Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2445

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 januari 2022
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de Raad Buitenlandse
Zaken van 24 januari 2022.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-02-2445
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE RAAD BUITENLANDSE
ZAKEN VAN 24 JANUARI 2022
Op maandag 24 januari 2022 vindt de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ)
plaats in Brussel. De Minister van Buitenlandse Zaken is voornemens
hieraan deel te nemen. Onder Current Affairs zal worden gesproken over
Oekraïne, de Indo-Pacific, Mali en Soedan. Als volle agendapunten staan
Libië en Syrië geagendeerd. Ook zal er een informele lunch over internationaal humanitair recht zijn. Zoals verzocht door uw Kamer zal naast deze
agenda tijdens het Commissiedebat RBZ ook gesproken worden over het
Strategisch Kompas. Zoals eerder toegezegd wordt uw Kamer via deze
Geannoteerde Agenda tevens geïnformeerd over de kabinetsinzet voor de
EU-AU top.
Current Affairs
Oekraïne
De Raad zal spreken over de Russische dreiging aan de grens van
Oekraïne. De EU speelt, naast de NAVO en de OVSE, een belangrijke rol
bij stabiliteit, vrede en veiligheid op het Europese continent. De Raad zal
zich buigen over de rol van de EU in deze situatie. Het kabinet zet in op
gecoördineerde maatregelen met partners, binnen de EU, NAVO, en met
andere gelijkgestemden. Conform de motie van het lid Brekelmans c.s.1,
blijft Nederland zich actief in EU-kader inzetten om, naast dialoog met
Rusland en de-escalatie, een geloofwaardig en zwaar pakket afschrikwekkende (economische) maatregelen voor te bereiden.
Indo-Pacific
De RBZ zal spreken over de implementatie van de gezamenlijke
mededeling inzake de samenwerking met de Indo-Pacific regio, die op
16 september 2021 is gepresenteerd. De Raad zal in dit verband onder
meer stilstaan bij het ministeriële Indo-Pacific-forum dat het Franse
EU-voorzitterschap op 22 februari a.s. organiseert. Het forum wordt gezien
als belangrijke stap in de uitwerking van de mededeling. Tijdens het
forum zullen discussies worden gevoerd over met name 1) veiligheid en
defensie, 2) connectiviteit en 3) wereldwijde uitdagingen. Het forum moet
resulteren in concrete initiatieven waarop de EU en Indo-Pacificlanden
gaan samenwerken. Voor het forum zullen naast de EU-lidstaten alle
ASEAN-landen met uitzondering van Myanmar worden uitgenodigd,
alsook andere partnerlanden in Azië, de Pacific, het Midden-Oosten en de
Golf, en Oost-Afrika. Het kabinet ondersteunt de uitvoering van de
EU-strategie en zet in op capaciteitsopbouw rond internationaal zeerecht
en samenwerking op het gebied van cyber. Hierop brengt Nederland
relevante expertise en ervaring in.
Mali
De Raad zal tevens spreken over Mali. Op 9 januari jl. kondigde de
regionale samenwerkingsorganisatie ECOWAS aanvullende sancties af
tegen Mali, nadat de Malinese transitieautoriteiten op 31 december 2021
hadden laten weten dat de transitieperiode tot maximaal vijf jaar verlengd
wordt. De sancties bestaan uit het sluiten van alle grenzen tussen de
ECOWAS-landen en Mali, het bevriezen van tegoeden van de Malinese
staat bij Centrale Banken, het bevriezen van tegoeden van de Malinese
staat en staatsondernemingen bij commerciële banken, het opschorten
van alle commerciële en financiële transacties tussen ECOWAS-lidstaten
1

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2433.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

2

en Mali en het opschorten van alle financiële hulp en transacties met de
financiële instellingen de African Development Bank (ABD) en de
ECOWAS Bank for Investment and Development (EBID). Tijdens de RBZ
zal Nederland steun uitspreken voor de uitkomst van de ECOWAS-top en
pleiten voor een sterke maar zorgvuldig afgewogen EU-reactie op het
aangekondigde uitstel van de transitie. Daarbij zal onder andere worden
gekeken naar de mogelijkheid van gerichte sancties van de EU tegen
individuen die het transitieproces tegenwerken. Zorgvuldigheid is
geboden om verdere escalatie te voorkomen.
Zoals het kabinet eerder aan uw Kamer heeft gemeld, is de Russische
private militaire onderneming (PMC) Wagner-groep volgens verschillende
bronnen momenteel actief in Mali. In Centraal-Mali kan de aanwezigheid
van Russische (para)militaire eenheden bevestigd worden. Voor deze
eenheden is onbekend of dit specifiek de Wagner-groep betreft. De
Malinese autoriteiten blijven niettemin zowel samenwerking als de
mogelijkheid van een samenwerkingsovereenkomst met de Wagner-groep
ontkennen en er is geen aanvullende informatie bekend over de eventuele
ondertekening van een dergelijke overeenkomst. Nederland zal tijdens de
RBZ aandacht vragen voor de gevolgen van deze recente ontwikkelingen
voor de EU-inzet in Mali. Het kabinet bepleit dat eventuele maatregelen in
verhouding dienen te zijn met de aard en omvang van een eventuele
samenwerkingsovereenkomst tussen beide partijen.
Soedan
De Raad zal spreken over de ontstane situatie in Soedan. De militaire
staatsgreep van 25 oktober jl. heeft de fragiele overgang van het land naar
democratie doen ontsporen. De Soedanese premier Hamdok is op
2 januari jl. afgetreden, te midden van een politieke impasse en wijdverspreide protesten. Zijn besluit kwam zes weken nadat hij op zijn post was
teruggekeerd na een akkoord met de leiders van de militaire staatsgreep.
De civiele prodemocratische beweging verwierp dat akkoord en grootschalige protesten houden aan, waarbij inmiddels minstens 54 doden zijn
gevallen. Door dit toenemend geweld tegen demonstranten en omdat
Hamdok niet de ruimte heeft gekregen om een nieuwe civiel-geleide
regering te vormen, zag hij zich genoodzaakt af te treden.
In reactie op het aftreden van Hamdok hebben de EU en de Trojka (VS, VK
en Noorwegen) een verklaring uitgebracht met daarin de oproep om een
inclusieve dialoog op te zetten met alle partijen, met als doel te komen tot
een civiele regering die door iedereen wordt geaccepteerd. Inmiddels
heeft de VN-missie UNITAMS al aangegeven deze Soedanese dialoog te
willen faciliteren. Hiermee zijn de partijen, waaronder ook de militairen,
akkoord gegaan.
Nederland steunt de gezamenlijke verklaring van de EU en de Trojka en
benadrukt dat op korte termijn het geweld tegen demonstranten moet
stoppen. Tevens moeten alle mensen die gevangen zijn genomen na de
coup vrij worden gelaten en moeten aanvallen op ziekenhuizen en media
door het leger stoppen. Nederland acht het verder van groot belang dat
de vredesdialoog daadwerkelijk inclusief zal zijn, en dat ook in de
resistance committees vrouwen en jongeren worden meegenomen.
Libië
De Raad zal over de huidige situatie en de EU-inzet in Libië spreken. Dit
gebeurt in de context van de uitgestelde verkiezingen die op 24 december
2021 waren voorzien. Deze werden op het laatste moment uitgesteld
omdat een grondwettelijk kader voor verkiezingen ontbrak, evenals een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

3

eenduidige kieswet. Dat had – onder andere – tot gevolg dat de regels
voor deelname aan de verkiezingen onvoldoende duidelijk waren. Na
positieve stappen op het vredestraject en een staakt-het-vuren, dat
inmiddels ruim een jaar standhoudt, is het uitstel van de verkiezingen een
tegenslag en heerst er als gevolg hiervan onzekerheid over het vervolg
van het vredesproces. Dit vergroot het risico op nieuwe geweldsescalaties
en instabiliteit.
Na de aankondiging van het uitstel benadrukten speciaal adviseur van de
VN voor Libië, Stephanie Williams2, en HV Borrell3 het belang van het
houden van verkiezingen in Libië voor de langdurige vrede en stabiliteit.
Het kabinet onderschrijft deze boodschap evenals het belang van de steun
van de EU aan de VN, die het Libische vredesproces faciliteert. UNSMIL,
de VN-missie in Libië onder aanvoering van speciaal adviseur Williams, is
de aangewezen partij om de belangrijkste stakeholders bij elkaar te
brengen en een weg vooruit te verkennen. Nederland zal binnen de Raad
het belang van eensgezind EU optreden ter ondersteuning van de VN
benadrukken alsook het belang van respect voor het vredesproces in Libië
door zowel nationale- als internationale actoren.
Syrië
De Raad zal spreken over het voortdurende conflict in Syrië. De oorlog, in
eerste plaats de aanhoudende strijd van het Assad-regime tegen de eigen
bevolking, heeft geresulteerd in miljoenen vluchtelingen, zowel in Syrië
zelf als over de grens, en honderdduizenden doden. Na bijna elf jaar
oorlog blijft de algemene veiligheidssituatie in Syrië complex, onvoorspelbaar en is een einde van het conflict nog allerminst in zicht. Het
geopolitieke krachtenveld, waar onder meer Rusland, Iran, Turkije en de
VS deel van uitmaken, bevindt zich in een delicaat evenwicht. Dit
resulteert in een militaire patstelling. Op politiek vlak blijft de noodzakelijke voortgang op het politieke proces conform Veiligheidsraadresolutie
2254 al geruime tijd uit. Ondanks deze impasse zijn de verhoudingen in de
regio in beweging; sinds enkele maanden tekenen zich de eerste
contouren van regionale toenadering richting het Assad-regime af.
Tijdens de RBZ zal worden gesproken over deze situatie. De Europese
Raad heeft in 2017 de strategische doelen ten aanzien van Syrië vastgesteld. Deze zijn onder meer gericht op beëindiging van het conflict door
een politieke transitie, het bieden van humanitaire hulp aan de meest
kwetsbare Syriërs, het bevorderen van democratie en mensenrechten, en
het laten afleggen van verantwoording voor oorlogsmisdaden.
Uitgangspunt in het EU-beleid blijft dat pas kan worden gesproken over
normalisatie, wederopbouw of sanctieverlichting, indien voldoende
voortgang is geboekt op het politieke proces. Tijdens deze bijeenkomst zal
de Raad bespreken hoe een eensgezinde EU, binnen het staand beleid,
zich kan opstellen ten aanzien van het Syrische conflict in het licht van de
recente ontwikkelingen. Vanwege de complexe en geopolitieke aard van
het conflict zal de Nederlandse inzet tijdens de RBZ in de eerste plaats
gericht zijn op het benadrukken van het belang van EU-eenheid in het
Syriëbeleid. Daarnaast acht Nederland het van belang dat de EU in nauwe
samenspraak met gelijkgezinde partners handelt.

2
3

https://unsmil.unmissions.org/statement-special-adviser-secretary-general-libya
https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/109338/libya-statement-highrepresentative-josep-borrell-postponement-elections_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

4

Internationaal humanitair recht
In juni 2021 heeft de Europese Raad het Vierde Implementatierapport4
over de bevordering en implementatie van het humanitair oorlogsrecht
(Report on the EU Guidelines on promoting compliance with international
humanitarian law) vastgesteld. Als uitvloeisel van dit rapport zal dit
onderwerp tijdens de lunch tijdens de RBZ worden besproken. De Raad
zal spreken over hoe de EU diplomatieke en andere instrumenten kan
inzetten om respect voor het humanitair oorlogsrecht te bevorderen.
Nederland verwelkomt deze discussie, zeker nu strijdende partijen in
conflictsituaties regelmatig het humanitair oorlogsrecht met voeten
treden. Nederland zal tijdens deze discussie aandacht vragen voor
belangrijke Nederlandse prioriteiten, zoals het tegengaan van de inzet van
honger als oorlogswapen en het ter verantwoording roepen van mensen
die oorlogsmisdaden plegen.
EU-AU-top
Zoals eerder toegezegd aan uw Kamer informeert het kabinet de Kamer
hierbij nader over de aanstaande topontmoeting tussen de staatshoofden
en regeringsleiders van de Europese Unie en de Afrikaanse Unie (EU-AU
top) en de kabinetsinzet daarbij.
Op 17 en 18 februari vindt de zesde EU-AU top plaats in Brussel, onder
Frans EU-voorzitterschap. De top volgt op de vijfde EU-AU top in
november 2017 in Abidjan en de voorbereidende ministeriële op 25 en
26 oktober jl. in Kigali. In maart 2020 publiceerde de Europese Commissie
de mededeling «Naar een brede strategie met Afrika», waarover uw
Kamer een kabinetsappreciatie ontving op 24 april 2020.5 In juni 2020
volgden Raadsconclusies en in oktober 2020 sprak de Europese Raad over
de relatie tussen de EU en Afrika. De top vindt plaats tijdens de
zogenaamde «Africa Europe week» (14–18 februari) met naast de EU-AU
top zelf een jeugdtop, een Civil Society Organisations-forum en het
EU-Africa Business Forum. Ook zullen er zowel gedurende deze week als
en marge van de top side-events worden georganiseerd.
De EU is een belangrijke partner van de AU met historische banden,
geografische nabijheid en sterke hulp- en handelsrelaties met
AU-lidstaten. Het kabinet hecht veel belang aan de strategische samenwerking met Afrikaanse partners, zeker ook in het licht van toegenomen
geopolitieke activiteit van landen als Rusland en China op het Afrikaanse
continent. Door een combinatie van factoren, zoals klimaatverandering,
toenemende conflicten en de impact van COVID-19, is Afrika verder
achterop geraakt bij het bereiken van de SDGs. Ongelijkheid, zowel tussen
als binnen landen, en armoede zijn toegenomen. Voor veel van de
uitdagingen waar de EU zich mee geconfronteerd ziet is versterkte
samenwerking met Afrikaanse partners essentieel. Grensoverschrijdende
uitdagingen als klimaatverandering, migratie, terrorisme en de aanpak
van COVID-19 zijn zowel voor de EU als de AU prioritaire thema’s. Het
kabinet onderschrijft dan ook het belang van de top om op hoog politiek
niveau de brede EU-AU relatie te versterken en toekomstbestendig te
maken. Vooralsnog is deelname aan de top door de Minister-President, de
Minister van Buitenlandse Zaken, en de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking voorzien.

4

https://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/publications/ihl-report-euguidelines-2021/
5
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2148.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

5

Er wordt op dit moment gewerkt aan een vooruitblikkende politieke
slotverklaring, met daarin onder meer aandacht voor samenwerking op
het gebied van armoedebestrijding, economische ontwikkeling en
investeringen, vrede en veiligheid, migratie en mobiliteit en samen
optrekken. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat op detailniveau over
deelonderwerpen zal worden onderhandeld. Ook is een aanzienlijk
Europees investeringsplan voorzien om de COVID-19 respons en -herstel
te ondersteunen. In samenwerking met de private sector en Europese
ontwikkelingsinstellingen zal er fors worden geïnvesteerd in de groene
transitie, digitalisering, duurzame economische groei en werkgelegenheid
en gezondheid in de context van COVID-19, veelal binnen bestaande
budgettaire kaders en financieringsinstrumenten. Nederland draagt via
verschillende Team Europe Initiatives op het gebied van seksuele rechten
en reproductieve gezondheid, jonge ondernemingen in Afrika, digitalisering en het Afrikaanse vrijhandelsakkoord actief bij aan dat investeringspakket. Naar verwachting zal bij de top, onder andere via verschillende
thematische ronde tafel sessies, ook aandacht worden besteed aan
samenwerking op het terrein van investeringen en banen, veiligheid en
stabiliteit, gezondheid, onderwijs, migratie en mobiliteit, multilaterale
samenwerking, klimaat, en landbouw en voedselzekerheid. Daarnaast zal
de top zeker ook nadrukkelijk in het teken staan van COVID-19 respons en
herstel, waarbij Afrikaanse landen naar verwachting aandacht zullen
vragen voor de ongelijkheid in wereldwijde vaccinverdeling en intellectueel eigendom en COVID-19 alsook de nadelige sociaaleconomische
gevolgen in Afrika indien de WHO doelstelling inzake de wereldwijde
COVID-19 vaccinatiegraad niet wordt behaald in 2022. Ook thema’s als
schuldenproblematiek en klimaatfinanciering zullen waarschijnlijk
prioritair zijn voor de Afrikaanse partners.
De afspraken die bij de top zullen worden gemaakt zijn politiek van aard
en zijn derhalve wel politiek, maar niet juridisch bindend voor de lidstaten
van de EU en de AU. De uitvoering van de te maken afspraken en de aan
te nemen slotverklaring zullen in ieder geval ook op geëigende momenten
op ministerieel niveau worden besproken, in de aanloop naar een
volgende EU-AU top.
Voor het kabinet is het van belang dat de agenda van de top door de EU
en de AU gezamenlijk wordt vormgegeven op basis van gedeelde
uitdagingen en kansen, passend in het streven om als meer gelijkwaardige partners op te trekken in lijn met de motie van het lid Leijten
c.s.6 Het kabinet heeft de EU tot snelle outreach richting Afrikaanse
partners aangespoord en is ook bereid daar via het eigen postennet aan
bij te dragen.
Inhoudelijk vraagt het kabinet bij de top specifieke aandacht voor
verschillende onderwerpen.
Investeringen en banen: ten aanzien van economische groei benadrukt het
kabinet het belang van de African Continental Free Trade Area (AfCFTA)
als belangrijke motor voor het bevorderen van werkgelegenheid,
investeringen, en handel in en met Afrika. Als ervaringsdeskundige is de
EU in staat om deze economische integratie actief te ondersteunen.
Daarnaast zal het kabinet aandacht vragen voor private sector ontwikkeling en het bevorderen van het investeringsklimaat, en voor inclusieve
economische groei in Afrika, met specifieke aandacht voor de belangen
van jongeren en de informele sector die hard is getroffen door de
pandemie. Ook het versterken van transport, en logistieke en digitale

6

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1618.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

6

connectiviteit zal op de top worden besproken en via het Europe Global
Gateway investeringspakket worden ondersteund.
Klimaat: Het aanpakken van klimaatverandering is een prioriteit voor het
kabinet. De gevolgen van klimaatverandering raken Afrikaanse landen
hevig met als gevolg dat armoede en voedselonzekerheid toenemen. Om
de wereldwijde klimaatambities te realiseren is EU-samenwerking met de
AU dan ook essentieel. De AU is een belangrijke partner op het vlak van
adaptatie en weerbaarheid: naar verwachting ook het thema van COP27 in
Egypte. Klimaatadaptie en weerbaarheid dragen ook bij aan de bevordering van stabiliteit en veiligheid in Afrikaanse landen. Vanuit de AU en
AU-lidstaten is er grote vraag naar ondersteuning op het gebied van
klimaatadaptatie, waarin de EU via het investeringspakket voorziet. De EU
voorziet bovendien in nauwe samenwerking met de private sector een
investering op onder andere duurzame energie en ecosystemen om de
groene transitie in Afrika te ondersteunen. Het kabinet vraagt in
aanvulling hierop aandacht voor de waarborging van inclusie, onder
andere op het gebied van toegang tot energie.
In het kader van de COVID-19 pandemie is er EU brede overeenstemming
over de noodzaak van solidariteit met Afrikaanse landen. Nederland
steunt de Europese inzet op vaccindonaties, waaronder via het internationale initiatief COVAX. Om het grote aantal gedoneerde vaccins te
beheren en toe te dienen, is het van belang dat de Europese inzet zowel
de pandemische paraatheid als de algehele versterking van gezondheidssystemen ten goede komt. Het kabinet vraagt bij de top ook om nadrukkelijke aandacht voor de secondaire gevolgen van de pandemie, vooral op
het vlak van toegenomen ongelijkheid voor vrouwen en meisjes. In die
context zal het kabinet, onder andere via de organisatie van een side
event en door in te zetten op een verwijzing in de slotverklaring, aandacht
vragen voor (voldoende financiële steun voor) universele toegang tot
seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR).
Landbouw en voedselzekerheid: Het kabinet zal aandacht vragen voor
«climate smart» landbouw en weerbare voedselzekerheid en zal waar
mogelijk ook de koppeling leggen met de VN waterconferentie van 2023
waarvan Nederland de co-host is.
Migratie en mobiliteit: Het kabinet hecht aan een duurzame samenwerking
met Afrikaanse landen op het gebied van migratie en mobiliteit en ziet de
top als een belangrijk moment om op hoog politiek niveau de al
bestaande afspraken op dit vlak te bestendigen. De top zal niet het meest
geëigende forum worden voor het in detail bespreken van lopende
afspraken of samenwerkingsverbanden die in de regel zijn opgezet met
afzonderlijke landen, en niet met de AU als geheel. Voor de EU en
EU-lidstaten is het van belang dat irreguliere migratie en mensensmokkel
worden tegengaan en AU-lidstaten de internationale verplichtingen op het
terrein van gedwongen terugkeer naleven. Daarnaast verdienen
Afrikaanse landen waardering van de EU voor het hoge aantal vluchtelingen en intern ontheemden dat in Afrika zelf wordt opgevangen.
Veiligheid en terrorismebestrijding: instabiliteit in Afrika raakt direct aan
de Europese veiligheidsbelangen. Het bevorderen van de veiligheid in
Afrikaanse landen vraagt om een nauwe samenwerking van de EU met
zowel de AU als de VN, maar ook met regionale organisaties zoals de G5
Sahel en ECOWAS. Ten aanzien van vrede en veiligheid zal het kabinet
aandacht vragen voor versterkte samenwerking op het terrein van cyber,
het tegengaan van gewelddadig extremisme, het aanpakken van de
grondoorzaken van conflict, en samenwerking op het vlak van
zogenaamde Illicit Financial Flows om grootschalige corruptie, grensover-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

7

schrijdende criminaliteit en terrorisme aan te pakken in lijn met de motie
van het lid Brekelmans.7 Het kabinet zal ook vragen om meer aandacht
voor spillover van gewelddadig extremisme vanuit de Sahel naar de
kuststaten van West-Afrika.
Als dwarsdoorsnijdend thema zal het kabinet pleiten voor nadrukkelijke
overkoepelende aandacht voor jongeren, werk en onderwijs in lijn met de
motie van het lid Koekkoek c.s.8 De plannen die bij de top zullen worden
afgesproken raken jongeren en toekomstige generaties het meest. Het
kabinet benadrukt daarom het belang van het meenemen van perspectieven van Afrikaanse jeugd, en bepleit bovendien, onder andere via
ondersteuning van een side event van AU-EU youth hub en in samenwerking met een Afrikaanse partner, betekenisvolle participatie van
jongeren bij de top zelf en de implementatie van de actieagenda.
Het kabinet zal uw Kamer informeren over de uitkomsten van de top.

7
8

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2339.
Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2445

8