Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 849

Mijnbouw

Nr. 173

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 28 februari 2019
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft op
7 februari 2019 overleg gevoerd met de heer Wiebes, Minister van
Economische Zaken en Klimaat, over:
− de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
d.d. 4 december 2018 inzake lekken van aardgascondensaat
door de NAM in Farmsum (Kamerstuk 32 849, nr. 154);
− de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
d.d. 18 december 2018 inzake reactie op het verzoek van het
lid Beckerman, gedaan tijdens de regeling van werkzaamheden
van 12 december 2018, over het bericht dat de Minister EZK
informatie over het giflek in Farmsum niet deelt met de Kamer
(Kamerstukken 33 529 en 32849, nr. 548);
− de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
d.d. 20 december 2018 inzake traject schaderegeling mijnbouwschade in Limburg en uitvoering nader gewijzigde motie
van het lid Beckerman c.s. over voor 1 juli duidelijkheid voor
alle Limburgers met mijnbouwschade (Kamerstuk 32
849, nr. 155);
− de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
d.d. 20 december 2018 inzake woningmarktontwikkelingen
rond het Groningenveld (Kamerstuk 33 529, nr. 549);
− de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
d.d. 21 december 2018 inzake reactie op toezeggingen gedaan
tijdens het algemeen overleg mijnbouw van 11 oktober 2018
(Kamerstuk 32 849, nr. 156);
− de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
d.d. 22 januari 2019 inzake werkorders NCG en NAM in het
kader van de versterkingsoperatie op 21 december 2018
(Kamerstuk 33 529, nr. 578).

kst-32849-173
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De griffier van de commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

2

Voorzitter: Nijboer
Griffier: Nava
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Beckerman, Van Brenk,
Dik-Faber, Van der Lee, Agnes Mulder, Nijboer, Sienot, Wassenberg en
Yeşilgöz-Zegerius,
en de heer Wiebes, Minister van Economische Zaken en Klimaat.
Aanvang 13.31 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag, dames en heren collega’s. Goedemiddag, Minister,
ambtenaren, mensen op de publieke tribune en journalisten die dit
algemeen overleg Mijnbouw volgen. Wij hebben vandaag een algemeen
overleg in twee termijnen. De spreektijd is vastgesteld op zes minuten per
fractie. Er zijn een heel aantal deelnemende fracties, dus ik wou gelijk van
start gaan met mevrouw Beckerman van de SP. Die geef ik graag het
woord voor haar inbreng in de eerste termijn.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb dit AO aangevraagd en ik heb ook alweer
een vervolg aangevraagd. Te weinig tijd en veel onderwerpen die
essentieel zijn, dus ik zal meteen beginnen bij de Waddenzee. Op de
tribune vandaag zitten scholieren en mensen van de Waddenvereniging
en er is een breed gedragen oproep om niet naar gas te boren onder ons
UNESCO-erfgoed de Waddenzee. De SP is het daar volledig mee eens. De
vraag aan de Minister is: sluit u zich bij deze oproep aan of blijft u achter
de plannen van de NAM staan om gas onder het wad te winnen?
Dan de verlaten olie- en gaswinningsputten. In Monster in Zuid-Holland
werd een lekkende gasput gevonden. Deze zou een factor 1.000 meer
methaan lekken dan de NAM wil toegeven. Lekkage kan leiden tot
verontreiniging en tot explosies. Ik ben blij dat de Minister in antwoord op
mijn Kamervragen aangeeft dat hij de monitoring van gesloten putten wil
verbeteren, maar wat betekent dit concreet? In de wet zit geen
verplichting om putten te monitoren. Moet de wet worden veranderd? De
lekkende put bij Monster wordt gedicht. Omwonenden hebben daar heel
veel last van. Ten minste tien woningen hebben schade. Vele
omwonenden hebben overlast van de werkzaamheden. Mijn vraag aan de
Minister is: gaat u niet enkel zorgen dat het opsporen van lekkende putten
wordt verbeterd, maar ook dat de aanpak van die lekkages wordt
verbeterd? Wat kunt u doen voor de omwonenden in Monster?
Voorzitter. Nog maar twee weken geleden stemden coalitiepartijen hier in
de Tweede Kamer de vijf eisen van Groningen over de gaswinning en de
oplossing van de ellende weg{ Voorzitter, er is een interruptie.
De voorzitter:
Voorzitter{ Voorzitter, dat ben ik zelf. Het woord is aan mevrouw Mulder.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Is wat mevrouw Beckerman hier zegt niet gewoon helemaal bezijden de
waarheid, omdat er heel veel andere moties zijn geweest waarin heel veel
zorgen zijn verwoord uit de brief die we uit de regio hebben ontvangen?
Dat zal mevrouw Beckerman toch met ons eens zijn?
Mevrouw Beckerman (SP):
Sec de feiten. Groningen deed gezamenlijk een oproep, en gezamenlijk is
die echt breed gedragen. Alle gemeentes, de provincie, de maatschappelijke organisaties, de Groninger Bodem Beweging, het Gasberaad, waarin
van VNO-NCW tot LTO tot kerken zitten; iedereen zei: we hebben vijf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

3

simpele eisen, vijf essentiële eisen, de basis om Groningen weer toekomst
te geven. Die vijf eisen zijn gevat in moties en die zijn weggestemd door
de coalitie. Ik zie dus werkelijk niet hoe ik hier een feitelijke onjuistheid
verkondig. Ik vind het heel triest, omdat ik denk dat het vijf hele logische
eisen waren en dat het pijnlijk is om te zien dat het nog steeds zo slecht
gaat met de schadeafhandeling en met de versterking van de onveilige
woningen.
De voorzitter:
Mevrouw Mulder in tweede instantie.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik vind het ook heel pijnlijk dat het nog steeds heel erg slecht gaat met de
inwoners in Groningen. Ik maak dat dagelijks mee. Ik maak wel groot
bezwaar tegen de wijze waarop mevrouw Beckerman van de SP hier
aangeeft dat er geen andere moties zouden zijn waarin diezelfde zorgen
ook verwoord zijn. Daarmee zit ze echt bezijden de waarheid. Het siert
haar niet om op zo’n manier met haar collega’s om te gaan.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman, behoefte aan een reactie? Anders geef ik het woord
aan mevrouw Yeşilgöz-Zegerius, die ook wat wil{
Mevrouw Beckerman (SP):
Kijk, voorzitter. Volgens mij was het feitelijk juist dat de motie van de heer
Nijboer, op dit moment de voorzitter, die zei «ik wil de vijf eisen van
Groningen een-op-een overnemen», is weggestemd. Ik zou het nu heel
graag weer over de toekomst willen hebben. Maar als u door wil gaan
over waarom u tegen die motie hebt gestemd, wat toch echt heel pijnlijk
is{
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Mevrouw Beckerman liegt.
De voorzitter:
Wat moet ik hier verder mee als voorzitter? Wil mevrouw Beckerman
daarop reageren? Het is niet heel gebruikelijk taalgebruik hier in het
parlement.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Nee.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dit gaat vrij ver. U maakt mij uit voor leugenaar, terwijl het toch echt
feitelijk juist is dat er een motie was waarin stond: we nemen de vijf eisen
een-op-een over. Die motie is feitelijk weggestemd en daar refereer ik aan.
Ik wilde graag verder met mijn betoog om te laten zien hoe slecht het gaat
in Groningen, bijvoorbeeld de Fazanthof, waar de versterking weer zou
beginnen. Er werd aan gerefereerd: dat is een prachtig begin. Die mensen
hebben deze week gehoord: helaas, weer vertraging, het gaat weer niet
door. Mensen die ik gisteren huilend aan de telefoon had om te zeggen
hoe ze erdoorheen zitten, hoe ze gék worden van de overheid. Belofte op
belofte wordt gebroken. Ze weten niet hoe ze verder moeten. Ze zeggen:
dit is geen leven, zijn wij wel onderdeel van Nederland. Daar wilde ik het
over hebben, over hoe we daaruit komen. Als u graag mensen hier wil
uitschelden voor leugenaar, dan laat ik dat bij u, want ik heb een feitelijke
juistheid benoemd.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

4

Ik geef het woord aan mevrouw Yeşilgöz-Zegerius, die ook een vraag
wilde stellen.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Ik begrijp namelijk de woede en de boosheid van mevrouw Mulder heel
erg goed. Ik vind het een gotspe dat de Socialistische Partij hier op dit
moment zegt dat al die vijf punten één voor één voor één zijn weggestemd. Wat er gebeurd is{ Ik wil iedereen die nu dit volgt en aan deze
woorden van ons twijfelt toch echt vragen om de notulen terug te gaan
lezen of het debat terug te gaan kijken. Wat er gebeurd is, is dat bijna alle
aanbevelingen en alle wensen van de regio juist over zijn genomen in
moties, in toezeggingen en in garanties van de Minister. Dan heb ik het
bijvoorbeeld over een aannemersvariant, waarbij mensen die schade
hebben tot een bepaald bedrag zelf met een aannemer aan de slag
kunnen. Een belangrijke wens van de regio. Dan heb ik het over de
behoefte aan één loket waar keihard aan wordt gewerkt. Dan heb ik het
over de governance-eisen waar keihard aan wordt gewerkt. Er wordt
knetterhard gewerkt om volledig te voldoen aan de wensen van de regio
en op punten waarvan het afwijkt heel duidelijk te maken waarom. De
enige reden waarom is, omdat we met zijn allen, iedereen hier aan tafel
en in de regio, heeft bedacht: we stellen veiligheid centraal. Wat er
vervolgens gebeurt, is dat er een politiek spelletje wordt gespeeld om
maar met vingers te kunnen wijzen. En wat is het einde daarvan? Dat is
dat de Groningers thuis denken: sorry, hallo, en ik dan? Ik wil die mensen
vandaag absoluut klip-en-klaar meegeven wat er wordt gedaan en als er
iets niet wordt gedaan, waarom. Ik kan het nu al heel goed samenvatten:
vanwege het centraal stellen van veiligheid. Er is geen enkele andere
reden. Dus mevrouw Beckerman, ik ga heel graag met u op een goede
manier in debat. Maar als het op deze manier moet, dan is dit zó niet fair
naar Groningers toe. Bizar dat u denkt dat u dat kunt maken.
Mevrouw Beckerman (SP):
De belangrijke eisen van Groningen waren vijf simpele eisen. Na zo veel
jaren ellende vind ik het niet heel gek, vind ik het juist heel knap, dat de
regio zo verenigd was in vijf eisen. Een van die belangrijke eisen is dat zij
willen dat de plannen van inwoners centraal staan bij de versterking.
Mensen hebben vaak geen grip meer, geen zeggenschap over hun eigen
huis. Juist die eis is niet overgenomen. Ik weet niet of u spijt heeft dat u
de motie-Nijboer waarin al die eisen een-op-een werden overgenomen
niet heeft gesteund. Dat weet ik niet, maar u heeft die niet gesteund. Dat
vind ik heel erg zonde.
Ik zou het nu graag weer willen hebben over hoe we verdergaan. Er werd
gezegd: de busjes gaan nu rijden, dit wordt het jaar van de uitvoering.
Juist op de enige plek waar die busjes snel zouden gaan rijden, namelijk
de Fazanthof, hebben de mensen deze week gehoord: vertraging. De
aannemer stapt op, mogelijk omdat ze niet aan de eisen kunnen voldoen
die ze gesteld wordt vanuit Centrum Veilig Wonen en de NCG. Daar zou ik
het graag over willen hebben, want op dit moment rijden die busjes niet.
De voorzitter:
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius in tweede instantie. Ik merk aan iedereen dat
dit een heel aangelegen punt is, dus ik geef wat ruimte voor langere
interrupties. Maar dat gaan we niet het hele debat zo doen, want dat is
niet gebruikelijk. Ik vraag u allebei, zowel de interruptiepleger als degene
die antwoord geeft, dat kort en bondig te doen.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Laten we het over het punt hebben waar we de kanttekening bij hebben
gezet. Ik denk dat het heel belangrijk is om duidelijk te maken wat er
gaande is. Ik heb zelf moties ingediend waarbij ik heb gezegd: ik vind dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

5

de Groningers de regie en zelfbeschikking terug moeten krijgen. Gelukkig
zijn die aangenomen of heeft de Minister al gezegd: ik doe hier een
toezegging, dat ga ik oppakken. Daar kom ik zo meteen op terug, een
ontzettend belangrijk punt. Wat er gebeurd is: op het moment dat je als
gemeente beslist dat je je niet aan de kaders van de Mijnraad wil houden,
laat je veiligheid los. Wij hebben hier met elkaar bedacht, sterker nog, de
regio heeft gevraagd aan de Minister: word verantwoordelijk voor de
veiligheid als systeemverantwoordelijke en haal de NAM ertussenuit. Dan
moet je dat wel durven waarmaken. Mevrouw Beckerman was het daar
aanvankelijk mee eens. Ze was het eens dat we naar de Mijnraad gingen.
Ze was het eens dat we het advies gingen opvragen. Ze was het eens dat
veiligheid centraal moest staan. Kan zij mij uitleggen waarom zij
veiligheid opeens minder belangrijk vindt?
Mevrouw Beckerman (SP):
Mevrouw Yeşilgöz zegt: de NAM moet ertussenuit. Maar wat wij nu gaan
doen, is de hele versterkingsoperatie baseren op een falend computermodel van de NAM. Een computermodel waar uit kan komen dat als wij in
een twee-onder-een-kapwoning wonen de ene helft uit het computermodel rolt als veilig en de andere helft als onveilig. De Minister heeft dit in
het debat zelfs nog toegegeven. Ik geloof dat mevrouw Yeşilgöz geen
interesse meer heeft in het antwoord, dus misschien kan ik beter
verdergaan met mijn betoog.
De voorzitter:
Ik weet niet of de eerste constatering juist was, maar ik zie dat de heer
Sienot ook nog een interruptie wil plegen, dus dat gaan we eerst toestaan.
De heer Sienot in eerste instantie.
De heer Sienot (D66):
Ik wilde alleen zeggen dat ik de zorgen van mevrouw Beckerman goed
snap, en de emoties snap ik ook. Alleen denk ik dat we ons daar niet door
moeten laten verblinden. Als je gaat spreken over «eisen van de regio»:
dat stond er simpelweg niet. Er stond «adviezen». Het waren dringende
adviezen en die adviezen hebben wij ook dringend opgevolgd, daar waar
je het realistisch gezien kunt oplossen, als je je niet laat verblinden maar
blijft kijken: wat zijn de kaders? Daar gaat het om. Wij hebben afspraken
gemaakt, regio en Rijk met elkaar, om het voor de Groningers op te
lossen. Nu is mijn vraag aan u: wilt u het samen met ons en de regio
oplossen voor de Groningers of wilt u hiermee doorgaan en roepen dat
wij adviezen naast ons neerleggen en die zelfs eisen noemen, terwijl dat
helemaal niet klopt? Wat is de bedoeling?
Mevrouw Beckerman (SP):
Volgens mij wil de regio dit heel graag met u oplossen. Dat is ook de
reden voor de uitgestoken hand, met hun brief met vijf – ik kan ze eisen
noemen, ik kan ze vragen noemen. Maar zoals ik ze lees, gingen ze niet
eens heel ver en waren het logische, redelijke, rechtvaardige vragen. Ja,
dan vind ik het pijnlijk als die niet een-op-een worden overgenomen. En
ja, dan ga ik vandaag graag in debat over hoe dit verdergaat. Ik heb al een
paar pogingen gedaan om het te hebben over de Fazanthof. Ik vind het
pijnlijk dat we nu die versterking niet gaan baseren op wat dorpen aan
plannen maken, maar op een NAM-model, een computermodel dat faalt,
waarvan ook de Minister heeft toegegeven dat het faalt. Dan begrijp ik dat
bijvoorbeeld een burgemeester Beukema van Delfzijl zegt: «Ik ga dit niet
aan mijn inwoners uitleggen. Ik organiseer nu geen bijeenkomsten. Ik wil
eerst dat de Minister de toezegging doet dat wij aan de slag mogen met
ons plan, dat daar geld voor is, dat dat geregeld wordt.»
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

6

De heer Sienot van D66 in tweede instantie.
De heer Sienot (D66):
Dit is precies wat ik bedoel: ga je samenwerken of ga je alles net een
beetje zo kantelen dat samenwerking er niet in zit? Dat is wat hier gebeurt.
Als wij met elkaar erkennen dat er allang is gezegd dat als bijvoorbeeld bij
twee-onder-een-kapwoningen uit een computermodel het ene huis wel en
het andere niet als veilig komt{ Daar heeft de Minister allang van gezegd{
Ik ben hier niet om de Minister te verdedigen; laat ik dat ook gewoon
duidelijk zeggen. Ik heb net zo goed als u vragen, maar dit wil ik toch wel
zeggen. Hij heeft duidelijk gezegd: daar wordt aan gewerkt en dat wordt
gewoon meegenomen. Die ruimhartigheid is er. Er zijn dus kaders
waarbinnen plannen gemaakt kunnen worden. Dat vraagt erom dat we
zuiver kijken en precies weten: waar schort het en waar schort het niet?
Daar waar het niet schort, moeten we het ook niet laten klinken alsof het
schort. We moeten kijken: waar knelt het en hoe kunnen we het in
beweging brengen? Wilt u daar, zeg ik nogmaals, met ons aan samenwerken? Of wilt u iedereen een bepaalde bril opzetten?
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman. Daarna vervolgt mevrouw Beckerman haar betoog.
Mevrouw Beckerman (SP):
Volgens mij heb ik al ongeveer vier pogingen gedaan om te kijken waar
het aan schort. Ik wilde beginnen met die bewoners die ik gisteren huilend
aan de telefoon heb gehad over de Fazanthof. U wilt het graag hebben
over waarom u tegen die motie hebt gestemd. Dat is prima, dat gun ik u.
Maar ik blijf het heel pijnlijk vinden. Het gaat namelijk niet alleen om één
huis dat verkeerd uit het model komt. Niemand vertrouwt een computermodel van de NAM. Dat is precies de reden waarom Groningers zeggen:
de NAM moet eruit. Alleen op basis van inspecties, mensen die in je huis
komen kijken of het veilig is, kunnen we verder met de versterking. En ja,
dan sta ik achter die gemeentes, de provincie en maatschappelijke
organisaties die zeggen: wij willen gebiedsgericht werken, wij willen dat
onveilige woningen veilig worden en dat we dat doen op basis van
feitelijke inspecties.
De voorzitter:
Ik wou u vragen verder te gaan met uw betoog, maar ook mevrouw
Dik-Faber van de ChristenUnie heeft een interruptie.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik ken natuurlijk de kritiek op het model, maar we moeten met elkaar
vaststellen dat dit model op dit moment het beste is wat we hebben.
Omdat er inderdaad gebreken uit het model zijn gekomen, worden
twee-onder-een-kappers integraal meegenomen. Omdat er gebreken zijn
gekomen uit het model, worden er eerst inspecties uitgevoerd voordat
huizen versterkt worden. Ik hoorde mevrouw Beckerman zojuist toch iets
anders zeggen en dat wilde ik nu rechtzetten: dat er hier zaken verkondigd
worden die niet corresponderen met de gang van zaken zoals we die hier
in de Kamer met de Minister hebben afgesproken. Als het gaat om die vijf
aanbevelingen: die zijn in een motie gegoten. Die motie is inderdaad niet
door de Kamer gesteund. Maar negen van de tien elementen{ Ik durf wel
te zeggen dat 95% van wat er in die brief stond wel in moties is gegoten
en in de vorm van toezeggingen door de Minister is geaccordeerd. Daar
gaan we met elkaar mee aan de slag. Mijn vraag aan mevrouw Beckerman
is: wil zij nou nog steeds mensen tegen elkaar opzetten, mensen tegen
elkaar uitspelen? Of wil zij vandaag constructief aan de slag gaan en zegt
ze: «We hebben misschien niet 100%, maar we hebben wel 95%. Daar wil
ik mij achter scharen en daar zet ik de schouders onder»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

7

Mevrouw Beckerman (SP):
De vijfde{ sorry, vierde coalitiepartij op rij die wil zeggen: we doen het zo
geweldig voor Groningen, we zijn daar zo goed mee bezig en we hebben
zo juist gestemd. Maar de realiteit in Groningen staat hier haaks op. Die
busjes rijden niet. Burgemeesters zeggen: «Wij kunnen dit beleid niet
uitleggen. We gaan niet in een zaaltje staan om onze bewoners te
vertellen dat ze jaren moeten gaan wachten tot hun onveilige huis
misschien aan de beurt is, tot er misschien een inspectie kan plaatsvinden.» Burgemeesters en wethouders die dat wel doen, vinden zalen
tegenover zich met mensen die het echt niet meer begrijpen, die jaren
hebben zitten wachten, die eindelijk een rapport hebben gekregen waar
vaak duizenden, misschien tienduizenden euro’s aan uitgegeven zijn, die
een rapport hebben van misschien wel 400 pagina’s waarin staat dat hun
huis onveilig is en die nu te horen krijgen: sluit u maar weer achter in de
rij aan, over een paar jaar kan er iemand naar uw huis komen kijken.
De voorzitter:
Mevrouw Dik-Faber in tweede instantie.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Niemand heeft mij vandaag of op een ander moment horen zeggen dat
het zo geweldig goed gaat in Groningen. Volgens mij is er ook niemand
aan deze tafel die dat zegt. Daarom zijn we vandaag weer met elkaar
daarover in debat. Daarom wil ik driekwart van mijn spreektijd besteden
aan Groningen, omdat ik heel graag wil dat de situatie daar verbetert. Wat
er aan de hand is, is dat wij in kaart hebben gebracht wat nu de meest
onveilige plekken zijn in Groningen. Daar moeten we morgen – wat mij
betreft was het vandaag al gebeurd – mee aan de slag gaan. Daar zijn we
allemaal naar op zoek: hoe kunnen we ervoor zorgen dat de busjes de
straat in rijden en dat aannemers aan de slag gaan om woningen te
versterken? Die meest onveilige woningen waren niet in beeld. Die
hebben we in beeld gekregen door het onderzoek van de Mijnraad. Wat
mevrouw Beckerman nu wil, is terug naar het oude model-Alders, waarbij
er zo veel woningen versterkt moesten worden en zo veel mensen een
advies kregen: uw huis is onveilig, er moet wat gebeuren. Maar intussen
is de gaswinning wat omlaag gegaan. Er zijn nieuwe NPR’s afgesproken.
We weten ook met elkaar dat er amper 100 woningen versterkt zijn onder
Alders. Dat is ook de realiteit. Laten we nu kijken op basis van de nieuwe
NPR wat echt de meest onveilige huizen zijn en daar morgen mee
beginnen. Als we die hele voorraad van Alders dit jaar gaan versterken,
dan zijn we bezig met het versterken van de huizen die het niet acuut
nodig hebben en dan laten we de huizen die het meest onveilig zijn in de
kou staan. De mensen die daar wonen laten we in de kou staan. Dat is wat
mevrouw Beckerman hier wil.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman geeft antwoord op deze laatste interruptie en gaat
dan verder met haar betoog. Ze geeft een kort antwoord op deze laatste
interruptie.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dit vraagt om een heel lang antwoord. Het is nogal gênant dat u gaat
zeggen dat ik vind dat mensen in de kou moeten blijven staan.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Dat is wel hoe u het insteekt.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik probeer al voor de vijfde keer te beginnen over wat er nu moet
gebeuren. De coalitie wil blijkbaar liever politiekje spelen en net doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

8

alsof ze het beste ermee voor hebben. Het is bizar om te suggereren dat ik
door wilde met het model-Alders. Het was mijn aangenomen motie die
zei: Groningers moeten meer zeggenschap krijgen, die versterking loopt
niet. Dat is ook wat de Groningers hebben gevraagd met hun brief: «We
willen zeggenschap over ons eigen dorp. We willen zeggenschap over
onze toekomst. We geloven niet in een NAM-computermodel. We hebben
dikke pakken papier dat ons huis onveilig is en moeten nu weer wachten.»
Ik zou bijna voor de zesde keer willen beginnen over die ene plek waar u
zo over gejubeld heeft dat het eindelijk ging beginnen, de Fazanthof. Het
zou gaan beginnen, maar die mensen hebben nu weer gehoord dat het
vertraging oploopt. De basis moet op orde zijn.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik was bij de Fazanthof in Ten Boer. Daar zou worden begonnen. «Een
prachtige start» zei de Nationaal Coördinator Groningen. En wat gebeurt
er? Gisteren hoorden de bewoners dat er ook daar weer vertraging
ontstaat. Ik sprak bewoonster Jantine Reinders, die zegt: «Er is geen
menselijke maat meer. Hoe kan dit in Nederland? We moeten maar hopen
dat die zware beving niet komt. Daar moeten wij maar mee leven, maar
daar is niet mee te leven.»
Voorzitter. Ik wil de Minister graag vragen: klopt het dat aannemers
afhaken door eisen van het Centrum Veilig Wonen en de Nationaal
Coördinator Groningen? Wat gaat de Minister hieraan doen? Dit is niet de
enige plek waar we van aannemers horen dat zij geen werk krijgen van de
Nationaal Coördinator Groningen en het Centrum Veilig Wonen. Kleine
aannemers uit de regio zijn inmiddels gaan samenwerken, maar zeggen
keer op keer tegengewerkt te worden. Klopt dit? Hoe gaat u ooit voortvarend aan de slag met de versterking, als we niet eens kunnen beginnen
met het versterken van onveilige woningen?
Voorzitter. Bij het vorige Kamerdebat vroegen we de Minister weer naar
de mensen met schades van voor 2017, mensen die dus vaak al jaren
wachten. De Minister zei tijdens het Kamerdebat het niet te weten, maar
beloofde mij met een brief te komen. Ik zou de Minister graag willen
vragen: waar is die brief? Weet u het inmiddels wel?
Voorzitter. Het is geen geheim dat de SP zich grote zorgen maakt over de
zoutwinning en ook over de gevolgen van de gestapelde mijnbouw
waarbij zoutwinning is betrokken en de problemen daarbij: weglekken van
diesel en pekelwater, instortende cavernes, aardbevingen en bodemdaling. Voorspellingen over bodemdaling kloppen echt letterlijk nooit,
aldus Adriaan Houtenbos, voormalig NAM-medewerker. Ik zou de Minister
willen vragen: werkt de hand aan de kraan wel? Is het nog wel te
herstellen als een incident eenmaal heeft plaatsgevonden? Er worden nu
bij nieuwe winningen nieuwe eisen gesteld, maar wat doet de Minister
voor de plekken waar al incidenten zijn geweest? Nulmetingen hebben
daar geen zin. Moet met vele diep geplaatste versnellingsmeters worden
gewerkt, vraag ik de Minister. U wilt een dieselboekhouding invoeren. Wat
is daar het nut precies van? Wat gebeurt er met de vele liters dieselolie die
al zijn weggelekt? Waarom geen verbod?
Voorzitter. De Minister meldt in antwoord op mijn Kamervragen dat er
afgelopen jaar twintig schademeldingen zijn gedaan over schade door
zoutwinning bij Trips- en Borgercompagnie. Is de Minister het met mij
eens dat dat niets zegt over hoeveel schade er daadwerkelijk is? Want
mensen melden niet meer, omdat ze toch niet serieus worden genomen.
Voorzitter. Ik zou willen vragen hoe het staat met het nieuwe protocol voor
mijnbouwschade, want hier is volgens de Minister weer vertraging
ontstaan. Is de planning nog steeds maart? Is de Minister nog steeds van
mening dat er twee loketten moeten komen, ook wanneer sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

9

gestapelde mijnbouw, waarvan één het Groningenveld is? Hoe gaat dat in
de praktijk werken?
Voorzitter, tot slot Farmsum: in oktober een groot incident waarbij
urenlang giftig en explosief aardgascondensaat uit een opslagtank van de
NAM lekte in een riool. Omwonenden en medewerkers meldden
gezondheidsklachten. De NAM moest 1 februari een eindrapport aan
SodM geven over wat er is misgegaan. Ik vraag de Minister: is dat
gebeurd? Wat zijn de conclusies? Hoe staat het met het strafrechtelijk
onderzoek? Waar staan we nu eigenlijk, maanden later? Wat gaat er
gebeuren?
Voorzitter. Ik neem aan dat ik door de tijd heen ben. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Wassenberg van de Partij voor
de Dieren.
De heer Wassenberg (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb een tijdje geen deel uitgemaakt van deze
commissie, dus met uw goedvinden begin ik met een kort resumé van
aardgaswinning. Aardgaswinning draagt bij aan opwarming van de aarde,
aan aardbevingen, aan gescheurde en verzakte huizen en aan een
zakkende Waddenzee. Tel daarbij op de giftige en kankerverwekkende
stoffen die een onvermijdbaar bijproduct zijn van de aardgaswinning
zoals aardgascondensaat, dat het uiterst giftige, brandbare en vooral
kankerverwekkende benzeen bevat.
Dat benzeen lekte afgelopen oktober in Farmsum met 30.000 liter giftig
drab uit opslagvaten in het riool. Dat kwam terecht in het afwateringskanaal van Delfzijl, dat dwars door woonwijken loopt. Alarmen werden
genegeerd, er werd te laat gehandeld, er werd te laat gecommuniceerd
door de NAM en er werd verkeerd gecommuniceerd. Dat bleek uit
geheime documenten van de gemeente Delfzijl. Het Staatstoezicht op de
Mijnen spreekt van een opeenvolging van menselijk en technisch falen.
Dat is toch onbestaanbaar? Er is nog steeds heel veel onduidelijk over de
gevolgen voor het milieu en voor de gezondheid van de omwonenden.
Daarover heb ik een aantal vragen aan de Minister. Op welke schaal is de
bodem door het lek verontreinigd? Zijn er vaker giftige stoffen weggelekt
zonder dat daar melding van is gemaakt, niet alleen bij Farmsum, maar
ook op andere plekken in het land waar dit soort opslagvaten staan? In
hoeverre heeft dat tot bodemverontreiniging elders in het land geleid?
Ook een belangrijke vraag: waar kunnen de omwonenden terecht met
zorgen over hun gezondheid, niet alleen na een incident, maar ook bij
algemene zorgen over wat het betekent om naast giftige opslagvaten te
wonen? Op welke steun kunnen deze mensen rekenen?
Voorzitter. In Nederland staan honderden oude gasputten. Dat zullen er
aanzienlijk meer worden nu we van het gas af gaan. Maar zelfs goed
afgesloten putten lekken aardgas, methaan, zoals de oude gasput bij
Monster. Collega Beckerman had het er ook al over. De Partij voor de
Dieren heeft in eerdere debatten hier aandacht voor gevraagd en van
gedachten over gewisseld, ook met deze Minister. Wij hebben hierover
nog een aantal aangehouden moties. De Minister vond het eerder te
vroeg; hij was nog in gesprek met toezichthouders en met NOGEPA.
Daarom stel ik hem nu opnieuw de vraag: is hij bereid om een plan op te
stellen om deze gaslekkages tegen te gaan? En is hij vooral bereid tot het
instellen van een landelijk meetprogramma naar methaanemissies en
-lekkages? Eerder vond hij het te vroeg om daarop te antwoorden, dus ik
stel de vraag opnieuw.
Voorzitter. De trillingen bij de mijnbouw veroorzaken niet alleen schade
aan huizen, maar ook aan de gezondheid van mensen. Het veroorzaakt
trillingen die als laagfrequent geluid heel ver kunnen dragen. Dat
laagfrequent geluid voel je eerder dan dat je het echt bewust hoort. Maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

10

ook als je die trillingen niet bewust opmerkt maar onbewust voelt,
reageert je lichaam er wel op. Een chronische blootstelling aan laagfrequent geluid is heel erg ongezond. Je slaapt slechter, je kunt er letterlijk
ziek van worden. Het goede nieuws is dat er op korte termijn een pilot
komt met tiltsensoren waarmee laagfrequent geluid kan worden gemeten,
maar alleen trillingen afkomstig van het Groningengasveld worden
gemeten en trillingen van andere gasvelden en trillingen van de
zoutwinning bijvoorbeeld niet. Door deze trillingen te negeren ontstaat er
een onvolledig beeld van de ernst van de situatie. Ik vraag de Minister:
herkent en erkent hij mijn zorgen over laagfrequente trillingen, laagfrequent geluid, en ziet hij ook dat het een probleem is dat we zo volledig
mogelijk in beeld zouden moeten brengen? Graag een reactie daarop.
Voorzitter. Terwijl de gaswinning in het Groningengasveld omlaaggaat,
neemt de gaswinning in de rest van Nederland toe. Dat roept door het
hele land heel veel weerstand op en ook het verzet neemt toe, ook tegen
de gaswinning onder de Waddenzee. Na de Waddeneilanden hebben ook
de provinciale staten van Friesland zich duidelijk uitgesproken tegen
nieuwe winningsplannen onder de Waddenzee. Gaswinning onder de
Waddenzee past niet in de strijd tegen de opwarming van de aarde,
temeer omdat juist het wad zal verdwijnen als gevolg van de verdere
stijging van de zeespiegel. Door de gaswinning daalt het wad en door de
klimaatverandering smelten de poolkappen en stijgt het water. Dat is een
dubbele bedreiging. Hoelang nog weegt de Minister het kortetermijn
economisch belang boven het belang van natuur en milieu in de
Waddenzee en boven het internationale en lokale belang van het behoud
van de Waddenzee? Ik vraag de Minister opnieuw om een snelle beëindiging van de gaswinning onder de Waddenzee.
Voorzitter. In de zoektocht naar duurzame energie moeten we waken voor
blinde vlekken. Aardwarmte zou in sommige gevallen een duurzame
energiebron kunnen zijn, maar vooralsnog is de veiligheid niet gegarandeerd. Sterker nog, alle 23 bestaande aardwarmteprojecten kampen met
corroderende buizen in de bodem en het gebruik van antilekchemicaliën is
geen duurzame oplossing. Sterker nog, mochten die buizen alsnog gaan
lekken, dan neemt de vervuiling alleen maar toe. Gaat de Minister het
gebruik van deze chemicaliën verbieden?
In 2017 heeft het SodM al gewezen op de problemen rond de veiligheid
van aardwarmte. Ik vraag me af of er sindsdien voldoende aanscherping
in de regelgeving is gerealiseerd. Er is heel veel haast, want er liggen op
dit moment tientallen nieuwe boorplannen klaar. Wij maken ons met
name zorgen of er afdoende landelijke restricties zijn die voorkomen dat
provincies allemaal een eigen koers gaan varen en gaan bepalen wat wel
en niet is toegestaan in de Nederlandse bodem. Is de Minister bereid om
geen geothermie toe te staan rond waterreserves? Dat is in het belang van
onze watervoorziening, want eenmaal vervuilde waterputten kunnen nooit
meer in gebruik genomen worden.
Voorzitter. Mijn laatste woorden gaan over de vergoeding van de
mijnbouwschade in Limburg. De Minister stelt in zijn brief dat alle
gedupeerden alle schade vergoed zullen krijgen. Vervolgens stelt hij dat er
een schadeprotocol opgesteld gaat worden waarin verduidelijkt moet
worden wie met welke schade aanspraak kan maken op het fonds.
Betekent dat dat er straks ook gedupeerden buiten de boot kunnen gaan
vallen? Daar maak ik me zorgen over. Kunnen alle gedupeerden straks
rekenen op een vergoeding of niet?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Wassenberg. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw
Agnes Mulder van het CDA.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

11

Voorzitter, bedankt. We hebben dit commissieoverleg, omdat we collega
Beckerman, die in december aangaf zo snel mogelijk een debat over de
verbazingwekkende gang van zaken in Farmsum te willen, hebben
gesteund om dit debat nu te houden, omdat dat de snelste manier was
om het te doen. Mijn eerste vraag zal dan ook gaan over die grote lekkage
bij de NAM in Farmsum. Het CDA is daar namelijk flink van geschrokken.
Kan de Minister nu ook toelichten wat de stand van zaken is? Wat gaat er
gebeuren met de vergunningverlening aan de NAM? Hoe zit het met de
boorlocatie op Ameland? Heeft het Staatstoezicht op de Mijnen wel
voldoende capaciteit om op al dit soort zaken goed toezicht te kunnen
houden en zaken waar te kunnen maken? Ook de vraag van collega
Wassenberg hoe je dat soort zaken nou meet, ondersteun ik.
Voorzitter. Dan kom ik op Groningen. Tijdens het plenaire debat op
16 januari heb ik aangegeven er behoefte aan te hebben om bijna
maandelijks overleg te hebben met de Minister over de gang van zaken in
Groningen. Op deze manier wil ik druk houden op een rechtvaardige
afhandeling van schades en op de voortgang van de versterking. Hoever
staat het met het versnellen van de schadeafhandeling conform de
motie-Sienot c.s. (33 529, nr. 569)? Ik weet dat we vlak voor het debat nog
een brief hebben binnengekregen, maar het is mij niet meer gelukt om die
nog bij dit debat te betrekken, dus misschien kan de Minister daar
mondeling nog het een en ander over toelichten.
Voorzitter. De zorgen over de versterking werden in het debat van
16 januari niet weggenomen. Met de berichten over de versterking van de
Fazanthof, die is vastgelopen, en de berichten over de behandeling van de
plannen van de gemeenten zijn onze zorgen alleen maar toegenomen.
Nogmaals wil ik benadrukken dat de Minister verantwoordelijk is voor de
veiligheid van de inwoners van Groningen en daarmee ook voor de
versterking. Kan de Minister toelichten waarom de versterking van de
Fazanthof vertraging oploopt? Ik sprak gisteravond met een van de
bewoners van de Fazanthof. Deze dappere mevrouw probeert zo goed en
kwaad als het kan voor haar gezin te doen wat nodig is, maar door een
opeenstapeling van slechte communicatie is het wel heel moeilijk om nog
hoop op een goede afloop te hebben. Van de Minister verwacht ik dat hij
er met zijn mensen alles aan doet om die goede afloop, daar waar zij er
invloed op hebben, in gang te zetten. Dat is een dure plicht van de
rijksoverheid richting Groningen. Om het bestuurlijk goed te doen, moet
je je nek uitsteken. Dat vraagt veel van onze lokale raadsleden,
wethouders en gedeputeerden in de regio. De problemen die de
Groningers hebben, raken onze ambtenaren in de regio, bij de NCG en
ook hier in Den Haag. Iedereen die zich hiervoor inzet, weet dat dit je niet
in de koude kleren gaat zitten. Er is lef voor nodig van iedereen die hierin
een verantwoordelijkheid heeft. We moeten zoeken naar verbinding en
oplossingen.
Voorzitter. Dan de versterkingsplannen van de gemeenten. Fijn dat
Appingedam haar plan klaar heeft en dat het door het SodM is goedgekeurd. Wat is ervoor nodig om dat plan zo snel mogelijk tot uitvoering te
brengen? Hoe kan de Minister Appingedam daarbij ondersteunen? Op
welke termijn kan de uitvoering starten en voor welke termijnen en huizen
krijgt de gemeente rugdekking om van start te gaan? De gemeentes willen
graag verder met de plannen en maken bij de prioritering gebruik van het
HRA-model; het kwam al aan de orde. Dat wil zeggen dat de
P50-woningen, de meest onveilige woningen, het eerst worden
aangepakt, samen met, waar logisch, de P90-woningen en – dat mag ik
hopen – de huizen die daartussen staan, in de stutten. Kan de Minister
bevestigen dat deze aanpak wat hem betreft akkoord is? Wat zijn de
obstakels voor het goedkeuren van deze plannen van de gemeenten?
Voorzitter. We hebben al vaker gesproken over woningen die al wel
geïnspecteerd zijn, maar nog geen versterkingsadvies hebben. Dit zijn
huizen in de batch 1581 en woningen in Zeerijp. De woningen in Zeerijp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

12

zijn na de heftige aardbeving van januari 2018 geïnspecteerd en daarover
is informatie opgeslagen. Wat belet de Minister om nu iets te doen en vast
naar die gegevens te kijken? Op welke termijn zou dat mogelijk zijn? We
zouden van de Minister ook nog informatie ontvangen over de groep Heft
in Eigen Hand. Hoe ver staat het met die woningen? Wanneer kan men
daar ook echt met het heft in eigen hand aan de slag?
Voorzitter. Ik zie dat we langzaam kleine stappen vooruitgaan, maar het
gaat wel heel langzaam. Zo heeft de Minister een reactie gegeven op de
Tcbb-brief en de nulmeting aan gebouwen bij het kleineveldenbeleid.
Inwoners hechten hieraan, maar de Tcbb zegt dat het een schijnoplossing
is. Zij willen een echte oplossing, namelijk een goed meetwerk, met
versnellingsmeters, waardoor er goede monitoring kan plaatsvinden.
Onze vraag aan de Minister is wanneer dat meetnetwerk bij de kleine
velden er ligt. De Minister zegt dat het meetnetwerk technisch zinvol moet
zijn. Het CDA voegt eraan toe dat we die nulmetingen altijd bij kleine
velden willen zien. Wie bepaalt dan wanneer het technisch zinvol is?
Daarom wil het CDA dit uit voorzorg bij alle kleine velden. De Minister laat
de nulmeting intact en daar is het CDA blij mee. Dat is dan de nulmeting
bij de huizen. We zijn ons ervan bewust dat het geen ideale oplossing is,
maar het is wel een vorm van voorzorg richting onze inwoners. Tien jaar
geleden, voordat we enorme problemen hadden in Groningen, had het
misschien nog zonder gekund, maar de Minister zal het met ons eens zijn
dat door de problemen in Groningen het vertrouwen in de rest van het
land in gaswinning bij kleine velden tot ver onder het dieptepunt is gezakt.
We denken dat hij, als hij nog enig draagvlak wil behouden voor de
winning bij de kleine velden, deze maatregel wel zal moeten nemen. Dat
begrijpt de Minister toch ook wel?
Voorzitter. Omdat er in de rest van Nederland zorgen zijn over mijnbouw,
komt er een landelijk schadeprotocol waar de Tcbb mee aan de slag is.
Daarnaast is er financiering nodig om de kosten van het proces van
schadeafhandeling en de schade zelf te dekken. Die financiering moet toch
komen van de mijnbouwbedrijven? Neemt de Minister de regie om
hierover tot overeenstemming en een rechtvaardige verdeling te komen
tussen de verschillende mijnbouwbedrijven? Biedt het landelijk schadeprotocol mogelijk ook een oplossing voor de gestapelde mijnbouwproblematiek?
Voorzitter, ik ga bijna afronden. In de Bommelerwaard is grote onrust
ontstaan over de gaswinning uit het gasveld Brakel. Daarvoor zou een
winningsplan ingediend zijn bij het ministerie. Klopt dat? Betreft het een
verhoging van de winning? Hoe ziet dat proces er verder uit? Wanneer
worden gemeente en provincie erbij betrokken? Ligt er ook al een advies
van het SodM over het winningsplan?
Tot slot. In de brief van 30 november heeft de Minister aangegeven
onderzoek te doen naar de voorziening bij mijnbouwschade na 30 jaar om
zekerheid te geven aan inwoners. Wat voor onderzoek wordt er gedaan?
Kan de Minister daar alvast wat over zeggen? Want het CDA vindt het al
jaren van groot belang dat hiervoor een voorziening wordt getroffen. Het
doet ons goed om te horen dat de overheid nu eindelijk bereid is de
huizen met mijnbouwschade in Limburg op te kopen. Dat is positief
nieuws.
Ook doet het ons goed om te zien dat jongeren zich vandaag inzetten voor
ons klimaat. Daar wil ik mee afsluiten. Ik vraag de Minister om al die
jongeren op de tribune en op het Malieveld daar ook voor te bedanken.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van der Lee van
GroenLinks.
De heer Van der Lee (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

13

Dank u wel, voorzitter. Allereerst vind ik het fantastisch dat zo veel van
onze kinderen ons als politici oproepen om nog meer werk te maken van
de aanpak van klimaatverandering. Het bewustzijn van wat mijnbouw
behelst en van wat het gebruik van fossiel met zich meebrengt, groeit met
de dag. Tegelijkertijd hebben we een hele erfenis die we met ons
meeslepen en proberen we ons daar iedere dag – ik doe dat sinds ik
Kamerlid ben, maar ook daarvoor deden we het al – goed toe te
verhouden. We proberen onze eigen rotzooi weer op te ruimen en daarbij
recht te doen aan de mensen die door die rotzooi gedupeerd raken. Ik kan
me heel goed voorstellen dat de emoties daarover hoog oplopen.
Tegelijkertijd vind ik het ook niet altijd even productief om voortdurend te
wijzen naar wie wat wanneer heeft fout gedaan. Ik blijf vinden dat we dat
allemaal een keer heel grondig en diepgaand met elkaar moeten
onderzoeken. Dat gaan we, denk ik, vast ook een keer doen.
Ik vond dat we een goed debat hadden over de aanpak in Groningen. Ik
erken dat er op veel punten toezeggingen zijn gedaan en moties zijn
aangenomen om versnelling te brengen in de versterking. Tegelijkertijd
moet iedereen zich realiseren dat de weerstand tegen de wijziging in de
versterkingsaanpak nog volop aanwezig is. Dat zien we dagelijks en
moeten we niet negeren. Dat maakt het wel ingewikkeld om te beoordelen
wanneer sprake is van een reëel probleem en wanneer nog sprake is van
begrijpelijke weerstand. Daarbij moet je naar ieder specifiek geval kijken.
Het leidt bij mij dan wel tot hele grote zorgen als aannemers weglopen.
Die hebben ons al eerder gewaarschuwd voor het feit dat de partijen die
verantwoordelijk worden, weinig ervaring hebben met aanbesteding en
niet zo goed begrijpen hoe de markt werkt. Ik zou de Minister willen
vragen om eens te kijken of er niet een aannemersvariant in de versterkingsoperatie te bedenken is. Het gaat om een beperkt aantal woningen
en gebouwen, in de orde van grootte van 1.500. Althans, dat zijn de meest
prioritaire; er komen er waarschijnlijk nog wel weer meer bij. Ik hoor naast
me zeggen dat het er 3.000 zijn. Het zijn er dus nog meer. Als ik alle
groepen ga noemen, gaat het volume omhoog. Maar mijn punt is dat het
een te overzien aantal is. De aannemers hebben al eerder aangegeven dat
ze denken dat het gaat om 5% van de bouwcapaciteit die in het geding is
in het noorden van het land. Het is een beperkt aantal spelers. Waarom
kunnen we niet één keer een deal sluiten met die aannemers tegen een
redelijke prijs om gewoon aan de slag te gaan, in plaats van dat het
allemaal individueel per project moet worden uitgevoerd, wat een hoop
gedoe gaat opleveren? Ik zie dat een collega een vraag heeft, dus ik kijk
even naar de voorzitter.
De voorzitter:
Dan geef ik die collega daarvoor de ruimte. De heer Sienot van D66 heeft
een vraag.
De heer Sienot (D66):
Allereerst complimenten aan de heer Van der Lee van GroenLinks dat hij
er duidelijk blijk van geeft de dingen scherp te willen zien en te
benoemen. Om gelijk op zijn constructieve verzoek in te gaan: ik deel de
analyse dat we moeten voorkomen dat aannemers weglopen. Om de
dingen scherp te blijven zien, zou ik wel willen zeggen dat er geen
«aannemers» weglopen, maar dat er één aannemer is weggelopen en dat
er twee nog blijven, gelukkig. Mijn vraag gaat over iets wat ik gehoord
heb. De aannemer die wegloopt, heeft als kritiek dat hij er te laat bij
betrokken is. Aannemers worden te laat bij het verhaal betrokken. Ik denk
dus dat het goed is om, voordat we een aannemersvariant gaan
bespreken, samen te constateren dat ze kennelijk te laat bij het spel
worden betrokken en daardoor ook pas te laat kunnen meespelen. Bent u
dat met ons eens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

14

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, dat lijkt mij op zich heel verstandig. Daarom pleit ik ervoor om het in
een keer goed te doen en een verdeling te maken onder de aannemers die
beschikbaar zijn in het noorden, want het is gewoon te overzien. In een
packagedeal kun je veel sneller met elkaar tot een akkoord komen dan
wanneer je het per individueel project doet. Verder dank ik u voor het
compliment, maar ik zie het eigenlijk altijd wel scherp, dus{
De voorzitter:
Heeft de heer Sienot daar nog wat tegen in te brengen?
De heer Sienot (D66):
Niet helemaal scherp dus, want u had het over «aannemers» terwijl er één
was weggelopen, en de analyse was ook nog niet helemaal scherp. Maar
ik ben wel blij dat we zo samen de lens helemaal perfect hebben kunnen
krijgen.
De voorzitter:
Oké. De heer Van der Lee vervolgt zijn betoog.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Daar ben ik dan weer heel blij mee. Ik kan er nog veel meer over zeggen,
maar dat was eigenlijk mijn hoofdvraag op dit punt, dus ik hoop dat de
Minister met creatieve oplossingen aan de slag wil gaan. Ik hoor ook
graag zijn analyse van de reden waarom er op een aantal andere plekken
vertraging in de versterking is ontstaan.
We blijven in het noorden. Net hebben we een hele mooie oproep in
ontvangst mogen nemen, breed maatschappelijk en politiek gedragen.
Alle partijen hier aan tafel, vertegenwoordigd in de gedeputeerde staten
van de drie noordelijke provincies, roepen er met de Waddenvereniging
en heel veel andere partijen toe op om te stoppen met gaswinning in de
Waddenzee. Het is een heel kostbaar natuurbezit. Het is al eerder gelukt,
op basis van een amendement van mijn hand dat ook getekend is door
D66 en de ChristenUnie (34 957, nr. 44), om geen nieuwe winningsvergunningen meer uit te geven, maar er zijn nog een aantal bestaande
winningsvergunningen. Ik doe een heel indringend beroep op de Minister
om winningsplannen in de Waddenzee voortaan te weigeren. Dat is een
bevoegdheid die hij heeft. Mocht daar juridisch een probleem over
ontstaan, dan zou ik hem toch willen vragen of hij in kaart wil brengen om
hoeveel capaciteit gas het eigenlijk gaat die daar nog gewonnen zou
kunnen worden of die men nog van plan is om daar te winnen. Zou dat
eventueel op een andere locatie, op velden in de Noordzee, gecompenseerd kunnen worden? Ook hiervoor roep ik op tot maximale creativiteit
om ons meest kostbare natuurbezit te beschermen.
Dan de boorlocatie op Ameland; ook dat speelde zich af in het noorden.
Bij een hevige storm is er een belangrijk deel van een boorlocatie op
Ameland weggespoeld. Daar heeft u ook vragen van mijn kant over
beantwoord. Ik schrok wel weer een beetje van wat er in die brief staat,
namelijk dat er maar liefst 250.000 locaties in Nederland zijn die mogelijk
ernstig vervuild zijn. 250.000! Dat is het aantal locaties. En we weten niet
eens precies waar ze allemaal liggen, want voor 1987 werd niet eens
precies bijgehouden waar we allemaal in de grond boorden, welke troep
we naar boven haalden en wat daarmee is gebeurd. Ik ben er niet zo heel
erg gerust op dat we hier nu echt de vinger aan de pols hebben,
integendeel. Gelet op het aantal incidenten, hebben we meer en meer
bewijzen dat we de schade van mijnbouw schromelijk hebben onderschat
in dit land. Ik zou de Minister willen vragen om dit beter te analyseren en
ik zou ook meer inzicht willen krijgen in wat nou eigenlijk de plannen voor
sanering zijn. Ik heb al eerder aangedrongen op een tweede installatie om
plekken versneld te kunnen saneren. Dat vond de Minister geen goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

15

idee. Misschien schoot ik iets te snel in de oplossing, maar dan geef ik
hem nu de kans: kom nou eens met een goede analyse en geef aan of we
niet in een hoger tempo, misschien met wat extra capaciteit, kunnen
zorgen dat die plekken gesaneerd worden.
Mag ik een laatste opmerking maken?
De voorzitter:
Ja, ga uw gang.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik heb nog een opmerking over de geothermie, want er zijn ook goede
dingen aan de mijnbouw. Geothermie vind ik daar een mooi voorbeeld
van. Ik ben recent bij een geothermieproject geweest. Dat had last van
erosie, maar daar valt prima wat tegen te doen, met betere legeringen van
de pijpen en een andere oppervlakte van de pijpen. Ik hoop dat de
Minister alles op alles zet om de sector te stimuleren om deze ontwikkeling door te maken zonder het toezicht daarop te laten verslappen en
dat hij op tijd komt met de regelgeving waar men zo’n grote behoefte aan
heeft op dit punt.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Yeşilgöz-Zegerius van
de VVD.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ook ik ga beginnen met Groningen. Ik zal eerlijk
zijn: we zijn op een punt beland waarvan ik bijna denk dat we in een
Kafkaverhaal zijn beland. Drie weken geleden hebben we hele duidelijke
vragen gesteld aan de Minister en hij gaf, wat mij betreft, zo mogelijk nog
duidelijkere antwoorden. Misschien is het goed om alles even op een rij te
zetten. De gaswinning wordt beëindigd. Dat is geregeld of dat wordt op
dit moment geregeld. De NAM is overal tussenuit. Dat is geregeld. Samen
met de regio is opdracht gegeven aan de Mijnraad om in kaart te brengen
wat dit betekent voor de veiligheid. Dat is geregeld. Het aantal van 1.500
adressen waar de Mijnraad mee kwam, is door de NCG samen met de
regio uitgebreid naar bijna 3.000 adressen, om te voorkomen dat er rare
situaties zouden ontstaan, zoals twee huizen onder een kap waarvan het
een wel versterkt zou worden en het ander niet. Dat is geregeld. Het
advies van de Mijnraad over de manier waarop veiligheid centraal gesteld
moet worden, is in september nog door de regio omarmd. De werkorders
zijn getekend. Die hebben we een paar weken geleden openbaar laten
maken. Voor bijna alle gebouwen in de zogenaamde P50, dus de groep
die vanuit veiligheidsperspectief prioriteit heeft in de versterking, is een
opdracht voor opname en beoordeling gegeven. Daar kan men dus mee
aan de slag. Dat is geregeld. Er is geld voor de versterking. De NAM
betaalt. Dat is geregeld. Er zijn middelen beschikbaar voor mensen uit de
zogenaamde 1588-groep, bij wie verwachtingen waren gewekt en die nu
horen dat ze, wat mij betreft gelukkig, niet meer in een onveilig huis
wonen. Maar die verwachtingen waren wel gewekt, dus daar zijn
middelen voor. Dat is geregeld. Er wordt kneitehard gewerkt om snel
meer mensen te werven om de schadeafhandeling op te pakken. De
TCMG, de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen, is inmiddels
van 40 naar 400 opnames per week gegaan en er wordt aan gewerkt om
dit nog verder te verhogen. Dat is geregeld. Er is geld voor perspectief en
opbouw. Er staat 1,15 miljard klaar. Dat is geregeld. De gemeenten en
provincies moeten dat nu onderling gaan verdelen. Ik mag hopen dat dat
heel snel geregeld is.
Voorzitter. Ik heb dus het idee dat we er alles aan hebben gedaan om alles
klaar te zetten. Het is geregeld, maar waarom hebben zo veel mensen dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

16

nog steeds geen brief van de gemeente ontvangen met antwoord op de
vraag of ze in een onveilig huis zitten of niet? Waarom zitten mensen nog
steeds in onzekerheid? Dat kan echt niet. Het doet mij echt pijn om dat te
moeten constateren en om deze vraag hier wederom te moeten stellen. Ik
ben echt blij dat de Minister aan de slag is gegaan met mijn motie (33 529,
nr. 571) om te zorgen dat mensen voor versterking niet meer op een brief
van de gemeente of wie dan ook hoeven te wachten, zodat ze hun
zelfbeschikking terug kunnen krijgen. Dat heeft de Minister drie weken
geleden toegezegd. Ook ben ik blij dat per direct de aannemersvariant van
start gaat. Dat was een duidelijke wens van de regio en stond ook in een
motie van ons (33 539, nr. 572). Mensen met een schade tot een bepaald
bedrag kunnen zelf met een aannemer aan de slag. Wie wil, kan het heft in
eigen hand nemen; dat is beter dan eindeloos wachten tot je een brief op
de mat krijgt; zelf de regie terugpakken. Maar eigenlijk is het natuurlijk van
de zotte dat dit zo moet. Alles ligt klaar om aan de slag te gaan en de
mensen juist te ontzorgen.
Voorzitter. Als ik de krantenberichten lees – ik vind het overigens jammer
dat ik het dan in de krant moet lezen – begrijp ik er echt niks meer van. Ik
kan me zo goed voorstellen dat mensen in Groningen het echt niet meer
weten en niet meer weten wie ze moeten geloven en wat er nou echt aan
de hand is. Zo lees ik dat de burgemeester van Delfzijl in de krant laat
opschrijven dat er naast veiligheid ook andere zaken belangrijk zijn en dat
hij even pas op de plaats maakt. Ik vind het oprecht onwijs ingewikkeld.
Deze Minister – dat zei ik net al in een interruptie – is op verzoek van de
Kamer en op nadrukkelijk verzoek van de regio de systeemverantwoordelijke geworden voor de veiligheid. De NAM is daar volledig tussenuit
gehaald. Alles is opgetuigd en klaargezet om de Groningers deze
veiligheid te kunnen bieden. Hoe kan het dan dat ik in de krant lees dat er
een pauze wordt genomen? Wat is hier aan de hand? Ik wil daar gewoon
scherp duidelijkheid over.
Voorzitter. Er staan nog heel veel belangrijke zaken op de agenda.
Gelukkig hebben mijn collega’s daar ook inhoudelijk scherpe vragen over
gesteld. Ik wou dat ik veel meer tijd had, maar ik wilde van de Minister
eerst graag duidelijkheid over Groningen en de vragen die ik stelde. Ik zou
ook heel graag, conform de vragen van collega’s, een stand van zaken
willen over de lekkage in Farmsum en het traject schaderegeling in
Limburg. Daar ga ik in mijn tweede termijn dan nader op in, want dat zijn
ontzettend belangrijke onderwerpen, waar ook heel veel mensen zich
zorgen over maken, en ik wil hun absoluut niet tekortdoen. Maar ik ben
bijzonder verdrietig en eigenlijk ook gefrustreerd als ik bedenk wat er
allemaal is opgetuigd in Groningen en als ik zie dat het niet rolt. Ik kan dat
niet uitleggen en ik wil gewoon heel scherp hebben waar dat aan ligt en
hoe het kan dat er pauzes worden ingelast door burgemeesters, terwijl we
gewoon aan de slag zouden moeten zijn.
De voorzitter:
Mevrouw Van Brenk heeft een vraag voor u.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik was onder de indruk van het rijtje met wat we allemaal al geregeld
hebben. Goed om te horen dat de VVD verdrietig is dat een burgemeester
pas op de plaats maakt. Ik wachtte erop of datzelfde geldt voor de 113
woningen in Slochteren en Schildwolde. U heeft vast ook het Dagblad van
het Noorden gelezen over de huizen die nu veilig zijn maar dat je, als je
het opnieuw wilt doen, helemaal achteraan moet aansluiten en het voor
het eerst kan in 2020. Daar hoor ik u niet over. Misschien kunt u daar ook
nog even uw licht over laten schijnen.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

17

We stoppen zo snel mogelijk met de gaswinning voor de veiligheid van
Groningers. Dus dan neem ik aan dat wij met z’n allen hopen dat het
impact heeft op de veiligheidssituatie in Groningen. Ik hoop van harte dat
dit voor heel veel mensen betekent, en in de toekomst voor nog veel meer
mensen, dat hun huis niet onveilig is. Ik kan mij wel goed voorstellen dat
het een onzeker gevoel geeft als je eerst het ene hoort en dan het andere.
Daar heeft de Minister ook heel vaak op gereageerd. Hij heeft heel vaak
gezegd: dat kan ik me ook goed voorstellen, en waar mogelijk zullen we
absoluut het gesprek aangaan met mensen en ze daarin meenemen. Maar
tegelijkertijd hebben we, bijvoorbeeld aan de hand van de analyse van de
Mijnraad, gezien dat we een heleboel huizen met prioriteit moeten
versterken. Twee derde van de woningen uit de analyse van de Mijnraad
hadden we niet eens in beeld; ze waren niet in de eerste drie batches
opgenomen. Ik vind het alleen maar uit te leggen als wij met elkaar, zoals
we aanvankelijk aan het begin ook hebben bedacht met elkaar, die
veiligheid prioriteit geven. Ik zou het liefst iedereen op alle niveaus tegelijk
willen helpen, maar we moeten ook eerlijk zijn. We hebben gezien hoe de
oude versterking liep. Van de duizenden woningen die op de rol stonden,
werden er 70, 80 per jaar gedaan. Ik wil niet terug naar die situatie. Ik wil
dat de onveilige huizen meteen met prioriteit worden aangepakt. Dat
betekent dat je tegen mensen die niet in een onveilig huis wonen, wellicht
moet zeggen: fijn dat dit zo is. Ik snap dat mensen hier onzekerheid over
behouden. We gaan natuurlijk absoluut in gesprek. Maar we moeten onze
prioriteit, menskracht en middelen eerst op de onveiligheid gaan richten.
Die keuze zal je als bestuurder moeten maken, wil je verantwoordelijkheid
nemen voor de veiligheid. Daar staan we voor met elkaar. We kunnen heel
lang met vingertjes wijzen naar elkaar, maar daar hebben we niet één
Groninger mee geholpen. Ik wil nú beginnen met de onveilige huizen. Ik
hoop dat we dat supersnel, op een heel fijne wijze voor mensen eindelijk
wel kunnen regelen en dat we iedereen met onzekerheidsgevoelens
kunnen bedienen en kunnen zeggen: laten we samen nog een keer kijken
hoe we je wel kunnen helpen. Maar die bestuurlijke verantwoordelijkheid
moeten wij ook hier durven nemen.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Nog één punt, omdat ik daarmee worstel. Ergens hebben we de
spelregels veranderd. Daardoor kunnen de mensen die eerst dachten dat
hun huis onveilig was en daar wat mee moest gebeuren, nu opeens
gerust slapen. Maar dat voelt natuurlijk niet zo. De vraag is: hoeveel
energie stoppen we er in zodat mensen echt vertrouwen hebben dat deze
overheid haar woord na gaat komen?
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Het is echt een ongelofelijk belangrijke vraag en een heel terechte vraag.
Hier moet ook heel veel aandacht naartoe gaan. Als je al die tijd hoort of
denkt dat je huis onveilig is en dan opeens hoort dat het niet zo is, kunnen
wij van een afstandje wel denken «wat fijn», maar dan snap ik heel goed
dat dit helemaal niet zo voelt. Ik ben het helemaal eens met mijn collega
dat we daar alle aandacht aan moeten besteden. Dat zie ik overigens ook
gebeuren op gemeenteniveau, maar dat doen we ook allemaal door heel
veel met Groningen te bellen, er aandacht aan te besteden, uit te leggen
waar we mee bezig zijn en hoe we tot die conclusies komen. Als je de
gaswinning naar nul terugbrengt en dus zo snel mogelijk verlaagt, weten
we allemaal dat je niet alle risico’s weghaalt, maar dankzij onafhankelijke
onderzoekers weten we ook dat het risico steeds minder wordt. Gelukkig,
want daar doen we het voor. Over die balans moet je heel duidelijk zijn.
Daar moet je ook eerlijk over zijn. Je moet dan niet aan deze kant in
debatten allerlei aannames rondstrooien die niet kloppen. Je moet heel
zuiver vertellen hoe dingen zitten, dat we veiligheid centraal stellen en dat
er geen reden is – dat wil ik nog een keer van de Minister horen – om er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

18

ook maar één seconde mee te wachten en die versterking op volle toeren
te laten lopen. Ook moet je met alle respect en ruimte luisteren naar
iedereen die zegt zich onzeker te voelen, moet je diegenen meenemen,
moet je zeggen hoe we hierbij komen en moet je vragen wat we nog meer
kunnen betekenen.
Dan nog een laatste opmerking, voorzitter, en dan bent u hopelijk van mij
af. Er zijn nog andere middelen, die ik net ook heb opgenoemd, als het
gaat over het toekomstperspectief van Groningen en wat we nog meer
kunnen betekenen in de dorpen. Er zijn heel veel manieren om mensen
niet alleen mee te nemen, maar vooral ook regie te geven. Ik hoop echt
dat we dat gezamenlijk kunnen doen. Alles staat ervoor klaar, maar de
Groningers voelen het niet, zien het niet, merken het niet. Dat zou onze
topprioriteit moeten zijn, inclusief absoluut de groep waarover ik de vraag
kreeg; ik ben het helemaal eens met die vraag.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Sienot van D66 voor
zijn inbreng in eerste termijn.
De heer Sienot (D66):
Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik dacht erover om te beginnen met een
mooie, recente herinnering. We horen veel gedoe over Groningen, maar
laatst had ik een gesprek met iemand die daar woont, die zei: we hebben
gisteren een borrel gehad. Ik zei: dat is leuk. Diegene zei: ja, het was een
welkomstborrel voor de mensen in mijn straat die voor het eerst
terugkeerden in hun versterkte woningen. Het duurde even voor ik weer
op adem was, want we hadden net het debat gehad over de gaswinning
in Groningen en alle problemen die daarbij horen. Ik was mij er eigenlijk
helemaal niet bewust van dat er af en toe ook dingen lukken en dat
mensen ook iets anders ervaren. Het deed mij heel goed en ik deel het
hier graag met u. Ik zou er meteen de vraag aan vast willen koppelen
wanneer we nieuwe welkomstborrels krijgen. Dat is wat mij betreft de
missie van ons als gezamenlijke politiek: meer welkomstborrels in
Groningen voor mensen die terugkeren in hun versterkte huis.
De Minister heeft heel veel opdrachten van deze Kamer gekregen om
daaraan te werken. D66 wil daar graag resultaten van zien. Daarover wil ik
vandaag wat zaken inbrengen. Ook zou ik het nog willen hebben over
andere zaken die te maken hebben met de energiewinning uit de
ondergrond, want wij zien daarvoor veel kansen, bijvoorbeeld via
aardwarmte, maar dat vraagt wel om zorgvuldigheid, kennis en goede
kaders.
Laat ik beginnen in Groningen, want één ding is volgens mij ook in dit
debat weer duidelijk: iedereen wil hetzelfde. We willen allemaal
Groningers in een veilig huis en een prettige leefomgeving. Hoe gaan we
daar komen? Nu hebben we onafhankelijke onderzoekers gevraagd om de
woningen te beoordelen. De onveiligste woningen zijn het eerste aan de
beurt. We moeten snel aan de slag; liever vandaag dan morgen. Dit blijkt
ook ruimhartig te kunnen. Maar als bij twee woningen onder één kap de
ene wordt versterkt en de andere niet, kunnen we daar met ons hoofd niet
bij. Ik wil de Minister nog één keer met klem vragen of hij kan verzekeren
dat dit ook echt niet aan de orde is.
De gemeenten zijn gevraagd om met hun versterkingsplannen te komen
binnen de gezamenlijk afgesproken richtlijnen. Toch zijn niet alle plannen
binnen en kan het SodM niet alle plannen goedkeuren. De Minister stelt
dat er twee plannen zijn ingediend, door Appingedam en Loppersum.
Krijgen die allebei goedkeuring? En wat gaat de Minister doen om ook de
andere vier plannen snel te krijgen? Want ja, ik wil welkomstborrels voor
zo veel mogelijk Groningers en dat begint met een goed plan. Kunnen
gemeenten ook afkijken van succesvolle plannen van gemeenten waar het
al wel lukt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

19

Voorzitter. Tijdens het debat bleef de volgende vraag zich maar herhalen;
ik heb het net ook weer van mevrouw Yeşilgöz gehoord. Alle lichten staan
op groen, maar toch staat het stil. De Minister heeft een lange actiepuntenlijst gekregen. Ik ben dol op vinkjes zetten, maar in plaats van vinken
willen we liever dat het gaat vonken. Ik ben dus specifiek benieuwd hoe
het ervoor staat met de uitwerking van de aannemersvariant. Kunnen we
daarmee het schadeherstel serieus versnellen?
Het is ook veel gegaan over een generaal pardon. Ik meen me te herinneren dat de Minister daarbij te kennen heeft gegeven dat hij dat nog best
wil overwegen daar waar er wel gegevens zijn. Dat vond ik een heel
ruimhartig gebaar. Ik ben benieuwd of die optie nog serieus op tafel ligt.
Er is een zeer relevante motie aangenomen over duidelijkheid over
financiering van versterking. Daar staat een deadline in: februari. Dat is
deze maand. Hoe staat het ermee?
De Fazanthof – er is al aan gerefereerd – was voor velen een opsteker: alle
lichten stonden op groen en de busjes konden eindelijk de wijk in. Maar
nu trekt een aannemer zich terug. We hebben het er net in een interruptiedebatje ook al even over gehad. Een van de zaken die er specifiek
uitspringt, is dat inwoners eigenlijk te laat met aannemers in gesprek gaan
over de haalbaarheid van hun wensen en daarom misschien ook niet altijd
even realistische verwachtingen hebben. Ik zou me dat zelf ook goed
kunnen voorstellen. Ik ben vrij enthousiast in mijn wensen en niet altijd
even realistisch. Het is dan af en toe goed als je er met experts over
spreekt. Hoe beoordeelt de Minister dus het advies om aannemers
vroeger aan tafel te krijgen? En is dit aan te kaarten bij het CVW?
Aanvankelijk onveilige woningen in Slochteren blijken nu toch geschikt
om in te wonen. Daar ging het ook al even over. Collega Dik-Faber stelde
daar eerder ook al vragen over: hoe zit het nou met mensen die in een
keer horen dat hun huis veilig is en onder aan de lijst komen? Daarover
was een quickscan toegezegd door de Minister. Want een inspecteur die in
je huiskamer staat en aan de keukentafel veel tekst en uitleg kan geven,
biedt natuurlijk veel meer comfort. Die quickscan klinkt als iets wat we
willen; die klinkt al een stuk sympathieker dan achter aan de rij aansluiten.
Deelt u die mening? Wat kunnen wij daaraan doen?
Ik vertrek nu even uit Groningen en reis naar Steenwijkerland, zoals ik op
18 januari ook deed. Daar ligt een klein gasveld en er zal veel meer gas
gewonnen gaan worden in dit kleine veld. Het is een gebied met een
totaal ander risicoprofiel dan de grote gasvelden in Groningen. Toch zijn
er ook hier zorgen bij de bewoners, en ik snap dat. Ze willen er vroegtijdig
bij betrokken worden. Kan de Minister aangeven welke mogelijkheden er
zijn voor bijvoorbeeld een nulmeting? Die is voor hen waardevol voor een
snelle en geloofwaardige afhandeling van de schade. Kan de Minister ook
aangeven welke mogelijkheden er voor bewoners zijn om bijvoorbeeld
mee te monitoren en zelf de activiteiten in de ondergrond in de gaten te
houden? Dan krijgen ze meer grip op hun eigen ondergrond, op alles wat
daar gebeurt en wat dat mogelijk voor hen betekent.
Voorzitter. We staan voor een grote duurzame-energieopgave. D66 ziet
een toekomst vol schone energie, bijvoorbeeld met aardwarmte. Maar
daarmee gaan we ook weer rommelen in onze ondergrond. Dat vraagt om
zeer goede kennis en heldere kaders. Hoe staat het met de toezeggingen
die de Minister heeft gedaan in antwoord op mijn vragen over
aardwarmte tijdens de begroting EZK? Zijn er bijvoorbeeld al stappen
gezet in het verbeteren van de vergunningverlening? Zijn de eerste
stappen al gezet in de brede voorlichtingscampagne voor overheden?
Wordt er al onderzoek uitgevoerd naar de ondergrond, ondersteund door
de klimaatenvelop? Dat vind ik allemaal hele zinnige dingen, die
aansluiten op wat de heer Van der Lee van GroenLinks inbracht. Want je
kunt het maar één keer goed doen. We moeten de ondergrond goed
kennen en de juiste locaties kiezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

20

Voorzitter. Ik rond af. Ik hoop dat we na dit debat meer duidelijkheid
hebben en een stap kunnen zetten voor een veilige toekomst voor
Groningen en voor heel Nederland, waar we werken in de ondergrond.
Verder verheug ik me op de eerste welkomstborrel. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. O, er is een interruptie van de heer Wassenberg.
De heer Wassenberg (PvdD):
De heer Sienot eindigde met positieve ideeën over aardwarmte, maar is
hij het met mij eens dat aardwarmte voorlopig nog een belofte is en dat er
vooral heel veel problemen kunnen zijn met aardwarmte? Ik had het in
mijn bijdrage zelf al over corroderende buizen en over de chemicaliën die
nu gebruikt gaan worden om problemen op te vangen. Maar misschien
maak je met de oplossing de problemen wel veel groter. Je moet dus heel
erg oppassen met aardwarmte en in principe vanuit het voorzorgsbeginsel zeggen: laten we alles eerst honderd procent in kaart brengen en er
anders niet aan beginnen. Want je weet niet wat je je op de hals haalt.
De heer Sienot (D66):
Ik heb net gezegd dat veiligheid vooropstaat. Daarom hebben we bij de
behandeling van de begroting EZK ook een aantal voorstellen gedaan. We
hebben daarbij ook gerefereerd aan het rapport dat is verschenen van het
Staatstoezicht op de Mijnen over de veiligheid van geothermie; u
refereerde daar ook aan. Daar stonden een aantal hele dringende adviezen
in. Die dringende adviezen heb ik verpakt en daarvan heeft de Minister
toegezegd dat men daarmee aan de slag ging of al was.
Een van die zaken was: zorg dat je je ondergoed goed kent. Ik bedoel: zorg
dat je de ondergrond goed kent. Dat wilde ik zeggen. De ondergrond goed
kennen sluit volgens mij aan bij wat u zegt: weet waar je aan begint. Nou
ja, dan weet je waar je aan begint. Hetzelfde geldt voor de techniek:
gebruik de laatste veilige techniek. Stel het gebruik van de meest veilige
techniek verplicht. Ook dat hebben wij bepleit. Volgens mij zijn dat
allemaal manieren waarop we die belangrijke belofte van geothermie
kunnen benutten.
De heer Wassenberg (PvdD):
Ik heb nog een aanvullende vraag. De heer Sienot noemt ook het
Staatstoezicht op de Mijnen, dat hier kritisch over geschreven heeft. Dat je
de beste technieken moet toepassen, is evident, maar is de heer Sienot
het met me eens dat je als overheid de regelgeving wel moet
aanscherpen, omdat daar ook nog allerlei grijze gebieden in zijn? Die
regelgeving moet echt helemaal op orde zijn en moet dus worden
aangescherpt.
De heer Sienot (D66):
Dat lijkt mij zinnig. Waar in het oog springt dat dat gewenst is, moet je
altijd je regelgeving aanpassen aan de laatste inzichten op het gebied van
veiligheid, want je kunt het maar één keer verkeerd doen.
De voorzitter:
De heer Van der Lee heeft ook nog een vraag.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Deelt de heer Sienot mijn waarneming dat, terwijl we in het verleden
misschien te nonchalant zijn omgegaan met de ondergrond en de
activiteiten daarin, het SodM nu juist wat assertiever is en veel meer
bovenop de ontwikkelingen in de geothermie lijkt te zitten dan bij andere
activiteiten in het verleden het geval was?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

21

De heer Sienot (D66):
Het valt mij op dat de heer Van der Lee bij dit gesprek over de ondergrond
heel laag begint te praten, zeg ik zelf ook maar even met diepe stem. Ik
ben het met hem eens. Dat is inderdaad heel belangrijk. Dat hadden we
liever eerder gedaan, maar ja, dat is water onder de brug, zeg ik tegen
meneer Van der Lee. Voortschrijdend inzicht leert dat we dat beter hadden
moeten doen. Daar waar we weer aan de slag gaan in de ondergrond,
bijvoorbeeld in gasvelden, moeten we dat ook zeker doen. Vandaar dat ik
de regio Steenwijkerland aan de orde stelde. Daar zijn nieuwe gasvelden
en ook daarvoor geldt: leer van het verleden.
De voorzitter:
Meneer Van der Lee, durft u nog?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik vond het antwoord heel bevredigend. Mijn lage stem heeft niets van
doen met de ondergrond, maar meer met mijn verkoudheid.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan komen we toe aan de inbreng van de ChristenUnie door
mevrouw Dik-Faber.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Ik was voor dit debat begon nog even op het
Malieveld en heb een stukje meegelopen met de duizenden jongeren die
vandaag op de been zijn voor het klimaat. Een aantal van hen zitten hier
ook in deze zaal. Ik moet zeggen dat ik het echt hartverwarmend vind en
ook een steun in de rug om er vanuit de politiek een tandje bij te zetten
voor het tegengaan van klimaatverandering. Hopelijk zullen vele van de
mijnbouwactiviteiten, waar wij vandaag over spreken in dit debat, snel tot
het verleden behoren.
Voorzitter. Ik wil beginnen met Groningen. Ik heb een brief gezien van de
Minister. Er zijn door de Minister heel veel toezeggingen gedaan in het
debat en er zijn moties aangenomen. Nu komt het erop aan: de mensen in
Groningen moeten nu echt het verschil gaan merken. De Minister laat in
zijn brief zien dat er veel in gang is gezet, maar we hebben toch nog wel
enkele vragen aan de Minister. Laat ik beginnen met de berichten over de
Fazanthof in Ten Boer. Anderen hebben daar ook al over gesproken. De
versterkingsoperatie loopt daar vertraging op. Er was grote opluchting
toen dit project in oktober vorig jaar van start kon gaan, maar RTV Noord
berichtte, ik meen gisteren, dat een van de drie aannemers zich heeft
teruggetrokken en dat een andere nog twijfelt. Mijn vraag is: wie is hier nu
aan zet? Wat kan de Minister doen voor deze bewoners?
Voorzitter. Dan het nieuwe governancemodel, de verdeling van rollen en
taken. De Minister geeft aan dat hij nog altijd in gesprek is met alle
betrokken partijen hierover. Hoe lang gaan die gesprekken nog duren?
Wat staat er nu precies aan in de weg om te komen tot een model? Wat is
de stand van zaken van de lokale plannen van aanpak voor de
versterking? Wanneer zullen alle zes plannen van de gemeenten door het
Staatstoezicht op de Mijnen zijn goedgekeurd? Ik heb begrepen dat
Appingedam goed op weg is, maar andere gemeenten nog niet. Kunnen
ze van elkaar leren? Hoe kunnen we vanuit het Rijk nog een duwtje in de
goede richting geven?
Voorzitter. We hoeven niet te wachten op het governancemodel, we
hoeven niet te wachten op de plannen van aanpak. De Minister zegt
klip-en-klaar, heel duidelijk, dat nu al gestart kan worden met de aanpak
van de 3.000 meest risicovolle adressen. Natuurlijk is de ChristenUnie
daar heel blij mee. In het eerdere debat hebben we vastgesteld dat allerlei
instanties naar elkaar wijzen en er intussen niets gebeurt. De Minister
geeft aan dat hij nu een permanent team in het leven wil roepen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

22

taak om gedurende de gehele looptijd van de operatie van de versterking
in Groningen knelpunten steeds snel te signaleren en op te lossen. Dat
klinkt natuurlijk goed, maar mijn vraag is wat de samenstelling van dit
team wordt, wanneer het geïnstalleerd wordt en wie uiteindelijk de
doorzettingsmacht heeft. Blijft deze niet ook nog gewoon bij de Minister
liggen?
Voorzitter. De Minister heeft toegezegd speciale aandacht te geven aan de
communicatie met mensen met oude schades, zelfs teruggaand tot april
2017. Hebben deze gedupeerden inmiddels al bericht ontvangen? Zo nee,
wanneer krijgen deze mensen dan wel wat te horen?
Dan de mensen die eerder te horen hebben gekregen dat hun huis niet
veilig is en nu een tegenovergestelde boodschap krijgen: hun huis is wel
veilig en hoeft niet versterkt te worden. Dat zal komen doordat er gewerkt
wordt met de nieuwe NPR, de gaswinning omlaaggaat en het allemaal
veiliger wordt, maar ik begrijp heel goed dat mensen er geen touw meer
aan vast kunnen knopen en zich niet veilig voelen in hun huis. Deze
mensen komen nu toch achteraan in de rij te staan voor een nieuwe
beoordeling. De Minister heeft toegezegd dat hij hiermee aan de slag wil
gaan. Hij neemt de zorgen serieus, hij begrijpt de zorgen en hij wil hier
ook capaciteit voor vrijmaken. De heer Sienot refereerde al aan de
quickscan die mensen kunnen krijgen zonder dat dat ten koste gaat van de
meest onveilige woningen. Hoe staat het met deze toezegging?
Voorzitter. Dan de kleine velden. Er lijkt een trend van intensivering van de
olie- en gaswinning uit kleine velden te zijn en de ChristenUnie maakt zich
daar zorgen over. Ik noem de Bommelerwaard en Woerden en er zijn vele
locaties meer te noemen. Dit dreigt ten koste te gaan van het draagvlak
voor de energietransitie op lokaal niveau. Mensen begrijpen het gewoon
niet meer: hun woning moet van het gas af en moet verduurzaamd
worden en tegelijkertijd worden ze geconfronteerd met nieuwe
gaswinning. Dat roept heel veel vragen op. Hoe staat het precies met de
gaswinning uit die kleine velden? Hoeveel vergunningen of wijzigingen
van vergunningen zijn er in 2018 behandeld voor de winning van gas
en/of olie uit de kleine velden? Welke velden betreft het? Wat is de status
van deze velden? Hoe verhouden deze aantallen zich tot die van de vorige
vijf jaren? Het zijn heel veel vragen, maar ik maak me gewoon echt zorgen
hierover. De trend is dat we van fossiel afgaan – niet voor niks zijn al die
jongeren vandaag op de been – maar het lijkt alsof Nederland het beleid
rond kleine velden intensiveert. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
Voorzitter. De laatste plek die ik in dit debat wil bezoeken, is het Waddengebied. De NAM is van plan om vanuit Blija en Ternaard meer aardgas te
winnen onder de Waddenzee. De vergunning is dusdanig oud dat de
maatschappelijke en juridische context van de Waddenzee compleet
veranderd is. De opsporingsvergunning stamt, als ik mij niet vergis, uit
1990 of 1991, toen de Waddenzee nog niet op de UNESCO Werelderfgoedlijst stond. Bovendien achtte de NAM het gebied toen niet geschikt voor
winning en wordt het pas heel recent opeens weer gezien als mogelijke
boorlocatie. Wat is de motivatie van de NAM om nu ineens deze
vergunning in gebruik te willen nemen? Even onder ons: ik keek hiernaar
met mijn nieuwe medewerkster. Zij zei: deze vergunning is gewoon ouder
dan ikzelf ben. Dat geeft al aan hoelang deze vergunning op de plank heeft
gelegen. Nee, wij doen niet aan kinderarbeid; het is gewoon een
ontzettend oude vergunning. Waarom wordt die nu afgestoft en aangesproken? Het kan toch niet zo zijn dat dat gebeurt, juist in het Waddengebied? Ziet de Minister ruimte om te onderzoeken of er toch nog een
herbeoordeling kan komen? Moet daar niet opnieuw naar gekeken
worden, nu er sprake is van kwetsbare natuur en UNESCO Werelderfgoed? Ik kan me helemaal aansluiten bij de oproep van de heer Van
der Lee aan de Minister om hierbij maximale creativiteit in te zetten,
mocht er toch sprake zijn van juridisch complexe procedures als we deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

23

vergunning gaan heroverwegen. Ik ben benieuwd wat de Minister daarop
gaat antwoorden.
Dank u wel.
De voorzitter:
Op de seconde nauwkeurig zes minuten, mevrouw Dik-Faber. Mijn
complimenten, u bent de eerste.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Dank u. Nog een kleine opmerking: ik heb zo meteen een debat over
geneesmiddelen, dus ik zal na de inbreng van mevrouw Van Brenk de
vergadering tot mijn spijt verlaten. Maar mijn nieuwe medewerker luistert
mee. Er wordt dus meegeluisterd.
De voorzitter:
Ik begrijp het. Met zo veel verschillende debatten en vijf zetels in de
Kamer moet je schipperen waar je bij kunt zijn.
Mevrouw Van Brenk van 50PLUS.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Dank, voorzitter. Wij begrijpen dat er een onderzoek loopt naar de
aardbevingsbestendigheid van Chemie Park Delfzijl. Dat onderzoek loopt
al langere tijd, maar er zijn nog geen rapportages bekend. Klopt dat? Kan
de Minister ons hierover bijpraten?
Er komen twee loketten in Groningen; één voor de schade door
gaswinning en één voor schade door overige mijnbouwactiviteiten, zoals
zoutwinning. In antwoord op vragen van de SP zegt de Minister dat hij
schade door overige mijnbouw van een andere orde vindt dat schade
door gaswinning. Het aantal schademeldingen daarover ligt ook veel
lager. Maar onvoldoende duidelijk is wat de effecten zijn van stapeling van
deze activiteiten en hoe vaak deze combinatie voorkomt, misschien ook
wel in combinatie met het effect van droogte op de ondergrond, of
geothermie, waar ik straks nog op terugkom. Is het juist om deze reden
niet beter en efficiënter om deze twee zaken onder te brengen bij één loket
in plaats van bij twee? En is het niet beter om ook hier het bewijsvermoeden om te keren? In het geval van gestapelde mijnbouw zal immers
vaak moeilijk hard te maken zijn welke schade door welke activiteit
veroorzaakt is.
Deze week ontvingen wij de antwoorden van de Minister over geothermie.
Dank daarvoor. Het is al enige jaren duidelijk dat er aanvullende
wetgeving nodig is. Die was ook al toegezegd voor eind 2017, maar is er
nog steeds niet. Sterker nog, de Minister heeft aangegeven het «dit jaar»
te verwachten. Kunt u aangeven wanneer in dit jaar en kunt u ook
aangeven waar die vertraging nu in zit?
Ook de extra eisen van Staatstoezicht op de Mijnen komen dit jaar
beschikbaar. Ook hier is het de vraag waarom dat zo lang duurt. En hoe
bindend is het aangekondigde Well Integrity Management System? Graag
een reactie hierop van de Minister.
Hoe staat het met de acties en aanbevelingen voor wat betreft zorggebouwen in de regio Groningen, naar aanleiding van het rapport (Bevings)bestendige zorg?
Het gegoochel met normen en inspecties heeft ook wat ons betreft een
nieuw dieptepunt bereikt; collega’s noemden dit punt eerder ook al. In
Slochteren, ik noemde het zojuist al, bleek deze week dat 113 woningen
die bij een eerste inspectie als risicovol waren aangemerkt, dat nu ineens
niet meer te zijn. De betreffende bewoners hadden de keuze: uit het
versterkingsprogramma stappen, of wachten op een nieuwe inspectie, die
volgens de nieuwe normen verloopt en op zijn vroegst pas in 2020 zou
kunnen plaatsvinden. Mensen die dachten dat ze wisten waar ze aan toe
waren, zijn weer terug bij af. Dat kan je mensen niet aandoen. 50PLUS wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

24

graag een reactie van de Minister op dit bericht. Het kan toch niet zo zijn:
de regels veranderen tijdens het spel en dan ook nog eens te weinig
inspectiecapaciteit, waardoor de hele zaak stagneert? Wat gaat de Minister
hieraan doen?
50PLUS verzoekt, met dit bericht in het achterhoofd, om een nieuwe
update van de plannen voor het werven van extra capaciteit van schadeherstellers. We hebben het enkele weken geleden hier ook over gehad, in
een plenair debat. Is er al iets nieuws te melden?
Voorzitter. Voor wat betreft de Waddenzee sluit ik mij graag aan bij de
vragen en opmerkingen van GroenLinks en van de ChristenUnie, want het
is een heel kwetsbaar stukje Nederland.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat was de inbreng van mevrouw Van Brenk van 50PLUS. Ik
ga namens de PvdA mijn inbreng geven. Daarom draag ik nu eerst het
voorzitterschap over aan mevrouw Beckerman.
Voorzitter: Beckerman
De voorzitter:
Dank u wel, voorzitter. Ik geef graag het woord aan de heer Nijboer van de
Partij van de Arbeid voor zijn zes minuten.
De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Ik mag het overleg vandaag voorzitten, dus ik heb
verder geen interrupties gepleegd. Maar het moet mij wel van het hart dat
ik het begin van dit debat geen fraai schouwspel vond. Ik denk dat de
Groningers die dit debat bekijken, dat ook niet vonden. Want uiteindelijk is
met onderling gekissebis en ruzie niemand geholpen. En dat is toch wat
mensen hebben gezien.
Ik zie de heer Sienot daar hard om lachen, maar ik heb geprobeerd bij het
vorige debat een motie in te dienen die zo sec mogelijk was en precies de
tekst van de regio over te nemen met de vijf adviezen die er waren, die
dringend overgenomen waren. Die motie is weggestemd door de coalitie.
Dat kan. Ik wil er evenwichtig over zijn en zeg dus dat de coalitie ook een
heel aantal moties heeft ingediend voor verbeteringen in Groningen. Ze
hebben daar ook voorstellen toe gedaan. Maar de motie is verworpen.
Het liep hoog op net. Maar eigenlijk hadden we vandaag willen praten
over waar we gekomen zijn sinds het debat. De afspraak is niet
doorgegaan, om begrijpelijke redenen. Die is nu aanstaande maandag.
We zitten dus een beetje in tussen het vorige grote gasdebat en de
afspraak die naar ik begrepen heb zal plaatsvinden met de regio, over de
vraag hoe de Minister hier nu mee verdergaat.
Ondertussen kunnen we natuurlijk zegeningen tellen, welkomstborrels
met elkaar houden om elkaar te verwelkomen en vaststellen wat er
allemaal op papier is geregeld, maar moeten we wel, denk ik, met zijn
allen vaststellen dat het gewoon niet goed genoeg gaat in Groningen. Dat
heeft ook eigenlijk iedereen wel gezegd.
Waar is Groningen dan het meest mee geholpen? Ik denk dat het toch
goed zou zijn om te proberen om als parlement als één vrouw of één man
achter Groningen te gaan staan de komende tijd. Daar zullen we het met
ons allen voor moeten doen. De PvdA-fractie is daar zeer toe bereid. Want
ruzie lost niks op. We zien nu weer de Fazanthof. Daar heeft ook iedereen
naar gevraagd. Wat betreft burgemeester Beukema van Delfzijl kunt u wel
zeggen «moet ik dat nou in de krant lezen?», maar die man doet dat
natuurlijk met de beste bedoelingen voor zijn bevolking. Die zegt: ik trek
hier gewoon een lijn, want anders ben ik verantwoordelijk voor iets waar
ik niet verantwoordelijk voor wil zijn. Dus ik denk toch dat de Minister die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

25

oproep serieus moet nemen en ook aan die verzoeken van hem tegemoet
moet komen.
Ik zie ook een college in Groningen, een provinciaal bestuur waarin men
nu meer met elkaar bezig is dan met de belangen van Groningen. Dat vind
ik ook schadelijk. En eigenlijk doen we in Den Haag hetzelfde. Al met al
denk ik dat dat niet de oplossing dichterbij brengt. Voor de Minister is dat
ook niet zo makkelijk, want met wie spreekt hij maandag? Dat weet hij nog
niet eens.
Kortom, ik ben er best wel somber over, terwijl het toch echt nodig is dat
wij met z’n allen zij aan zij gaan staan om op te komen voor Groningen. Ik
denk ook dat mensen dat van ons verwachten.
Voorzitter. Ik kom op een tweede{
De voorzitter:
Eerst is er een interruptie van mevrouw Yeşilgöz-Zegerius.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Ik waardeer de verbindende toon en houding van de PvdA hier. Dus dank
daarvoor. Ik hoop ook dat we op deze manier met elkaar verder kunnen,
want ik ben het ontzettend eens met de opmerking dat zolang wij hier in
de Kamer meer met elkaar bezig zijn dan met Groningers of in de regio
iedereen met elkaar bezig is, we de Groningers niet de aandacht, hulp en
ondersteuning geven die ze echt nodig hebben.
De heer Nijboer zei ook dat we als één man of één vrouw achter de
Groningers moeten staan. Ik ben even op zoek. Hoe zou dat{ Ik worstel
even. De heer Nijboer had het zelf al over de burgemeester van Delfzijl. De
heer Nijboer zegt dat het misschien vervelend is dat we het in de krant
moeten lezen, maar dat die man opkomt voor zijn bewoners en dat hij dat
helemaal snapt. Maar hoe moet ik dat rijmen? De bestuurders in de regio
hebben in september met elkaar en met de Minister afgesproken: zo gaan
we het doen, dit zijn de randvoorwaarden, dit gaan we waarmaken voor
Groningers, zo gaan we ons inzetten en we gaan gewoon de veiligheid
garanderen met elkaar. Hoe moet ik dat rijmen met het punt dat ik dan in
de krant moet lezen dat diezelfde bestuurders zeggen: ik neem effe een
pas op de plaats, ik laat «m effe? Ik vind dat héél ingewikkeld; ik word daar
heel onrustig van. En ik vind het ook ontzettend makkelijk om weer naar
de Minister te verwijzen, terwijl we met elkaar dachten dat we in
september iets hadden afgesproken zodat we gewoon kneitehard aan de
slag konden voor Groningers. Hoe beoordeelt de heer Nijboer dit vanuit
zijn perspectief van «laten we met zijn allen voor de Groningers werken»?
De heer Nijboer (PvdA):
Ik zie het als een noodkreet van een burgemeester die zegt: ik moet heel
veel doen in mijn buurt en ik weet niet wie dat gaat betalen, wanneer het
nou eindelijk gaat gebeuren en of ik de mensen in al die dorpen zekerheid
kan geven, en ik ga niet aan de slag voordat ik die duidelijkheid wel kan
geven. Daar geef ik hem groot gelijk in. Dit leeft ook breed onder
wethouders, burgemeesters, bestuurders: er zal wel een pot geld staan,
maar we weten niet of we die wel krijgen; er moeten heel veel huizen
versterkt worden, maar we weten niet precies welke of wanneer we
kunnen beginnen. Ik snap wel dat een lokale bestuurder dat op den duur
zegt. Anja Wortman in midden-Groningen, die ook zeer betrokken is, zegt
precies hetzelfde: dit gaat niet zo. Daar spreek ik de Minister op aan. Maar
ik denk dat we dat allemaal zouden moeten doen. Ik spreek de burgemeester dus niet aan dat hij niet zou moeten opkomen voor zijn mensen.
Ik geef hem groot gelijk.
De voorzitter:
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius in tweede termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

26

Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Kijk, ik vind oprecht: elke noodkreet uit Groningen moeten we serieus
nemen en daar moeten we mee aan de slag. In september spreken
bestuurders met elkaar af: we gaan het op deze manier doen, we gaan ons
houden aan de adviezen van de Mijnraad omdat we met elkaar vaststellen
dat dat het beste is voor de veiligheid van onze Groningers. Vervolgens is
heel duidelijk afgesproken: er is geld, je kunt aan de slag. Drie weken
geleden vragen we het letterlijk aan de Minister. De Minister heeft wel
honderd keer gezegd: het is er. Hoe moet ik vervolgens een noodkreet in
de krant rijmen met wat al afgesproken is, waar de bestuurders zich aan
hebben gecommitteerd en waarvan bevestigd is dat het er allemaal is?
Dan in de krant zeggen «nee, ik geloof het toch niet en ik trek mijn
commitment in»{ Ik vond dat heel heftig. Was het niet beter geweest om
het in hetzelfde gremium waarin men dat een paar maanden eerder had
afgesproken, terug te leggen, zo van «goh, hoe doe jij dat in je gemeente,
want ik loop tegen dingen aan»? Dat er geld is, dat er randvoorwaarden
zijn, dat we veiligheid centraal zouden stellen, is in september allemaal al
afgesproken. Toen zaten dezelfde bestuurders gewoon aan tafel, daar
waren ze het gewoon mee eens. Er is niks nieuws.
De heer Nijboer (PvdA):
We hebben in het vorige debat uitgebreid gesproken over wat de regio,
niet alleen de bestuurders maar ook de Bodembeweging en het
Gasberaad, hiervan vond. Die vinden het computermodel een slecht
uitgangspunt waar ze niet mee kunnen werken. In de versterkingsoperatie
zoals die nu wordt vormgegeven, hebben ze geen vertrouwen. Daar staat
een handtekening onder van de burgemeester, ook van die van Groningen
en van Delfzijl. De Minister gaat ermee door, maar de burgemeester zegt:
daarmee kan ik niet naar mijn bevolking toe, want ik moet huizen gaan
versterken waar ik het er niet mee eens ben, terwijl ik in andere dorpen
grote zorgen heb. Dat is het probleem. We hebben een groot inhoudelijk
probleem. Ik wil niet net doen alsof wij als Kamer allemaal hetzelfde
vinden. Ik vind de computermodelaanpak een hele slechte basis. Ik heb
daar een heel hard oordeel over, nog steeds. Waar ik in zo’n debat naar
zoek, is tot elkaar komen in plaats van de verschillen uit te vergroten. Mag
u mij weer vragen waar we over verschillen. Ik denk dat de aanpak faalt,
dat mensen er geen vertrouwen in hebben, dat het niet zo moet en dat het
zo verkeerd afloopt. Alleen, het helpt niet zo veel om daarop te drukken
als we niet samen een beetje de goede richting opgaan. Ik geef die
burgemeester wel gelijk dat hij op deze weg niet verder kan.
De voorzitter:
De heer Sienot wilde ook graag een vraag stellen.
De heer Sienot (D66):
De heer Nijboer zei dat ik even in de lach schoot en dat klopt. Dat komt
omdat het verhaal dat hij net hield, me ergens wel uit het hart gegrepen
is, want ineens geeft hij er blijk van hij de dingen best precies kan
benoemen, maar dat is de afgelopen tijd niet gebeurd. Wat de afgelopen
tijd wel is gebeurd, is dat er een motie is ingediend, die inderdaad niet is
aangenomen. Maar heel veel moties zijn wel aangenomen en er is een
soort sfeer gecreëerd alsof het Rijk tegen de regio is omdat die motie niet
werd aangenomen. Daarvan schiet ik in de lach, want dat klopt niet. Wat
er is gebeurd, is dat er heel veel moties wel zijn aangenomen, binnen de
kaders zoals die met elkaar zijn afgesproken en waarmee we de Minister
aan de slag kunnen laten gaan. Mijn vraag is: gaan we door met elkaar?
Scherp zien, dingen precies benoemen, samen de problemen aanpakken.
Of gaan we dingen troebel benoemen en op zodanige wijze dat we de
mensen tegen elkaar opzetten? Als we Rijk tegen regio opzetten, is
niemand daarmee geholpen, de mensen in de huizen zeker niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

27

De heer Nijboer (PvdA):
Ik laat mij niet aanleunen dat ik mensen tegen elkaar opzet. Ik doe,
overigens met andere collega’s, niet anders dan opkomen voor mensen
om de situatie daar te verbeteren. Ik heb dat de vorige keer in het debat
geprobeerd te doen door heel sec, zonder politieke duiding of oordeel,
een breed gedragen{ De Minister heeft af en toe ook gezegd dat de regio
het onderling niet eens is. Ze hebben vijf punten opgesteld: dit moet er
gebeuren om een beetje vertrouwen te krijgen. Gewoon één regel: neem
dat over. Weinig politieke discussie, denk ik dan, daar kunnen we met z’n
allen achter gaan staan. Dat is verworpen en dat betreur ik. Ik vind dat ook
niet goed. Maar dat wil ik niet al te veel gaan inwrijven, want we moeten
door. Ik bedoel, we zijn een democratie en het is verworpen. Dat doe ik en
dan probeert u weer verschillen te zoeken. Ik denk echt dat er een paar
inhoudelijk verkeerde keuzes worden gemaakt. Dat denk ik echt, met die
computermodellen, die versterking, met die aanpak waardoor mensen in
onzekerheid zitten. Dat vind ik niet goed. Dat is een zorg, maar die zorg
hoor ik ook wel bij u, dus ik probeer samen verder te komen. Het verzoek
om veel complimenten voor aangenomen moties die net niet zijn wat de
regio vraagt, vind ik te veel gevraagd.
De heer Sienot (D66):
Ik denk dat we met elkaar moeten constateren dat we de zaken nu goed
aan het benoemen zijn en de pijnpunten naar boven halen. Daar kun je het
over hebben en dat is goed. Dat computermodel zat in de afspraken met
de bestuurders. We kunnen constateren dat er nog wel wat moet
gebeuren en dat er huizen veilig worden verklaard hoewel mensen nog
niet het gevoel hebben dat ze ook veilig zijn. Daar ben ik het allemaal mee
eens. Dat is precies benoemen. Daar gaat het hier om, dat we samen
precies benoemen. Ik wil graag samenwerken maar dan ook precies
benoemen, precies kijken en vervolgens hele goede oplossingen samen
bedenken. Bent u het daarmee eens?
De heer Nijboer (PvdA):
Ik kijk altijd precies, ik doe niet anders. Ik ben er ook veel. Ik weet ook
precies de achtergrond van waar u op doelt. De bestuurders hebben na
veel vijven en zessen gezegd «dan moet het maar zo» en zijn er
vervolgens mee begonnen. Het werkt voor geen meter. Er zijn 20, 30 of 40
sessies geweest in dorpshuizen waar mensen naartoe gingen om te horen
of hun huis veilig was. Ze liepen naar buiten en niemand wist waar hij aan
toe was. Toen hebben ze ons een brief gestuurd, zo van «zo kan het niet
langer; we hebben het model wel geaccepteerd; we zagen het al niet
zitten, maar we hebben het toch geprobeerd en het kan niet langer». Als
Kamer hebben we niet bij meerderheid bij de vorige stemming gezegd:
we kunnen daar niet mee door. Ik vind het nog steeds geen goede weg.
Dat is heel precies wat ik ervan vind.
De voorzitter:
Meneer Nijboer, ik zou bijna zeggen «gaat u voort met uw betoog», maar
mevrouw Yeşilgöz-Zegerius wil graag nog een interruptie plaatsen en dat
sta ik toe.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Dank u, voorzitter. Het is goed dat we dit tot achter de komma scherp
krijgen, zodat we alle onduidelijkheid kunnen wegnemen. Ik begrijp dat de
heer Nijboer hier ook toegeeft dat in september, ook op verzoek van de
Kamer, de Minister naar de regio is gegaan en dat ze gezamenlijk
afspraken hebben gemaakt waarin precies stond: we gaan de adviezen
van de Mijnraad opvolgen. Daarbij is het HRA-model onderschreven als
het model dat gebruikt zou worden. Vervolgens zijn er bestuurders die om
wat voor reden dan ook – lastig uitlegbaar in zaaltjes, dat snap ik –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

28

zeggen: ik ga er toch van afwijken; ik wil terug naar een ouder model en ik
doe dit niet meer. Daardoor wordt de versterkingsoperatie enorm
vertraagd en kunnen Groningers niet aan de slag met hun woning,
ondanks het feit dat er afspraken liggen, er regels zijn, het geld er is. Het
kan gewoon, we kunnen nu aan de slag. Maar dat gebeurt niet omdat de
afspraken ineens niet meer zouden gelden. Als we dat toegeven, zijn we
weer een stap verder.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik zou haast zeggen: ik heb nog liever dat u collega’s in de Kamer de
schuld in de schoenen schuift dan de regionale bestuurders die zich elke
dag met hart en ziel voor de Groningers inzetten. U zegt: ze hebben hun
handtekening gezet, maar trekken zich terug en zijn daarmee
onbetrouwbaar en ze houden ook nog eens de versterking op. Dat is toch
een gotspe?
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Voorzitter, er worden mij hier woorden in de mond gelegd. Zullen we
gewoon de woorden die ik gebruikt{
De voorzitter:
Moment{
De heer Nijboer (PvdA):
Mevrouw Yeşilgöz zegt: ze hebben hun handtekening gezet, ze komen
daarop terug en ze vertragen de versterking. Ik vind dit een lezing waar ik
totaal niks bij voel. Waarom niet? Omdat er een ellenlange discussie
vooraf is geweest over de aanpak van de versterking. Hans Alders is
afgetreden. De regio stond erachter, die vond dat het door moest blijven
gaan. Maar ja, je moet wel door want je dorpen en je huizen zijn onveilig.
Toen is het model van de Minister gekomen. Daar waren ze het totaal niet
mee eens. Maar ja, anders gebeurde er niets en dus zijn ze er toch maar
mee aan de gang gegaan. Nu blijken ze gelijk te hebben: het loopt
helemaal vast. Dat is wat er gebeurd is. Ik snap hen heel goed. Ik heb nog
liever dat u mij de schuld geeft en de collega’s de schuld geeft dan dat u
zegt: die burgemeesters en die wethouders en dat Groninger Gasberaad
hadden er nooit mee akkoord moeten gaan; ze kunnen het nu niet
wijzigen. Ik ben dat niet met u eens.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Een punt van orde.
De voorzitter:
Eén moment, mevrouw Yeşilgöz. Ik heb u ruimte gegeven voor twee
interrupties, ik geef u ook ruimte voor nog een tweede vraag en voor een
punt van orde, maar zouden we alstublieft tijdens het antwoord geven wel
naar elkaar kunnen luisteren? Ik ben verkouden en dat zijn heel veel
mensen hier. Het gehoor is niet al te best en u praat er wel erg veel
doorheen. Even ademhalen en dan geef ik u de ruimte voor uw tweede of
eigenlijk uw vierde vraag aan de heer Nijboer.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Dank u, voorzitter. U heeft helemaal gelijk dat ik even moet kalmeren,
maar ik word hier boos om. Het gaat erom dat we even scherp moeten
hebben waar we ons als Kamer nou aan hebben gecommitteerd, wat we
de Minister hebben gevraagd te doen. Dat is: met de regio afspraken
maken. Dat is in september gebeurd. Vervolgens verwachten we met z’n
allen dat iedereen zich ook aan de afspraken houdt, dus dat de Minister
regelt dat er geld is, dat hij regelt dat iedereen aan de slag kan gaan. Nu
constateren we dat er bestuurders zijn die zeggen: ik voel me niet prettig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

29

meer bij deze afspraken. Dat is een constatering, voorzitter, en ik laat mij
niet door de heer Nijboer woorden in de mond leggen, dat ik mensen
onbetrouwbaar zou noemen, er allerlei partijen bij zou halen. Dat heb ik
niet gedaan. Maar als dit de feiten zijn, laten we dan de feiten benoemen
zoals ze zijn. Ik sluit mij aan bij hoe de heer Nijboer begon: laten we elkaar
hierin opzoeken. Maar alsjeblieft niet in een antwoord aan mijn adres
allerlei dingen erbij halen, waardeoordelen die ik niet heb gebruikt. We
gaan hier geen politiek spelletje van maken, we gaan even bij de feiten
blijven en dat die misschien niet heel prettig voor de heer Nijboer zijn, dat
kan.
De voorzitter:
Meneer Nijboer, wilt u hierop reageren?
De heer Nijboer (PvdA):
De feiten zijn voornamelijk niet prettig – dat delen we met z’n allen – voor
mensen die erin zitten. Het is gewoon één dikke ellende die al jaren
voortduurt. Met deze discussies schiet geen Groninger wat op.
De voorzitter:
Meneer Nijboer, ik zou bijna zeggen «gaat u verder met uw betoog», maar
u heeft nog een interruptie, dit keer van de heer Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik heb een vraag. Als ik analyseer wat de burgemeester van Delfzijl heeft
gezegd, dan komt een groot deel van zijn zorgen voort uit het feit dat met
de nieuwe aanpak van de versterking problemen ontstaan. Men had er
rekening mee gehouden dat er meer huizen zouden worden versterkt. In
het kader van de vernieuwing die noodzakelijk is, ontstaat er nu een
probleem. Tegelijkertijd hebben we recent ook gesproken over het
toekomstprogramma Kracht en Trots waarin middelen ter beschikking
zouden kunnen komen om juist daarin te voorzien. Ten aanzien van de
aanpak van de versterking heeft u uw twijfels en dat begrijp ik. Zou het
een oplossingsrichting kunnen zijn dat daar waar er zorgen liggen, het
andere programma daarin zou kunnen voorzien?
De heer Nijboer (PvdA):
Dat is die 1,15 miljard die beschikbaar is gesteld. Ik zou graag zien – ik
denk dat dit de enige uitweg is uit deze ellende – dat je per dorp kijkt wat
de toekomst van het dorp is. De Minister knikt, dus we zijn een stukje
verder. Vandaaruit kijk je: hoe zie ik Krewerd in de toekomst voor me, hoe
zie ik Ten Post, Garmerwolde, Ten Boer in de toekomst voor me? Een deel
zal moeten worden versterkt vanuit de NAM-gelden en voor een deel zal
er een nieuw dorp moeten komen. Scholen werken samen. Op het
platteland – mevrouw Dik-Faber weet er alles van – gaan scholen samen
in één gebouw. Dat moet aardbevingsbestendig en dat moet natuurlijk
ook allemaal betaald. Het probleem is nu dat er allemaal verschillende
potten, routes en trajecten zijn en de bestuurders niet weten waar ze aan
toe zijn. Ik snap wel dat zo’n burgemeester zegt: als ik niet weet of er een
nieuwe school komt terwijl ik wel een hele wijk op de schop moet houden
of als ik niet weet wie wat betaalt, kan ik niet beginnen. Dat is niet op orde
en de Minister is wel eindverantwoordelijk.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Volgens mij hebben we hier consensus over. De gefragmenteerde aanpak,
die een bepaalde reden heeft, brengt echt wel complicaties met zich mee.
Tegelijkertijd is er al meer dan 1 miljard uitgegeven aan het gesteggel
over «hoe gaan we dit doen?», en blijven vragen om dingen alleen maar
aan elkaar te verbinden, brengt ons niet verder. Stel dat wij hier als Kamer
uitspreken dat als het via de versterking niet kan omdat er met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

30

democratische meerderheid besloten is tot een nieuwe aanpak, het maar
via de toekomst moet en dat wij die 1,15 miljard eventueel maar moeten
ophogen. Kunnen we elkaar daarin dan vinden?
De heer Nijboer (PvdA):
Nou, ik ben voor één ding wel bang. Ik vind dat de NAM wel gewoon haar
deel moet betalen. Volgens het nieuwe model zou een aantal huizen niet
meer versterkt hoeven worden; het Rijk zou het dan wel betalen. Daar ben
ik heel kritisch op. De NAM heeft, overigens net als de overheid, jarenlang
vele miljarden verdiend aan de gaswinning. Shell en Exxon zitten er als
aandeelhouders achter. Ze moeten gewoon betalen, dat is hun verantwoordelijkheid. We moeten dat niet als belastingbetaler compenseren.
Maar ik vind wel dat de overheid veel meer moet doen. U heeft helemaal
gelijk, met de procedures gaan voor honderden miljoenen kosten
gepaard, maar daarachter zitten mensen. Zij krijgen te maken met
expertise, contra-expertise, advocaat, bouwtechnische keuring, procesgangen, juristen. Ze zijn helemaal vermalen. Dat vind ik nog veel erger
dan het geld. Dat is wat er aan de hand is en wat nog steeds gaande is.
De voorzitter:
Dan kunt u nu uw betoog voortzetten.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat ga ik doen, voorzitter. Ik kom op Groningen, maar dan iets anders:
Roodeschool. Ik heb daarover vragen gesteld met collega Moorlag. Ze zijn
in dat dorp al lang bezig met het aardgascondensaat, met dat overslagstation. Het staat middenin het dorp en dat lijkt helemaal nergens naar.
Dat is al jaren aan de gang. De Minister vindt dat ook en ik ben tevreden
dat de Minister dat ook vindt. Hij heeft gezegd: ik ga met het bedrijf praten
om het te verplaatsen. Mijn vraag is: wat is daar uitgekomen? We hebben
het eind vorig jaar gevraagd. Gaat dat gebeuren? Burgemeester Marijke
van Beek is al tien jaar bezig om zo’n industriële activiteit middenin het
dorp te verplaatsen. Gaat dat gebeuren? Wordt het verplaatst naar de
Eemshaven?
Dan kom ik op Farmsum en het condensaatlek. Mevrouw Beckerman heeft
er ook al uitvoerig over gesproken en ik sluit me bij haar vragen aan. Hoe
kan het nou zo gebeuren? Dat is echt de vraag. Hoe kan het nou gebeuren
en hoe kan het zo laat gemeld worden? Hoe kan de communicatie zo
slecht zijn? Is het niet gevaarlijk? Gebeurt het niet weer? Dat zijn best wel
relevante vragen voor mensen die in Farmsum wonen. De PvdA heeft
daar grote zorgen over.
Veendam, voorzitter, het een-na-laatste punt van Groningen. Voor
Veendam en de gestapelde mijnbouw hebben we vaak aandacht
gevraagd. De mensen daar komen geen stap verder. Het kan door
zoutwinning komen. Mevrouw Van Brenk vroeg ook naar de gestapelde
mijnbouw. Op meer plaatsen in Nederland speelt het, maar in Veendam is
het echt een probleem. Ik wil graag dat de Minister daar nog eens naar
kijkt om er een oplossing voor te zoeken. We hebben weer een brief van
Nedmag gekregen, zo van «het komt niet door ons; succes er verder mee;
het moet maar opgelost». Maar als dat de houding is van het bedrijf,
komen we er niet uit en blijven de mensen in kapotte huizen zitten.
Het een-na-laatste punt: de Wadden en de scholieren die voor het klimaat
demonstreren. Ik zag ze voor het raam langslopen; het zijn er duizenden.
De Minister was niet enthousiast. Ik zou haast willen zeggen: neem die
woorden terug. Hij zei «laat ze maar op school zitten», maar als Minister
van Energie en Klimaat zou ik zeggen: je moet trots zijn op zo’n betrokkenheid van de toekomstige generatie die jou een steun in de rug geeft in
die toch moeilijke coalitie waarin niet iedereen even enthousiast is. Ik zou
er dus blij mee zijn en ik zou niet zeggen: jongens, op school leer je meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

31

dan wanneer je hier demonstreert. Ik vind het hartstikke mooi dat ze zo
betrokken zijn.
Daaraan gerelateerd: de Wadden. Ik sluit mij aan bij de goede suggestie
van de heer Van der Lee. Daar sluit ik me volledig bij aan. Geen nieuwe
vergunningen voor de velden daar en misschien wel compenseren op de
Noordzee. Ik had het zo nog nooit bekeken, maar ik vond het echt een
richting die de Minister zou moeten aanspreken.
De voorzitter:
Meneer Nijboer, u heeft een interruptie en die is wederom van de heer
Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Veel dank voor de steun als het gaat om de Wadden. U vraagt de Minister
naar zijn woorden over de klimaatstakers, noem ik ze maar. Ik dacht zelf:
misschien is het wel een slimme strategie van de Minister om ervoor te
zorgen dat er veel meer jongeren komen door te zeggen «kom niet».
Misschien moeten we dat aan hem vragen. Wij weten dat hij slim is.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik ga niet psychologiseren. We geleiden de vraag door. Maar ik had
verwacht dat de Minister van Klimaat op zo’n dag{ Ze zijn enthousiast. We
hebben ze gezien en gesproken en er zitten er hier een aantal. Dan denk ik:
joh, wees blij dat er zo’n bevlogen generatie is en ga niet zitten miezemuizen over zo’n dagje. Op een dag school kun je een boel leren, maar
van zo’n belevenis leer je nog veel meer, denk ik. Het is een uiting van
betrokkenheid die deze Minister ten volle zou moeten omarmen.
Tot slot, voorzitter, de mijnbouw in Limburg. Ook dat is nog niet opgelost.
De heer Wassenberg sprak er al over. Het duurt wel heel lang, het duurt
echt al heel lang. Ik hoorde in de klas al dat de mijnbouw was gesloten. Ik
kom uit «83 en het is nu nog niet opgelost! Ik vraag de Minister om op de
een of andere manier binnen een of twee jaar hiervoor een eindoplossing
te verzinnen en dit niet weer door te schuiven naar een volgende
bewindspersoon.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
De heer Nijboer heeft nog een laatste vraag van de heer Wassenberg.
De heer Wassenberg (PvdD):
Een kleine correctie. De heer Nijboer had het over de jaren tachtig, maar
het waren de jaren zeventig dat de mijnen dicht zouden gaan, dus nog
langer geleden. Het duurt dus nog langer.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat is precies wat ik bedoelde. Ik ben van «83 en ik kreeg op school al te
horen dat de mijnen gesloten waren. Dat is precies wat ik bedoelde te
zeggen. Ik wist alleen niet precies of het de jaren zestig of zeventig waren,
dus ik heb het een beetje zo ingekleed.
De voorzitter:
De heer Den Uyl had er een rol in, dan heeft u een tipje van een sluier.
Daarmee geef ik het voorzitterschap weer terug aan u.
Voorzitter: Nijboer
De voorzitter:
We schorsen voor tien minuten, dus we gaan om vijf voor half vier verder
met de beantwoording door de Minister in eerste termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

32

De vergadering wordt van 15.15 uur tot 15.26 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering en geef het woord aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voor de beantwoording in eerste termijn.
Minister Wiebes:
Voorzitter. Ik wil straks eerst ingaan op de schadevergoeding en de
versterking in Groningen. Daarna wil ik woordvoerder voor woordvoerder
door de vragen. Het is zo’n enorme baaierd en veelzijdigheid aan vragen
dat ik niet heb geprobeerd er een systeem in te ontdekken. Ik wil iedere
fractie hier gewoon antwoord geven op de vragen. Een enkele keer zal ik
naar een brief moeten verwijzen.
Misschien kan ik eerst even terugkomen op de mensen die hier nu te gast
zijn in Den Haag om hun stem te laten horen over het klimaat. Dat
beschouw ik vanzelfsprekend, zoals ik een aantal keren heb gezegd, als
steun. Het is logisch dat de generatie die nog het langst zal leven op deze
planeet ook het luidst laat horen dat de generaties daarvoor er iets aan
moeten doen. Ik constateer dat bij de groep die vindt dat daar iets aan
moet worden gedaan het woord «verantwoordelijkheid» voorkomt, of dat
nou vanuit een sociaaldemocratische, een rentmeester- of een liberale
visie is. Die groep wordt steeds groter. Tegelijkertijd constateer ik dat er
een overlappende groep is, die zich wel een beetje zorgen maakt over hoe
dat gaat en wat dat allemaal gaat kosten. Dat gaat steeds meer om
dezelfde mensen. Dat zie je ook bij de interviews met jeugdigen. Zij
zeggen enerzijds: wij moeten er iets aan doen. Anderzijds maken zij zich
natuurlijk ook wel druk over hun manier van leven. Zo komen we steeds
meer in de richting van deze jongeren. Tegelijkertijd heb ik er geen
geheim van gemaakt dat ik vind dat demonstreren op zaterdag moet
gebeuren en dat iedereen naar school moet. Maar dat is een overtuiging
die ik op andere momenten dan deze zal uitdragen.
Voorzitter, dan de schade. Dat is een belangrijk punt. Het was een
belangrijke zorg in de brief met suggesties die ik kreeg en het was een
belangrijk punt in het debat. Het is natuurlijk ook altijd een belangrijke
zorg voor mij geweest. Ik heb namelijk besloten om het bij de NAM weg te
halen en onder publieke regie te zetten. Ik wist van tevoren dat ik me
daarmee een joekel van een probleem op de hals haalde, omdat ik vanaf
niets moest zorgen dat er een schade-uitkeringsorganisatie kwam, die dat
rechtvaardig en op termijn ook vlot zou gaan doen. Dat is vanaf het begin
een grote zorg geweest. Er is een brief over geweest. Ik ga er geen groot
punt van maken, maar ik meen daadwerkelijk dat ik ongeveer elke
suggestie in de brief niet alleen zinvol vond, maar ook dat die in een of
andere vorm zou kunnen worden uitgevoerd. Een enkele keer gaat dat net
anders dan in de brief staat, maar dat is alleen maar omdat dingen die
niet kunnen nou eenmaal onmogelijk zijn. Ik zal daar zo heel kort op
ingaan.
Mijn hoofdpunt is dat ik over de verschillende punten zou spreken met de
TCMG, de verantwoordelijke die dat onafhankelijk moet doen. Zie hen als
een rechtsprekend orgaan. Ik kan niet treden in hoe ze dat doen en wat ze
zeggen, maar ik kan ze vanuit mijn systeemverantwoordelijkheid wel
dingen ferm op het hart drukken. Dat is gebeurd. Nadat er op technisch
niveau was gesproken, heb ik ook deze week zelf met de TCMG
gesproken, met de voorzitter tot nu toe en de aankomend voorzitter. We
hebben daarbij wederom met elkaar vastgesteld – dat is belangrijk – dat
het proces twee stappen heeft, namelijk het opnemen van de schade en
het beoordelen en vergoeden van de schade.
De heer Van der Lee heeft voor de compleetheid nog de vraag gesteld of
het nou wel zeker is dat het opnemen de bottleneck is. Ja, daar lijkt het
zeker op. Ik zal straks nog even heel kort op de beoordeling ingaan, maar
op dit moment leeft echt de overtuiging, nu ook bij mij, dat de opname

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

33

van de schade – vanuit het niets komen tot «wat is de schade en wat moet
dat ongeveer kosten?» – de bottleneck is. Wij zijn gekomen van 40 in de
week voor de zomer naar 400 nu. Dat tempo is dus vertienvoudigd. Wij
zullen dus op termijn, zij het met een zekere doorlooptijd, die vertienvoudiging terugzien in de beoordeling, net als in de vaststelling van het
schadebedrag en de uitkering daarvan.
In die 400 zit nog rek. Daar zit ten eerste rek in door de woningcorporatievariant, die ik heb gepresenteerd in het debat. Daar zit ook rek in omdat
wij daadwerkelijk denken dat we nog verder kunnen gaan met het
aannemen van opnemers. Inmiddels werkt al een significant deel van de
Nederlandse schadeopnemers in Groningen. Dat is begrijpelijk, maar daar
zit op een gegeven moment ook geen rek meer in. We denken dat die er
nu nog wel in zit, dus het voornemen is om de 100 mensen die er nu op
de vloer mee bezig zijn, te vergroten naar een iets hoger getal. De TCMG
heeft mij ook gezegd nog bezig te zijn met de mogelijkheid om meer
opnames per week mogelijk te maken voor één inspecteur. Dat zit nu op
vier in de week, maar dat zou misschien omhoog kunnen. We hebben ook
de aannemersvariant met elkaar vastgesteld, die nu wordt opgeschaald.
We zaten ten tijde van het debat op 100 mensen die daar gebruik van
konden maken. Dat is nu al 200, begrijp ik, maar het is de bedoeling om
dat verder op te schalen en om dat breed mogelijk te maken voor
iedereen die voor de aannemersvariant in aanmerking komt. Heel
complexe gevallen kunnen daar geen gebruik van maken, maar de
normale, reguliere gevallen wel.
Wat is dan de verwachting? Dat we het aantal opnames verder kunnen
verhogen, van die 400 in de week naar significant hoger; ik durf geen getal
te noemen. Dat betekent dat de opnames voor het stuwmeer dat er nu ligt
naar de inschatting van de TCMG eind dit jaar allemaal aan bod zijn
gekomen. Alle gevallen die wij nu hebben liggen, zouden dan dus
beoordeeld zijn. Daar loopt de beoordeling van die gevallen nog enige tijd
achteraan. Dat is ook niet voor niks, omdat mensen de gelegenheid
krijgen om naar het voorlopige oordeel te kijken. Het is dus niet zo dat er
een machine over je heen komt die zegt: dit is het schadebedrag en bekijk
het verder maar. Nee, mensen krijgen inzage in wat de Technische
Commissie Mijnbouwschade Groningen denkt over de schade. Mensen
kunnen daarop reageren en dan ontstaat er na enige interactie een finale
beoordeling. Daar gaat tijd overheen, maar die tijd wordt geïnvesteerd in
zorgvuldigheid. De TCMG ziet mogelijkheden om dat nog te verkorten,
want niet alle tijd wordt besteed aan de beoordeling door degene die de
schade claimt. Er zitten ook nog gewoon ICT-toestanden en procestijd bij,
waarvan we denken dat daar nog wat vanaf kan.
Al met al zien we dus dat het tempo van de opnames omhoog kan. We
zien ook dat er nog een enorme versnelling mogelijk is in de beoordelingen, want als we nu met 400 in de week opnemen, komen over enige
weken die 400 per week aan bij de beoordeling en stijgt dat aantal dus
ook. Bij de uitbetalingen worden het er dan uiteindelijk ook 400 in de
week. Inmiddels zitten we dan bij de opnames alweer op hogere getallen.
Zo gaat dat verder.
Ik denk dat wij zo met alle punten over de schadeafhandeling in de brief
bezig zijn conform wat er gevraagd is. Het enige punt waar ik dat
moeilijker vond, zoals ik ook in het debat heb aangegeven, was een
generaal pardon. Je kunt geen pardon geven op dingen die er niet liggen.
In het algemeen hebben wij geen schademeldingen met een taxatie
aangetroffen. Wel is in sommige gevallen aan mensen gevraagd om aan
te geven wat zij denken dat de ordegrootte van de schade is. Daar heeft de
TCMG tegelijkertijd bij aangegeven dat een voorwaarde bij die eigen
opgave was dat die schatting niet zou worden gebruikt als basis voor de
vergoeding, ook wetend dat mensen er prijs op stellen dat een expert
ernaar kijkt, hun recht doet en hen niet vastpint op een mogelijk te lage
schatting van hun kant. Daardoor stuit een vorm van een generaal pardon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

34

op een onmogelijkheid, maar tegelijkertijd ook op grote juridische
weerstand bij de TCMG. Ik heb bij hen wel speciale aandacht gevraagd
voor een enkel geval waaraan misschien wel een taxatie ten grondslag
ligt. Wanneer dat een betrouwbare taxatie is, is er alle reden om daar
sneller mee door te gaan, maar dat is wel uiteindelijk ter beoordeling aan
de TCMG. Op alle andere punten – de aannemersvariant en de woningcorporatievariant – zien wij een versnelling dagen.
De voorzitter:
Er zijn interrupties. Als eerste geef ik het woord aan de heer Sienot van
D66.
De heer Sienot (D66):
Een toename van het aantal opnames leidt tot meer beoordelingen, maar
wat is de tijdspanne daartussen? Dan meteen over het generaal pardon. Ik
snap het toch niet helemaal. Volgens mij zijn er echt wel schademeldingen
met iets van een naam, een adres en enige melding van wat er aan de
hand is. Ik hoor de Minister dat eigenlijk ook wel zeggen. De vraag is
waarom dat juridisch niet haalbaar is. Dan kan dat toch gewoon
meelopen? Dat is dan ook uit de lucht. Nu blijft de kou een beetje in de
lucht hangen.
Minister Wiebes:
Ik begin even met de eerste vraag. Het is voor mij niet mogelijk om een
precieze schatting te maken over wanneer de opnamesnelheid weer hoger
is, maar alle maatregelen worden daarvoor nu genomen. We zijn nu bezig
met de woningcorporatievariant, nu bezig met de aannemersvariant, nu
bezig met het werven van nog meer mensen en nu bezig met het
verhogen van het aantal opnames per week per persoon. Mijn vrijblijvende schatting, ook mij de blik van de TCMG herinnerend, is dat er na de
zomer duidelijk weer een effect zal zijn. Daar zou ik ook graag gewoon
over rapporteren. Laat ik het zo zeggen: ik dien verantwoording af te
leggen over de mate waarin het mij lukt – de TCMG lukt, maar goed ik heb
de systeemverantwoordelijkheid – om die opnamesnelheid te verhogen.
Over het algemeen zit tussen de opname en de beoordeling op dit
moment een periode van een maand of drie. Dat betekent dat die
doorlooptijd nu drie maanden is. Die doorlooptijd moet korter. Ik denk dat
dat nog niet voor de zomer geregeld is, omdat het onder andere een
ICT-vraagstuk is. Maar dat betekent dus dat we de versnelling in de
opnames na drie maanden terug zouden moeten zien in de versnelling
van de beoordelingen, en dat we dat dan na iets kortere tijd weer
terugzien in de betalingen.
De voorzitter:
De heer Sienot nog in tweede termijn, of heeft u{?
Minister Wiebes:
Dan nog een tweede punt. «Dingen in de lucht»: nee, ik probeer dit juist
niet in de lucht te laten hangen. Dit is het enige punt uit de brief waar ik
misschien in het begin inderdaad enthousiast over was, maar dat mij
gewoon niet lukt. Als er een naam en een adres staat, met woonplaats,
postcode en al, dan is dat nog geen basis voor een pardon. Bij een pardon
legt een partij een gevalideerd feit voor, waarna je voldoende zeker bent
om de beoordeling over te slaan, dan wel gewoon ja te zeggen tegen iets.
Maar als ik ja zeg tegen een naam en adres, dan heb ik nog geen bedrag.
Daar zit de crux. Ik kan het mensen ook niet aandoen als ik ze eerst vraag –
dat is in enkele gevallen gebeurd – om een eigen schatting te maken van
de ordegrootte en dan te zeggen: oké, dan krijg je het bedrag dat je
genoemd hebt uitgekeerd en dan moet je verder niet meer zeuren. Dat
kunnen we niet maken. Dat is ook juridisch heel onzuiver. Daar krijgen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

35

echt problemen mee. Maar daar hebben die mensen ook veel problemen
mee, omdat wij uit de contacten weten dat mensen wel een beoordeling
willen. Dus een generaal pardon is eenvoudigweg op basis van de
gegevens die de heer Sienot noemt helemaal niet mogelijk. Ik wil dus ook
niet te veel hoop geven over dit generaal pardon. Dat is het enige punt –
punt 1C of iets dergelijks, of 1A – waar ik niet aan tegemoet kan komen.
Dat heb ik in het debat ook aangegeven. Ik denk dat ik op alle andere
punten niet alleen het punt begrijp, maar er ook iets mee kan.
De voorzitter:
De heer Sienot nog, of is het duidelijk?
De heer Sienot (D66):
Het is duidelijk dat het niet gewenst is. Kijk, mij intrigeert het niet zozeer of
je het een generaal pardon noemt of wat dan ook. Mij gaat het erom dat
we de mensen helpen die wel degelijk wat meer informatie hebben
gegeven, die met schade zitten en die nu weer moeten wachten. Ik wil
gewoon dat die mensen geholpen worden, op een passende manier, en
dat ze de schade vergoed krijgen. Als we zeggen dat de aannemersvariant
de weg is, dan vraag ik me af hoe we hen kunnen helpen met die
aannemersvariant. Er is behoefte om ze te helpen, dus hoe kunnen we ze
helpen? Volgens mij is het generaal pardon het symbool daarvan
geworden.
Minister Wiebes:
Die symboliek onderschrijf ik en we weten allemaal dat we er alles aan
moeten doen om mensen snel te helpen. Kan het niet via de ene weg, dan
moet het via de andere weg. De aannemersvariant en ook trouwens de
woningcorporatievariant zijn mogelijkheden om dat aanzienlijk te
versnellen. Die berg moet dus worden weggewerkt. Dat doen we op deze
manier. Mijn eerste rapportagemoment daarover is ongeveer over een
maand, dus dan gaan we zien of de statistieken al in beweging zijn
gekomen. De verwachting is dat daar al beweging in zit, maar ik denk dat
de ultieme verhoging ook daarna nog wel in zicht is.
Mevrouw Beckerman (SP):
Er is inderdaad een stuwmeer aan mensen die wachten op schadeloosstelling, niet alleen de mensen die vaak sinds maart vorig jaar wachten,
maar ook heel veel mensen die al veel langer wachten. Zij hebben nu een
aanbod gekregen van de NAM, dat in veel gevallen niet voldoet. Zij
moeten nu vechten, bij de arbiter en bij de rechter. We zien dat bij de
arbiter de wachttijden voor uitspraken oplopen; men kan het niet aan. Die
mensen vechten en wachten al jaren. Die mensen weten vaak heel precies
hoeveel schade ze hebben, omdat zij een contra-expertiserapport hebben.
U zegt: ik zou wel een generaal pardon willen, maar het kan niet. Voor
deze mensen kan het. Zij weten hoeveel schade ze hebben. Ze hebben
daar een rapport van. Ze wachten al jaren. Ze moeten nu vechten bij een
arbiter of bij de rechter. Waarom dan niet voor deze groep wél een
generaal pardon?
Minister Wiebes:
Het spreekt niet voor de casus, maar ik zal zo eerlijk zijn om te zeggen dat
ik denk dat mevrouw Beckerman het ten aanzien van de eerste punten
nog mild maakt. Ze zegt: sinds maart vorig jaar. Maar de oudste gevallen
die nu bij de TCMG liggen, zijn vanaf eind maart 2017. Het is dus zelfs nog
erger. Die gevallen zijn het stuwmeer waar ik tegenaan hik en wat ik nu
aan het wegwerken ben. Ik kan ook niet anders dan daarbij blijven. De
NAM heeft zich door de oude gevallen heen gewerkt, op 1.000 gevallen
na, die nu bij de arbiter liggen. Ik zal er steeds bij de NAM op blijven
aandringen – dat verwacht ik ook van de NAM – dat ze het oordeel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

36

arbiter volgt. In het verleden gaf dat nog problemen, omdat de arbiter dan
wel een oorzaak aangaf en een oordeel gaf, maar geen bedrag noemde.
Inmiddels is de arbiter ook zover dat daar een bedrag uit komt. Dat bedrag
zal gewoon door de NAM betaald moeten worden. Dat is de manier en die
procedure wil ik niet nu overhoop gaan gooien, want dan zijn we een toch
goed geaccepteerde vorm van semirechtspraak in Groningen aan het
ondermijnen en dat wil ik niet doen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dus eigenlijk zegt u: voor de nieuwe gevallen wil ik wel maar kan het niet
en voor de oude gevallen wil ik het gewoon niet. Die mensen wachten en
vechten, echt niet alleen vanaf maart 2017, maar soms al vanaf 2012. U
weet dat er gevallen bij zitten van mensen die al jaren niet in hun eigen
huis kunnen wonen, die slopende rechtszaken hebben. U zegt altijd: ik
volg dat, ik volg dat. Maar we krijgen daar geen overzicht van. Hoe zit het
nou precies? Klopt het dat die zaken bij de arbiter vertraging oplopen?
Klopt het dat mensen nog steeds, nadat ze een uitspraak hebben van de
arbiter, heel lang moeten wachten voordat ze geld op hun rekening
hebben? En waarom zouden we niet, voor mensen die dat willen en die al
jaren strijden, ingrijpen en zeggen: u heeft een contraexpertise en weet
hoeveel schade u heeft, dus dat maken wij nu over, want we hebben een
ereschuld aan Groningen en die schade moet zo snel mogelijk worden
afgelost?
Minister Wiebes:
Ik heb een jaar geleden de knoop moeten doorhakken dat deze gevallen
allereerst door de NAM behandeld moesten worden. Dat is gebeurd. In
een aantal gevallen heeft dat niet tot bevrediging geleid; gewoon niet.
Daarvan hebben we gezegd dat de arbiter die doet. We hebben de
arbitragecapaciteit vergroot. We hebben van de arbiter de schatting dat
dat nu toch gewoon allemaal afgehandeld wordt. Ik weet niet uit mijn
hoofd hoeveel gevallen daar nog liggen, maar de arbiter heeft mij laten
weten dat ze dit jaar tot een afhandeling komen. Dan hebben we een
uitspraak van een vertrouwd orgaan dat ernaar gekeken heeft en dat gelijk
met de andere gevallen uitspraken doet. Ik kan daar niet nu na een jaar op
terugkomen. Daar zie ik ook geen reden voor. Dat schept ook weer nieuwe
ongelijkheid. Laten we dit nou leggen bij de mensen die vertrouwd
worden, die er expertise over hebben opgebouwd, die er verstand van
hebben en die de capaciteit hebben om dat dit jaar af te ronden.
De heer Wassenberg (PvdD):
Toch nog even over het stuwmeer van gevallen. De Minister zegt dat de
bottleneck nu nog zit in die opnames. Het waren er eerst 40 per week en
dat zijn er nu 400 per week, dus je hebt een stuwmeer van gevallen en
afhankelijk daarvan druppelde dat van geval per geval door en dat is nu
een wat bredere stroom. De Minister zegt ook: er zit drie maanden tussen
de opname en de beoordeling. Maar hoe groot is de kans – dat is mijn
eerste vraag – dat er dadelijk een tweede stuwmeer ontstaat? De Minister
zegt: er moeten nog wat ICT-oplossingen bedacht worden. Maar op het
moment dat die stroom doordruppelt van 40 gevallen per week naar zoals
nu 400 per week, hoe groot is dan de kans dat er toch weer een tweede
stuwmeer gaat optreden tussen die twee fasen? Kan de Minister garanderen dat dit voorkomen kan worden? Uiteindelijk is er daarna natuurlijk
nog een derde fase, namelijk de uitbetaling. Hoeveel tijd zit er tussen
beoordeling en uitbetaling? En gaat dat dadelijk ook wel gestroomlijnd?
Hoe voorkomen we dus dat het dadelijk van het ene stuwmeer naar het
andere doordruppelt en dat de mensen uiteindelijk nog heel lang moeten
wachten op hun geld?
Minister Wiebes:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

37

Als het waar zou zijn dat er een tweede stuwmeer zou ontstaan, dan was
mijn antwoord op de vraag van de heer Van der Lee «ja» geweest, want
dan was die andere stap de bottleneck. Er is in elk proces maar één
bottleneck. Wat is de bottleneck? De opname. Daar ben ik van overtuigd
geraakt na intensieve gesprekken met de TCMG en analyses. Dat betekent
dat wij er nu op moeten vertrouwen dat de beoordelingscapaciteit niet de
bottleneck is. Als wij straks zien dat er een stuwmeer ontstaat dat niet te
maken heeft met de doorlooptijd van drie maanden, dan moeten we
ingrijpen. Dat zien we nu niet, maar we moeten daar alert op zijn. Daar
dienen ook die rapportages voor. Ik heb gevraagd om die rapportages wat
inzichtelijker te maken, want je kunt nu best moeilijk de twee stappen van
elkaar onderscheiden. De heer Van der Lee zit te knikken. Ik denk dat hij
dezelfde hoofdbrekens heeft gehad als ik toen hij daar chocola van wilde
maken, en dan heb ik nog de mogelijkheid om de directe basisstatistiek op
te vragen om erachter te komen. Hij komt er niet achter. Ik ga het dus zo
maken dat ook de heer Van der Lee en de heer Wassenberg kunnen
nagaan wat er aan de hand is. Die rapportages worden dus nog iets
inzichtelijker.
De voorzitter:
De heer Wassenberg in tweede instantie.
De heer Wassenberg (PvdD):
Misschien moet ik het toch nog even verduidelijken. De Minister zegt: er is
maar één bottleneck, namelijk de opname. Maar wat ik betoog, is het
volgende. Zeker aanvankelijk kwamen die gevallen druppel voor druppel
binnen. Door die druppels ontstaat geen stuwmeer. Die zullen op een
gegeven moment door kunnen vloeien binnen die drie maanden. Sinds
een aantal weken of maanden is er een versnelling van 40 naar 400. Mijn
vraag is: is er een kans dat er daardoor een tweede bottleneck ontstaat,
die nu nog niet aan de orde is? Want zoals ik al zei: als iets druppelsgewijs
doorkomt, dan ontstaat er niet heel snel een tweede bottleneck. De
bottleneck is nu de opname. Maar kan de Minister echt garanderen dat de
doorstroom straks snel blijft lopen en dat die 400 gevallen per week net zo
snel beoordeeld gaan worden als die 40 van een aantal weken geleden?
Minister Wiebes:
Zoals gezegd: het is mij, de TCMG en de heer Wassenberg opgevallen dat
er een vertienvoudiging is in de doorstroom in de eerste stap. Wij zien dat
ook, maar het oordeel – garanties bestaan niet – op basis van de cijfers is
dat het op dit moment haalbaar is in de beoordelingsstap en dat het geen
nieuwe bottleneck op zal leveren. Maar ook daarbij zijn we bereid om op
te schalen. Er zijn geen limieten aan. Dan zullen er beoordelaars bij
moeten komen, maar nieuwe bottlenecks zullen weer moeten worden
geslecht. Dat is helder. Ik heb inmiddels het antwoord: na de besluitvorming is de geplande nettoprocestijd dat er na twee dagen een betaling
volgt. De totale doorlooptijd is drie maanden na opname, maar die zou
nog wat korter kunnen.
Voorzitter. Ik kom op de versterking. Voor de oppervlakkige luisteraar was
de eensgezindheid in de debatten niet zo groot, maar voor de meer
verfijnde luisteraar was die er misschien op een aantal punten juist wel,
want de prioriteit dat er nu gestart moet worden met de nieuwe aanpak
wordt breed gedeeld. Bewoners willen voortgang, helderheid en
veiligheid en gemeenten willen helderheid kunnen geven aan hun
bewoners. Ikzelf ben verantwoordelijk voor de veiligheid in het gebied en
ik word achter mijn broek gezeten door het SodM. Het SodM ziet op zijn
beurt toe op de veiligheid en vindt dat we nu moeten starten met de P50.
Wij allen voelden ons gesteund door de volksvertegenwoordiging, die ook
vond dat dit nu de prioriteit is. Daarover gaat niet de grootste discussie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

38

Ik heb in het debat van 16 januari toegezegd te kijken waar het «m nu nog
in zit. Dat was ieders nieuwsgierigheid en zeker ook de mijne. Wat belet
ons nog? Hoe kan dit nu? Dat is de vraag die bij ons allen leeft. Ik heb toen
voorgesteld dat er met elke gemeente een soort knelpuntensessie komt,
waarin we in kaart brengen of er nog een knelpunt is en, zo ja, welke. Als
er knelpunten zijn aan de kant van het Rijk, dan moet ik ze oplossen en
wel meteen. Als er andere knelpunten zijn, dan moeten we daar ook
samen naar kijken. We moeten geen gedoe meer krijgen over knelpunten.
Het moet nu gaan lopen. Die exercitie loopt nu en die is heel intensief. De
Nationaal Coördinator heeft dit met deskundigen van elke gemeente
doorgespit. Het Rijk zit er ook bij. Dat geldt voor alle partijen. Ook het
SodM houdt zich daarmee bezig. Dit moet volgende week vrijdag tot een
bestuurlijk overleg leiden, waarin we kijken of er nog dingen zijn die een
van ons moet doen of dat we dingen samen moeten doen. Ik heb daar de
regionale bestuurders voor uitgenodigd, zodat we met elkaar de
opbrengst kunnen bekijken.
Technisch zijn de grootste randvoorwaarden vervuld. In het verleden was
de financiering een groot probleem. We weten allemaal dat de uitspraak
van zowel het kabinet als de NAM was dat de NAM de kosten voor haar
rekening moest nemen, maar die zat ertussen. Iemand die de schade had
veroorzaakt, ging die vervolgens casus per casus beoordelen. Toen kregen
we een discussie over elk huis. Maar dat is inmiddels niet meer zo. Er is
geen tekort aan middelen. Over het geld voor de versterking nieuwe stijl
heb ik een akkoord op hoofdlijnen gesloten. Ik weet dat de heer Nijboer
had gewild dat daarin andere teksten stonden, maar er is hiermee wel een
barrière weggenomen voor de financiering. Daarna is er een contract
gesloten met de NAM. We hebben ons daar lens over onderhandeld. Dat
is naar de Kamer gestuurd en daarin staat dat alle kosten die samenhangen met versterken, betaald moeten worden. Er is een werkorder
uitgegaan voor de meest gevaarlijke woningen, maar ook voor andere
woningen. Daar zit geen zwart-witclausule in. De heer Sienot heeft zelfs
een motie ingediend over de aanhangende kosten en die is door iedereen,
inclusief mijzelf, onderschreven. Het is heel helder wat de aanhangende
kosten zijn. Die horen erbij. Ze gaan verder dan het voortuintje. Er kunnen
vanwege de versterking kosten zijn die met de omgeving samenhangen.
Dat hebben we uitgebreid gezien bij de sloop en nieuwbouw. Je kunt geen
huizen slopen, opnieuw bouwen en net doen alsof de oude straat nog
helemaal past. Al die kosten voor de versterking zijn helder. Dat geld is er.
Het is er.
We hebben er uitgebreid nota van genomen dat er ook nog andere
wensen zijn dan alleen veiligheid. Er is de wens tot gebiedsontwikkeling.
Daar voorziet het Nationaal Programma Groningen in. Daar is het voor
bedoeld. Dat staat er in. We hebben duurzaamheidsdoelen, ook op
huisniveau. Daar is het Nationaal Programma Groningen voor bedoeld.
Dat staat er ook in; dat hebben we met elkaar omarmd. We willen dat het
geld daarnaartoe gaat. Het Rijk is daar een partner in en wil daar op
allerlei manieren bij helpen, bijvoorbeeld door kennis of wat dan ook aan
te leveren. We weten ook dat er wensen van bewoners zijn. Daarover staat
in de afspraken van de bestuurders: € 7.000 per woning. Dat geld is er,
maar over de verdeling van het geld binnen de regio is nog een uitvoerige
discussie mogelijk. Daar dien ik mij niet mee te bemoeien. Ik ben niet
degene die de prioriteiten in de regio bepaalt. Ik sluit me aan bij de heer
Nijboer. Ik heb in de regio verschillende keren gezegd dat het natuurlijk
moet stoelen op een visie over hoe de gemeenten en de provincie zich
ontwikkelen. Daar is de regio het ook mee eens. Waar zit krimp? Waar zit
groei? Waar zit nu krimp, maar kan het groei worden? Waar kunnen we
gebieden aantrekkelijker maken? Welke functies heeft het gebied?
Daarvan afgeleid zou je de middelen willen inzetten. Het gaat om ruime
middelen, maar de uiteindelijke visievorming is aan de regio, met hulp
van het Rijk waar mogelijk. Het is niet aan mij om gelden te gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

39

toezeggen uit hun portemonnee. Dat gaat eenvoudigweg niet. Dat zou een
heel onfatsoenlijke manier zijn om in te grijpen in het lokaal bestuur. Maar
het geld is er. Ik hoop dat het gesprek over de inzet van de middelen en
over de andere doelen dan veiligheid vlot verloopt, zodat het perspectief
op veiligheid gekoppeld kan worden aan andere perspectieven. Ik lees in
de media weleens: wij wachten op een financieel groen licht uit Den Haag.
Het financiële licht in Den Haag is in het vierde kwartaal van vorig jaar op
groen gegaan, omdat we toen alles een voor een geregeld hebben en
naar de Kamer hebben gestuurd.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dit klinkt prachtig. En toch zeggen gemeentes in Groningen: wij kunnen
dit nu niet op deze manier uitleggen aan onze inwoners. U refereerde
volgens mij aan burgemeester Beukema van Delfzijl. Die zei: ja, er is groen
licht; de Minister liegt niet, maar er is alleen maar groen licht voor een
deel van het jaar. Die burgemeester zegt: ik wil zekerheid voor twee jaar,
en ik wil niet alleen zekerheid dat ik woningen kan aanpakken die een
hoog risico hebben, die nu meteen moeten worden aangepakt, maar ook
zekerheid dat als wij een woning gaan inspecteren met een licht verhoogd
risico, we ook daar direct aan de slag kunnen en ook daar de garanties
voor hebben. Die burgemeesters hebben nu een plan klaarliggen en
willen graag aan de slag, maar wachten nog op dat groene licht, omdat ze
twee jaar zekerheid willen hebben en omdat ze zekerheid willen dat ze ook
die andere onveilige huizen kunnen aanpakken. Bent u bereid om dat
groene licht nu te geven?
Minister Wiebes:
Die zekerheid heb ik al in de uitspraken van 20 september vervat. We
hebben gewoon met elkaar afgesproken dat we niet alleen de opnames
van de meest onveilige woningen, maar ook die van de iets minder
onveilige woningen gaan uitvoeren. Dat hebben we met elkaar
afgesproken. We hebben afgesproken dat alles wat daaruit voortvloeit en
nodig is voor de veiligheid zal gebeuren. We hebben ook met elkaar
afgesproken dat als er aanvullende middelen nodig zijn voor bijvoorbeeld
duurzaamheid, gebiedsontwikkeling of wat dan ook, dat uit het Nationaal
Programma Groningen kan worden bijgevoegd en dat dat integraal kan,
voor zover het de veiligheid niet hindert, voor zover de kaders van de
veiligheid worden gehanteerd. Daarover ga ík niet. Daarover geef ík geen
groen licht. Dat doet het Staatstoezicht op de Mijnen, want dat is onze
toezichthouder. Ministers, wethouders, burgemeesters en commissarissen
van de Koning geven geen oordelen over veiligheid. Dat geven wij uit
handen. Alle andere besluiten zijn binnen de kaders van de veiligheid echt
aan de regio. Ik heb mij via het Nationaal Programma Groningen
verbonden aan hulp, bijstand, voorstellen en zien wat er nog nodig is aan
medefinanciering vanuit de verschillende reguliere mogelijkheden in Den
Haag. Dat heb ik allemaal toegezegd. Maar dat is wat het is. Dat betekent
dat niets ons in financiële zin belet om nu met de opnames te beginnen.
Die zekerheid is er. Er is nu een werkorder voor de eerste P50, met ook
nog de minder onveilige woningen. Die is er. Maar het staat overal op
papier. Het is helder dat wat nodig is voor de veiligheid betaald zal
worden.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman in tweede instantie.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dan even specifiek: we gaan naar een dorp als Meedhuizen. Dat zat eerder
niet in de versterking. Daar is nu gebleken dat er huizen zijn die een
verhoogd risico hebben. Dat is nieuw. Er zijn ook huizen met een licht
verhoogd risico. De gemeente zegt: daar schrikken wij van. De inwoners

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

40

zeggen: daar schrikken wij van; onze huizen blijken onveilig of misschien
onveilig. Het dorp zegt: «Als blijkt dat ook die huizen met een licht
verhoogd risico niet veilig zijn, laat ons dan in één keer het hele dorp
aanpakken, en zorg dat daar ook geld voor is. Zo krijgen we toekomst voor
dit dorp. Laat die mensen alstublieft niet wachten.» Bent u het daarmee
eens, of bent u het daar niet mee eens? Wat zegt u nou eigenlijk tegen
zo’n burgemeester als Beukema in Delfzijl? Zegt u: het is onzin wat u zegt?
Of bent u het met zo’n burgemeester eens als hij zegt: ik sta voor mijn
inwoners, en ik wil dat we nu gaan doorpakken en dat we die onveilige
huizen veilig maken, maar ook kunnen kijken of we die licht onveilige
huizen ook direct moeten aanpakken, want we vertrouwen dat computermodel niet?
Minister Wiebes:
Dit zijn twee heel verschillende punten. Als woningen die minder onveilig
zijn toch moeten worden versterkt, dan is daar geld voor, punt. Bij dezen.
Dat heb ik vele keren opgeschreven. Dat is in contracten vastgelegd. Dat is
er allemaal. Als een huis dat nu minder onveilig lijkt versterkt moet
worden, zal dat dus versterkt worden. De andere vraag van mevrouw
Beckerman gaat over de vraag of het in één keer gebeurt. Daar ga ik niet
over. Dat is een volgordekwestie. Daarover zijn heel, heel heldere
afspraken gemaakt door bestuurders om zich te kunnen richten op de
methoden die de Mijnraad adviseert. Dat betekent dat de meest onveilige
woningen eerst worden versterkt. Dat is namelijk in het belang van de
veiligheid. Daarbij hebben we ook tegen elkaar gezegd dat we dat niet
helemaal zwart-wit nemen, omdat het gek is om van vijf huizen in een
straat de middelste pas later mee te nemen. Dat is misschien een beetje in
afwijking van het Mijnraadadvies, maar een mens moet niet te zwart-wit
doen. Die coulance is er dus, maar de beoordeling of het in één keer
gebeurt, ligt op het terrein van de veiligheid en wordt dus uitgevoerd door
het Staatstoezicht op de Mijnen, onze wettelijke toezichthouder op de
plannen die de gemeenten inleveren. Daar hoor ik niet over te gaan. Dat is
niet aan mij. Dat oordeel moet niet aan mij gevraagd worden, en ook niet
aan de wethouder of aan de commissaris. Experts gaan over veiligheid.
Binnen de kaders van de veiligheid zijn al deze dingen niet alleen
financierbaar, maar zijn er ook keuzes mogelijk die bij gemeentes liggen
en niet bij mij. Het is aan gemeentes om dan te zeggen: we willen eigenlijk
bij deze onveilige huizen beginnen en dan pas die doen en daarna pas die.
Daar heb ik mij gewoon naar te schikken, en de uitvoerder ook, want het is
aan gemeentes.
Voorzitter. Dat ging over geld, maar er is ook zorg denkbaar over de
capaciteit. We hebben gezegd dat er voldoende capaciteit moet zijn bij de
uitvoeringsorganisatie om de huizen op te nemen en daarna te beoordelen. Ook daar hebben we bestuurlijke afspraken over. Die capaciteit is
er, ruim voldoende, eerlijk gezegd. Ik denk dat er in 2019 aanzienlijk meer
huizen kunnen worden opgenomen en redelijkerwijs direct daarna kunnen
worden versterkt. We hebben bestuurlijk met elkaar afgesproken om op
dit punt geen stuwmeren te creëren. Die capaciteiten moeten dus
enigszins op elkaar worden afgestemd. Daar is ruimschoots capaciteit
voor beschikbaar.
De voorzitter:
Mevrouw Mulder heeft daar een vraag over.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Waar zit die capaciteit dan? Volgens mij is er namelijk echt een probleem
bij de NCG. Die heeft te weinig goede mensen om dit allemaal vlot te
kunnen trekken. Daarna hebben we een probleem bij het CVW. Ik wil
eigenlijk helemaal niet dat het CVW er nog tussen zit. Als je het mij vraagt,
denk ik: wat raar dat we nu juist dat CVW weer gaan vragen. Vanuit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

41

regio hoor ik: dat wil ik idealiter ook niet, maar als ik pragmatisch ben, is
dat misschien nog de minst slechte optie. Zo wordt dat tegen mij gezegd.
Maar er schijnt wel een probleem te zijn met de capaciteit, ook in
combinatie met de versterkingsplannen. Dat hoor ik. Dan denk ik toch
echt: waar zit nou het verschil tussen de Minister en de regio? Ik hoop
toch echt dat aankomende maandag, als het klopt dat de Minister dan in
Groningen is voor dat overleg, helder op tafel komt te liggen waar dat
verschil nou zit. De Minister zegt hier weer: het geld is er. Ik ben gewoon
best wel in shock dat je zo langs elkaar heen kan praten. Ik vind het echt
ongelofelijk dat dat nu aan de gang is en dat iedereen – ik geef maar even
een dikke veeg uit de pan – kennelijk zijn verantwoordelijkheid niet neemt.
Dan bedoel ik ook echt iedereen. Dan denk ik: hoe kan dat nou? Want die
inwoner is daar inmiddels wel de dupe van. Dan denk ik: kom er alsjeblieft
uit met elkaar, gedraag je als volwassen mensen en zorg dat je alle
overbodige rompslomp ertussenuit kapt en dat je één keer in de week met
een groep mensen die een mandaat heeft gewoon knopen doorhakt. Want
ik vind dit echt ongelofelijk slecht.
Minister Wiebes:
Het punt is dat ik het betoog van mevrouw Mulder eigenlijk volledig
onderschrijf. Ik heb de NCG gevraagd hoe zij het kunnen doen met eigen
capaciteit, maar ook met ingehuurde capaciteit uit de markt. Daar bestaan
allerlei arrangementen voor, waar ook mee gerekend wordt. Zij verzekeren
mij dat de opnamecapaciteit ruimschoots voldoende is voor wat er in het
eerste jaar moet gebeuren. Ik denk dat er misschien een andere knellende
factor is dan het opnemen. Dat is als het goed is niet het beoordelen – dat
is ook het oordeel van het SodM – maar de realiseerbare bouwcapaciteit
in de regio. Het is duidelijk dat de woningen die uiteindelijk moeten
worden versterkt, afhankelijk van hoeveel dat er zijn, niet allemaal in één
of twee jaar versterkt kunnen worden. Het SodM geeft duidelijk aan dat
dat een meerjarig traject zal zijn. Dat betekent dat het opnemen nog het
relatief makkelijke stuk is. Het uiteindelijke fysiek versterken van woningen
is uiteindelijk de knellende factor. Dat ligt niet alleen aan de beschikbare
aannemingscapaciteit, maar ook gewoon aan de absorptiecapaciteit van
een regio. Je kunt in een bepaalde stad of een bepaald dorp niet grote
hoeveelheden huizen tegelijkertijd versterken, omdat dat op een gegeven
moment in de bouwlogistiek een probleem wordt. Daar zit dus de
knellende factor. Die zou niet in de opnamecapaciteit moeten zitten.
De voorzitter:
Mevrouw Mulder in tweede instantie.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Dan hoop ik toch echt dat er maandag meer duidelijkheid komt. Ik zie
alweer uit naar het volgende debat dat we hebben met de Minister, want
ik wil hier vanuit de Kamer gewoon druk op blijven houden, zowel op u,
Minister, als op de regio. Ik vind het namelijk echt onbestaanbaar dat de
inwoners er de dupe van worden dat wij met z’n allen langs elkaar heen
aan het praten zijn. Zo zie ik dit toch. Dan denk ik: hoe krijgen we dit nou
voor elkaar? Neem ook die Fazantenhof en hoe het daar gaat. Misschien
had je het allemaal wel geaccepteerd in een normale situatie waarin je
met aannemers aan de slag bent, maar dit is ding op ding op ding op
ding. Dan stapelt het zich op en zo wordt het onderhand onacceptabel hoe
het allemaal loopt. Ik snap misschien wat er allemaal gebeurt, maar ik ben
zo op zoek naar die oplossingen.
Minister Wiebes:
Mag ik die suggereren? Dit is precies het punt. Wij hebben met elkaar
afgesproken om tezamen op zoek te gaan naar de knelpunten voor iedere
gemeente, voor ieder plan afzonderlijk. Daar komt steeds de capaciteits-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

42

vraag aan de orde en daar moeten we steeds de mensen die daarover
gaan en die daar verstand van hebben, laten inbrengen of zij denken dat
ze dat kunnen waarmaken. Dan heeft het wat mij betreft weinig zin – dit is
misschien een voorzichtige hint in de richting van het Noorden van ons
land – om daar via de pers allerlei zorgen over te uiten. Die zorgen horen
daar aan tafel. Als die zorgen reëel zijn, dan lossen we ze op, en als die
zorgen niet reëel zijn, dan ontkrachten we ze en dan gaan we rustig
ademhalen. Dat is de manier om er samen uit te komen: op z’n Hollands,
volgens oeroud recept, samen gaan zitten om te zien of er een probleem
is, van wie het probleem is, hoe groot het probleem is, wat de cijfers en
de feiten zijn, en of we er eventueel samen wat aan kunnen doen. Zo
moeten we dit oplossen. Het helpt niet om elkaar via de media aan te
spreken. Dat is niet de methode. Deze exercitie die ik in gang heb gezet,
die heel intensief is en voor iedere gemeente doorlopen gaat worden, is er
precies op gericht om te zien of die knelpunten er zijn. De indruk van de
NCG op basis van zijn oordelen is dat dat knelpunt hier niet zit, maar we
gaan het zien. Volgende week vrijdag, niet maandag – ik ben er maandag
ook, maar dan doe ik weer andere dingen; ik kom er nogal eens – spreek ik
met de bestuurders over de mogelijke opbrengsten van die exercitie. Dan
hopen wij te weten of dat knelpunt in de capaciteit nou bestaat of niet. En
als het bestaat, lossen we het op.
Maar er is nog een ding nodig om te kunnen starten. Ook daar heb ik in de
afgelopen 24 uur misschien een weer iets hoopgevender indruk van
gekregen dan in de eerdere versie. Dat gaat over de status van de
gemeentelijke plannen. Mevrouw Mulder heeft daar volgens mij naar
gevraagd.
De voorzitter:
Maar we hebben ook nog interrupties. Ik ga even kijken hoe we dit debat
in goede banen kunnen leiden, want ik zie nog twee collega’s die ook
willen interrumperen. De Minister is nog met Groningen bezig en zal ook
alle andere vragen nog willen beantwoorden. Ik wil de collega’s dus
vragen om korter te interrumperen en de Minister ook vragen om korter te
antwoorden. Ik geef de heer Van der Lee en de heer Sienot het woord.
Dan wil ik de Minister eigenlijk per onderdeel laten antwoorden en daarna
pas interrupties toestaan, want anders komen wij helemaal in de knel, en
we willen ook graag antwoord op alle gestelde vragen. De heer Van der
Lee heeft het woord voor een korte interruptie.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik zal mijn best doen, voorzitter. Ik heb toch nog even een vraag, niet over
de opnamen maar over de uitvoering, en met name de aanbestedingen. In
hoeverre zit daar een bottleneck of gaat daar een bottleneck ontstaan?
Wat namelijk ook oer-Hollands is, is op de kosten letten. Daar bedenken
we allerlei hele slimme dingen voor, maar er is hier een urgent veiligheidsprobleem. We hoeven niet op de traditionele manier aan te
besteden. Kan er niet veel effectiever met aannemers om tafel worden
gezeten, ook om die logistieke problemen op te lossen? Als je één
aannemer in één regio aan het werk zet, is het het allerbeste dat die dat
ook logistiek regelt, denk ik, in plaats van dat we dat allemaal per project
regelen.
Minister Wiebes:
Mag ik daar straks bij de vragen op terugkomen? De aannemersvariant is
uitgevraagd. Daar heb ik tussen de bedrijven door nog even over
nagedacht. Mag ik daar straks op terugkomen in mijn beantwoording per
woordvoerder? Anders wordt het een enorm heen-en-weer en ben ik
straks ook het betoog kwijt.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

43

De heer Sienot nog op dit punt.
Minister Wiebes:
Ik ga proberen vaart te maken.
De voorzitter:
Ja, maar de heer Sienot had ook nog zijn vinger opgestoken. Ik heb hem
eerst nog het woord beloofd.
De heer Sienot (D66):
Ja, sorry, dan heeft die Sienot ook nog een punt! Ik zal het heel kort doen,
meneer de voorzitter. We hadden het net even over het gesprek met de
bestuurders dat er weer aankwam. Als er een knelpunt was, zouden we
dat oplossen. Ik pak hem daar even op. Mijn vraag is de volgende. Die
knelpunten kun je in kaart brengen, maar één daarvan komt eigenlijk
steeds op hetzelfde neer. Dat is een bepaald ongemak, een bepaalde
onvrede, over de kaders. Hoe gaat de Minister daar dan mee om?
Minister Wiebes:
De kaders? Gaat dat over de methodiek?
De heer Sienot (D66):
Even ter toelichting: dat gaat natuurlijk over de afspraken die gemaakt zijn
over de gekozen methodiek van «veiligheid eerst» en de indeling van hoe
het moet worden aangepakt van de Mijnraad.
Minister Wiebes:
Daar wilde ik op komen. Ik kom erop, maar ik probeer{
De voorzitter:
De Minister gaat verder met zijn beantwoording over Groningen.
Minister Wiebes:
De startvoorwaarden zijn geld, capaciteit en planvorming. Daar wil ik ook
even doorheen lopen. Daar is ook naar gevraagd. Dan kom ik daarna
systematisch terug op de vragen die over de werkwijze zijn gesteld en
daarna op de verschillende 1581-vragen. Dan kom ik op de Fazantenhof,
enzovoort, enzovoort. Dan heb ik dit deel gehad. Daarna ga ik van ieder
van de sprekers de vragen proberen te beantwoorden.
Het derde wat we nodig hebben om te kunnen starten, zijn de plannen.
Die plannen zijn nodig, want zonder een plan weet de uitvoerder niet naar
welk adres hij moet en ook niet wanneer, en kan het SodM ook niks
beoordelen op veiligheid. Dan hebben we straks ineens een probleem als
we merken dat we lekker bezig zijn geweest zonder de veiligheid te
dienen. Dat is ons met het oude programma op zich natuurlijk gebeurd.
Daar hebben we precies dat pak slaag gekregen. In die plannen heb ik
geen goedkeurende rol. Dat moet ook niet, want de ruimtelijke dimensie
kan de regio heus zelf regelen. Het SodM oordeelt over de veiligheid. De
bestuurlijke afspraken zijn volkomen helder, en de uitvoeringsorganisatie
beoordeelt de haalbaarheid.
In die plannen zit wel weer schot. Ik heb de inspecteur-generaal van het
SodM gesproken en heb van hem een korte schets gekregen. Daar wil ik
het hier alleen op hoofdlijnen over hebben, maar ik heb van de inspecteurgeneraal zeer positieve signalen gekregen over Appingedam. Zijn oordeel
is dat die opnames nu kunnen starten. Hij heeft mij verteld dat hij geen
zorgen heeft over de opnamecapaciteit ten aanzien van het plan van
Appingedam en ook niet over de beoordelingscapaciteit. Hij heeft wel
gezegd dat de ambities op het terrein van de uitvoering, dus de feitelijke
fysieke versterking, ferm zijn en dat hij daar nadere onderbouwing van wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

44

zien. Maar dat is naar zijn oordeel geen enkel beletsel om nu te starten
met de opnames.
Er was in het begin een ander oordeel over Loppersum. Inmiddels zijn
daar diverse iteratieslagen geweest. Zoals ik het lees bij de betrokkenen
gebeurde dat in goede verstandhouding. Ik hoor dat de inspecteurgeneraal aan Loppersum heeft aangegeven dat ook daar de opnames
zouden kunnen starten. Ook hier zijn er wel vragen over de bouwsnelheid
en de ambities die er bestonden om grote hoeveelheden woningen die in
geen enkel onderzoek als onveilig werden betiteld te inspecteren. Maar
ook dat is geen beletsel om nu te starten zoals beschreven in dat plan. Dat
vind ik bijzonder goed nieuws.
Kort geleden heeft het SodM ook van Delfzijl een plan gekregen, zo meldt
hij mij. Nogmaals, ik heb die plannen niet, want ik hoef ze ook niet te
beoordelen. Daar wordt over gesproken. Ik hoor dat dat in een bijzonder
constructieve sfeer gebeurt. Vorige week kwam het plan van MiddenGroningen. Ik hoor dat het ook daar in constructieve sfeer door de
toezichthouder en de gemeente wordt bekeken. Het Hogeland, Oldambt
en Groningen zitten nog wat verder van de beoordeling af, maar dat
schijnt in de pen te zitten. De aanmaningen om daarvoor met een plan te
komen laat ik aan hem over. Er zit dus schot in, ook bij de plannen
waarover ik in het begin meer zorgen had of in elk geval meer zorgen
doorkreeg van degene die daarover gaat. In de knelpuntensessie zouden
we ook dit licht dus toch op groen moeten kunnen zetten, lijkt mij zo.
Dan een belangrijke vraag die steeds bovenkomt als je denkt aan
opnames en aan beoordelingen. Die gaat over de plek die daarin wordt
ingenomen door woningen die al eerder geïnspecteerd zijn in het oude
programma, maar waarvoor aparte afspraken zijn gemaakt over de
manier waarop ze moeten muteren naar het nieuwe programma. Wat
hebben we daarover gezegd? Daar hebben we op 20 september afspraken
over gemaakt. Dat betekent dat de woningen die in die categorie vallen,
de woningen met de hoogste urgentie, gewoon meegaan met het nieuwe
programma. Maar bij de andere hebben de bewoners een keuze tussen
een herbeoordeling op basis van de laatste inzichten of afzien van
versterken.
Volgens het nogal staccato geformuleerde advies van de Mijnraad is daar
pas ruimte voor als de rest al is gedaan. De zorg hierover is volkomen
begrijpelijk. Ik geloof dat ik ongeveer iedere woordvoerder daarover heb
gehoord, niet in de laatste plaats mevrouw Van Brenk. Het is eigenlijk
jammer dat je iemand benadert, een inspectie uitvoert en zegt «er moet
wat aan gebeuren; we gaan nadenken wat», en daarna terugkomt en zegt
«we denken niet meer dat er iets hoeft te gebeuren, maar u moet nog
even wachten». Gezien het feit dat de beoordelingsstap niet de beknellende factor is in het systeem, zou het mogelijk moeten zijn om deze
mensen op een of andere manier al iets eerder te faciliteren dan eerst
gedacht. Ik heb de NCG dus gevraagd om in de integrale planning ook
rekening te houden met de eerdere positie van precies deze groep, de
groep van mensen die eerder signalen heeft gekregen dat het allemaal
niet veilig was en die het nu niet weet. Het is wel logisch dat we die
proberen te faciliteren, omdat mensen zich nou eenmaal niet alleen maar
als robots op volgorde laten zetten, maar gewoon nieuwsgierig, bezorgd
of zelfs ongerust zijn over wat er moet gebeuren, en in een enkel geval
misschien zelfs bang. Nu de rest van de plannen nog niet klaar is, kan ik
daar natuurlijk nog geen uitsluitsel over geven, maar de boodschap is
goed ontvangen. Het voornemen is dus om daar op een verstandige wijze
mee om te gaan. Het is aan mij om u op een gegeven moment te laten
weten hoe het is. Maar de zorg vind ik terecht. De situatie vind ik
begrijpelijk. Ik heb ook met mensen uit precies deze groep gesproken en ik
kan u zeggen dat de ongerustheid hier en daar volkomen authentiek is en
in mijn ogen – althans in mijn privébeoordeling – zeer begrijpelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

45

Er zijn ook zorgen over het model. Dat is ook een beetje waar de heer
Sienot naar vraagt. De heer Nijboer neemt daarbij ferme termen in de
mond. Hij zegt: het loopt vast; het is het model van de Minister. Maar wat
is het? Hier word ik toch wat fermer. Nee, het is niet mijn model, want als
het mijn model was, dan kon u dat allemaal ter discussie stellen. En dan
zou ik daar waarschijnlijk geen goed antwoord op hebben, want ik heb
daar geen verstand van. Ik ben niet bevoegd, ik acht mijzelf niet bevoegd
om veiligheidsoordelen te geven. Zo doen we dat in Nederland ook niet. Ik
ben hier verantwoordelijk voor de veiligheid in het gebied. Dat is wettelijk
geborgd. Dat was vroeger niet zo; dat was de veroorzaker, de NAM. Ik ben
dat nu. Ik dien te zorgen voor veiligheid. Dat is een taak die niet licht voelt.
Omdat ik dat zag aankomen, heb ik de bevoegde experts – de in
Nederland daarvoor aangewezen experts – gevraagd om dat als deskundigen te bekijken. Dat waren: SodM, onze wettelijke toezichthouder, de
Mijnraad, TNO, KNMI en NEN; een panel van hoogleraren heeft daar ook
nog naar gekeken. Zij hebben het kabinet unaniem geadviseerd – ik geloof
dat alleen de hoogleraren wat fermer en nog wat strenger waren – om de
oude methode los te laten, in het oordeel dat die niet heeft geleid tot
veiligheid, en een nieuwe aanpak te volgen. Op 20 september hebben de
bestuurders gezamenlijk afgesproken om de versterkingsopgave te
baseren op dat advies. Dat hebben wij afgesproken en dat vind ik ook
belangrijk, want ik ben daar verantwoordelijk voor en ik word daarop
afgerekend. SodM gaat mij, gaat het kabinet, precies afrekenen op die
aanpak. Het gaat kijken of wij dat veiligheidsadvies – ik ben verantwoordelijk voor de veiligheid, de toezichthouder kijkt naar mij – wel volgen.
Natuurlijk kan het zo zijn dat een individuele wethouder of burgermeester
of een Kamerlid daar een ander gevoel bij heeft. Dat kan allemaal. Dat
hoeft dan niet via de media; ik ben telefonisch bereikbaar. Maar ik zeg wel
dat het niet aan een Minister is, dat het niet aan een wethouder is en dat
het niet aan een burgemeester of een provinciale bestuurder is om
uiteindelijk het finale oordeel te vellen over welke methode veilig is of
niet. Als je mij daar wettelijk verantwoordelijk voor maakt, dan zal ik
ervoor zorgen dat ik alles doe om de veiligheid te borgen op de manier
die daartoe het meest kansrijk wordt geacht, en dat is een manier die
mede is geadviseerd door degene die toezicht houdt op die veiligheid.
Aan die afspraak wil ik mij houden.
Ik wil hier wel het volgende zeggen. Als wij ons in Nederland, in het
prachtige Huis van Thorbecke, niet meer aan afspraken houden, dan
wordt de chaos voor bewoners compleet, dan wordt de onduidelijkheid
maximaal en dan is de veiligheid daarmee niet gediend. Daarom ben ik
van plan om datgene te doen waar de veiligheid bij is gebaat. Als de
experts straks zouden zeggen dat dit inzicht verandert, dan verander ik
mee. Inzichten zullen veranderen. Ik weet nog niet in welke richting – want
dan zou ik er al op vooruitlopen – maar ik volg de veiligheidsadviezen. Ik
houd me aan afspraken met bestuurders, en dat verwacht ik van iedereen.
Daar kun je alle gevoelens over hebben; dat is allemaal legitiem. Ik ben
bereikbaar. Dat hoeft wat mij betreft niet via de media.
Voorzitter. De Fazantenhof. Daar zijn vele vragen over gesteld. Allereerst
door mevrouw Beckerman, mevrouw Dik-Faber en de heer Mulder, maar
ik denk dat ik nog mensen tekortdoe. Daar heeft zich inderdaad een
aannemer teruggetrokken. Het gaat om 30 woningen en om sloop en
nieuwbouw. Er was een heel bijzondere procedure: bewoners kregen
ruimte om mee te denken met het ontwerp. Dat heeft geleid tot een hele
lijst aan bewonerseisen. Een van de aannemers heeft zich teruggetrokken.
Ik kan nog niet precies uitsluitsel geven over het waarom. Het is uiteraard
aan de aannemer zelf om te bepalen of hij zich terugtrekt. De eerste
tekenen – ik kan ze inwisselen als ik nadere informatie heb – zijn dat een
specifieke aannemer vooral was aangetrokken voor meer standaardwerk.
Juist het feit dat bewoners allemaal eigen wensen hadden, wat verder
overigens legitiem is en was afgesproken, heeft ertoe geleid dat dit steeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

46

minder het karakter had van standaardwerk. Dat zou mogelijk het motief
kunnen zijn geweest. Het is een feit dat wij zo snel mogelijk moeten
zorgen dat er weer een aanvulling is en dat dit werk wordt overgenomen.
Daarvoor staat de NCG. Oplossingen kunnen liggen in: het aanpassen van
de aanbesteding, een-op-een gunnen, de procedure afbreken en met
andere partijen in zee gaan. Die oplossing moet nu worden geforceerd.
Daar is men op dit moment mee bezig. Het klopt inderdaad dat dit weer
vertraging oplevert voor de mensen die uiteindelijk met enig enthousiasme met dit project zijn bezig geweest.
De voorzitter:
Waren dit de vragen over de gaswinning?
Minister Wiebes:
Eerlijk gezegd denk ik dat er nog een paar vragen over het bovengrondse
waren. Ik denk bijvoorbeeld dat de heer Van der Lee nog wel wat van mij
tegoed heeft. Gun mij even dat ik dat meeneem bij{
De voorzitter:
Maar in uw indeling heeft u dit geplaatst bij het algemene deel Groningen.
Minister Wiebes:
Dit is het algemene deel. Er zijn nog een paar Groningenvragen die
nakomen. Die zal ik trouw beantwoorden waar ik dat kan.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Stel dat de Fazanthof te maken krijgt met een aannemer die een andere
wijze van bouwen heeft. Die aannemer gaat daar zelf over, en daar zou ik
dan nog vrede mee kunnen hebben. Maar stel nou dat het ligt aan de
randvoorwaarden die worden gesteld door het CVW en dat daar de
problemen liggen. Dan hoop ik toch wel dat de Minister uit dit debat
meeneemt dat dit in ieder geval voor de CDA-fractie – ik denk dat het
misschien ook wel voor de andere fracties geldt – niet acceptabel is, want
dat zou de versterking in de weg staan. Daar zit natuurlijk wel pijn en dat
is wel wat iedereen zo langzamerhand denkt. Sorry, voorzitter, dat ik zo
lang van stof ben.
Minister Wiebes:
Dat is helder. Dat neem ik mee. Als er andere oorzaken op ons pad komen,
dan kan ons gedrag navenant veranderen en onze reactie ook heel anders
uitvallen. Dus dat is een belofte aan mevrouw Mulder. Ik zal goed kijken
wie er eigenlijk de verwijtbare partij zou kunnen zijn.
Voorzitter. Allerlei oproepen door mevrouw Beckerman, de heer
Wassenberg{
Voorzitter: Beckerman
De voorzitter:
Minister, excuses. Ik had even het voorzitterschap van de heer Nijboer
overgenomen opdat hij zelf kon interrumperen op het vorige punt.
Excuus.
Minister Wiebes:
Excuus. Ik ga te hard.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik ben er veel terughoudender mee dan gebruikelijk omdat ik voorzitter
ben, maar met welnemen van de collega’s zou ik toch graag een vraag
willen stellen. Mijn vraag gaat over de rol in de media, over dingen
zeggen en over «ik ben toch altijd bereikbaar en ik kan worden gebeld».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

47

Het is niet mijn indruk dat de regio niet helder aan de Minister meegeeft
wat zij wensen. Zij hebben namelijk een glasheldere brief geschreven: dit
moet er gebeuren; in het model van de Minister hebben we geen
vertrouwen; dat loopt helemaal vast. De Minister zegt dat het van de
Mijnraad is, maar hij staat ervoor. De regio heeft dat keer op keer in
overleggen gezegd. Daar bellen ze u ongetwijfeld over en daar hebben ze
ook een brief over gestuurd. Alleen, de Minister legt dat punt naast zich
neer.
Minister Wiebes:
Nee. We moeten iets coulanter zijn dan gewoon, want het is ook verkiezingstijd. Dus dan rek ik mijn beoordelingskader al op en sta ik tegenover
meer dingen welwillend. Ik verneem via allerlei media zorgen over
capaciteiten en zorgen over geld. Ik heb daar geen ontkennend, maar juist
een bevestigend antwoord op. Daar dient voor gezorgd te zijn. We hebben
daar duidelijke bestuurlijke afspraken over gemaakt, waar ik naar verwijs.
Als die zorgen er echt zijn, dan zullen die nader onderbouwd moeten
worden en die moeten dan meer diepgaand worden bekeken. Maar het
heeft geen zin om dat bovenlangs te regelen. Het zou niet mijn stijl zijn
om dat zo te doen.
De heer Nijboer (PvdA):
Burgemeesters doen in Nederland niet mee aan verkiezingen. En dit is een
waarnemend burgemeester, die als laatste{ We voeren nu een debat. Heel
Groningen kijkt hier weer naar. Dat gesprek had toen nog niet plaatsgevonden; dat komt volgende week vrijdag. Denkt u nu echt dat het helpt
om nu tegen die regio te zeggen «u bent een beetje verdeeld, u moet mij
bellen»? Die mensen staan onder grote druk. Die inwoners zijn woest. Dat
hebben alle collega’s gezegd. Die zijn woest. Ze hebben helemaal geen
toekomst en weten niet wat er gaat gebeuren en staan in die zaaltjes. En u
zegt: ze moeten niet zo in de media wat zeggen. Dat helpt toch niet? Dat is
toch destructief? Zo gaat u toch niet achter die regio staan?
Minister Wiebes:
Wat helpt, is met elkaar naar de reële knelpunten kijken in sessies waar
afspraken over zijn gemaakt en die nu lopen. Dat helpt. Als er zorgen zijn
over capaciteit die toegelicht kunnen worden en als dan helder is dat die
er zijn, dan gaan we daar wat aan doen. Dat is constructief. Het is
constructief om, als er zorgen zijn over geld, heel precies te benoemen
waar die dan zitten. Ik zie de zorgen op dit moment niet, maar leg me uit
waar ze zitten en dan kijken we waar ze zijn en hoe ze kunnen worden
opgelost. Dat vind ik constructief. Dat is het traject waarmee we bezig zijn
en waarover ik terug hoor dat het aan die tafel ook heel constructief
verloopt. Daar feliciteer ik iedereen mee. Daar ben ik dankbaar voor. Dat
verloopt goed. Daar moeten dingen bovenkomen waar wij wat aan
kunnen doen. Als die dingen bij mij liggen, als blijkt dat het Rijk op een of
andere manier tekortschiet of een belemmering niet heeft weggewerkt,
dan dien ik daarvoor in actie te komen en dat zal ik doen ook. Dat is
constructief.
De voorzitter:
Ik geef het voorzitterschap weer terug aan de heer Nijboer.
Voorzitter: Nijboer
De voorzitter:
Dan geef ik de Minister zoals aangekondigd de gelegenheid om per
woordvoerder antwoord te geven op de gestelde vragen.
Minister Wiebes:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

48

Ik begin met het Waddengebied. Mevrouw Beckerman, de heer
Wassenberg en de heer Van der Lee hebben daar vragen over gesteld. Ik
neig ernaar mij erg te houden aan wat ik als de ultieme opdracht van het
parlement zie, namelijk het regeerakkoord. U heeft mij opdracht gegeven
om iets op een bepaalde manier te doen. Heel helder hebben we gezegd
dat nieuwe opsporing en winning alleen is toegestaan vanaf locaties op
land, vanaf bestaande platforms, als er geen twijfel is over schadelijke
gevolgen, met een auditcommissie, met de hand aan de kraan. Daar
hebben we allemaal afspraken over gemaakt, ook bijvoorbeeld over geen
nieuwe opsporingsvergunningen onder de Waddenzee. We hebben daar
de Mijnbouwwet op ingericht, net als de Wet natuurbescherming en de
structuurvisie over de Waddenzee. Dat hebben we allemaal met elkaar
afgesproken in een regeerakkoord. Dat is mijn opdracht.
Ik ga dat niet nu hier aan tafel, in een algemeen overleg heronderhandelen, want dat is niet aan mij. Ik heb een duidelijke opdracht gekregen.
Daar zit natuurlijk nog wel enige ruimte voor de beoordeling in. We weten
allemaal dat er bij het indienen van winningsplannen beoordelingen zijn,
maar die zijn keurig geclausuleerd. Als er een aanvraag voor een
opsporingsvergunning ligt, kun je opsporing alleen weigeren op basis van
een omgevingsvergunning. Wanneer er niet wordt voldaan aan de
omgevingsvergunning, weiger je de opsporingsvergunning ook. Als er
aan opsporing is gedaan en er een winningsvergunning ligt, kun je de
winning alleen weigeren op basis van de voorwaarden voor een
winningsplan, die heel nauw omschreven zijn, en de voorwaarden voor de
omgevingsvergunning, die ook heel nauw omschreven zijn. Het is mijn
taak om daar zo streng als nodig naar te kijken, maar het is niet mijn taak
om nu eenzijdig afstand te nemen van een regeerakkoord, waarvan ik toch
mag aannemen dat er goede politieke afwegingen over zijn gemaakt. Ik
zie dus niet hoe ik daar op een andere manier mee om zou kunnen gaan.
Ik kan natuurlijk wel antwoord geven op de vragen van de heer Van der
Lee. Uit het Ternaard-veld kan nog 7,5 miljard kuub gewonnen worden. De
bodemdalingsnelheid ligt binnen het meegroeivermogen van het gebied.
Het gas kan je niet compenseren door elders meer winningen uit de
Noordzee te doen. Als dat mogelijk was geweest, hadden we dat
misschien gedaan, maar we hebben ook al eerder gezegd dat het
teruglopen van de ene winning om onvermijdelijke redenen niet gecompenseerd zal worden met winning elders. Zo hebben we ook gezegd: de
gaswinning uit Groningen gaat naar beneden en dat gaan we niet
compenseren met kleine velden, want bij kleine velden gaan we alleen
maar doen wat verantwoord is en niet wat onverantwoord is. Dat betekent
automatisch dat je het niet elders gaat terughalen. Wel moeten wij
gewoon op een nette en voldoende strenge manier de beoordeling doen,
maar dat zijn wel gewoon de reguliere beoordelingen.
De voorzitter:
De heer Van der Lee wil hier wat over vragen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Op zich begrijp ik dat de Minister zelf ook aan kaders en het regeerakkoord
is gebonden. Tegelijkertijd erkent hij dat er een bepaalde ruimte is, maar
ook die is ingekaderd. Kan hij dan toch voor ons nog in kaart brengen of
er een gesprek mogelijk is met degenen die mogelijk nog zouden willen
winnen, om te kijken of daar alternatieven voor te bedenken zijn? Zou hij
dat dan ook met Kamer willen delen, zodat wij daar met de dragers van
het regeerakkoord een gesprek over kunnen voeren? Misschien bedenken
zij zich op dit punt. Dat hebben ze op een aantal andere dossiers recent
ook gedaan. Ik heb de hoop niet opgegeven.
Minister Wiebes:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

49

Maar dat is wel een wat wonderlijk verzoek. Tegen een partij die een recht
heeft met de kracht van een concessie zouden we dan gaan zeggen: u
heeft dat allemaal gekregen, u heeft erin geïnvesteerd, maar we brengen
het verzoek van de heer Van der Lee over om een beetje te matigen en
bent u daartoe bereid? Ik heb er geen bezwaar tegen om de Handelingen
van dit debat door te sturen, maar ik vind een formeel verzoek van de
regering om af te zien van de rechten die in een concessie besloten liggen
heel eigenaardig. Ik wil dat niet doen. Als de heer Van der Lee aankondigt
dat hij meerderheden in de Kamer kan krijgen voor het afstand nemen van
een bepaalde passage in het regeerakkoord, dan vind ik dat knap van
hem. Ik zal dat proces zeker niet voeden, maar ook niet afremmen, want
dat is zijn democratisch recht. Maar dan wacht ik op de verandering van
de verhoudingen en ga ik daar niet op vooruitlopen. Vooralsnog heb ik
een regeerakkoord, een voor mij toch een wat heilige opdracht van de
Kamer.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat begrijp ik op zich wel, maar kunt u dan in ieder geval mij de informatie
bezorgen over op welke plekken dit nog zou kunnen spelen en om welke
bedrijven dat gaat?
Minister Wiebes:
Dat is denk ik een feitelijke vraag waarop ik het antwoord verschuldigd
ben. Dat zal ik doen, maar dat komt dan per brief. Dat schud ik niet even
zo uit de mouw.
Mevrouw Beckerman vraagt hoe wij gaan zorgen dat de monitoring van
lekkende gasputten wordt geregeld. In de mijnbouwwetgeving is geen
verplichting voor die monitoring opgenomen. Daar heeft zij volkomen
gelijk in. Dat vind ik een scherpe constatering. Er is wel een zorgplicht, die
zegt dat de vergunninghouder alles moet doen om lekkage te voorkomen.
SodM houdt daar toezicht op. Die monitoring begint daar toch wel echt bij
te horen. Dat moet beter geborgd worden. Ik zal zien – dat is dan
tegelijkertijd de toezegging – of daar ook wetgeving voor nodig is. SodM
is vooralsnog met TNO bezig met het ontwikkelen van een meetprotocol.
Zodra we dat hebben, zijn we in staat om te beoordelen of daar ook
wetgevende bewegingen voor nodig zijn. Ik vind het een goed geïnformeerde vraag en de toezegging is dat ik, na ommekomst van dat protocol,
laat weten of ik daarin de noodzaak voor wetgeving zie. Dan kunnen wij
daarover in debat. Dank voor de vraag.
De voorzitter:
Dan mevrouw Beckerman. Ik moet de interrupties wel een beetje
maximeren, dus u moet zelf kiezen. We hebben nog ongeveer 35 minuten.
We zijn bij de beantwoording van de vragen van de eerste spreker. Ik wil u
gelegenheid geven, maar dat betekent wel dat u waarschijnlijk niet aan
uw inbreng in de tweede termijn toekomt.
Mevrouw Beckerman (SP):
Akkoord. Dank aan de Minister voor de toezegging. Ik had hier alleen nog
een tweede vraag over gesteld. In Monster bleek een put lek en die is
aangepakt, maar dat heeft geleid tot enorme problemen voor
omwonenden, niet alleen geluidsoverlast, maar ook schade aan
woningen. Moeten we dus niet alleen denken aan een betere methode om
ze op te sporen, maar ook aan een betere methode om lekkages te
dichten?
Minister Wiebes:
Monitoring is natuurlijk een manier, want dan ben je er veel eerder bij. Als
er dan ook nog technische mogelijkheden zijn om sneller in actie te
komen, heb ik daar natuurlijk geen enkel probleem mee; dat kan ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

50

meenemen. Maar het allereerste wat je doet, is eerder opsporen. Anders
lekt zo’n put lang voordat je erachter komt. Snel erbij zijn lijkt mij dus de
hoofdremedie.
Worden aannemers tegengewerkt? Laten we de Fazantenhofcasus{
De voorzitter:
De heer Wassenberg wil een verduidelijkende vraag stellen. Het kan ook in
één instantie.
De heer Wassenberg (PvdD):
Nog heel even over de methaanlekkages. Ik heb eerder een motie
ingediend over methaanemissies, die zich op alle mogelijke gaswinningspunten kunnen voordoen. TNO heeft gezegd: nu berekenen we het, maar
kunnen we niet beter gaan meten? Ik heb dat toen aan de Minister
gevraagd en er een motie over ingediend. Die heb ik aangehouden. De
Minister zei toen in overleg te zijn met de toezichthouders over de
emissies. Ik neem aan dat hij daarmee het Staatstoezicht en NOGEPA
bedoelt. Ik wil de Minister dus niet alleen naar de lekkages bij een aantal
putten vragen, maar naar methaanemissies in het algemeen. Is hij al
bereid om TNO ernaar te laten kijken, of voor mijn part een andere
onderzoeksinstantie, om die methaanemissies echt in kaart te brengen,
niet alleen op basis van schattingen en berekeningen, maar ook op basis
van metingen?
De voorzitter:
«Bent u daartoe bereid?»
Minister Wiebes:
Ik heb de verschillende vragen maar even op volgorde gedaan. Sta mij
even toe dat ik probeer ze op volgorde te beantwoorden. Ik garandeer niet
op voorhand dat ik alle antwoorden meteen kan geven, maar als we bij
die vraag komen kan ik daarover een toezegging doen. Anders wordt het
een enorme puinhoop. Ik ga ook proberen vaart te maken, want ik zie de
voorzitter terecht streng kijken.
Ik begin met de vraag over klachten over aannemers. Laat ik de zorgen
even neerleggen bij de NCG. We hebben al een soort kleine casus over de
Fazantenhof. Daarover heb ik net een toezegging gedaan aan mevrouw
Mulder. Het signaal ken ik, maar ik ken het antwoord dat de NCG er op dit
moment over zou geven niet. Het is in elk geval een signaal dat eerder
gehoord is. Ik ga er even achteraan bij de NCG. Ik kan er nu geen
onderbouwd antwoord op geven.
Het antwoord op de vraag over de arbiteruitspraken en op de vraag of de
NAM zich daaraan houdt, heb ik uitvoerig toegelicht in antwoorden op
Kamervragen. Het antwoord is dat er in het verleden door gedupeerden
waarschijnlijk te veel moeite moest worden gedaan om een vergoeding te
krijgen. Ook moest er wel eens in twee trappen worden gewerkt omdat
arbiters niet altijd een bedrag aangaven, waarna weer opnieuw een gang
naar de arbiter nodig was. Dat zijn allemaal praktijken die tot heel veel
leed hebben geleid, niet alleen in de zwartboeken van mevrouw
Beckerman, maar ook bij de mensen die ik af en toe spreek. Per saldo is er
één zaak geweest waarin door de NAM fundamentele bezwaren werden
geuit tegen de arbiter. In alle andere gevallen is er uiteindelijk uitvoering
aan gegeven. De afspraken zijn nu dat de tweetrapsraketten en de
iteratieslagen nu achterwege zouden moeten blijven. Nu moeten voor de
oude gevallen gewoon de uitspraken van de arbiter worden gevolgd. Dan
gaan we zien, want daarover wordt natuurlijk gerapporteerd.
De hand aan de kraan, werkt dat wel? Dat is natuurlijk aan de hand van de
rapportages ter beoordeling aan de Kamer. Voor de gaswinning onder de
Waddenzee geldt dat, zolang de veroorzaakte bodemdalingsnelheid lager
is dan de zogenaamde gebruiksruimte, er geen schade optreedt. Daarover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

51

wordt gerapporteerd. Die rapporten worden doorgestuurd naar de
auditcommissie. De auditcommissie toetst dat elk jaar en de Kamer wordt
daarover geïnformeerd. Als mevrouw Beckerman op basis van die
rapportage meent dat het niet goed is, dan dient zij mij daarop aan te
spreken. Ik kan wel zeggen dat ik meen dat het functioneert. Maar dit is
aan haar ter beoordeling.
De dieselboekhouding is een middel om bedrijven bewuster te maken van
de noodzaak om het gebruik van diesel te verminderen. Ze moeten ook in
de vergunning aangeven welke hulpstoffen ze gebruiken en welke
alternatieven ze overwegen. Overigens hebben we, zoals bekend, SodM
gevraagd om samen met de mijnbouwbedrijven te kijken welke structurele alternatieven beschikbaar zijn. Dat loopt. Dat is nog niet afgerond.
Dat twintig meldingen nog niets zeggen over de omvang van een schade
ben ik wel met mevrouw Beckerman eens. Daar heb ik op dit moment niet
zo heel veel aan toe te voegen.
De planning van het schadeprotocol is dat de Technische commissie
bodembeweging een voorstel doet voor een landelijk gedragen schadeprotocol voor beide velden. Dat wordt afgestemd met alle stakeholders,
waaronder de TCMG-bestuurders, bewonersgroepen enzovoorts. De
verwachting is nog steeds dat dit voorstel in maart zal komen. Het klopt
dat dit twee loketten oplevert, maar wel van een heel verschillende aard.
Ik meen toch echt dat er een goede reden is om vooralsnog, zolang het
Groningenveld nog deze omvang heeft, daar een andere, van alle andere
schades geïsoleerde behandeling toe te passen. Uiteindelijk zijn wij niet
ver verwijderd van het moment waarop ook het Groningenveld een
relatief klein veld wordt. Dan kunnen we dat heroverwegen.
Mevrouw Beckerman vraagt een update ten aanzien van Farmsum. Daar
speelt een strafrechtelijke procedure. Daar moet ik mij ver van houden.
Als ik daar uitspraken over ga doen, dan word ik ineens partij in zo’n zaak.
Dat moeten we vermijden.
Dan de schade bij gestapelde mijnbouw, de Tripscompagnie. Die schades
worden net als andere mijnbouwschades gewoon afgehandeld. Dat
gebeurt deels vanuit de TCMG en deels vanuit de landelijke schaderegelingen. Het houvast is dat mijnbouwschade altijd moet worden vergoed
en het nieuwe protocol moet daar uiteindelijk bij helpen.
De heer Wassenberg maakte een opmerking die bijna een tegenstelling in
zichzelf is. Ik snap zijn verontwaardiging, maar ten aanzien van Farmsum
zegt hij dat menselijk falen onbestaanbaar is. Dat is nu juist helaas niet zo.
Het lijkt aan menselijk falen te liggen en dat is iets wat gebeurt. De schaal
van verontreinigingen is nog niet helder. Er is nog geen verontreiniging of
schade vastgesteld. Dat kan nog wel komen. Ik heb daar nog geen
definitief oordeel over.
Op de vragen over het landelijk meetprogramma heb ik op dit moment
geen antwoord. Dat geldt ook voor de vragen over de laagfrequente
trillingen. Er staat hier dat SodM aan het meetprotocol werkt, maar dat
klinkt niet echt als een antwoord.
De voorzitter:
Komt u schriftelijk op deze twee vragen terug?
Minister Wiebes:
In tweede termijn ga ik na wat de verwachtingen zijn ten aanzien van dat
meetprotocol, dus de timing daarvan. De heer Wassenberg snapt ook wel
dat daaraan wordt gewerkt. Dat wil hij natuurlijk niet echt weten. Hij wil
weten wanneer dat komt. Hij is de regering op dit punt aan het controleren en daar heeft hij gelijk in. Hij wil niet met een kluitje in het riet
gestuurd worden.
De vragen over de methaanemissies raken aan het meetprogramma. De
heer Wassenberg noemt de zeespiegelstijging en de bodemdaling, maar
niet de aangroei. Daar is de hele wetenschap op gebaseerd. Hij kent dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

52

waarschijnlijk door en door. Ik kan er niet veel meer aan toevoegen dan
dat die drie dingen tegen elkaar worden afgewogen.
Gaan we het gebruik van chemicaliën verbieden? De veiligheid van de
geothermieputten moet worden vergroot. SodM werkt daaraan. Nog dit
jaar moet ik met specifieke regelgeving komen. Die regelgeving moet ook
leiden tot het terugdringen van het gebruik van corrosieremmers; dat zijn
de chemicaliën die hier bedoeld worden.
Samen met de Minister van IenW zijn spelregels opgesteld voor waterreserves in combinatie met geothermie. Dit betreft de Structuurvisie
Ondergrond. Bovendien worden de geothermie en de afweging ten
aanzien van waterreserves meegenomen door de provincies bij het
vastleggen van strategische watervoorraden. Met andere woorden: het
antwoord is dat dit niet categorisch wordt verboden, maar wel dat het een
actieve rol speelt in de afweging en dat daarvoor normen zijn vastgelegd.
Kunnen alle schadegedupeerden straks rekenen op vergoeding? Dit gaat
vermoedelijk over mijnbouwschade na 30 jaar. Ik kijk de heer Wassenberg
even aan. Ik zie dat dit het geval is. Daarover heb ik duidelijke uitspraken
gedaan. Ik meen dat wij dat niet op kosten van de belastingbetaler, maar
wel op kosten van de mijnbouwondernemingen zo moeten regelen dat
weliswaar de producent op een zeker moment zekerheid heeft over het
einde van zijn aansprakelijkheid, maar dat degene die schade ondervindt
die duidelijk het gevolg is van die productie alsnog bij de producent
terechtkan. Ik ben daarop aan het studeren. Ik hoop met iets te komen,
maar er moet gewoon even gepuzzeld worden. Dat is in gang gezet. Ik heb
daar het initiatief toe genomen. De heer Wassenberg heeft dit ook
toegejuicht.
Bij de nulmetingen is het beeld niet zwart-wit. Dat zei mevrouw Mulder
ook niet. De locatie en de noodzaak worden bepaald door experts. Een
nulmeting kan soms discutabel zijn. In situaties waarin al decennia gas
wordt gewonnen is een nulmeting onzin, want dan meet je niet bij nul.
Een nulmeting is hooguit nuttig als je met iets begint. Als je al 25 jaar gas
wint en dan overgaat tot een nulmeting, zeg je eigenlijk dat alle schades
daarvoor maar geaccepteerd moeten worden, want die zijn van voor de
nulmeting. Dat is precies wat je niet wil. Dat is het omgekeerde van wat je
wilt. Nulmetingen moet je toepassen in die situaties waarin die ook zin
hebben. Een versnellingsmeter geeft volgens de experts in veel gevallen
zinniger informatie. Er is echter geen zwart-witbeeld. Het is niet zo dat we
tegen nulmetingen zijn of dat we vanaf nu alleen nog maar met versnellingsmeters gaan werken. Het is een genuanceerdere afweging dan dat
we nu overal nulmetingen gaan doen. Dat is het oordeel van de experts.
De voorzitter:
De heer Wassenberg gebruikt bij dezen heel staccato zijn laatste
interruptie.
De heer Wassenberg (PvdD):
Alles wat ik doe is staccato; dat weet u. De Minister sprak zo snel dat hij
zelfs zonder adem te halen van de vragen van mij oversprong naar de
vragen van mijn buurvrouw. Daarom liep ik even een paar seconden
achter.
Eén opmerking. Ik sprak over «onbestaanbaar», maar dat ging niet over
menselijk falen. Het is onbestaanbaar dat fout op fout is gestapeld in de
communicatie: eerst te late communicatie en daarna verkeerde communicatie. Dát vond ik heel erg ergerlijk en onbestaanbaar. Dat punt wil ik even
maken. Daarnaast heb ik toch nog één vraag. Ik had een aantal vragen
over Farmsum gesteld. De Minister zei in antwoord op vragen van
mevrouw Beckerman dat het strafrechtelijk onderzoek niet overal op kan
antwoorden, maar ik wilde weten in hoeverre dit ook op andere plekken in
Nederland tot bodemverontreiniging heeft geleid en heb gevraagd waar
omwonenden met hun zorgen over hun gezondheid terechtkunnen. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

53

speelt niet alleen in Farmsum, maar het kan ook op andere plekken spelen
waar die opslagvaten zijn. Dat wilde ik ook nog even van de Minister
weten.
De voorzitter:
Dat is een heldere vraag aan de Minister.
Minister Wiebes:
Deze twee vragen doe ik even in de tweede termijn.
De voorzitter:
Dan gaat u verder met de beantwoording van de vragen van mevrouw
Mulder.
Minister Wiebes:
Mevrouw Mulder vroeg over Farmsum wat er gebeurt met de vergunning.
We wachten eerst op het SODM. Dat houdt toezicht op die vergunning en
onderzoekt dit. Afhankelijk daarvan zien wij of de vergunning moet
worden aangepast en wat er ten aanzien van de vergunning nodig is.
Brakel. Mevrouw Mulder is een van degenen die sneller vragen stelt dan
ik ze kan noteren. Ik heb er spijt van dat ik die stenocursus niet heb
gevolgd. Zij heeft een vraag gesteld over Brakel, maar ik weet eigenlijk
niet wat de vraag was.
De voorzitter:
Dan komen we er in tweede termijn op terug.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Zal ik de vraag nu alvast noemen?
De voorzitter:
Ja, noem hem maar alvast.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Over Brakel zou een winningsplan zijn ingediend bij het ministerie. Klopt
dat? Zo ja, betreft dit een verhoging van de winning? Wat vindt daar
plaats?
De heer Nijboer (PvdA):
Dat is een heldere vraag.
Minister Wiebes:
Er ligt een winningsvergunning sinds 2010. De gaswinning verloopt trager
dan verwacht. Vermilion heeft contact gezocht met de gemeente om haar
vooraf te informeren over een gewijzigd winningsplan, maar dat
winningsplan is niet in behandeling. Op het moment dat dit gebeurt,
worden ook de decentrale overheden daarbij betrokken, maar er is op dit
moment geen sprake van een in behandeling zijnd plan.
Mevrouw Mulder heeft ook een vraag gesteld over Heft in eigen Hand. De
vorige keer dat mevrouw Mulder hier vragen over stelde, kreeg ik de
indruk dat zij het ook had over Eigen initiatief en deze twee dingen samen.
De ene is namelijk de opvolger van de andere, maar de gedachte is
hetzelfde. Bij Heft in eigen Hand gaat het om 54 adressen. Daar zijn alle
versterkingsadviezen opgeleverd. De dertien gevallen versterking en
sloop/nieuwbouw zijn in uitvoering genomen. Er zijn 28 adressen
ingepland voor de uitvoering dit jaar. Dit betekent dat de definitieve
ontwerpfase met de bewoners is gestart. Een deel daarvan zal al
daadwerkelijk in uitvoering gaan. Van de 54 adressen zijn er 9 versterkingen gerealiseerd en 4 opgekocht. Eigen initiatief gaat om 200 adressen.
Daar zijn alle versterkingsadviezen opgeleverd. Op dit moment is er één in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

54

uitvoering genomen. Andere volgen nog. Dat is de status van deze twee in
elkaars verlengde liggende trajecten.
Dan hebben we de schadeafhandeling Limburg. De 30 jaarkwestie steekt
hierboven uit. Vooralsnog moeten we het doen met het calamiteitenfonds,
dat van extra middelen is voorzien. We hebben voorzien – ik geloof dat het
vanochtend in de media stond – dat één huizenblok zal worden gesloopt
en daarna herbouwd. Over die acht woningen is nu helderheid. Het
calamiteitenfonds heeft op dit moment nog twaalf beschadigde woningen
op de lijst staan. Die komen ook allemaal aan de beurt. Zo werken wij ons
daar doorheen. Maar de structurele oplossing is dat nog niet, want we
doen het nu allemaal nog met het calamiteitenfonds, dat op dit moment
nog gevuld wordt door de twee overheden.
De voorzitter:
Ik stel voor om in tweede termijn de vragen te stellen. We zijn nu bij de
heer Van der Lee. We hebben nu nog een kwartiertje, twintig minuten
voor alle vragen van de overige leden. Dan hebben we nog een tweede
termijn. Dan het kan allemaal precies voor halfzes. Ik verzoek de Minister
door te gaan met de beantwoording van de vragen van de heer Van der
Lee.
Minister Wiebes:
De woorden die wel indruk op mij maakten en die de situatie keurig
schetsen op een manier die ons toch dichter bij elkaar brengt en die het
zwartepieten vermijdt, zijn dat we aan onze kant de verantwoordelijkheid
moeten hebben om onderscheid te maken tussen – de Van der Lee
noemde het heel keurig – de reële zorgen en de begrijpelijke weerstand.
Beide worden begrepen, maar zijn wel van enigszins verschillende aard.
Dat is ook kunst. De kunst is om dat te doen met respect voor de positie
van de ander. Mijn oproep is om dat aan tafel te doen met voldoende
diepgang en experts bij de hand en om daar waar iets oppopt, er iets aan
te doen. De aannemersvariant klinkt aanlokkelijk. Aannemers hebben die
ook naar voren gebracht. Zij hebben gezegd: geef ons 180 driveinwoningen met een standaardaanpak; dan rauzen wij door die driveinwoningen heen. Dat is een heel aanlokkelijk idee. Dat spreekt mij, als
geen groot tegenstander van grootschaligheid, aan. Maar we moeten ook
eerlijk zijn dat er allerlei andere wensen zijn die dat ingewikkelder maken.
Gemeenten bijvoorbeeld willen liever een gebiedsgerichte aanpak dan
een typologiegerichte aanpak. Dat is een complicatie. Bewoners en
eigenaren hebben terecht – dat hebben we hier allemaal uitgesproken –
invloed daarop en hebben andere wensen dan de standaardwensen. Die
willen wij zo veel mogelijk faciliteren binnen de mogelijkheden. Voor de
opname en de beoordeling heb je nog geen offerte. Elke woning – ook al
is het een drive-inwoning – kan in een verschillend bevingsgebied staan.
Er kunnen verschillen optreden in de manier waarop je die moet behandelen. Dat zijn dingen die een aannemersvariant – standaard vaart maken,
zoals de heer Van der Lee het vermoedelijk bedoelt – ingewikkelder
maken. Hier danst het advies van de Mijnraad misschien een heel klein
beetje om de brij heen, want die wijst enerzijds op de standaardaanpak en
versnelling, maar anderzijds worden daarin mijns inziens terecht
keuzemogelijkheden van de bewoners bejubeld. Dat schuurt wat met
elkaar.
Dan de boorlocaties Ameland. Ja, dat ligt wel even wat genuanceerder. Er
werd gesproken over 250.000 mogelijke vervuilingen. Dat zijn alle
vervuilingen, maar een beperkt deel heeft met mijnbouw te maken.
Bodemvervuiling in het algemeen is een dossier van het Ministerie van
IenW. Dat maakt daar grote plannen voor. Dit is op geen stukken na af te
wentelen op mijnbouw. Dat is echt een andere kwestie. We hebben het
ook ineens over een heel ander beleidsterrein, waar de mijnbouw een
ondergeschikte rol in speelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

55

Ik ben zeer blij met de oproep van de heer Sienot om geothermie te
stimuleren zonder concessies te doen aan de veiligheid. Ook daar ziet hij
wel dat deze twee dingen kunnen schuren, maar die schuring zullen wij
voor lief moeten nemen. De oproep van de heer Sienot is om ferm door te
gaan met geothermie, maar zijn oproep is niet om de veiligheid aan onze
laars te lappen. Hier denken we eigenlijk allemaal hetzelfde over. We zien
allemaal dat dit nog best ingewikkeld kan worden.
Dan de vraag van mevrouw Yeşilgöz waarom mensen nog geen brief van
de gemeente hebben gekregen. Dat is precies wat we in die overleggen
gaan bespreken. Dat ga ik dus ook niet in dit debat doen. Ook ik moet me
aan mijn eigen regels houden. We gaan dit uitzoeken. Er zal een reden
voor zijn. Die gaan we wegnemen.
De vraag van mevrouw Yeşilgöz over Farmsum en de schade Limburg
meen ik beantwoord te hebben.
Aan de heer Sienot bevestig ik dat de twee-onder-een-kapkwestie niet
alleen zál worden beslecht, maar op zich ook ís beslecht. We hebben voor
de zomer met elkaar gezegd dat de lijst moet worden vervolmaakt. Dat is
ook gebeurd, want we hadden voor de zomer een lijst van 1.500 meest
risicovolle woningen en we zitten nu aan 3.000. Me dunkt dat er meer is
gebeurd dan alleen de twee-onder-een-kappers. Die lijst is opgeschoond,
maar we weten dat er nooit een eind aan komt en dat het altijd beter kan.
We schonen permanent het bestand op, zodat elke volgende jaarlijkse lijst
beter wordt. Zoals u weet, wordt deze ieder jaar geüpdatet. Elke lijst moet
beter zijn dan de vorige.
Ik zal, in lijn met de opmerking die mevrouw Beckerman maakte, ook aan
het CVW doorgeven hoe wij omgaan met aannemers. Daarover waren al
eerder zorgen geuit. Mevrouw Mulder vroeg er ook naar. Waar ligt de rol
van de aannemers? Of inwoners te laat in gesprek gaan met aannemers,
vind ik erbij horen. Dat is een vraag die ik ook zal stellen.
Dan de vraag over Steenwijkerland. Er is een nulmeting voorgeschreven
in Steenwijkerland en er is aanvullende monitoring geïnstalleerd.
Dan de toezeggingen over aardwarmte. Dat gaat waarschijnlijk over de
toezeggingen in de beleidsbrief over geothermie en de acties die daar in
gang zijn gezet. Voor innovatie is specifiek geld vrijgemaakt. Bij het
borgen van kennis van de ondergrond ligt er een rol voor EBN in het
verschiet. Dit jaar zal ik komen – dat was het derde punt – met nieuwe
regelgeving om veiliger technieken voor te kunnen schrijven, bijvoorbeeld
om lekkage te voorkomen. Een deel ervan, zoals de EBN-rol, wordt nu dus
ingericht. Er is geld vrijgemaakt voor innovatie en de regelgeving moeten
we dit kalenderjaar met elkaar onder ogen gaan zien.
Mevrouw Dik-Faber vraagt naar de governance: wat staat de governance
nog in de weg? In alle eerlijkheid is het denk ik ieders prioriteit om nu snel
te starten met de opnames. Wij willen ook niet dat een en ander moet
wachten op de governance. Op hoofdlijnen zijn we het over de governance eens. Er moet een onafhankelijk oordeel zijn over de veiligheid,
maar de inpassingskwesties zijn echt aan gemeenten. Maar goed, al met
al is het een overgang van privaat naar publiek. Wij zijn bezig de NAM
daar nu ook wettelijk definitief uit te werken. Dat is per saldo al het geval,
want ze zitten niet meer in de beoordelingscyclus, maar dit wordt nog
wettelijk geborgd en in rollen vastgelegd. Het is belangrijk, maar het ligt
wat mij betreft niet op het kritieke pad. Ik wil eerst die opnames starten en
de bewoners helderheid kunnen geven.
Dan vraagt mevrouw Dik-Faber naar de samenstelling van wat ik maar
even het bottleneckteam of escalatieteam noem. Zodra er een belemmering opkomt gaan ze eropaf. Dat is een ambtelijk team dat bestaat uit
mensen van de Nationaal Coördinator Groningen, het Centrum Veilig
Wonen, de gemeenten, de provincie, SodM, BZK en EZK. Iedereen kan aan
de beurt zijn om iets te moeten regelen. We moeten er allemaal bijzitten
en we moeten ter plekke de kaarten uitdelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

56

Over de oude schades is een brief gestuurd. Er liggen er nog 880 bij de
Arbiter Bodembeweging. Dat zijn de oude gevallen die nog bij de arbiter
lagen, voor zover nog niet afgehandeld, plus de oude gevallen die daarna
bij de arbiter zijn beland. In september zou dit moeten zijn afgerond,
melden de arbiters mij.
Dan de vraag van mevrouw Dik-Faber hoe het gaat met de gaswinning in
kleine velden. Zij vraagt naar aantallen, locaties en trends. Ik kan verwijzen
naar de zogenaamde NLOG van TNO. Dat is een volledig overzicht van
alle feiten op het terrein van de kleine velden. Mocht ze specifiek van de
regering bepaalde feiten willen weten, dan denk ik dat dat het beste via
een schriftelijke vraag kan, maar ik denk dat de NLOG haar al een heel
eind kan helpen.
Mevrouw Van Brenk vraagt naar het onderzoek naar de aardbevingsbestendigheid van de chemie in Delfzijl. Daar heb ik geen antwoord op, dus
dat doen we in de tweede termijn, als mevrouw Van Brenk dat goedvindt.
De lokettenvraag is een belangrijke vraag. Ik kan haar daarin helemaal niet
bedienen, maar ik heb wel een antwoord gegeven.
De wetgeving geothermie – dat was net ook een vraag van de heer Sienot
– moet dus dit jaar komen. Mevrouw Van Brenk vraagt waarom die
vertraagd is. Geothermie is in beweging en dat betekent dat de nieuwe
inzichten zich opstapelen en dat die moeten landen in de wetgeving. Het
mogelijk lekken van putten is bijvoorbeeld een inzicht dat recent is. Dat
moet in de wetgeving worden opgenomen. De breedte en de diepgang
van de wetgeving groeit dus mee met de praktijk en dat heeft meer tijd
gekost. De laatste schatting is dat in het derde kwartaal de wetgeving in
consultatie zou kunnen gaan.
Het well-integritysysteem ligt ook op het terrein van geothermie. SodM
heeft de bedrijven verplicht om een dergelijk systeem in te richten. SodM
houdt er ook toezicht op. Maar in welke termijn SodM daaraan verbindt
heb ik geen inzicht. De praktijkkennis hier aan tafel suggereert dat dat wel
een halfjaar zou kunnen duren.
Het dossier zorggebouwen in Groningen is vooral in behandeling bij mijn
collega. Daar heb ik niet het allerlaatste nieuws over, maar mocht dat er
zijn, dan wil ik mevrouw Van Brenk daar in de tweede termijn nog mee
bedienen.
Haar Slochterenvraag heb ik meegenomen in het antwoord over die 1.581.
De heer Nijboer vraagt mij naar de voortgang van de gesprekken over de
verplaatsing van het overslagstation in Roodeschool. Die gesprekken
lopen. Althans, vorige week is het eerste gesprek geweest tussen de regio
en het bedrijf. Het uitgewerkte verslag moet ik nog krijgen, maar ik hoor
dat er voldoende aanknopingspunten zijn om niet alleen het gesprek voort
te zetten maar ook om voorstellen te doen voor financiering. Dat loopt
dus. Ik wil de heer Nijboer graag beloven dat ik, zodra ik weet wat er
uitkomt, de Kamer proactief laat weten wat daar uitkomt.
De heer Nijboer verzoekt mij eigenlijk om nog eens te kijken naar de
stapeling van de mijnbouw in Veendam. Hij suggereert eigenlijk dat de
situatie nu zo georganiseerd is dat mensen hun recht niet redelijkerwijs
kunnen halen. De griffier begint nu tegen hem te praten, maar ik sta op
het punt om een toezegging aan hem te doen. Ja, ik wil dat doen. Ik ken
de situatie onvoldoende in detail om zelfs maar op het idee te komen om
daar niet naar te kijken, dus ik duik er even in en ik laat het weten. Ik
reageer daarop in een of andere brief die wij mogelijkerwijs naar
aanleiding van dit AO kunnen sturen.
Zijn Waddenverlangen heb ik geregistreerd maar al in een eerder
antwoord verwerkt.
De Limburgkwestie. Eigenlijk zegt hij, als ik het wat populairder mag
zeggen dan hij heeft gedaan: wanneer is dat nou eens klaar? In de
komende vijf jaar worden in Limburg alle historische schachten
opgespoord. Er worden er ieder jaar twee gesaneerd. De bodemdaling
wordt in de gaten gehouden om mogelijke niet-voorspelde bodembewe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

57

gingen vroegtijdig te identificeren en dan ook schade te voorkomen. Dat
geeft geen zekerheid over wanneer er nog nieuwe schades komen, maar
hier bovenop komt dat we de 30 jaarkwestie anders gaan inrichten.
Daarover zou ik best een termijnschatting willen hebben als we daartoe in
staat zijn. Voor het einde van het jaar de eerste uitkering, hoor ik hier
zeggen. Zo, dat is een mooi tijdpad. Een ambitieus pad! Dan wil ik er vast
bij zeggen dat het een ambitieus pad is, want ik ken dit soort ambitieuze
paden.
Voorzitter, dan ben ik door mijn eerste termijn heen.
De voorzitter:
Dan zijn we aan het eind van de eerste termijn van de Minister gekomen.
We gaan direct door met de tweede termijn van de Kamer en daarvoor
heeft u 1 minuut en 20 seconden. Ik ga dat ook handhaven, want anders
krijgen we geen antwoord op de gestelde vragen. Ik geef het woord aan
mevrouw Beckerman van de SP.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorzitter. 1 minuut en 20 seconden? Ik zou nog zo veel willen zeggen{
Allereerst vraag ik een VAO aan, zodat we ook moties kunnen indienen. De
meeste debatten over gas, of breder over mijnbouw, eindigen onbevredigend, maar dit vond ik toch wel een bijna surreëel debat. We hebben
bestuurders die niet meer met de pers zouden mogen praten, bizarre
verwijten aan Groninger bestuurders, bizarre verwijten hier aan elkaar, en
vooral heel veel gepraat over processen. En dat terwijl er voor de
inwoners die daadwerkelijk aan het wachten zijn, zoals op de Fazantenhof,
toch nog wel heel veel onduidelijk is en ze vooral heel veel vage
antwoorden krijgen, terwijl mensen gewoon willen weten waar ze aan toe
zijn, Ze willen weten wanneer die busjes van de Minister nou eindelijk
gaan rijden en niet dat men zegt: sorry, we kunnen niet rijden. De Minister
zegt dat mensen niet met de pers mogen praten, maar dat ze hem maar
moeten bellen. Ik vraag me dan toch wel dit af. We hebben tien minuten
geschorst; bel dan wat er aan de hand is met de Fazantenhof. Mensen
willen nu echt daden zien.
Als ik nog een paar seconden heb, wil ik nog heel graag terugkomen op
Farmsum. Natuurlijk is er dat strafrechtelijk onderzoek, maar er is wel een
grote lekkage geweest in oktober. Ik had een simpele vraag gesteld. De
NAM had tot 1 februari om een eindrapport op te leveren aan het SodM.
Is dat gebeurd? Ik zie dat de voorzitter gaat ingrijpen, dus ik moet het
daarbij laten. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Wassenberg heeft zich laten excuseren, die moet naar
een ander debat.
Minister Wiebes:
Voorzitter, ik schaam mij een beetje, maar ik heb de allerlaatste vraag van
mevrouw Beckerman onvoldoende geregistreerd.
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn vraag ging over Farmsum. De NAM moest een rapport maken voor
het SodM. Dat moest op 1 februari af zijn. Meestal worden die rapporten
direct vermeld. Ik vraag me simpelweg af of de NAM dat rapport heeft
opgeleverd en of we dat kunnen zien.
De voorzitter:
De vraag is helder. Mevrouw Mulder van het CDA, voor haar tweede
termijn.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

58

Voorzitter, dank u wel. Dank aan de Minister voor zijn toezegging over de
Fazanthof, namelijk dat het, als het aan het CVW of de NCG of wie dan ook
van de overheden – het maakt mij niet uit welke overheid – ligt, het wordt
opgelost, zodat daar in ieder geval het probleem niet ligt. Ik vind dat een
belangrijke toezegging van de Minister en ik hoop dat de mensen van de
Fazantenhof heel snel zullen kunnen terughoren wat de oorzaak is en wat
daaraan gedaan gaat worden.
Met betrekking tot Groningen heb ik nog een vraag gesteld over de huizen
in de groep van 1581 en de woningen in Zeerijp. De woningen in Zeerijp
zijn na die heftige aardbeving van januari vorig jaar geïnspecteerd.
Daarover is informatie beschikbaar. Wat belet de Minister nou om
daarvoor te doen wat hij alvast kan doen, en naar deze gegevens te
kijken? Op welke termijn is dat mogelijk? Dat geldt ook voor die groep van
1581, waarvan vaak ook al gegevens beschikbaar zijn. Ik had dat als vraag
gesteld, maar ik zie dat ik die nog niet beantwoord heb gekregen.
Een andere vraag die ik nog had, ging over het meetnetwerk voor de
kleine velden. In de brief zegt de Minister dat we nog moeten bezien waar
het technisch zinvol is om zo’n meetnetwerk voor zo’n klein veld toe te
passen. Ik denk dan: er is zo veel onrust, er is zo veel onduidelijk over die
kleine velden voor heel veel inwoners. Ik wil graag weten dat al die kleine
velden dat gewoon gaan krijgen. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Van der Lee van GroenLinks.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Dank ook aan de Minister. Mij bekroop even de
gedachte dat wat de Minister zegt dat hij liever niet heeft, vaak juist wel is
gebeurd. Dat was ook zo met de klimaatdemonstranten, zeg maar. Ik denk
dat het aantal kinderen dat is komen demonstreren wat is toegenomen.
En u heeft niet gezegd: u moet niet naar de pers gaan. U heeft gezegd het
wat minder constructief te vinden als mensen naar de pers gaan. Ik weet
niet of dat nou een andere opmerking is, want dit kan juist het averechtse
effect oproepen. Maar goed, dat even ter zijde.
Ik vind het wel goed dat deze Minister ervaring heeft opgebouwd met het
dichtdraaien van een gaskraan en met het openbreken van een regeerakkoord. Ik denk toch dat het belangrijk is om te kijken of dat ook niet voor
de Wadden zou moeten gebeuren, ook omdat we helaas hebben gezien
dat wetenschappelijke voorspellingen uit het verleden over hoe veilig
mijnbouw is en hoe groot de risico’s zijn, gewoon in de praktijk anders
zijn uitgevallen. Ik hoop een lijst te krijgen met namen van bedrijven.
Misschien kunnen we daar dan een aanvullend gesprek over hebben.
Waar ik ook niet gerust op ben – ik had dit al eerder aangekaart, voordat
het op Ameland gebeurde – is of er wel tijdig en voldoende wordt
gesaneerd. En ook hier geldt: klimaatverandering leidt tot extreem weer
en dat extreme weer heeft impact op de risico’s op dat soort plekken. Ik
heb niet het gevoel dat dat soort nieuwe risico’s adequaat worden
meegenomen. Kan u daar ook niet wat werk op zetten?
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius van de VVD.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Voorzitter. Ik dank de Minister voor zijn uitgebreide en heldere beantwoording. Terwijl wij hier zo zaten, kreeg ik verschillende appjes van
mensen die in het aardbevingsgebied wonen, en betrokkenen. Die hebben
dit gevolgd. Zij appten echt: dit is echt heel helder, dank daarvoor; dit
geeft mij een duidelijk idee van wat er wel gaande is, wat er wel kan en
waar we nu voor staan. Ik denk dat dat heel erg belangrijk is. Volgens mij
is het feitelijk als volgt samen te vatten. Alles staat klaar om de veiligheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

59

centraal te stellen. We willen het allemaal. We willen ook dat Groningers
de regie terugkrijgen over hun eigen leven. Ze moeten gewoon nu aan de
bak. Ik ben heel blij dat de Minister dat duidelijk heeft geschetst. En ik
hoop ook dat we dit blijven vasthouden, dat we toekomstige debatten
over Groningen gewoon heel scherp – zoals we net hebben gedaan, wat
misschien niet altijd een prettig plaatje was en een beetje politiek gedoe
kan worden – blijven voeren en nauwkeurig op tafel leggen wat de feiten
zijn, wat er echt aan de hand is. Ik merk het alleen al aan de appjes van
Groningers die binnenkomen, die zeggen: fijn, oké, dus zo zit het. Dit heeft
dus alleen al die toegevoegde waarde gehad. Ik kijk erg uit naar waar de
Minister mee terug gaat komen als hij in Groningen is geweest. Dus dank.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Sienot van D66.
De heer Sienot (D66):
Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik heb eerlijk gezegd wel genoten van
het feit dat we in dit debat precies gingen benoemen waar de knelpunten
zaten, zodat we samen met de regio kunnen zoeken naar een oplossing
die de Groningers een toekomst geeft. Samenwerken, zo zeg ik in de
richting van de Minister, betekent ook weerstanden en twijfels
overwinnen. En daar is nog wel wat werk aan de winkel. Het is begrijpelijk
dat de Minister niet kon en wilde oordelen over veiligheid, maar het is wel
zaak om nu gezamenlijk echt dezelfde route te gaan bewandelen, want
dan krijgen we er echt vaart in.
Nog twee vragen. Over de quickscan heb ik de Minister eigenlijk niet meer
gehoord. Voor de mensen die onderaan de lijst belanden, nadat ze eerst
hadden gehoord dat hun huis d’accord was; sorry, voor versterking in
aanmerking kwam; ik moet zelf ook precies blijven. De andere gaat over
Steenwijkerland. De nulmeting, een aanvullende monitoring is daar
geïnstalleerd, zo begrijp ik. Nou, dat komt op mij een beetje gek over,
want toen ik daar recent, op 18 januari, was, hoorde ik echt wat anders.
Mijn vraag is dus: is dat sinds 18 januari, en hoe komt het dat de mensen
dat niet weten? Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef nu het woord aan mevrouw Van Brenk van 50PLUS.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Voorzitter, dank u wel. Ik heb nog drie kleine puntjes. Ik hoor graag in de
tweede termijn hoe het zit met de bevingsbestendige zorgen, en anders
ontvang ik dit graag schriftelijk; dat vind ik ook prima. Voor mij is het nog
steeds niet helder waarom het niet efficiënter is om één loket te houden
voor alle bevingsschade. Volgens mij is dat nog niet helder toegelicht, dus
misschien kan de Minister nog één keer een poging wagen. En ik ga de
Minister echt heel scherp houden aan zijn toezegging dat we in het derde
kwartaal de wetgeving krijgen rond geothermie. Dat zou in 2017 al
gebeuren. Nu is de toezegging derde kwartaal, dus ik vertrouw erop dat
die dan gewoon echt komt.
Voorzitter: Beckerman
De voorzitter:
Ik neem even het voorzitterschap over en geef de heer Nijboer het woord
voor diens tweede termijn.
De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel. Je probeert aan het eind van zo’n debat toch een beetje te
kijken waar je eigenlijk in zit. Ik heb een beetje het gevoel in een schijn-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

60

werkelijkheid te zitten, naast een werkelijkheid waarin dingen worden
bereikt, we heel blij zijn, we hebben genoten van het debat{
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter, mag ik een interruptie doen?
De voorzitter:
Ik dacht de heer Nijboer eerst even zijn zin af te laten maken.
De heer Nijboer (PvdA):
Ja. Ik heb dus een beetje het idee in een schijnwerkelijkheid te zijn beland,
waarbij heel veel zegeningen worden geteld, terwijl voor mensen in
Groningen elke dag de ellende groter wordt en er helemaal geen licht aan
het eind van de tunnel is. En daar maak ik me zorgen over.
De voorzitter:
Daar hoorde ik een punt en dan ga ik naar mevrouw Mulder voor een
interruptie.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Volgens mij heb ik vandaag mijn zorgen hier geuit, ook in mijn tweede
termijn. Ik heb geen walhallaverhaal daarover gehouden. Ik dacht in de
eerste termijn te horen dat de PvdA een uitgestoken hand had richting de
andere fracties in de Kamer en dat de heer Nijboer zo graag samen wilde
optrekken. Maar hij doet eigenlijk met deze tweede termijn zijn hele eerste
termijn teniet. Ik vind dat ook een soort van schijnwerkelijkheid.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb mevrouw Mulder niet persoonlijk aangesproken. Ik zie dat alle
collega’s zien dat er veel problemen zijn. Tegelijkertijd hoor ik «ik krijg
appjes», «ik heb genoten» en «ik ben heel blij», terwijl in Groningen{
Iedereen hier heeft de Fazantenhof genoemd. Het is echt zo’n deceptie
voor die hele gemeente en gemeenschap, voor die dorpen. De serie Ik
wacht in het Dagblad van het Noorden: elke dag weer die ellendige
verhalen. Het optimisme dat ik hier toch een beetje gemiddeld proef. De
ellende. Een Minister die over een burgemeester die wat zegt, zegt: dat
moet je eigenlijk niet doen, je moet niet naar de media. Daar heb ik op
geïnterrumpeerd; dat was mijn enige interruptie, want ik heb voorgezeten
vandaag. Ik vind dat helemaal niet gepast. Ik voel me daar helemaal niet
bij thuis. Ik denk dat het helemaal niet vertegenwoordigt wat er in
Groningen aan de hand is, dus dat vind ik een schijnwerkelijkheid. Dat heb
ik willen zeggen.
De voorzitter:
Mevrouw Mulder voor een tweede vraag.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik vind dat de heer Nijboer van de PvdA hiermee toch de collega’s
tekortdoet, want iedereen hier heeft zorgen om de Groningers. Eigenlijk
wakkert hij met dit commentaar de verdeling tussen de fracties hier verder
aan, terwijl hij in eerste termijn heeft gezegd dat hij vindt dat wij met z’n
allen moeten optrekken. Ik vind dat niet rijmen met elkaar, dus dat snap ik
dan niet goed van de heer Nijboer. Maar misschien kan hij mij dat beter
uitleggen.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik ben er echt voorstander van om samen op te trekken en er ook graag
toe bereid. Dat weet u ook. Als ik moties heb, ook die vorige, dan probeer
ik dat van tevoren in te steken en probeer ik er meerderheden voor te
krijgen. Maar ik zit hier ook namens de PvdA te kijken: wat is nou de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

61

afdronk van het debat, wat is hier nou gezegd en past dat bij wat
Groningen nodig heeft? Ik denk dat dat veel verder uit elkaar zit dan hier
gemiddeld genomen ook door de Minister en ook door sommige collega’s
naar voren is gebracht. Dat moet ik dan wel vaststellen. Dat had ik liever
niet gedaan.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Ik dacht: ik luister nog heel even het betoog van de heer Nijboer af als
antwoord aan mevrouw Mulder en misschien is het niet nodig. Maar ik
snap hem nog niet helemaal. Wij hebben hier volgens mij met z’n allen
onze zorgen geuit. We hebben drie weken geleden gezamenlijk een
heleboel moties ondertekend en ingediend. De Minister is drie weken later
al gekomen met een flinke lijst met wat er sindsdien allemaal gebeurd is,
plus hij heeft gezegd: als er nog zorgen zijn, als er nog knelpunten zijn,
doe het liever niet via de pers, maar zeg het direct tegen mij, want dan kan
ik daarmee aan de slag. Dus hij heeft niet gezegd: ga niet naar de pers. Hij
heeft gezegd: breng je zorgen bij me, dan kan ik meteen met mijn hele
team daarmee aan de slag. Wat is dan de grote afstand die de heer
Nijboer voelt, als je net wel even eerlijk samenvat wat er gebeurd is?
De heer Nijboer (PvdA):
Dat de woorden die hier worden gesproken en waar mevrouw YeşilgözZegerius tevreden mee is en blij mee is om de helderheid die is
geschapen in dit debat volgens de VVD – dat gaf u zojuist aan – in de
praktijk mijlenver van de realiteit staan. Mijlenver! Mensen hebben een
huis, daar zit schade aan, ze zijn onzeker over hun veiligheid en ze hebben
geen idee wat er gaat gebeuren, nog steeds niet. Dan ben ik niet blij. Dan
ben ik alleen maar bezorgd en ongelukkig. Ik denk dat de antwoorden van
de Minister nog niet het perspectief schetsen dat nodig is. Dat moet ik hier
wel inbrengen. Daar ben ik Tweede Kamerlid voor geworden, om dat te
zeggen. Ik had het liever niet gedaan. Het spijt me zeer dat dat moet, maar
dat doe ik wel, ook als u het er niet mee eens bent.
De voorzitter:
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius, we moeten het nu echt heel kort gaan
houden.
Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):
Het hele punt is dat zolang wij hier met elkaar doen alsof er zo veel
verschillen zijn en alsof we allemaal wat anders willen terwijl we allemaal
veiligheid en zekerheid in Groningen willen, we de Groningers waar we
ons zulke zorgen over maken geen klap verder helpen. Dat wil ik toch
meegeven aan de heer Nijboer. Er komen veel debatten aan. We hebben
nog heel veel gesprekken hierover. Maak nou één front voor Groningers in
plaats van hier politiek te doen de hele tijd.
De heer Nijboer (PvdA):
Daar ben ik graag toe bereid. Sterker nog, dat was en blijft mijn oproep.
Dat roep ik al anderhalf jaar. Het betekent wel dat er wezenlijk ook naar de
regio geluisterd moet worden. Dat is natuurlijk de ellende van het vorige
debat. De regio heeft daar heel helder de wensen – eisen hebben ze ook,
maar goed, adviezen zo u wilt – neergelegd, maar die zijn niet gevolgd.
Vervolgens wordt gezegd: alleen dat generaal pardon kunnen we niet
doen, maar dat model is wel leidend. Daar wilden ze van af. Dat staat er
ook echt in, maar dat wordt niet gedaan. We kunnen er hier wel omheen
praten, maar dat blijft niet eens een steen in de schoen – dat blijft een
basis waardoor alles dreigt te mislukken. Ik hoop dat ik ongelijk krijg. Ik
hoop het echt, ik hoop het oprecht, maar ik denk het niet{ U heeft gelijk. Ik
gaf antwoord aan mevrouw Van Brenk, die zegt: hou het kort. Ik ben nu
geen voorzitter, maar daar heeft zij gelijk in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

62

Ik dank de Minister voor zijn toezeggingen over Roodeschool en
Veendam. Daar horen wij van terug. Dank u wel.
De voorzitter:
Ik kijk nog een beetje naar de heer Sienot, die wat weifelde over een
interruptie. Die kijkt naar de klok?
De heer Sienot (D66):
Laat u maar, mevrouw de voorzitter. Ik denk dat alles nu voor dit moment
wel gezegd is.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het voorzitterschap terug aan de heer Nijboer.
Voorzitter: Nijboer
De voorzitter:
Dan geef ik de Minister het woord voor de beantwoording in tweede
termijn.
Minister Wiebes:
Voorzitter. De tweede termijn en enkele dingen die zijn blijven liggen. Ik ga
even in op de beginwoorden van mevrouw Beckerman. Mevrouw
Beckerman en ik weten, en de toehoorders weten ook, dat mevrouw
Beckerman en ik soms een andere lezing hebben van de situatie dan wel
een andere lezing van de haalbaarheid. Zij speelt haar controlerende rol
ferm en dat moet zij ook doen. Dat doet zij ook vanuit een duidelijke
politieke overtuiging. Ik maak het zeer weinig mee dat ik door mevrouw
Beckerman verkeerd geciteerd word. Zij ziet af van dat middel. In dit geval
vind ik dat zij mij wel verkeerd citeert. Dat vind ik ferm. Nee, ik zal geen
enkele bestuurder – dat zou ook bespottelijk zijn – verbieden om iets met
media te delen. Dat zou een idiote uitspraak zijn. Wat ik zeg is: als er
zorgen aan mijn adres zijn, richt ze dan aan mijn adres. Daarover hebben
we heldere afspraken gemaakt om op dit moment, as we speak, samen
aan tafel te zitten om te zien wat er moet worden gedaan. Dat is mijn
oproep. Verder nodig ik iedereen uit om in deze verkiezingstijd zich
uitvoerig met de media te verstaan en alles te delen wat hij of zij wil
delen. Maar als iemand zich aan mijn adres met een zorg richt – daar
hebben wij een proces voor ingericht – dan hoor ik dat graag op die
manier en dan gaan we het oplossen. Dat is mijn oproep. Verder dank ik
mevrouw Beckerman dat zij mij zelden verkeerd citeert.
Zij vraagt of het rapport over Farmsum op 1 februari is ingediend. Ik weet
dat SodM het heeft ontvangen. SodM heeft het nog niet openbaar
gemaakt. Ik weet niet of het SodM dat gaat doen, maar daar ga ik niet
over{ Binnen enkele weken is SodM van plan om dat openbaar te maken.
Daar moeten wij het nu mee doen, maar het is ontvangen.
Mevrouw Mulder vraagt: waar kunnen we nou al aan de slag waar we al
de opnames hebben gedaan? Dat is vooral die batch 1581. Dat zijn die
mensen. Ik heb aan de NCG gevraagd om te zien of daar een beoordelingsslag al voor een deel tussendoor gevlochten kan worden, zodat we
daar sneller mee aan de gang kunnen. Bij Zeerijp zijn inderdaad ook al
huizen geïnspecteerd na de beving in januari, maar dat is alleen gericht
geweest op acuut onveilige situaties. Het is geen volledige inspectie
geweest, dus dat is geen basis om nu met eventuele versterkingsoordelen
te komen.
Het meetnetwerk kleine velden – nogmaals in haar richting – wordt dus
uitgebreid, maar het wordt wel uitgebreid op een manier die ook zin heeft.
Maar de uitbreiding, dat besluit is een feit.
De heer Van der Lee memoreert fijntjes dat de kampioen openbreken
regeerakkoord inderdaad op dit moment hier zit. Alleen, daar wilde ik wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

63

een zekere focus en richting in houden en het vooral daar openbreken
waar mijn overtuiging zegt dat dat het meest urgent is. Daar lopen de
overtuigingen van de heer Van der Lee en van mij iets uiteen. Maar ik heb
hem uitgenodigd om zijn Kamermeerderheden te verzamelen om ook
eens een gooi te doen naar het kampioenschap regeerakkoord
openbreken.
Zijn vraag of wij in de sanering voldoende rekening houden met nieuwe
typen risico’s neem ik even als studieobject mee. Dat vind ik een
waarschuwing die ik op zich inhoudelijk goed begrijp.
Mevrouw Yeşilgöz heeft een ferm betoog gehouden waar ik met plezier
naar heb geluisterd.
De voorzitter:
Heel kort een verduidelijkende vraag.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik zou nog een verzoek willen doen met het oog op het VAO. Dat heeft
toch even te maken met de aannemersvariant. De Minister begreep niet
helemaal goed wat ik bedoelde. Er zijn inderdaad aannemers die denken:
we kunnen met één standaardaanpak snel een schaal maken en snel
leveren. Maar er zijn ook aannemers die juist wel bereid en in staat zijn
om wat complexere trajecten te doorlopen. Ook daar kun je al vooraf op
selecteren en in een aanbesteding ernaartoe werken. Zou u daar even
naar willen kijken en ons daarover willen informeren voordat het VAO
plaatsvindt?
Minister Wiebes:
Er waren al twee of drie andere punten waarover ik heb toegezegd om mij
even in verbinding te stellen met de uitvoeringsorganisatie op punten die
te maken hadden met de aannemerij. Dit punt voeg ik daar graag aan toe.
Dat betekent dat wij daar nog even een gesprek over voeren en dit
meenemen.
De heer Sienot vraagt naar de quickscan, maar dat is eigenlijk het
antwoord dat ik steeds over de 1581 geef. Daar hebben we materiaal dat
op verzoek van bewoners zou kunnen worden herbeoordeeld. Nogmaals,
ik heb de NCG verzocht om daar in de finale planning enige ruimte voor in
te bouwen, zodat deze mensen eerder aan de beurt komen dan het er nu
naar uitziet.
De heer Sienot zegt: wat is er nou veranderd in de wereld, hoe komt het
nou dat ik niet hoor over monitoring en dat het er toch zou zijn? Dat is
zichtbaar op de KNMI-website. Ik nodig de heer Sienot uit om op de
KNMI-website te zien welke monitoring er is voorzien in Steenwijkerland.
Mevrouw Van Brenk vraagt naar de stand van zaken ten aanzien van de
aardbevingsbestendigheid van chemische installaties. Die worden
getoetst; het zijn er 45. Bij de vijftien hoogst geprioriteerde zijn de
onderzoeken inmiddels geweest. Van zeven daarvan staan de rapporten
op de site van de NCG. Een snellere selectiemethodiek voor de resterende
30 bedrijven is in de zomer van 2019 gereed. Dan weten wij meer.
Zij heeft ook gevraagd naar de timing van de zorgvisie. Dat wordt op dit
moment uitonderhandeld tussen zorgaanbieders, gemeenten, woningcorporaties en Zorgautoriteit. De NAM hangt aan mijn fiets; dat hoort er ook
bij. De verwachting van de Minister van VWS is dat er in Q2 meer over
deze puzzel bekend zal zijn.
De loketten. Ja, dat vind ik inhoudelijk wel een goede vraag, maar het is
een beetje{ Bij het ene loket zijn er weinig met van alles wat en bij het
andere zijn er heel veel met één specifieke oorzaak. Het is een beetje alsof
je een warenhuis en een gespecialiseerde sigarenwinkel samenvoegt. Ik
denk toch dat het in dit stadium echt heel verschillende expertises
verlangt, waarbij ik ook wel eerlijk zeg dat mijn grootste zorg en aandacht
uitgaat naar Groningen. Daarom is dat nog gescheiden. Is het dat over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

64

tien jaar nog? Mogelijkerwijs niet meer. Ik denk dat de suggestie van
mevrouw Van Brenk vooral langetermijnwaarde heeft, want we zien
allemaal dat het op termijn in elkaar zou kunnen opgaan.
De heer Nijboer zegt dat hij geen enkel perspectief heeft gehoord. Dat
vind ik jammer. Een versnelling van schade, de gezamenlijke inspanning
om de versterking nieuwe stijl ook nog op gang te brengen; als dat geen
perspectief geeft, dan word ik net zo somber als de heer Nijboer. In alle
eerlijkheid, ik zie ook niet dat we het versnellen met de voorstellen die hij
heeft gedaan: het overstappen op een andere methode en het loslaten van
wat de experts ons aanraden. Dat brengt weer nieuwe onduidelijkheid.
Mocht de heer Nijboer concrete suggesties hebben over hoe een en ander
nog verder versneld kan worden, dan hoor ik dat. Dat doe ik ook allemaal
graag, want ik ben wel gevoelig voor zijn betoog in de eerste termijn om
met elkaar de koppen bij elkaar te steken en te zien hoe het sneller kan. Ik
acht hem hoog, ook waar het gaat om zijn systeeminzichten. Ik wil alle
ideeën graag in overweging nemen. Maar alleen maar zeggen dat er geen
perspectief is helpt ook niet. Ik denk dat versnelling van schade en
versnelling van versterking het perspectief is. Ik zal dat blijven najagen en
ik sta altijd open voor elke suggestie, ook van zijn kant.
Ik wil ook nog een kleine opmerking maken over{ Hij had een erg negatief
beeld van wat er met de wensen van de regio is gebeurd. Ik ben op alle
van de vijf wensen van de regio zeer welwillend ingegaan. Wat hij noemt
was niet een van de punten. «Laat nu het HRA-model vallen» was niet eis
nummer zus-of-zoveel. Maar indien het zo geweest zou zijn, zou ik dat ook
hebben moeten afwijzen. Want nogmaals: wie verantwoordelijk is voor de
veiligheid in het gebied dient de experts te volgen. De vijf punten uit de
brief heb ik bij mijn weten, op het genoemde punt na, in gang gezet of zijn
al in gang.
Dan zijn er nog twee nagekomen vragen van de heer Wassenberg. Hij is er
helaas niet. Waar kunnen de omwonenden terecht met vragen over
lekkages? Als het gaat om gezondheidseffecten, kunnen ze terecht bij het
RIVM en bij de GGD. Als het gaat over veiligheid in bredere zin, kunnen er
vragen gesteld worden aan SodM en de veiligheidsregio. Er zijn op dit
moment geen andere locaties bekend waar dit nog meer speelt. Maar
mocht dat zo zijn, dan zal SodM dat oppakken en de veiligheidsregio
navenant reageren en dat ook weer doorgeven aan het RIVM en de GGD.
Een andere vraag van hem ging over het meetprotocol voor methaanemissies. Het ging vooral om de termijn. Daarover zal ik meer kunnen
melden in het volgende AO Mijnbouw, mogelijkerwijs in maart. Dan heb ik
meer zicht op de timing.
Daarmee denk ik alle vragen beantwoord te hebben.
De voorzitter:
Ik dank de Minister voor de beantwoording in tweede termijn. Er is een
VAO aangevraagd door mevrouw Beckerman, die als eerste spreker zal
optreden. Ik heb een viertal toezeggingen.
– De Minister komt nog voor het VAO met een brief waarin een aantal
gestelde vragen worden beantwoord.
– De Kamer ontvangt een overzicht van de bedrijven die een concessie
hebben om in het Waddengebied gas te winnen.
– De Kamer wordt per brief geïnformeerd over het overslagstation
Roodeschool en hoe dat verdergaat.
– De Kamer wordt per brief geïnformeerd over gestapelde mijnbouw
rond Veendam.
Minister Wiebes:
Niet alles voor het VAO.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

65

Nee, niet alles voor het VAO. Eén brief voor het VAO met de dingen die
daarin zijn benoemd – de thema’s van de heer Van der Lee, mevrouw
Mulder en anderen heb ik niet weer opgesomd – en nog drie andere
brieven die niet per se voor het VAO komen.
Mevrouw Beckerman heeft nog een toezegging. Die moet ze even in de
microfoon melden.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik kijk naar de Minister, want ik dacht dat de Minister mij een toezegging
had gedaan over de lekkages of mogelijke lekkages en de opsporing
daarvan. Die zie ik nu niet in het lijstje terug.
Minister Wiebes:
Bij het volgende AO op terugkomen was mijn toezegging. Klopt dat?
De voorzitter:
Dat is iets anders dan een brief. De Minister komt daar bij een volgend AO
op terug.
Mevrouw Van Brenk had ook nog een toezegging gemist?
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik was heel blij dat in het derde kwartaal wetgeving geothermie is
toegezegd, dat voor de zomer Chemiepark Delfzijl, dat al die gebouwen
dan gereed zijn en dat we in het tweede kwartaal meer weten over
bevingsbestendige zorg. Dat vind ik ook toezeggingen.
Minister Wiebes:
Dat zijn mijn voorspellingen naar beste weten en kunnen. Omdat ik er in
belangrijke mate niet in mijn eentje over ga, kan ik dat niet in toezeggingen verpakken. Ik ben er uiteraard wel op aanspreekbaar, ook als het
gaat om zorg die in belangrijke mate bij een collega ligt: één kabinet.
Mevrouw Van Brenk mag mij er altijd op aanspreken, maar een
toezegging in de letterlijke zin kan ik helaas niet helemaal waarmaken.
De voorzitter:
Het staat allemaal wel in het stenogram vastgelegd, dus u kunt de
Minister er altijd weer op aanspreken.
Ik dank de collega’s hartelijk voor de inbreng in dit AO, de Minister voor
zijn beantwoording, de ambtenaren voor de ondersteuning en de pers en
het publiek voor de interesse, en ik sluit de vergadering.
Sluiting 17.39 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 173

66