Evaluatie en aanbevelingen begeleidingscommissie
Proef Afhandeling schade buitengebied (Fase 1)
Naar aanleiding van de validatie zoals uitgevoerd door TU Delft op het Arcadis onderzoek heeft
NCG er bij NAM op aangedrongen dat de schades in het zogenaamde ‘buitengebied’ alsnog
geïnspecteerd zouden worden. Dat is vervolgens onder leiding van CVW uitgevoerd door
Witteveen+Bos in de proef ‘Afhandeling schade’ die is gestart in september 2016. Hierin zijn in
fase 1 alle woningen in de voormalige onderzoeksgebieden van Arcadis met een
schademelding tot medio augustus 2016 meegenomen. Het ging daarbij uiteindelijk om ca
1600 woningen. De proef is pas afgerond als ook alle eventuele second opinions en
arbitragetrajecten zijn afgerond. Het betreft hier dus een evaluatie van het eerste deel van
fase 1. Meldingen die zijn gedaan na 15 augustus 2016 (fase 3) en alle meldingen van voor 15
augustus die niet in de voormalige onderzoeksgebieden van Arcadis liggen (fase 2) worden op
een later, nog te bepalen, tijdstip geïnspecteerd.

Begeleidingscommissie
Een begeleidingscommissie, ingesteld door NCG, is actief tijdens de uitvoering van de proef
tijdens fase 1. Leden van de commissie zijn dhr. G. Beukema (burgemeester Delfzijl), dhr. K.
Wiersma (burgemeester De Marne, beiden namens de bestuurlijke stuurgroep), dhr. M. Wienk
(namens de maatschappelijke stuurgroep), dhr. O. Wassenaar (bouwkundig expert), dhr. S.
Wijte (TU Eindhoven).
Deze commissie heeft geadviseerd over de vormgeving en uitvoering van de proef. De
commissie evalueert de proef met het oog op de vraag of deze aanpak model zou kunnen
staan voor een bredere werking. In deze notitie wordt weergegeven welke bevindingen zij tot
op heden (deel 1) heeft gedaan en welke voorlopige adviezen zij de NCG op basis daarvan wil
meegeven voor het komen tot een nieuw schadeprotocol en de inspecties van fases 2 en 3.
Nadat de proef geheel is afgerond, ook eventuele second opinions en arbitragetrajecten, wordt
de evaluatie aangevuld met de ervaringen met dat deel van het proces.
Aanvullend op het uitgevoerde onderzoek in deze proef wordt nog een aantal onderzoeken
uitgevoerd die aanvullende informatie op zullen leveren over de gehanteerde methodiek.
Wanneer beschikbaar, wordt ook deze informatie meegewogen in de definitieve evaluatie.

Andere werkwijze
De schades in fase 1 van het buitengebied zijn inmiddels geïnspecteerd. In maart ontvangen
de bewoners hun beoordelingsrapport. Bij de beoordeling is niet alleen gekeken naar
mijnbouwschade, maar naar alle oorzaken van alle schades aan de panden waarvoor een
schademelding was gedaan. Hierbij is gekeken naar eenduidige oorzaken van schade, maar
ook geprobeerd inzicht te krijgen in het samenspel van meerdere oorzaken. Naast deze
bredere insteek heeft CVW gewerkt volgens een andere werkwijze dan in het gebruikelijke
traject van schadebeoordeling. Er was in deze proef sprake van gescheiden trajecten van de
schade opname en de beoordeling van schades, waarbij gekoppeld aan de opname een
interview met de bewoner is gedaan. Bij de beoordeling werd zowel het pand zelf beschouwd
als de omgeving en ondergrond van het pand. De beoordeling werd gedaan met behulp van
een panel van deskundigen met verschillende expertises.

Leeswijzer
In dit hoofddocumenten worden de verbeterpunten en positieve punten benoemd. Gevolgd
door de conclusies en adviezen van de commissie aan NCG. In bijlage 1 is een meer volledige
weergave van opmerkingen en vragen van de begeleidingscommissie opgenomen, evenals de
wijze waarop daarmee om is gegaan in de proef. Daarnaast is op verzoek van de commissie
een review gedaan op ‘de wijze waarop is omgegaan met hoe trillingen zich verplaatsen door
de grond’. Deze review en respons van Witteveen+Bos is niet geheel opgenomen in deze
evaluatie, maar terug te vinden in de technische rapportage van Witteveen+Bos.

Bevindingen van de begeleidingscommissie
De proef ‘afhandeling schade’ betreft een praktijkproef. In deze proef is de wetenschappelijke
kennis ingezet die op dit moment beschikbaar en ook toepasbaar is. De begeleidingscommissie
heeft de uitvoering van de proef nauwlettend gevolgd. Ze heeft waardering voor de
transparantie die door de uitvoerende partijen is gegeven over de keuzes die zijn gemaakt, de
uitgangspunten die zijn gehanteerd en de aannames die zijn gedaan. In de technische
rapportage die beschikbaar komt, zijn al deze zaken verantwoord. Dit geldt ook voor de wijze
waarop in de proef is omgegaan met de kritiek die in de validatie op het eerder uitgevoerde
Arcadis onderzoek naar voren is gekomen.

Verbeterpunten
Vanzelfsprekend zijn er punten geconstateerd die nog verbeterd moeten of kunnen worden.
Een heel aantal zaken dat de commissie gedurende de uitvoering heeft gesignaleerd is
meegenomen in het onderzoek. In de bijlage zijn alle punten benoemd. Op een aantal punten
was dit niet mogelijk of haalbaar in de tijd. Een aantal belangrijke verbeterpunten, dat een
plek zouden moeten krijgen in een vervolg, wordt hieronder benoemd:

Het verdient aanbeveling om bij de beoordeling bouwtekeningen te betrekken, indien
beschikbaar, of tijdens de opname de ruimtelijke samenhang van het object (principe
plattegrond met relevante doorsneden) te schetsen .

Het zou meerwaarde hebben om net als de grondwaterstand ook de
oppervlaktewaterstand op meerdere momenten in de tijd te betrekken bij het
beoordelen van schade in plaats van de oppervlaktewaterstand op één moment.

Een visuele inspectie heeft beperkingen. Aanvullend op visuele inspectie zou een
uitgebreidere inspectie van bijvoorbeeld funderingen en/of het uitvoeren van
lintvoegmetingen (indien daar aanleiding voor is) meer relevante informatie op kunnen
leveren. Ook geldt het advies om indien de aard van de schade daartoe aanleiding
geeft (een lid van) het beoordelingspanel het object op locatie te laten bezoeken.

Als deze beschikbaar zijn, kunnen nog verder doorontwikkelde modellen worden
gebruikt voor bijvoorbeeld het bepalen van de maximale grondsnelheid op een
bepaalde locatie. Tevens dient meer inzicht te worden verkregen in de achtergrond
van de gehanteerde grenswaarden voor de trillingssnelheden, op basis waarvan
gesteld wordt dat er geen schade zal ontstaan.

De ernst en eventuele consequenties van de schade zou kunnen worden benoemd
door bijvoorbeeld onderscheid te maken tussen esthetische schade, bouwtechnische of
functionele schade en constructieve schade.

Er is veel aandacht voor zorgvuldige communicatie geweest, maar het vooraf
bedenken ‘wat, wanneer, hoe en waarom’ te communiceren blijft in termen van
behoefte, verwachting, kennis en begrip vanuit de perceptie van eigenaar/bewoner
een belangrijk punt van aandacht . Denk daarbij ook aan de manier waarop
bijvoorbeeld een vragenlijst wordt opgesteld, ingezet en gebruikt en teruggekoppeld
is.
De commissie blijft vragen houden over de wijze waarop bodemsamenstelling en de effecten
van bodemdaling bij de schadebepaling zijn betrokken. De methodiek richt zich vooral op
effecten van trillingen als gevolg van aardbevingen. Voor de effecten van bodemopbouw wordt
door W+B vastgesteld “dat deze niet als oorzaak wordt toegewezen, maar ook niet
uitgesloten”. Specifieke situaties zoals voormalige droogleggingen (slenken) en wierden zijn
voor individuele adressen meegenomen. Voor het effect van mijnbouwactiviteiten op
bodemdaling en het effect op (schades aan) gebouwen wordt door W+B verwezen naar het
verdiepende onderzoek dat de TU Delft in opdracht van de NCG uitvoert.

Positieve elementen
De commissie ziet ten opzichte van de eerdere manieren van schade-afhandeling, in de
huidige aanpak een aantal positieve elementen dat meegenomen zou kunnen worden in een
toekomstige nieuwe wijze van schade-afhandeling. Bijvoorbeeld:

Het doornemen van een (relevante) vragenlijst met de bewoner om zijn/haar beleving
en beeld van het tijdstip van ontstaan van een schade mee te kunnen nemen. Hierbij






is dan, zoals eerder vermeld, wel essentieel om deze informatie ook te gebruiken en er
naar de bewoner op terug te komen.
Het opnemen (zo uitgebreid en zorgvuldig mogelijk) en vastleggen van alle schade in
een pand en niet alleen de gemelde schades, zonder direct te oordelen.
Het vervolgens op objectieve wijze analyseren van de schadeoorzaken op basis van de
eigenschappen van het pand en in zijn relatie tot de omgeving en de ondergrond, voor
zover mogelijk. Hierbij is sprake van een integrale inzet van verschillende expertises
(panel) om tot een zo volledig mogelijk beeld te komen.
Een data-analyse kan van toegevoegde waarde zijn op de gehanteerde werkwijze. In
dit onderzoek is dat in de beleving van de commissie het geval. Een voorwaarde
daarbij is wel dat de data van voldoende omvang moet zijn en van toepassing moet
zijn op het gebied waarin een object zich bevindt.

Conclusies en adviezen
Over het geheel concludeert de commissie dat de gehanteerde methodiek ten opzichte van de
eerdere wijze van schadeafhandeling een betere duiding en onderbouwing oplevert van de
oorzaken van schades aan gebouwen en dat – voor zover haar zicht reikt- de methodiek
zorgvuldig is toegepast.
Op basis van de conclusies en bevindingen adviseert de commissie de NCG bij het opzetten
van een nieuw schadeprotocol en wijze van schade-afhandeling:

De positieve elementen zoals benoemd mee te nemen bij en een nieuwe wijze van
schadeafhandeling.

De verbeterpunten zoals benoemd eveneens mee te nemen voor de wijze van
beoordeling van schade.

Te organiseren dat de kennis, methoden en modellen die worden gebruikt bij de
beoordeling van schade, toegankelijk zijn, actueel zijn, en geregeld wordt gevalideerd.

Bij de beoordeling, in lijn met deze proef, verschillende experts te betrekken. En het
pand te beoordelen in relatie tot het gedrag van de omgeving en de ondergrond en
waar noodzakelijk hiervoor aanvullend onderzoek te laten verrichten.

Te organiseren dat de beoordeling van schade zo onafhankelijk mogelijk plaatsvindt en
gericht is op het duiden van de oorzaken van (alle) schades aan een pand.

Communicatie en ‘bewoner staat centraal’ prominent onderdeel van de werkwijze te
laten zijn.

Bezie bij het op deze wijze inrichten van schadebeoordeling welke rol een second
opinion en de arbiter moet hebben. Mogelijk kan de evaluatie van de proef als geheel
hier input voor bieden, als ook eventuele second opinions zijn uitgevoerd. Een second
opinion dient van een zelfde technisch inhoudelijk gehalte te zijn als het reeds
uitgevoerd onderzoek, om een wezenlijke bijdrage te leveren.
De commissie stelt vast dat er vooralsnog een marge van onzekerheid zal bestaan bij het
duiden van de oorzaken van schades, met name bij interactie tussen verschillende schadeoorzaken. In deze proef is met een overkoepelende data-analyse getracht hier meer inzicht in
te verkrijgen, maar er blijft nog altijd enige onzekerheid. De vraag of een aardbeving het
laatste tikje kan zijn geweest voordat een schade is ontstaan, kan niet met 100% zekerheid
ontkennend worden beantwoord. Verdere ontwikkeling van wetenschap en methodiek kan
mogelijk in de toekomst meer inzicht geven. De verwachting is overigens niet dat het
antwoord op deze vraag dan een volledig ander beeld van de in het project beschouwde
beoordelingen zou laten zien.
Ondanks dat de commissie geen inzicht heeft in de bestede kosten stelt zij dat in het
algemeen een afweging moet worden gemaakt in hoeverre de proceskosten van de methodiek
op caseniveau nog in verhouding staan tot de schadebedragen bij de woningen en gebouwen
in het beschouwde gebied. De in de proef gehanteerde methodiek is een vrij uitgebreide. Ook
hier kan de vraag worden gesteld in welke situaties het zinvol is deze wijze van beoordelen in
te zetten en in welke gevallen zou kunnen worden gewerkt met een veronderstelling van
causaliteit.

Het huidige onderzoek in het buitengebied betreft een selecte steekproef van woningen en
gebouwen. De bewoners hebben zelf melding gemaakt van schade aan hun woning en wijten
dat in meer of mindere mate aan bevingen en/of zettingen veroorzaakt door
gaswinning/mijnbouwactiviteiten. Op het eerste oog zijn de waargenomen schades ook in
woningen in andere delen van Nederland zichtbaar. Dit roept de wens op te kunnen
vergelijken met woningen in andere delen van Nederland en of schades elders. Enerzijds om
te bepalen of er in het aardbevingsgebied meer schade is dan elders, anderzijds omdat
daarmee meer inzichtelijk te maken wat normale veroudering en schadebeelden van woningen
en gebouwen zijn. De commissie doet de aanbeveling dit uit te (laten) voeren.
NB. De begeleidingscommissie heeft vertrouwelijk kennis kunnen nemen van het rapport van
de TCBB over de methodiek zoals door Witteveen+Bos gehanteerd in Emmen dat op verzoek
van het ministerie van Economisch Zaken is opgesteld. Dit rapport was voor de
begeleidingscommissie geen aanleiding om tot een andere conclusie te komen. Omdat het
rapport nog niet door het ministerie naar buiten is gebracht heeft de begeleidingscommissie
ervoor gekozen in haar evaluatie niet inhoudelijk in te gaan op dit rapport en de
vertrouwelijkheid te respecteren.

Bijlage 1. Opmerkingen en vragen zoals gesteld door de begeleidingscommissie
In deze bijlage is aangegeven welke opmerkingen de begeleidingscommissie heeft gemaakt bij
de opzet en uitvoering van het onderzoek en op welke wijze daaraan, indien mogelijk, gevolg
is gegeven. Ook wordt inzicht gegeven in de vragen die de commissie heeft gesteld. Het
antwoord daarop van Witteveen+Bos is kort weergegeven.
Vragenlijst
De begeleidingscommissie heeft suggesties ter verbetering gedaan voor de gehanteerde
vragenlijst, zodat de lijst objectiever van aard werd. Met betrekking tot de uitgebrachte
rapportage diende duidelijker te worden aangegeven welke informatie van de bewoner en
welke informatie van de inspecteur kwam.
Inspecteurs
In eerste instantie bleek dat niet alle inspecteur een bouwtechnische achtergrond hadden. Dit
is op advies van de commissie aangepast. Door de schades te laten opnemen door
bouwtechnisch experts wordt geborgd dat de juiste informatie wordt verzameld voor en
overgedragen aan het panel die nodig is om een oordeel te kunnen vormen. Indien nodig zijn
door experts aanvullende inspecties uitgevoerd.
Visuele inspectie
De inspecties vonden plaats door het uitvoeren van visuele observaties. Dat wil zeggen dat
niet zichtbare schades niet beschreven zijn. Er zijn wel meubels verplaatst, maar geen behang
verwijderd. Eveneens is niet in iedere woning gekeken naar de fundering. Daar waar
aanvullend onderzoek zinvol leek, is dit nog wel in een later stadium uitgevoerd.
Aanvullend onderzoek
Bij 22 gebouwen en 1 veldlocatie is aanvullend onderzoek uitgevoerd in de vorm van
sonderingen en boringen. Doel was de lokale grondopbouw vast te stellen en deze te ijken en
relateren aan de gehanteerde bodemopbouw op basis van het TNO Dino loket. Dit onderzoek
geeft zicht op of er andere oorzaken van schade worden gevonden wanneer men dit op deze
wijze onderzoekt. De resultaten hiervan zijn in de technische rapportage opgenomen.
Daarnaast is bij 7 woningen met de meeste nog niet te duiden oorzaken van schade een meer
uitgebreide tweede inspectie uitgevoerd waarbij bijvoorbeeld ook in de kruipruimte is gekeken
en op minder direct zichtbare plekken. De resultaten hiervan zijn in de technische rapportage
weergegeven.
2D versus 3D
De begeleidingscommissie heeft gevraagd in hoeverre het mogelijk is om op basis van 2D
foto’s een beeld te vormen van de oorzaak van een schade. De vraag is gesteld of een 3Dopname meerwaarde zou hebben. Witteveen+Bos heeft aangegeven dat met de inspectie van
de woning en het gesprek met de bewoner, het inwinnen van informatie over het
gebouw/woning en het inwinnen van informatie over omgeving (grondwaterstand,
bodemopbouw, verkeer, etcetera) het goed lukt om een beoordeling van de woning te geven.
De experts in het panel geven aan dat zij op basis van de beschikbare informatie zich een
goed beeld kunnen vormen van de schade en deze adequaat kunnen beoordelen.
Vanzelfsprekend moet de kwaliteit van de informatie voldoende zijn.
Er is een technische doorontwikkeling nodig van 3D opnames om deze daadwerkelijk te
kunnen toepassen. De afweging moet vervolgens worden gemaakt in hoeverre deze van
toegevoegde waarde kan zijn. De commissie verwacht dat in het grootste aantal gevallen een
2D opname voldoet, wellicht kan in complexe gevallen 3D opname meer waarde bieden.
Bouwdossiers
De commissie heeft aangeraden bouwtekeningen te gebruiken bij zowel de inspectie als de
beoordeling. Deze zijn vaak beschikbaar in gemeentelijke archieven. Dat is niet in alle
gevallen gedaan, namelijk bij circa 700. Van veel oudere panden was geen relevante

informatie beschikbaar. Specifiek materiaal- en funderingsinfo is in zeer beperkte mate
beschikbaar en wel nuttig. Bij het aanvullend onderzoek zijn wederom gebouwdossiers
opgevraagd.
De commissie heeft geadviseerd in het vervolg, voor afgaand aan de inspecties deze
informatie te vergaren.
Verplaatsen van trillingen door de grond
Op verzoek van de commissie is een review uitgevoerd op de wijze waarop werd gewerkt met
het vertalen van trillingen door de grond. De details hiervan zijn terug te vinden in de
technische rapportage van Witteveen+Bos. De review is uitgevoerd door Deltares. De
belangrijkste opmerking was dat Deltares een risico zag dat het Ground Motion Prediction
Equation (GMPE) model (V0) dat Witteveen+Bos gebruikte in sommige omstandigheden tot
een onderschatting van de trillingssnelheid leidt, en niet voldoende aansluit op de de
beschikbare TNO meetgegevens. Witteveen+Bos heeft hierop ook de resultaten doorgerekend
met nieuwere door Deltares en NAM aangedragen GMPE-modellen om een beeld te krijgen van
de wijzigingen die dat met zich mee zou brengen. Daarbij is een beterere aansluiting
gevonden met de beschikbare meetwaarden. Het toepassen van nieuwere modellen voor de
GMPE leidde niet tot een wijziging van de conclusies.
Aannames
In de proef is op verzoek van de commissie op verschillende manieren nagegaan wat de
gevolgen zouden zijn als de omstandigheden extremer zouden zijn dan tijdens de inspecties
en uit de analyses zijn vastgesteld. Zo is bijvoorbeeld bekeken hoe het beeld is wanneer
aangenomen wordt dat trillingen door bevingen wellicht heviger waren dan vastgesteld, of dat
de kwaliteit van woningen wellicht slechter was dan bij de opname vastgesteld. Op deze wijze
is de validiteit van de werkwijze beoordeeld en nagegaan in hoeverre de werkwijze kan
worden toegepast in andere omstandigheden. Deze exercities hebben niet geleid tot een ander
beeld van de oorzaken van de schades.
Grondwaterstand
De grondwaterstand ter plaatse op een bepaald tijdstip is meegenomen bij de beoordeling. De
commissie heeft aanbevolen in de toekomst de grondwaterstand op verschillende tijden mee
te nemen bij de beoordeling.
Het laatste zetje en samenhang met andere oorzaken
Er is veel gesproken over de mate waarin vastgesteld kan worden welke oorzaak een schade
uiteindelijk heeft veroorzaakt.
Wat als er al veel spanning in een gebouw aanwezig was, door een andere oorzaak.
Kan dan worden vastgesteld welke de druppel was? En voor welk aandeel?
Wat is precies de samenhang met zetting?
Wat doen vele kleine bevingen?
Er is getracht met de werkwijze van falsificatie en verificatie, gevolg door een toets (dataanalyse) hier zo goed mogelijk antwoord op te geven. Daarbij moet worden vastgesteld dat de
antwoorden op deze vragen altijd enige onzekerheid met zich mee blijven brengen. Overigens
moet ook worden vermeld dat de experts in de begeleidingsgroep aangeven dat een
methodiek die iets dergelijks zou kunnen vaststellen, naar verwachting niet zou leiden tot een
volledig andere uitkomst van de beoordelingen die in het project zijn uitgevoerd.
Benchmark
Op het eerste oog zijn de schades die zijn waargenomen tijdens de inspecties, schades die ook
in woningen in andere delen van Nederland zichtbaar zijn. Zoals eerder in de tekst
aangegeven roept dit de wens op om te kunnen vergelijken met andere delen van Nederland
en of schades elders.
Het is ingewikkeld een goede vergelijking te kunnen maken, omdat overal andere
omstandigheden invloed kunnen hebben op gebouwen. Toch wordt aanvullend op het
uitgevoerde onderzoek geprobeerd inzicht te krijgen in een dergelijke verzameling

vergelijkbare gebouwen. Binnen dit onderzoek is de methodiek op verzoek van de commissie
toegepast binnen de verschillende contouren. Het resultaat hiervan is opgenomen in de
technische rapportage.
Vragen en antwoorden
Hieronder zijn diverse vragen te vinden die de commissie heeft gesteld, gevolgd door het
antwoord dat Witteveen+Bos daarop heeft gegeven.
Welke rol heeft het panel precies gespeeld?
In de technische rapportage is te lezen waar het Panel (bestaande uit ca 12 experts met
verschillende achtergronden) mee bezig is geweest. Het Panel heeft een overzicht van
mogelijke schadeoorzaken opgesteld en bepaald welke informatie hoe verzameld moest
worden. Bij uitvoering van inspecties was er hulp aan de inspecteurs (back-office). Verder was
er inzet van het panel bij de bureaustudie zelf en bij het beoordelen. Het Panel heeft
falsificatiecriteria opgesteld en doorgevoerd en verificatiecriteria opgesteld. Bij uitvoering van
de verificatie was er hulp van experts. Tenslotte is de toets (data-analyse) uitgevoerd door het
Panel.
Kan beoordelen van constructieve elementen, funderingen en dergelijke ook op deze
manier?
Het betreft een visueel onderzoek. Echter, volgens de classificatie van constructieve schade
door de BRE1 gaat het dan om schade die, ook al zit de schade in de fundering, elders in een
woning waarschijnlijk ook zichtbaar zal worden.
Trillingen en gebouwrespons
De commissie heeft vragen gesteld over de wijze waarop gebouwen reageren op trillingen, het
gaat dan om de wijze waarop met eventuele opslingering van gebouwconstructies rekening is
gehouden. Deze informatie is verwerkt in bijlage 2, par 2.2. van de technische rapportage.
Verder heeft de commissie suggesties gedaan voor de leesbaarheid van de
beoordelingsrapporten en de wijze van duiding van schade naar de bewoner.
Gevraagd is naar achtergronden van de gehanteerde grenswaarden voor trillingssnelheden en
hoeverre daarbij rekening is gehouden met een mogelijk reeds aanwezig spanningsniveau in
de constructie.

1 BRE: schadeclassificatie conform de internationaal gebruikelijke ‘ease of repair’ indeling