DEFENSIE ACTIEPLAN 1325
2021-2025

Personeelsrapportage 2019

3

Personeelsrapportage 2019

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325
2021-2025

Dit Defensie Actieplan 1325 is opgesteld voor de periode 2021-2025 en beschrijft de wijze waarop
Defensie de VN-resolutie 1325 over Vrouwen, Vrede en Veiligheid implementeert.
Dit plan bouwt voort op het vorige Defensie Actieplan 1325 (2016-2019), de evaluatie daarover en het
sluit aan op het nieuwe Nationaal Actieplan 1325 (2021-2025) dat eind 2020 wordt gelanceerd.

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

3

Steller: DOPS/Gender
Versie: 30 okt 2020

4

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Inhoud
INLEIDING

6

1. VN-RESOLUTIE 1325 – NATIONAAL ACTIEPLAN 1325 – DEFENSIE
ACTIEPLAN 1325

8

2. DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 (2021-2025) - DOELEN EN ACTIES

14

3. IMPLEMENTATIE DAP 1325 II (2021-2025) – VOORWAARDEN,
STURING EN RAPPORTAGES

26

Bijlage 1 | NATIONAAL ACTIEPLAN 1325 (2021-2025)

28

Bijlage 2 | DE VERTAALSLAG NAAR DE OPERATIES t.a.v.
VN-RESOLUTIE 1325: VROUWEN, VREDE EN VEILIGHEID

30

Bijlage 3 | DEFENSIE BELEID EN PLAN VAN AANPAK T.A.V. DIVERSITEIT
EN INCLUSIVITEIT
32

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

5

INLEIDING

6

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

De VN Veiligheidsraad bracht in 2000 resolutie 1325 uit over het thema ‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’
- de eerste resolutie die de aandacht vestigt op de rechten en noden van vrouwen in oorlogen en
gewapende conflicten. De resolutie roept op tot bescherming van vrouwen en meisjes tegen geweld
en streeft ook naar een verhoogde deelname van vrouwen aan de besluitvorming op het gebied van
vrede en veiligheid. Vele VN-lidstaten, Nederland en organisaties zoals de NAVO en de EU
onderschrijven de oproep. Nederland vertaalde de VN-resolutie 1325 in het eerste Nationaal Actieplan
1325 in 2008. Inmiddels is het vierde Nationaal Actieplan 1325 (2021-2025) in ontwikkeling. Defensie
koppelt daaraan dit eigen Defensie Actieplan (2021-2025).
De evaluatie van het vorige Defensie Actieplan (2016-2020) wees uit dat we binnen Defensie nog
onvoldoende in staat zijn geweest om gender1 te integreren in onze operaties en activiteiten. Om
meer aandacht voor gender te genereren en gender beter te integreren in plannen, beleid, uitvoering
en evaluaties van onze operaties en activiteiten, is dit huidige Defensie Actieplan 1325 uitgebreider
dan het vorige actieplan en bevat het meer concrete doelen en acties zodat het duidelijker is waaraan
Defensie gaat werken de komende jaren.
In het eerste hoofdstuk wordt ingegaan op de verschillen in impact van een conflict op mannen en
vrouwen en de disproportionele gevolgen van conflict voor vrouwen en meisjes. Daarna wordt de
VN-resolutie 1325 belicht die oproept actie te ondernemen op het thema Vrouwen, Vrede &
Veiligheid. Vervolgens wordt kort uitgelegd wat de NAVO, EU en Nederland doen en wordt het vierde
Nationaal Actieplan 1325 met haar vijf strategische doelen kort uiteengezet.
In aansluiting hierop wordt ingegaan op de wijze waarop Defensie haar steentje bijdraagt aan de
implementatie van de VN-resolutie 1325 door het opstellen van een Defensie Actieplan 1325 en wordt
ingegaan op nut en noodzaak van gender integratie bij Defensie. Ook wordt uitgelegd dat gender
integratie en de implementatie van VN-resolutie 1325 onder de verantwoordelijkheid valt van de
PCDS, en dat het thema Diversiteit en Inclusiviteit is belegd bij de Hoofddirecteur Personeel. Aan het
einde van het eerste hoofdstuk worden huidige geconstateerde tekortkomingen binnen Defensie op
het gebied van ‘1325’ beknopt beschreven en wordt afgesloten met het overkoepelend doel van dit
Defensie Actieplan 1325 met de daarbij behorende acht doelen waarop Defensie zich gaat richten de
komende jaren.
In het tweede hoofdstuk is de actietabel opgenomen dat een overzicht geeft van de tekortkomingen,
doelen, te behalen resultaten, acties, actienemers en de periode van realisatie van de acties.
In het derde hoofdstuk wordt ingegaan op de voorwaarden, wijze van sturing en rapporteren ten
aanzien van de uitvoering van dit nieuwe Defensie Actieplan 1325 (2021-2025).
Tot slot is in de bijlagen additionele informatie te vinden over het Nationaal Actieplan 2021-2025
gevolgd door een nadere toelichting over de hoe vertaalslag naar de operaties ten aanzien van de
VN-resolutie 1325 gemaakt kan worden, en over het Defensiebeleid en Plan van Aanpak ten aanzien
van Diversiteit en Inclusiviteit.

1 Het begrip gender onderscheidt vrouwen en mannen door eigenschappen aan beide sekse toe te kennen.
Deze eigenschappen hebben uitsluitend betrekking op sociale-, gedrags- en identiteitsaspecten. In feite is
‘gender’ een script waarin is beschreven hoe een man of vrouw zich in een bepaalde cultuur moet gedragen.
Gender verwijst naar aangeleerd gedrag en de culturele betekenis van de verschillen van de man en vrouw.
Deze verschillen variëren in de tijd en tussen culturen. Gender heeft geen betrekking op biologische verschillen
tussen vrouw en man.

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

7

1. VN-RESOLUTIE 1325 – NATIONAAL
ACTIEPLAN 1325 – DEFENSIE ACTIEPLAN
1325

8

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Aanleiding: Verschillen in impact van een conflict op mannen en vrouwen
en de disproportionele gevolgen van conflict voor vrouwen en meisjes
Een gewapend conflict heeft een negatieve impact op de gehele burgerbevolking. Deze impact kan
verschillend zijn voor mannen, vrouwen, jongens en meisjes. Waar mannen en jongens het
slachtoffer worden van dodelijk geweld, wordt seksueel geweld vaak gebruikt als wapen of
oorlogstactiek tegen vrouwen en meisjes. Daarnaast is er een verschil voor mannen en vrouwen in de
toegang tot medische, juridische, psychosociale en sociaaleconomische diensten. Deze toegang is
vaak beperkter voor vrouwen en meisjes in een noodsituatie. Door deze beperkingen is de impact
van een conflict op de veiligheid, rol en positie van deze groep dan ook groot, divers en vergaand. Een
voorbeeld hiervan zijn de omvangrijke vluchtelingenstromen die op gang zijn gekomen door de
diverse conflicten in de wereld. Deze migratiestromen via o.a. Mediterrane- en West Balkan routes
bereiken ook Europa en Nederland. Uit onderzoek blijkt dat de overgrote meerderheid van vrouwen
met een migratieachtergrond niet alleen in eigen land, maar ook tijdens de migratieroute te maken
heeft gehad met enige vorm van seksueel geweld, vaak meerdere keren en op verschillende locaties.
Vrouwgeleide huishoudens lopen niet alleen risico’s langs de migratieroute en in vluchtelingen- en
intern ontheemdenkampen, maar ook in de opvangcentra, ook in Nederland.
Het voorkomen of (anders) oplossen van conflicten vraagt om een holistische benadering. Mannen
en vrouwen zouden samen aan de tafel moeten zitten waar gesproken wordt over mogelijke
conflictoplossingen of wederopbouwplannen van hun land. In de praktijk blijkt dat vrouwen vaak wel
het inzicht en de wens hebben om een actieve bijdrage te leveren, maar de mogelijkheid daartoe niet
krijgen. Verbeteringen op dit vlak gaan zeer langzaam en recente ontwikkelingen laten zien dat er
sprake is van een wereldwijde pushback. Maatschappelijke actoren zoals vrouwelijke politici,
gemeenschapsleiders, vredesactivisten, journalisten, mensenrechtenactivisten en -verdedigers
krijgen wereldwijd steeds minder bewegingsruimte en lopen een verhoogd risico om slachtoffer te
worden van geweld. Te denken valt aan cyberaanvallen tegen vrouwen die zich uitspreken over
vrouwenrechten.

VN roept op tot actie: Resolutie 1325 ‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’ en de
Women, Peace and Security agenda
Na een langdurige lobby hebben internationale vrouwenbewegingen het absolute en
disproportionele onrecht dat vrouwen en meisjes in situaties van (gewapend) conflict wordt
aangedaan op de agenda van de VN Veiligheidsraad gekregen. Dit leidde in 2000 tot de resolutie 1325
over het thema ‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’. De resolutie erkent dat vrouwen disproportioneel
geraakt worden door conflict en roept op tot actieve participatie van vrouwen - op elk
besluitvormingsniveau - in preventie van conflict, in vredesonderhandelingen en tijdens het
wederopbouwproces. Voorts roept de resolutie op om vrouwen in (post-) conflictgebieden beter te
beschermen tegen seksueel geweld en gender-gerelateerd geweld; het genderperspectief in alle
aspecten van vredesoperaties in te bedden, en vrouwenrechten en gendergelijkheid te promoten.
Er volgden nog tien resoluties2 over dit thema, hetgeen de noodzaak van de roep om aandacht voor
dit onderwerp aantoont. Deze resoluties staan allemaal in het teken van het thema Vrouwen, Vrede
en Veiligheid en worden als geheel vaak aangeduid als de Women, Peace and Security agenda
(WPS-agenda). Alle VN-lidstaten zijn opgeroepen om de resolutie 1325 te implementeren en een
Nationaal Actieplan (NAP 1325) op te stellen. Nederland gaf aan deze oproep gehoor net als tot zover
84 andere lidstaten3. Ook de NAVO en de EU roepen op tot actie en hebben actieplannen opgesteld.

2 Resoluties 1820 (2008); 1888 (2009); 1889 (2009); 1960 (2010); 2106 (2013); 2122 (2013) 2242 (2015), 2467
(2019) en 2493 (2019), 2538 (2020).
3 Stand van zaken 2020 (www.peacewomen.com).

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

9

Wat doet de NAVO?
De NAVO heeft zich ook gecommitteerd aan de resolutie 1325 en erkent dat een gewapend conflict
een verschillende effect kan hebben op mannen en vrouwen en dat beide groepen een gewapend
conflict verschillend kunnen beïnvloeden. Het overwegen van deze verschillen kan een positief effect
hebben op de militaire bijdrage aan het voorkomen en oplossen van een conflict en het
wederopbouwproces.
In 2008 zijn de eerste formele richtlijnen met betrekking tot integratie van genderperspectief en de
implementatie van resolutie 1325 vastgelegd in de NATO Bi-SC 40-1, waarvan de vierde update eind
2020 verschijnt. Dit document geeft richting aan de wijze waarop gender integratie binnen Defensie
in alle internationale militaire producten en processen kan worden gerealiseerd. Tevens raadt het alle
NAVO lidstaten dringend aan om gender te operationaliseren binnen de nationale militaire
organisatie. In hun rol als NATO Department Head for Gender in Military operations heeft het Nordic Center for
Gender in Military operations (NCGM) verschillende produkten ontwikkeld die NAVO lidstaten kunnen
ondersteunen bij het operationaliseren van gender. Nederland is lid van de stuurgroep van het
NCGM.

Wat doet de EU?
In december 2018 heeft de EU haar eerste EU WPS actieplan gepubliceerd: EU Strategic Approach to
WPS1 (2019-2024). Dit plan roept op tot een holistische benadering en erkent dat gendergelijkheid en
empowerment van vrouwen twee voorwaarden zijn voor het voorkomen en oplossen van conflict.
Daarnaast doet de EU in dit plan beroep op haar lidstaten en instituten door aan te geven dat het een
gezamenlijke verantwoordelijkheid is om gender gelijkheid, mensenrechten, vrede en veiligheid
zowel binnen als buiten haar grenzen te promoten.

Wat doet Nederland?
Nederland heeft in 2008 haar eerste Nationaal Actieplan 1325 (NAP 1325) opgesteld, er volgende er
nog twee, ieder met een geldigheidstermijn van vier jaar. Het derde NAP 1325 (2016-2019) werd met 1
jaar verlengd tot 2020. In dit derde NAP 1325 staat beschreven welke acties Nederland onderneemt
om bij te dragen aan het behalen van de doelstellingen van de VN-resolutie 1325, zoals het trainen en
de verhoogde inzet van vrouwelijke vredeshandhavers, steun aan vrouwelijke
mensenrechtenverdedigers, vredesactivisten en niet-gouvermentele mensenrechten en
vrouwenrechten organisaties en de preventie en aanpak van conflict gerelateerd seksueel geweld.
Hierbij is ook een rol voor Defensie weggelegd.

Vierde Nationaal Actieplan 1325 (2021-2025)
In 2020 is gestart met het opstellen van het vierde NAP (NAP IV). Het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en WO=MEN Dutch Genderplatform vormen de kartrekkers. Defensie is samen met een aantal
andere ministeries, de politie, maatschappelijke organisaties en kennisinstituten mede-opsteller van
het plan en evenals bij NAP I, II en III ook ondertekenaar. Defensie heeft ook zitting in de ‘Oversight
Board’4 van het NAP IV, dat als doel heeft de ontwikkeling en de uitvoering van het NAP in goede
banen te leiden. Het vierde NAP zal eind 2020 worden gelanceerd.

4 Meer informatie over functie van de ‘Oversight Board’ is terug te vinden in bijlage 1.

10

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Het vierde NAP 1325 (2021-2025) heeft als doel bij te dragen aan het creëren van verbeterde
omstandigheden en randvoorwaarden waardoor rechten van vrouwen en meisjes zijn gewaarborgd
en zij een rol van betekenis kunnen spelen in besluitvorming en uitvoering in conflictpreventie en
-beslechting, vredesopbouw, bescherming, noodhulp, wederopbouw en herstel, zowel in Nederland
als daarbuiten. Dit NAP 1325 heeft naast een internationale- ook een nationale oriëntatie. Mede
hierdoor ontstaat een verband met alle drie de hoofdtaken van Defensie.
Gerangschikt langs de vier pijlers van de WPS-agenda5 zet Nederland in op de volgende vijf
strategische doelen:
1. Participatie: Meer vrouwen in leiderschapsposities en gelijke en betekenisvolle participatie van
vrouwen en meisjes op alle niveaus in besluitvormingsprocessen ten behoeve van vrede en
veiligheid, inclusief conflictpreventie en -beslechting, vredesopbouw, bescherming, noodhulp,
wederopbouw en herstel.
2. Preventie: De preventie van gewelddadig conflict en conflict gerelateerd geweld tegen vrouwen
en meisjes, inclusief gewelddadig extremisme, is human rights based alsook gender sensitief en
responsief.
3. Bescherming: Vrouwen en meisjes in en uit conflict, worden beschermd tegen alle vormen van
conflict gerelateerd geweld, waaronder seksueel- en gender gerelateerd geweld, hun rechten
worden gewaarborgd en zijn afdwingbaar.
4. Noodhulp, wederopbouw en herstel: Noodhulp, wederopbouw en herstel voldoen aan de
behoeften en dragen bij aan de empowerment van vrouwen en meisjes.
5. WPS Mainstreaming: Institutionele veranderingsprocessen op het gebied van gender zijn beter
geconsolideerd.
Deze vijf strategische doelen zijn nauw met elkaar verbonden. Per strategisch doel zijn enkele
subdoelen geformuleerd, welke zijn terug te vinden in het vierde NAP 13256. Van de ondertekenaars
van het Nationaal Actieplan wordt verwacht dat zij zich gezamenlijk inspannen om de strategische
doelen te behalen.

Wat doet Defensie?
Defensie heeft VN-resolutie 1325 al vroeg omarmd en is mede-ondertekenaar van het NAP 1325.
Defensie zet zich al jarenlang in voor het thema Vrouwen, Vrede en Veiligheid. Defensie heeft in 2016
het Defensie Actieplan 1325 geschreven met dezelfde looptijd als het derde NAP 1325 (2016-2020).

Defensie Actieplan 1325 (2016-2019)
Het Defensie Actieplan 1325 (2016-2019) beschreef op welke wijze Defensie gender integratie en
daarmee de implementatie van VN-resolutie 1325 wil aanpakken met een inzet op drie pijlers:
Opleiden & Trainen, Personeel en Institutionaliseren. Medio 2020 is dit DAP geëvalueerd over de
periode 2016-2019. Uit de evaluatie kwam naar voren dat er veel inspanningen zijn verricht maar dat
gender nog niet voldoende is geïntegreerd binnen Defensie. Geconstateerd is dat defensiepersoneel
niet voldoende genderbewust is en er onvoldoende draagvlak is voor het onderwerp defensie breed.
Geconcludeerd is dat er nog vele stappen genomen moeten worden te beginnen met een nieuw
Defensie Actieplan 1325 dat realistische doelstellingen en concrete acties bevat en door de
Defensietop gedragen zal worden.

5 De vier pijlers van de WPS agenda zijn: Participatie van vrouwen, Bescherming van vrouwen en meisjes,
Preventie van conflict en geweld tegen vrouwen en meisjes, en Noodhulp.
6 Pag 6: Het vierde Nederlandse Nationale Actie Plan betreffende de implementatie van Resolutie 1325 van
de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en opvolgende verwante resoluties (2020). Bron: www.NAP1325.nl

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

11

De evaluatie wees ook uit dat Defensie internationaal gezien goed scoort als het gaat om
inspanningen op gebied van Vrouwen, Vrede en Veiligheid, waarbij Nederland zich zeer zichtbaar
maakt door onder andere het uitzenden van gender adviseurs naar missies, de inzet van een gender
expert bij het NCGM, actieve deelname aan het NATO Committee on Gender Perspectives (NCGP),
verbintenis met het Canadese Elsie-initiatief, deelname van de CDS aan het internationale CDS
Women, Peace and Security netwerk en het al jarenlang verzorgen van de Nederlands-Spaanse
internationale gender cursus.

Nut en noodzaak van gender integratie in Defensie operaties en activiteiten
Bij elk van de drie hoofdtaken van Defensie is het in alle fasen van de operaties van belang om
rekening te houden met gender aspecten.
De taken die Defensie heeft zijn zowel nationaal als internationaal, waarbij het vaak gaat om het
beschermen van de lokale burgerbevolking, het verzorgen van advies en training en/of het leveren
van (nood)hulp aan de lokale bevolking.
De lokale bevolking bestaat uit mannen, vrouwen, jongens en meisjes en voor al deze groepen dient
aandacht te zijn. Bijdragen aan veiligheid, stabiliteit, vrede en wederopbouw is pas echt effectief als
er tegemoet wordt gekomen aan die verschillen in behoeften van mannen en vrouwen. Het is dan
ook van essentieel belang dat defensiepersoneel bij het plannen, uitvoeren en evalueren van
operaties en activiteiten altijd het genderperspectief toepast, hetgeen wil zeggen dat de vraag wordt
gesteld welke impact heeft de operatie/activiteit op mannen, vrouwen, jongens en meisjes heeft en
of dit de beoogde impact is die Defensie wil behalen met de operatie/actie.
Defensie ziet dit belang in en daarom wordt er ingezet op gender integratie binnen de gehele
organisatie. Echter een noodzakelijke voorwaarde voor een succesvolle gender integratie binnen
Defensie is dat defensiepersoneel genderbewust is en weet op welke wijze het genderperspectief kan
worden geïntegreerd in het dagelijkse werk en/of de operationele activiteiten7.

Samenwerking met Diversiteit en Inclusiviteit (HDP)
Daar waar het Defensie Actieplan 1325 zich richt op de implementatie van 1325 en integratie van het
genderperspectief dat onder de verantwoordelijkheid valt van de Plaatsvervangend Commandant der
Strijdkrachten (PCDS) en is belegd bij de afdeling GENDER van de Directie Operaties (DOPS), richt het
beleidsplan Diversiteit & Inclusiviteit (D&I)8 zich op een meer divers personeelsbestand en een
inclusieve organisatie cultuur waarin elke defensie medewerker zich thuis voelt. Dit valt onder de
verantwoordelijkheid van de Hoofddirecteur Personeel (HDP).
Beide thema’s hebben veel raakvlakken, waarom er een nauwe samenwerking is tussen de HDP/D&I
en DOPS/GENDER.

Defensie Actieplan 1325 (2021-2025)
Wat zijn de huidige geconstateerde tekortkomingen binnen Defensie op het gebied van
‘1325’?
Geconstateerd is dat gender nog niet voldoende is geïntegreerd binnen Defensie en dat het
defensiepersoneel niet voldoende genderbewust is. Dit blijkt ook uit het evaluatierapport Defensie
Actieplan 1325 (2016-2019). Om die reden staat in dit Defensie Actieplan 1325 (2021-2025) het
vergroten van genderbewustzijn en gender integratie centraal.
Onvoldoende gender bewustzijn en gender integratie heeft als gevolg dat er nog te weinig gender
sensitiviteit en -responsiviteit is in de organisatie wat afhankelijk van de situatie in meerdere of
mindere mate zijn weerslag heeft op beleidskeuzes en -inhoud, de manier waarop we werken en
opereren, trainingen en opleidingen, de organisatiecultuur en hoe we met elkaar omgaan. Daarnaast
wordt er in de missies/operaties nog onvoldoende tegemoet gekomen aan de verschillende

7 In bijlage 2 wordt de vertaalslag van de VN-resolutie 1325 Vrouwen, Vrede en Veiligheid naar de operaties
nader toegelicht.
8 Meer informatie over het beleidsplan Diversiteit & Inclusiviteit (D&I) is te vinden in bijlage 3.

12

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

behoeften en wensen van lokale mannen, vrouwen, jongens en meisjes.
Ook is er nog onvoldoende bekendheid met- en begrip van het thema ‘gender’ en ‘Vrouwen, Vrede
en Veiligheid’ onder het defensiepersoneel hetgeen tot gevolg heeft dat het thema vaak onvoldoende
wordt begrepen en gesteund, hetgeen de algehele gender integratie binnen Defensie belemmert.
Daarnaast is er onvoldoende krachtenbundeling met de partners uit het NAP 1325 netwerk zowel in
Nederland als in missiegebieden waardoor kansen voor het behalen van gezamenlijke verbeterde
resultaten worden misgelopen. Deze geconstateerde tekortkomingen geven extra aanleiding voor
Defensie om zich de komende jaren hard in te spannen om dit te verbeteren.

Wat is het doel?
Dit nieuwe Defensie Actieplan 1325 (2021-2025) beschrijft hoe Defensie het genderbewustzijn van het
defensiepersoneel wil vergroten en bovenstaande geconstateerde tekortkomingen aan wil pakken.
Het overkoepelende doel van dit Defensie Actieplan 1325 is het integreren van gender in alle lagen en
activiteiten van de defensieorganisatie ter verhoging van de effectiviteit van de operaties, waarbij gerichte
aandacht is voor de (positie van) lokale vrouwen en meisjes in crisis- en (post) conflictgebieden, met een focus
op betere bescherming van vrouwen en meisjes en het bevorderen van hun participatierol.
Om dit doel te bereiken is het een voorwaarde dat elke militair genderbewust is en weet hoe het
genderperspectief te integreren in de operationele activiteiten.
Dit overkoepelende doel is uitgewerkt in de volgende acht doelen die elk gekoppeld zijn aan
geconstateerde tekortkomingen.9
Alle doelen leveren direct of indirect een bijdrage aan het overkoepelende doel.
1. Vergroten van het genderbewustzijn van het defensiepersoneel door gender te integreren in
opleidingen en trainingen, inclusief de missiegerichte opleidingen;
2. Vergroten van gender responsiviteit binnen de organisatie, door het integreren van gender in
bestaand- en nieuw beleid, plannen, evaluaties en rapportages;
3. Verhogen van de mate van gendersensitiviteit en inclusiviteit onder het defensiepersoneel door
het belang hiervan uit te dragen vanuit de commandantenlijn, en een cultuur te creëren waarin
respect en waardering voor elkaar verder wordt gestimuleerd en gewaardeerd;
4. Vergroten van het genderbewustzijn en het aanjagen van gender integratie bij de diverse (sub)
onderdelen van Defensie door de inzet van gender focal points;
5. Verhogen van de mate van gender responsiviteit bij inzet in missiegebieden of bij het verlenen van
noodhulp;
6. Versterken van de samenwerking tussen de partners van het NAP-netwerk en het beter gebruik
maken van elkaars ervaringen, kennis en inzichten ten aanzien van de implementatie van
VN-resolutie 1325;
7. Vergroten van de aandacht voor het thema gender en ‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’ door het
thema geregeld te agenderen en aan de orde te laten komen in diverse communicatie uitingen;
8. Voorzetten van lopende- en organiseren nieuwe activiteiten ten behoeve van gender integratie en
de implementatie van VN-resolutie 1325.
Aan alle doelen zijn acties verbonden die worden vermeld in de actietabel in het volgende hoofdstuk.

9 Evaluatierapport DAP 1325 (2016-2019)

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

13

2. DEFENSIE ACTIEPLAN 1325
(2021-2025) – DOELEN EN ACTIES

14

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

In aansluiting op het vierde Nationaal Actieplan 1325 (2021-2025) is dit nieuwe Defensie Actieplan
1325 (2021 – 2025) opgesteld. Dit plan houdt rekening met de uitkomsten van de evaluatie van het
Defensie Actieplan 1325 (2016-2020) en de ontwikkelingen bij VN, NAVO en EU.
Het overkoepelende doel van dit Defensie Actieplan is het integreren van gender in alle lagen en activiteiten van de
defensieorganisatie ter verhoging van de effectiviteit van de operaties, waarbij gerichte aandacht is voor de (positie
van) lokale vrouwen en meisjes in crisis- en (post) conflictgebieden, met een focus op betere bescherming van
vrouwen en meisjes en het bevorderen van hun participatierol.
Om dit doel te bereiken is het een voorwaarde dat elke militair genderbewust is en weet hoe het genderperspectief te
integreren in de operationele activiteiten.
Dit overkoepelende doel is onderverdeeld in acht doelen die een respons vormen op de
tekortkomingen die thans aan de orde zijn binnen Defensie.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de tekortkomingen met daaraan gekoppeld de doelen, te
behalen resultaten, acties, actienemers en de periode van realisatie van de acties.
In de tabel wordt ook vermeld wanneer een actie gerelateerd is aan één of meerdere strategische
doelen uit het NAP 1325 (2021-2025), waarmee wordt bedoeld dat de actie beoogt in directe of
indirecte zin een bijdrage te leveren aan het bereiken van de strategische doelen.
Er is geen noodzakelijke volgordelijkheid in de acties benoemd in de tabel. Voor elke
afzonderlijke actie wordt aangegeven in welke periode de actie gerealiseerd dient te zijn.
Wanneer het doorlopende acties zijn, wordt dit ook aangegeven. Het betekent dus dat vele acties
parallel zullen worden uitgevoerd.

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

15

1. GENDER INTEGRATIE IN OPLEIDEN EN TRAINEN
TEKORTKOMING

Defensiepersoneel is onvoldoende genderbewust, hetgeen tot
gevolg heeft dat onvoldoende rekening wordt gehouden met de
verschillende impact dat een bepaald plan of beleid, activiteit of
operatie heeft op mannen en vrouwen.

DOEL

Vergroten van het genderbewustzijn van het defensiepersoneel
door gender te integreren in opleidingen en trainingen, inclusief
de missiegerichte opleidingen.

TE BEHALEN RESULTAAT

Gender is een onderdeel van de opleidingen en trainingen en
draagt bij aan een vergroot genderbewustzijn en aan een gender
responsieve manier van werken/opereren, hetgeen een beter
effect genereert.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

REALISATIE

1.1

DOPS/GENDER
HDP/D&I

Plan gereed: Q3 2021 Gender en het
onderwerp
Start implementatie: Diversiteit &
Q4 2021
Inclusiviteit kunnen
aan elkaar worden
1e evaluatie: Q4 2022 gekoppeld

Opstellen van een Plan van
aanpak ‘Gender in Opleidingen
en Trainingen’ dat beschrijft
op welke wijze gender te
integreren in de basis- en
doorstroom opleidingen van
Defensie.

in samenwerking met:
DAOG

Implementatie zal in
fases plaatsvinden

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
1.1.1 Integreren van gender in het
gereedstellingsproces van de
operationale commando’s
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
1.2

Trainen van opleiders en
trainers binnen Defensie in
hoe gender te integreren in
opleidingen
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

1.3

Integreren van scenariotraining m.b.t. gender,
VN-resolutie 1325 en
conflict related sexual and
genderbased violence (CRSV /
GBV) en Sexual exploitation
and Abuse (SEA) in de
opleidingen/trainingen tijdens
het opwerktraject voorafgaand
aan uitzendingen.

BIJZONDERHEDEN

Operationele
Commando’s

Start implementatie:
Q4 2021

in samenwerking met:

1e evaluatie: Q4 2022

Implementatie zal in
fases plaatsvinden

DOPS/GENDER
DAOG
DOPS/GENDER

Doorlopend

in samenwerking met:

Opleidingsplekken
worden jaarlijks
aangeboden

Nordic Center for Gender
in Military Operations
School voor
Vredesmissies

Opleiders/trainers
van Defensie die zich
bezig (gaan) houden
met de integratie
van gender in
opleidingen, kunnen
deelnemen

Start: Q2 2021

Gefaseerde
invoering

DOPS/GENDER

Doorlopend

In samenwerking met:

2 tot 4 activiteiten
per jaar

Het streven is
om meerdere
activiteiten te
organiseren voor
diverse doelgroepen
gedurende de
looptijd van het
actieplan

in samenwerking met:
DOPS/GENDER

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
1.4

Organiseren/aanbieden van
gender cursussen, seminars,
workshops en andere
bijeenkomsten rondom het
thema gender, Vrouwen, Vrede
en Veiligheid en D&I voor
Defensiemedewerkers
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

16

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies
HDP-D&I
NAP 1325-partners
Directie Communicatie

1.5

Beschikbaar maken van een
online NATO-gendertraining,
toegankelijk voor al het
Defensie personeel.
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

1.6

Integreren genderperspectief
in oefeningen
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

DOPS/GENDER

Start: Q2 2021

In samenwerking met:
Nordic Center for Gender
in Military Operations
DOPS/GENDER

Start: Q4 2021

In samenwerking met:
DAOG
Operationele
Commando’s

Bruikbare NAVO/
NCGM tool:
‘Gender perspective
integration guide for
exercise’.

2. GENDER INTEGRATIE IN BELEID EN PLANNEN
TEKORTKOMING

Defensiebeleid, -plannen, -evaluaties en –rapportages worden
met onvoldoende oog voor genderaspecten opgesteld en
uitgevoerd hetgeen tot gevolg heeft dat onvoldoende rekening
wordt gehouden met de verschillende impact dat een bepaald
plan of beleid, activiteit of operatie heeft op mannen en vrouwen.

DOEL

Vergroten van gender responsiviteit binnen de organisatie, door
het integreren van gender in bestaand- en nieuw beleid, plannen,
evaluaties en rapportages.

TE BEHALEN RESULTAAT

In defensiebeleid, -plannen, -evaluaties en –rapportages wordt
voldoende rekening gehouden met gender aspecten hetgeen
betere effecten genereert.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

REALISATIE

2.1

DG BELEID

Plan gereed: Q1 2021

Opstellen Plan van aanpak
om invulling te geven aan
integratie van gender in
defensiebeleid
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

2.2

Het organiseren van
sessies ten behoeve van
kennisontwikkeling op gebied
van hoe gender te integreren in
beleid, plannen, evaluaties en
rapportages

BIJZONDERHEDEN

in samenwerking met:
DOPS/GENDER
HDP/D&I
DG BELEID
DOPS/GENDER

Start: Q2 2021

In samenwerking met:
NAP 1325 experts

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
2.3

Het integreren van gender
in bestaande SOP’s van
de diverse afdelingen van
de Directie Operaties/
Defensiestaf en bij de
operationele commando’s

DOPS/GENDER
Directie Operaties
(Defensiestaf)
Operationele
Commando’s

Start: Q3 2022

Invoeren van een
genderanalyse tool bij de
Directie Operaties

DOPS/GENDER

Start: Q2 2021

in samenwerking met:

1e evaluatie: Q2 2022

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 2,3,4, 5

Directie Operaties
(Defensiestaf)
Nordic Center for Gender
in Military Operations

Jaarlijkse voortgang
evalueren

Gefaseerde
invoering
Bruikbare NAVO/
NCGM tool:
SOP 106

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 2,3,4,5
2.4

Gefaseerde
invoering
Bruikbare NAVO/
NCGM tool:
- Gender analysis
tool;
- ACO gender
functional planning
guide

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

17

2.5

Het beschikbaar stellen van
budget voor de uitvoering van
het Defensie actieplan 1325

Defensieleiding

Jaarlijkse begroting
aanpassen op
geplande activiteiten
conform DAP 1325

Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

Jaarlijkse begroting
aanpassen op
geplande activiteiten
conform DAP 1325

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
2.5.1 Het beschikbaar stellen van
budget voor de uitvoering van
activiteiten ten behoeve van
gender integratie
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

3. INCLUSIEVE EN GENDERSENSITIEVE ORGANISATIE CULTUUR
TEKORTKOMING

De organisatiecultuur binnen Defensie is niet voldoende inclusief
en gendersensitief waardoor de werkomgeving niet voor iedereen
veilig en prettig voelt.

DOEL

Verhogen van de mate van gendersensitiviteit en inclusiviteit
onder het defensiepersoneel door het belang hiervan uit
te dragen vanuit de commandantenlijn, en een cultuur te
creëren waarin respect en waardering voor elkaar verder wordt
gestimuleerd en gewaardeerd.

TE BEHALEN RESULTAAT

Een organisatie cultuur waarin gender sensitiviteit en inclusiviteit
hoog in het vaandel staat en iedereen zich gewaardeerd,
gerespecteerd en thuis voelt.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

REALISATIE

3.1

Defensieleiding
Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

Doorlopend

Het continue uitdragen van het
belang van gendersensitiviteit
en inclusiviteit door de
defensieleiding en in de
commandantenlijn op elk
niveau.
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 1, 5

3.2

Het inzetten van rolmodellen
(met diverse achtergronden),
zowel mannen als vrouwen
binnen Defensie op
leiderschapsposities als in
andere zichtbare rollen die
op de voorgrond treden en
de waarde van diversiteit en
inclusiviteit in de organisatie
uitdragen
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 1, 5

3.3

Opstellen Plan van aanpak ten
aanzien van meer vrouwen in
leiderschapsposities en gelijke
en betekenisvolle participatie
van vrouwen op alle niveaus in
besluitvormingsprocessen
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 1

18

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

BIJZONDERHEDEN

Jaarlijkse voortgang
evalueren

in samenwerking met:
DOPS/GENDER
HDP/D&I
Defensieleiding
Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

Doorlopend
Jaarlijkse voortgang
evalueren

Rolmodellen
moeten worden
ondersteund door
hun commandanten

in samenwerking met:
DOPS/GENDER
HDP/D&I
Defensienetwerken
Directie Communicatie
HDP/D&I ism met MD
comité
DOPS/GENDER
Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

Plan gereed: Q3 2021 Het SER-advies
(‘Diversiteit in
Jaarlijkse voortgang de top, tijd voor
evalueren
versnelling’)
wordt hierbij ook
meegenomen.

4. GENDER FOCAL POINTS (= aanspreekpunten binnen defensie (sub)onderdelen die werken aan het
bevorderen van gender integratie (neventaak))

TEKORTKOMING

Binnen Defensie is een tekort aan genderexpertise en –capaciteit
op de werkvloer (bij de diverse (sub)onderdelen en op diverse
niveaus) waardoor er op gebied van gender integratie te weinig
voortgang is.

DOEL

Vergroten van gender expertise en aanjagen van gender integratie
bij de diverse (sub)onderdelen van Defensie door de inzet van
gender focal points.

TE BEHALEN RESULTAAT

Er zijn gender focal points aangesteld binnen diverse defensie
(sub)onderdelen, die een betekenisvolle adviserende en
ondersteunende rol spelen binnen hun onderdeel ter bevordering
van gender integratie.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

REALISATIE

BIJZONDERHEDEN

4.1

Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

Start: Q3 2021

Aanstellen van gender
focal points zal in
fases plaatsvinden.

DOPS/GENDER

Doorlopend

In samenwerking met:

1 of 2 x per jaar een
gender focal point
cursus

Er zullen gender
focal point cursussen
worden aangeboden
gedurende de
looptijd van het
actieplan.

Aanstellen van gender focal
points (neventaak)
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

4.2

Opleiden en trainen van gender
focal points
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 1,2,3,4,5

4.3

Ondersteunen en begeleiden
van gender focal points bij hun
taken die met name zijn
gericht op het geven van
advies en ondersteuning t.a.v.
gender integratie binnen hun
onderdeel
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

4.4

Organiseren bijeenkomsten
voor gender focal points
ten behoeve van verdere
professionalisering
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies
Nordic Center for Gender
in Military Operations

DOPS/GENDER

Bruikbare NAVO/
NCGM tool:
Gender focal Point
course;
ADL 171 en ADL 169
Doorlopend

In samenwerking met:
Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

DOPS/GENDER

Doorlopend

In samenwerking met:

Minimaal 2
bijeenkomsten per
jaar

Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

19

5. GENDER INTEGRATIE BIJ INZET IN MISSIES/OPERATIES EN BIJ NOODHULP
(Nationaal en internationaal)

TEKORTKOMING

Bij alle operationele activiteiten wordt er onvoldoende rekening
gehouden met gender aspecten en daarmee tekort gekomen
aan de verschillende behoeften van de lokale mannen, vrouwen,
jongens en meisjes.

DOEL

Verhogen van de mate van gender responsiviteit bij inzet in
(nationale) missies/operaties of bij het verlenen van noodhulp

TE BEHALEN RESULTAAT

Bij alle operationele activiteiten wordt het rekening gehouden
met gender aspecten en daarmee tegemoet gekomen aan de
verschillende behoeften van de lokale mannen, vrouwen, jongens
en meisjes.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

REALISATIE

BIJZONDERHEDEN

5.1

Directie Operaties
(Defensiestaf)

Doorlopend

Sinds 2017 heeft
NLD 1 militaire
gender adviseur
stoel in VN missie:
UNIFIL

Het inzetten van gender
adviseurs in internationale en
nationale missies
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 1,2,3,4,5

5.1.1 Het voorbereiden en
begeleiden van de gender
adviseurs die worden
uitgezonden.
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
5.2

Het uitvoeren van een gender
analyse voor aanvang van een
missie/inzet
Gerelateerd aan NAP1325 Strategisch doel 1,2,3,4,5

5.3

Het integreren van gender
bij het plannen, uitvoeren en
evalueren van operaties.
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 1, 2, 3,4,5

5.4

Het verhogen van het
percentage militaire vrouwen
in missies:
-ter vergroting van de
diversiteit, en
-om meer contact te kunnen
leggen met lokale vrouwen.
Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 1,2,3,4,5

5.5

Het rapporteren op de
verschillende (veiligheids)
behoeftes en impact van het
conflict of bepaalde acties op
mannen, vrouwen, jongens en
meisjes
Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 1,2,3,4,5

20

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

In samenwerking met:
DOPS/GENDER
Operationele
Commando’s
DOPS/GENDER

Evaluatie na elke
inzet van een gender
adviseur

Doorlopend

Bruikbare NAVO/
NCGM tool:
Gender advisers
course,
ADL 168 en 169.

Doorlopend

Bruikbare NAVO/
NCGM tool:
Gender analysis tool

In samenwerking met:
Nordic Center for Gender
in Military Operations
DOPS J5
Missie MSE/J5/J2/J9
in samenwerking met:

Evaluatie na elke
missie/inzet

DOPS/GENDER
DOPS alle afdelingen
Doorlopend
Missie J5/J3/J2/J7/EVALCDS
Jaarlijks voortgang
Operationele
evalueren
Commando’s
DOPS J1
DOPS/GENDER
In samenwerking met:

Doorlopend
Jaarlijks voortgang
evalueren

Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies
In missies/operaties:
Commandanten/
Engagement teams/
CIMIC teams/Gender
adviseur/Gender focal
points/Waarnemers

Doorlopend

Dit actiepunt heeft
een relatie met
actiepunt 3.3

5.5.1 Het monitoren en rapporteren
over Conflict Related Sexual- and
Gender based Violence (CRSGBV)
en
Children in Armed Conflict (CAAC)
Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 1, 2,3,4,5

5.6

Samenwerken met Civil Society
organisaties in missiegebieden
zodat vrouwen en meisjes
die fysieke of geestelijke
gezondheidzorg of asielopvang
etc. nodig hebben kunnen
worden doorverwezen.
Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 2,3,4

5.7

Aanwijzen en trainen van
gender focal points in de
diverse afdelingen binnen de
commando structuur, op elk
niveau
Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 5

5.8

5.9

In missies/operaties:
Commandanten/
Engagement teams/
CIMIC teams/Gender
adviseur/Gender focal
points/Waarnemers

Doorlopend

Gender adviseur
monitort en
rapporteert indien het
om interne zaken gaat
In missies/operaties:
Engagement teams/
CIMIC teams/Gender
adviseur/Gender focal
points/Waarnemers

Doorlopend

Guidance: DOPS/
GENDER
ism NAP 1325 partners
In missies/operaties:
Commandanten

Doorlopend

In samenwerking met:
Gender adviseur

Het actief benaderen van
en luisteren naar lokale
vrouwenorganisaties en de
behoeftes in kaart brengen en
waar mogelijk aan tegemoet
komen

In missies/operaties:
Commandanten/
Enagement teams/
CIMIC teams/Gender
adviseur/Gender focal
points/Waarnemers

Doorlopend

Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 1,2,3,4,5

In samenwerking met:

Promoten en ondersteunen
van de participatie van
vrouwen en meisjes op alle
niveaus en de bescherming van
hun rechten.

In missies/operaties:
Doorlopend
Commandanten/Missie
leiderschapsteam/
Gender adviseur/Gender
focal points

Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 1,2,3,4,5

Guidance: DOPS/
GENDER

Gender adviseur

5.10 Promoten en ondersteunen
In missies/operaties:
Doorlopend
van een betere genderbalans in Commandanten/Missie
de veiligheidssector
leiderschapsteam/
Gender adviseur/Gender
Gerelateerd aan NAP 1325focal points
Strategisch doel 1,5
Guidance: DOPS/
GENDER
5.11 Vastleggen van best practices
op gebied van gender
integratie en implementatie
van VN-resolutie 1325

Al het uitgezonden
personeel (indien van
toepassing)
DOPS/J7

Gerelateerd aan NAP 1325Strategisch doel 5

In samenwerking met:

Doorlopend

DOPS/GENDER

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

21

6. SAMENWERKING MET PARTNERS UIT NAP 1325 NETWERK
TEKORTKOMING

Gefragmenteerde samenwerking c.q. onvoldoende
krachtenbundeling van partners uit het NAP 1325 netwerk ten
aanzien van de uitvoering van de activiteiten i.h.k.v. van VNresolutie 1325, waardoor de geïntegreerde benadering niet altijd
wordt toegepast en kansen voor behalen van betere resultaten
worden misgelopen.

DOEL

Versterken van de samenwerking tussen de partners van het
NAP-netwerk en het beter gebruik maken van elkaars ervaringen,
kennis en inzichten ten aanzien van de implementatie van VNresolutie 1325.

TE BEHALEN RESULTAAT

Een vruchtbare samenwerking met de partners van het NAPnetwerk die bijdraagt aan een meer geïntegreerde aanpak
(comprehensive approach) ten aanzien van de implementatie van
VN-resolutie 1325 en betere resultaten.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

REALISATIE

6.1

DOPS/GENDER

Doorlopend

Intensiveren van de
samenwerking met de NAP
1325 partners door regelmatig
overleg en door gezamenlijke
activiteiten te ondernemen/
organiseren.

In samenwerking met:
NAP 1325 partners

BIJZONDERHEDEN

Het streven is om
aan meerdere
Jaarlijks een
activiteiten deel te
bijeenkomst ‘hosten’ nemen gedurende
op een defensie
de looptijd van het
locatie
actieplan.

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
6.1.1 Vergroten van een
geïntegreerde (comprehensive)
gender sensitieve approach bij
plannen en uitvoeren van de
missie
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 4,5

DOPS
Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Doorlopend

In samenwerking met:
DOPS/GENDER
NAP-netwerk

7. COMMUNICATIE
TEKORTKOMING

Er is onvoldoende bekendheid met en begrip van het
thema gender en ‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’ onder het
defensiepersoneel hetgeen tot gevolg heeft dat het thema
onvoldoende wordt begrepen en gesteund, hetgeen de algehele
gender integratie binnen Defensie belemmert.

DOEL

Het vergroten van de aandacht voor het thema gender en
‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’ door het thema geregeld
te agenderen en aan de orde te laten komen in diverse
communicatie uitingen.

TE BEHALEN RESULTAAT

Grotere bekendheid en beter begrip van het thema gender en
‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’ onder het defensiepersoneel.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

7.1

Opstellen van een
DOPS/GENDER
communicatieplan rondom het
thema Gender en Vrouwen,
In samenwerking met:
Vrede en Veiligheid en het
Defensie Actieplan 1325
Directie Communicatie
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

22

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

REALISATIE

BIJZONDERHEDEN

7.1.1 Het samenstellen van een
brochure en informatiebundel
(naslagwerk) over gender in
operaties
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

DOPS/GENDER
In samenwerking met:
Directie Communicatie

7.1.2 Genereren van aandacht voor
gender aspecten in diverse
briefings, berichtgeving,
overlegfora, presentaties, en
evenementen

DOPS/GENDER
Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

In samenwerking met:

7.1.3 Publiceren van artikelen
over het thema gender en
‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’
in publicaties binnen- en
buiten Defensie

DOPS/GENDER
Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

In samenwerking met:

7.1.4 Organiseren van diverse
bijeenkomsten rondom het
thema gender en Vrouwen,
Vrede en Veiligheid voor
diverse doelgroepen binnen
Defensie
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
7.1.5 Benoemen van het belang
van gender integratie en
implementatie van VNresolutie 1325 in speeches
en andere uitingen van de
defensieleiding
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

Q1 2021

Doorlopend

Directie Communicatie
NAP 1325-netwerk
Doorlopend
Minimaal 3x per jaar

Directie Communicatie
NAP 1325-netwerk
DOPS/GENDER

Doorlopend

In samenwerking met:

2 tot 4
bijeenkomsten per
jaar

Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies
NAP-netwerk
Directie Communicatie
Defensieleiding
Operationele
Commando’s
Defensieonderdelen/
Directies
In samenwerking met:
DOPS/GENDER
Directie Communicatie

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

23

8. CONTINUERING VAN OVERIGE ACTIVITETEN in het kader van de implementatie van VNresolutie 1325

TEKORTKOMING

Wereldwijd blijven de resultaten ten aanzien van de
implementatie van VN-resolutie 1325 achter waardoor de positie
van met name meisjes en vrouwen in (post-) conflictgebieden
onverminderd slecht is en zij disproportioneel het slachtoffer
zijn van conflicten. Er worden onvoldoende concrete acties
ondernomen door de internationale gemeenschap die concreet
bijdragen aan verbetering.

DOEL

Het voorzetten van lopende- en organiseren nieuwe activiteiten
ten behoeve van gender integratie en de implementatie van VNresolutie 1325.

TE BEHALEN RESULTAAT

Een divers pakket van activiteiten dat bijdraagt aan gender
integratie en de implementatie van VN-resolutie 1325 op
nationaal en internationaal niveau, waarbij Nederland in het
algemeen en Defensie specifiek zich door het uitvoeren van
concrete acties, zich zichtbaar op de kaart zet.

ACTIES

ACTIENEMER(S)

REALISATIE

8.1

DOPS/GENDER + HDP
D&I

Zolang het project
loopt

Deelnemen aan het
Canadese initiatief ‘ELSIE’ ter
bevordering van de aantallen
vrouwelijke peacekeepers in
missies
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 1, 5

8.2

Het organiseren van de
ESDC Nederlands/Spaanse
‘Comprehensive approach of
Gender in Operations’-cursus
ter bevordering van het
genderbewustzijn onder
militairen, politie, diplomaten
en NGO-medewerkers
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

8.3

BIJZONDERHEDEN

In samenwerking met:
Ministerie van
Buitenlandse Zaken
DOPS/GENDER
Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Doorlopend
4 cursussen per jaar

In samenwerking met:
Spaans Ministerie van
Buitenlandse Zaken en
Defensie
NLDA
European Security &
Defence College
US AFRICOM
COMMAND

Actieve bijdrage leveren
HDP D&I
aan het NATO Committee on
DOPS/GENDER
Gender Perspectives (NCGP)
ter bevordering van de
implementatie van VNresolutie 1325 binnen de NAVO

Cursus loopt sinds
2011.
De cursus wordt
2 keer per jaar
georganiseerd onder
de vlag van het ESDC
(locaties: Madrid/
Den Haag) voor
militairen, politie,
diplomaten en NGOmedewerkers.
De cursus wordt
daarnaast 2 keer per
jaar georganiseerd
in samenwerking
met US AFRICA
Command op
het International
Peace Support
Training Center in
Nairobi-Kenia voor
deelnemers van het
Afrikaanse continent

Doorlopend

Nederland heeft het
voorzitterschap van
het NCGP van 20202022

Jaarlijks

NLD stuurt elk jaar 2
officieren naar deze
vergadering

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5
8.3.1 Deelnemen aan de jaarlijkse
vergadering NCGP op HQ
NATO/Brussel
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

24

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

HDP D&I
DOPS/GENDER

8.4

8.5

Actieve bijdrage leveren aan
het Nordic Center voor Gender in
Military Operations (NCGM)

DOPS/GENDER

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

HDP D&I

Actieve bijdrage leveren aan
het international Chief of
Defence Women, Peace & Security
Network (CHOD-WPS Netwerk)
Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

8.5.1 Organiseren van de
internationale Chief of Defence
WPS-conferentie in Nederland

8.6

Doorlopend

Nederland heeft
een gender adviseur
gedetacheerd bij het
NCGM
Nederlands is lid van
de stuurgroep NCGM

(P)CDS

Doorlopend

In samenwerking met:

Bijeenkomst 1x per
jaar

De CDS is lid van het
netwerk sinds 2017

In samenwerking met:

DOPS/GENDER
Directie Communicatie
DOPS/GENDER

2022

2021: Australië
2022: Nederland

Doorlopend

Bijdragen zijn vaak
op verzoek van
andere landen/
organisaties.

In samenwerking met:

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

andere afdelingen
binnen Defensie
Directie Communicatie

Actieve bijdrage leveren aan
(internationale) cursussen
en conferenties door het
houden van sessies/briefings/
toespraken rondom het thema
Gender/ Vrouwen, Vrede en
Veiligheid.

DOPS/GENDER
(P)CDS
en bij gelegenheid
andere leden van de
regiecommissie

Gerelateerd aan NAP 1325 Strategisch doel 5

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

25

3. IMPLEMENTATIE DAP 1325 II
(2021-2025) – VOORWAARDEN,
STURING EN RAPPORTAGES

26

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Voorwaarden voor een succesvolle implementatie
Om succesvol te zijn in de uitvoering van het actieplan, is het volgende benodigd:
- Volledige ondersteuning en medewerking vanuit de defensieleiding en alle onderliggende
managementniveaus binnen de organisatie;
- Voldoende capaciteit, kennis en kunde binnen de organisatie om gender systematisch te
integreren en gender analyses uit te voeren;
- Voldoende toegewezen budget;
- Een optimale samenwerking binnen- en buiten de organisatie met nationale en internationale
partners ter versterking van elkaars inspanningen.

Sturing: Regiecommissie
De regiecommissie is in het leven geroepen om het belang van gender integratie vanuit de top van
Defensie uit te dragen en te borgen, en om de genderadviseur CDS mandaat te geven. De
regiecommissie is verantwoordelijk voor de sturing, monitoring en de evaluatie van het DAP 1325 en
tevens het D&I beleid vanwege de vele raakvlakken met het DAP 1325. Daarnaast is het een taak van
de regiecommissie om direct of indirect medewerking te verlenen aan de actiepunten in DAP 1325.
De samenstelling van de regiecommissie is als volgt:
Plaatsvervangend Commandant der Strijdkrachten (voorzitter); Hoofddirecteur Personeel; Directeur
Operaties; Directeur Aanstellen Operationele Gereedheid; Directeur-Generaal Beleid; Hoofddirecteur
Financiën & Control; Directeur HR en Bedrijfsvoering Bestuursstaf; Directeur Communicatie;
Genderadviseur CDS (secretaris) en Beleidsadviseur Diversiteit & Inclusiviteit

Positie Genderadviseur
De Genderadviseur CDS heeft een directe lijn met de (P)CDS en is ondergebracht bij de Directie
Operaties (DOPS), de directie die zich bezighoudt met militaire operaties. De genderadviseur heeft
hierdoor korte lijnen zowel met de leiding van Defensie als met het operationele veld en de
stafofficieren binnen de DOPS die verantwoordelijk zijn voor de planning, uitvoering en evaluatie van
de missies en operaties.

Rapportages
Dit actieplan is een levend document dat gedurende de implementatieperiode kan worden herzien,
aan de hand van nieuwe inzichten en ontwikkelingen. Over de voortgang van de activiteiten van het
plan zal jaarlijks worden gerapporteerd. Daarnaast zal het plan aan het einde van de looptijd (2025)
worden geëvalueerd. De jaarlijkse rapportages dienen ertoe om inzicht te verkrijgen in de voortgang
van het implementatieproces en te bepalen op welke gebieden er meer inspanningen en/of
voorwaarden nodig zijn om de gestelde doelen te bereiken. De rapportages en de finale evaluatie
zullen worden besproken in de regiecommissie.

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

27

Bijlage 1 | NATIONAAL ACTIEPLAN 1325
(2021-2025)

28

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Nederland heeft in het najaar van 2020 haar vierde Nationaal Actieplan 1325 (NAP IV) op het gebied
van Women, Peace and Security opgesteld met daarin een verbreding van haar focus: namelijk inclusief
een nationale gender sensitieve beleidsinzet- en uitvoering; en een ambitieus monitoring, evaluatie,
verantwoordingsmechanisme. Hierbij geldt dat een constructieve en gedeelde leeragenda voor
continue verbetering een van de belangrijkste doelen is en tevens het belangrijkste middel om bij te
dragen aan het behalen van de geformuleerde strategische doelen.

‘Oversight Board’ Nationaal Actieplan 1325
Het ontwikkelproces van het Nederlandse NAP IV in 2020 en de implementatie ervan in 2021-2025
wordt gezien als een uitgelezen kans om zowel de ministeries als maatschappelijke organisaties te
betrekken, op werkniveau en op directeurs/bestuursniveau.
Om het NAP IV zowel in de ontwikkeling als uitvoering in goede banen te leiden is er een Oversight
Board NAP IV ingesteld dat functioneert bij de ministeries op afdelingsniveau. Voor Defensie betekent
dit dat de Gender adviseur CDS zitting heeft in dit orgaan.

Leden van de Oversight Board (op werkniveau)
•
•
•
•
•
•
•

Ministerie van Buitenlandse Zaken (en tevens coördinator NAP IV)
WO=MEN, Dutch gender platform (en tevens coördinator NAP IV)
Ministerie van Defensie
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Ministerie van Justitie en Veiligheid
De politie
Maatschappelijke organisaties: 2-jaarlijks roulerende leden, vanuit de NAP-gemeenschap van
grote en kleine (diaspora) maatschappelijke organisaties, met een staat van dienst op het gebied
van WPS-werk, internationaal en binnen Nederland.

Belangrijkste taken van de Oversight Board
De Oversight Board vervult een centrale organisatorische- en bestuurlijke rol met het oog op de
planning, uitvoering en verantwoording van NAP IV.
De Oversight Board draagt zorg voor een inclusief en transparant NAP IV-ontwikkelproces en zorgt
voor een kwalitatief goed NAP IV-document; zet zich in voor het vergroten van maatschappelijk
draagvlak voor 1325; volgt de voortgang en implementatie van het NAP IV binnen de verschillende
departementen- en overheidsorganisaties, waarbij m.n. aandacht voor de processen rond
gendermainstreaming bij overheidsdiensten (waaronder het in stelling krijgen/houden van
genderadviseurs en genderfocuspunten, verplichte gendertrainingen, actief betrekken van vrouwen
en mannen bij beleid en praktijk). E.e.a. bij voorkeur aan de hand van nader- per
overheidsorganisatie- te ontwikkelen actieplannen/implementatieplannen; zorgt voor eigenaarschap
op hoog niveau binnen ministeries (DG/minister) en bij directeuren van organisaties; zorgt tevens
voor politieke ondersteuning en zichtbaarheid op het gebied van het thema Gender/Vrouwen, Vrede
en Veiligheid en de NAP IV uitvoering en behaalde resultaten; komt tijdens het planjaar voor NAP IV
maandelijks bijeen en na de inwerkingtreding van NAP IV driemaandelijks.

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

29

Bijlage 2 | DE VERTAALSLAG NAAR DE
OPERATIES t.a.v. VN-RESOLUTIE
1325: VROUWEN, VREDE EN
VEILIGHEID

30

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Bij militair optreden is het van essentieel belang om een optimaal beeld te hebben van de omgeving
en de lokale bevolking en hun sociaal-culturele en etnische aspecten. Hoe ziet de omgeving eruit en
wat speelt er zich af, wie maken er deel uit van de lokale bevolking en wie heeft welke rol? Hoe zijn de
machtsverhoudingen? Commandanten zullen bij de uitgifte van de orders een zo nauwkeurig
mogelijk beeld van al deze factoren en actoren willen hebben om de opdracht succesvol uit te kunnen
voeren.
Om dit optimale beeld te bereiken speelt de informatie van en over de lokale bevolking een
belangrijke rol. Daarbij is het van belang te beseffen dat de lokale bevolking niet een homogene
groep is, maar bestaat uit mannen, vrouwen, jongens en meisjes die ook weer verschillen van elkaar.
De sociaal-geconstrueerde rollen (‘gender rollen’) en de mogelijkheden, ervaringen, risico’s en
behoeftes die deze verschillende groepen hebben, zijn vaak heel divers. Zo zijn vrouwen vaak de
grootste slachtoffers bij oorlogen en in conflictsituaties. Zij verliezen vaak als eerste de toegang tot
gezondheidszorg, onderwijs en economische activiteiten. Tevens vormen de vrouwen het grootste
deel van de vluchtelingen en zijn in toenemende mate slachtoffer van seksueel geweld, dat steeds
vaker door milities wordt ingezet als wapen. Mannen daarentegen sneuvelen eerder in gevechten.
Om al deze en andere verschillen in kaart te brengen is het van belang contact te leggen met en
dezelfde vragen te stellen aan alle groepen: mannen én vrouwen.
In veel missiegebieden in de wereld is het vanwege religieuze- en culturele redenen dat alleen
vrouwelijke militairen contact kunnen leggen met de lokale vrouwen. Daarom heeft het op tactisch
niveau sterk de voorkeur om zoveel mogelijk in gemengde teams te opereren zodat je de lokale
mannen en vrouwen kunt bereiken. De informatie die ingewonnen wordt van beide groepen levert
een completer beeld op van de situatie in het gebied. Des te specifieker en geavanceerder het beeld is
van de omgeving waarin we opereren des te beter de operationele strategieën en activiteiten hierop
kunnen worden afgestemd. Kortom, een goede analyse van het ‘human terrain’ is essentieel voor
militaire troepen. Door het genderperspectief mee te nemen bij de analyse, kunnen de verschillen
tussen de diverse groepen beter in kaart worden gebracht. Op die manier wordt ook duidelijk welke
impact conflict heeft op de diverse groepen en wie zich in de meest kwetsbare situaties bevinden en
meer bescherming nodig hebben. Dit zijn vaak vrouwen en kinderen. Tegelijkertijd zal een goede
analyse ook duidelijkheid verschaffen over de machtsverhoudingen en wie er wel of niet betrokken
worden bij de besluitvormingsprocessen. Ook wanneer het gaat om besprekingen met de leiders (key
leader engagement) is het belangrijk mannen én vrouwen te betrekken. Vrouwen hebben vaak andere
inzichten, vaardigheden en werkwijzen dan mannen en hebben evenals de mannen een grote rol te
spelen in vredes- en wederopbouwprocessen. Echter, vrouwen krijgen over het algemeen minder de
kans om hieraan deel te nemen. Het is van groot belang dat om vrouwen die willen participeren
daartoe ook de gelegenheid te geven of die te creëren. Het is een taak voor elke militaire
commandant in een missiegebied om hierop te letten en de participatie van vrouwen te
ondersteunen, waarbij de vrouwen zelf kunnen aangeven op welke wijze zij betrokken willen en
kunnen worden. Door het betrekken van mannen én vrouwen kunnen we bereiken wat we nastreven:
veiligheid, stabiliteit en een succesvolle en duurzame wederopbouw voor de gehele bevolking.

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

31

Bijlage 3 | DEFENSIE BELEID EN PLAN VAN
AANPAK T.A.V. DIVERSITEIT EN
INCLUSIVITEIT

32

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Het thema Diversiteit en Inclusiviteit (D&I) dat binnen Defensie is belegd bij de Hoofddirectie Personeel (HDP) heeft
raakvlakken met het thema ‘Gender in operaties’ (VN-resolutie 1325 Vrouwen, Vrede en Veiligheid). Vanwege deze
raakvlakken wordt in dit hoofdstuk in grote lijnen beschreven wat het beleidsplan D&I behelst.

Beleidsplan Diversiteit & Inclusiviteit
Defensie staat voor een bedrijfsklimaat waarbinnen gelijke en eerlijke kansen centraal staan,
ongeacht sekse, leeftijd, seksuele oriëntatie en/of culturele, etnische of religieuze achtergrond.
Defensie spant zich in om het aantal vrouwen bij Defensie te verhogen en inclusiviteit binnen de
krijgsmacht te vergroten.
Waar met diversiteit primair aan verscheidenheid wordt gedacht, wordt met inclusiviteit bedoeld dat
iedereen binnen de organisatie geaccepteerd en gewaardeerd wordt, een bijdrage kan leveren en zich
thuis voelt bij Defensie.
In 2018 is er door de Hoofddirectie personeel een beleidsplan Diversiteit en Inclusiviteit ontwikkeld.
Hierin staan de maatregelen in de vorm van routekaarten, die voortvloeien uit het rapport “Grenzen
aan de eenheid” van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Het SCP-rapport beschrijft de beleving
van diversiteit en inclusiviteit binnen de krijgsmacht, waaruit blijkt dat er nog ruimte is voor
verbetering op het gebied van D&I.

Routekaarten
In 2020 is besloten de komende jaren te werken met 5 routekaarten:
(1) Leiderschap (2) Opleiden en Individueel Trainen (3) IDU (Instroom, Doorstroom, Uitstroom/
Exitgesprekken) (4) Defensienetwerken en (5) Sociale veiligheid.
De routekaarten dienen als leidraad en kader. Het doel van de verzameling routekaarten is het
bewerkstelligen van een verandering en deze op lange termijn te borgen in de organisatie. De
verandering die wordt beoogd ziet er voor elk defensieonderdeel anders uit. Ieder defensieonderdeel
kan een eigen focus aanbrengen, passend binnen de huidige plannen op het gebied van diversiteit en
inclusiviteit.

Spelers en verantwoordelijken
De routekaarten worden ingevuld door verschillende spelers binnen de organisatie. De kerngroep
bestaat uit de HDP (centrale regierol) , DPOD, de defensieonderdelen en de vier defensienetwerken
(Stichting Homoseksualiteit en Krijgsmacht (SHK), Vrouwen en Defensie (VenD), Multicultureel
Netwerk Defensie (MND) en Jong Defensie (JD). Team D&I bij de DPOD ondersteunt de
defensieonderdelen bij de uitvoering van de routekaarten en is daarmee ook verantwoordelijk voor
de beleidsvertaling.
Het beleidsplan D&I en de daarbij behorende routekaarten valt onder de verantwoording van de HDP.
Het Defensie Actieplan 1325 valt onder verantwoording van de PCDS. De HDP en PCDS werken nauw
samen op deze thema’s. De voorgaande tabel laat zien op welke acties er specifiek wordt
samengewerkt met de HDP/D&I.
Voor meer gedetailleerde informatie kan het beleidsplan D&I worden geraadpleegd.

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

33

34

DEFENSIE ACTIEPLAN 1325 | 2021-2025

Personeelsrapportage 2019

December 2020

1

Personeelsrapportage 2019