Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1779

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 januari 2014
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij zes fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Richtlijn bescherming bedrijfsgeheimen
Fiche 2: Aanbeveling kwaliteitskader voor stages (Kamerstuk 22 112, nr.
1780)
Fiche 3: Mededeling Kwaliteitskader herstructurering (Kamerstuk 22 112,
nr. 1781)
Fiche 4: Mededeling Taskforce voor het Middellandse Zeegebied
(Kamerstuk 22 112, nr. 1782)
Fiche 5: Richtlijn douaneovertredingen en sancties (Kamerstuk 22 112, nr.
1783)
Fiche 6: Mededeling strategische reactie op de uitdagingen in de Golf van
Guinee (Kamerstuk 22 112, nr. 1784)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1779
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1779

1

Fiche: richtlijn bescherming bedrijfsgeheimen
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Richtlijn betreffende de bescherming van niet-openbaar gemaakte
knowhow en bedrijfsinformatie (bedrijfsgeheimen) tegen het onrechtmatig verkrijgen, gebruiken en openbaar maken daarvan (Richtlijn
bescherming bedrijfsgeheimen)
Datum ontvangst Commissiedocument
28 november 2013
Nr. Commissiedocument
COM(2013) 813
Prelex
http://ec.europa.eu/internal_market/iprenforcement/trade_secrets/
index_en.htm
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board
SWD(2013) 471
http://ec.europa.eu/internal_market/iprenforcement/docs/trade-secrets/
131128_impact-assessment_en.pdf
Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
a) Rechtsbasis
Artikel 114 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
(VWEU):
«maatregelen inzake de onderlinge aanpassing van de wettelijke en
bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten die de instelling en de
werking van de interne markt betreffen.»
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement
Gewone wetgevingsprocedure: gekwalificeerde meerderheid Raad;
medebeslissing Europees Parlement.
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Het voorstel voorziet niet in gedelegeerde of uitvoeringshandelingen
2. Samenvatting BNC-fiche
•

•

1

Korte inhoud voorstel
Het voorstel beoogt de harmonisatie in de EU van de bescherming van
bedrijfsgeheimen (vertrouwelijke bedrijfsinformatie) en geeft aan wat
onder een bedrijfsgeheim valt te verstaan, tegen welke vormen van
inbreuk daarop (onrechtmatige verkrijging, openbaarmaking of
gebruik) kan worden opgetreden en welke maatregelen, procedures en
rechtsmiddelen daarvoor kunnen worden ingezet. Deze maatregelen
stemmen veelal overeen met die in de Richtlijn handhaving intellectuele eigendomsrechten (hierna: richtlijn handhaving IE)1.
Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Richtlijn 2004/48/EG betreffende de handhaving van intellectuele eigendomsrechten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1779

2

•

•

Dit voorstel beoogt bij te dragen aan een goede werking van de interne
markt, zoals voorzien in artikel 114 VWEU. Nederland acht dit de juiste
rechtsbasis.
Het oordeel ten aanzien van de subsidiariteit is positief. De door het
voorstel beoogde harmonisatie biedt een oplossing voor de huidige
versnippering binnen de EU ten aanzien van de mogelijkheden om
vertrouwelijke bedrijfsinformatie effectief te beschermen, hetgeen het
beste op EU-niveau kan worden gerealiseerd.
Het oordeel over de proportionaliteit is positief met kritische kanttekeningen. Het voorstel is het geschikte middel om de gestelde doelen te
bereiken. De uitvoering van het voorstel zal met name vorm krijgen
door de vaststelling van civielrechtelijke wetgeving en regels met
betrekking tot de handhaving daarvan. Het is echter wenselijk om de
hiervoor opgestelde bepalingen waar mogelijk volledig aan te laten
sluiten – of over te nemen uit – bij hetgeen reeds is bepaald in de
richtlijn handhaving IE om te voorkomen dat de civielrechtelijke
handhaving te veel versnipperd raakt. Ook acht Nederland een aantal
bepalingen ten aanzien van te vorderen maatregelen te gedetailleerd
of niet passend binnen het Nederlandse kader voor de civielrechtelijke
handhaving.
Implicaties/risico’s/kansen
Een betere en meer eenduidige bescherming van bedrijfsgeheimen
kan de op innovatie gerichte (grensoverschrijdende) samenwerking
tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en onderzoeksinstellingen bevorderen en ruimte bieden voor nieuwe vormen van
samenwerking, doordat met meer vertrouwen gevoelige informatie
kan worden «ingebracht» en doordat tegen inbreuken effectiever kan
worden opgetreden. Dit draagt bij aan het concurrentievermogen van
Europese bedrijven.
Nederlandse positie
Nederland staat positief tegenover het voorstel maar ziet ten aanzien
van de handhaving ruimte voor betere aansluiting op de richtlijn
handhaving IE om te voorkomen dat de civielrechtelijke handhaving
teveel versnipperd raakt. Nederland acht een deel van de voorschriften
ten aanzien van de voorziene procedures, maatregelen en rechtsmiddelen te gedetailleerd en/of niet passend binnen het Nederlandse
kader van de civielrechtelijke handhaving.

3. Samenvatting voorstel
Inhoud voorstel
Het voorstel heeft tot doel waardevolle informatie die in bedrijven wordt
ontwikkeld en een vertrouwelijk karakter heeft (bedrijfsgeheimen) te
beschermen tegen onrechtmatige verkrijging, gebruik en openbaarmaking. Dit is een belangrijke randvoorwaarde om de samenwerking bij
innovatie te kunnen verbeteren en moet leiden tot een gunstig innovatieklimaat. Deze vertrouwelijke informatie kan een technologisch karakter
hebben, maar kan ook «zachte» informatie betreffen, zoals informatie met
een commercieel en / of personeel karakter, die met name voor bedrijven
in de dienstensectoren van groot belang kan zijn.
In hoofdstuk I van het voorstel wordt aangegeven wat als bedrijfsgeheim2
is te beschouwen en wat de voorwaarden zijn om vertrouwelijke
informatie als bedrijfsgeheim te kunnen beschouwen, te weten niet
algemeen bekende of makkelijk toegankelijke informatie, informatie met
handelswaarde en onderworpen aan redelijke geheimhoudingsmaatregelen. In hoofdstuk II wordt aangegeven onder welke omstandigheden
2

Bekend voorbeeld van een bedrijfsgeheim is het procedé voor de vervaardiging van Coca Cola

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1779

3

verkrijging, gebruik of openbaarmaking van bedrijfsgeheimen als
onrechtmatig is te beschouwen. Hierin wordt aangegeven dat zelfstandig
ontdekken van een bedrijfsgeheim of verkrijging daarvan door «reverse
engineering»3 is toegestaan. In hoofdstuk III wordt aangegeven welke
maatregelen getroffen kunnen worden tegen onrechtmatig verkrijgen,
gebruik of openbaar maken van bedrijfsgeheimen. Dit zijn verbodsmaatregelen (verbod van inbreuk of verbod van productie van inbreukmakende
goederen), corrigerende maatregelen (inbreukmakend materiaal vernietigen) en tegemoetkomende maatregelen (toekenning van schadevergoeding). Deze kunnen worden opgelegd door de bevoegde gerechtelijke
instantie, in casu door de civiele rechter. Dit onderdeel van het voorstel
omvat daarvoor processuele voorschriften, zoals het waarborgen van
vertrouwelijkheid van gegevens, het tegengaan van misbruik van
procesrecht, een verjaringstermijn en de mogelijkheid om voorlopige en
conservatoire maatregelen (beslagmaatregelen) te nemen. Deze
voorschriften zijn gedeeltelijk ontleend aan hetgeen hierover reeds in de
richtlijn handhaving IE is bepaald.
Impact assessment Commissie
Er zijn verschillen in de nationale regelingen op het gebied van de
bescherming van bedrijfsgeheimen. Het huidige rechtskader voor de
bescherming van bedrijfsgeheimen in de EU is versnipperd en zeer
uiteenlopend. Het is daardoor niet mogelijk effectief op te treden tegen
inbreuken op bedrijfsgeheimen. Dit leidt er enerzijds toe dat grensoverschrijdende op innovatie gerichte activiteiten en samenwerking niet goed
gestimuleerd kunnen worden omdat partijen geen bedrijfsgeheimen
willen delen uit angst voor misbruik of ontvreemding daarvan. Anderzijds
is de gebrekkige rechtsbescherming nadelig voor het concurrentievermogen omdat op bedrijfsgeheimen gebaseerde concurrentievoordelen
door inbreuk daarop bedreigd kunnen worden.
Om te voorzien in hetgeen met het voorstel wordt beoogd zijn vijf opties
onderzocht, te weten (1) handhaven status quo, (2) voorlichting over de
bestaande maatregelen, procedures en rechtsmiddelen, (3) convergentie
van het burgerlijk recht inzake onrechtmatig gebruik van bedrijfsgeheimen, (4) convergentie van civielrechtelijke rechtsmiddelen tegen
onrechtmatig gebruik van bedrijfsgeheimen en regels ten aanzien van
vertrouwelijkheid tijdens gerechtelijke procedures en (5) naast harmonisatie van het civiel recht, convergentie van het strafrecht. Met dit voorstel
is gekozen voor optie 4. Deze optie is door de Commissie als evenredig
beoordeeld en zal de doelstellingen van het initiatief het beste dienen. Het
moet bedrijven en andere betrokken partijen in staat stellen om hun
bedrijfsgeheimen doeltreffend te verdedigen in de EU. Door beperking
van het risico van inbreuken op bedrijfsgeheimen kan de waarde van
innovaties toenemen en zal de bereidheid tot op innovatie gerichte
(grensoverschrijdende) samenwerking kunnen toenemen. Hiervan worden
positieve effecten verwacht voor het concurrentievermogen en de
economische groei in de EU.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) bevoegdheid
Het voorstel is gebaseerd op artikel 114 VWEU. Op grond van dit
artikel heeft de EU de bevoegdheid om harmoniserende maatregelen
vast te stellen ten aanzien van de instelling en de werking van de
interne markt. Het betreft een gedeelde bevoegdheid. Nederland acht
artikel 114 VWEU de juiste bevoegdheidsgrondslag.
3

Eigen onderzoek aan of testen van rechtmatig verworven producten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1779

4

b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Nederland beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel als positief.
Het huidige pakket aan nationale regelingen op het punt van de
bescherming van bedrijfsgeheimen is divers en dat heeft negatieve
consequenties voor de bereidheid tot innovatiegerichte samenwerking,
met name grensoverschrijdend, en daarmee voor het concurrentievermogen van Europese bedrijven. Het doel van het creëren van gelijke
voorwaarden voor bedrijven in de EU met betrekking tot de bescherming van bedrijfsgeheimen om te komen tot een «level playing field»,
vereist een meer gemeenschappelijk kader om te kunnen optreden
tegen inbreuken op of ontvreemding van bedrijfsgeheimen. Dit doel
kan volgens Nederland het beste op het niveau van de EU worden
gerealiseerd, omdat daarmee een gemeenschappelijk en eenduidig
kader wordt geboden om tegen inbreuken op bedrijfsgeheimen op te
treden.
Nederland is positief over de proportionaliteit van het voorstel, maar
plaatst daarbij wel enkele kritische kanttekeningen. Een richtlijn is het
geëigende middel om op EU-niveau tot een eenduidige aanpak te
komen op dit gebied. De gekozen vorm en inhoud van de richtlijn
staan op hoofdlijnen in de juiste verhouding tot het beoogde doel.
Nederland staat echter kritisch tegenover een aantal maatregelen en
vraagt zich af of deze niet verder gaan dan noodzakelijk is.
Zo rijst de vraag of de mate van detaillering van diverse bepalingen
gewenst is. Dit geldt onder andere voor de opsomming van omstandigheden waarmee de rechter rekening moet houden bij de beoordeling van de vorderingen (artikelen 10 en 12) en voor het bewaren van
vertrouwelijkheid van bedrijfsgeheimen tijdens de gerechtelijke
procedure (artikel 8).
Voorts acht Nederland het wenselijk om de in hoofdstuk III opgenomen
bepalingen ten aanzien van maatregelen, procedures en rechtsmiddelen waar mogelijk inhoudelijk volledig aan te laten sluiten bij of over te
nemen uit de richtlijn handhaving IE, dan wel bepalingen uit die
richtlijn van overeenkomstige toepassing te verklaren op de bescherming van bedrijfsgeheimen. De civielrechtelijke handhaving in
Nederland raakt teveel versnipperd als er per rechtsgebied andere
handhavingsbepalingen in het leven geroepen worden. Nederland
pleit ervoor de bepalingen zoveel mogelijk te laten aansluiten bij die
van de richtlijn handhaving IE, zodat deze ook goed kunnen passen
binnen het Nederlandse kader van de civielrechtelijke handhaving.
c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Er wordt niet voorzien in aan de Commissie gedelegeerde wet – of
regelgeving met het oog op de uitvoering van deze richtlijn.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
De uitgaven die gemoeid gaan met de maatregelen in het kader van dit
voorstel passen binnen de uitgavenkaders van het meerjarig financieel
kader 2014–2020.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Het voorstel heeft geen financiële consequenties voor de rijksoverheid
en/of decentrale overheden.
Het voorstel kan wel gevolgen hebben voor de rechterlijke macht.
Nederland verwacht een toename van het aantal civielrechtelijke
procedures omdat het verwacht dat het voorstel de drempel voor
eisende partijen verlaagt. Kwantificering hiervan is vooralsnog niet
mogelijk. Eventuele budgettaire gevolgen voor de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1779

5

overheid zullen worden ingepast in de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Het voorstel heeft geen financiële consequenties voor het bedrijfsleven
en de burger.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
De verwachting is dat het voorstel de lasten voor de eisende partij
verlaagt. Mogelijk kunnen eisende partijen in de aanloopperiode
geconfronteerd worden met tijdelijke extra lasten doordat de wetgeving op dit punt is herzien waardoor de pioniers extra kosten zullen
maken. Het voorstel introduceert geen nieuwe materiële verplichtingen, maar herziet voor een deel de huidige privaatrechtelijke handhaving op het gebied van bedrijfsgeheimen.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Het voorstel heeft gevolgen voor de wijze waarop een privaatrechtelijke procedure wordt gevoerd als er sprake is van een inbreuk op een
bedrijfsgeheim. Het voorstel vergt specifieke wetgeving met het oog
op bescherming tegen inbreuken op een bedrijfsgeheim. Het lex
silencio positivo beginsel is niet aan de orde.
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen)
met commentaar t.a.v. haalbaarheid
Nederland acht de voorziene implementatietermijn (24 maanden na
vaststelling van de richtlijn) haalbaar.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De Commissie zal acht jaar na afloop van de omzettingsperiode de
effecten van deze richtlijn evalueren en daarover verslag uitbrengen
aan de Raad en het Europees Parlement.
Daaraan voorafgaand zal zij vier jaar na de omzettingsperiode een
tussentijds verslag uitbrengen over de toepassing van de richtlijn,
mede gebaseerd op een rapportage van het Europees waarnemingscentrum voor inbreuk op intellectuele eigendomsrechten over de
tendensen bij de procesvoering over inbreuken op bedrijfsgeheimen.
Nederland acht deze rapportage en de aangekondigde evaluatie
wenselijk. Gelet op het belang van dit onderwerp en op de noviteit
ervan verdient een kortere evaluatietermijn (bijvoorbeeld zes jaar na
de implementatietermijn) overweging.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
De bepalingen van het voorstel zijn erg gedetailleerd en roepen door
de formulering ervan een groot aantal vragen op, ook over de
bruikbaarheid ervan. Met vertegenwoordigende instanties van de
betrokken gerechtelijke instanties zal nader overleg gevoerd worden
over het te verwachten beslag voor de rechtspraak dat uitvoering van
dit voorstel met zich mee zal brengen.
Er is uitsluitsel gewenst over eventuele samenloop tussen dit voorstel
en het voorstel voor een richtlijn inzake privaatrechtelijke handhaving
van het mededingingsrecht (voorstel d.d. 12 juni 2013 COM(2013) 404).
Het in dat voorstel voorziene regime voor bewijslevering in aldaar
bedoelde procedures, dient te prevaleren boven de geheimhouding als
bedrijfsgeheim, gelet op het belang voor de handhaving van de
mededingingsregels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1779

6

Met het oog op de uitvoering van de richtlijn wordt voorgesteld dat de
lidstaten een nationaal correspondent benoemen om uitwisseling van
informatie hierover tussen de lidstaten onderling en tussen de
lidstaten en de Commissie te bevorderen. Het verdient overweging om
dit netwerk van correspondenten een vastere vorm te geven, bijvoorbeeld door het instellen van een «expert comité».
b) Handhaafbaarheid
De richtlijn ziet uitsluitend op civielrechtelijke handhaving van
bedrijfsgeheimen en bescherming tegen inbreuken daarop. Evenals is
opgemerkt ten aanzien van de uitvoerbaarheid geldt ook hier dat de
bepalingen erg gedetailleerd zijn en door de formulering ervan een
groot aantal vragen oproepen. Over mogelijkheden en de wijze waarop
men in de praktijk invulling denkt te geven aan dit voorstel zal nog
nader overleg moeten plaatsvinden.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen.
9. Nederlandse positie
Nederland staat op hoofdlijnen positief ten opzichte van de richtlijn en
acht het van belang dat aan de huidige versnippering binnen de EU op het
punt van de bescherming van bedrijfsgeheimen een einde komt. Daarmee
zal ook het Nederlands bedrijfsleven gediend zijn, doordat een geharmoniseerde regeling van de bescherming van bedrijfsgeheimen betere
mogelijkheden biedt om ook bij grensoverschrijdende samenwerking
afspraken te maken over gebruik van vertrouwelijke bedrijfsinformatie.
Wel bestaan ten aanzien van de maatregelen waarin de richtlijn voorziet
nog vragen over de formulering en de gedetailleerdheid ervan en is
Nederland van mening dat wat betreft de handhaving van bedrijfsgeheimen het wenselijk is om waar mogelijk nog nauwer aan te sluiten bij
hetgeen hierover reeds is geregeld in de richtlijn handhaving IE, zodat de
handhavingsbepalingen ook goed kunnen passen binnen het Nederlandse
kader van de civielrechtelijke handhaving.
Voorkomen moet worden dat de civielrechtelijke handhaving in Nederland
versnipperd raakt.
Ook zal Nederland uitsluitsel vragen over de wisselwerking tussen dit
voorstel en het voorstel inzake privaatrechtelijke handhaving van het
mededingingsrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1779

7