Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 053

Vaststelling van bepalingen op het gebied van
jeugdverblijven (Wet op de jeugdverblijven)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Algemeen – beleidsmatig
1.1 Hoofdlijnen van het voorstel
Aanleiding
Dit wetsvoorstel geeft uitvoering aan de motie Azmani-Yücel1 en vloeit
voort uit het politieke en maatschappelijke debat over Turks-Nederlandse
internaten en het ontbreken van waarborgen ten aanzien van de veiligheid
van de kinderen die er verblijven. Vragen zijn gerezen over de wenselijkheid van dergelijke internaten en er zijn zorgen geuit over de bijdrage
van deze internaten aan de integratie van de kinderen in de Nederlandse
samenleving. Het debat heeft verder uitgewezen dat vooral het ontbreken
van zicht en het ontbreken van toezicht als een zorgpunt wordt ervaren.
Daarbij is de wens geuit om net zoals voor de schippersinternaten, ook
voor deze internaten van overheidswege een vorm van wettelijk toezicht
te introduceren met het oog op het waarborgen van de veiligheid en de
ongestoorde ontwikkeling van de kinderen die er vaak langdurig en buiten
het zicht van hun ouders verblijven.
Probleemstelling
De regering is van mening dat het bestaan van de Turks-Nederlandse
internaten en het verblijf van kinderen in dergelijke internaten op zichzelf
geen probleem vormen. Bovendien beschikt de regering momenteel niet
over aanwijzingen dat de veiligheid en de ontwikkeling van minderjarigen
in Turks-Nederlandse internaten zodanig bedreigd wordt dat dit schadelijk
is voor minderjarigen, of dat het verblijf op zo’n internaat belemmerend
werkt op de integratie.
De regering deelt echter de zorgen die zijn geuit over het ontbreken van
formeel toezicht op de Turks-Nederlandse internaten. Betreffende de
fysieke veiligheid is de regering van mening dat daar reeds voldoende
1

kst-34053-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Kamerstukken II 2012/13, 33 400 XV, nr. 94.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

1

(wettelijke) waarborgen voor bestaan, maar constateert dat wettelijke
waarborgen ten aanzien van de sociale veiligheid en ontwikkeling van
kinderen in een Turks-Nederlands internaat ontbreken. Vanwege veranderende opvattingen in de samenleving over de zorgplicht die de overheid
heeft ten aanzien van kinderen, is de aandacht voor de veiligheid en het
welzijn van kinderen vanuit de overheid de afgelopen jaren toegenomen.
Minderjarigen vormen immers een kwetsbare groep. Bovendien
verblijven deze kinderen het grootste gedeelte van de week in internaten
buiten het directe zicht van de ouders. De regering acht het bij haar
zorgplicht horen om ook voor deze specifieke groep kinderen de sociale
veiligheid en een ongestoorde ontwikkeling zoveel mogelijk te
waarborgen. Daarbij merkt de regering op dat bij andere inrichtingen (die
niet privaat gefinancierd zijn), waar minderjarigen als groep een langere
tijd verblijven buiten het directe zicht van de ouders, wel formeel toezicht
aanwezig is. Te denken valt aan school, kinderopvang, gastouderopvang
en schippersinternaten. Het verschil met deze instellingen is dat de
Turks-Nederlandse internaten volledig privaat gefinancierd zijn. Daardoor
heeft de overheid niet logischerwijs al vanuit de financiering contact met
deze internaten en kan ze niet via die weg toezicht uitoefenen. Echter, de
mogelijkheid tot uitoefenen van toezicht mag niet afhankelijk zijn van het
al dan niet gesubsidieerd zijn van de betrokken instelling. De regering stelt
hierbij haar zorgplicht voorop en stelt deze niet afhankelijk van de
subsidierelatie met een instelling.
Tot slot is gebleken dat het niet slechts om een enkel internaat gaat;
momenteel bevinden zich in Nederland naar schatting2 een dertigtal
Turks-Nederlandse internaten. Naast deze Turks-Nederlandse internaten is
er een beperkt aantal andere privaat gefinancierde instellingen waar op
grotere schaal minderjarigen buiten gezinsverband langdurig verblijven
en waarvoor evenmin formeel toezicht is geregeld.
Tegen deze achtergrond wil de regering de bevoegdheid introduceren
voor gemeenten om enige vorm van toezicht te houden op de privaat
gefinancierde internaten.
Jeugdverblijf
In het wetsvoorstel wordt voor «privaat gefinancierde internaten» de term
«jeugdverblijf» gehanteerd. Dit vindt zijn oorsprong in de gedachte dat
naast de internaten met een religieuze grondslag of andere levensovertuiging ook andere vormen van particuliere opvang van minderjarigen
onder de reikwijdte van deze wet dienen te vallen. Te denken valt
bijvoorbeeld aan zogenaamde expat-internaten en privaat gefinancierde
opvang van slachtoffers van loverboys. Het wetsvoorstel is van
toepassing op alle inrichtingen die voldoen aan de begripsbepaling
«jeugdverblijf» zoals opgenomen in dit wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel
richt zich dus niet alleen op de Turks-Nederlandse internaten, maar kiest
expliciet voor een breder bereik.
Vrijwillig toezicht en zelfregulering
Tot het moment dat het toezicht wettelijk is vastgelegd, is met ingang van
januari 2014 met het grootste deel van de betrokken gemeenten en
jeugdverblijven vrijwillig toezicht overeengekomen dat is gebaseerd op
een tripartiete samenwerking tussen de jeugdverblijven, betrokken
gemeenten en de centrale overheid. Daartoe is een landelijk kwaliteitskader ontwikkeld, waaraan de internaten moeten voldoen.3 De betrokken
2

Deze schatting is gebaseerd op informatie van gemeenten en de Branchevereniging Educatieve
Centra met Inwoning Nederland (ECN) in oprichting.
3
Kamerstukken II 2012/13, 33 400 XV, nr. 105.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

2

internaten hebben dit kwaliteitskader overgenomen. In dit kwaliteitskader
zijn afspraken opgenomen over o.a. de veiligheid en het welzijn van de
kinderen en het pedagogisch klimaat. De GGD-GHOR Nederland heeft het
kwaliteitskader vertaald naar een toetsingskader, op basis waarvan de
GGD inspecties kan uitvoeren.4
Echter, de regering acht vrijwillige afspraken of zelfregulering onvoldoende toereikend om een waarborg te creëren voor de sociale veiligheid
en ontwikkeling van minderjarigen in alle jeugdverblijven. Zoals aangegeven is het merendeel van de gemeenten en jeugdverblijven met het
vrijwillig toezicht gestart. Gezien het belang van de veiligheid en
ongestoorde ontwikkeling van minderjarigen en de waarborgende taak
die de overheid hierin past, is het wenselijk dat alle jeugdverblijven
worden bereikt. Met de introductie van het wettelijk toezicht worden,
voortbordurend op het vrijwillig traject, wel alle jeugdverblijven bereikt.
Doelstelling van de wet
Dit wetsvoorstel heeft tot doel de veiligheid en de ongestoorde ontwikkeling van en het pedagogisch klimaat voor kinderen die verblijven in een
jeugdverblijf zo veel mogelijk te waarborgen.
De Inspectie jeugdzorg beschouwt de veiligheid van een kind als geborgd
indien continuïteit is gegarandeerd ten aanzien van:
• de bescherming van het kind tegen alle vormen van mishandeling,
• de zorg die het kind nodig heeft,
• de mogelijkheden die het kind nodig heeft om zich, passend bij zijn of
haar leeftijd en persoonlijkheid, te kunnen ontwikkelen.5
Om het beoogde doel te bereiken, regelt dit wetsvoorstel:
• dat de houder van een jeugdverblijf een kwaliteitskader vaststelt en
beleid moet maken over de onderwerpen genoemd in artikel 3 van het
wetsvoorstel, en met inachtneming van nadere voorschriften uit het
besluit daaraan uitvoering moet geven;
• dat de houder van een jeugdverblijf een meldplicht heeft jegens het
college van burgemeester en wethouders (hierna: het college);
• dat aan het jeugdverblijf een onafhankelijke vertrouwenspersoon
verbonden is;
• dat de houder van een jeugdverblijf ervoor zorgt dat alle betrokkenen
van een jeugdverblijf in het bezit zijn van een Verklaring Omtrent het
Gedrag (hierna: VOG);
• dat de bestuurslaag gemeente geëquipeerd is voor het houden van
toezicht;
• dat de toezichthouder ten minste een maal per jaar een bezoek brengt
aan het jeugdverblijf;
• dat de burgemeester in specifieke gevallen de bevoegdheid heeft om
een jeugdverblijf te sluiten.
De beoogde effecten van het wetsvoorstel zijn allereerst dat door de
naleving van bovenstaande regels de controleerbaarheid en transparantie
van de situatie in de jeugdverblijven worden vergroot, waardoor
eventuele structurele problemen met de veiligheid en ongestoorde
ontwikkeling van de minderjarigen kunnen worden voorkomen. Daarnaast
wordt verwacht dat door het toezicht bij het college te beleggen, de
dialoog tussen het jeugdverblijf en de gemeente als meest nabije
overheid verder wordt bevorderd.

4
5

Kamerstukken II 2013/2014, 33 750 XV, nr. 62.
Inspectie jeugdzorg, Veilige vaart? Onderzoek naar de kwaliteit van de sector schippersinternaten, Utrecht, 2005.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

3

Uiteindelijk zullen de bevordering van transparantie en het overleg leiden
tot een (aanvullende) bijdrage aan de bevordering van de veiligheid en de
ongestoorde ontwikkeling van de kinderen. Juist het met elkaar in contact
brengen van de betrokken partijen kan leiden tot een situatie waarin er
individueel zicht en sturing door het college is ten behoeve van de
ongestoorde ontwikkeling van de kinderen, maar er tevens erkenning blijft
van het private karakter van deze jeugdverblijven.
1.2 Noodzaak tot overheidsinterventie
Op grond van artikel 247 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek oefenen
de ouders gezag uit over hun minderjarige kinderen en zijn zij uit dien
hoofde primair verantwoordelijk voor hun verzorging en opvoeding. Zij
hebben daarbij een grote mate van vrijheid. Dit is een belangrijk recht van
ouders, onder meer beschermd door artikel 8, eerste lid, van het Verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM). Het noopt tot grote terughoudendheid van de overheid
om in de wijze van verzorging en opvoeding door de ouders te treden.
Alle kinderen moeten veilig en gezond kunnen opgroeien, hun talenten
ontwikkelen en naar vermogen participeren in de samenleving. Het recht
van ouders over de wijze waarop zij hier invulling aan willen geven in de
manier van opvoeden verdient bescherming, ook als zij ervoor kiezen hun
kind in een jeugdverblijf onder te brengen. In deze keuzevrijheid wil de
regering zo min mogelijk treden. De ouders blijven primair verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kind, ook al is het hoofdverblijf van deze
kinderen op afstand van de ouders. Het wetsvoorstel sluit daarom aan bij
het ouderlijk gezag dat in ons rechtssysteem geldt.
Wel staat het de overheid vrij om, met respectering van het ouderlijk
gezag, bij wet te regelen dat toezicht wordt gehouden ter voorkoming van
onveilige situaties voor kinderen, zoals ook wel op andere beleidsterreinen gebeurt, bijvoorbeeld in het onderwijs. Hierbij is in ogenschouw
genomen dat het bij jeugdverblijven gaat om minderjarigen, die feitelijk
weg zijn bij het directe ouderlijke gezag, en daarbij soms langdurig uit het
zicht van de ouders zijn. Gewezen kan worden op de schippersinternaten,
waaraan eveneens kwaliteitseisen worden gesteld. Het feit dat de
schippersinternaten worden gesubsidieerd en de jeugdverblijven niet,
vormt onvoldoende reden om de veiligheid voor de kinderen in jeugdverblijven bij die van kinderen in schippersinternaten achter te stellen. De
inmenging in de vrijheid van ouders om de opvoeding van hun kinderen
naar eigen inzicht vorm te geven, is met dit wetsvoorstel zo gering
mogelijk gehouden, en proportioneel aan de belangen die met het
toezicht gediend zijn. Hierbij wordt ook verwezen naar de afweging in
paragraaf 3.3 van de toelichting.
Voor de volledigheid zij opgemerkt dat op dit moment niet het algemene
beeld bestaat dat het met de kinderen in jeugdverblijven op het punt van
de veiligheid niet goed zou gaan.
1.3 Beleidsinhoudelijke toelichting op de wetsartikelen
Begripsbepaling
Voor de begripsbepaling van een jeugdverblijf is de definitie uit het
landelijk kwaliteitskader privaatgefinancierde internaten wetstechnisch
geoperationaliseerd. De daarin opgenomen beperking tot «regulier
voortgezet onderwijs» is hier weggelaten, omdat het wenselijk is deze wet
een bredere strekking te geven, namelijk betrekking hebbend op alle
minderjarigen die in een jeugdverblijf verblijven. Het type onderwijs dat
wordt gevolgd is daarbij niet relevant; de jeugdverblijven zijn immers niet
gelieerd aan een onderwijsinstelling. Voor de periode van «een half jaar»,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

4

worden de onderbrekingen (bijvoorbeeld door schoolvakanties) buiten
beschouwing gelaten. De houder van het jeugdverblijf moet, als het
college daar op grond van artikel 2.50 Wet basisregistratie personen om
verzoekt, het college inlichtingen verschaffen als de houder verwacht dat
het kind voor onbepaalde tijd of gedurende drie maanden ten minste twee
derde van de tijd in het jeugdverblijf zal overnachten. Daarnaast dient
voor een kind, als deze voor meer dan twee derde van een half jaar in
Nederland verblijft, en voor meer dan de helft van een half jaar het
jeugdverblijf als woonadres heeft, een schriftelijke aangifte daarvan te
worden gedaan aan het college.
Met «buiten het familieverband» wordt niet bedoeld dat een medewerker
of een andere persoon die werkzaam is op het jeugdverblijf, geen familie
kan zijn van een kind dat verblijft op het jeugdverblijf.
Reikwijdte begripsbepaling
Onder jeugdverblijven vallen onder meer de internaten met een religieuze
grondslag of andere levensovertuiging dan wel andere particulier
gefinancierde initiatieven, zoals de opvang van slachtoffers van loverboys.
Als ook maar een deel van de bekostiging uit een Nederlandse
overheidskas komt, is deze wet niet van toepassing. De betrokken
overheid kan dan immers eigen subsidievoorschriften stellen. Een
voorbeeld hiervan zijn de schippersinternaten, geregeld in de Subsidieregeling opvang kinderen van ouders met trekkend/varend bestaan.
Onder de houder van een jeugdverblijf wordt verstaan degene die een
jeugdverblijf in stand houdt. De houder kan een rechtspersoon of een
natuurlijke persoon zijn. De houder is bijvoorbeeld degene die de
aanvraag voor de benodigde vergunningen indient.
De term «bekostigd» duidt aan dat het moet gaan om geld dat doelbewust
door een overheid is verstrekt. Een indirecte verstrekking, bijvoorbeeld als
met een persoonsgebonden budget wordt betaald voor een jeugdverblijf
of de houder van een instelling de status van algemeen nut beogende
instelling heeft, valt niet onder het begrip «bekostigd», omdat de overheid
dan niet in de gelegenheid is om voorschriften voor het jeugdverblijf aan
de verstrekking te verbinden. Ditzelfde geldt voor de verstrekking van
gelden door de overheid die geen directe betrekking hebben op het
voeren van het jeugdverblijf. In al deze gevallen is dus geen sprake van
overheidsbekostiging en is in beginsel dit wetsvoorstel op de betrokken
jeugdverblijven van toepassing. Door de toevoeging dat niet krachtens
een wettelijk voorschrift wordt bekostigd, vallen instellingen die ingevolge
de AWBZ of door zorgverzekeraars worden bekostigd, buiten het bereik
van deze wet.
Een brede uitzondering op de toepasselijkheid van de wet geldt indien het
toezicht op een instelling wordt uitgeoefend op grond van andere wetten
die voorzien in de ongestoorde ontwikkeling van minderjarigen: dan valt
een dergelijke instelling niet onder deze wet. Dit speelt bijvoorbeeld bij
instellingen als bedoeld in artikel 4b van de Kwaliteitswet zorginstellingen,
zoals een ziekenhuis waar kinderen langdurig verblijven.
De verwachting is dat het aantal jeugdverblijven onder het bereik van het
wetsvoorstel, behoudens de genoemde internaten met een religieuze
grondslag of andere levensovertuiging, door de beide uitzonderingen
(overheidsbekostiging en overheidstoezicht) gering zal zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

5

Meldplicht
Het wetsvoorstel schrijft voor dat een houder van een jeugdverblijf
onverwijld eenmalig een melding doet bij het college over het voeren van
een jeugdverblijf. De meldplicht stelt het college in de gelegenheid om
toezicht uit te oefenen. Een verdergaand oogmerk, bijvoorbeeld het
openbaar maken van het bestaan van jeugdverblijven, heeft deze bepaling
niet. Het instellen van bijvoorbeeld een register voor jeugdverblijven is
dan ook niet nodig.
Overigens is het aanmelden geen voorwaarde voor een jeugdverblijf om
onder het toepassingsbereik van de wet te vallen. Of de wet van
toepassing is hangt af van toetsing aan de begripsbepaling van «jeugdverblijf». Aan de meldplicht aan het college is al voldaan als bij het indienen
van de aanvraag voor een omgevingsvergunning vermeld is dat de
houder van plan is om een jeugdverblijf te voeren. Voor reeds bestaande
jeugdverblijven zal de houder een aparte melding moeten doen. Deze
melding is vormvrij met inachtneming van afdeling 2.3 van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb).
Voor deze vormvrijheid is gekozen om gemeenten en jeugdverblijven niet
onnodige administratieve lasten op te leggen. Over het algemeen zijn
gemeenten bekend met de actieve jeugdverblijven binnen hun gemeentegrenzen en kan eenvoudig aan de meldplicht worden voldaan. Voor
nieuwe gevallen ligt een koppeling met de aanvraag voor een
(omgevings)vergunning voor de hand. Na de melding ontstaat er een
relatie tussen de gemeente en het jeugdverblijf waarbij het in de rede ligt
dat veranderingen, zoals een verhuizing of sluiting van het jeugdverblijf,
gemeld zullen worden. Tegen deze achtergrond is gekozen om de melding
daarvan in dit wetsvoorstel niet te regelen.
Kwaliteitskader
De onderwerpen van de kwaliteitseisen uit het vrijwillig overeengekomen
landelijk kwaliteitskader zijn overgenomen in het wetsvoorstel. De
jeugdverblijven stellen, met inachtneming van de bij besluit te stellen
voorschriften, zelf het kwaliteitskader op. Hierbij wordt aangesloten bij de
intrinsieke motivatie van de jeugdverblijven zelf om te komen tot
kwalitatief hoogwaardige opvang. Om enige sturing te geven aan de
onderwerpen die op grond van deze wet moeten worden opgenomen,
zullen deze onderwerpen nader worden uitgewerkt in het Besluit op de
jeugdverblijven. Dit besluit biedt gemeenten ook handvatten om toezicht
te houden op deze onderwerpen met het oog op een gezonde en veilige
leefomgeving voor de kinderen en hierover dialoog te voeren met de
jeugdverblijven.
Het belangrijkste doel van deze bepaling is het bevorderen van transparantie en de bestendiging van dialoog tussen het jeugdverblijf en de
betrokken gemeente. In het kader van het toezicht krijgen gemeenten de
beschikking over het kwaliteitskader van een jeugdverblijf en kunnen
zodoende hun verantwoordelijkheden effectueren. Gemeenten zijn dus
belast met het toezicht op de naleving van deze wet en het besluit, en
door middel van de relatie die met de jeugdverblijven ontstaat kunnen zij
in gesprek gaan over het kwaliteitskader van het jeugdverblijf. De
gemeenten kunnen op basis van de wet en het besluit de jeugdverblijven
op individuele wijze aanspreken met betrekking tot de voorschriften uit
het door het jeugdverblijf zelf opgestelde kwaliteitskader. Deze wijze van
samenwerking en toezicht bouwt voort op de verhoudingen die met het
vrijwillig toezicht zijn gecreëerd.
Sinds 1 januari 2014 is namelijk vrijwillig toezicht overeengekomen met
een groot aantal van de bedoelde jeugdverblijven. Met dit wetsvoorstel
wordt dit toezicht geformaliseerd en krijgen gemeenten de mogelijkheid
om te handhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

6

Vertrouwenspersoon
Kinderen die in een jeugdverblijf verblijven, moeten zich veilig en
vertrouwd kunnen voelen. Met het instellen van een vertrouwenspersoon,
kunnen kinderen of hun ouders bij iemand terecht die hen onafhankelijke
ondersteuning biedt bij mogelijke vragen, onduidelijkheden, problemen of
ongewenste gedragsvormen. Onafhankelijkheid wil zeggen dat degene
die het jeugdverblijf in stand houdt geen inhoudelijke bemoeienis mag
hebben met de werkzaamheden van de vertrouwenspersoon. Zo mag hij
geen inhoudelijke instructies geven aan de vertrouwenspersoon of
informatie van hem vragen die in vertrouwen is verkregen.
Verklaring omtrent het gedrag
Door de houder verplicht te stellen om een VOG voor alle structureel
betrokkenen bij het jeugdverblijf aan te vragen en in het bezit te hebben,
wordt het risico op mogelijke kindermishandeling en kindermisbruik
zoveel mogelijk beperkt. Ook andere instellingen die zich richten op
kinderen werken vaak met een VOG om de veiligheid van kinderen zoveel
mogelijk te waarborgen. Indien de houder van een jeugdverblijf een
rechtspersoon – bijvoorbeeld een stichting – is, dient ingevolge artikel 28
van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens een VOG voor rechtspersonen te worden aangevraagd.
2. Bestuurlijk
2.1 Financiële gevolgen
De Financiële-verhoudingswet schrijft in artikel 2 voor dat tegenover een
wettelijke taak voor gemeenten een financiële tegemoetkoming dient te
staan. Het financiële beslag voor het wettelijk toezicht op de privaat
gefinancierde internaten is beperkt. In het kader van de afspraken over het
vrijwillig toezicht is berekend dat het toezicht maximaal € 1.000,00 per
bezoek per internaat bedraagt. Voor dit beperkte bedrag, en het beperkt
aantal jeugdverblijven in Nederland, worden geen extra middelen
gereserveerd voor het gemeentefonds. De gemeenten hebben aangegeven dat de inspectiebezoeken mogelijk aanzienlijk meer kunnen
bedragen dan tot nu toe is voorzien. Wanneer uit de ervaringen met het
vrijwillig toezicht mocht blijken dat de kosten aanzienlijk hoger uitvallen
dan nu is voorzien, zal daarover nader overleg tussen Rijk en gemeenten
worden gevoerd.
2.2 Regeldrukeffecten
De inhoudelijke nalevingskosten (INK) en de administratieve lasten (AL)
vormen gezamenlijk de kosten die samenhangen met regeldruk. Het
regeerakkoord6 beoogt de regeldruk voor burgers, bedrijven en professionals terug te dringen.
Administratieve lasten zijn de kosten die bedrijven en burgers moeten
maken om te voldoen aan de informatieverplichtingen, die voortvloeien
uit de wet- en regelgeving van de overheid. Het gaat om het verzamelen,
bewerken, registreren, bewaren en ter beschikking stellen van informatie,
die door de overheid wordt verlangd. De inhoudelijke nalevingskosten zijn
de kosten die gemaakt worden om aan de inhoudelijke eisen van de weten regelgeving te voldoen.
Dit wetsvoorstel heeft alleen betrekking op de jeugdverblijven. Voor
ouders die gebruik willen maken van de diensten van een jeugdverblijf
zijn geen verplichtingen opgenomen.
6

Kamerstukken II 2012/13, 33 410, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

7

Voor de meeste jeugdverblijven leidt dit wetsvoorstel tot een beperkte
toename van de regeldruk. Het vrijwillige toezicht is al van kracht bij de
inwerkingtreding van dit wetsontwerp; de toename van de kosten en
administratieve lasten zijn door een groot deel van de jeugdverblijven dan
al grotendeels genomen. Voor nieuwe jeugdverblijven of jeugdverblijven
die niet hebben deelgenomen aan het traject rondom het vrijwillig
toezicht zal de toename van de regeldruk groter zijn. Gezien het feit dat
het op dit moment slechts om enkele tientallen verblijven gaat, zijn de
uiteindelijke effecten in kwantitatieve zin beperkt.
Bij de inwerkingtreding van de wet volgen onderstaande inhoudelijke
nalevingskosten:
• het eenmalig vaststellen van een kwaliteitskader;
• het instellen van een vertrouwenspersoon: dit kan een structurele
kostenpost zijn, afhankelijk van hoe de houder van het jeugdverblijf dit
inricht.
Naar aanleiding van een succesvolle pilotfase wordt een regeling
voorbereid waarbij, onder voorwaarden, gratis een VOG kan worden
verstrekt aan vrijwilligers die werken met minderjarigen.7 Deze regeling
wordt begin 2015 ingevoerd.
De toename van de administratieve lasten na inwerkingtreding van dit
wetsontwerp betreft voor het jeugdverblijf:
• het doen van een eenmalige melding bij het college van de gemeente
waarin het jeugdverblijf zich bevindt;
• het eenmalig aanvragen en in het bezit hebben van een VOG voor de
houder, de bestuursleden, de medewerkers en de vrijwilligers die
duurzaam in contact staan met de kinderen;
• de toezichtslasten die samenhangen met het reguliere toezichtsbezoek.
Overheden
De gemeenten met een jeugdverblijf zullen na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel een extra toezichthoudende taak erbij krijgen. Gelet op het
huidige kleine aantal jeugdverblijven in Nederland, de onwaarschijnlijkheid dat dit aantal in de nabije toekomst (sterk) oploopt en het reeds
lopende traject van vrijwillig toezicht, is de toename van de hieraan
verbonden administratieve lasten voor deze overheidslaag gering. Met
betrekking tot de meldingsplicht hoeft de gemeente geen registratiesysteem op te zetten. De gemeente kan, naast een melding door middel
van de omgevingsvergunning, nader bepalen hoe een melding bij de
gemeente moet binnenkomen.
3. Wetgevingsaspecten
3.1 Keuze voor regelgeving
Het door de rijksoverheid, de gemeenten en jeugdverblijven ingestelde
vrijwillige kwaliteitskader ten aanzien van privaatgefinancierde internaten
is niet afdwingbaar. Om toezicht op jeugdverblijven met een sanctieinstrumentarium mogelijk te maken is wettelijke verankering van toezicht
de enige optie.
Koppeling aan een al bestaande regeling is niet opportuun gebleken. De
gewenste toezichthoudersconstructie, de ingreep in de private sfeer, de
doelgroep van de wet en de handhaving op specifieke eisen, wijken
zodanig af van al bestaande regelingen, dat het noodzakelijk is gebleken
om dit in een afzonderlijke wet te regelen.

7

Kamerstukken II 2012/13, 33 400 VI, nr. 116.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

8

Gekozen is om zowel de wijze van handhaving als de onderwerpen van de
kwaliteitsvoorschriften waarop toezicht wordt gehouden in dit
wetsvoorstel vast te leggen. Opneming in het wetsvoorstel zorgt ervoor
dat het zicht op de regelgeving – ook voor de jeugdverblijven – adequaat
is. De uitvoeringspraktijk kan na inwerkingtreding van deze wet en het op
deze wet gebaseerde besluit worden voortgezet. Gemeenten kunnen
voortbordurend op het vrijwillig traject namelijk middels de bestuurlijke
relatie in overleg treden over de invulling van de kwaliteitsvoorschriften
van een jeugdverblijf.
Het college is aangewezen als verantwoordelijke instantie. Dit sluit aan bij
de gemaakte keuzes in het kader van het vrijwillig toezicht. Ook zijn de
communicatielijnen tussen een gemeente en een daaronder vallende
instelling in veel gevallen korter dan ten opzichte van de rijksoverheid. De
gemeente is daarnaast als decentrale overheid het best in staat om zowel
politiek als bestuurlijk, de lokale situatie te doorgronden en eventueel in te
grijpen. Temeer omdat er van wordt uitgegaan dat tussen de gemeenten
en jeugdverblijven overleg plaatsvindt. Gezien het beperkte aantal
jeugdverblijven is het niet opportuun gebleken om een afzonderlijke
instantie in het leven te roepen voor de toezichthoudende taak.
3.2 Verhouding tot andere wetgeving
Voor het toezicht op jeugdverblijven kunnen gemeenten gebruik maken
van reeds bestaande voorschriften waaronder bouw- en brandweervoorschriften, de Leerplichtwet 1969, de Arbeidsomstandighedenwet,
ruimtelijke ordening (het bestemmingsplan), de Huisvestingswet en
fiscale regelgeving.
Dit wetsvoorstel introduceert een bevoegdheid voor gemeenten om
preventief toezicht te houden op de veiligheid en ongestoorde ontwikkeling van de kinderen in de private omgeving van een jeugdverblijf voor
zover daar nog geen toezicht van overheidswege op is. Hiermee is dit
wetsvoorstel een aanvulling op de reeds bestaande regelgeving.
De Wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is niet van
toepassing op dit wetsontwerp. Betrokkenen bij een jeugdverblijf zijn niet
verplicht de meldcode te gebruiken bij vermoedens van huiselijk geweld
of kindermishandeling. De Wet meldcode heeft als doelgroep professionele instellingen. De jeugdverblijven dragen overwegend het karakter
van vrijwilligersorganisaties. Hoewel de Wet meldcode daarom niet van
toepassing is voor de jeugdverblijven, verdient het wel aanbeveling om
een meldcode op te stellen, aangezien de veiligheid en de ongestoorde
ontwikkeling van de kinderen hiermee gediend zijn.
De bevoegdheden van het college staan in beginsel los van de bevoegdheden die de Jeugdwet na inwerkingtreding aan het college toekent.
Ingevolge de Jeugdwet kan het college aan jeugdigen, bijvoorbeeld
vanwege opvoedings- of psychische problemen, voorzieningen in het
kader van de jeugdhulp toekennen.8
Onder jeugdhulp wordt ondersteuning van en hulp, niet zijnde preventie,
aan zowel de jeugdigen als ouders bij onder andere psychische en
psychosociale problemen verstaan. Onder jeugdhulp kan ook het
ondersteunen of bevorderen van de zelfredzaamheid van de jeugdige
worden verstaan. Bij het treffen van voorzieningen kan in zwaarwegende
gevallen een jeugdige onder toezicht worden gesteld9 of uit huis worden

8
9

Artikel 2.3 van de Jeugdwet.
artikel 255, eerste lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

9

geplaatst.10 Het gaat hier om voorzieningen als bedoeld in artikel 8,
tweede lid, EVRM (inmenging in het ouderlijk gezag). Dit zijn geen
maatregelen die in het bijzonder van toepassing zijn op minderjarigen in
een jeugdverblijf. Het zijn voorzieningen die in het algemeen gericht zijn
op jongeren die jeugdhulp behoeven. In (bijvoorbeeld) internaten is in
beginsel geen sprake van situaties waardoor jeugdhulp daar – meer dan
elders in de maatschappij – aan de orde zou moeten zijn. De instrumenten
die worden gebruikt met betrekking tot de jeugdverblijven dienen te
worden gezien als ondersteuning van de ontwikkeling en de sociale
veiligheid van de minderjarigen, en zijn daarmee geen instrumenten om
in te grijpen bij misstanden.
Tot slot ziet jeugdhulp op individuen, terwijl het wetsvoorstel een
collectieve regeling beoogt, namelijk gericht op alle jeugdigen die in het
jeugdverblijf vertoeven. Dit betekent dat de regelgeving die op jeugdhulp
betrekking heeft geen alternatief kan zijn voor hetgeen het wetsvoorstel
wil regelen. Beide regimes kunnen wel naast elkaar bestaan. Het is
bijvoorbeeld mogelijk dat een jongere in een jeugdverblijf jeugdhulp
ontvangt.
3.3 Zorgvuldigheid
Zoals aangegeven heeft dit wetsvoorstel tot doel om enige vorm van
toezicht op de
veiligheid en de ongestoorde ontwikkeling van de kinderen te introduceren, vanuit de gedachte dat mede daardoor de belangen van het kind zo
veel mogelijk worden gewaarborgd. Gezien het feit dat het gaat om
kinderen die gedurende langere tijd buiten de woning en het toezicht van
hun ouders verblijven, is het wenselijk enig inzicht te hebben in en zicht te
hebben op de omstandigheden in de jeugdverblijven.
Het primaire uitgangspunt van deze wet is om de veiligheid en de
ongestoorde ontwikkeling van het kind zoveel mogelijk te waarborgen;
niet om als overheid ernstig in te grijpen in de private sfeer van deze
jeugdverblijven. Het heeft daarbij de voorkeur, dat de focus in de
uitvoering van deze wet zoveel mogelijk ligt in het creëren van transparantie en het onderhouden van contact met de jeugdverblijven door de
gemeente, als meest nabije overheid.
In een democratische samenleving is het van essentieel belang dat
burgers zelf hun leven vorm kunnen geven zonder onnodige overheidsinmenging. Er is, met het oog op de proportionaliteit van het overheidsingrijpen, niet verder ingegrepen dan noodzakelijk voor het bereiken van
het doel van dit wetsvoorstel. Er is voor gekozen om terughoudend om te
gaan met de verplichtingen die de jeugdverblijven worden opgelegd.
De bevoegdheid om binnen te treden is, ondanks het private karakter van
een jeugdverblijf, proportioneel om effectief de toezichthoudende taak uit
te oefenen. Zonder bevoegdheid tot binnentreden kan immers niet
onderzocht worden of het jeugdverblijf uitvoering geeft aan het kwaliteitskader. Dit binnentreden is met waarborgen omkleed. Op grond van artikel
3, tweede lid, van de Algemene wet op het binnentreden heeft de
toezichthouder, bij jeugdverblijven gesitueerd in een woning, daarvoor
een machtiging nodig van de burgemeester. Bovendien zal de toezichthouder in principe slechts eenmaal per jaar het jeugdverblijf bezoeken. De
nadruk ligt op het bestuurlijk overleg met de jeugdverblijven.
Hoewel het wetsvoorstel bepaalt dat de toezichthouder met medeneming
van benodigde apparatuur mag binnentreden, is dit ook onderhevig aan
het evenredigheidsbeginsel. Apparatuur wordt alleen gebruikt als dit
noodzakelijk is voor een effectief toezichtsbezoek.
10

Artikel 265b van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (nieuwe artikelnummering ingaande
tegelijk met de inwerkingtreding van de Jeugdwet).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

10

Er is en wordt door de overheid actief naar in Nederland gesitueerde
jeugdverblijven gezocht. Aan alle gevonden jeugdverblijven is of wordt
medegedeeld dat er wetgeving in voorbereiding is waardoor toezicht op
jeugdverblijven in dit wetsvoorstel zal worden verankerd. Voor eventuele
jeugdverblijven waarvan de houders redelijkerwijs niet op de hoogte
konden zijn van de voorbereiding van dit wetsvoorstel is geen overgangsbepaling opgenomen; het is aan gemeenten om in een dialoog met de
aanwezige jeugdverblijven tot toezicht te komen.
3.4 Uitvoerings- en handhavingsaspecten
De aan de jeugdverblijven opgelegde eisen zijn zowel financieel als qua
inzet uitvoerbaar voor een jeugdverblijf. Het opstellen van beleid en
protocollen behoeft weinig inspanning. Bovendien is het opstellen van het
beleid en protocollen in beginsel vormvrij.
De kosten voor het aanvragen en in het bezit hebben van een recente
verklaring omtrent het gedrag (VOG) voor het bestuur, de medewerkers en
de vrijwilligers die duurzaam met de kinderen in contact komen, zijn
gering. Dit temeer omdat vrijwilligers in voorkomende gevallen een gratis
VOG kunnen krijgen.
Het vinden en inzetten van een onafhankelijke vertrouwenspersoon hoeft
niet veel te kosten. Het staat de jeugdverblijven vrij om de functie van de
vertrouwenspersoon op eigen wijze in te vullen, met de randvoorwaarde
dat de vertrouwenspersoon onafhankelijk moet zijn. Dit betekent dat de
vertrouwenspersoon niet werkzaam of als vrijwilliger actief is bij het
jeugdverblijf.
Er is gekozen voor een meldplicht, omdat dit werkbaar is voor zowel de
gemeenten als jeugdverblijven. Er wordt geen vergunningplicht opgelegd,
omdat dit een te zware ingreep is; het doel van dit wetsvoorstel kan ook
worden bereikt door middel van een eenvoudige meldplicht. De
gemeenten zijn niet verplicht om een melding in een apart registratiesysteem vast te leggen.
Dit wetsvoorstel stelt het college in staat om toezicht te houden, en stelt
daarvoor ook het instrumentarium van herstelsancties van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) beschikbaar. Een last onder dwangsom kan
slechts worden opgelegd na een voorafgaande aanwijzing, omdat de
aanwijzing ertoe strekt helder te maken welke maatregelen precies
genomen moeten worden. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het in
de rede ligt dat over het nemen van deze maatregelen reeds gecommuniceerd is tussen de betrokken gemeente en het jeugdverblijf.
Het niet of niet geheel opvolgen van de aanwijzing kan vervolgens leiden
tot de oplegging van een last onder dwangsom.
Tezamen met de bevoegdheden uit de Awb en de Algemene wet op het
binnentreden is de gemeente als uitvoerder van de wet adequaat
uitgerust.
Er wordt voortgebouwd op de reeds goede bestuurlijke verhouding
tussen de betrokken gemeenten en jeugdverblijven. Gezien de ervaringen
uit het vrijwillige traject ligt het in de rede dat de toezichthouder de ruimte
wordt gegeven om de jeugdverblijven te bezoeken. Mocht dit onverhoopt
niet het geval zijn, dan heeft de toezichthouder de bevoegdheid een
jeugdverblijf binnen te treden zonder toestemming. Dit binnentreden is
met waarborgen omkleed. Op grond van de Algemene wet op het
binnentreden heeft de toezichthouder, voor zover het gaat om een
woongedeelte van de instelling, daarvoor een machtiging nodig van de
burgemeester.
Dit wetsvoorstel schrijft de wijze van toezicht houden niet voor, mits de
toezichthouder minimaal eenmaal per kalenderjaar op bezoek komt. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

11

gemeente heeft de ruimte om dit verder zelf in te vullen, rekening
houdend met en in aansluiting op de huidige uitvoeringspraktijk waarover
landelijk afspraken zijn gemaakt. Gekozen kan worden om risicogebaseerd
toezicht te houden, dan wel periodiek, dan wel een combinatie hiervan.
Als toezichthouders worden aangewezen de ambtenaren in dienst van de
regionale GGD, die functioneren in de pool van toezichthouders die
specifiek met het toezicht op de jeugdverblijven zijn belast of aangewezen.
Elk jeugdverblijf dat voldoet aan de begripsbepaling is in beginsel aan
toezicht onderworpen. De toezichthouder bepaalt of voldaan wordt aan de
begripsbepaling. Als dit het geval is dient een gemeente daadwerkelijk
toezicht te houden. De toezichthouder constateert naar eigen inzicht of
adequaat is voldaan aan de gestelde eisen.
Het staat de gemeenten vrij om, binnen de gestelde kaders van de Awb,
de hun gegeven bevoegdheden tot bestuurlijk optreden, te gebruiken. De
betrokken gemeenten hebben op deze wijze enige beleidsvrijheid in het
gebruiken van hun bevoegdheden, met inachtneming van de beginselen
van behoorlijk bestuur. Daarnaast zijn de jeugdverblijven altijd vrij om in
bezwaar en beroep te gaan tegen de besluiten van het college. Ditzelfde
geldt ook voor het besluit tot sluiting van de burgemeester.
3.5 Interbestuurlijk toezicht
De aard van de taak die aan gemeenten door middel van dit wetsvoorstel
wordt opgelegd, valt binnen een beleidsdomein waar de provincie geen
taak, en daarmee geen expertise, heeft. Om deze reden wordt, in
uitzondering op het principe dat het interbestuurlijke toezicht dient te zijn
belegd bij de naast hogere bestuurslaag, de rol van interbestuurlijke
toezichthouder belegd bij de Minister.
4. Consultatie
Dit wetsvoorstel is zowel schriftelijk als via internet in consultatie
gebracht. Het aantal ontvangen reacties op de internetconsultatie bedroeg
1.048. Deze reacties zijn grotendeels afkomstig van ouders met kinderen
op een jeugdverblijf, oud-studenten en studenten van een jeugdverblijf
met een religieuze grondslag of andere levensovertuiging. De via
internetconsultatie ontvangen reacties zijn, voor zover de indieners
instemden met openbaarmaking ervan, voor een ieder raadpleegbaar via
www.internetconsultatie.nl.
Van de ontvangen adviezen van de VNG, de verschillende gemeenten, de
GGD GHOR Nederland en de regionale GGD-en is dankbaar gebruik
gemaakt om de uitvoerbaarheid van het wetsontwerp verder ten goede te
brengen11.
In de uitvoeringstoets van de VNG wordt verzocht om een nadere duiding
van verschillende aspecten van het wetsvoorstel. Gezien de situatie dat er
sinds 1 januari 2014 vrijwillig toezicht is overeengekomen tussen de
partijen, is er nu voor gekozen een regeling op hoofdlijnen te geven.
Mocht in de toekomst blijken dat de uitvoeringspraktijk onvoldoende
beantwoordt aan het gestelde doel, dan kunnen via een algemene
maatregel van bestuur nadere voorschriften worden gegeven. Daarnaast
zijn in de memorie van toelichting enkele passages nader verhelderd. Het
voorstel om de last onder dwangsom op te kunnen leggen zonder
voorafgaande aanwijzing is niet overgenomen, omdat de aanwijzing voor
de jeugdverblijven bedoeld is om helder te maken welke maatregelen
precies genomen moeten worden. Het niet of niet geheel opvolgen van de
11

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

12

aanwijzing kan vervolgens leiden tot de oplegging van een last onder
dwangsom.
De VNG sprak tevens zijn zorgen uit over de financiële gevolgen van het
wetsvoorstel. De VNG betwijfelt of de kosten zo beperkt zijn als in het
wetsvoorstel worden ingeschat. Wanneer uit de ervaringen met het
vrijwillig toezicht mocht blijken dat de kosten aanzienlijk hoger uitvallen
dan nu is voorzien, zal daarover nader overleg tussen Rijk en gemeenten
worden gevoerd.
Alle partijen hebben aangegeven geen toegevoegde waarde te zien in het
vastleggen van het toezicht in een gemeentelijke verordening. Dit advies
is overgenomen, evenals het advies om vanuit het oogpunt van continuïteit en het voorkomen van desinvesteringen de inspecteurs in dienst van
de regionale GGD-en toezicht uit te laten voeren.
De Brancheorganisatie ECN en de Stichting Islamitisch Centrum
Nederland (SICN) hebben, evenals de overgrote meerderheid van de
reacties op de internetconsultatie grote zorgen geuit ten aanzien van met
name de volgende punten:
• positie van de ouders: dit wetsvoorstel wordt door een groot deel van
de Turkse Nederlanders die hebben gereageerd als een ondermijning
van de positie van de ouders beschouwd. De ouders geven aan dat zij
intensief betrokken zijn bij de jeugdverblijven en dat zij geen noodzaak
zien voor inmenging door de overheid. De jeugdverblijven kunnen
rekenen op een breed draagvlak binnen de gemeenschappen. Het
wetsvoorstel mist daardoor naar hun mening een gedegen grond;
• de reikwijdte van de wet wekt geen vertrouwen: de wet wordt ervaren
als gericht op controle op en discriminatie van de Turks-Nederlandse
internaten en (Turks-Nederlandse) moslims met het uiteindelijke doel
om deze te (kunnen) sluiten; de wet tast naar hun mening de vrijheid
van godsdienst aan;
• het kunnen binnentreden zonder voorafgaande toestemming wordt
ervaren als inmenging van de overheid in een privéverblijf. Dat levert
gevoelens van onveiligheid op bij de kinderen.
Uit de reacties kan worden afgeleid dat het onderhavige wetsvoorstel
wordt gelezen als zouden de belangen van de kinderen onder druk staan.
Echter de regering wil nu juist de belangen van het kind centraal stellen.
De reacties van de Orde van de Nederlandse Advocaten en Defence for
Children worden dan ook gezien als ondersteuning van het beleid; de
toenemende aandacht vanuit de overheid voor de veiligheid en de
ongestoorde ontwikkeling van kinderen wordt als een positieve ontwikkeling gezien. In de memorie van toelichting is zoveel als mogelijk
rekening gehouden met de genoemde bezwaren die naar voren zijn
gekomen. In aparte bijeenkomsten met onder meer ouders is en wordt
nadere uitleg gegeven over het wetsvoorstel en hoe deze wet zich
verhoudt tot de afspraken die betrekking hebben op het vrijwillig toezicht
waarvan sinds januari 2014 sprake is.
5. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1
In het eerste lid zijn begripsbepalingen opgenomen. Voor verdere uitleg
met betrekking tot de uitleg van de term jeugdverblijven zij verwezen naar
de toelichting hierover in paragraaf 1.4 van het algemene deel van deze
memorie.
Het tweede lid bepaalt dat deze wet niet van toepassing is voor inrichtingen waar al ingevolge een andere wet dan deze toezicht op de
veiligheid, de ongestoorde ontwikkeling en het pedagogisch klimaat van
minderjarigen wordt gehouden. Dit betekent bijvoorbeeld dat deze wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

13

niet van toepassing is als al toezicht wordt gehouden op basis van de Wet
kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen of de Kwaliteitswet
zorginstellingen. Wel is deze wet van toepassing als bijvoorbeeld slechts
op basis van brandveiligheid wordt gecontroleerd.
Artikel 2
Voor een toelichting op het artikel over de meldplicht van het in stand
houden van een jeugdverblijf zij verwezen naar het betreffende onderdeel
in paragraaf 1.4 van het algemene deel van deze memorie.
Artikel 3
Het belangrijkste doel van deze bepaling, waarin een kwaliteitskader
verplicht tot voldoen aan een aantal eisen, is het bevorderen van
maatschappelijke transparantie en dialoog met de toezichthouders en de
betrokken gemeente. In het kader van het toezicht krijgt de gemeente, na
vaststelling door de houder van het jeugdverblijf, de beschikking over het
kwaliteitskader van het jeugdverblijf en kan zodoende middels de Wet en
het Besluit op de jeugdverblijven haar verantwoordelijkheden waarmaken.
De doelstellingen van het kwaliteitskader zijn het bevorderen van de
veiligheid, ongestoorde ontwikkeling en het pedagogische klimaat van de
minderjarigen op een jeugdverblijf.
Het kwaliteitskader bevat voorschriften betreffende ten minste een aantal
omschreven onderwerpen. Onder kindermishandeling moet mede
begrepen worden seksueel misbruik.
Uiteindelijk zal de toezichthouder dienen vast te stellen of een jeugdverblijf beschikt over een kwaliteitskader met het oog op het bevorderen van
de veiligheid, de ongestoorde ontwikkeling en het pedagogisch klimaat en
of dit kader ook wordt nageleefd. De toezichthouder en het college kunnen
daarbij beoordelen of het kwaliteitskader blijft binnen de doelstellingen,
genoemd in artikel 3, eerste lid, en de uitwerking in het Besluit op de
jeugdverblijven, dat op grond van artikel 5 wordt vastgesteld, of dat het
kwaliteitskader wellicht anderszins in strijd is met overige wettelijke
bepalingen.
Artikel 4
In dit artikel worden jeugdverblijven verplicht een onafhankelijke
vertrouwenspersoon te hebben die jeugdigen, hun ouders of hun
wettelijke vertegenwoordigers kan ondersteunen of informeren.
Kortheidshalve zij verwezen naar de toelichting hierover in paragraaf 1.4
van het algemene deel van deze memorie.
Artikel 5
Op basis van het landelijk kwaliteitskader en de ervaringen van betrokken
partijen van het vrijwillig toezicht, worden de kwaliteitsvoorschriften
nader geregeld in het Besluit op de jeugdverblijven. De invulling van de
kwaliteitseisen worden geregeld bij algemene maatregel van bestuur.
Voor zover technische of administratieve voorschriften zijn vereist, kan bij
algemene maatregel van bestuur delegatie naar een ministeriële regeling
plaatsvinden.
Betrokken partijen bij het vrijwillig toezichtstraject zijn de branchevereniging ECN, de jeugdverblijven, de betrokken gemeenten, en de
GGD-GHOR Nederland (de inspecteurspool). Bij het opstellen van het
besluit zullen ook de ervaringen uit de reeds geplande inspectiebezoeken
worden meegenomen. Binnen de grenzen die de wet en het besluit geven
hebben de jeugdverblijven de ruimte om het kader vorm te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

14

Er wordt terughoudend omgegaan met nadere wettelijke voorschriften
met betrekking tot de artikelen 2 en 4. Mocht echter in de praktijk blijken
dat een nadere invulling van deze bepalingen noodzakelijk is, zal daartoe
worden overgegaan. Nadere regelstelling geschiedt dan bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur.
Artikel 6
De bepaling is ontleend aan artikel 4.1.6 van de Jeugdwet. Deze bepaling
houdt in dat de houder van het jeugdverblijf moet kunnen aantonen dat
alle bij het jeugdverblijf betrokkenen die met de minderjarigen in
aanraking komen, inclusief hijzelf, over een VOG beschikken.
Artikel 7
Het eerste en tweede lid regelen dat het college belast is met het toezicht
op de naleving van deze wet. Het tweede lid bepaalt dat ambtenaren in
dienst van een bij artikel 14 van de Wet publieke gezondheid ingestelde
regionale gezondheidsdienst toezichthouder zijn in het kader van het
wetsvoorstel. Het derde lid geeft de met toezicht belaste personen de
bevoegdheid een woning binnen te treden zonder toestemming van de
bewoner. Deze bepaling strekt ter uitvoering van – en moet gelezen
worden in samenhang met – artikel 4 van de Algemene wet op het
binnentreden. Deze wet bepaalt dat binnentreden zonder de toestemming
van de bewoner slechts is toegestaan indien de wet daarvoor een
grondslag biedt. Deze bepaling biedt die grondslag voor het zonder
toestemming betreden van een woning. Specifiek biedt het de grondslag
om binnen te treden in een woning die dienst doet als jeugdverblijf. Dit
binnentreden is met waarborgen omkleed. Op grond van het tweede lid
van artikel 3 van de Algemene wet op het binnentreden heeft de toezichthouder, bij het binnentreden van een woongedeelte van een instelling,
daarvoor een machtiging nodig van de burgemeester.
Artikel 8
Artikel 8 regelt dat de toezichthouder ten minste eenmaal per jaar het
jeugdverblijf bezoekt. Paragraaf 3.4 van het algemene deel van deze
memorie gaat nader in op de uitvoerings- en handhavingsaspecten van
het wetsvoorstel.
Artikel 9
Dit artikel regelt dat het college de beschikking krijgt over een wettelijk
handhavingsinstrumentarium, indien het jeugdverblijf de voorschriften op
grond van deze wet overtreedt. Dit is aan de orde als bijvoorbeeld door
een jeugdverblijf geen kwaliteitsvoorschriften zijn gesteld, of het
kwaliteitskader niet wordt nageleefd. Uitgangspunt is dat de handhavingsinstrumenten op getrapte wijze worden ingezet. Zo is het pas mogelijk om
een last onder dwangsom op te leggen als het jeugdverblijf niet aan de
aanwijzing voldoet. De instrumenten worden niet ingezet dan nadat het
college in overleg is gegaan met het betrokken jeugdverblijf. Een
aanwijzing over de kwaliteitseisen wordt pas gegeven na gedegen
onderzoek door de toezichthouder, waarbij er ook sprake is van hoor en
wederhoor. Daarbij wordt in de aanwijzing gemotiveerd aangegeven
waarom en op welke punten de houder van een jeugdverblijf in gebreke
is. Uiteraard staan, naast de aanwijzing, ook andere meer informele
middelen het college en de toezichthouders ter beschikking, zoals het
voeren van een normoverdragend gesprek of het geven van een
waarschuwing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

15

Artikel 10
Dit artikel regelt dat de burgemeester bevoegd is om, als uiterste middel,
het jeugdverblijf te sluiten. Dit speelt als normen worden geschonden die
strafrechtelijk worden gehandhaafd en die de ongestoorde ontwikkeling of
de veiligheid van de betrokken minderjarigen in het jeugdverblijf
betreffen. Te denken is aan het verbod op mishandeling (artikel 300
Wetboek van Strafrecht) of verwaarlozing (artikel 255 Wetboek van
Strafrecht).
De algemene bevoegdheid tot sluiting, zoals verwoord in artikel 174a van
de Gemeentewet, heeft een breder bereik dan het wetsvoorstel beoogt. In
die bepaling staat de bevoegdheid om panden te sluiten op het moment
dat de openbare orde of veiligheid in het geding is. Het wetsvoorstel heeft
de bescherming van de interne veiligheid van het jeugdverblijf op het oog
door bij ernstige strafbare feiten – of bij het vermoeden daarvan – het hele
jeugdverblijf te sluiten. Gelet op de aard van deze bevoegdheid en het
spoedeisende belang van een mogelijke sluiting wordt deze bevoegdheid
in aansluiting op de taakverdeling in de Gemeentewet bij de burgemeester neergelegd.
Artikel 11
Uitgangspunt van het interbestuurlijk toezicht is dat dit wordt uitgeoefend
door de naasthogere bestuurslaag en dat stapeling van het toezicht wordt
vermeden. Van dit nabijheidprincipe wordt alleen afgeweken als het
beleidsterreinen betreft waar de provincies geen taak hebben, en dus ook
geen inhoudelijke expertise hebben. Dit artikel plaatst de Wet op de
jeugdverblijven daartoe op de bijlage, bedoeld in artikel 124b, eerste lid,
van de Gemeentewet. Daardoor wordt afgeweken van de artikelen 124,
124c, 124d en 124f van de Gemeentewet. Het interbestuurlijk toezicht
komt hierdoor te berusten bij de Minister. Die kan de generieke toezichtinstrumenten inzetten, zoals indeplaatsstelling, indien een college zijn taak
niet naar behoren uitvoert.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 053, nr. 3

16