Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-08

Milieuraad

Nr. 397

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 december 2011
De vaste commissie voor Europese Zaken1 heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie naar aanleiding van de brief van 2 december 2011 inzake de
Geannoteerde Agenda Raad Algemene Zaken van 16 december 2011
(cohesiebeleid) (Kamerstuk 21 501-08, nr. 394), de brief van 2 december
2011 inzake het verslag van de informele ministeriële bijeenkomst van
25 november 2011 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 395) alsmede de brief van de
staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van 21 november 2011
aangaande het fiche inzake wijziging verordening risicodelende instrumenten met betrekking tot financiële stabiliteit (Kamerstuk 22 112,
nr. 1267).
De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van
14 december 2011.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.

1
Samenstelling:
Leden: Bommel, H. van (SP), Ondervoorzitter
Staaij, C.G. van der (SGP), Albayrak, N.
(PvdA), Ormel, H.J. (CDA), Ferrier, K.G. (CDA),
Eijsink, A.M.C. (PvdA), Dam, M.H.P. van
(PvdA), Knops, R.W. (CDA), Voorzitter Roon, R.
de (PVV), Jansen, P.F.C. (SP), Voordewind, J.S.
(CU), Broeke, J.H. ten (VVD), Ouwehand, E.
(PvdD), Bontes, L. (PVV), Groot, V.A. (PvdA),
Braakhuis, B.A.M. (GL), NieuwenhuizenWijbenga, C. van (VVD), Schouw, A.G. (D66),
El Fassed, A. (GL), Hachchi, W. (D66), Dijkhoff,
K.H.D.M. (VVD), Driessen, J.H.A. (PVV) en
Caluwé, I.S.H. de (VVD).
Plv. leden: Irrgang, E. (SP), Dijkgraaf, E. (SGP),
Jacobi, L. (PvdA), Bruins Slot, H.G.J. (CDA),
Omtzigt, P.H. (CDA), Samsom, D.M. (PvdA),
Timmermans, F.C.G.M. (PvdA), Haverkamp,
M.C. (CDA), Elissen, A. (PVV), Raak, A.A.G.M.
van (SP), Wiegman-van Meppelen Scheppink,
E.E. (CU), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD),
Thieme, M.L. (PvdD), Hernandez, M.M. (PVV),
Dikkers, S.W. (PvdA), Peters, M. (GL),
Berckmoes-Duindam, Y. (VVD), Veldhoven, S.
van (D66), Tongeren, L. van (GL), Pechtold, A.
(D66), Huizing, M.E. (VVD), Kortenoeven,
W.R.F. (PVV) en Azmani, M. (VVD).

kst-21501-08-397
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De voorzitter van de commissie,
Knops
De griffier van de commissie,
Van Keulen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

1

1. Geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken van 16
december 2011 (Kamerstuk 21501-08, nr. 394)
VVD
Vraag
De leden van de fractie van de VVD nemen er kennis van dat in de
geannoteerde agenda staat dat een deel van de lidstaten de gedetailleerde
sturing van de Commissie bij het sturen van investeringen die landen wel
en niet kunnen doen te prescriptief vindt. Tegelijkertijd is dit juist besloten
om te voorkomen dat landen aan allerlei eigen projecten Europees geld
kunnen uitgeven, die niet gericht zijn op economische groei of de
EU2020-agenda. Dit is ook voor de VVD-fractie van belang. Hoe kan ervoor
gezorgd worden dat hier toch op wordt toegezien, zonder dat er een te
prescriptieve procedure wordt gecreëerd?
Nederland is voorstander van een duidelijke link met de Europa2020doelen, en van het voorstel voor een menu met Europa2020-thema’s
waaruit elk land en elke regio een beperkt aantal thema’s mag kiezen. Ook
binnen de gekozen thema’s is focus nodig. Dit kan bereikt worden door
duidelijke doelen te stellen en niet alleen door in te zetten op het
wegnemen van knelpunten, maar juist ook op het verbinden van nationale
en regionale sterktes, o.a. via een smart specialisation strategy. Hiermee
wordt een goede balans gevonden tussen sturing en focus op EU-niveau
en lidstaatniveau enerzijds, en invulling en aansturing op regionaal niveau
anderzijds. Nederland steunt het voorstel om aan elk thema duidelijke
doelen en meetbare indicatoren te verbinden. De regio en de lidstaat
maken zo vooraf duidelijk welke concrete resultaten beoogd worden, en
de Commissie kan die meewegen bij het beoordelen van het contract en
het programma. Ook gedurende de periode maakt dit inzichtelijk welke
resultaten met de structuurfondsen worden bereikt, en of bijsturen nodig
is.
Nederland is echter terughoudend over de EU-brede verplichte percentages, gezien de verschillende kenmerken en uitdagingen van de lidstaten
en regio’s en omdat elk land zelf moet kunnen kiezen of en hoe structuurfondsen worden ingezet voor Europa2020-doelen, in aanvulling op de
inzet van nationale middelen, beleid en wetgeving. Nederland is evenmin
voorstander van de subdoelen (investeringsprioriteiten) per thema. Door
duidelijke doelen te stellen en daaraan gekoppelde meetbare indicatoren
is een onderverdeling in subdoelen niet noodzakelijk. Daarbij kunnen de
subdoelen de beleidsvrijheid van de lidstaat beperken om de middelen zo
in te zetten dat de meeste toegevoegde waarde kan worden bereikt.
CDA
Vraag
Kan aangegeven worden of er in Nederland sprake is van onderbenutting
van de huidige cohesiegelden. Als dit het geval is, is dan duidelijk wat
hiervan de oorzaken zijn. Welke mogelijkheden ziet het kabinet om
onderbenutting tegen te gaan.
Ik verwacht in Nederland geen onderbenuttig van de structuurfondsen in
de huidige periode (2007–2013). De vier regionale EFRO-programma’s
lopen alle vier volgens planning. Noord en Zuid hebben de middelen al
vrijwel volledig gecommitteerd. In Oost en West is er nog enige ruimte,
daar is rond 80% van de middelen gecommitteerd. Nieuwe projecten
kunnen nog tot eind 2013 worden gecommitteerd en lopende projecten
mogen nog tot eind 2015 kosten declareren. Met betrekking tot de
benutting van de ESF-middelen is er in de afgelopen jaren (2007–2010)
geen sprake geweest van onderbenutting. Ook voor 2011 wordt geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

2

onderbenutting verwacht. Voor meer informatie verwijs ik u naar de
voortgangsbrief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 27 september 2011 (Kamerstuk 26 642, nr. 116) waarmee hij
uw Kamer heeft geïnformeerd over de uitvoering van het huidige
ESF-programma 2007–2013.
Vraag
De leden van de CDA fractie geven steun aan de inzet om bij totstandkoming van het strategisch gemeenschappelijk kader zowel de Raad als
het Europees Parlement medebeslissingsbevoegdheid heeft. Ziet het
kabinet het Europees Parlement als partner als het gaat om flexibiliteit
voor de inzet van cohesiegelden?
Ja. Het Europees Parlement is goed op de hoogte van de structuurfondsen en de werking in de praktijk. De regiocommissie van het
Europees Parlement hecht aan een sterke rol voor de regio’s en wil
rekening houden met de specifieke kenmerken en uitdagen van elke regio.
De meerderheid in het Europees Parlement hecht net als Nederland aan
een goede balans tussen focus en resultaatgerichtheid enerzijds en
flexibiliteit anderzijds.
Vraag
De CDA fractie ziet dat de Europese Commissie en het Europees
Parlement sturen op meer aanpassing van de cohesiegelden in relatie tot
de innovatie en ontwikkelingsstrategie EU2020. Op welke wijze wordt deze
inzet gekoppeld aan de topsectoren en topregio’s in Nederland. Is de inzet
van het kabinet om de gelden alleen te reserveren voor de arme regio’s
niet een inzet die uiteindelijk leidt tot minder inverdieneffect voor de
Nederlandse regio’s. Ziet het kabinet met de CDA fractie het belang van
een decentrale invulling van de programma’s en uitvoering hiervan.
De inzet van het kabinet is dat cohesiebeleid alleen bestemd is voor de
minst welvarende regio’s in de minst welvarende landen en voor
grensoverschrijdende samenwerking («Interreg»). Het budget voor
cohesiebeleid kan dan substantieel dalen en zo kan de Nederlandse
bijdrage aan de Europese begroting eveneens dalen. Als Nederland in de
toekomstige periode toch structuurfondsen ontvangt, dan zal dit ingezet
moeten worden op goede projecten die significant bijdragen aan
duurzame economische groei en werkgelegenheid. De huidige periode
levert goede voorbeelden, zoals het versterken van clusters door
samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijven en overheden. Dit kan
een vervolg krijgen met de inzet van structuurfondsen voor de bijdrage
van de regio’s aan de Topsectoren. Het merendeel van de adviezen van de
topteams gaat in op het belang van een sterk mkb en de noodzaak van
technologische ontwikkeling en innovatie op regionaal niveau. Dit sluit
goed aan bij de Europese doelen voor EFRO, en bij de sterke punten van
de inzet van EFRO in Nederland in de huidige periode. Als Nederland
structuurfondsen ontvangt, hecht ik aan een sterke betrokkenheid van
regio’s en gemeenten. Vorige maand heb ik een goed overleg gehad met
bestuurders van de provincies en gemeenten. We hebben afgesproken om
verschillende opties voor de uitvoering van EFRO in kaart te brengen. Het
kabinet wil dat de uitvoering zo efficiënt mogelijk is, met zo laag mogelijke
uitvoeringslasten.
Vraag
De leden van de CDA fractie vragen op welke wijze aangehaakt wordt bij
het nieuwe kaderprogramma onderzoek en innovatie en een relatie gelegd
met het cohesiebeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

3

Het kabinet hecht aan een goede synergie tussen cohesiebeleid en het
nieuwe kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, genaamd
Horizon2020. cohesiebeleid en Horizon2020 kunnen elkaar aanvullen en
versterken. De onderzoeksresultaten die Horizon2020 oplevert, kunnen
met behulp van de Structuurfondsen worden omgezet in valorisatie
(demonstratieprojecten, ontwikkeling van innovatieve producten en
diensten). De jongste technologieën kunnen daarmee ingebed worden in
de Europese regio’s en regionale clusters.
cohesiebeleid kan bijdragen aan het bereiken van een afdoende innovatieniveau en aan onderzoeksfaciliteiten, zodat het algemene kennisniveau in
de Unie wordt verhoogd en bedrijven en kennisinstellingen uit minder
ontwikkelde regio’s kunnen meedoen op Europese schaal. Sommige
nieuwe lidstaten willen het Kaderprogramma niet inzetten op excellentie,
maar een deel van de middelen uit het Kaderprogramma oormerken voor
minder ontwikkelde lidstaten. Hier is het kabinet op tegen, het vooruitbrengen van wetenschap en technologie en het versterken van de
Europese concurrentiekracht is het beste gegarandeerd door alleen het
beste onderzoek in competitie op Europees niveau te financieren.
Bovendien verwordt hiermee het Kaderprogramma tot een cohesieinstrument. Nederland steunt de Commissie daarom in haar voorstel om
Horizon2020 te baseren op excellentie en de geografische spreiding niet
als criterium in Horizon2020 mee te nemen.
Tot slot wil Nederland ook op operationeel niveau synergie tussen de
verschillende programma’s en pleit Nederland voor stroomlijning van
kostendefinities tussen Horizon2020, de cohesiefondsen en de
GLB-middelen. Ook steunt Nederland de Commissie in hun voorstel dat
projecten gefinancierd kunnen worden uit verschillende Europese
bronnen.
Vraag
De CDA fractie deelt de mening van het kabinet dat de richtsnoeren niet
rigide moeten worden ingevuld. De CDA fractie steunt de inzet om een
eenduidige en transparante registratie te bewerkstellingen die gericht is
op projecten voor economische groei en werkgelegenheid. Hierbij moet
een landenspecifiek programma mogelijk zijn. Een gerichte gebiedsontwikkeling is verstandig. Hierbij moet een gezamenlijk aanpak met de
betrokkenheid van meerdere fondsen worden ingevuld. Deelt het kabinet
deze mening?
Ja. Het kabinet steunt het voorstel van de Commissie waarbij alle landen
en regio’s een operationeel programma opstellen waarin duidelijk wordt
aangegeven wat de sterke kanten en ontwikkelingspunten van het land en
de regio zijn, in welke thema’s (beperkt aantal) het land en de regio zullen
investeren, welke concrete doelen het land en de regio na zeven jaar
bereikt willen hebben en hoe de voortgang gemeten wordt («resultaatindicatoren»). De Commissie heeft goedkeuringsrecht over deze
programma’s, en ontvangt elk jaar een verslag van de voortgang, en of
bijsturing of herverdeling van de investering nodig is. Het voordeel van
het voorgestelde partnerschapscontract is dat in één document op
nationaal niveau de thema’s, concrete doelen en indicatoren voor de
verschillende fondsen en verschillende regio’s samen komen. In dit
document kunnen enerzijds synergiemogelijkheden en anderzijds de
afbakening tussen de verschillende fondsen worden opgenomen.
Randvoorwaarde is dat dubbeling tussen partnerschapscontract en
programma’s vermeden wordt, dat de lasten zo laag mogelijk zijn en dat
het partnerschapscontract geen bureaucratisch bouwwerk wordt.
Vraag
De leden van de CDA fractie vragen zich af hoe de Cohesiefondsen
gekoppeld worden aan voorwaarden in relatie tot degelijk nationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

4

begrotingsbeleid. Tevens moeten Cohesiefondsen gekort kunnen worden
als gemaakte afspraken niet worden nagekomen. Kan het kabinet
aangeven hoe hier op wordt ingezet?
Het kabinet acht het van groot belang dat de gemaakte afspraken over
budgettaire discipline worden nagekomen en dat economische convergentie wordt bespoedigd. Het kabinet steunt het voorstel van de
Commissie om betalingen uit structuurfondsen, het plattelandsfonds en
het visserijfonds op te schorten wanneer landen zich niet houden aan de
regels van het Stabiliteits- en Groeipact. Hiermee geeft de Commissie wat
het kabinet betreft invulling aan de aanbevelingen van de Werkgroep Van
Rompuy van oktober 2010. Het kabinet acht het van belang dat de
conditionaliteit op enkele punten nog verder wordt aangescherpt. Zo dient
de financiële sanctie zo automatisch mogelijk door de Commissie te
kunnen worden toegepast en moet, naast de mogelijkheid om betalingen
uit fondsen op te schorten, de mogelijkheid gecreëerd worden om
betalingen definitief te annuleren. Aanvullend op de link met het
Stabiliteits- en Groeipact stelt de Commissie voor om de opschorting van
de Europese fondsen ook te verbinden aan de verplichtingen die
voortvloeien uit de procedure voor (excessieve) macro-economische
onevenwichtigheden. Het gaat in het Commissievoorstel concreet om het
opschorten van Europese fondsen voor lidstaten waarvan de Raad
constateert dat deze (meermaals) nalaten afdoende maatregelen te nemen
om te proberen de schadelijke onevenwichtigheden te verminderen. Deze
inzet van de Commissie is in lijn met de recente kabinetsbrief over de
toekomst van de EMU (Kamerstuk 21 501-07, nr. 839). Hierin geeft het
kabinet immers aan dat ook in het kader van de onevenwichtighedenprocedure ingezet kan worden op het stilleggen of korten van Europese
fondsen bij het niet voldoen aan de gestelde eisen.
Ook wil de Commissie de mogelijkheid creëren om Europese fondsen op
te schorten bij lidstaten die gebruik maken van de verschillende Europese
noodfaciliteiten die nu en in de toekomst bestaan (betalingsbalansfaciliteit, EFSM en/of ESM) maar niet voldoen aan de afspraken. Het kabinet
steunt deze mogelijkheid, maar denkt tegelijkertijd dat de toegevoegde
waarde van deze optie in de praktijk beperkt zal zijn. Immers, aan
programmalanden kunnen in de praktijk al vergaande beleidscondities
worden opgelegd en bij het niet voldoen hieraan is er al een concreet
sanctie-instrument voorhanden (namelijk het niet verder uitkeren van de
financiële steun).
PvdA
Vraag
De leden van de PvdA-fractie zijn en blijven tegen het rondpompen van
geld binnen Europa. Uitgangspunt moet zijn dat de middelen in de
fondsen van het cohesiebeleid alleen aan de minst welvarende regio’s in
de minst welvarende landen toekomen. Daar steunen deze leden het
kabinet in. De PvdA-leden benadrukken dat het doel moet zijn de
verschillen in ontwikkeling van regio’s te verkleinen, zoals de regering ook
benadrukt.
De EU moet volgens de PvdA ook een rol (blijven) spelen in grensoverschrijdende en interregionale samenwerking. Nederland zou alleen staan
in dit standpunt. Is dit juist? Welke opties heeft de regering achter de hand
als de Nederlandse inzet met betrekking tot het cohesiebeleid niet
haalbaar is?
Er is brede steun voor het principe dat het cohesiebeleid zich meer zou
moeten richten op de minst welvarende regio’s. Het is goed om te
constateren dat de fractie het kabinetsstandpunt op dit vlak deelt. Slechts
enkele lidstaten willen zo ver gaan als Nederland om het cohesiebeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

5

ook te beperken tot de minst welvarende regio’s in de minst welvarende
landen. Het merendeel van de lidstaten, een meerderheid in het Europees
Parlement en de Europese Commissie willen dat het cohesiebeleid
bestemd blijft voor alle lidstaten. Het kabinet zal voorstellen altijd toetsen
op grond van de mate waarin zij het meest effectief worden gericht op de
regio’s die de middelen het hardst nodig hebben en waarin het
rondpompen van geld tussen de rijkere lidstaten zoveel mogelijk wordt
voorkomen. Daarbij geldt dat Nederlandse regio’s gelijk moeten worden
behandeld met gelijksoortige regio’s in andere rijke EU-lidstaten.
Tegelijkertijd is ook los van de geografische verdeling de Nederlandse
inzet gericht op een zo effectief en efficiënt mogelijke besteding van
cohesiemiddelen. De focus op de doelstellingen van de Europa2020strategie, een versterkte conditionaliteit en een vermindering van
administratieve lasten zullen ook een effectieve besteding van structuurfondsen in Nederland ten goede komen.
Deze verdeeldheid geldt niet voor Europese Territoriale Samenwerking
(«Interreg»), waaronder de grensoverschrijdende samenwerking.
Voortzetting van Europese Territoriale Samenwerking wordt door alle
landen en alle instanties gesteund.
Vraag
De algehele lijn van de regering kan instemming vinden bij de PvdA.
Terughoudend zijn met verplichtingen is belangrijk. Een zekere flexibiliteit
in de bestedingen van de gelden is nodig, want elk land heeft zijn
specifieke en kenmerken en knelpunten. Dat vereist mogelijkheden tot
maatwerk. Globale lijnen voorschrijven vanuit Europa is voor de leden
van de PvdA-fractie wel van toepassing, omdat wel een gemeenschappelijke stip aan de horizon in beeld moet blijven. Hoe staat de regering
tegenover deze visie? De leden van de PvdA-fractie willen wel het
onderwerp maatschappelijk verantwoord ondernemen nadrukkelijk als
thema terugzien. Dit is immers ook een Europabrede doelstelling.
De «stip aan de horizon» is wat mij betreft de Europa2020-strategie. In
Europa2020 zijn de belangrijkste uitdagingen en doelen voor Europa voor
de komende jaren opgenomen: slimme groei (innovatie, onderwijs,
digitale maatschappij), duurzame groei (klimaat, energie, mobiliteit en
concurrentievermogen) en inclusieve groei (werkgelegenheid en
vaardigheden, armoedebestrijding). Het kabinet steunt daarom de eis dat
structuurfondsen volledig ingezet worden voor de doelen van
Europa2020. Het kabinet is het eens met het voorstel dat de inzet van de
structuurfondsen consistent moet zijn met het Nationaal Hervormingsprogramma van de lidstaat, waarin op basis van een analyse de belangrijkste
beleidsopgaven met betrekking tot de Europa 2020-doelstellingen zijn
opgenomen. De inzet van cohesiemiddelen kan zo een aanvulling zijn op
de inzet van nationale middelen en niet-financiële instrumenten om
Europa2020-doelen te bereiken. De keuze hoe dit te doen is aan de
lidstaat. Het onderwerp maatschappelijk verantwoord ondernemen is
geen apart thema, maar een uitgangspunt dat voor vrijwel alle verschillende thema’s en uitdagingen van belang is, bijvoorbeeld voor innovatie,
de concurrentiekracht van het mkb, de overgang naar een low-carbon
economie waaronder energie-efficiency en duurzame energie, de
bescherming van het milieu, en vele anderen. Duurzame ontwikkeling,
klimaatverandering, de gelijkheid van mannen en vrouwen en het
tegengaan van discriminatie zijn horizontale onderwerpen, die expliciet
moeten worden geadresseerd bij de programma’s en projecten van
structuurfondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

6

PVV
Vraag
De Europese Commissie gaat haar eigen gang en wil zo min mogelijk
sturing voor wat betreft het GSK (Gemeenschappelijk Strategisch Kader),
ondanks dat verschillende lidstaten hier wel voorstander van zijn. Het
spreekt voor zich dat de lidstaten in plaats van de Europese Commissie
moeten bepalen wat er in hun regio’s gebeurt; wat is hierin de opstelling
van het kabinet? Is het daarom niet vreemd dat er mogelijk een «partnerschapscontract» komt waarin geen verplichtingen voor de Europese
Commissie zijn opgenomen? En hoe garandeert het kabinet dat toekomstige projecten allemaal «significant bijdragen aan economische groei en
werkgelegenheid», ook op de langere termijn?
U geeft aan dat de lidstaten zonder de Europese Commissie moeten
bepalen wat er in hun regio’s gebeurt. Het kabinet is uit oogpunt van
rechtmatigheid en doelmatigheid echter geen voorstander van een
situatie waarin de lidstaten volledig zelf bepalen wat er in hun regio’s
gebeurt met Europees geld en er geen externe bemoeienis is. Het kabinet
voorziet een belangrijke rol voor de Europese Commissie, zowel voor de
keuzes van investeringen als voor de controle en audit. Ook hecht het
kabinet aan een sterke rol voor de Europese Rekenkamer, die zowel de
rechtmatigheid als de doelmatigheid van de investeringen controleert. Het
betrekken van dergelijke externe en onafhankelijke instanties draagt
volgens het kabinet bij aan het tegengaan van fraude en fouten, en aan
selectie van de meest nuttige projecten. Er moet een balans zijn tussen
bemoeienis van de Europese Commissie en de eigen verantwoordelijkheid van de lidstaat en regio: de Europese Commissie moet niet
top-down vanuit Brussel de projecten selecteren en beheren. De lidstaat
en de regio hebben hier het voortouw.
Net als de PVV wil het kabinet dat in het partnerschapscontract ook
verplichtingen voor de Europese Commissie worden opgenomen,
bijvoorbeeld wat de Commissie zal doen om de administratieve lasten
voor bedrijven te verlagen.
Het kabinet is van mening dat geborgd kan worden dat toekomstige
projecten significant bijdragen aan duurzame economische groei en
werkgelegenheid door een menu met Europa2020-thema’s, inzetten op
sterke punten, o.a. via een smart specialisation strategy. Nederland steunt
het voorstel om aan elk thema duidelijke doelen en meetbare indicatoren
te verbinden. De regio en de lidstaat maken zo vooraf duidelijk welke
concrete resultaten beoogd worden en de Commissie kan die meewegen
bij het beoordelen van het contract en het programma. Ook gedurende de
periode maakt dit goed inzichtelijk welke resultaten er met de structuurfondsen worden bereikt, en of bijsturen nodig is.
SP
Vraag
De leden van de SP-fractie steunen in hoofdlijnen de inzet van de regering
om het cohesiebeleid te beperken tot de armste regio’s en grensoverschrijdende problemen. Tegelijkertijd constateren deze leden dat er
gesproken wordt over het verbinden van het cohesiebeleid met de
EU2020-strategie, concreet de landenspecifieke aanbevelingen. Zij vragen
de minister hoe die twee met elkaar rijmen. Daarnaast vragen zij zich af
wat de door de regering gewenste verhouding is tussen de hoeveelheid
geld die voor ieder niveau (te weten het Gemeenschappelijk Strategisch
Kader, partnerschapcontracten en de Operationele programma’s)
beschikbaar is. Is het juist voor hen om te veronderstellen dat de eerder
genoemde regeringsinzet zou moeten leiden voor substantieel minder
geld voor het GSK dan voor de andere niveaus? En is het ook juist om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

7

veronderstellen dat een niet al te strikte koppeling tussen het cohesiebeleid en de EU2020-strategie daarvoor ook noodzakelijk is? Dezelfde
vragen leven bij deze leden met betrekking tot het voorstel voor thematische concentratie. Daarnaast vragen zij zich af waarom er gekozen is de
thematische concentratie alleen toe te passen binnen het EFRO, maar de
verbinding met de EU2020-strategie voor heel het cohesiebeleid tot stand
te brengen. Deze overlappen toch met elkaar?
Deze leden vragen zich hoe dan ook af of het verbinden van het cohesiebeleid aan de landenspecifieke aanbevelingen wel nut heeft, gezien de
uiteenlopende aard van de verschillende aanbevelingen.
De drie niveaus (het Gemeenschappelijk Strategisch Kader, partnerschapcontracten en de Operationele programma’s) gaan over het strategisch
programmeren, dat wil zeggen het vooraf vaststellen van doelen en
beoogde resultaten en de investeringen die nodig zijn om deze te
bereiken. Aan de drie niveaus is geen hoeveelheid geld verbonden.
Tijdens de overkoepelende onderhandelingen over de Europese begroting
(Meerjarig Financieel Kader) wordt onderhandeld over de wijze van
middelentoedeling naar regio’s. De verbinding met de Europa2020strategie en de thematische concentratie geldt voor alle fondsen.
De Europa 2020-strategie is de middellangetermijn strategie van de EU
voor slimme, duurzame en inclusieve groei en werkgelegenheid. De
strategie bestaat uit vijf ambitieuze Europese doelenhoofddoelstellingen,
en daarnaast zijn er 7 flagships vastgesteld. De flagships geven de
terreinen weer waar op Europees niveau de komende jaren belangrijke
uitdagingen liggen: slimme groei (innovatie, onderwijs, digitale agenda),
duurzame groei (resource efficiency, industriebeleid in een globaliserende
wereld) en inclusieve groei (werkgelegenheid en vaardigheden, sociale
inclusie). Het kabinet steunt de eis dat structuurfondsen volledig worden
ingezet voor de Europa2020-strategie. De link kan echter niet andersom
gelegd worden, het is niet zo dat de structuurfondsen moeten worden
ingezet voor alle doelen van Europa2020 of voor alle flagships of voor alle
landenspecifieke aanbevelingen van Europa2020.
Het kabinet is het eens met het voorstel dat de inzet van de structuurfondsen consistent moet zijn met het Nationaal Hervormingsprogramma
van de lidstaat, waarin de belangrijkste beleidsopgaven van het kabinet
met betrekking tot de Europa2020-doelstellingen zijn opgenomen. De inzet
van cohesiemiddelen kan een aanvulling zijn op de inzet van nationale
middelen en niet-financiële instrumenten zoals wetgeving en beleid om
Europa2020-doelen te bereiken. De keuze hoe dit te doen is aan de
lidstaat. Hetzelfde geldt voor de landenspecifieke aanbevelingen. Het is
aan de lidstaat om invulling te geven aan de landenspecifieke aanbeveling
en te beslissen of deze invulling dan bestaat uit wetgeving, beleid, inzet
van nationale middelen of structuurfondsen. Nederland steunt de
verplichting om bij het opstellen van het partnerschapscontract en de
operationele programma’s rekening te houden met het Nationaal
Hervormingsprogramma van de lidstaat en met de landenspecifieke
aanbevelingen, mits hierbij ruimte blijft bestaan voor de lidstaat om te
kiezen of er actie nodig is en of de structuurfondsen worden ingezet. Het
contract en de operationele programma’s worden uitonderhandeld tussen
de Europese Commissie, de lidstaat, de regio’s, de steden en de sociale
partners. De Commissie wil deze partijen verplichten om op aanwijzing
van de Commissie het contract en de programma’s te wijzigen zodra dit
volgens de Commissie nodig is voor het implementeren van een
landenspecifieke aanbeveling. Het kabinet zou liever zien dat er een
«comply-or-explain»-clausule wordt opgenomen, waarbij de lidstaat
motiveert waarom de structuurfondsen wel of niet worden ingezet voor
het implementeren van een landenspecifieke aanbeveling. Het kabinet
steunt wel het voorstel dat landen die financiële steun krijgen uit een
Europees noodfonds, verplicht worden de structuurfondsenprogramma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

8

te wijzigen op verzoek van de Europese Commissie, en de bevoegdheid
van de Europese Commissie om in deze gevallen zelfstandig in te grijpen.
D66
Vraag
De leden van de D66-fractie constateren dat veel lidstaten flexibiliteit
willen omtrent de uitvoering en invulling van de programma’s inzake het
cohesiebeleid. Hoe staat het kabinet hier tegenover? In hoeverre zal de
uniformiteit inzake het Cohesiebeleid 2014–2020 geborgd blijven? Hoe
staat het kabinet tegenover een meer decentrale uitvoering van het
Cohesiebeleid?
De Europese Commissie zet voor de periode 2014–2020 niet in op meer
decentrale uitvoering van het cohesiebeleid, maar op meer centrale
keuzes. Het kabinet staat positief tegenover het merendeel van deze
Commissievoorstellen, waaronder het menu met thema’s, focus op een
beperkt aantal thema’s, een vorm van het partnerschapscontract inclusief
de mogelijkheden voor synergie tussen de fondsen, het opnemen van
concrete doelen en resultaatindicatoren voor de meting van voortgang en
een duidelijke link met de Europa2020-strategie. Dit zijn nieuwe
voorwaarden, die ten opzichte van de eerdere structuurfondsenprogramma’s een sterkere rol voor de Europese Commissie en de lidstaat
voorzien ten opzichte van de regio’s. Het kabinet vindt dat de Europese
Commissie in sommige voorstellen te ver doorschiet, en te veel centrale
sturingsmechanismes voorstelt. Dit leidt tot onnodige complexiteit en
restricties, die weinig of niets bijdragen aan meer resultaten en minder
fouten. Het risico bestaat dat nuttige en innovatieve projecten niet aan de
stapeling van eisen kunnen voldoen. Nederland pleit voor een helder en
simpel systeem met een aantal heldere voorwaarden en met een
duidelijke focus op doelen en resultaten.
Vraag
De leden van de D66 fractie vinden dat het van groot belang dat de
projecten die het Cohesiebeleid uitmaken zich aan duurzaamheidcriteria
moeten voldoen. Zij vinden het zeer wenselijk dat deze projecten niet
schadelijk zijn voor het milieu, de biodiversiteit in stand houden en
energie-efficiënt zijn. Zijn er volgens het kabinet voldoende duurzaamheidcriteria gewaarborgd in het nieuwe Cohesievoorstel? Hoe zal het
kabinet deze duurzaamheid proberen te waarborgen?
Duurzaamheid is een dwarsdoorsnijdend thema, dat bij alle Europa2020thema’s een belangrijke rol kan en zal spelen. Zo is duurzaamheid van
groot belang bij de drie thema’s waar de focus van EFRO ligt: innovatie,
het concurrentievermogen van het mkb, en energie-efficiency en
duurzame energie. Ook thema’s zoals bevordering van de aanpassing aan
de klimaatverandering, risicopreventie en – beheer, bescherming van het
milieu en bevordering van efficiënt gebruik van hulpbronnen en het
bevordering van duurzaam vervoer dragen direct bij aan duurzaamheid.
De inzet van cohesiebeleid voor energie-efficiëntie en duurzame energiebronnen wordt door het kabinet van groot belang geacht. Wel vraagt het
kabinet zich af of een verplicht bestedingspercentage van 20% de beste
oplossing is. Nederland spant zich in om bij behandeling van het nieuwe
voorstel in het raadskader geen afbreuk te doen aan de ambities van de
Commissie op het gebied verduurzaming en zet zich in voor synergie
tussen bijvoorbeeld innovatie en duurzaamheid. Door de Nederlandse
inzet op topsectoren kan het cohesiebeleid zowel worden benut voor
sterkere innovatie als voor meer duurzaamheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

9

GroenLinks
Vraag
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennis genomen van de
geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken. Gezien de
verdeeldheid van de landen in de Raad vragen zij zich af of er voldoende
bereidheid is bij de Raad om een compromis te vinden. Hoe verloopt het
besluitvormingstraject verder naar verwachting van het kabinet?
Onder het Poolse voorzitterschap zijn de eerste stappen gezet om te
komen tot een compromis op enkele onderwerpen. Een voorbeeld hiervan
is het Gemeenschappelijk Strategisch Kader (GSK), waarover alle lidstaten
het eens zijn dat de Raad en het Europees Parlement kunnen meebeslissen over de inhoud van dit document, bijvoorbeeld door het GSK op te
nemen in een bijlage van de verordeningen. Daarentegen is er nog geen
overeenstemming over bijvoorbeeld het gebruik van verplichte percentages voor thematische keuzes. In de komende maanden zal hier verder
over gesproken worden.
Vraag
Ten aanzien van strategisch programmeren zouden de leden van de
GroenLinks fractie graag horen of het kabinet een stevige verbinding
tussen het Nationaal Hervormingsprogramma en de landenspecifieke
aanbevelingen enerzijds en de structuurfondsen anderzijds nastreeft.
Meent het kabinet dat onderdelen van het Nationaal Hervormingsprogramma waarvoor structuurfondsen ingezet kunnen worden, aan bod
zouden moeten komen bij het inzetten van structuurfondsen?
Zie beantwoording van de vraag van de SP over het verband met
Europa2020.
Vraag
Voorts willen zij weten hoe de Nederlandse inzet tot het verlagen van de
bureaucratische lasten zich verhoudt tot de behoefte om de juiste
besteding van Europese middelen nauwgezet te kunnen volgen. Volgens
deze leden zou hier een discrepantie kunnen zijn.
Van een discrepantie is volgens het kabinet geen sprake. Het gaat om
verschillende doelen. Enerzijds het doel om «vooraf» via simplificatie van
regelgeving de administratieve lasten te verlichten voor de eindbegunstigden en anderzijds het doel om met eenvoudigere regelgeving het
risico op fouten te verkleinen.
Het is goed mogelijk om betere doelmatigheid en rechtmatigheid van de
structuurfondsen na te streven en tegelijkertijd de lasten te verlagen.
Goed ontworpen regels, die eenvoudig kunnen worden geïnterpreteerd en
toegepast, verlagen de administratieve lasten én het risico op fouten.
Naarmate de risico’s kleiner worden en de financiële beheersystemen
goed functioneren zijn ook minder controles op de rechtmatigheid van
uitgaven noodzakelijk. Het gaat erom dat voldoende zekerheid worden
gegeven dat uitgaven voldoen aan de Europese normen voor rechtmatigheid. Uiteraard moet daarbij het principe van proportionaliteit
gehanteerd worden, bij een aantoonbaar goed track record en aanvullende zekerheid hierover hoeft er minder gecontroleerd worden door de
Europese Commissie.
Vraag
De fractie van GroenLinks wil graag weten hoe het kabinet meent dat de
Europese Commissie thematische concentratie moet afdwingen als er
hiervoor geen verplichte minimumpercentages worden ingesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

10

Het kabinet steunt het voorstel van de Commissie voor het menu, waaruit
een aantal thematische doelen gekozen dient te worden. Nederland is
geen voorstander van de sub-doelen (investeringsprioriteiten) per thema,
die de beleidsvrijheid van de lidstaat beperken om de middelen zo in te
zetten dat de meeste toegevoegde waarde kan worden bereikt. Door
duidelijke doelen te stellen, en daaraan gekoppelde meetbare indicatoren,
is een onderverdeling in subdoelen niet noodzakelijk. Binnen deze
thematische doelen kan gefocust worden door middel van bijvoorbeeld
een smart specialisation strategy. Deze zorgt er voor dat er wordt
aangesloten op de nationale en regionale sterkten.
Een goede manier om thematische concentratie te bereiken is om het
aantal thematische doelen te beperken, bijvoorbeeld maximaal drie per
operationeel programma. Zo wordt er voldoende concentratie en focus
aangebracht, zonder de benodigde flexibiliteit te verliezen. Het kabinet is
daarom terughoudend over EU-brede verplichte percentages, maar
onderschrijft wel het belang van investeren in innovatie, het concurrentievermogen van het mkb, en energie-efficiency en duurzame energie. De
percentages zijn op dit moment nog in onderhandeling. De verplichting
om 20% van ESF te besteden aan het bevorderen van sociale inclusie en
het tegengaan van armoede is voor het kabinet niet acceptabel. Het
kabinet is van mening dat de deelname aan betaalde duurzame arbeid
uiteindelijk de beste manier is om sociale integratie te bevorderen en
armoede te bestrijden.
2. Verslag van de informele ministeriële bijeenkomst van 25
november jl. (Kamerstuk 21501-08, nr. 395)
VVD
Vraag
De leden van de fractie van de VVD hebben er kennis van genomen dat in
het verslag van de informele ministeriële bijeenkomst van 25 november jl.
wordt aangegeven dat veel landen de nieuwe voorstellen voor cohesiebeleid onnodig bureaucratisch vinden. Kan de regering aangeven waar
deze bureaucratie volgens hem precies zit? Ligt dit enkel bij de thematische keuzes en verplichte percentages of ook in de (rand)voorwaarden
en regels die de Commissie stelt om in aanmerking te komen? Wat zijn de
«betere en praktische voorwaarden» die er volgens een meerderheid van
de lidstaten moeten komen om de institutionele conditionaliteit te
toetsen?
In het Commissievoorstel worden vrijwel alle regels, rapportages en
sturingsmechanismes uit de huidige periode in stand gehouden en
worden tegelijkertijd nieuwe eisen en sturingsmechanismes geïntroduceerd. De zorg van Nederland, en van vele andere lidstaten, ligt in de
stapeling van eisen en het omvangrijke bouwwerk dat zo ontstaat.
Nederland wil elke eis op zijn merites beoordelen. Als het om een eis gaat
die bijdraagt aan meer resultaten en minder fouten, dan kan het de moeite
van extra lasten waard zijn. De Commissie stelt echter ook eisen die
volgens Nederland niet bijdragen aan meer resultaten en minder fouten.
Nederland en vrijwel alle andere lidstaten zijn voorstander van het kiezen
van een beperkt aantal thema’s en het formuleren van duidelijke doelen.
De Commissie stelt nog een aantal andere sturingsmechanismes voor,
waaronder een limitatieve lijst van investeringsprioriteiten (een soort
sub-thema’s), een limitatieve lijst van uitgavencategorieën en drie
verschillende jaarlijkse rapportages. Dit leidt tot onnodige complexiteit en
restricties, die weinig of niets bijdragen aan meer resultaten en minder
fouten. Nederland pleit voor een helder en simpel systeem met een aantal
heldere voorwaarden, en met een duidelijke focus op doelen en resultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

11

Het doel van de institutionele conditionaliteit is om ervoor te zorgen dat
de randvoorwaarden voor investeringen goed op orde zijn en dat landen
en regio’s de hervormingen doorvoeren die noodzakelijk zijn voor goede
investeringen. De Commissie heeft een lijst met voorwaarden opgesteld,
te vinden in Annex IV van de Algemene Verordening. Tijdens de informele
ministeriële bijeenkomst in Poznan gaf het merendeel van de lidstaten aan
dat de uitwerking door de Commissie te bureaucratisch is: te veel
papierwerk, en niet genoeg commitment aan echte hervormingen. Er
moeten betere en praktische voorwaarden komen, die een directe link
hebben met de investeringen van cohesiebeleid. Zo stelt de Commissie
tien verschillende eisen om het anti-discriminatiebeginsel te implementeren, waaronder «een systeem voor de verzameling en analyse van
gegevens en indicatoren, onderverdeeld naar geslacht, voor de ontwikkeling van een wetenschappelijk onderbouwd genderbeleid». Dit gaat te
ver, dit moet een beslissing van de lidstaat zijn, en bovendien is er geen
directe link met de investeringen van cohesiebeleid. Ook vraagt de
Commissie om het opstellen van maar liefst twintig verschillende
strategieën. Verplicht zijn de smart specialisation strategy voor innovatie,
de strategie voor hernieuwbare energie, een nationale strategie voor
armoedebestrijding, een nationale integratiestrategie voor de Roma en
een strategie inzake opleiding van uitvoerders van structuurfondsen over
anti-discriminatie in het algemeen, over anti-discriminatie van gehandicapten, over staatsteun en over Europese mkb-richtlijnen. Ook dit kan
simpeler en beter.
Vraag
De VVD vindt het van belang dat er beter gecontroleerd wordt of gelden
correct besteed worden en of projecten überhaupt in aanmerking komen.
Dit kan gekoppeld gaan met nieuwe administratieve lasten. Daarom
onderstreept de VVD-fractie dat de juiste balans gevonden moet worden
tussen strenge geloofwaardige criteria waaraan moet worden voldaan en
administratieve en bureaucratische druk. Zal de regering ervoor waken
dat voorop blijft staan dat de controle op een zuivere en effectieve manier
uitgevoerd kan blijven en tegelijkertijd rekening gehouden wordt met
bureaucratische druk? Hoe kan dit volgens de regering gebeuren?
Ja, het kabinet is het eens met de leden van de VVD dat het verder
verbeteren van de doelmatigheid en rechtmatigheid van de structuurfondsen voorop staat. Het is goed mogelijk om deze doelen na te streven
en tegelijkertijd de lasten te verlagen. Goed ontworpen regels, die
eenvoudig kunnen worden geïnterpreteerd en toegepast, verlagen de
administratieve lasten én het risico op fouten. In de huidige periode is het
financiele beheer van de structuurfondsen versterkt. De regels en
controleverplichtingen zijn door de Commissie aangescherpt en zij stopt
betalingen als sprake is van belangrijke onvolkomenheden in de financiële
beheerssystemen in een lidstaat. Desondanks voldoen de EU-uitgaven
voor de structuurfondsen in 2010 nog niet aan de rechtmatigheidsnorm,
zodat de Europese Rekenkamer nog geen positieve betrouwbaarheidsverklaring heeft kunnen afgeven.
Het kabinet pleit daarom voor verantwoording door lidstaten over de
rechtmatigheid van hun EU-uitgaven naast vereenvoudiging van regels.
Nederland geeft zelf jaarlijks de nationale verklaring af en heeft meerdere
malen concrete voorstellen gedaan voor vereenvoudiging en het verlagen
van administratieve lasten van de structuurfondsen, bijvoorbeeld in het
gezamenlijk position paper van juni 2010. Zoals de bredere toepassing
van het proportionaliteitsbeginsel, bij een aantoonbaar goed track record
en aanvullende zekerheid hierover hoeft er minder gecontroleerd worden
door de Europese Commissie. Daarnaast is vereenvoudiging mogelijk
door meer toepassing van flat rates. Dit is bij Nederlandse subsidies meer
gebruikelijk dan in het Europese systeem, dat veelal de werkelijke kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

12

hanteert en controleert. Daarom is het goed dat het Commissievoorstel
het gebruik van flat rates op een aantal punten mogelijk maakt en dit zou
moeten worden uitgebreid. De winst van deze maatregelen is een
potentieel grote reductie van de lasten voor beoordeling, controle door de
uitvoeringsorganisaties en verantwoording door eindbegunstigden.
Vraag
Een aantal dagen na de informele ministeriële bijeenkomst van
25 november kwam er uit onderzoek van de Europese Unie naar buiten
dat er een sterke daling te zien is in het vertrouwen van de Europese
bevolking in het sociaal beleid van de Europese Unie. Wat voor een licht
werpt dit volgens de regering op de nieuwe voorstellen voor cohesiebeleid? Volgens de VVD is het nog maar de vraag of sociaal beleid een
taak is van de Europese Unie. Er zal altijd gekeken moeten worden of een
lidstaat niet beter zelf in staat is bepaalde doelstellingen te bereiken.
Helaas probeert de Europese Commissie door herverdeling via cohesiegelden nog te vaak de rol van sociaal werker op zich te nemen, met als
argument dat Europees sociaal beleid uitermate geschikt is om aan de
Europese burger de meerwaarde van de EU te laten zien. Volgens de VVD
is het beter wanneer de EU ook bij de besteding van de cohesiegelden de
aandacht richt op zaken die de duurzame economische groei versterken. Is
de regering het hiermee eens en hoe beoordeelt zij de nieuwe cohesievoorstellen in dit licht?
Het kabinet kan zich vinden in de opmerkingen van de leden van de VVD.
Volgens het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie heeft
de Unie een ondersteunende rol bij het werkgelegenheidsbeleid en het
sociaal beleid. Het primaat ligt echter bij de lidstaten. Het kabinet vindt dat
dit zo moet blijven, en dat de Europese Unie en de Europese Commissie
niet verder mogen gaan dan de bevoegdheden van het verdrag. Het
kabinet vindt dat het Europees Sociaal Fonds zich in lijn met het verdrag
(artikel 162) met name moet richten op het verbeteren van kansen op de
arbeidsmarkt, en niet op armoedebestrijding. Het kabinet is het eens met
het voorstel dat de inzet van de structuurfondsen consistent moet zijn met
het Nationaal Hervormingsprogramma van de lidstaat, waarin op basis
van een analyse de belangrijkste beleidsopgaven met betrekking tot de
Europa 2020-doelstellingen zijn opgenomen. De inzet van cohesiemiddelen kan zo een aanvulling zijn op de inzet van nationale middelen en
niet-financiële instrumenten om Europa2020-doelen te bereiken. De keuze
hoe dit te doen is aan de lidstaat. Het kabinet is daarom terughoudend
over EU-brede verplichte percentages, ook gezien de verschillende
kenmerken en uitdagingen van de lidstaten en regio’s. Dit geldt des te
sterker voor de verplichting in de ESF-Verordening om minimaal 20% van
de ESF-middelen te besteden aan het bevorderen van sociale inclusie en
het tegengaan van armoede. Nederland is van mening dat de deelname
aan betaalde duurzame arbeid uiteindelijk de beste manier is om sociale
integratie te bevorderen en armoede te bestrijden, en wil zelf kunnen
bepalen met welke maatregelen en met welke accenten zij dit in de
Nederlandse situatie wil bereiken. Daarnaast is het kabinet het eens met
de notie van de VVD dat lidstaten veelal zelf in staat zijn bepaalde
doelstellingen te bereiken.
PVV
Vraag
Ten aanzien van het verslag menen de leden van de PVV fractie dat het
problematisch is dat de meeste lidstaten niet ingaan op prestatieconditionaliteit, die verbonden is aan de doelen en mijlpalen van de
cohesie-investeringen. Op deze manier lijkt het cohesiebeleid in onze
ogen inherent aan het uitdelen van gratis geld, daar harde afspraken over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

13

resultaten ontbreken. Het is dan ook geen wonder dat m.n. de grootontvangers, zoals Roemenië, Ierland en Griekenland, tegenstribbelen. Deze
landen, die de zaken niet op orde hebben, frustreren de komst van strenge
criteria. Wat gaat het kabinet doen om te voorkomen dat slechte
uitwerking en verantwoording worden beloond? En wat zijn de consequenties als dit onverminderd blijft doorhaan?
Net als de PVV is het kabinet van mening dat het niet moet gaan om het
uitdelen van gratis geld en dat er harde afspraken over resultaten moeten
zijn. Daarom steunt het kabinet op dit onderdeel het voorstel van de
Europese Commissie. De landen worden verplicht een raamwerk van
duidelijk meetbare doelstellingen en indicatoren vast te leggen. Pas nadat
de Europese Commissie deze goedkeurt, kan het programma van start
gaan. De landen en regio’s rapporteren regelmatig over de voortgang en
maken zo duidelijk welke resultaten er met de structuurfondsen worden
bereikt, en of bijsturen nodig is. Het kabinet is voorstander van een
verplichting tot bijsturen, en voor een rol van de Europese Commissie
hierbij. Bij het voorstel om af te rekenen op resultaat zijn enkele praktische
problemen te voorzien, zoals het risico dat de doelen bewust lager
worden gesteld en dat de meting van resultaten bewust hoger wordt
gesteld. Voorts kan er spanning ontstaan met projecten op het gebied van
innovatie. Innoveren betekent immers risico’s nemen. Er moet ruimte zijn
voor innovatieve projecten waarvan niet vooraf vaststaat dat ze het
gewenste resultaat zullen opleveren. Ook is het belangrijk om rekening te
houden met de samenhang tussen verschillende resultaten, bijvoorbeeld
bij het bevorderen van de integrale ontwikkeling van steden. Tijdens de
onderhandelingen zal ik onderzoeken of het mogelijk is om op resultaat af
te rekenen en deze praktische problemen te ondervangen, waarbij tevens
de administratieve lasten zo beperkt mogelijk blijven en een bureaucratische rompslomp zoveel als mogelijk wordt voorkomen. Ik zal me tijdens
de onderhandelingen op elk punt inzetten voor meer resultaten en betere
projecten.
D66
Vraag
De leden van D66 vinden dat geld beleid moet volgen en niet andersom.
Het kabinet moet volgens hen inzetten op verlagingen van de cohesie-,
landbouw- en structuurfondsen en de Europese investeringen voor
onderwijs, onderzoek en innovatie te ontzien of intensiveren. Is het
kabinet daartoe bereid?
De algemene doelstellingen van het kabinet bij de onderhandelingen over
het Meerjarig Financieel Kader (2014–2020) (MKF) (Kamerstuk 21501-20,
nr. 553) zijn een substantiële vermindering van de Nederlandse afdrachten
aan de EU en een hervormde begroting die is toegespitst op de prioriteiten van dit decennium, met name concurrentievermogen, innovatie en
samenwerking op het terrein van justitie, migratie en asiel. De budgettaire
omvang van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid sluit aan bij
de inzet van het kabinet en bij relevante moties van de Kamer zoals de
motie Plasterk/Ten Broeke (TK 32 502, nr. 7) en de motie De
Mos/Koopmans (TK 32 500 XIII, nr. 115). Daarbij zal door het kabinet
gekeken worden naar alle landbouwmiddelen binnen en buiten het MFK.
Het kabinet is positief over het feit dat de gewenste verschuiving zichtbaar
is in de Commissievoorstellen en steunt binnen een sobere begroting een
zwaarder accent op investeringen in concurrentiekracht en innovatie. De
totale omvang van het cohesiebudget zou in de ogen van het kabinet
moeten dalen om deze accentverschuiving mogelijk te maken binnen een
sobere EU-begroting. Ook in dat geval kan het cohesiebeleid meer worden
ingezet op innovatie en onderzoek. Innovatie en onderzoek zijn van groot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

14

belang om groei en werkgelegenheid te kunnen waarborgen in de
toekomst. cohesiebeleid en Horizon2020 kunnen elkaar aanvullen en
versterken. De onderzoeksresultaten die Horizon2020 oplevert, kunnen
met behulp van de structuurfondsen worden omgezet in valorisatie
(demonstratieprojecten, ontwikkeling van innovatieve producten en
diensten). cohesiebeleid kan bijdragen aan bereiken van een afdoende
innovatieniveau en aan onderzoeksfaciliteiten zodat het algemene
kennisniveau in de Unie wordt verhoogd.
Vraag
Deze leden onderstrepen de wenselijkheid van een constructieve houding
van het kabinet in haar terechte oproep om het cohesiebeleid zo te
hervormen dat het ten goede komt van de armste regio’s in de armste
landen. Hoe zorgt het kabinet ervoor dat dit op een doeltreffende en
constructieve wijze plaatsvindt?
Er is brede steun voor het principe dat het cohesiebeleid zich meer zou
moeten richten op de minst welvarende regio’s. Slechts enkele lidstaten
willen zo ver gaan als Nederland om het cohesiebeleid ook te beperken tot
de minst welvarende regio’s in de armste landen. Het merendeel van de
lidstaten, een meerderheid in het Europees Parlement en de Europese
Commissie willen dat het cohesiebeleid bestemd blijft voor alle lidstaten.
Nederland draagt haar oproep uit in zoveel mogelijk gremia, zowel in
MFK-verband als in de verschillende overleggen over het toekomstige
cohesiebeleid, zoals tijdens de informele raad in Poznan van 25 november
2011.
Het kabinet zal voorstellen altijd toetsen op grond van de mate waarin zij
het meest effectief worden gericht op de regio’s die de middelen het
hardst nodig hebben en waarin transfers tussen de rijkere lidstaten zoveel
mogelijk worden voorkomen.
Vraag
Is er al meer duidelijk over het al dan niet plaatsvinden van een ministeriële bijeenkomst over het cohesiebeleid onder het Deense voorzitterschap?
Het aanstaande Deense Voorzitterschap heeft aangegeven geen ministeriële bijeenkomst specifiek voor cohesiebeleid te organiseren. Wel staat
het cohesiebeleid geagendeerd als een onderwerp op de Raad Algemene
Zaken (RAZ). Op dit moment is agendering in de RAZ voorzien voor eind
april en eind juni; deze planning zou nog kunnen wijzigen. U ontvangt
tijdig het verslag van de RAZ en de Geannoteerde Agenda.
GroenLinks
Vraag
De leden van de GroenLinks fractie hebben kennis genomen van het
verslag aan van de Informele Ministeriële bijeenkomst van 25 november
2011 te Poznan, Polen. Zij hebben naar aanleiding hiervan twee specifieke
vragen. Wat zijn de argumenten van de tegenstanders van de macroeconomische conditionaliteit, zo vragen zij zich af. Is deze conditionaliteit
een noodmaatregel in afwachting van een verdragswijziging?
De tegenstanders van macro-economische conditionaliteit hebben de
volgende argumenten: zij vinden dat de regio’s niet verantwoordelijk
kunnen zijn voor eventueel wanbeleid van de nationale overheid. Verder
vrezen zij dat het voorstel niet preventief zal werken en dat dit de doelen
van het cohesiebeleid en een stabiel investeringsklimaat bedreigt. Tot slot
vindt een aantal landen dat het niet eerlijk is dat alleen deze fondsen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

15

worden opgeschort en niet bijvoorbeeld de directe betalingen aan
agrariërs (1e pijler GLB).
Deze conditionaliteit is geen noodmaatregel. In de huidige periode kunnen
de betalingen uit het Cohesiefonds (alleen voor de armste lidstaten) reeds
worden opgeschort wanneer landen niet voldoen aan de eisen van het
Stabiliteits- en Groeipact. Deze mogelijkheid is echter niet gebruikt. De
Europese Commissie stelt voor om in de periode 2014–2020 deze
opschorting mogelijk te maken bij alle structuurfondsen, dus ook EFRO en
ESF, en bij het plattelandsfonds en visserijfonds, en om niet alleen
opschorting van verplichtingen mogelijk te maken maar ook opschorting
van betalingen. Het kabinet acht het van belang dat de conditionaliteit nog
verder wordt aangescherpt. Zo dient de financiële sanctie zo automatisch
mogelijk door de Commissie te kunnen worden toegepast en moet, naast
het opschorten van betalingen, ook de mogelijkheid worden gecreëerd
betalingen definitief te annuleren.
3. Fiche Commissievoorstel tot wijziging van de verordening
risicodelende instrumenten met betrekking tot financiële
stabiliteit (Kamerstuk 22112, nr. 1267)
VVD
Vraag
De leden van de VVD-fractie staan niet negatief ten opzichte van het
Commissievoorstel tot wijziging van de verordening risicodelende
instrumenten met betrekking tot financiële stabiliteit, maar willen er wel
voor waken dat dit voor de juiste doelen wordt ingezet. De nadruk moet,
zoals ook in het voorstel gezegd wordt, liggen op infrastructurele en
productieve investeringen die direct bijdragen aan de ontwikkeling van de
reële economie. Hoe wordt hierop toegezien? De VVD-fractie wil ook
weten hoe dit voorstel moet worden gezien in het licht van de nieuwe
voorstellen van de Europese Commissie voor structuurfondsen in de
nieuwe meerjarenbegroting en met name of dit rijmt met de voorgestelde
macro-economische conditionaliteit.
Het kabinet deelt de zorgen van de VVD-fractie. Het doel van het Commissievoorstel is te voorkomen dat infrastructurele en productieve investeringen van structuurfondsen geen doorgang vinden omdat private
partijen de benodigde financiering niet rond krijgen, vanwege de
financiële crisis. Om dit te voorkomen, kunnen de betrokken landen een
deel van de aan hun toegekende cohesie- en EFRO-middelen overhevelen,
en hiermee wordt een fonds opgericht om de benodigde financiering voor
private partijen te garanderen. De financiële inleg van het instrument zal
strikt gemaximeerd zijn en mag niet leiden tot meer garanties dan het
bedrag dat is ingelegd. Dit doel is lovenswaardig, maar net als de VVD is
het kabinet van mening dat de operationalisering van het Commissievoorstel nog onvoldoende uitgewerkt is. Naar verwachting zullen de
instrumenten worden ingezet voor bestaande operationele programma’s
gericht op infrastructuur en productieve bestedingen. Het kabinet verlangt
echter dat de Commissie erop toe zal zien dat er bepalingen worden
opgenomen over de inzet van de risicodelingsinstrumenten in de
overeenkomsten die de Commissie sluit met de betrokken lidstaten.
Het kabinet voorziet geen belemmering ten aanzien van de door
Nederland gewenste macro-economische conditionaliteit. De risicodelingsintrumenten worden gefinancierd met de toegewezen Europese
middelen en vallen derhalve onder de macro-economische conditionaliteiten. Het kabinet zal ook op dit punt de Commissie vragen dit op te
nemen in de overeenkomsten die met de betrokken lidstaten en de
Europese Investeringsbank worden gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

16

Vraag
Tot slot wil de VVD-fractie weten wat de visie van de regering is op het
onvermogen van een aantal Europese lidstaten om EU-fondsen te
absorberen. Zo was de capaciteit van Griekenland tussen 2007 en
november 2011 om regionale EU-fondsen op te nemen slechts 25,9% van
de totale som die aan Griekenland werd toegewezen. Volgens de
VVD-fractie wijst dit erop dat er een duidelijke discrepantie is tussen de
hoeveelheid geld die de EU jaarlijks wil herverdelen en de wil en
mogelijkheid van lidstaten om die fondsen te absorberen. Deelt de
regering deze mening en wat kan er in de toekomst gedaan worden om
dit soort discrepanties te voorkomen?
De lidstaten hebben tot en met 2013 de mogelijkheid om de toebedeelde
middelen uit de EU-fondsen te absorberen. Het absorptievermogen is
onder andere afhankelijk van de mate waarin lidstaten in staat zijn om de
EU-fondsmiddelen te cofinancieren en het organiserend vermogen om
projecten tot stand te brengen die bijdragen aan
de gestelde doelen. Indien landen aan het einde van de huidige programmaperiode 2007–2013 niet in staat zijn gebleken om alle aan de lidstaten
toebedeelde EU-fondsmiddelen te absorberen, voorziet de regelgeving
erin dat deze resterende middelen terugvloeien naar de Europese
begroting. In de verordeningen voor de nieuwe periode zijn diverse
mechanismen opgenomen die bijsturen door de Europese Commissie
mogelijk maken indien door lidstaten tussentijds niet aan de vooraf
gestelde doelen voldaan kan worden.
Vraag
De komende jaren wordt in Nederland een aantal subsidies vervangen
voor fiscale maatregelen, vooral in het mkb. Veel van die subsidies
werden in het verleden gebruikt als cofinanciering bij een EU-subsidie. De
VVD-fractie wil weten of dit op zichzelf goede beleid in Nederland
gevolgen heeft voor de geldstroom uit Europese fondsen naar ons land.
Zo ja, wat kan er aan gedaan worden om die gevolgen te ondervangen?
Dit heeft ook directe invloed op onze betalingspositie.
Voor de huidige periode (2007–2013) zijn cofinancieringsmiddelen
gegarandeerd. Er is geen directe relatie tussen de gereserveerde
cofinancieringsmiddelen en de vervanging van subsidieregelingen voor
het mkb door fiscale maatregelen. Deze connectie is er ook niet voor de
eventuele cofinancieringsinzet voor de nieuwe periode. In het algemeen
geldt dat de gevraagde cofinanciering van een land als Nederland even
hoog is als de Europese structuurfondsmiddelen die een land ontvangt.
De cofinanciering in de huidige periode is afkomstig van decentrale
overheden, de private sector en de rijksoverheid. Cofinanciering voor de
nieuwe periode is nu niet aan de orde, gezien het kabinetsstandpunt.
Mocht de inzet van cofinanciering actueel worden dan zal Nederland zoals
besproken in het Algemeen Overleg van 16 november 2011 blijven
hechten aan de mogelijkheden voor private cofinanciering. Betrokkenheid
van het bedrijfsleven en inzet van privaat kapitaal geeft een stimulans om
Europese middelen goed te besteden.
PvdA
Het is goed om te constateren dat de fractie de inzet van het kabinet
steunt ten aanzien van de risicodelende instrumenten met betrekking tot
financiële stabiliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

17

PVV
Vraag
De leden van de PVV fractie stellen in algemene zin over de uigave van de
structuur- en cohesiefondsen dat de controle op de bestedingen zeer
slecht is, zoals bleek uit recente onderzoeken van de Europese Rekenkamer en OLAF. Welke aanpak staat het kabinet voor daar waar het gaat
over transparantie en het tegengaan van fraude met deze structuur- en
cohesiegelden?
Het voorkomen en bestrijden van fraude, corruptie en nepotisme vindt het
kabinet van het allergrootste belang. Fraude is volstrekt onacceptabel en
moet hard aangepakt worden. In de huidige periode is het financieel
beheer van de structuurfondsen versterkt. De regels en controleverplichtingen zijn aangescherpt. Elk jaar vindt er een grondige onafhankelijke
audit plaats. Het kabinet wil deze lijn voortzetten en de kwaliteit van het
financieel beheer en de rechtmatigheid van de bestedingen verder
verbeteren. Omdat circa 80% van de EU-uitgaven door de lidstaten wordt
gedaan, zal daar ook actie moeten worden ondernomen en verantwoording moeten worden afgelegd over de rechtmatigheid. Nederland zet
zich hiervoor in, bijvoorbeeld bij het Financieel Reglement, dat een
overkoepelend kader biedt voor het financieel beheer van alle fondsen en
bij de verordeningen over structuurfondsen, bijvoorbeeld door het
verplicht stellen van de Nationale Verklaring. Nederland is ook kritisch op
zichzelf en verantwoordt zich vrijwillig via de Nationale Verklaring elk jaar
over het functioneren van het financieel beheer en over de mate waarin
het Europese subsidiegeld rechtmatig is besteed is. De Algemene
Rekenkamer geeft hier jaarlijks een oordeel bij. Nederland zet zich ook in
voor meer transparantie bijvoorbeeld door aan te dringen op verplichte
openbaarmaking van de managementverklaringen zoals die Commissie
die heeft voorgesteld in het Financieel Reglement en door «naming and
shaming» in de OLAF-rapportages over fraudegevallen.
Vraag
Het fiche is in de ogen van deze leden zeer onduidelijk en met name de
gevolgen van het instrument worden niet concreet genoeg benoemd. Dit
voorstel zorgt voor een lagere verplichting van nationale cofinanciering en
beoogt daarmee dat de continuering van het programma. Het voorstel is
in de ogen van de leden van de PVV-fractie een buitengewoon slecht idee:
het lijkt misschien begrijpelijk dat sommige landen gebaat zijn bij
programma’s die economische groei stimuleren, maar het lijkt ons niet
het goede moment om hun eigen bijdrage daarin te verlagen. Het is ook
geen goed signaal richting de lidstaten zelf. Het gaat vaak om landen die
al aan het infuus liggen; welke gevolgen heeft de invoering van dit
voorstel voor de begrotingsdiscipline van de lidstaten? Ook zijn de leden
van de fractie van de PVV benieuwd naar de gevolgen voor het MFK, ook
al wordt er gesproken over budgetneutraliteit. Hoe kan er enerzijds geld
worden verstrekt als vervanging voor cofinanciering en tegelijkertijd het
uitgavenpatroon niet veranderen? Dit voorstel mag niet leiden tot een
verhoging van het Meerjarig Financieel Kader. Kan de minister dat
garanderen? Het is een slechte zaak dat met de mogelijke komst van deze
constructie een aantal verantwoordingsverplichtingen lijken te vervallen.
Welke harde eisen gaat het kabinet stellen qua algemene voorwaarden in
de verordening?
De huidige periode loopt van 2007 tot en met 2013. Dit betekent concreet
dat nieuwe projecten nog tot eind 2013 mogen worden gecommitteerd en
lopende projecten nog tot eind 2015 kosten mogen declareren. In het licht
van de crisis heeft de Europese Commissie twee voorstellen gedaan voor
aanpassingen van de regels in de huidige periode voor landen die die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

18

vanwege de economische crisis een beroep doen op de Europese
mechanismen voor financiële bijstand.
Het eerste voorstel van de Europese Commissie gaat over de aanpassing
van het cofinancieringsniveau voor cohesiefondsen, plattelandsfonds en
visserijfonds. (Kamerstuk 22 112, nr. 1223). Het tweede voorstel van de
Europese Commissie voor wijzigingen in de huidige periode voor landen
die Europese financiële bijstand ontvangen is het voorstel voor risicodelingsinstrumenten. De kabinetsreactie staat geagendeerd als derde
agendapunt van dit schriftelijke overleg (Kamerstuk 22 112, nr. 1267). U
merkt op dat de gevolgen van het instrument niet concreet genoeg
worden. Het kabinet deelt uw zorgen, zie ook het antwoord op de eerste
vraag van de VVD-fractie over dit agendapunt. Er is gelukkig geen sprake
van dat verantwoordingsverplichtingen vervallen. Voor de structuurfondsenprojecten die uitgevoerd worden in gedeeld beheer met de lidstaat
gelden de reguliere verantwoordingsverplichtingen van gedeeld beheer,
voor het risicodelingsinstrument dat de Commissie uitvoert in direct
beheer gelden de reguliere verantwoordingsverplichtingen van direct
beheer. Kortom, de verantwoordingsverplichtingen gelden zoals altijd.
Wel is een aantal praktische aspecten onduidelijk, zoals de toepassing van
de automatische decommitteringsregel. De eerste bespreking van dit
voorstel vindt pas eind december plaats en het kabinet zal zich er voor
inzetten dat het voorstel duidelijker wordt en de Nederlandse randvoorwaarden in het voorstel worden opgenomen.
U heeft ook vragen over het voorstel voor de lagere verplichting van
nationale cofinanciering. Net als u ben ik van mening dat dit voorstel niet
mag leiden tot een verhoging van het Meerjarig Financieel Kader
2007–2013. Dit is ook niet het geval, het voorstel maakt alleen
verschuiving binnen de totaalenveloppe voor een lidstaat mogelijk.
Hierdoor is het ook mogelijk dat er geld worden verstrekt en tegelijkertijd
de totale uitgaven van de EU niet veranderen. De totale hoeveelheid
structuurfondsen voor bijvoorbeeld Roemenië blijft gelijk. Het voorstel
geeft Roemenië de mogelijkheid om de verplichte nationale bijdrage te
verlagen van 15% van het totaal naar 5% van het totaal. Dit betekent dat
de totale hoeveelheid financiering (Europees geld + Roemeens geld)
afneemt, in dit voorbeeld neemt het totaal af met 10% en kan er dus 10%
minder aan projecten worden uitgegeven. Met gelijkgestemde landen zet
Nederland erop in dat de financiële gevolgen van de verschuiving van
middelen binnen de afgesproken jaarbegroting worden opgevangen. Tot
slot vraagt u welke gevolgen dit heeft voor de begrotingsdiscipline van de
lidstaten. In de huidige periode (2007–2013) heeft dit geen directe
gevolgen. Voor de toekomstige periode steunt het kabinet het voorstel
van de Europese Commissie om uitbetaling van structuurfondsen,
plattelandsfonds en visserijfonds op te schorten totdat een lidstaat weer
aan de verplichtingen van het Stabiliteits- en Groeipact voldoet. Het
kabinet acht het van belang dat de conditionaliteit nog wel verder wordt
aangescherpt. Zo dient de financiële sanctie zo automatisch mogelijk door
de Commissie te kunnen worden toegepast en moet, naast de
mogelijkheid betalingen tijdelijk op te schorten, de mogelijkheid worden
gecreëerd om betalingen definitief te annuleren.
GroenLinks
Vraag
Met instemming begroeten de leden van de GroenLinks fractie de
constructieve opstelling van de Nederlandse regering ten aanzien van de
Wijziging verordening risicodelende instrumenten met betrekking tot
financiële stabiliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

19

Het kabinet is blij met de steun van GroenLinks ten aanzien van de
Wijziging verordening risicodelende instrumenten met betrekking tot
financiële stabiliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 397

20