Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2796
Vragen van het lid Becker (VVD) aan de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs over het bericht «Grote stroom aan nieuwe leerlingen op
internationale scholen levert problemen op» (ingezonden 30 maart 2023).
Antwoord van Minister Wiersma (Primair en Voortgezet Onderwijs)
(ontvangen 5 juni 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 2338.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Grote stroom aan nieuwe leerlingen op
internationale scholen levert problemen op»1?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het belangrijk is voor de integratie dat jonge nieuwkomers via het onderwijs zo snel mogelijk Nederlands leren en worden
voorbereid om te werken en zo maximaal mee te doen in de samenleving?
Deelt u tevens de mening dat Internationale Schakelklassen (ISK’s) daarin een
cruciale rol spelen?
Antwoord 2
Ja, het is belangrijk dat jonge nieuwkomers zo snel mogelijk naar school
gaan zodat ze de taal kunnen leren, kunnen integreren en participeren in onze
samenleving. Daarom hebben we in Nederland zowel voor het po (taalklassen
of nieuwkomersscholen) als het vo (internationale schakel klassen) scholen
met een onderwijsprogramma dat specifiek gericht is op nieuwkomers. Dit
programma biedt deze kinderen de mogelijkheid om de taal te leren en om
zich voor te bereiden op instroom in het reguliere of speciaal onderwijs.

1

ah-tk-20222023-2796
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Omrop Fryslân, 30 november 2022, Grote stroom aan nieuwe leerlingen op internationale
scholen levert problemen op via https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1179345/grote-stroomaan-nieuwe-leerlingen-op-internationale-scholen-levert-problemen-op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3 en 4
Is het juist dat op dit moment honderden jonge nieuwkomers op een
wachtlijst staan voor een ISK-school en daardoor noodgedwongen thuis
zitten? Welke mogelijkheden ziet u om de gemiddelde looptijd te verkoren?
Welke mogelijkheden zijn er om in de tussentijd alsnog een vorm van
onderwijs te geven in de opvang? Ziet u hier bijvoorbeeld mogelijkheden om
met gemeentes en azc’s afspraken te maken om te werken aan het leren van
de taal?
Hoe wordt geanticipeerd op het toenemende aantal Oekraïense kinderen dat
een beroep zal blijven doen op de capaciteit van ISK-scholen en het
lesaanbod? Bent u bereid in samenspraak met het ISK-onderwijs plannen te
maken om verdringing van andere doelgroepen te voorkomen?
Antwoord 3 en 4
Isk-scholen kampen met ernstige capaciteitstekorten door het grote aantal
jongeren dat een beroep doet op dit onderwijs. Dit aantal zal de komende
periode verder toenemen2. Het tekort aan onderwijsplekken is een urgent
maatschappelijk probleem en op heel korte termijn niet op te lossen zonder
scholen en gemeentebesturen meer ruimte te geven om het onderwijs op een
andere manier te organiseren.
Op 30 november 2022 heb ik aan uw Kamer toegezegd om met een voorstel
te komen dat ruimte biedt om op een andere manier het onderwijs voor een
bredere groep nieuwkomers te organiseren en daarmee terug te komen naar
de Kamer.
Het streven blijft daarbij om kinderen onderwijs te bieden dat het meest in
het belang is van het kind. Dit betekent dat de inspanningen erop gericht zijn
om kinderen zo snel mogelijk een regulier onderwijsaanbod te doen.
In verschillende bijeenkomsten heb ik de afgelopen periode gesproken over
hoe ik de onderwijspraktijk op korte termijn kan helpen. Om dit zo goed
mogelijk te garanderen heb ik besloten om op korte termijn met een
spoedwetsvoorstel te komen waarmee voor nieuwkomers in het onderwijs
tijdelijke voorzieningen mogelijk worden gemaakt. Met dit voorstel wil ik
ruimte bieden aan scholen om het onderwijs voor nieuwkomers tijdelijk op
een andere manier te organiseren, zodat de wachtlijsten worden tegengegaan. Er wordt momenteel nog gewerkt aan het wetsvoorstel.
Ik verwacht het wetsvoorstel begin juniaan uw Kamer te kunnen voorleggen
en ga graag met uw Kamer hierover in gesprek.
Vanwege de massale toestroom van Oekraïense ontheemden heb ik medio
2022 de Wet tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van
ontheemden opgesteld. Hiermee heb ik de mogelijkheid gecreëerd om voor
deze groep ontheemden tijdelijke onderwijsvoorzieningen (tov’s) in te richten.
Dit zorgde ervoor dat Oekraïense ontheemden een plek werd geboden binnen
het onderwijs. Daarmee werd de druk op het reguliere nieuwkomersonderwijs
enigszins verlicht. Desalniettemin zie ik dat de druk op het nieuwkomersonderwijs groot blijft.
Vraag 5 en 6
Is het juist dat het recht op tweejarige financiering voor nieuwkomers die
onderwijs zullen volgen op een ISK wordt gestart op het moment van
aankomst in Nederland? Bent u bekend met de klacht vanuit ISK-scholen dat
deze financieringsmethode tot een probleem leidt omdat minderjarige
nieuwkomers die onderwijs zullen gaan volgen veel later op een ISK starten
dan dat zij Nederland binnenkomen en daarmee het recht op financiering dus
in de praktijk veel korter is dan twee jaar?
Bent u bereid deze financieringsmethode aan te passen en meer recht te
doen aan de daadwerkelijke verblijfsduur in het onderwijs? Zo ja, op welke
termijn? Zo nee waarom niet?
Antwoord 5 en 6
Op dit moment is het inderdaad zo dat de financiering voor onderwijs aan
nieuwkomers start op het moment van aankomst in Nederland. Het klopt dat
dit er in de praktijk toe kan leiden dat een schoolbestuur voor minder dan
twee jaar nieuwkomersbekostiging ontvangt voor een leerling. Ik verken de
2

Kamerstuk, 19 637, nr. 3100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

mogelijkheden om deze systematiek aan te passen en zal de uitkomst
daarvan ook met uw Kamer delen.
Vraag 7
Bent u bereid een feitelijk overzicht te verstrekken van de volgende cijfers:
– Hoeveel minderjarige nieuwkomers (12–18 jaar) volgen op dit moment
onderwijs in een Internationale Schakelklas (ISK) in Nederland? Hoe ziet
de geografische spreiding van deze klassen er uit in Nederland? Hoeveel
ISK scholen en klassen heeft Nederland op dit moment?
– Hoe zien de jaarlijkse in- en uitstroomcijfers van ISK-scholen er uit? Hoe
lang doen ISK-leerlingen gemiddeld over het traject?
– Hoeveel en welk percentage van het totaal aantal leerlingen gaat
vervolgens wel/niet verder met een vervolgopleiding?
– Hoeveel nieuwkomers vinden uiteindelijk een baan in Nederland na het
initieel volgen van onderwijs aan een ISK-school?
– Wat is de ontwikkeling van de kwaliteit van ISK-scholen door de jaren
heen?
– Hoe vaak wordt een ISK-school gemiddeld door de inspectie bezocht?
Antwoord 7
Om te beginnen zaten er op 1 januari 2023 20.825 leerlingen binnen de
voorwaarden van de nieuwkomersbekostiging in het voortgezet onderwijs.
Deze leerlingen gaan niet allemaal naar een isk. Zij zijn niet verplicht om naar
een isk te gaan maar kunnen er ook voor kiezen om meteen in te stromen in
het regulier onderwijs.
Ik heb beperkt inzicht in het soort onderwijs dat deze leerlingen volgen.
Binnen het register onderwijs deelnemers (ROD) is het mogelijk om leerlingen het onderwijskenmerk isk mee te geven, dit is in het lopende schooljaar
voor 13.980 leerlingen het geval. Echter het is niet verplicht om leerlingen in
een isk dit kenmerk mee te geven en hier is ook geen bekostiging aan
verbonden. Daardoor is er een reële kans dat deze registratie niet compleet is
en er meer leerlingen isk onderwijs volgen dan nu uit de registratie blijkt.
Hierdoor kan ik op dit moment geen sluitend antwoord geven op de vragen
over het aantal leerlingen, het aantal klassen en scholen en de spreiding.
Verder heeft LOWAN-vo recent een vragenlijst uitgezet onder alle isk’s. Uit de
resultaten3 van deze vragenlijst blijkt dat naar schatting in totaal 30.000
leerlingen onderwijs volgen op de isk’s. In beginsel volgen leerlingen 2 jaar
onderwijs op een isk. Er worden geen gegevens bijgehouden over de
doorstroom naar het vervolgonderwijs en de loopbaan van nieuwkomers.
De inspectie heeft eerder wel in beeld gebracht in hoeverre de schoolloopbanen van nieuwkomers verschillen van schoolloopbanen van nietnieuwkomers. In dit themarapport4 wordt onder andere gekeken naar
verschillen in opgelopen vertraging, uitstroom naar het speciaal(basis)onderwijs, schooladviezen, eindexamenresultaten en doorstroom naar het
vervolgonderwijs. Het rapport concludeert dat nieuwkomers te maken hebben
met meer moeilijkheden in de schoolloopbaan, maar ze krijgen ook kansen en
benutten deze ook. De schoolloopbanen van nieuwkomers verlopen enerzijds
moeizamer dan bij niet-nieuwkomers: ze lopen vaker vertraging op, wisselen
vaker van school, krijgen een lager definitief basisschooladvies, slager minder
vaak de eerste keer voor hun examen en starten minder vaak met vervolgonderwijs. Anderzijds maakt een deel van de nieuwkomers gedurende hun
schoolloopbaan gebruik van kansen om door te stromen naar een niveau dat
meer aansluit bij hun mogelijkheden. In het derde leerjaar van het voortgezet
onderwijs zijn nieuwkomers vaker dan niet-nieuwkomers opgestroomd en
doen ze vaker op een hoger niveau eindexamen dan het niveau van hun
basisschooladvies. Het merendeel van de nieuwkomers studeert door op een
niveau passend bij hun eindexamen.
Tot slot is er geen sluitend beeld van de kwaliteit van eerste opvang
anderstaligen (eoa’s) ofwel isk-scholen. Isk’s hebben geen eigen brin-of
vestigingsnummer maar worden gekoppeld aan een afdeling binnen een
school. Vaak is dat een afdeling van een vmbo-school. Hierdoor bestaat het
risico dat de inspectie van het Onderwijs geen of onvoldoende zicht heeft op

3
4

Lowan, Zeker 2000 kinderen in VO-leeftijd krijgen geen onderwijs, 14-04-2023
Technisch rapport – Schoolloopbanen van nieuwkomers – De Staat van het Onderwijs 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

de isk’s. Om die reden voert de inspectie sinds 2021 jaarlijks een prestatieanalyse uit. In de prestatieanalyse analyseert de inspectie op basis van een
aantal gegevens de onderwijskwaliteit en eventuele risico’s bij de eoaafdelingen. Dit kan leiden tot een kwaliteitsonderzoek of een bestuursgesprek.
In 2024 start de inspectie daarnaast met kwaliteitsonderzoeken over de
onderwijskwaliteit van eoa-afdelingen in Nederland.
Vraag 8
Als u (enkele van) bovenstaande getallen niet kunt verstrekken vanwege een
gebrek aan specifieke registratie en monitoring op ISK, bent u dan bereid
deze cijfers te gaan bij houden en de Kamer daarover te informeren?
Antwoord 8
Op dit moment is er geen wettelijke verplichting om het nieuwkomersonderwijs als dusdanig te registreren. Dit wil ik op termijn wel regelen, maar dit
vergt een wetswijziging en is dus niet op korte termijn te realiseren.
Tussentijds houd ik de vinger aan de pols via gesprekken met de scholen en
betrokken organisaties als LOWAN en VNG. Ook kan ik tussentijds een peiling
uitvoeren. De instroom fluctueert sterk waardoor een peiling altijd een
momentopname zal zijn.
Bovendien bestaan isk’s volgens de wet niet, waardoor het niet mogelijk is
om isk’s te onderscheiden bij DUO. Na de zomer verwacht ik te starten met
een verkenning naar regulier nieuwkomersonderwijs, waar registratie en
monitoring onderdeel van zullen zijn.
Vraag 9
Zijn de aparte hoofdstukken van het toezichtskader voortgezet onderwijs in
uw ogen voldoende om de kwaliteit van het specifieke onderwijs op de ISK
scholen te borgen en is er binnen de inspectie voldoende kennis van
ISK-onderwijs om goed toezicht te kunnen houden?
Antwoord 9
Ja, het onderzoekskader vo en het waarderingskader eerste opvang anderstaligen ofwel isk, wat daar onderdeel van is, zijn in mijn ogen voldoende om de
kwaliteit van het onderwijs op de isk’s te borgen. In dit waarderingskader
wordt specifiek rekening gehouden met de kenmerken van nieuwkomersonderwijs.
Binnen de inspectie is voldoende kennis aanwezig om toezicht te kunnen
houden op dit type onderwijs. Het gaat om onderwijs dat valt onder de WVO.
De inspecteurs zijn goed in staat om dit type onderwijs te beoordelen. Voor
de eoa ofwel isk kent de inspectie specifieke richtlijnen en procedures, die
onderdeel zijn van de Kennisbasis waarvan de inspecteurs gebruik maken. De
inspectie schoolt nieuwe medewerkers hierin.
Vraag 10
Is ooit overwogen een apart toezichtskader voor ISK onderwijs te ontwikkelen
en zo ja, waarom is daar niet voor gekozen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Nee, dat is niet overwogen. Isk’s vallen onder de WVO. Het toezicht maakt
daarom integraal onderdeel uit van het toezicht op scholen voor voortgezet
onderwijs. De werkwijze zoals in het onderzoekskader VO 2021 staat
beschreven, geldt voor alle onderwijsvoorzieningen die onder de WVO vallen.
Zoals in het antwoord op vraag 9 beschreven, is er een apart waarderingskader voor eoa’s ofwel isk’s met een aantal standaardaanpassingen ten opzichte
van het kader voor reguliere vo-scholen.
Vraag 11
Is er voldoende aandacht voor benchmarking in de ISK-sector en zo nee, bent
u bereid dit aan te jagen en zo ja, op welke wijze?
Antwoord 11
Nee, isk’s worden niet gebenchmarkt. Isk’s bestaan in verschillende varianten
en zijn daarmee onderling niet goed vergelijkbaar.
Wel is er onderling contact tussen isk’s, bijvoorbeeld om goede voorbeelden
uit te wisselen. Dat moedig ik aan. Daar heeft ook LOWAN een ondersteu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

nende rol in en leveren ook mijn regiocoördinatoren een belangrijke bijdrage
aan. LOWAN-vo heeft bijvoorbeeld de LOWAN-vo community. Deze community biedt de mogelijkheid om in gesprek te gaan met vakgenoten en kennis
met elkaar de delen.
Vraag 12
Welke belemmeringen zijn er in de aansluiting tussen het onderwijs in een
ISK-klas en het vervolgonderwijs, zoals het middelbaar beroepsonderwijs, en
hoe werkt u eraan deze weg te nemen?
Antwoord 12
Een leerling stroomt zo spoedig mogelijk en in beginsel binnen twee jaar van
een isk naar vmbo, havo of vwo. Afhankelijk van het niveau en de leeftijd van
een leerling kan ook doorstroom naar mbo, hbo of wo aan de orde zijn.
Leerlingen kunnen overigens ook rechtstreeks in regulier vo of mbo
instromen, afhankelijk van hun niveau, beheersing van het Nederlands en de
ondersteuning die een vo-school of mbo-instelling kan bieden.
Om leerlingen een passende aansluiting van nieuwkomersonderwijs op
vervolgonderwijs te kunnen bieden, is een warme overdracht en goede
samenwerking tussen scholen van belang. Dit gaat in veel regio’s goed, maar
nog niet overal. Ook de onderwijsbehoefte van de specifieke leerling in
combinatie met het onderwijsaanbod op de isk en de nieuwe school kan een
probleem vormen. Dit speelt bijvoorbeeld als een leerling nog langere tijd
extra ondersteuning in de Nederlandse taal nodig heeft, of kan aan de orde
zijn als in het nieuwkomersonderwijs niet (voldoende) kan worden aangesloten bij het niveau van de leerling.
Om de overstap soepel te laten verlopen, biedt Lowan vo aan scholen en
onderwijsinstellingen een handreiking «In gesprek over doorstroom van isk
naar mbo». Verder zijn er ook voorbeelden van isk en mbo-instellingen die
gezamenlijk een onderwijsaanbod vorm geven en bestaat de mogelijkheid om
een leerling met een beroepsgericht profiel vanuit de isk uit te besteden aan
het mbo. Specifiek ten behoeve van de in- en doorstroom van ontheemden
uit Oekraïne wordt ook gewerkt aan een aanpak van de doorstroom. Hier
verwachten we lessen uit te trekken voor alle nieuwkomers.
Vraag 13
Is het juist dat ISK onderwijs binnen de PABO-opleidingen weinig aandacht
geniet? Ziet u mogelijkheden om binnen PABO-opleidingen meer aandacht te
besteden aan ISK-onderwijs om aankomend docenten bekender te maken
met ISK-onderwijs en om het aanbod van ISK-docenten te vergroten? Zo ja,
welke? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
Isk’s verzorgen nieuwkomersonderwijs aan leerlingen in het voortgezet
onderwijs. Docenten binnen het voortgezet onderwijs worden opgeleid op
eerste- of tweedegraads lerarenopleidingen. Pabo-opleidingen daarentegen
leiden studenten op om les te geven in het primair onderwijs. Nieuwkomersonderwijs aan leerlingen in het primair onderwijs wordt gegeven op
zogenoemde nieuwkomersscholen of taalscholen.
Uit een recente uitvraag aan pabo-opleidingen via de Vereniging Hogescholen
bleek dat de meeste pabo-opleidingen binnen het curriculum aandacht
besteden aan onderwijs aan anderstalige leerlingen. Dit kan zijn onder de
naam NT2, maar ook onder andere namen zoals meertaligheid, anderstaligen,
differentiëren of taalverwerving. Daarnaast bieden de meeste paboopleidingen ruimte voor verdere verdieping in het onderwerp, bijvoorbeeld
via een minor. Ook is er in de helft van de opleidingen de mogelijkheid stage
te lopen of een bezoek te brengen aan een azc-school, een nieuwkomersschool, een internationale school of een internationale groep binnen een
reguliere school.
De meeste hogescholen bieden een vorm van bij- of nascholing aan leraren
in het primair én voortgezet onderwijs op het gebied van NT2/
nieuwkomersaanwijs aan. Dit kan in verschillende vormen, van losse modules
tot post-initiële opleidingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 14
Bent u bereid een aparte brief te sturen over de stand van het ISK-onderwijs
en uw plannen hieromtrent zodat de Kamer in staat wordt gesteld zich meer
bezig te houden met deze belangrijke vorm van onderwijs? Zo ja, op welke
termijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Bij de Wet tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van
ontheemden heb ik aangekondigd in 2023 aan de slag te gaan met het
reguliere nieuwkomersonderwijs. Na de zomer verwacht ik te starten met een
verkenning hierop. Hiermee wil ik in kaart brengen wat de stand van zaken is
en waar we naartoe willen werken. Wanneer ik de resultaten hiervan heb ga
ik graag met uw Kamer hierover in gesprek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6