Position Paper evaluatie Participatiewet
Kern
Mensen moeten in staat worden gesteld om een (her)start te kunnen maken in de
samenleving. Dit moet niet afhankelijk zijn van de kosten-batenanalyse van gemeenten op het
Participatiewet budget. In beginsel moet de behoefte van de cliënt leidend zijn.
1. Wij pleiten daarom voor een recht op ondersteuning.
Om uitkeringsgerechtigden op weg te helpen pleiten wij voor een verhoging van de
kwaliteit, toegankelijkheid, vindbaarheid en uitlegbaarheid van instrumenten om burgers te
activeren en echt maatwerk te krijgen.
2. Wij constateren dat het budget en niet de ondersteuningsbehoefte van de cliënt
leidend is. Wij pleiten voor investeringen in perspectief!
Investeer proportioneel in werk en participatie
In de evaluatie Participatiewet (P-wet) zien we dat het aantal mensen dat is gaan werken
vanuit de uitkering is toegenomen. Vanaf 2017 zien wij meer dan een miljoen vacatures in het
bedrijfsleven per jaar. De groei van het aantal vacatures en de uitstroom in de P-wet heeft
hiermee geen gelijke tred gehouden. De evaluaties van de Inspectie SZW, het SCP en de
arbeidsparticipatiemonitor 2019 (UWV) laten zien dat vooral de mensen die relatief beter
bemiddelbaar zijn werk hebben hervat. De minder eenvoudig te bemiddelen personen die
meer aanpassingen en ondersteuning nodig hebben worden niet of minder frequent
bemiddeld. De LCR pleit voor meer uniformiteit in het instrumentarium voor werkenden.
Daar waar instrumenten op de werkplek structureel moeten worden ingezet (bijvoorbeeld op
de werkplek voor iemand met een beperking) zouden deze in beginsel door UWV verstrekt
moeten worden. Dit heeft als voordeel dat ondersteuning hetzelfde wordt uitgevoerd voor alle
werknemers en bedrijven. Eerder hebben we u deelgenoot gemaakt van het ‘één etalage’
beginsel.1 Nu zien we dat dezelfde arbeidsbeperking in dezelfde baan kan leiden tot heel
verschillende inzet van instrumenten via Wajong en P-wet. De inzet van instrumenten in de
P-wet wordt niet afgestemd op de behoefte van de werknemer en werkgever maar op de
gemeentelijke financiën.
Behoefte van de cliënt moet leidend zijn!
De groep mensen met een beperking en de klassieke bijstand hebben behoefte aan maatwerk.
Wij vragen bij voortduring aandacht voor de omvang en toereikendheid van scholing en
(re)integratie instrumenten.2 De LCR pleit voor goede toegankelijkheid en een recht op
ondersteuning. Daarbij is vindbaarheid en uitlegbaarheid van instrumenten een belangrijke
randvoorwaarde. Wij juichen het parlementair onderzoek naar de kwaliteit van dienstverlening
van harte toe. In uw bevindingen zult u zien dat het budget en niet de ondersteuningsbehoefte
van de cliënt leidend is.

1 http://www.landelijkeclientenraad.nl/Nieuws/Begroting-sociale-zaken-maak-werk-van-werkgelegenheid
2 https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2020/01/15/het-betere-werk. Hierin wordt onderschreven dat de Nederlandse

overheid in vergelijking met ons omringende landen weinig investeert in scholing en (re)integratie.

Wij hebben gepleit voor een inclusietoeslag om de economische zelfstandigheid van mensen
met een beperking, die niet full time kunnen werken, perspectief te geven.
Benader cliënten positief en vanuit vertrouwen, niet vanuit wantrouwen
De benadering van cliënten is weinig inclusief. Zoals een van onze respondenten het
verwoordde: “ Je bent niet iemand met een probleem, je bent het probleem”. De meeste
voelen zich: een kostenpost, iemand die de break-even kosten baten niet haalt, een persoon
met een lagere loonwaarde, een registratie in het doelgroepenregister, een vinkje voor het
quotum. Iemand die diensten moeten worden verleend: “Binnen de budgettaire
randvoorwaarden”. Iemand die alleen via een no-risk polis een acceptabel risico vormt.
Iemand die beschut werkt.
Het vocabulaire is compensatie van kosten en het uitgangspunt is het sociaal minimum,
tegenprestatie en sanctie. De begrippen die hierbij horen zijn vermogenstoets,
kostendelersnorm en uitkering. Wij vinden het vocabulaire van de P-wet en de wijze waarop
met mensen met een beperking wordt omgegaan weinig verheffend. Niet alleen bejegening in
taal maar ook het gebrek aan tijd, geld en kwaliteit maakt dat de bejegening weinig
verheffend is en leidt niet tot een constructief samenspel tussen gemeenten en cliënten. Bij de
begroting van 2018 hebben we u een brief gestuurd met een investeringsagenda.3 We hebben
hierbij een analyse gemaakt van onze voorstellen om tot een praktische begroting te komen
om weer te investeren in scholing, (re)integratie en werkgelegenheid.
Herzie de financieringssystematiek, zorg voor transparantie en sturing
In de filosofie van de P-wet is een groot vertrouwen in prikkels. Dit leidt tot
sturingsproblemen. Omdat de prikkels ertoe leiden dat het voor gemeenten financieel
aantrekkelijk is om de mensen die weinig voorzieningen nodig hebben naar werk toe te leiden.
Dat leidt tot uitkeringsreductie en weinig kosten na plaatsing in een baan. Het reintegratiebudget kent twee bestedingen, de toeleiding naar werk en de kosten voor
voorzieningen (bijvoorbeeld jobcoach) voor behoud van werk. Deze laatste kosten kunnen een
structureel karakter hebben voor mensen met beperkingen. Daarmee leggen zij een
structureel beslag op de re-integratie middelen. En kunnen er dus steeds minder mensen naar
werk worden toegeleid. Dit hebben wij budgetkannibalisme genoemd.
Al eerder heeft de LCR in haar rapport Thermometer Beschut werk: wel budget weinig
werkplekken (2019) gewezen op het gebrek aan transparantie van de besteding van middelen.
De centrale overheid heeft grote verwachtingen van het afgeroomde budget en de
uitvoeringscapaciteit van gemeenten. In ieder wetsvoorstel staat dat inspanningen om de
participatie te bevorderen binnen de beschikbare budgettaire ruimte moet worden
gerealiseerd. Dit strookt niet met de realiteit van de bezuinigingen waar gemeenten de
afgelopen jaren mee te maken hebben gehad. In de P-wet zitten weeffouten m.b.t. de
budgettering van uitkeringen en re-integratie. Dit is de tragiek van de p-wet, waar cliënten
met en zonder uitkering slachtoffer van zijn!

3 http://www.landelijkeclientenraad.nl/Nieuws/Oproep-aan-Van-Ark-investeer-in-perspectief