Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 247

Acute zorg

Nr. 140

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2011
Hierbij stuur ik u een analyse van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu over afhandeltijden van spoedeisende inzetten in de ambulancezorg in relatie tot bereikbaarheid van spoedeisende hulpen (SEH’s) van
ziekenhuizen1. Dit onderzoek is in het algemeen overleg ambulancezorg
van 11 maart 2010 aan de Tweede Kamer toegezegd. Aanleiding voor het
onderzoek waren vragen over de bereikbaarheid van SEH’s in de regio
Oost-Groningen. Tevens is toegezegd dat deze analyse specifiek ingaat op
de vraag of voor verloskundige meldingen andere afhandeltijden worden
gerealiseerd dan bij andere spoedmeldingen.
Deze analyse richt zich op drie intervallen: de responstijd, de behandeltijd
en de vervoerstijd van ambulance-inzetten. Deze drie intervallen bij elkaar
opgeteld wordt de afhandeltijd van een ambulance-inzet genoemd.
Concreet wordt hiermee bedoeld de periode van aanname van een
melding op de meldkamer tot het overdragen van een patiënt op een SEH.
De ambulancesector hanteert voor de responstijd de kwaliteitsnorm dat
binnen 15 minuten na melding een ambulance ter plaatse moet zijn om de
behandeling te starten. Voor de behandeltijd en de vervoerstijd is geen
norm gedefinieerd.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Circa 57 000 inwoners (1.2% van de
bevolking) kan momenteel niet binnen
45 minuten per ambulance een SEH bereiken.
Dit betreft met name de bevolking op de
Waddeneilanden. (Bron: Kommer GJ (RIVM),
Zwakhals SLN (RIVM), Deuning CM (RIVM).
Reistijd naar ziekenhuis met afdeling
spoedeisende hulp 2008 (met ambulance). In:
Volksgezondheid Toekomst Verkenning,
Nationale Atlas Volksgezondheid. Bilthoven:
RIVM, <http://www.zorgatlas.nl>
Zorgatlas\Zorg\Ziekenhuiszorg\Algemene en
academische ziekenhuizen\Aanbod, 23 september 2009.

In de Wet toelating zorginstellingen (Wtzi) is een bereikbaarheidsnorm van
45 minuten vastgelegd. Deze bereikbaarheidsnorm van 45 minuten betreft
de totaaltijd die nodig is om met een ambulance de patiënt op de plaats
van het ongeval te bereiken en vervolgens naar een SEH-locatie te rijden.
Dit is een spreidingsnorm; er dient een minimale spreiding van SEH’s in
stand te worden gehouden ten behoeve van de bereikbaarheid binnen 45
minuten2. Bij het berekenen van de bereikbaarheidsnorm voor de SEH’s
wordt uitgegaan van een responstijd van 15 minuten, een behandeltijd
van 5 minuten en vervoerstijd van 25 minuten met een ambulance. De
45 minutennorm voor de bereikbaarheid van de SEH’s is geen prestatienorm om de kwaliteit van de ambulancezorg te meten, maar moet
worden gezien als een logistieke of planningsnorm. Bij de behandeltijd

kst-29247-140
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 247, nr. 140

1

wordt alleen uitgegaan van 5 minuten inlaadtijd (het logistieke proces);
deze 5 minuten houdt geen rekening met een mogelijke medische
behandeling ter plaatse door ambulanceverpleegkundigen.
Korte samenvatting van de analyse
Uit de analyse van het RIVM blijkt dat landelijk de gemiddelde afhandeltijd
van een melding met een hoge urgentie bijna 42 minuten bedraagt. De
responstijd ligt op ongeveer 10 minuten, de gemiddelde behandeltijd is
ruim 19 minuten en de gemiddelde vervoerstijd bedraagt ongeveer 12
minuten. De gemiddeld lange behandeltijd leidt niet in alle gevallen tot
een overschrijding van de totale afhandeltijd, ruim 64% van alle patiënten
wordt binnen 45 minuten overgedragen aan een SEH. Dit kan bijvoorbeeld
omdat de ambulance snel ter plaatse is (< 15 minuten aanrijdtijd) of
omdat de vervoerstijd van de plek van melding naar het ziekenhuis
minder dan 25 minuten bedroeg. Van alle inzetten is 36% niet binnen
45 minuten gearriveerd op een SEH. In de meeste gevallen is de oorzaak
van deze overschrijding een langere behandeltijd (> 5 minuten). Tussen de
regio’s varieert de gemiddelde afhandeltijd ongeveer 10 minuten, de
gemiddelde kortste afhandeltijd bedraagt 36 minuten en de gemiddeld
langste afhandeltijd bedraagt 46 minuten.
Oost-Groningen
Het RIVM heeft specifiek gekeken naar de resultaten in Oost-Groningen.
Dit naar aanleiding van signalen dat de 45 minuten bereikbaarheid van
SEH’s in Oost Groningen een knelpunt zou zijn. Op grond van de
bereikbaarheidsanalyse van het RIVM wordt vastgesteld dat de bereikbaarheid van SEH’s geen knelpunt is. De gemiddelde afhandeltijd in
Oost-Groningen bedroeg ruim 46 minuten. Gezien de spreiding in de
resultaten wijkt de gemiddelde behandeltijd in Oost-Groningen niet
substantieel af van het landelijk gemiddelde. De gemiddelde responstijd
in Oost-Groningen bedroeg bijna 9 minuten, de gemiddelde behandeltijd
bedroeg ruim 23 minuten en de gemiddelde vervoerstijd bedroeg bijna 14
minuten. Deze cijfers liggen in de buurt van de landelijke gemiddelden. De
gemiddelde behandeltijd is de hoogste van Nederland, hiervoor is op
grond van dit onderzoek geen verklaring te geven.
Verloskundige zorg
Het RIVM stelt vast dat de registratie van verloskundige meldingen niet
eenduidig plaatsvindt. Niet iedere regio registreert dat een melding
afkomstig is van een verloskundige. In totaal is van 1 476 inzetten in de
analyse vast te stellen dat deze zijn gedaan door een verloskundige. De
gemiddelde afhandeltijd van deze meldingen ligt 6 minuten onder het
landelijk gemiddelde. Ook de behandeltijd en vervoerstijd liggen
gemiddeld lager. Slechts in 18% van de meldingen is de totale behandeltijd langer dan 45 minuten. Landelijk bedraagt dit percentage 36%. Op
grond van deze analyse kan worden geconcludeerd dat verloskundige
meldingen erop zijn gericht om de patiënt zo snel mogelijk naar een
ziekenhuis te brengen.
Reactie op de analyse

1
De volledige naam is ARGO Rijksuniversiteit
Groningen BV.

Mijn voorganger heeft u in juli 2010 in antwoord op kamervragen
(CZ-U-3016178) toegezegd te komen met een kabinetsstandpunt op de
hantering van de 45 minutennorm. Dit naar aanleiding van twee onderzoeken naar de overschrijding van de 45 minutennorm in Oost-Groningen.
Zowel het RIVM als het onderzoeksbureau ARGO1 hebben in 2010
onderzoek gedaan naar bereikbaarheid van SEH’s in deze regio. Er zat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 247, nr. 140

2

verschil in uitkomsten van beide onderzoeken, dat met name gelegen is in
de verschillen in methodiek.
Toentertijd is geschetst dat het verschil in beide onderzoeken met name is
gelegen in het feit dat het eerdere RIVM-onderzoek zich heeft gericht op
de 45 minutennorm zoals deze in de Wtzi is vastgelegd om de spreiding
van SEH’s te borgen. Het berekent vanuit een modelmatig kader (15
minuten responstijd, 5 minuten behandeltijd en 25 minuten vervoerstijd)
de minimale spreiding van SEH’s die in stand moet worden gehouden ten
behoeve van de bereikbaarheid binnen 45 minuten. ARGO onderzocht of
de totale afhandeltijd korter of langer is geweest dan 45 minuten. Er is
gekeken naar werkelijk gerealiseerde tijden en niet op modelmatige
aannames. Daarnaast heeft ARGO een aantal scenario’s gesimuleerd
waarbij de (financiële) gevolgen van veranderingen in het aanbod van
acute zorg zijn doorgerekend. Het nieuwe bijgevoegde RIVM-onderzoek
naar de tijdsduren in de ambulancezorg is beter vergelijkbaar met het
ARGO-onderzoek.
Uit het recente RIVM rapport blijkt dat in 64% van alle spoedmeldingen de
patiënt binnen 45 minuten op een SEH wordt gebracht. Voor de resterende meldingen geldt dat de overschrijding van de 45 minutennorm
grotendeels wordt veroorzaakt door een langere behandeltijd of een
langere vervoerstijd. Deze langere behandeltijd is vanuit (medisch)
behandel-oogpunt geheel logisch: een lange behandeltijd kan noodzakelijk zijn en kan gezondheidswinst opleveren voor de patiënt. Ambulancezorg is erop gericht om ter plaatse een afweging te maken of de patiënt
zo snel mogelijk naar een SEH moet worden gebracht (scoop and run) of
dat de behandeling al ter plaatse moet worden gestart (stay and play). Dit
wordt bepaald afhankelijk van het ziektebeeld van een patiënt.
Ambulanceverpleegkundigen zijn in staat deze afweging te maken, het zijn
hoogopgeleide zorgprofessionals. Dat een behandeling ter plaatse leidt
tot een overschrijding van de behandeltijd van 5 minuten lijkt bijna
evident. Navraag bij het veld bevestigen ook dit beeld, er is tijd nodig om
bij de patiënt te arriveren, de diagnose te stellen, om medische handelingen te verrichten en om vervolgens de patiënt vervoersklaar te maken
en te vertrekken. Daarnaast kunnen ook externe factoren een rol spelen bij
de behandeltijd, bijvoorbeeld wanneer de brandweer moet assisteren om
in geval van een ernstig ongeluk een patiënt uit de auto te halen of
wanneer moet worden gewacht tot de traumahelikopter is gearriveerd.
Ten aanzien van de vervoerstijd geldt ook niet in alle situaties dat de
ambulance de patiënt naar de dichtstbijzijnde SEH vervoert. In geval van
een hartinfarct kan het in het belang van de patiënt zijn om rechtstreeks
naar een dottercentrum te worden gebracht in plaats van eerst naar een
dichterbij gelegen SEH. In het regionaal overleg acute zorg (roaz) worden
hierover lokale afspraken gemaakt.
Mijn conclusie is dat er sprake is van twee verschillende grootheden. Aan
de ene kant is er de bereikbaarheidsnorm voor het berekenen van de
minimaal benodigde SEH capaciteit. Indien nodig moet een patiënt binnen
45 minuten op een SEH gebracht kunnen worden (scoop and run). Maar
aan de andere kant wil een overschrijding van deze norm in de praktijk
niet zeggen dat er te weinig SEH’s in een regio zijn of dat de kwaliteit van
de ambulancezorg onvoldoende is. Het is per individuele melding een
professionele afweging om de behandeling ter plaatse te starten of om de
patiënt zo snel mogelijk naar een SEH te vervoeren.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 247, nr. 140

3