1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

35 649 (R2150)

Overeenkomst tot beëindiging van bilaterale
investeringsverdragen tussen de lidstaten van
de Europese Unie; Brussel, 5 mei 2020

A/ Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Ter griffie van de Eerste en van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal ontvangen op
25 december 2020.

Aan de voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal

De wens dat het verdrag aan de uitdrukkelijke
goedkeuring van de Staten-Generaal wordt
onderworpen kan door of namens een van de
Kamers of door ten minste vijftien leden van
de Eerste Kamer dan wel dertig leden van de
Tweede Kamer of door de Gevolmachtigde
Ministers van Aruba, Curaçao of Sint Maarten
te kennen worden gegeven uiterlijk op
25 december 2020.

Den Haag, 23 november 2020
Overeenkomstig het bepaalde in artikel 2, eerste en derde lid, en artikel 5,
eerste en tweede lid, van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
verdragen, de Raad van State van het Koninkrijk gehoord, heb ik de eer u
hierbij ter stilzwijgende goedkeuring over te leggen de op 5 mei 2020 te
Brussel tot stand gekomen overeenkomst tot beëindiging van bilaterale
investeringsverdragen tussen de lidstaten van de Europese Unie
(Trb. 2020, nr. 52).
Een toelichtende nota bij deze overeenkomst treft u eveneens hierbij aan.
De goedkeuring wordt voor het gehele Koninkrijk gevraagd.
Aan de Gouverneurs van Aruba, Curaçao en van Sint Maarten is verzocht
hogergenoemde stukken op 25 november 2020 over te leggen aan de
Staten van Aruba, Curaçao en van Sint Maarten.
De Gevolmachtigde Ministers van Aruba, Curaçao en van Sint Maarten
zijn van deze overlegging in kennis gesteld.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-35649-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

1

Overeenkomst tot beëindiging van bilaterale investeringsverdragen tussen de lidstaten van de Europese Unie; Brussel, 5 mei
2020 (Trb. 2020, nr. 52)
TOELICHTENDE NOTA
I. ALGEMENE INLEIDING
De onderhavige overeenkomst betreft een plurilateraal verdrag tussen
lidstaten van de Europese Unie dat alle bilaterale investeringsverdragen1
tussen hen op een eenduidige manier, en onder dezelfde voorwaarden,
beëindigt. Hiermee vervalt het recht van investeerders om onder een van
deze verdragen een arbitrageprocedure te starten tegen vermeende
onrechtmatige overheidsmaatregelen door een Europese lidstaat. Voor
het Koninkrijk der Nederlanden gaat het om de bilaterale investeringsverdragen tussen het Koninkrijk en Bulgarije, Estland, Hongarije, Kroatië,
Letland, Litouwen, Malta, Roemenië, Tsjechië, Slovenië en Slowakije.2
I.1 Aanleiding
De aanleiding voor het beëindigen van alle investeringsverdragen tussen
lidstaten van de Europese Unie is te vinden in de uitspraak van het Hof
van Justitie van de Europese Unie van 6 maart 2018 in de zaak C-284/16
(het Achmea-arrest).3 Deze zaak betreft een verzoek van het Duitse
Bundesgerichtshof aan het Hof van Justitie van de Europese Unie om een
prejudiciële beslissing in het kader van een procedure tussen de
Slowaakse Republiek en Achmea BV. De zaak gaat over de verenigbaarheid met het Unierecht van de arbitrageregeling in het investeringsverdrag tussen het Koninkrijk en Slowakije.4
In zijn uitspraak oordeelt het Hof van Justitie van de Europese Unie dat
een arbitrageregeling zoals opgenomen in het investeringsverdrag tussen
het Koninkrijk en Slowakije in strijd is met het Unierecht. Het Hof komt tot
het oordeel dat investeringsverdragen tussen lidstaten van de Europese
Unie in strijd zijn met het Unierecht, omdat de onder deze investeringsverdragen ingestelde arbitragetribunalen het Unierecht kunnen uitleggen of
toepassen. Omdat zulke arbitragetribunalen geen prejudiciële vragen aan
het Hof van Justitie van de Europese Unie kunnen voorleggen, bestaat het
risico dat afbreuk wordt gedaan aan de uitsluitende bevoegdheid van het
Hof om bindende uitleg te geven aan het Unierecht en daarmee aan de
autonome werking van het Unierecht.5
De uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie raakt niet
enkel het investeringsverdrag tussen het Koninkrijk en Slowakije maar
heeft tot gevolg dat alle bilaterale investeringsverdragen tussen de
EU-lidstaten beëindigd moeten worden. Op Europees niveau is besloten
om de bilaterale investeringsverdragen tussen de lidstaten van de
Europese Unie via één plurilaterale overeenkomst te beëindigen. De
1

In deze toelichtende nota wordt de term investeringsverdrag gebruikt. Andere gangbare
termen voor een dergelijk verdrag zijn investeringsakkoord of investeringsbeschermingsovereenkomst.
2
Het investeringsverdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en Polen is per 2 februari 2019
beëindigd. Nota Verbale kenmerk MINBUZA-2019.73190.
3
Zie http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=F0FC37AC00D38B0657B31
A7DE8E89503?text=&docid=199968&pageIndex=0&doclang=NL&mode=lst&dir=&occ=first
&part=1&cid=9199861.
4
De op 29 april 1991 te Praag tot stand gekomen Overeenkomst inzake de bevordering en
wederzijdse bescherming van investeringen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de
Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek (Trb. 1991, 94).
5
Zie Kamerstuk 21 501-02, nr. 1863.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

2

Nederlandse regering staat omwille van duidelijkheid, snelheid en
efficiëntie achter deze keuze.6 Door ondertekening, ratificatie en implementatie van deze overeenkomst voorkomt het Koninkrijk een inbreukprocedure wegens het niet nakomen van het gehoorgeven aan een uitspraak
van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
I.2 Investeringsverdragen
Een investeringsverdrag zoals de bilaterale investeringsverdragen tussen
het Koninkrijk en Bulgarije, Estland, Hongarije, Kroatië, Letland, Litouwen,
Malta, Roemenië, Tsjechië, Slovenië en Slowakije, legt materiële
standaarden vast voor gevestigde investeringen en bevat afspraken over
de behandeling van investeringen. Hierbij gaat het om basisregels voor de
behandeling van buitenlandse investeerders en hun investeringen, zoals
die ook in het Nederlandse recht zijn vastgelegd. Een investeringsverdrag
legt onder andere het principe van eerlijke en billijke en
non-discriminatoire behandeling vast en stelt dat partijen zich dienen te
onthouden van directe en indirecte onteigening of nationalisering van een
investering, tenzij dit in het algemeen belang is, met inachtneming van
een eerlijke rechtsgang, niet-discriminerend is en geschiedt tegen betaling
van snelle, adequate en doeltreffende schadeloosstelling. Indien een
overheid deze principes schendt biedt een investeringsverdrag investeerders de mogelijkheid om een arbitrageprocedure te starten tegen de
overheid die de vermeende onrechtmatige maatregel genomen heeft.
Vervolgens oordeelt een arbitragepanel over de rechtmatigheid van de
overheidsmaatregel en de eventueel uit te keren schadevergoeding.
I.3 Aard van de overeenkomst
Het betreft een intergouvernementele overeenkomst tussen lidstaten van
de Europese Unie dat niet gebaseerd is op een rechtsgrondslag uit de
EU-verdragen.
I.4 Verloop van de onderhandelingen
De overeenkomst die nu voorligt is het resultaat van intensieve onderhandelingen tussen vertegenwoordigers van EU-lidstaten in een ad hoc
werkgroep, opgericht ten behoeve van de beëindiging van de investeringsverdragen tussen EU-lidstaten. Een merendeel van de EU-lidstaten
heeft op 24 oktober 2019 aangegeven in te kunnen stemmen met de tekst
van de overeenkomst. Hieronder vallen in ieder geval die EU-lidstaten met
wie het Koninkrijk der Nederlanden een bilateraal investeringsverdrag
heeft gesloten. Een kleine minderheid van de EU-lidstaten heeft aangegeven geen partij te willen worden bij de overeenkomst.
De onderhandelingen duurden langer dan verwacht. Ten behoeve van het
creëren van rechtszekerheid voor arbitragetribunalen en investeerders
hebben lidstaten van de Europese Unie daarom op 15 januari 2019 een
verklaring over de juridische gevolgen van het Achmea-arrest ondertekend.7 In de verklaring geven de ondertekenende EU-lidstaten aan welke
gevolgen zij verbinden aan de uitspraak van het Hof van Justitie van de
Europese Unie. Ten eerste geven de lidstaten aan dat ze als gevolg van de
uitspraak de intra-EU investeringsverdragen zullen beëindigen. Ten
6
7

Ibid.
Verklaring van de lidstaten van de Europese Unie van 15 januari 2019 over de juridische
gevolgen van de Achmea zaak en over investeringsbescherming, gepubliceerd op 17 januari
2019. Zie https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/business_economy_euro/
banking_and_finance/documents/190117-bilateral-investment-treaties_en.pdf (verklaring is
enkel beschikbaar in het Engels en Frans).

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

3

tweede verklaren deze EU-lidstaten de arbitrale vonnissen die reeds voor
6 maart 2018 tenuitvoergelegd zijn niet te zullen betwisten. Ten derde
verklaren de lidstaten om, overeenkomstig artikel 19, lid 1, VEU, effectieve
juridische bescherming te bieden tegen maatregelen van de staat die
onderwerp zijn van lopende intra-EU investeringsarbitrage zaken.
Bovendien wordt in de verklaring nogmaals benadrukt dat lidstaten onder
Unierecht verplicht zijn om te verzekeren dat hun gerechten en tribunalen
voldoen aan de vereisten van effectieve juridische bescherming.
De discussies in de ad hoc werkgroep betroffen voornamelijk drie
hoofdonderwerpen; (i) de gevolgen van de uitspraak van het Hof van
Justitie van de Europese Unie in het Achmea-arrest voor de intra-EU
toepassing van het arbitragemechanisme van het Verdrag inzake het
Energiehandvest, (ii) de gevolgen van de uitspraak voor reeds afgeronde
arbitragezaken op grond van een bilateraal investeringsverdrag tussen
twee EU-lidstaten en (iii) de gevolgen voor arbitragezaken die reeds
aanhangig waren bij een arbitragetribunaal op grond van een bilateraal
investeringsverdrag tussen twee EU-lidstaten.
Omwille van een spoedige beëindiging van de investeringsverdragen
tussen EU-lidstaten is ten aanzien van de intra-EU toepassing van het
Verdrag inzake het Energiehandvest in de onderhavige overeenkomst
besloten dat de Europese Unie en haar lidstaten zich op een later moment
over deze aangelegenheid buigen.
Over de gevolgen van de uitspraak van het Hof van Justitie van de
Europese Unie voor de reeds afgeronde arbitragezaken zijn uitvoerige
discussies gevoerd. De Europese Commissie en de EU-lidstaten concludeerden dat de uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie
ten gevolge heeft dat de grondslag van het arbitragemechanisme in een
bilateraal investeringsverdrag tussen twee EU-lidstaten niet meer geldig is
vanaf de datum waarop de laatste van beide EU-lidstaten lid werd van de
Europese Unie. Dientengevolge missen reeds beëindigde arbitragezaken
hun grondslag. Een aantal lidstaten was van mening dat deze beëindigde
arbitragezaken daarom heropend zouden moeten worden. Een andere
groep EU-lidstaten, waaronder het Koninkrijk, achtte het heropenen van
zaken echter in strijd met het beginsel van gerechtvaardigd vertrouwen.
Dit heeft ertoe geleid dat er in de tekst van de onderhavige overeenkomst
een artikel is opgenomen waarin uitgesloten wordt dat reeds beëindigde
arbitrageprocedures heropend kunnen worden.
Tot slot is uitvoerig gediscussieerd over de gevolgen voor aanhangige
arbitrageprocedures. Een aantal lidstaten stelde zich op het standpunt dat
investeerders met aanhangige procedures geen nieuwe rechtsmogelijkheden mochten krijgen die andere investeerders zonder aanhangige
procedures niet zouden krijgen, in verband met het
non-discriminatiebeginsel. Een aantal andere lidstaten, waaronder het
Koninkrijk, was van mening dat in het belang van de rechtszekerheid van
investeerders met aanhangige arbitrageprocedures een alternatieve
oplossing gevonden diende te worden. Dit heeft geresulteerd in de
mogelijkheid voor investeerders met een aanhangige arbitrageprocedure
op het moment van de uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese
Unie in het Achmea-arrest, om de aanhangige procedure minnelijk te
schikken (artikel 9 van de overeenkomst) of voort te zetten voor de
nationale rechter (artikel 10 van de overeenkomst), ook al zijn de nationale
termijnen voor het instellen van een vordering verstreken.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

4

I.5 Beoordeling van de overeenkomst
De regering staat positief ten opzichte van het onderhandelingsresultaat
in de overeenkomst ter beëindiging van de investeringsverdragen tussen
EU-lidstaten. De overeenkomst voldoet aan de inzet van het Koninkrijk om
de bilaterale investeringsverdragen tussen het Koninkrijk der Nederlanden
en andere EU-lidstaten op een ordentelijke manier te beëindigen. De
overeenkomst beëindigt de bilaterale investeringsverdragen tussen
EU-lidstaten onder dezelfde voorwaarden. Dit resulteert in verhoogde
rechtszekerheid.
De inhoud van de overeenkomst komt overeen met de inzet van het
Koninkrijk op behoud van rechtszekerheid voor investeerders met lopende
en afgeronde arbitragezaken. De partijen bij de overeenkomst komen
immers overeen dat reeds beëindigde arbitrageprocedures niet heropend
zullen worden. Voor investeerders met lopende arbitragezaken is
bovendien de mogelijkheid gecreëerd om een gestructureerde dialoog te
starten of de zaak voor een nationale rechter te brengen, ook in het geval
wanneer de zaak normaliter verjaard zou zijn. Daarnaast herbevestigt de
preambule van de overeenkomst de rechten van investeerders onder
Europees recht en de verplichting van EU-lidstaten om rechtsbescherming
van investeerders op grond van het Europees recht te verzekeren.
De plurilaterale overeenkomst geniet de voorkeur boven bilaterale
beëindiging van de investeringsverdragen vanwege de verhoogde
rechtszekerheid. Bovendien boden de plurilaterale onderhandelingen het
Koninkrijk een sterkere onderhandelingspositie dan bij bilaterale
beëindiging, aangezien het Koninkrijk nu met gelijkgezinde EU-lidstaten
dezelfde positie naar voren kon brengen. Daarnaast zorgt beëindiging via
de onderhavige plurilaterale overeenkomst er ook voor dat het Koninkrijk
op een zo snel en efficiënt mogelijke manier de door het Hof geconstateerde onverenigbaarheid met het Unierecht kan opheffen.
Nu investeringsbescherming via arbitrageprocedures niet meer mogelijk
is, dienen investeerders effectieve rechterlijke investeringsbescherming te
verkrijgen in de lidstaat van hun investering. Voor beslechting van een
geschil met een lidstaat zullen zij zich moeten wenden tot de nationale
rechter. Zoals blijkt uit de rechtspraak van het Hof van Justitie van de
Europese Unie moet op grond van de binnen de EU gedeelde waarden
ervan worden uitgegaan dat de door het recht van de Unie erkende
grondrechten in acht worden genomen en moet in beginsel worden
vertrouwd op de effectiviteit van de geboden rechtsbescherming.8 De
preambule van de onderhavige overeenkomst herinnert daarom aan de
verplichting voor lidstaten om, op grond van artikel 19, eerste lid, tweede
alinea VEU, te zorgen voor de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke
rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden
te verzekeren.
Zoals de Europese Commissie heeft aangegeven in de mededeling die zij
na het Achmea-arrest heeft uitgebracht, gelden er verschillende materiële
en procedurele normen voor de behandeling van grensoverschrijdende
investeringen in de EU.9 Uit de mededeling blijkt dat EU-wetgeving elke
vorm van investering omvat en beschermt, met name op het gebied van
kapitaalverkeer en vestiging. Het EU-recht beschermt de toegang tot de
markt, operaties op de markt en terugtrekking uit de markt. Tevens
beschermt EU-recht investeerders tegen ongerechtvaardigde beperkingen

8
9

Zaak C-216/18 PPU LM, ECLI:EU:C:2018:586, punten 35 en 36.
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de bescherming
van investeringen binnen de EU van 19 juli 2018, COM(2018) 547 final.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

5

en bestaat er een volwaardig systeem van rechtsmiddelen op EU- en
lidstaatniveau.
Tenslotte beschikt de Unie in breder verband over verschillende mechanismes om de rechtstatelijke waarden, waaronder de onafhankelijkheid
van de rechtspraak, te bevorderen en de naleving ervan te verzekeren,
zoals het instrument van de inbreukprocedure, de artikel 7-procedure en
inmiddels ook een jaarlijkse EU-toetsingscyclus voor de rechtsstaat.
Vanwege het belang van effectieve rechtsmiddelen en effectieve rechtsbescherming in de Unie, zet de regering zich, in gezamenlijkheid met andere
EU-lidstaten, in voor de adequate inzet van dit EU-instrumentarium.
Met het oog op het belang van een hoogstaand investeringsklimaat
binnen de EU beoordeelt de Europese Commissie momenteel (nogmaals)
het huidige systeem van investeringsbescherming en investeringsfacilitatie binnen de Europese Unie. Onderdeel hiervan is een publieke
consultatie die liep tot 8 september 2020 waarbij belanghebbenden hun
visie konden geven over de sterke en zwakke punten van het intra-EU
investeringssysteem, evenals mogelijke ideeën en opties om het te
verbeteren. Tegelijkertijd met de publieke consultatie heeft de Commissie
ook een zogenaamd inception impact assessment gepubliceerd waarin
wordt aangekondigd dat de Commissie een initiatief zal uitwerken dat
gepaard kan gaan met wetgevende en niet-wetgevende voorstellen.10
I.6 Koninkrijkspositie
Het Koninkrijk is van mening dat de uitspraak van het Hof van Justitie van
de Europese Unie in het Achmea-arrest het Koninkrijk enkel verplicht om
de investeringsverdragen met EU-lidstaten te beëindigen voor het
Europese deel van het Koninkrijk en niet voor Aruba, Curaçao en Sint
Maarten, aangezien deze landen de status hebben van Landen en
Gebieden Overzee (LGO).
Negen van de elf bilaterale investeringsverdragen die gelden tussen het
Koninkrijk en EU-lidstaten, en waarop de onderhavige plurilaterale
overeenkomst betrekking heeft, gelden echter ook voor Aruba, Curaçao en
Sint Maarten en het Caribische deel van Nederland (Bonaire, Sint
Eustatius en Saba).11 Het Koninkrijk heeft ingezet op een uitzondering van
toepassing van de onderhavige overeenkomst voor Aruba, Curaçao en
Sint Maarten. De wederpartijen van de investeringsverdragen van het
Koninkrijk zijn hier echter niet mee akkoord gegaan en vereisen dat de
investeringsverdragen voor het gehele koninkrijk beëindigd worden. De
wederpartijen stellen zich op het standpunt dat het hen vrij staat de
bilaterale investeringsverdragen unilateraal voor het gehele Koninkrijk op
te zeggen. De bilaterale investeringsverdragen tussen het Koninkrijk en
Bulgarije, Estland, Hongarije, Kroatië, Letland, Litouwen, Malta,
Roemenië, Tsjechië, Slovenië en Slowakije bieden inderdaad dit recht.
De regering acht het, bovenstaande in acht nemend, wenselijk om de
plurilaterale overeenkomst namens het gehele Koninkrijk te ondertekenen
en ratificeren. De inzet om de Caribische landen uit te zonderen van
toepassing van de onderhavige overeenkomst wordt ook middels
bilaterale beëindiging van de verschillende investeringsverdragen niet
haalbaar geacht vanwege het recht van de wederpartij tot unilaterale
beëindiging. De goedkeuring wordt gevraagd voor het gehele Koninkrijk.

10
11

Zie https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=PI_COM:Ares(2020)2716046.
Het investeringsverdrag met Malta geldt enkel voor Europees Nederland. Het investeringsverdrag met Hongarije geldt enkel voor Europees Nederland en Aruba.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

6

Het Koninkrijk heeft bij ondertekening een verklaring afgelegd waarmee
verduidelijkt wordt dat de uitspraak van het Hof van Justitie van de
Europese Unie in het Achmea-arrest niet van toepassing is op de
investeringsverdragen ten behoeve van Aruba, Curaçao en Sint Maarten
gezien hun LGO-status en dat het besluit van het Koninkrijk om de
investeringsverdragen tevens voor de Caribische landen te beëindigen
derhalve niet is genomen vanwege de uitspraak van het EU-Hof in de
Achmea-zaak.
De door het Koninkrijk afgelegde verklaring beoogt geen rechtsgevolg te
hebben voor wat betreft de toepassing van de overeenkomst en is dan
ook geen voorbehoud. De verklaring kan gekarakteriseerd worden als een
interpretatieve verklaring bij de alinea in de preambule die verwijst naar
het Achmea-arrest en de te trekken «nodige consequenties» als genoemd
in die alinea. De verklaring is enkel bedoeld om te verduidelijken dat het
besluit van het Koninkrijk om de investeringsverdragen tevens voor de
Caribische landen te beëindigen niet is genomen vanwege de uitspraak
van het EU-Hof in de Achmea-zaak, maar gelegen is in de diplomatieke
posities van de wederpartijen van de investeringsverdragen van het
Koninkrijk.
De beëindiging van bilaterale investeringsverdragen voor het gehele
Koninkrijk betekent voor investeerders in de Caribisch delen van het
Koninkrijk dat zij zich voor de beslechting van een geschil met een
lidstaat, op grond van het beëindigingsverdrag, zullen moeten wenden tot
de nationale rechter in de lidstaat waar de investering is gedaan. Zij
kunnen rechtsbescherming ontlenen aan het nationale recht van die
betreffende lidstaat. Voor zover het lopende arbitrageprocedures betreft
kunnen zij daarbij beroep doen op de overgangsmaatregelen zoals
voorzien in artikel 9 (gestructureerde dialoog) en artikel 10 (toegang tot de
nationale rechter) van de onderhavige overeenkomst.
I.7 Een ieder verbindende bepalingen
De onderhavige overeenkomst heeft betrekking op alle, op bilaterale
investeringsverdragen binnen de EU gebaseerde arbitrageprocedures
tussen investeerder en staat uit hoofde van enigerlei arbitrageverdrag of
reeks arbitrageregels. Delen van de overeenkomst zien daarmee ook op
de betrekkingen tussen staten en natuurlijke personen of rechtspersonen.
Naar het oordeel van de regering zouden de artikelen 5, 6, 7, 8, 9 en 10
van de overeenkomst kunnen worden aangemerkt als een ieder verbindende bepalingen in de zin van de artikelen 93 en 94 van de Grondwet, die
aan andere rechtssubjecten dan de verdragsluitende partijen rechten of
bevoegdheden toekennen of plichten opleggen. Aan deze artikelen zou
door de rechter rechtstreekse werking toegekend kunnen worden, omdat
daarin onvoorwaardelijk en nauwkeurig wordt aangegeven welke
gevolgen de overeenkomst heeft voor beëindigde, dan wel aanhangige en
nieuwe arbitrageprocedures (artikelen 6, 7 en 8) en mogelijk in te leiden
schikkingsprocedures (artikel 9). Tevens wordt bepaald onder welke
voorwaarden een investeerder toegang tot de nationale rechter heeft
(artikel 10).
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
De overeenkomst bestaat uit achttien artikelen, verdeeld over vier
afdelingen die hier allen kort toegelicht zullen worden. Ook de drie
bijlagen zullen kort besproken worden.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

7

Preambule
In de preambule onderstrepen de partijen het belang van de
EU-verdragen, de algemene beginselen van het Unierecht en de regels
van internationaal gewoonterecht.
Tegelijkertijd bevestigen de partijen hun verplichting om hun rechtsorde
in overeenstemming te brengen met het Unierecht en daartoe de nodige
consequenties te trekken uit het Unierecht zoals dat geïnterpreteerd is
door de uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
De partijen erkennen dat arbitrageclausules tussen investeerders en
staten in bilaterale investeringsverdragen tussen de lidstaten van de
Europese Unie onverenigbaar zijn met de EU-verdragen en dus geen
toepassing kunnen vinden.
De partijen benadrukken dat investeerders die een van de fundamentele
vrijheden, zoals de vrijheid van vestiging of de vrijheid van kapitaal,
uitoefenen binnen de werkingssfeer van het Unierecht handelen en
daardoor de bescherming genieten die wordt geboden door dit recht.
Afdeling 1: Definities (artikel 1)
In artikel 1 vindt men een uiteenzetting van een aantal definities die
gebruikt worden in de onderhavige overeenkomst, zoals «bilateraal
investeringsverdrag», «arbitrageprocedures» en «horizonclausules» (een
bepaling die gedurende een afgesproken periode de bescherming van
investeringen verlengt nadat het verdrag waarin deze bepaling is
opgenomen is beëindigd).
Drie definities die extra aandacht verdienen zijn de definities omtrent
beëindigde, aanhangige en nieuwe arbitrageprocedures. Het is van belang
om een arbitrageprocedure in een van deze drie categorieën in te kunnen
delen aangezien de afspraken die gemaakt zijn in de overeenkomst per
categorie verschillen. Als ijkpunt wordt 6 maart 2018 in acht genomen. Dit
is de datum waarop het Hof van Justitie van de Europese Unie uitspraak
deed in de Achmea-zaak.
Een beëindigde arbitrageprocedure betreft een procedure die vóór
6 maart 2018 is geëindigd met een schikkingsovereenkomst of waar vóór
6 maart 2018 een definitieve uitspraak is gedaan waaraan uitvoering is
gegeven en waartegen geen bezwaar is aangetekend. Ook een procedure
waarin een uitspraak is gedaan die voor de datum van inwerkingtreding
van de overeenkomst is geseponeerd of vernietigd geldt als een beëindigde arbitrageprocedure.
Een aanhangige of lopende procedure is een procedure die vóór 6 maart
2018 is gestart, maar die nog niet kan worden aangemerkt als beëindigd.
Dit is, bijvoorbeeld, het geval als de partijen nog niet tot een schikkingsovereenkomst zijn gekomen, als er nog geen definitieve uitspraak is
gedaan, als een definitieve uitspraak nog niet ten uitvoer is gelegd of als
er bezwaar is gemaakt tegen een definitieve uitspraak.
Een nieuwe arbitrageprocedure is een procedure die op of na 6 maart
2018 is gestart op basis van een van de investeringsverdragen
opgenomen in Bijlage A en B.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

8

Afdeling 2: Bepalingen betreffende de beëindiging van bilaterale
investeringsverdragen (artikel 2 tot en met 4)
In artikel 2 en artikel 3 spreken de partijen af dat alle bilaterale investeringsverdragen in Bijlage A, alsmede de horizonclausules van de
bilaterale investeringsverdragen in Bijlagen A en B, zullen worden
beëindigd middels de procedure vastgelegd in deze overeenkomst.
In het eerste lid van artikel 4 bevestigen de partijen dat de arbitrageclausules die zijn opgenomen in bilaterale investeringsverdragen tussen
EU-lidstaten in strijd zijn met de EU-verdragen en geen toepassing kunnen
vinden. Als gevolg dient een arbitrageclausule in een bilateraal investeringsverdrag niet langer als rechtsgrondslag vanaf het moment dat de
laatste van de twee partijen bij dat bilaterale investeringsverdrag lid werd
van de Europese Unie.
Het tweede lid van artikel 4 stelt dat het van kracht worden van de
beëindiging van de bilaterale investeringsverdragen in Bijlage A en van de
vervalbepalingen van de bilaterale investeringsverdragen in Bijlage B
samenhangt met het in werking treden van deze overeenkomst tussen de
verschillende partijen, in overeenstemming met artikel 16.
Afdeling 3: Bepalingen betreffende vorderingen op grond van
bilaterale investeringsverdragen (artikel 5 tot en met 10)
Artikel 5 stelt dat arbitrageclausules in bilaterale investeringsverdragen
niet als rechtsgrondslag kunnen dienen voor nieuwe arbitrageprocedures
(die op of na 6 maart 2018 zijn gestart).
In artikel 6 wordt vastgelegd dat beëindigde arbitrageprocedures niet
heropend zullen worden, onverminderd artikel 4. Daarnaast stelt dit artikel
dat de overeenkomst geen afbreuk doet aan de mogelijkheid om een
lopende zaak (die dus vóór 6 maart 2018 is gestart) in der minne te
schikken.
Artikel 7 bepaalt dat partijen bij de onderhavige overeenkomst die partijen
zijn bij een bilateraal investeringsverdrag op grond waarvan een
arbitrageprocedure is gestart, verplicht zijn om, in onderlinge samenwerking, arbitragepanels te informeren over de gevolgen van de uitspraak
van het Hof van Justitie van de Europese Unie in het Achmea-arrest. De
partijen dienen hierbij gebruik te maken van de verklaring in Bijlage C.
Partijen bij de onderhavige overeenkomst die partij zijn in een gerechtelijke procedure over een arbitrale uitspraak die gedaan is op grond van
een bilateraal investeringsverdrag, worden ook geacht om aan de
bevoegde nationale rechter te vragen om de arbitrale uitspraak te
seponeren, te vernietigen, niet te erkennen, of niet ten uitvoer te leggen.
Artikel 8 stelt dat artikelen 9 en 10 voorzien in twee overgangsmaatregelen voor lopende arbitrageprocedures en bepaalt in welke gevallen die
overgangsmaatregelen van toepassing zijn. Deze maatregelen betreffen
de mogelijkheid tot een gestructureerde dialoog (artikel 9) en de
mogelijkheid tot toegang tot de nationale rechter (artikel 10). De investeerder kan gebruik maken van deze overgangsmaatregelen indien de
bevoegde nationale rechter zich nog niet over de zaak gebogen heeft.
Daarnaast bepaalt het artikel dat de partijen bij een lopende arbitrageprocedure ook op een andere wijze tot een oplossing voor het geschil kunnen
komen, mits deze oplossing in overeenstemming is met het Unierecht.
In artikel 9 wordt de mogelijkheid tot een gestructureerde dialoog voor
lopende arbitrageprocedures uiteengezet. De investeerder kan de
betrokken partij verzoeken een gestructureerde dialoog, die de vorm zal

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

9

hebben van een schikkingsprocedure, in te leiden. Voorwaarde hierbij is
dat de lopende arbitrageprocedure is opgeschort en dat, in geval van een
reeds gedane uitspraak in die procedure, de investeerder toezegt deze
uitspraak niet ten uitvoer te zullen laten leggen. Het is ook mogelijk voor
de betrokken partij om de investeerder te verzoeken om een schikkingsprocedure in te leiden.
De schikkingsprocedure dient binnen zes maanden na de beëindiging van
het bilaterale investeringsverdrag op grond waarvan de lopende
arbitrageprocedure is gestart te worden ingeleid. Een schikkingsprocedure
kan slechts worden ingeleid indien er is vastgesteld dat de staatsmaatregel die wordt bestreden in de lopende arbitrageprocedure het Unierecht
schendt of wanneer er sprake is van een mogelijke schending van het
Unierecht. Een onpartijdige facilitator, die wordt aangewezen in onderlinge overeenstemming tussen de investeerder en de betrokken partij bij
de onderhavige overeenkomst, zal toezicht uitoefenen op de schikkingsprocedure met als doel om buiten gerecht en arbitrage om tot een
schikking te komen. Beide partijen krijgen, op meerdere momenten
binnen de schikkingsprocedure, de mogelijkheid om schriftelijke opmerkingen en schikkingsvoorstellen in te dienen. Indien partijen niet in een
eerder stadium tot een schikking komen zal de facilitator, op basis van de
schikkingsvoorstellen die zijn ingediend door de partijen, uiteindelijk een
definitief schikkingsvoorstel doen. Binnen een maand dienen beiden
partijen te beslissen of ze het definitieve voorstel aanvaarden.
Artikel 10 beschrijft de mogelijkheid voor investeerders om zich te
wenden tot de nationale rechter. Dit artikel creëert de mogelijkheid om
ook toegang te verkrijgen tot de nationale rechter wanneer de nationale
termijnen voor het instellen van een vordering al zijn verstreken. De
voorwaarden voor de gang naar de nationale rechter zijn gelijk aan de
voorwaarden voor het inleiden van de schikkingsprocedure in artikel 9,
namelijk dat de lopende arbitrageprocedure is opgeschort en dat, in geval
van een reeds gedane uitspraak in die procedure, de investeerder toezegt
deze uitspraak niet ten uitvoer te zullen laten leggen. Het artikel specificeert de termijnen van het recht op toegang tot de nationale rechtsmiddelen. Daarnaast stelt het artikel dat de bepalingen van beëindigde
bilaterale investeringsverdragen geen deel uit zullen maken van het
toepasselijke recht in procedures bij een nationale rechter.
Afdeling 4: Slotbepalingen (artikel 11 tot en met 18)
Artikel 11 verschaft informatie over de depositaris van de overeenkomst
en diens taken. Artikel 12 stelt dat de drie bijlagen van de overeenkomst
een integraal onderdeel van de overeenkomst vormen. Artikel 13 bepaalt
dat er geen enkel voorbehoud mag worden gemaakt bij deze overeenkomst.
In artikel 14 spreken de partijen bij de onderhavige overeenkomst af dat
geschillen tussen hen betreffende de uitlegging of toepassing van de
overeenkomst, in dien mogelijk, in der minne dienen te worden geschikt.
Indien dit niet binnen een termijn van 90 dagen gebeurd is, wordt het
geschil aan het Hof van Justitie van de Europese Unie voorgelegd op
verzoek van een van de partijen bij het geschil, overeenkomstig artikel 273
VWEU.
Artikel 15 maakt duidelijk dat de overeenkomst moet worden bekrachtigd,
goedgekeurd of aanvaard.
In artikel 16 wordt vastgelegd dat de overeenkomst 30 kalenderdagen na
de datum waarop de depositaris de tweede akte van bekrachtiging,
goedkeuring of aanvaarding heeft ontvangen in werking treedt. Dit

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

10

betekent echter niet dat de overeenkomst vanaf dat moment ook direct in
werking treedt voor alle partijen bij de overeenkomst. Voor iedere partij
die de overeenkomst heeft bekrachtigd, goedgekeurd of aanvaard treedt
de overeenkomst 30 kalenderdagen na ontvangst van de akte in werking.
Dat betekent dat de bilaterale investeringsverdragen kunnen worden
beëindigd tussen die EU-lidstaten voor wie de onderhavige plurilaterale
beëindigingsovereenkomst in werking is getreden (zie artikel 4). Daarnaast
stelt dit artikel dat een partij bij de onderhavige overeenkomst die partij is
bij een lopende arbitrageprocedure de andere partij bij dit geschil moet
informeren over het feit dat de partij de overeenkomst heeft bekrachtigd,
goedgekeurd of aanvaard en wat de gevolgen hiervan zijn.
Artikel 17 biedt de partijen de mogelijkheid om de overeenkomst
voorlopig toe te passen. Het Koninkrijk zal van deze mogelijkheid geen
gebruik maken. Artikel 18 stelt dat alle vertalingen van de overeenkomst
authentieke teksten zijn.
Bijlage A
Bijlage A bevat een lijst van alle bilaterale investeringsverdragen die door
deze overeenkomst worden beëindigd. Voor het Koninkrijk gaat het om de
bilaterale investeringsverdragen tussen het Koninkrijk en Bulgarije,
Estland, Hongarije, Kroatië, Letland, Litouwen, Malta, Roemenië, Tsjechië,
Slovenië en Slowakije.
Bijlage B
Bijlage B bevat een lijst van alle bilaterale investeringsverdragen die al
zijn beëindigd en waar een horizonclausule van kracht kan zijn. Het
beëindigde verdrag tussen het Koninkrijk en Polen staat op deze lijst.
Bijlage C
Bijlage C bevat de verklaring waarnaar verwezen wordt in artikel 7. De
Partijen bij de onderhavige overeenkomst zijn gehouden deze verklaring,
die arbitragepanels informeert over de gevolgen van het Achmea-arrest,
in te dienen bij een arbitragepanel indien zij partij zijn bij een lopende
arbitrageprocedure.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2020–2021, 35 649 (R2150), nr. 1

11