Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

241
Vragen van de leden Sazias en Van Brenk (beiden 50PLUS) aan de Ministers
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, van Economische
Zaken, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het onderzoek «De schaduwzijden van Graniet»
(ingezonden 29 augustus 2017).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), mede namens de Ministers van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(ontvangen 20 oktober 2017).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het rapport (augustus 2017) «De schaduwzijden
van Graniet» over moderne slavernij (schuldslavernij), kinderarbeid en
gevaarlijke werkomstandigheden in Zuid-Indiase granietgroeves?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat de winning van natuursteen al jaren geleden is aangemerkt
als een activiteit met verhoogd risico op onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden? Klopt het dat u al in 2015 in gesprek was met brancheorganisaties om te kijken welke ondersteuning de overheid kon bieden aan sectoren
om te komen tot afspraken over het voorkomen van slavernij en kinderarbeid
binnen hun productieketens (in het bijzonder natuursteen) en het verbeteren
van arbeidsomstandigheden? Wat is van dit alles terecht gekomen? Mag de
conclusie getrokken worden dat «werken aan eerlijk werk» nog in de

1

ah-tk-20172018-241
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

De schaduwzijden van Graniet», Landelijke India Werkgroep, Stop Kinderarbeid en Kerk in
Actie, augustus 2017. Zie: http://www.indianet.nl/pdf/TheDarkSitesOfGranite-samenvatting.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

kinderschoenen staat, dat er (in de Indiase granietgroeves) nog vrij weinig
vooruitgang is geboekt? Zo ja, hoe verklaart u dit?2
Antwoord 2
Het klopt dat arbeidsrisico’s in de natuursteensector in 2014 zijn geïdentificeerd. Naar aanleiding daarvan zijn door het kabinet gesprekken gestart met
de natuursteensector hoe een bijdrage kan worden geleverd aan het
voorkomen van de meest ernstige vormen van uitbuiting en de verbetering
van arbeidsomstandigheden. Inmiddels richten de betrokken partijen zich op
het sluiten van een Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(IMVO) natuursteen convenant. De genoemde problemen in de natuursteenketen zijn van dien aard dat een individueel bedrijf vaak te weinig invloed
heeft om daadwerkelijk verschil te maken en voortgang te boeken op het
gebied van eerlijk werk op het niveau van de groeves. Omdat de aanpak van
problemen in de natuursteenketen met een multistakeholder-benadering naar
verwachting meer succes heeft, werken de partijen nu aan een convenant. De
in het rapport genoemde bedrijven zijn allen betrokken bij de convenantsbesprekingen.
Vraag 3
Bent u bereid de geconstateerde schuldslavernij, kinderarbeid en slechte
werkomstandigheden opnieuw aan de orde te stellen bij uw Indiase collega’s,
en gezamenlijke actie entameren om deze algemeen erkende misstanden
verder tegen te gaan?
Antwoord 3
Het kabinet zoekt blijvend de dialoog met India over mensenrechten, hetzij
bilateraal, hetzij in Europese Unie (EU) en multilateraal verband. Nederland
benadrukt daarbij het belang van respect voor mensenrechten, de handhaving van wet- en regelgeving voor een goed functionerende democratische
rechtsstaat en de bevordering van duurzame ontwikkeling. In de eerstvolgende mensenrechtendialoog tussen de EU en India worden diverse
onderwerpen besproken waaronder «mensenrechten en het bedrijfsleven».
Nederland zal ervoor pleiten ook de slechte arbeidsomstandigheden in
verschillende sectoren op de agenda te zetten.
Er ligt immers een verantwoordelijkheid bij de overheid van India voor een
goed functionerende arbeidsinspectie en bevordering van sociale dialoog. Het
rapport biedt bruikbare informatie voor bedrijven en de Indiase overheid.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het niet expliciet vermelden in het
rapport van de onderzochte productielocaties een complicerende factor is
voor de inkopende bedrijven en de Indiase overheid om in deze specifieke
gevallen de aanbevelingen op te volgen. De International Labour Organisation (ILO) kan op grond van de fundamentele arbeidsnormen een actieve
opstelling van de arbeidsinspectie en sociale partners in deze sector
bevorderen. De ILO voert hierover een permanente dialoog met landen,
waaronder India. Nederland zal het rapport over de natuursteengroeves dan
ook onder de aandacht van het ILO kantoor in India brengen.
Nederland dringt er bij de EU op aan om een meer proactieve rol te nemen
bij het bevorderen van due diligence. Binnen de EU roept Nederland op tot
het ontwikkelen van een Europees MVO actieplan en dit ook in te zetten bij
de implementatie van de Sustainable Development Goals (SDGs). Vooruitlopend op het tot stand komen van een breder EU actieplan spant het kabinet
zich met het lopende traject gericht op een natuursteenconvenant in voor een
gezamenlijke aanpak van de problemen in samenwerking met de Vlaamse
overheid, de Vlaamse natuursteensector en Vlaamse maatschappelijke
organisaties.

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 2465.
En «RockBottom», Modern Slavery and Child Labour in South Indian Granite
Quarries, mei 2015, http://www.indianet.nl/pdf/RockBottom.pdf
En Trouw 17 juli 2007: «voor een dubbeltje op de eerste rang» over arbeidsomstandigheden bij
granietwinning in India.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 4
Hoe hebben de rijksoverheid en het importerende bedrijfsleven in de
afgelopen jaren hun verantwoordelijkheid genomen om maatschappelijk
verantwoord ondernemen, in het bijzonder ten aanzien van bedoelde
natuursteengroeves, te verbeteren en echt waar te maken? In hoeverre is en
wordt geborgd dat richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (OESOrichtlijnen) inderdaad helpen voorkomen dat bedrijfsactiviteiten een negatief
effect hebben op mens en milieu, zoals het in stand houden van oneerlijke
werkgelegenheid en uitbuiting?
Antwoord 4
Het kabinet onderschrijft de aanbeveling voor bedrijven om due diligence uit
te voeren in hun ketens volgens de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen. Aangezien het evident is dat misstanden voorkomen moeten
worden in deze sector dienen bedrijven, waaronder ook tussenhandelaren,
hun verantwoordelijkheid te nemen om deze problematiek in hun keten tegen
te gaan. Dat betekent dat zij risico’s in hun productieketen in kaart moeten
brengen en deze moeten aanpakken. Het kabinet speelt daarbij een aanjagende en faciliterende rol, zoals bij het tot stand komen van het IMVO
natuursteen convenant, waaraan nu wordt gewerkt.
Vraag 5
Wat gaat u concreet doen ten aanzien van de Nederlandse bedrijven,
genoemd in het rapport, die graniet importeren uit de granietgroeves met
zeer slechte werkomstandigheden?
Antwoord 5
Op basis van de OESO-richtlijnen hebben de genoemde bedrijven allen een
individuele verantwoordelijkheid om (mogelijke) misstanden inzichtelijk te
krijgen en vervolgens aan te pakken. Hierop zullen we de bedrijven blijven
aanspreken.
We realiseren ons dat de bedrijven niet alle misstanden alleen kunnen
aanpakken en daarom werken we samen aan een natuursteenconvenant om
meer slagkracht te realiseren in het oplossen van problemen zoals beschreven in het rapport. In een IMVO-convenant werken de bedrijven samen met
de overheid, NGO’s en vakbonden aan het oplossen van problemen, zoals
kinderarbeid en gebonden arbeid.
Vraag 6
Hoe gaat u, afgezien van uw inzet voor «werken aan eerlijk werk»3, duurzaam
inkoopbeleid door het bedrijfsleven in algemene zin daadwerkelijk verder
helpen en verbeteren?
Antwoord 6
Het kabinet zet in op het stimuleren van bedrijven om de OESO-richtlijnen
voor multinationale ondernemingen na te leven. Deze richtlijnen vragen van
bedrijven een gedegen due diligence op mogelijke misstanden in de ketens.
Het inkoopbeleid van bedrijven is een belangrijk onderdeel van de due
diligence.Naast het IMVO-convenantenbeleid en het eigen inkoopbeleid van
de overheid stimuleren wij bedrijven ook met onze instrumenten (b.v.
handelsmissies, subsidies, etc.), die IMVO-criteria hanteren. Daarnaast geven
zowel het Ministerie van Buitenlandse Zaken, als MVO Nederland, The Shift,
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het Nationaal Contactpunt (NCP) voorlichting over de implementatie van OESO-richtlijnen.
Vraag 7
Bent u bereid bedrijven te verplichten volledig transparant te zijn over hun
keten (beleid) op het gebied van hun zorgplicht voor het bevorderen van
mensenrechten?

3

Brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over «Werken
aan eerlijk Werk» d.d. 23 augustus 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Het kabinet meent dat een vrijwillige, maar niet vrijblijvende, aanpak zoals in
de convenanten wordt nagestreefd het beste werkt, omdat bedrijven dan zelf
verantwoordelijkheid nemen om mensenrechten te respecteren. Volgens de
OESO-richtlijnen en de UN Guiding Principles (UNGPs) dienen bedrijven wel
transparant te zijn over de wijze waarop ze negatieve gevolgen voor
mensenrechten identificeren en aanpakken.
Daarnaast bestaat er een aantal rapportageverplichtingen. De EU Richtlijn
2014/95 over de bekendmaking van niet-financiële informatie verplicht
organisaties van openbaar belang (beursgenoteerde organisaties en
financiële instellingen) met 500 of meer werknemers te rapporteren over
onder andere mensenrechten. Het «Besluit bekendmaking niet-financiële
informatie», dat vanaf 24 maart 2017 in werking is getreden, waarborgt de
uitvoering van deze richtlijn.
Vraag 8
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de rijksoverheid en andere overheden, die
graniet/natuursteen uit India (of elders) gebruiken voor onder meer gebouwen, monumenten en bestrating, schending van mensen- en arbeidsrechten
als beschreven in het rapport voorkomen en bestrijden? Hoe gaat u andere
overheden zoals gemeenten, provincies en waterschappen hier op aanspreken?
Antwoord 8
Voor Rijksinkopen geldt sinds 1 april dat de Internationale Sociale Voorwaarden (ISV) van toepassing zijn voor aanbestedingen boven de Europese
aanbestedingsdrempel en binnen de risicosectoren die door KPMG zijn
vastgesteld in de MVO Sector Risico Analyse. De kern van de ISV is dat
bedrijven die opereren in risicosectoren due diligence moeten uitvoeren
conform de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen.
Er wordt gewerkt aan een pilotproject dat gericht is op verduurzaming van
het inkoopproces van overheden. Het doel is het zodanig inrichten van het
inkoopproces van overheden dat natuursteenbedrijven die aangesloten zullen
zijn bij het convenant of op andere wijze aantoonbaar laten zien dat zij
misstanden bij leveranciers actief (helpen) bestrijden, voorkeur krijgen boven
leveranciers die dat niet doen. De voorbereidingen voor deze pilot zijn vanaf
dit voorjaar getroffen. Het project wordt naar verwachting vanaf het vierde
kwartaal van dit jaar geïmplementeerd.
Met de decentrale overheden is ook een stap gezet. Als onderdeel van het
Plan van Aanpak Maatschappelijk Verantwoord Inkopen dat op 11 september
2015 aan de Tweede Kamer is aangeboden, is op 8 december 2016 het
Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) 2016–2020 gelanceerd.
Inmiddels hebben ruim 100 decentrale overheden (gemeenten, provincies,
waterschappen) het Manifest MVI ondertekend. De ondertekende partijen
dienen een actieplan te maken, waarin ze aangeven wat hun ambities zijn
voor MVI. Onderdeel van dat actieplan is om aan te geven hoe decentrale
overheden in hun inkoop voldoen aan de ISV. De deelnemende overheden
kunnen hiermee worden aangesproken op hun inkooppraktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4