Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 L

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Nationaal Groeifonds voor het jaar 2023

Nr. 5

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 15 november 2022
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat, belast met het
voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit
te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 13 oktober 2022 voorgelegd aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat. Bij brief van 11 november 2022 zijn ze
door de Minister van Economische Zaken en beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
A. Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Dijke

kst-36200-L-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

1

1
Op welke manier zorgt het Nationaal Groeifonds ervoor dat publiek geld
naar de verwerving van privaat intellectueel eigendom gaat?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds richt zich nadrukkelijk op investeringen met een
publiek belang die ten dienste staan van het duurzaam verdienvermogen
van Nederland, maar waarop onvoldoende privaat rendement kan worden
behaald om via reguliere kanalen gefinancierd te worden.
Als onderdeel van haar advisering, kijkt de adviescommissie – indien van
toepassing – ook naar de afspraken die tussen de samenwerkende partijen
binnen een voorstel zijn gemaakt over intellectueel eigendom en
kennisdeling, en of deze aansluiten bij de doelstelling van het Nationaal
Groeifonds. Deze afspraken zijn maatwerk per voorstel. Bij het
beschikbaar stellen van middelen vanuit het Nationaal Groeifonds kunnen
zo nodig nadere voorwaarden worden gesteld met betrekking tot
intellectueel eigendom en kennis-deling. Doel is om een goede balans te
vinden tussen het bereiken van publieke doelen en het behoud van
voldoende prikkels om private deelname te bewerkstelligen. Bedrijven
dienen altijd zelf ook te investeren in de projecten.
2
Hoeveel belasting betalen de organisaties die geld krijgen vanuit het
Nationaal Groeifonds? Hoe staan deze twee in verhouding tot elkaar?
Antwoord
De hoeveelheid belasting die organisaties betalen is vertrouwelijk. Over
de verhouding tussen beide kan ik daarom ook geen uitspraak doen.
3
Op welke manier wordt gecontroleerd of bedrijven het ontvangen geld uit
het Nationaal Groeifonds ook daadwerkelijk besteden aan de doelstelling
waarvoor het is toegekend?
Antwoord
Bedrijven ontvangen middelen uit het Groeifonds doorgaans via een
subsidiebeschikking. In het geval van de departementale route wordt die
vastgesteld door het betreffende ministerie, in het geval van de subsidieroute wordt de subsidie door de Minister van EZK in haar rol als fondsbeheerder vastgesteld. In de subsidiebeschikking worden voorwaarden
opgenomen waar aan moet worden voldaan. Deze voorwaarden worden
afgeleid van het voorstel dat is goedgekeurd. Bij definitieve vaststelling
van de subsidiebeschikking controleert de subsidieverstrekker of aan de
voorwaarden van de subsidie is voldaan, dus of de activiteiten zijn
uitgevoerd zoals afgesproken en vastgelegd in de subsidiebeschikking.
4
Is het mogelijk om een concreter beeld te geven van welke projecten,
gefinancierd door het Nationaal Groeifonds, binnen welke beleidsdoelstelling vallen?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds hangt samen met de in 2019 gepubliceerde
Groeistrategie. Conform de motie Heinen is in een bijlage1 bij de
Kamerbrief omtrent de uitkomst van de tweede ronde van het Nationaal
Groeifonds uiteengezet hoe de verschillende projecten uit de Tweede
Ronde passen binnen de onderliggende doelstellingen van het Nationaal
Groeifonds. Ik verwijs voor het concrete beeld naar deze bijlage.
1

Kamerstuk 35 925-XIX, nr. E, bijlage 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

2

5
Hoeveel van de uitgaven uit het Nationaal Groeifonds komen ten goede
aan private ondernemingen?
Antwoord
In de eerste en tweede ronde konden alleen departementen voorstellen
indienen. Bij het opstellen en uitvoeren van veel van die voorstellen zijn
private ondernemingen betrokken. De departementale route kent, mede
door de aard en omvang van de projecten, echter veelal grote consortia
waarbij de uitgaven per partner gedurende de looptijd kan worden
ingevuld. De precieze verdeling van subsidiebedragen in de departementale route over private ondernemingen is daarom op dit moment nog
niet te geven.
Het Nationaal Groeifonds kent vanaf de derde ronde een subsidieroute en
een departementale route. Binnen de subsidieroute is de verdeling van de
subsidiebedragen over deelnemende partijen op voorhand helder, maar in
deze route zijn nog geen uitgaven gedaan.
6
Hoeveel van de uitgaven uit het Nationaal Groeifonds komen terecht bij
internationaal opererende ondernemingen?
Antwoord
Internationaal opererende ondernemingen kunnen deelnemen aan
projecten die gefinancierd worden uit het Nationaal Groeifonds, mits deze
projecten bijdragen aan het duurzaam verdienvermogen in Nederland. Op
dit moment kunnen we nog niet aangeven hoeveel middelen er naar
internationaal opererende ondernemingen gaat. Zie voor de toelichting
hierop het antwoord op vraag 5.
7
Hoe wordt voorkomen dat winsten van bedrijven die geld ontvangen uit
het Nationaal Groeifonds uitgekeerd worden aan aandeelhouders?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds richt zich nadrukkelijk op investeringen met een
publiek belang die ten dienste staan van het duurzaam verdienvermogen
van Nederland, maar waarop onvoldoende privaat rendement kan worden
behaald om via reguliere kanalen gefinancierd te worden. Het fonds heeft
geen revolverend karakter en geen rendementsdoelstelling. Het doel is
niet dat de investeringen zich uitbetalen in de vorm van financieel
rendement voor investeerders. Het Nationaal Groeifonds is gericht op een
groter duurzaam verdienvermogen van de samenleving als geheel. Daar
kijkt de adviescommissie scherp naar bij de advisering over de ingediende
voorstellen. Voorstellen worden voorts beoordeeld op private additionaliteit. Als een voorstel zonder bijdrage uit het Nationaal Groeifonds ook
kan worden uitgevoerd, wordt het voorstel niet gehonoreerd. Businesscases worden streng getoetst, ook met behulp van externe experts, om te
controleren of er niet excessief privaat rendement wordt gehaald. Als dat
het geval is, wordt het voorstel niet gehonoreerd. Bedrijven dienen ook
altijd zelf te investeren in groeifondsprojecten. Dit sluit uiteraard niet dat
bedrijven door middel van deelname aan een Nationaal Groeifonds
competitiever worden en dat dit op lange termijn een effect kan hebben
op de winstgevendheid. In uitzonderlijke gevallen kan de Adviescommissie adviseren om de bijdrage uit het Nationaal Groeifonds niet in de
vorm van een onvoorwaardelijke subsidie te verstrekken, maar bijvoorbeeld in de vorm van een lening, die bedrijven dan terug dienen te
betalen. Ook kan de Adviescommissie aanvullende voorwaarden aan de
verstrekking van financiële middelen uit het Nationaal Groeifonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

3

voorstellen die onnodige rendement of oneigenlijke verplaatsing van R&D
activiteiten of intellectueel eigendom naar het buitenland dienen te
voorkomen.
8
Hoe wordt voorkomen dat winsten van bedrijven die geld ontvangen uit
het Nationaal Groeifonds uitgekeerd worden aan dochterondernemingen
dan wel andere juridische constructies, waardoor dit geld buiten
Nederland verdwijnt?
Antwoord
Zie hiervoor het antwoord op vraag 7.
9
Op welke manier kan de Kamer controleren of bestedingen uit het
Nationaal Groeifonds ook ten goede komen aan de geformuleerde
beleidsdoelstellingen?
10
Op welke manier kan de Kamer controleren of de bestedingen uit het
Nationaal Groeifonds ook correct en doelmatig uitgegeven worden, ter
ondersteuning van geformuleerde beleidsdoelstellingen?
Antwoord vraag 9 en 10
Uw Kamer heeft conform het budgetrecht invloed door de (suppletoire)
begrotingswetsvoorstellen te autoriseren. Voor overboeking van het
budget voor toegekende projecten van de NGF-begroting naar de
departementale begrotingen is namelijk eerst uw autorisatie nodig. Vóór
de autorisatie door het parlement is er dan ook geen sprake van het
aangaan van juridische verplichtingen en/of het betalen van middelen uit
het NGF. Pas na autorisatie van het parlement worden er juridische
verplichtingen voor uitgaven richting derden aangegaan en betaald.
De Adviescommissie van het NGF adviseert over de haalbaarheid en
doelmatigheid van de investeringsvoorstellen. Hiervoor heeft de
Adviescommissie een grondig beoordelingsproces opgesteld aan de hand
van het openbaar gepubliceerde kader. Het kabinet besluit vervolgens
welke investeringsvoorstellen middelen krijgen toegekend, waarbij het
advies van de Adviescommissie zwaarwegend is. Deze toekenningen
worden verwerkt in begrotingswetsvoorstellen die ter autorisatie aan het
parlement worden voorgelegd.
11
Welke beleidsdoelstellingen kent het Nationaal Groeifonds?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds heeft als doelstelling het verhogen van het
duurzaam verdienvermogen van Nederland. Daarvoor investeert het
kabinet uit het Nationaal Groeifonds in projecten op gebied van kennisontwikkeling en van onderzoek, ontwikkeling en innovatie.
12
Welke maatschappelijke verplichtingen en eisen worden gesteld aan
ondernemingen die geld ontvangen vanuit het Nationaal Groeifonds?
Antwoord
Voorstellen dienen bij te dragen aan het duurzaam verdienvermogen, wat
gedefinieerd is als het bruto binnenlands product dat Nederland op de
lange termijn op structurele basis kan genereren, met oog voor een
economische, sociale en milieuvriendelijke duurzame toekomst voor de
aarde en voor huidige en toekomstige generaties. Ondernemingen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

4

geld ontvangen vanuit het National Groeifonds moeten daarnaast voldoen
aan wet- en regelgeving – onder andere op het gebied van ecologie,
milieu en mvo – en mogen niet in strijd met het kabinetsbeleid acteren.
Zie daarnaast het antwoord op vraag 15 voor wat betreft de maatschappelijke effecten van voorstellen.
13
Op welke manier wordt aangetoond dat bedrijven een significante groei
doormaken als gevolg van een investering vanuit het Nationaal
Groeifonds?
Antwoord
In de monitoring en evaluatie wordt aan Groeifonds-projecten gevraagd
om KVK-nummers op te geven van bedrijven die een subsidie ontvangen.
Zo kan over een langere looptijd gemonitord worden of innovatieve
bedrijven met steun uit het Nationaal Groeifonds een snellere groei
doormaken dan bedrijven zonder steun uit het Nationaal Groeifonds.
Hierbij worden uiteraard de privacy regels in acht genomen.
14
Op welke manier wordt aangetoond dat bedrijven, gefinancierd uit het
Nationaal Groeifonds, een belangrijke bijdrage aan het bruto binnenlands
product leveren?
Antwoord
In de eerste twee rondes van het Nationaal Groeifonds is aan de indieners
gevraagd om als indicatie voor de bijdrage aan het verdienvermogen het
bbp-effect van individuele voorstellen te berekenen. Bbp-effecten van
individuele voorstellen, zeker op het gebied van de overgebleven
terreinen R&D&I en Kennis, zijn mede door methodologische beperkingen
echter niet goed te berekenen.
In de tweede ronde is daarom de Theory of Change (ToC) als aanvulling
op de bbp-effectberekening geïntroduceerd. Waar het bbp-effect
inderdaad niet te berekenen is, wordt de toegevoegde waarde aan het
verdienvermogen via een ToC onderbouwd met een combinatie van
kwantitatieve en kwalitatieve informatie. Hiermee moeten indieners
aantonen hoe hun activiteiten, via verschillende tussenstappen tot impact
leiden. Hierbij wordt de impact zoveel mogelijk gekwantificeerd. De
impact bestaat uit economische effecten en maatschappelijke effecten van
het voorstel. Bij onvoldoende economische impact wordt een voorstel niet
gehonoreerd.
Daarnaast wordt in de monitoring en evaluatie bijgehouden in hoeverre
de economische impactdoelstellingen uit de ToC ook daadwerkelijk bereikt
zijn. Onder meer door de groei van individuele ondernemingen te volgen
via KVk-nummers (zie antwoord 14).
In de evaluatie na vijf jaar zal het effect van investeringen uit het Nationaal
Groeifonds op de economische groei zo goed mogelijk in kaart worden
gebracht.
15
Hoe wordt getoetst of bedrijven, die gefinancierd worden uit het Nationaal
Groeifonds, een belangrijke bijdrage leveren aan de sociale en milieuvriendelijke doelstellingen van de regering?
Antwoord
Om te bepalen in hoeverre investeringsvoorstellen bijdragen aan het
duurzaam verdienvermogen, beoordeelt de adviescommissie zowel de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

5

economische impact van de voorstellen als de brede maatschappelijke
effecten daarvan op basis van een analysekader.2
Om de maatschappelijke effecten van voorstellen te kunnen beoordelen,
dienen veldpartijen en departementen bij hun aanvraag de belangrijkste
positieve maatschappelijke effecten die het voorstel heeft, te benoemen
en te onderbouwen. Daarnaast dienen zij de belangrijkste negatieve
effecten die het voorstel kan veroorzaken, te benoemen en te onderbouwen welke maatregelen er worden getroffen om die negatieve
effecten zoveel mogelijk te mitigeren.3
Een groslijst van maatschappelijke effecten vormt daarbij voor indieners
het uitgangspunt. Deze groslijst beslaat de terreinen a) milieu en
leefomgevingseffecten, b) gezondheidseffecten c) veiligheidseffecten en
d) sociale effecten. De groslijst en maatschappelijke effecten worden
verder toegelicht in de handleidingen voor de derde indieningsronde van
het Nationaal Groeifonds.4 Waar mogelijk en relevant dienen aanvragers
ook te onderbouwen in hoeverre de investeringsvoorstellen in lijn zijn met
de missies zoals het kabinet deze heeft vastgesteld in het Missiegedreven
Topsectoren en Innovatiebeleid.5
Naarmate de positieve maatschappelijke effecten van een voorstel groter
zijn en de negatieve effecten kleiner en beter gemitigeerd kunnen worden,
zal een voorstel positiever beoordeeld worden op haar bijdrage aan het
duurzaam verdienvermogen en daarmee eerder in aanmerking komen
voor financiering vanuit het Nationaal Groeifonds, uiteraard in
samenhang bezien en mede afhankelijk van het oordeel over de economische impact en bijdrage aan het bbp.
Een voorstel komt sowieso alleen in aanmerking voor bekostiging vanuit
het Nationaal Groeifonds als het saldo van de maatschappelijke baten en
lasten positief is.6 Randvoorwaarde is ook dat een voorstel niet strijdig
mag zijn met kabinetsbeleid, bijvoorbeeld op het gebied van natuur en
klimaat.7
16
Hoe wordt ervoor gezorgd dat bedrijven zich aan de sociale en milieuvriendelijke doelstellingen houden, nadat zij financiering hebben
ontvangen vanuit het Nationaal Groeifonds?
Antwoord
Departementen en veldpartijen, die financiering ontvangen uit het
Nationaal Groeifonds, dienen hun investeringsvoorstellen uit te voeren
conform plan. Zij dienen daarbij de activiteiten uit te voeren, die tot de
veronderstelde economische en maatschappelijke effecten leiden.
Na toekenning van middelen, zal de uitvoering van de investeringsvoorstellen intensief worden gemonitord. Voor ieder voorstel dient jaarlijks
een voortgangsrapportage te worden opgesteld, waarbij tussentijdse
resultaten inzichtelijk worden gemaakt. Op deze manier zal worden
gevolgd in hoeverre het investeringsvoorstel conform plan wordt
uitgevoerd en resultaten worden behaald.
2

Analysekader Nationaal Groeifonds ronde 3, www.nationaalgroeifonds.nl/documenten/
richtlijnen/2022/06/20/analysekader-3e-ronde.
Handleidingen uitwerking aanvraag subsidieregeling en departementale indieningsformulier
Nationaal Groeifonds 2022, www.nationaalgroeifonds.nl/indienen-ronde-3.
4
Handleidingen uitwerking aanvraag subsidieregeling en departementale indieningsformulier
Nationaal Groeifonds 2022, www.nationaalgroeifonds.nl/indienen-ronde-3.
5
www.topsectoren.nl/missiesvoordetoekomst.
6
op grond van artikel 2, derde lid, onderdeel e, van de wet.
7
op grond van artikel 2, derde lid, onderdeel f, van de wet.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

6

Als er in de praktijk sprake is van onvoldoende voortgang of er in sterke
mate afgeweken wordt van de afgesproken (economische en / of
maatschappelijke) doelstellingen, kan tussentijds worden bijgestuurd. In
het meest verregaande scenario kunnen investeringsvoorstellen tussentijds worden stilgelegd.
17
Is het mogelijk om financiering vanuit het Nationaal Groeifonds in te
trekken, dan wel terug te halen, als bedrijven zich niet voldoende houden
aan sociale en milieuvriendelijke doelstellingen?
Antwoord
In het meest verregaande scenario is dit mogelijk. Zie hiervoor het
antwoord op vraag 16.
18
Wat is de invloed van het gekorte bedrag ten behoeve van de Rijksbrede
problematiek in 2022 op het totale budget van het Nationaal Groeifonds
over de periode 2021–2025?
Antwoord
Het vorige kabinet heeft 20 miljard euro vrijgemaakt voor de periode
2021–2025. Bij de voorjaarsnota is een bedrag van 660 miljoen euro gekort
op het Nationaal Groeifonds. Bij de Algemene Politieke Beschouwingen
zijn twee moties aangenomen waarbij als dekking het Nationaal Groeifonds is aangedragen. Dit gaat om maximaal 381 miljoen euro. Bij de
voorjaarsnota is ook loon- en prijsbijstelling aan het Nationaal Groeifonds
toegevoegd. Na verwerking van de kortingen en onvoorwaardelijke
toekenningen resteert 16,7 miljard euro in het fonds. Hiervan is 2,8 miljard
euro reeds voorwaardelijk toegekend aan projecten en 2,1 miljard euro
reeds gereserveerd voor projecten die daarvoor nog een aangepast
voorstel moeten voorleggen. Voor nieuwe projecten voor de komende
drie rondes resteert daarmee 11,8 miljard euro. Hierin zijn nog niet de
uitkomsten van het kabinetsbesluit van 21 oktober van dit jaar verwerkt
dat genomen is naar aanleiding van het advies van de adviescommissie
over zes projecten uit de eerste en tweede ronde die een voorwaardelijke
toekenning of een reservering hadden ontvangen. Dit besluit is verwerkt
in een nota van wijziging op de begroting van het Nationaal Groeifonds
voor het jaar 2023.
19
Hoe wordt er gezorgd dat de 12,2 miljard euro die over is voor toekomstige projecten (deels) ten goede komt aan innovatieve en verduurzamende projecten?
Antwoord
De resterende middelen die op de begroting van het Nationaal Groeifonds
staan, dienen besteed te worden aan projecten die bijdragen aan de
doelstelling en voorwaarden van het Nationaal Groeifonds. De
doelstelling van het fonds is het versterken van het duurzaam verdienvermogen. Dit gebeurt door te investeren in projecten op het terrein van
kennisontwikkeling en onderzoek, ontwikkeling en innovatie.
20
Binnen welke termijn wordt de reservering voor het Nationaal Groeifonds
uitgegeven?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds is zodanig opgezet dat er in principe 5 rondes
worden georganiseerd om het initieel toegekende budget van 20 miljard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

7

euro uit te geven. Voor elke ronde staat ongeveer één jaar, waardoor de
verwachting is dat het volledige budget verdeeld over 5 jaar zal worden
uitgegeven. Dit kan echter ook langer zijn als dit wenselijk is vanuit de
doelmatigheid en effectiviteit van de uitgaven. Op het moment is er in de
eerste twee rondes in totaal 8 miljard euro (voorwaardelijk) toegekend of
gereserveerd, waardoor het uitgavenpatroon van het fonds in lijn is met
de verwachting vooraf. De Adviescommissie heeft overigens de
mogelijkheid om te adviseren om meer of minder toe te kennen dan
4 miljard euro per ronde, afhankelijk van de kwaliteit van de ingediende
voorstellen.
Voor sommige voorstellen wordt door de Adviescommissie geadviseerd
om een bedrag voorwaardelijk toe te kennen of te reserveren, omdat een
voorstel op bepaalde aspecten nog verder onderbouwd of uitgewerkt
dient te worden. De indieners worden in dat geval verzocht om een nieuw
plan in te dienen, waarna dit opnieuw beoordeeld zal worden door de
Adviescommissie. De ervaring leert dat de indieners meestal binnen een
jaar een nieuw voorstel indienen, waarna de Adviescommissie een nieuw
advies uitbrengt over het wel of niet bekostigen van dit voorstel.
21
Naar hoeveel projecten verwacht u overboekingen te kunnen doen in
2023?
Antwoord
Tot nu toe hebben 30 projecten tijdens twee rondes middelen onvoorwaardelijk toegekend gekregen. Dit is inclusief de projecten die in oktober
jl een definitieve toekenning hebben gekregen. Deze middelen zijn
overgeboekt naar de departementen die de projecten vervolgens
doorlopend bevoorschotten. Deze voorschotten zijn afhankelijk van de
aard, omvang en voortgang van een project.
De projecten binnen de departementale route van de derde ronde krijgen
geen middelen toegekend in 2023. Deze middelen worden verwerkt in de
ontwerpbegroting 2024. De projecten binnen de subsidieroute van de
derde ronde kunnen in principe wel middelen toegekend krijgen. Het is op
dit moment niet bekend hoeveel projecten binnen de derde ronde
middelen toegekend gaan krijgen.
22
Zou het Nationaal Groeifonds ingezet kunnen worden voor Nederlandse
deelname aan Important Projects of Common European Interest (IPCEIs)?
Hoe zou u dit beoordelen?
Antwoord
Dit is mogelijk binnen de departementale route indien de projecten
bijdragen aan het doelstelling van het Nationaal Groeifonds, namelijk het
verhogen van het duurzaam verdienvermogen van Nederland. Gezien de
doelstelling van de IPCEI projecten is dat zeker mogelijk. De internationale
inbedding van projecten is ook een aandachtspunt van de Adviescommissie bij de beoordeling van projecten en de adviescommissie staat
daarmee ook open voor dergelijke voorstellen. De voorstellen dienen wel
via de gebruikelijke procedures van het Nationaal Groeifonds te worden
ingediend en worden op dezelfde wijze beoordeeld als de andere
ingediende projecten.
23
Welke beleidsdoelstellingen zijn er geformuleerd door de verschillende
ministeries die een bijdrage leveren aan het Nationaal Groeifonds? Op
welke manier wordt dit inzichtelijk gemaakt voor de Kamer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

8

Antwoord
Het Nationaal Groeifonds is een kabinetsbreed instrument gericht op het
versterken van het Nederlandse duurzaam verdienvermogen. Daarvoor
investeert het kabinet vanuit het fonds in projecten op het gebied van
kennisontwikkeling en onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Er zijn geen
specifieke aparte beleidsdoelstellingen per departement. Het is uiteraard
wel denkbaar dat projecten die worden ondersteund door het Nationaal
Groeifonds ook bijdragen aan andere beleidsdoelstellingen van
departementen.
24
Op welke manier komt geld uit het Nationaal Groeifonds ten goede aan de
ruimtevaartsector?
Antwoord
Er kunnen projecten op het gebied van ruimtevaart worden ingediend,
mits ze bijdragen aan de doelstelling van het fonds, namelijk het verhogen
van het duurzaam verdienvermogen. In de tweede ronde van het
Nationaal Groeifonds is het project NextGen HighTech toegekend, gericht
op ontwikkeling van ultra-nauwkeurige, hoogtechnologische machines en
apparatuur. In het project worden 6 toepassingsgebieden onderscheiden,
waaronder lasercommunicatie: apparatuur voor datacommunicatie via
laserbundels en satellieten, energiezuinig, veilig en met hogere capaciteit.
Het project heeft een toekenning ontvangen van 450 mln. euro, waarvan
voorlopig een bedrag van 76 mln. euro voor de ruimtevaartsector is
gereserveerd.
25
Hoeveel aanvragen zijn er bij het Nationaal Groeifonds gedaan op basis
van de subsidieregeling 2023? Hoe verhoudt dit aantal zich tot het
totaalaantal aanvragen bij het Nationaal Groeifonds?
Antwoord
Er zijn op dit moment nog geen aanvragen ingediend voor de subsidieregeling. Aanvragen voor de subsidieregeling in de derde ronde kunnen
worden ingediend tussen 2 januari en 3 februari 2023. In de eerste en
tweede ronde stond er nog geen subsidieregeling open.
26
Hoeveel aanvragen zijn door de genoemde adviescommissie
afgekeurd/niet toegewezen?
Antwoord
In de eerste beoordelingsronde heeft de commissie geadviseerd om aan
vijf projecten geen middelen toe te kennen. In de tweede ronde heeft de
commissie geadviseerd om aan zeven projecten geen middelen toe te
kennen. Daarnaast heeft de adviescommissie in oktober jl. aan het kabinet
geadviseerd om de reservering van het project Ontwikkeladviezen,
ingediend tijdens de eerste ronde, te laten vervallen.
27
Wanneer kunnen we de tussentijdse evaluatie van het Nationaal Groeifonds verwachten?
Antwoord
In 2023.
28
Klopt het dat de projecten die door het Nationaal Groeifonds worden
gefinancierd beoordeeld worden via het analysekader, waarbij indieners

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

9

moeten onderbouwen wat de maatschappelijke effecten (zowel negatief
als positief) zijn van hun project?
Antwoord
Dat klopt. Om te bepalen in hoeverre investeringsvoorstellen bijdragen
aan het duurzaam verdienvermogen, beoordeelt de adviescommissie
zowel de economische impact van de voorstellen als de brede maatschappelijke effecten daarvan op basis van een analysekader.8 Zie ook de
toelichting op vraag 15.
29
Hoe wordt voorkomen dat indieners van projecten de prikkel voelen om
de negatieve maatschappelijke effecten te bagatelliseren en de positieve
effecten te benadrukken, specifiek in het geval dat de effecten niet te
kwantificeren zijn?
Antwoord
De indieners is gevraagd de maatschappelijke effecten zoveel mogelijk te
kwantificeren. De beschreven verwachte maatschappelijke effecten, zowel
negatief als positief, worden in samenwerking met onafhankelijke experts
beoordeeld. Hierbij wordt ook meegewogen of er effecten missen die niet
genoemd zijn en wordt getoetst in hoeverre de beschreven mitigatiemaatregelen treffend zijn voor de verwachte negatieve effecten. Daarnaast mag
een voorstel niet strijdig zijn met kabinetsbeleid (waaronder de ambities
van het kabinet op gebied van klimaat en circulariteit). Ook wordt de
aansluiting van een voorstel op maatschappelijke uitdagingen en
transities (zoals klimaatverandering) getoetst aan de hand van het
analysekader onder het onderwerp strategische onderbouwing
(Kamerstuk 35 925-XIX, nr. 13).
30
Wordt er in het analysekader gebruikt gemaakt van een CO2-prijs? Hoe
wordt, als dat niet het geval is, dan de uitstoot van CO2 afgewogen ten
opzichte van andere effecten die het project heeft?
Antwoord
Een volledige MKBA was alleen voor investeringsvoorstellen met
betrekking tot fysieke infrastructuur vereist. Dit type voorstellen komt
echter vanaf de derde ronde niet meer in aanmerking voor bekostiging uit
het Nationaal Groeifonds. Het CPB en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) geven aan dat voor voorstellen op het terrein van onderzoek,
ontwikkeling en innovatie een volledige MKBA, op basis van de leidraad
MBKA, in de praktijk niet mogelijk is. Dit omdat de effecten van innovatie
van tevoren moeilijk in te schatten zijn. Ook voor voorstellen op het
terrein van kennisontwikkeling is een volledige MKBA volgens het CPB en
het PBL vaak niet mogelijk.
De maatschappelijke-effectenanalyse zoals beschreven in de brief aan Uw
kamer van 23 september jl. vormt hiervoor het alternatief.9 Hierbij wordt
conform de aanwijzingen van het CPB en het PBL wel het
MKBA-denkkader gehanteerd, maar niet de MKBA-rekenmethode.10 Deze
werkwijze betekent echter dat de economische en maatschappelijke
effecten van deze voorstellen niet samengebracht worden in één
rekensom waarin alle effecten in geld worden uitgedrukt. Het hanteren
van een prijs voor de CO2-uitstoot of -besparing is daarom bij deze
8

Analysekader Nationaal Groeifonds ronde 3, www.nationaalgroeifonds.nl/documenten/
richtlijnen/2022/06/20/analysekader-3e-ronde.
Kamerstuk 35 976, nr. 29.
10
https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/cpb-pbl-2022_notitie-mkba-en-bredewelvaart-een-aanvulling-op-de-algemene-mkba-leidraad_4928_0.pdf.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

10

methode minder relevant. Voor voorstellen waarbij een significante
toename of afname van de CO2-uitstoot (of andere broeikasgassen) te
verwachten is, is het van belang dat deze toe- of afname zo goed mogelijk
onderbouwd en gekwantificeerd (in megatonnen CO2-equivalent) wordt,
zodat de adviescommissie deze effecten kan meewegen in de beoordeling
van het duurzaam verdienvermogen van deze voorstellen.
31
Hoe wordt, aangezien voor de projecten geen maatschappelijke kosten- en
batenanalyse wordt berekend maar in plaats daarvan het analysekader
wordt gebruikt, bepaald of een project een positief saldo heeft aan
maatschappelijke kosten en baten?
Antwoord
Zie hiervoor het antwoord op vraag 15.
32
Welke organisatie is verantwoordelijk voor de toekenning van gelden uit
het Nationaal Groeifonds? Wie controleert of deze organisatie zijn werk
naar behoren uitvoert?
Antwoord
Voor de departementale route zijn de indienende ministeries verantwoordelijk voor de uitkering en verantwoording van gelden die door het
kabinet op advies van de adviescommissie zijn toegekend uit het
Nationaal Groeifonds. Voor de subsidieroute zal RVO de middelen
uitkeren en is de Minister van EZK eindverantwoordelijk. Voor deze
bestedingen gelden de gebruikelijke regels van de Comptabiliteitswet. De
adviescommissie Nationaal Groeifonds monitort en evalueert daarnaast
de projecten zowel tijdens de implementatie als na afronding. Zie verder
het antwoord op vraag 3.
33
Hoe wordt bepaald of een organisatie geld toegekend krijgt vanuit het
Nationaal Groeifonds?
Antwoord
Organisaties krijgen geld toegekend als het kabinet hiertoe heeft besloten
na positief advies van de adviescommissie Nationaal Groeifonds. De
adviescommissie komt tot haar advies op basis van een analysekader en
conform de wettelijke kaders van het Nationaal Groeifonds.
In de departementale route kent het indienende Ministerie van het
goedgekeurde project geld toe aan partijen binnen het consortium. Ieder
departement heeft een eigen proces waarmee op een doelmatige en
rechtmatige wijze de gelden toegekend worden. In de subsidieroute zullen
de indieners van het project vooraf moeten aangeven welke organisaties
voor welke activiteit geld krijgen toegekend.
34
Hoe wordt een «ons-kent-ons»-beoordeling voorkomen?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 35.
35
Welke voorzorgsmaatregelen worden er getroffen om netwerkcorruptie te
voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

11

Antwoord
De adviescommissie stelt voorafgaand aan een beoordelingsronde een
analysekader vast. Ingediende voorstellen worden aan dit kader getoetst,
om zo het oordeel zoveel mogelijk te objectiveren. Daarnaast betrekt de
commissie experts met diverse achtergronden.
Ook is er een «reglement onafhankelijkheid en tegengaan belangenverstrengeling». Per ingediend voorstel worden belangen van commissieleden in kaart gebracht en verschonen commissieleden zich zo nodig. Tot
slot kent de commissie een brede samenstelling.
36
Is er zicht op hoe baten van succesvolle innovatieprojecten in het geval
van publieke investeringen (deels) terugvloeien naar de overheid? Zo ja,
hoe worden deze baten ingezet?
Antwoord
In beginsel worden uit het Nationaal Groeifonds subsidies verstrekt die
niet terugvloeien naar de overheid. In uitzonderlijke gevallen kan de
financiële bijdrage een andere vorm krijgen, bijvoorbeeld in de vorm van
een lening. Terugbetaalde middelen vloeien in dat geval terug in het
Nationaal Groeifonds en kunnen dan opnieuw worden ingezet, mits
passend binnen de beoogde rondes van het fonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 L, nr. 5

12