Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 315

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 mei 2016
Hierbij bied ik u aan de Marktscan ggz 2015, deel A1. Ik dank de NZa voor
het inzicht dat deze marktscan biedt. In deze marktscan beschrijft de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de ontwikkelingen in de geestelijke
gezondheidszorg (ggz). De focus ligt op de betaalbaarheid en de fysieke
toegankelijkheid (wachttijden). Uit de marktscan valt af te leiden dat het
totaal van de aanmeldingswachttijd en de behandelingswachttijd (dus de
wachttijd vanaf de aanmelding tot aan het begin van de behandeling)
voor de ambulante gespecialiseerde ggz binnen de Treeknorm van
14 weken blijft. Daar ben ik blij mee. De wachttijd voor de aanmelding op
zich zelf is wel te lang. Dat vind ik ongewenst en daar zet ik acties op in. Ik
licht dat hieronder toe. De in de Marktscan gepresenteerde gegevens
hebben overigens geen betrekking op de crisis ggz. Daarvan merkt de NZa
op dat er nauwelijks sprake is van wachttijden. Tenslotte heeft de NZa de
wachttijden in de jeugd ggz voor het overgangsjaar 2015 nog wel in beeld
gebracht, hoewel de NZa daar sinds de overheveling van de jeugd ggz
naar de gemeenten (verzekeraars kopen dit niet meer in sinds 2015) geen
rol meer heeft.
Wachttijden
Gegevens voor 2014 en 2015 op basis van wachttijden gepubliceerd door
zorgaanbieders
De NZa maakt in haar marktscan onderscheid tussen de aanmeldingswachttijd en de behandelingswachttijd. De aanmeldingswachttijd is de
wachttijd tussen het moment dat de patiënt zich meldt bij de aanbieder en
het eerste zorgcontact, de intake. De norm hiervoor is maximaal 4weken.
De behandelingswachttijd is de wachttijd tussen de intake en de start van
de behandeling. Dit mag maximaal 10weken duren en in de tussentijd

1

kst-25424-315
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 315

1

moet dan de diagnose gesteld zijn. Aan de hand van de Treeknorm zou de
totale wachttijd dan maximaal 14weken mogen bedragen.
In de marktscan constateert de NZa dat de aanmeldingswachttijd voor
gespecialiseerde ggz zonder verblijf voor volwassenen steeg van
4,5 weken in 2014 tot 5,6 weken in 2015. Het percentage instellingslocaties
waar de aanmeldingswachttijd de Treeknorm overschrijdt loopt uiteen van
11% in de verslavingszorg tot 53% in de jeugd ggz.
Uit de marktscan blijkt dat de behandelingswachttijd voor alle
doelgroepen (jeugd, volwassenen, ouderen en verslavingszorg)
gemiddeld genomen onder de norm van 10weken blijft. Het percentage
instellingslocaties waar de behandelingswachttijd de Treeknorm
overschrijdt loopt uiteen van 0% in de ggz zorg voor ouderen tot 26% in
de jeugd ggz.
De onderschrijding van de norm voor de behandelingswachttijd is groter
dan de overschrijding van de norm voor de aanmeldingswachttijd (als
daarvan sprake is). Waarmee de totale wachttijd gemiddeld onder de
eerder genoemde Treeknorm van 14 weken blijft.
Bovendien merkt de NZa op dat de aanmeldingswachttijden eind 2015
niet hoger waren dan medio 2015. Eventuele inkoopafspraken zoals
omzetplafonds zorgen dus niet voor een toename van de aanmeldingswachttijden aan het einde van het jaar, aldus de NZa.
Ik ben blij dat het totaal van de wachttijd vanaf de aanmelding tot aan de
behandeling gemiddeld genomen binnen de Treeknorm blijft. Niettemin
vind ik de aanmeldingswachttijd te lang. Zorgverzekeraars vinden dat
overigens ook.
Op basis van de zorgplicht hebben zorgverzekeraars de verplichting om
ervoor te zorgen dat er voldoende zorg wordt ingekocht zodat de zorg
tijdig en binnen redelijke afstand beschikbaar is. Wachttijden kunnen een
indicatie zijn dat er onvoldoende zorg is ingekocht, maar dat hoeft niet per
definitie het geval te zijn. Immers, indien de verzekerde binnen redelijke
afstand bij een andere zorgaanbieder terecht kan, is er sprake van
voldoende zorginkoop. Ook kunnen verzekeraars en aanbieders afspraken
maken over het doorleveren van zorg (bijvoorbeeld wanneer er sprake is
van een omzetplafond), of de afspraken gedurende het jaar herzien.
Op basis van de marktscan onderneem ik een aantal acties:
1. Ik zal de zorgverzekeraars verzoeken om een proactieve houding aan te
nemen, om zo te komen tot minder lange wachttijden tot aan de
intake;
2. Ik vraag de NZa met voorrang te bezien of de Treeknormen nog
adequaat zijn, en daarover te rapporteren;
3. Ik vraag de NZa om in de volgende marktscan ook inzicht te geven in
de wachttijden bij vrijgevestigden. De wachttijdgegevens voor 2014 en
2015 in deze marktscan zijn gebaseerd op een onderzoek van MediQuest naar 265 instellingen. Hierdoor heb ik geen beeld van de
wachttijden bij vrijgevestigde zorgaanbieders. Ik kan dan ook de
uitspraken van patiëntenorganisatie Landelijk Platform GGz en de
Landelijke Vereniging van vrijgevestigde psychologen en psychotherapeuten (LVVP) in het Algemeen Dagblad van 20 mei jl. over omzetplafonds niet goed in perspectief plaatsen;
4. Ik vraag de NZa in de volgende marktscan meer inzicht te geven in de
wachttijden voor autismespectrum stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 315

2

Deze acties zijn aanvullend op de acties die de NZa heeft aangekondigd in
de marktscan.
Zo merkt de NZa op dat blijkt dat weinig patiënten op de hoogte zijn van
de normen voor de wachttijden, hun recht op tijdige zorg en de
mogelijkheid van bemiddeling door de zorgverzekeraar. De NZa heeft
daarom per 1 november 2015 de regels aangescherpt voor de informatieverstrekking door zorgverzekeraars aan burgers2. Hierin is geregeld dat de
zorgverzekeraar in het kader van de transparantie over de zorgplicht op de
website moet aangeven voor welke soorten zorg er normen van tijdigheid
en bereikbaarheid gelden, waaronder de Treeknormen en welke eigen
normen de zorgverzekeraar daarnaast hanteert op het gebied van
tijdigheid en bereikbaarheid. Ook vermeldt de zorgverzekeraar wat de
inhoud van deze normen is per type zorg en vermeldt hij op de website de
mogelijkheid tot wachtlijstbemiddeling.
Net als ik, vindt de NZa dat zorgverzekeraars zelf beter en proactief inzicht
moeten verkrijgen in de wachttijden die voor hun verzekerden gelden,
zodat zij snel kunnen anticiperen op wachttijdontwikkelingen en hun
verzekerden kunnen begeleiden naar zorgaanbieders met wachttijden
onder de norm. De NZa spreekt zorgverzekeraars hierop aan.
Verder is per 1 april 2016 de gehele ggz-sector (met uitzondering van de
crisis-ggz) verplicht om de wachttijden te publiceren, inclusief een uitleg
dat de wachttijd afhankelijk kan zijn van bij welke zorgverzekeraar de
patiënt is verzekerd en een verwijzing naar de zorgverzekeraar voor
wachttijdbemiddeling. De NZa heeft al een eerste check gedaan op de
toepassing van de regeling en aanbieders aangespoord de website op
orde te brengen. In het najaar beziet de NZa de effecten van deze
regelingen. Verder gaat de NZa in de komende periode inventariseren of
de Treeknormen in de ggz in de huidige vorm nog adequaat zijn met
daaraan gekoppeld de vraag of aanpassing van de Treeknormen gewenst
is. Tenslotte gaat de NZa verdiepend onderzoek doen naar de lange
wachttijden voor autismespectrum stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen.
Als laatste merk ik op dat hoewel de NZa geen regulerende taken meer
heeft ten aanzien van de jeugd ggz, de NZa voor het overgangsjaar 2015
nog wel de gegevens over de wachttijden van de jeugd ggz heeft
verzameld en geanalyseerd. In de jeugd ggz zijn de wachttijden het langst.
Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de inkoop en bekostiging van
jeugd ggz en ook voor het toezicht op de naleving van de regels en het
handhaven van overtredingen. Ik zal de NZa vragen haar bevindingen
niettemin te bespreken met gemeenten zodat zij daar bij hun inkoop, de
gesprekken met zorgaanbieders en de communicatie met hun cliënten
rekening kunnen houden.
Patiënten, aanbieders en uitgaven in de ggz
Het geheel overziend concludeert de NZa dat de patiëntenaantallen in de
verschillende ggz-segmenten (huisartsenzorg/ praktijkondersteuner-ggz,
generalistische basis-ggz en gespecialiseerde ggz) in lijn zijn met de
beleidsmatig gewenste veranderingen (meer praktijkondersteuners voor
de ggz bij de huisartsen, verschuiving van gespecialiseerde ggz naar
generalistische basis-ggz, minder bedden). De NZa is van plan om de
patiëntenstromen tussen de diverse ggz-segmenten nader te onderzoeken. Een belangrijke vraag hierbij is in hoeverre er daadwerkelijk
substitutie heeft plaatsgevonden vanuit de curatieve ggz naar de
2

NZa Nadere regels, TH NR 004 Informatieverstrekking ziektekostenverzekeraars aan
consumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 315

3

praktijkondersteuner-ggz bij de huisartsen. De monitor basis-ggz biedt
hier ook al gedeeltelijk inzicht in. Voor de zomer zal ik uw Kamer een
nieuwe versie van deze monitor, met landelijke cijfers over 2014 en
regionale cijfers over 2015 sturen.
Het aantal ggz-instellingen steeg licht van 2012 op 2013. In 2013 was circa
70% van de totale ggz-uitgaven (curatieve en langdurige ggz samen)
geconcentreerd bij 36 instellingen.
De uitgaven aan curatieve ggz zijn in 2013 ongeveer gelijk aan de uitgaven
2012. In 2013 zijn de budgetten veelal vervangen door contracten met
omzet- en prijsplafonds.
Zorg voor mensen met ernstige psychische aandoeningen
De NZa constateert dat de afbouw van opname- en verblijfsvoorzieningen
op schema ligt. Op basis van de beschikbare gegevens kan volgens de
NZa nog geen conclusie getrokken worden over de opbouw van
ambulante zorg. Evenals het Trimbos-Instituut merkt de NZa op dat er
geen relatie lijkt te zijn tussen de signalen over «verwarde personen» en
het afbouwen van het aantal opnameplaatsen in de periode 2011–2014.
Voor dit onderwerp verwijs ik u naar de brief die ik u op 2 mei jongstleden
heb toegestuurd met mijn reactie op de tussenrapportage van het
Aanjaagteam verwarde personen (Kamerstuk 25 424, nr. 312).
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 424, nr. 315

4