
voorkomen van uitkeringsafhankelijkheid van jongeren in de toekomst.
De leden van de PvdA-fractie verwonderen zich om de uitspraak van de
regering dat het introduceren van de wachttijd van vier weken voor
jongeren geen aanvullende besparingen oplevert en vragen of zij daaruit
op mogen maken dat er geen activerende werking uitgaat van deze vier
weken en wat dan de reden is dat de wachttijd wordt ingesteld.
De regering onderschrijft het uitgangspunt van de WIJ en scherpt de WIJ
verder aan. De financiële gevolgen die de regering bij invoering van de
WIJ heeft gesteld blijven onveranderd. Meer dan in de huidige wet WIJ
wil de regering de eigen verantwoordelijkheid van de jongere voorop
stellen. De regering wil de eigen verantwoordelijkheid veel duidelijker
verankeren in de wetgeving, waardoor deze verantwoordelijkheid meer
verschuift naar de jongere in plaats van dat deze bij de gemeente
aanklopt. De regering scherpt de wetgeving daarom aan. Jongeren
moeten eerst vier weken aantoonbaar zoeken naar werk voordat een
mogelijk recht op bijstand ontstaat. Als zij naar school kunnen (terugkeren), bestaat ook geen recht op bijstand.
5. Tegenprestatie naar vermogen
De leden van de PvdA-fractie vragen of het opleggen van een verplichting
tot tegenprestatie naar vermogen een bevoegdheid is van het college of
dat het college hiertoe is verplicht.
In het wetsvoorstel krijgt het college de bevoegdheid om een tegenprestatie te verlangen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat precies wordt verstaan onder
«additioneel».
Onder additioneel wordt verstaan werkzaamheden die worden verricht
naast of in aanvulling op reguliere arbeid, en die niet leiden tot
verdringing op de arbeidsmarkt.
De leden van de PvdA vragen of werk dat vroeger als additioneel
(Melkertbanen) werd bestempeld, nog steeds zo wordt gezien.
De «Melkertbanen» zijn niet vergelijkbaar met de tegenprestatie en de
beoordeling van additionaliteit daarmee evenmin. Ten eerste betrof het
volledig gesubsidieerde arbeid, zoals de naam zegt: banen. De tegenprestatie is geen baan, maar het betreft onbeloonde maatschappelijk nuttige
werkzaamheden. Ten tweede waren «Melkertbanen», in tegenstelling tot
de tegenprestatie, niet van korte duur. Additonaliteit is bij volledig
gesubsidieerde banen niet vergelijkbaar met onbeloonde maatschappelijk
nuttige activiteiten van korte duur.
De leden van de PvdA vragen of, indien een gemeente besluit niet meer te
willen investeren in het schoonhouden van de openbare ruimte en dit dus
geen betaalde economische activiteit meer is, het schoonhouden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

17

openbare ruimte dan vervolgens als additionele, maatschappelijk nuttige
activiteit mag worden gezien.
De tegenprestatie mag niet leiden tot verdringing van reguliere arbeid.
Daarnaast mogen de concurrentieverhoudingen niet nadelig worden
verstoord. Het voorbeeld dat de leden aanvoeren lijkt daaraan niet te
voldoen. Als het gaat om werkzaamheden die op een bestaande functie
lijken, zal er sprake moeten zijn van een aparte invulling in tijd, duur en
omvang om als tegenprestatie te kunnen gelden. Het college is verantwoordelijk voor een juiste uitvoering van de wet en bepaalt of voldaan
wordt aan de voorwaarden gesteld aan de tegenprestatie.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af waarom vrijwilligerswerk
geen vorm van tegenprestatie kan zijn.
Vrijwilligerswerk is geen tegenprestatie. Vrijwilligerswerk vindt plaats op
eigen initiatief. De tegenprestatie is niet vrijwillig. Het college draagt de
tegenprestatie op. De tegenprestatie kan alleen worden verlangd bij
uitoefening van het recht op een uitkering. Daarvan hoeft bij vrijwilligerswerk geen sprake te zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich voorts af waarom mantelzorg
geen vorm van tegenprestatie kan zijn.
Mantelzorg is langdurige zorgverlening voor zieke familieleden of
vrienden. Mantelzorg vloeit rechtstreeks voort uit de sociale relatie. Dit in
tegenstelling tot de tegenprestatie die door het college wordt opgedragen
ten behoeve van de samenleving die de kosten van de uitkering moet
opbrengen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat er overblijft aan mogelijke
maatschappelijk nuttige activiteiten na uitsluiting van vrijwilligerswerk en
van activiteiten die tot verdringing op de arbeidsmarkt kunnen leiden.
Het wetsvoorstel geeft geen overzicht van mogelijke additionele
werkzaamheden. De regering wil voorkomen bij voorbaat te beperken of
uit te sluiten wat wel en niet mogelijk is. De beoordeling of op lokaal
niveau activiteiten zoals sneeuwruimen, koffieschenken, tijdelijke
werkzaamheden rond een wijkcentrum etc. voldoen aan de in het
wetsvoorstel verwoorde definitie en randvoorwaarden is aan het college.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de kosten zijn van het invoeren
van de verplichting tot tegenprestatie en vragen of hier begeleiding en/of
handhaving nodig is.
De regering geeft het college met deze maatregel een extra bevoegdheid.
Er zijn geen financiële consequenties mee gemoeid. Het college kan de
opgedragen tegenprestatie afstemmen op de capaciteiten en de situatie
van de uitkeringsgerechtigde. De precieze vorm en of dit begeleiding
vergt, is aan het college. Voor de handhaving van deze plicht gelden geen
afwijkende wettelijke bepalingen dan voor de andere plichten in de WWB.
Het staat colleges vrij wel of geen gebruik te maken van de bevoegdheid.
De leden van de PvdA-fractie vragen of ouders met niet-schoolgaande
kinderen die een tegenprestatie verrichten een bijdrage in de kosten van
kinderopvang ontvangen, net als wanneer zij deel zouden nemen aan een
traject naar werk.
De werkzaamheden die door het college worden opgelegd in het kader
van de tegenprestatie zijn niet primair gericht op arbeidsinschakeling. Een
toeslag voor kinderopvang in het kader van de tegenprestatie is daarom
niet aan de orde. Het is ter beoordeling van het college of de plicht tot
tegenprestatie wordt opgelegd aan mensen die afhankelijk zijn van
kinderopvang en of een vorm van opvang wordt aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

18

De leden van de PvdA-fractie vragen hoe in de kosten van kinderopvang
voor de duur van de tegenprestatie moet worden voorzien als het college
geen bijdrage in die kosten levert.
Het is aan het college om maatwerk te leveren en rekening te houden met
de persoonlijke omstandigheden van diegene die een tegenprestatie
opgedragen krijgt.
6. Alleenstaande ouders in de Wet werk en bijstand (WWB)
De leden van de fractie van D66 vragen de regering om inzicht in de
frequentie van het gebruik van de algemene vrijlating (die geldt
gedurende maximaal zes maanden en 25% van de inkomsten uit arbeid
vrijlaat tot een maximum van € 187 per maand).
De regering heeft geen gegevens over de frequentie van het gebruik van
de algemene vrijlating als bedoeld in artikel 31, tweede lid onderdeel n
van de WWB.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering het acceptabel zou
vinden indien een gemeente zou besluiten een alleenstaande ouder voor
het verkrijgen van een uitkering in feite te dwingen kinderen naar
kinderopvang te sturen, terwijl deze ouder het als zijn morele plicht ziet de
kinderen zelf op te voeden.
Het uitgangspunt van de regering is dat iedereen die kan werken in een
eigen inkomen voorziet. De regering wil de wet zo aanpassen dat
alleenstaande ouders maximaal gestimuleerd worden aan het werk te
gaan. Als de alleenstaande ouder gaat werken, betekent dat meer
inkomen voor het gezin en meer contacten in de maatschappij en een
beter rolpatroon. Lange afwezigheid op de arbeidsmarkt werkt nadelig op
de kans op werk; het vergroot de afstand tot de arbeidsmarkt.
De WWB legt in beginsel aan iedereen de verplichting op om naar
vermogen algemeen geaccepteerde arbeid te verkrijgen en te aanvaarden.
Daarbij wordt gekeken naar de aansluiting bij de individuele mogelijkheden van de persoon in verband met gezondheid en belastbaarheid. De
verplichting om algemeen geaccepteerde arbeid te aanvaarden geldt voor
de alleenstaande ouder met kinderen tot 12 jaar nadat het college zich
genoegzaam heeft overtuigd van de beschikbaarheid van passende
kinderopvang, de toepassing van voldoende scholing en de belastbaarheid van de betrokkene. Het is een keuze van de alleenstaande ouder
zelf om gebruik te maken van mede door het Rijk gefinancierde
dagopvang/buitenschoolse kinderopvang of om gebruik te maken van
kinderopvang in het informele circuit.
Wanneer in individuele gevallen wegens dringende redenen tijdelijk niet
gevergd kan worden dat iemand betaalde arbeid verricht of gebruik kan
maken van voorzieningen gericht op arbeidsinschakeling, kan het college
tijdelijk afzien van het opleggen van de arbeids- en re-integratieplicht.
Zorgtaken kunnen een dringende reden zijn voor ontheffing van de
arbeids- en re-integratieplicht. In welke individuele gevallen en met welke
dringende reden dat is, is aan het oordeel van het college.
7. Normering inkomensgrens gemeentelijk minimabeleid
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het kan dat participatiebevorderende middelen zoals stadspassen nu expliciet onderdeel worden van de
WWB – aangezien deze expliciet genoemd worden in de toelichting bij
normering minimabeleid – terwijl zij daar vroeger geen onderdeel van
uitmaakten. Zij vragen tevens of het een mogelijkheid is om de participatiebevorderende middelen zonder inkomensgrens uit te voeren en de
110%-grens alleen te hanteren voor de inkomensondersteunende
regelingen, aangezien het wetsartikel daar expliciet op lijkt te doelen. Deze
leden vragen voorts of er binnen de wettelijke grenzen mogelijkheden zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

19

om burgers of hun kinderen met een inkomen boven 110% WML nog
steeds gebruik te laten maken van deze stadspassen en als dat zo is, welke
mogelijkheden dat zijn.
Met het inperken van de gemeentelijke vrijheid op het terrein van
categoriale inkomensondersteuning, wil de regering zo veel mogelijk
voorkomen dat de gemeenten het centrale inkomensbeleid van het rijk
met een eigen inkomensbeleid doorkruisen. Door het stellen van een
centrale inkomensnorm voor generieke gemeentelijke inkomensondersteuning, wordt de omvang van de doelgroep waaraan gemeenten deze
vorm van ongerichte inkomensondersteuning mogen bieden wettelijk
ingekaderd. De huidige inhoudelijke mogelijkheden van generieke
gemeentelijke inkomensondersteuning ondergaan geen wijziging. De
regering grijpt dus niet in de inhoud van de ondersteuning in. Deze blijft
in dit wetsvoorstel onveranderd. Ook de gemeentelijke bevoegdheid en
verantwoordelijkheid voor inkomensondersteuning op basis van
individueel maatwerk laat de regering ongewijzigd. De inkomensnormering geldt voor alle vormen van generieke gemeentelijke inkomensondersteuning aan mensen met een inkomen tot 110% van het op het
huishouden type toepasselijke sociaal minimum. Tot generieke gemeentelijke inkomensondersteuning behoren ook de stadspassen. De
aanscherping van de inkomensnormering staat er echter niet aan in de
weg dat het de colleges vrij staat om ook de mensen met een inkomen
boven 110% van het genoemd sociaal minimum gebruik te laten maken
van de stadspas. In dit geval mag het college bij het verstrekken van de
stadspas alleen geen inkomensafhankelijke korting op de stadspas geven,
zoals dat bij mensen met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum
het geval is.
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat de regering stelt dat als
gevolg van de inkomensnormering de armoede niet zal toenemen omdat
bijzondere bijstand open staat voor de groep die nu geen recht meer heeft
op regelingen. De leden van de PvdA-fractie vragen of de bijzondere
bijstand ook open staat voor mensen met een inkomen boven 110%
wettelijk minimum loon (WML).
De individuele bijzondere bijstand staat ook open voor mensen met een
inkomen boven de centrale inkomensnorm van 110% van het toepasselijke sociaal minimum. Immers, deze centrale inkomensnormering geldt
niet bij de verlening van individuele bijzondere bijstand, omdat bij deze
vorm van inkomensondersteuning altijd het individueel maatwerk én de
vergoeding van daadwerkelijk gemaakte kosten voorop staat.
De leden van de PvdA-fractie vragen welk effect het afschaffen van
categoriale bijstand boven 110% WML heeft op het beroep op bijzondere
bijstand en welk financieel beslag dit legt op het budget voor bijzondere
bijstand. Voorts vragen zij of dit een effect heeft op de uitvoeringskosten
voor gemeenten, en zo ja, welke.
De centrale inkomensnormering gaat gepaard met een taakstellende
uitname van € 40 miljoen uit het gemeentefonds, en komt voort uit de
afspraken gemaakt in het Regeer- en Gedoogakkoord 2010. Zoals in de
nota naar aanleiding van het verslag1 is aangegeven, wordt met het
voorliggende wetsvoorstel de omvang van de doelgroep waarvoor
colleges een categoriaal inkomensbeleid mogen voeren, beperkt door een
normering van het inkomen van de doelgroep tot 110% van het sociaal
minimum. Ten aanzien van de uitvoeringskosten geldt dat gemeenten
deze kosten ook via het Gemeentefonds ontvangen. De eerder genoemde
taakstellende uitname van € 40 miljoen uit het gemeentefonds is dan ook
een netto bedrag. Voorts wordt in 2012 een bedrag van € 90 miljoen
toegevoegd aan het gemeentefonds ten behoeve van de verlening van
bijzondere bijstand. Hiermee krijgen gemeenten extra financiële armslag
1

Kamerstukken II 2010/11, 32 815, nr. 7, p. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

20

om in specifieke gevallen mensen die het nodig hebben aanvullende
individuele inkomensondersteuning te bieden.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het wegvallen van gemeentelijke
regelingen voor mensen met een inkomen boven 110% WML een effect
zal hebben op de koopkracht van deze groep, en zo ja, welke effecten dat –
onderscheiden per huishouden – zijn. Voorts vragen deze leden of die
effecten ook naar gemeente kunnen worden bekeken?
In die gevallen dat huishoudens met een inkomen boven 110% van het
sociaal minimum nu categoriale bijstand ontvangen, kán de normering
van de inkomensgrens voor gemeentelijk minimabeleid gevolgen hebben
voor de koopkracht van deze huishoudens, doordat zij per 2012 niet langer
in aanmerking komen voor categoriale bijstand. Op het moment dat
echter sprake is van uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende kosten
van het bestaan, kan in specifieke gevallen wel individuele bijzondere
bijstand worden verstrekt. In dat geval worden de koopkrachteffecten
door het wegvallen van categoriale bijstand direct en gericht weer
gecompenseerd.
Omdat sprake is van een grote variatie tussen gemeenten in de groepen
waaraan al dan niet categoriale bijstand wordt verleend, de hierbij
gehanteerde inkomensgrenzen, en de uit te keren bedragen is het niet
mogelijk algemene uitspraken te doen over de koopkrachteffecten van
normering van de inkomensgrens voor gemeentelijk minimabeleid,
onderscheiden per huishouden. Gezien ook de decentrale verantwoordelijkheid voor het minimabeleid, kan de regering de generieke effecten niet
in kaart brengen. Elke gemeente heeft immers ander categoriaal beleid.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook of het normeren op de
inkomensgrens, gezien het feit dat veel gemeentelijke regelingen gericht
zijn op het bevorderen van participatie, een positief of een negatief effect
op de participatiegraad van burgers heeft. Zij vragen de regering het
antwoord toe te lichten.
De regering hecht eraan te benadrukken dat de inkomensnormering alleen
geldt voor generieke gemeentelijke vormen van inkomensondersteuning.
Het wetsvoorstel brengt uitdrukkelijk geen wijziging aan in de gemeentelijke bevoegd- en verantwoordelijkheid voor inkomensondersteuning op
basis van individueel maatwerk. Participatiebevorderende maatregelen,
generiek dan wel individueel, blijven binnen de gestelde wettelijk kaders
van de WWB mogelijk. Het is aan de colleges om hieraan op lokaal niveau
invulling te geven.
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie hoe het verkleinen van de
groep rechthebbenden op gemeentelijke regelingen als gevolg van het
normeren van de inkomensgrens zich verhoudt tot het beleid waarin
kinderen prioriteit hebben binnen het armoedebeleid en convenanten
zoals «alle kinderen doen mee».
Het normeren van de inkomensgrens op 110% van het sociaal minimum,
gaat niet ten koste van het gemeentelijk participatiebeleid voor schoolgaande kinderen. In dit wetsvoorstel is, naast het stellen van een
inkomensnormering voor generieke vormen van inkomensondersteuning,
uitdrukkelijk voorzien in een verordeningsplicht voor gemeenten inzake
het beleid voor participatie van schoolgaande kinderen. Het doel hiervan
is te stimuleren dat in elke gemeente de participatie van kinderen actief
wordt opgepakt en dat gemeenten, voor zover zij dat nog niet hebben
gedaan, hier ook daadwerkelijk mee starten. De colleges krijgen hiermee
de opdracht om binnen de wettelijke kaders van de WWB op lokaal niveau
gerichte – generieke dan wel individuele – participatiebevorderende
maatregelen voor schoolgaande kinderen te treffen. Dit garandeert
openheid, transparantie van en verantwoording over het gemeentelijk
beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

21

De leden van de fractie van de SP geven aan verbaasd te zijn dat de
regering beweert dat werkenden door het normeren van de inkomensgrenzen niet worden benadeeld.
Zij vragen of de regering de garantie kan geven dat iedere werkende arme
die nu gebruik maakt van de inkomensondersteuning via het gemeentelijk
minimabeleid deze inkomensondersteuning na invoering van voorliggend
wetsvoorstel behoud en deze inkomensondersteuning voor de werkende
armen beschikbaar blijft?
De regering merkt op dat de verlening van bijzondere bijstand als
inkomensondersteunend instrument financieel en beleidsmatig is
gedecentraliseerd aan de colleges. Daarom is het voor de regering niet
mogelijk te garanderen dat op lokaal niveau iedere werkende arme die nu
gebruik maakt van de inkomensondersteuning via het gemeentelijk
minimabeleid deze inkomensondersteuning na invoering van voorliggend
wetsvoorstel behoudt. De regering benadrukt hierbij wel dat het
wetsvoorstel de colleges de mogelijkheid biedt om óók werkende armen
met een inkomen boven de 110% van het sociaal minimum, in individuele
gevallen individuele bijzondere bijstand te verlenen als er sprake is van
uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten van
het bestaan. Het is aan de colleges om hier invulling aan te geven.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan toelichten welke
invloed het verlagen van de bijstand (TK 2010/11, 32777) op de normering
van de inkomensgrens van het gemeentelijk minimabeleid heeft.
De normering van de inkomensgrens van het gemeentelijk minimabeleid
wordt bepaald op 110% van de toepasselijke bijstandsnorm. Het
wetsvoorstel tot geleidelijke afbouw van de dubbele heffingskorting in het
referentieminimumloon tot een keer de algemene heffingskorting met
uitzondering van het referentieminimumloon voor de Algemene Ouderdomswet, zorgt ervoor dat de ontwikkeling van het sociaal minimum in
lijn wordt gebracht met de ontwikkeling van het netto minimumloon van
een alleenverdiener. Hierdoor blijven de bijstandsnormen naar
verwachting nominaal stijgen. De consequentie is dat de inkomensgrens
van het gemeentelijk minimabeleid in overeenstemming wordt gebracht
met de ontwikkeling van het netto minimumloon van een alleenverdiener.
Concreet betekent de koppeling van de inkomensgrens van het gemeentelijk armoedebeleid aan de bijstandsnormen, dat de inkomensgrens
meebeweegt met de bijstandsnormen en daarmee met netto
minimumloon.
De leden van SP-fractie vragen voorts of de centrale grens van de
inkomensnormering lager komt te liggen, en zo ja, hoe hoog deze grens is
in netto bedragen in 2011, 2012 en 2013?
De centrale grens van de inkomensnormering blijft naar verwachting
nominaal stijgen, omdat het sociaal minimum gekoppeld blijft aan het
minimumloon en daarmee aan de loonontwikkeling. De indexering als
gevolg van de loonontwikkeling zal naar verwachting hoger liggen dan de
afbouw van de dubbele algemene heffingskorting.
Tabel: 110% van de toepasselijke bijstandsnorm per 1 juli 2011

Paar
Alleenstaande
Alleenstaande ouder

Netto bijstandsnorm p.m.
(incl. vakantiegeld)

Inkomensgrens 110%

€ 1 319,85
€ 923,90
€ 1 187,87

€ 1 451,84
€ 1 016,29
€ 1 306,66

De inkomensgrenzen van 2012 en 2013 kunnen nog niet worden berekend,
omdat de bijstandsnormen van 2012 en 2013 nog niet bekend zijn. De
bijstandsnormen worden namelijk afgeleid van het wettelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

22

minimumloon, dat op zijn beurt weer gekoppeld is aan de contractloonontwikkeling.
De leden van de D66-fractie vragen de regering om inzicht in de achterliggende berekening waarop het bedrag van de taakstelling van 40 miljoen
euro is gebaseerd.
De € 40 miljoen betreft een in het Regeer- en Gedoogakkoord overeengekomen taakstellende uitname uit het gemeentefonds.
De leden van D66 geven voorts aan benieuwd te zijn naar (een inschatting
van) het aantal gemeenten dat nu al een normering van de inkomensgrens op 110% van het minimabeleid hanteert.
Uit het op 29 november 2010 aan de Kamer aangeboden IWI rapport over
de gedecentraliseerde langdurigheidstoeslag1, is gebleken dat ongeveer
80% van de gemeenten in de verordening langdurigheidstoeslag, «laag
inkomen» heeft ingevuld als inkomen tot maximaal 105% van de
toepasselijke bijstandsnorm. De resterende gemeenten hanteren de
normen 110% (ca. 8%), 115% (ca. 4%) of 120% (ca. 8%).
Voorts blijkt uit de Divosa monitor 2010, dat de gemeenten op het terrein
van het brede lokale armoedebeleid, inkomensgrenzen hanteren, die
uiteenlopen van 100% tot 130% van de toepasselijke bijstandsnorm; de
gemiddelde inkomensgrens hierbij is 116%. Het aantal gemeenten dat nu
al een inkomensgrens hanteert van 110% is de regering niet bekend.
8. Invoering en overgangsrecht
De regering stelt dat wat betreft de invoeringstermijn het gros van nieuwe
aanvragen pas per 1 juli 2012 aan de orde is, en dat het aantal nieuwe
gevallen tot die tijd «beperkt in omvang» zal zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de regering verstaat onder
«beperkt in omvang». Kan de regering dit concreet maken met aantallen.
Voorts vragen deze leden of de regering cijfers kan overleggen waaruit
blijkt dat het aantal nieuwe aanvragers tussen 1 januari 2012 en 1 juli 2012
beperkt in omvang zal zijn.
Met ingang van 1 juli 2012 gaat de maatregel voor het zittend bestand van
de WWB-populatie gelden. Tot die tijd is er dus enkel sprake van nieuwe
instroom in de regeling. Zoals in de Nota naar aanleiding van Verslag is te
lezen raakt de maatregel naar verwachting 6% van de bijstandspopulatie.
Naar verwachting betreft het ook ca 6% van de nieuwe instroom en gaat
het dus in dit half jaar in totaliteit om een instroom van circa 2 duizend
gevallen. Dit is verspreid over deze zes maanden. Per maand gaat het om
een paar honderd gevallen in Nederland (circa 300). In de meeste
gemeenten zal het derhalve om een enkele nieuwe aanvraag per maand
gaan waarbij sprake is van een huishoudsamenstelling in de zin van dit
wetsvoorstel.
Heeft de regering bij het noemen van de term «beperkt in omvang»
rekening gehouden met het zittend bestand dat, in geval van wijzigingen
tussen 1 januari 2012 en 1 juli 2012, ook voor een deel omgezet zal
worden naar de nieuwe systematiek.
De term «beperkt in omvang» is door de regering gebruikt voor de nieuwe
instroom zelf en niet gerelateerd aan het zittend bestand. Overigens zal
omzetting van het zittend bestand tussen 1 januari 2012 en 1 juli 2012
alleen plaatsvinden bij mutaties. In alle andere gevallen gaan de wijzigingen voor het zittend bestand in per 1 juli 2012.

1

Kamerstukken II 2010/11, 31 441, nr. 13.

De leden van de PvdA vragen welk deel van het zittend bestand naar
inschatting van de regering vóór 1 juli 2012 zal zijn omgezet naar de
nieuwe systematiek.
Zoals in een eerder antwoord op vragen van de leden van de PvdA-fractie
is aangegeven raakt de maatregel naar inschatting ca 6% van de nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

23

instroom. Het betreft hiermee in totaliteit instroom van circa 2 duizend
gevallen in een half jaar. Omzetting van het zittend bestand naar de
nieuwe situatie tussen 1 januari 2012 en 1 juli 2012 zal alleen plaatsvinden
bij mutaties die aanleiding geven tot beëindiging van het overgangsrecht,
zoals verhuizing van een meerderjarig kind naar de woning van de
ouder(s). Bij een deel van de nieuwe instroom van circa 2 duizend zal dit
mutaties voor het zittend bestand kunnen betekenen. Precieze aantallen
van het deel van het zittend bestand dat als gevolg daarvan voor 1 juli
2012 wordt omgezet naar de nieuwe systematiek zijn niet te geven.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de impactanalyse van het
Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING) van de implementatie
van het noodscenario bij de regering bekend is.
Deze leden vragen of het klopt dat aanbieders van uitkeringssystemen
zeggen minstens 12 maanden nodig te hebben voor het doorvoeren van
de aanpassingen en dat voor aanpassing van afgeleide software ook nog
eens 6 tot 8 maanden nodig is. Zij vragen voorts of inhoudelijk kan
worden ingegaan op de bezwaren die KING in deze analyse formuleert en
of kan worden ingegaan op de opmerkingen die KING maakt ten opzichte
van de aanpassing van de uitkeringssystemen, bijvoorbeeld het bezwaar
bij de fiscale toerekening van de uitkering bij een tijdelijke nul-uitkering
voor gezinsleden (het berekenen van loonheffing, het ontstaan van
rechtsongelijkheid onder andere tussen kinderen in gezinnen met 1 ouder
en gezinnen met 2 ouders, vervuiling van polisadministratie door tijdelijk
niet fiscaal niet toe te rekenen, onduidelijkheid over de relatie tussen
noodscenario en overgangsrecht en problemen met collectieve contracten
die gemeenten hebben met zorgverzekeraars, woningbouwverenigingen
en energieleveranciers). Ook vragen deze leden of het noodscenario
besproken is met het ministerie van Financiën en of het fiscaal wettelijk
verantwoord bevonden is. De leden van de fractie van D66 constateren
dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) op 12 september
2011 een nieuwe brief heeft gestuurd. De leden vragen de regering om
hierop ook een reactie te geven.
De regering is bekend met vorenbedoelde impactanalyse en de brief van
VNG en Divosa van 12 september 2011. Het noodscenario dat daarin aan
de orde is, komt voort uit de (ook in de analyse vermelde) veronderstelling van KING dat «zowel de aanbieders van de uitkeringssystemen als
van andere systemen de aanpassingen pas willen opstarten wanneer de
parlementaire behandeling is afgerond. De leveranciers van uitkeringssystemen geven aan twaalf maanden nodig te hebben voor het doorvoeren
van de aanpassingen» (zie tekst in bijlage 1 van de brief van VNG en
Divosa).
Deze veronderstelling blijkt echter niet geheel juist te zijn. Uit overleg van
het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid blijkt dat de
leveranciers van automatiseringssystemen de voorbereidingen op
invoering van de nieuwe wet reeds zijn gestart. De leveranciers
verwachten dat de systemen tijdig gereed zijn voor invoering per 1 januari
2012. Eén leverancier zegt dat het systeem al gereed is. Over de stand van
zaken rond het systeem van de G4 bestond tijdens dit overleg geen
afgerond beeld. De situatie rond de automatisering staat er dus beter voor
dan in de brief van VNG en Divosa aangegeven. De regering heeft er
daarom vertrouwen in dat de automatisering niet het gevreesde obstakel
zal zijn bij de invoering.
De regering realiseert zich dat er voor de implementatie van het
wetsvoorstel meer nodig is dan een aangepaste ict-applicatie. De
verwachte beschikbaarheid daarvan per 1 januari 2012 maakt echter wel
dat er geen noodscenario en geen afzonderlijke fiscale toerekening nodig
is. Uiteraard is de regering bereid om zo nodig tijdelijke maatregelen te
treffen om de invoering te ondersteunen, mits die niet leiden tot wijziging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

24

van de invoeringsdatum of besparingsverlies. Bij de onderstaande
antwoorden wordt nader ingegaan op de aard van deze maatregelen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het klopt dat aanbieders zeggen
dat de aanpassing van de uitkeringssystemen groter is dan de omslag die
gemaakt moest worden bij de introductie van de euro. Voorts vragen deze
leden op welke manier daarmee rekening is gehouden.
Het is de regering niet bekend dat aanbieders zeggen dat de aanpassing
van de uitkeringssystemen groter is dan de omslag die gemaakt moest
worden bij de introductie van de euro. Nu de aanpassingen vrijwel over
de gehele linie in voorbereiding zijn en de leveranciers verwachten deze
tijdig vóór 1 januari 2012 te kunnen opleveren, is er geen aanleiding om
hier nog rekening mee te houden.
De leden van de PvdA-fractie vragen wie de kosten voor de ICT-operatie
op zich nemen en welk budget daarvoor vrijgemaakt wordt. De
PvdA-fractie vraagt of hierbij ook rekening wordt gehouden met nieuwe
aanpassingen aan de systemen zodra de Wet Werken naar vermogen
wordt geïntroduceerd.
De kosten voor het aanpassen van gemeentelijke ICT-structuur vallen
onder de verantwoordelijkheid van colleges. Zoals in paragraaf 4.2 van de
memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel is opgenomen is er een
bedrag € 4,5 mln. voorzien voor gemeentelijke kosten waaronder
aanpassingen van de ICT-structuur. De doorwerking van de in dit
wetsvoorstel genoemde uitvoeringskosten naar de hoogte van het
gemeentefonds wordt bezien in een breder verband, namelijk samen met
andere uit het Regeerakkoord 2010 voortvloeiende maatregelen op het
terrein van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In het
kader van de onderhandelingen over het bestuursakkoord zijn met de
VNG afspraken gemaakt over het totaalpakket aan uitvoeringskosten van
diverse wetsvoorstellen: het wetsvoorstel Werken naar vermogen, het
wetsvoorstel WWB-maatregelen, de afschaffing van de Wwik, het
wetsvoorstel afbouw dubbele heffingskorting in het referentie
minimumloon en het wetsvoorstel wijziging Wet SUWI ivm Redesign
UWV WERKbedrijf. Deze afspraak leidt per saldo tot een toevoeging aan
het budget voor uitvoeringskosten voor gemeenten. Deze afspraak blijft
wat het kabinet betreft van kracht. Zodra de Wet werken naar vermogen
wordt geïntroduceerd, zullen de aanpassingen in de systemen in dat kader
worden bezien.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook of is stilgestaan bij de grote
hoeveelheid handmatig werk die nodig is voor het beheren van gezinsdossiers zoals is voorzien in het noodscenario en voor het overzetten van
WIJ-jongeren naar de WWB. Op welke manier, zo vragen deze leden,
wordt rekening gehouden met deze extra werklast voor de gemeenten en
staat daar extra budget tegenover? Ook vragen zij op welke manier
rekening wordt gehouden met de foutgevoeligheid van het handmatig
verwerken van gezinsgegevens.
Nu de colleges naar verwachting tijdig over de ict-applicaties kunnen
beschikken, hoeft er minder handmatig werk verricht te worden dan de
VNG en Divosa aannemen. Waar het betreft het handwerk dat nog wel
gedaan moet worden, de extra werklast en de foutgevoeligheid is de
regering bereid de gemeenten te ondersteunen binnen de hiervoor
genoemde randvoorwaarden. Daarbij denkt de regering aan het in overleg
met VNG en Divosa ondersteunen van gemeenten bij de implementatie,
tijdelijke verruiming van de rechtmatigheidseisen zonder financiële
consequenties voor de gemeenten, tijdelijk gedeeltelijk buiten werking
stellen van de Wet eenmalige gegevensuitvraag, achterwege laten van
terugwerkende kracht bij de verwerking van mutaties en zo nodig een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

25

vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ondersteunde inhaalslag op de Polisadministratie en het Inlichtingenbureau.
In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of hier extra
budget voor colleges tegenover staat, verwijst de regering naar paragraaf
4.2 van de Memorie van Toelichting. Hierin worden de mutaties in de
uitvoeringskosten voor gemeenten geschetst. De door de leden van de
PvdA-fractie bedoelde kosten maken hier ook deel van uit. Voor meer
informatie over de wijze waarop deze middelen beschikbaar komen
verwijst de regering naar het eerdere antwoord op voorgaande vragen
van de PvdA-fractie.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke manier is voorzien in de
structurele, complexer wordende verwerking en controle van een
uitkeringsaanvraag als gevolg van de introductie van de huishoudinkomenstoets, omdat er per uitkering meer mutaties te verwachten zijn en
dossieranalyses veel omvattender zullen worden.
De regering is het met deze leden eens dat er per uitkering van personen
die gezinsbijstand ontvangen meer mutaties te verwachten zijn dan op de
uitkering van andere huishoudtypen. Het aantal van die mutaties is echter
gelijk aan het aantal mutaties dat zich voordoet in de huidige situatie
waarin elk van de gezinsleden een eigen uitkering heeft. Vindt er in de
huidige situatie bijvoorbeeld op elk van de vier uitkeringen van gezinsleden één mutatie plaats, dan vinden er straks vier mutaties plaats op de
ene gezamenlijke uitkering van deze gezinsleden. Wat nu verspreid is over
meerdere dossiers komt straks in één dossier. Daardoor neemt de
complexiteit op dat dossier toe, maar die is niet meer dan de som van de
complexiteit van de huidige afzonderlijke dossiers van de gezinsleden. De
gezinsbijstand zal per saldo leiden tot een afname van werkzaamheden
doordat er minder uitkeringen moeten worden verstrekt.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de verhoging van de administratieve lasten voor de gemeenten wordt ingeschat. Deze leden willen voorts
weten hoe gemeenten voor de extra lasten gecompenseerd worden
Deze maatregel leidt voor gemeenten niet structureel tot nieuwe taken. De
samenstelling van het huishouden was reeds van belang voor het
vaststellen van het recht of de hoogte van een uitkering. Zoals in
paragraaf 4.2 van de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel is
aangegeven raakt deze maatregel naar verwachting ca 18 duizend
huishoudens. Deze huishoudens zullen deels te maken krijgen met
veranderingen in het aantal en de hoogte van de uitkeringen binnen het
gezin, dan wel zal een deel van deze gezinnen eerder de gezinssamenstelling aanpassen doordat bijvoorbeeld meerderjarige kinderen met
eigen inkomen zelfstandig gaan wonen. Naar verwachting zal het totaal
aantal uitkeringen met circa 8 duizend dalen. Gegeven het bedrag van
circa € 1 400 dat in het gemeentefonds naar rato van het aantal uitkeringsgerechtigden over gemeenten wordt verdeeld, bedraagt de afname van de
uitvoeringskosten daarom naar verwachting € 11 miljoen structureel. In
2012 is sprake van eenmalige kosten, waaronder begrepen administratieve taken, hierin voorziet het wetsvoorstel met een bedrag van € 4,5
miljoen De doorwerking van de in dit wetsvoorstel genoemde uitvoeringskosten naar de hoogte van het gemeentefonds wordt bezien in een breder
verband, namelijk samen met andere uit het Regeerakkoord 2010
voortvloeiende maatregelen op het terrein van het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid.
De leden van de PvdA-fractie vragen of daarbij ook aandacht wordt
geschonken aan scholing en training van medewerkers van de sociale
diensten die de wijzigingen van de WWB en de grote gevolgen die zij voor
bepaalde gezinnen zullen hebben aan het loket mogen uitleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

26

Terecht vragen de leden van de PvdA-fractie aandacht voor scholing en
training van de betrokken medewerkers van sociale diensten. De regering
wil de gemeenten deze aandacht geven in de vorm van ondersteuning bij
de implementatie van dit wetsvoorstel. Over de uitwerking van deze
ondersteuning wil de regering overleg voeren met VNG en Divosa.
De leden van de PvdA-fractie vragen of van gemeenten wordt verwacht
dat zij de gewijzigde WWB vanaf 1 januari 2012 handhaven. Acht de
regering, zo vragen zij, informatiegestuurd handhaven mogelijk wanneer
er nog geen aangepaste systemen beschikbaar zijn en gegevens nog niet
aangepast en verwerkt zijn? Indien dat niet het geval is, vragen deze leden
op welke manier de regering dan verwacht dat er gehandhaafd zal worden
en vanaf welk moment.
De regering verwacht van gemeenten dat zij de gewijzigde WWB vanaf
1 januari 2012 handhaven. Zoals aangegeven in een antwoord op een
eerdere vraag is de regering bereid om binnen randvoorwaarden rekening
te houden met eventuele beperkingen die de invoering van dit wetsvoorstel tijdelijk met zich meebrengt ten aanzien van de handhavingsnormen,
bijvoorbeeld in de vorm van een noodzakelijke tijdelijke versoepeling.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de gemeenten hebben
aangegeven dat de huishoudinkomenstoets per 1 januari 2012, zoals
voorgesteld in onderhavig wetsvoorstel, niet kan worden ingevoerd
zonder uitvoeringsproblemen vanwege aanpassingen die nodig zijn in de
bestaande ICT-systemen. Waarom wil de regering de huishoudinkomenstoets dan toch onverkort invoeren. Is het niet beter om de invoeringsdatum een half jaar uit te stellen, zodat de systemen hiertoe uitgerust zijn.
De leden van de SP-fractie vragen wat de reactie van de regering is op de
noodkreet van gemeenten dat de invoering van voorliggend wetsvoorstel
uitvoeringstechnisch onmogelijk is voor 1 januari 2012. De leden van de
SGP-fractie vernemen graag een reactie op de problemen en onmogelijkheden die door de VNG en Divosa worden aangedragen met betrekking
tot de invoering.
In de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven waarom de
regering vasthoudt aan invoering van de gezinsbijstand en de huishoudinkomenstoets per 1 januari 2012, ook als de ict-applicaties nog niet gereed
zouden zijn. De regering is verheugd dat de leveranciers reeds met de
voorbereidingen gestart zijn en dat zij verwachten de applicaties tijdig
gereed te hebben. De regering gaat ervan uit dat daarmee het belangrijkste obstakel voor invoering van de wet per 1 januari 2012 is weggenomen. Zoals hiervoor is aangegeven, wil de regering graag in overleg
met VNG en Divosa de resterende uitvoeringstechnische problemen
oplossen. De regering realiseert zich dat met deze wijze van invoering een
groot beroep wordt gedaan op de inzet en de flexibiliteit van de
gemeenten. Tegelijkertijd is de regering van mening dat deze wijze van
invoering binnen de grenzen van het haalbare blijft en dat het belang van
deze wetswijziging deze aanpak rechtvaardigt.
9. Financiële gevolgen
De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering nadrukkelijk om een
duidelijke indicatie te geven van de mogelijke meerkosten van de
huishoudinkomenstoets voor andere beleidsterreinen.
In reactie hierop geeft de regering aan dat het wetsvoorstel tot doel heeft
de WWB maximaal activerend te maken en de stapeling van bijstanduitkeringen in een huishouden te voorkomen. Het is mogelijk dat gezinsleden
het huishouden verlaten om zich aan deze maatregelen te onttrekken. De
regering houdt in haar ramingen rekening met dit effect. Het mogelijke
vervolgeffect van het verlaten van het huishouden, zoals bijvoorbeeld
mutaties op de huurtoeslag, is een zogenaamd tweede orde effect.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

27

Tweede orde effecten maken zoals eerder aangegeven en conform staand
beleid geen onderdeel uit van de berekeningen. De regering verwacht
evenwel dat deze gevolgen zeer beperkt zullen zijn. Zo is het soort woning
dat betrokken zal worden en het inkomen van de betreffende persoon c.q.
huishouden bepalend of er wel of geen sprake zal zijn van een mutatie op
bijvoorbeeld huurtoeslag.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 815, nr. 10

28