Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 529

Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in
de Zorg

Nr. 300

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 22 juni 2023
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport inzake informatie- en communicatietechnologie (ICT) in de zorg:
– Actieplan zorg-ICT-markt voor gegevensuitwisseling (Kamerstuk
27 529, nr. 291).
– Nationale visie gezondheidsinformatiestelsel (Kamerstuk 27 529, nr.
292).
– Landelijk dekkend netwerk van infrastructuren (Kamerstuk 27 529, nr.
293).
– Visie en strategie secundair datagebruik (Kamerstuk 27 529, nr. 294).
– Heroriëntatie grondslagen voor gegevensuitwisseling tussen zorgprofessionals ten behoeve van primaire zorg (Kamerstuk 27 529, nr. 295).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 21 juni 2023.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

kst-27529-300
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

1

1.
Welke prioriteiten stelt de overheid aan veiligheid en privacy van
zorgdata?
Antwoord:
Zoals in de nationale visie op het gezondheidsinformatiestelsel is
aangegeven, kan databeschikbaarheid niet zonder vertrouwen. Om
vertrouwen te kunnen bereiken is het essentieel dat gegevens veilig zijn
en dat de privacy van burgers is geborgd.
Op dit moment ben ik op verschillende terreinen aan het bekijken wat de
beste balans is tussen verschillende belangen. Zo wordt binnen het traject
heroriëntatie grondslagen in beeld gebracht wat de goede balans is
tussen databeschikbaarheid en belangen als toegang tot de zorg, privacy
en zeggenschap van cliënten, en welke waarborgen nodig zijn om de
optimale balans te bereiken.
Dat gegevens veilig moeten zijn, staat daarbij steeds buiten kijf. Zorgaanbieders zijn primair zelf aan zet om dit goed te regelen. Ik ondersteun
zorgaanbieders hierbij. Dit doe ik door te zorgen voor meer bewustwording van het belang van informatieveilig gedrag, werken aan
duidelijke normen en kaders, en het gefaseerd aansluiten van zorgaanbieders bij Z-CERT, het expertisecentrum voor cybersecurity in de zorg.
Concreet werk ik op dit moment aan de implementatie van de nieuwe
netwerk en informatieveiligheidrichtijn (hierna: NIS2). De NIS2-richtlijn
richt zich op het verhogen van de digitale weerbaarheid van organisaties
en instellingen, ook in de zorgsector. Er wordt nu gewerkt aan de
voorbereiding van wet- en regelgeving waarin de NIS2-richtlijn concreet
wordt vertaald.
2.
Op welke wijze wordt geïnvesteerd in het voorkomen van data-hacken,
datalekken en het herleiden van gegevens naar individuele personen?
Antwoord:
Goede informatiebeveiliging in de zorg is ontzettend belangrijk. Hierdoor
blijft de kans op een hack of een datalek zo klein mogelijk. Zorgaanbieders
zijn primair zelf aan zet om dit goed te regelen. Het cybersecurity
expertisecentrum in de zorg Z-CERT speelt hierin een belangrijke rol.
Z-CERT biedt hun deelnemers een breed pakket aan diensten om hun
cybersecurity bewustwording en weerbaarheid te verhogen. Het gaat
hierbij onder andere om het verspreiden van dreigingsinformatie, advies
over preventieve maatregelen en ondersteuning bij het mitigeren van de
impact van een cyberaanval. Op de website van Z-CERT is eveneens een
kennisbank te vinden met daarin documentatie die informatie bevat over
verschillende thema’s. Concreet over datalekken heeft Z-CERT bijvoorbeeld het document Eerste Hulp bij Datalekken in het zorgveld
gepubliceerd.
Z-CERT wordt mede door een subsidie van het Ministerie van VWS
gefinancierd, en het ministerie blijft zich inzetten om de dienstverlening
van Z-CERT zo breed mogelijk beschikbaar te stellen binnen de gehele
zorgsector.
3.
Bent u van plan om vast te houden aan het Opt-in principe (uitdrukkelijke
toestemming) op nationaal en Europees niveau bij het delen van
medische gegevens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

2

Antwoord:
Op basis van de ingediende en aangenomen motie van het lid Agema
(Kamerstuk, 35 824, nr. 37) om het opt-in beginsel in de European Health
Data Space (EHDS) te waarborgen, is mijn inzet geweest om andere
lidstaten te overtuigen van een opt-in in het EHDS-voorstel. Zoals reeds
aan uw Kamer is medegedeeld, is gebleken dat er bij andere lidstaten
geen draagvlak is voor een volledige opt-in binnen de EHDS voor het
grensoverschrijdend uitwisselen van elektronische gezondheidsgegevens.
Op dit moment bezie ik welke waarborgen gewenst zijn om eventuele
negatieve effecten van het EHDS-voorstel op de privacy, medisch
beroepsgeheim, toegang tot de zorg en zeggenschap van cliënten tegen te
gaan of te minimaliseren.
4.
Beschouwt u de medische gegevens van een patiënt als vertrouwelijke
bijzondere persoonsgegevens of als een publiek goed?
Antwoord:
Ik beschouw medische gegevens als bijzondere persoonsgegevens en niet
als een publiek goed. Medische gegevens bevatten persoonlijke en
gevoelige informatie en daarom vind ik het van belang dat deze gegevens
goed worden beschermd. Het verwerken van medische gegevens wordt
gereguleerd door de Algemene Verordening Gegevensbescherming
(AVG). De AVG bepaalt dat het verwerken van bijzondere persoonsgegevens, zoals medische gegevens, niet is toegestaan, tenzij er sprake is
van één van de uitzonderingen die de AVG noemt. Daarnaast zijn
zorgaanbieders gebonden aan het medisch beroepsgeheim: zonder
toestemming van de patiënt worden er geen medische gegevens aan
derden verstrekt. Kortom, de bescherming van medische gegevens is van
groot belang om de privacy van individuen te waarborgen en het
vertrouwen in de gezondheidszorg te behouden.
5.
Hoe is de toestemming voor secundair datagebruik op dit moment
geregeld? Dient hier vooraf expliciet toestemming voor te worden
gegeven en worden patiënten hier goed over geïnformeerd?
Antwoord:
Voor secundair datagebruik wordt alleen gewerkt met gepseudonimiseerde of geanonimiseerde gegevens, tenzij de patiënt toestemming heeft
gegeven voor het gebruik van herleidbare gegevens.
De toestemming voor secundair gebruik van gezondheidsgegevens is
vastgesteld in een aantal beginselen en regels betreffende de
bescherming van persoonsgegevens volgend uit dan wel gebaseerd op de
AVG, de Nederlandse Uitvoeringswet AVG (UAVG) en/of het de Wet op de
Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO), opgenomen in het
Burgerlijk Wetboek (art. 458 WGBO).
Of er vooraf expliciet toestemming moet worden gegeven voor secundair
gebruik van gezondheidsgegevens, en hoe patiënten worden geïnformeerd over dit gebruik, is afhankelijk van de situatie of omstandigheden.
Voor wetenschappelijk onderzoek geldt bijvoorbeeld dat toestemming
vooraf niet van toepassing is als:
a. de verwerking noodzakelijk is met het oog op wetenschappelijk of
historisch onderzoek of statistische doeleinden overeenkomstig
artikel 89, eerste lid, van de verordening;
b. het onderzoek, bedoeld in onderdeel a, een algemeen belang dient;
c. het vragen van uitdrukkelijke toestemming onmogelijk blijkt of een
onevenredige inspanning kost; en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

3

d.

bij de uitvoering is voorzien in zodanige waarborgen dat de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene niet onevenredig wordt geschaad.

6.
Hoe wordt voorkomen dat oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van
(medische gegevens van patiënten voor secundair datagebruik?
Antwoord:
In Nederland zijn de AVG, de UAVG, de WGBO, opgenomen in het
Burgerlijk Wetboek (art 458 WGBO). en andere zorgspecifieke wet- en
regelgeving van toepassing op het secundair gebruik van gezondheidsgegevens. Het niet naleven van deze regels acht ik onwenselijk. De organisaties die gebruik maken van (medische) gegevens zijn zelf verantwoordelijk voor de naleving van de relevante wet- en regelgeving. De Autoriteit
Persoonsgegevens (AP) is in Nederland belast met toezicht op de
privacywetgeving.
Overigens heeft het zorgveld zelf ook normen opgesteld en geactualiseerd
voor het zorgvuldig omgaan met gezondheidsgegevens voor wetenschappelijk onderzoek in de COREON-Gedragscode Gezondheidsonderzoek1.
7.
Hoe wordt voor alle betrokken partijen duidelijk wat de informed consent
inhoudt als het gaat om secundair datagebruik?
Antwoord:
Zoals ik in de Kamerbrief van 13 april 2023 (Kamerstuk 27 529, nr. 294) heb
geschreven, is vertrouwen een belangrijke voorwaarde voor het
beschikbaar stellen van gegevens. Samen met de aangesloten partijen bij
Health–RI, Patiëntenfederatie Nederland en andere relevante zorgpartijen
bereid ik een communicatiestrategie en -plan onder regie van het
ministerie VWS voor, waarin dit één van de beoogde doelen is.
Ik hecht er belang aan dat alle betrokken partijen kennis hebben over wat
secundair gebruik van gezondheidsgegevens inhoudt en wat dit voor hen
betekent. De door het veld zelf opgestelde COREON-Gedragscode voor
gezondheidsonderzoek draagt hier ook aan bij.
Tevens onderzoek ik samen met Health-RI de eventuele inrichting van een
zeggenschapsregister, waarin kan worden vastgelegde in hoeverre data
gebruikt mogen worden voor secundair gebruik.
8.
Kunt u aangeven welke stappen gezet worden op de inzet van artificiële
intelligentie (AI) in de zorg? Wat wordt gedaan om dit te versnellen? Wat
wordt gedaan om de randvoorwaarden zoals privacy en ethiek goed te
borgen?
Antwoord:
Mijn inzet op AI in de zorg is gericht op het benutten van de mogelijkheden van AI én hierbij rekening houden met eventuele risico’s. Om de
volle potentie van AI voor de zorg te realiseren, moeten er duidelijke en
voor de zorg passende spelregels zijn. Hiervoor werk ik op nationaal
niveau, samen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK),
aan een integrale visie over de inzet, het potentieel en de risico’s van
AI-toepassingen naar aanleiding van de motie van het lid DekkerAbdulaziz over een integrale visie op nieuwe AI-producten (Kamerstuk
26 643, nr. 998). Deze kabinetsvisie zal voor het einde van dit jaar met uw
Kamer worden gedeeld.
1

www.coreon.org/gedragscode-gezondheidsonderzoek/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

4

Daarnaast focus ik het komende jaar op de voorbereiding van de
implementatie van de Europese AI Act in de zorgsector. De AI Act houdt
verplichtingen op basis van risicoclassificatie in. Deze verplichtingen zijn
er om risico’s op veiligheid, gezondheid en fundamentele rechten te
beperken en waar mogelijk te voorkomen. Ik bereid sessies en communicatie voor om ervoor te zorgen dat het zorgveld de implicaties en
mogelijkheden van de AI Act begrijpt en klaar is voor de implementatie
ervan.
Ik ondersteun de doorontwikkeling van de Leidraad AI in de zorg die, net
als andere tools en hulpmiddelen, ontwikkeld is vanuit het Programma
Waardevolle AI voor Gezondheid (Kamerstuk 27 529, nr. 275). De leidraad
AI in de zorg is een kwaliteitsinstrument waarmee zorgverleners,
patiënten, cliënten, verzekeraars en zorgbeleidsorganisaties niet alleen de
veiligheid maar vooral ook de kwaliteit, meerwaarde en toepasbaarheid
van aangeboden AI-algoritmen in de gezondheidszorg kunnen beoordelen
en toetsen.
Mensen moeten er op kunnen vertrouwen dat hun gegevens veilig zijn en
dat hun privacy geborgd is. Dit gebeurt doordat de al bestaande regelgeving, zoals de AVG, van kracht blijft en de Autoriteit Persoonsgegevens
(AP) toezicht blijft houden op de toepassing van deze regels in de praktijk.
Daarnaast houd ik bij elke beleidskeuze rekening met veiligheid en
privacy, en wordt voor secundair datagebruik, waaronder voor AI, alleen
gewerkt met gepseudonimiseerde of geanonimiseerde gegevens, tenzij de
patiënt toestemming heeft gegeven voor het gebruik van herleidbare
gegevens.
Tot slot ga ik met het veld spelregels opstellen voor de omgang met
gezondheidsgegevens en richt ik een Health Data Access Body op dat
partijen gaat helpen met het verlenen van een veilige toegang tot de
gegevens. Verder zal ik het zorgveld blijven ondersteunen bij passende
inzet van AI die bijdraagt aan de grote maatschappelijke uitdagingen
genoemd in het Integraal Zorgakkoord (IZA), door het ondersteunen van
de werkgroep Gezondheid en Zorg van de Nederlandse AI Coalitie (NL
AIC).
9.
Kunt u aangeven wat de samenhang is tussen «de visie en strategie
datagebruik» en de ontwikkeling van de European Health Data Space
(EHDS)? Hoe wordt ervoor gezorgd dat deze visie aansluit bij de
uitwerking van de EHDS en kunt u een tijdspad geven van beide trajecten?
Antwoord:
De visie op het gezondheidsinformatiestelsel gaat over effectieve digitale
zorg en databeschikbaarheid. Databeschikbaarheid heeft betrekking op
primair en secundair gebruik. Bij de uitwerking van de visie is al gekeken
naar wat nu bekend is over EHDS. EHDS gaat uit van databeschikbaarheid
voor secundair gebruik onder strikte voorwaarden. In de uitwerking van
de bij de visie behorende strategie is nu het
uitgangspunt dat EHDS een van de belangrijke speerpunten gaat zijn voor
de middellange termijn (2027–2030). Daarop wordt nu al geanticipeerd.
10.
Kunt u aangeven welke stappen tussentijds al wel worden gezet om de
beschikbaarheid van primaire gegevensuitwisseling bij spoedzorg
makkelijker te maken, in afwachting van de EHDS?
Antwoord:
Om de beschikbaarheid van gegevens te vergroten voor zowel geplande
als spoedeisende zorg ben ik voornemens om in het kader van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

5

lancering van Mitz (een online toestemmingsvoorziening waarin burgers
toestemmingen kunnen registreren en beheren) een publiekscampagne te
starten. Hiermee worden burgers geïnformeerd over het belang van het
registreren van hun toestemming voor gegevensuitwisseling. De
verwachting is dat dit bij zal dragen aan een toename van het aantal
toestemmingen.
Verder bereid ik voor spoedeisende zorg – anders dan voor geplande zorg
– een wetsvoorstel voor waarin ik inzet op het verbeteren van de directe
beschikbaarheid van relevante gegevens in geval van spoedeisende zorg.
Hiermee loop ik vooruit op het definitieve EHDS-voorstel. De huidige
situatie leidt ertoe dat gegevens niet altijd direct beschikbaar zijn, wat de
kwaliteit van spoedeisende zorg negatief kan beïnvloeden. Ik vind het
belangrijk zo snel mogelijk met een duurzame oplossing te komen. Ik
houd daarbij natuurlijk de ontwikkelingen rondom het EHDS-voorstel
nauwlettend in de gaten.
11.
Worden cliënt – en patiëntenorganisaties én zorgaanbieders ook vertegenwoordigd in de gremia waar u de ICT-aanbieders zult introduceren?
Antwoord:
Het ministerie VWS heeft ten behoeve van de strategische afstemming
met het zorgveld over digitalisering het Informatieberaad Zorg ingericht.
Daarnaast richt het ministerie VWS ten behoeve van tactische afstemming
het Digitaal Transitie Orgaan (DTO) in. Op uitnodiging kan een vertegenwoordiging van ICT-leveranciers deelnemen aan het Informatieberaad.
Daarnaast is het streven om ICT-leveranciers één vaste vertegenwoordiging in het DTO te bieden. In het Informatieberaad en het DTO zijn
cliënten – en patiënten net als zorgaanbieders en hun koepels ook goed
vertegenwoordigd.
12.
Wanneer worden de certificering en keurmerken volgens de kaders van de
EHDS daadwerkelijk ingevoerd?»
Antwoord:
Het EHDS-voorstel heeft op dit moment de status van een conceptvoorstel, wat betekent dat de onderhandelingen in volle gang zijn. Eén
van de onderhandelpunten is hoe het stelsel van certificering en het
labelen van EPD-systemen en wellness-apps onder de EHDS eruit gaat
zien. Daarnaast is zowel de duur van de onderhandelingen in Brussel als
de uiteindelijk in de onderhandelingen afgesproken transitie termijn
medebepalend voor hoe en wanneer de certificering en het labelen
ingaan.
13.
Heeft u een overzicht van de winsten die nu worden gemaakt binnen de
ICT-zorg?
Antwoord:
Eerder is een toezegging gedaan om een (juridisch) onderzoek te starten
naar maatschappelijk verantwoorde winsten van zorg-ICT-leveranciers en
mogelijke beleidsinstrumenten om waar nodig in te grijpen. De zorg-ICTmarkt is een vrije markt. Het is daarom complex om relevante inzichten
hierover te verkrijgen. Het ministerie start een haalbaarheidsonderzoek
om inzichten te krijgen naar mogelijk effectieve beleidsinstrumenten. Ook
vindt een verkenning plaats naar de onderliggende systeemoorzaken die
bijdragen aan de mogelijke machtspositie van leveranciers op de
zorg-ICT-markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

6

14.
In hoeverre wordt het aspect dat met contracten met buitenlandse
ICT-leveranciers (en daarmee data die in het buitenland wordt
opgeslagen) en dus onder andere, soms niet-Europese wetgeving vallen,
meegewogen?
Antwoord:
Dit wordt niet specifiek meegewogen in het Actieplan. Zoals de toenmalig
Minister van Volksgezondheid in zijn Kamerbrief van oktober 2019
(Kamerstuk27 529, nr. 193) heeft aangegeven, dienen zorgaanbieders voor
wat betreft cloudopslag van medische data gebruik te maken van een
leverancier met een vestiging, vertegenwoordiging of opslagcapaciteit
binnen de Europese Unie. Op deze cloudproviders is de AVG van
toepassing.
15.
In hoeverre sluit het actieplan aan op de Strategie Digitale Infrastructuur
van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en de werkagenda
Werkgedreven Digitaliseren?
Antwoord:
Het Actieplan, de Strategie Digitale Economie en de werkagenda
«Werkgedreven Digitaliseren» liggen in elkaars verlengde.
De drie documenten kennen overeenkomsten op een aantal hoofdthema’s, zoals het vergroten van digitale vaardigheden en kennis (relatie
met Actieplan: Digitaal leiderschap), het borgen van verantwoord
datagebruik (relatie met Actieplan: Convenant/gedragscode) en het
behouden en versterken van een veilige, betrouwbare en hoogwaardige
digitale infrastructuur (relatie met Actieplan: overkoepelend doel gesteund
door diverse interventies, zoals Zorginformatiebouwstenen (ZIB) transitie
en Strategie data beschikbaar in open XIS).
Tegelijk is ook zo dat de zorg-ICT-markt een andere aanpak behoeft dan
andere ICT-markten. Daarom bevat het Actieplan zorg-ICT-markt andere
acties dan de andere stukken, zoals bijvoorbeeld de Landelijke meerjarenagenda zorg-ICT-portfolio en de Monitor zorg-ICT-markt.
16.
Is er budget gekoppeld aan het actieplan en hoeveel middelen betreft dit
per jaar?
Antwoord:
Ja. Aangezien ik het belangrijk vind dat de zorg-ICT-markt open, transparant en toekomstgericht is, heb ik voor (de uitvoering van) het Actieplan
zorg-ICT-markt € 888.000,– vrijgemaakt per jaar, tot en met 2026.
17.
Indien beleidsmakers, toezichthouders, zorginkopers, zorgaanbieders en
ICT-leveranciers gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het Actieplan, bij
wie ligt dan de doorzettingsmacht en eindverantwoordelijkheid?
Antwoord:
Al deze partijen zijn nodig voor een succesvolle uitvoering van het
Actieplan. Het Ministerie van VWS neemt hierin de regie en zal de partijen
waar nodig ondersteunen en aanspreken op hun rollen en verantwoordelijkheden. Deze rollen en verantwoordelijkheden, zoals beschreven in het
Actieplan, liggen in het verlengde van hun gebruikelijke rol in het
zorgveld. De inkoop van ICT blijft de verantwoordelijkheid van
zorgaanbieders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

7

18.
Wat is de rol van de Vereniging van Zorgaanbieders voor Zorgcommunicatie (VZVZ) bij het Actieplan, aangezien de VZVZ verschillende petten op
heeft van leverancier, uitvoerder, ontwikkelaar et cetera?
Antwoord:
VZVZ wordt in het kader van het Actieplan beschouwd als een zorg-ICTleverancier. VZVZ heeft in het Actieplan geen andere rol.
19.
Hoe wordt een «gelijk speelveld» voor alle ICT-leveranciers gegarandeerd?
Antwoord:
Zoals de Kamerbrief en het Actieplan al stellen, functioneert de huidige
zorg-ICT-markt niet voldoende. Hier hebben ook ICT-leveranciers last van.
Het Actieplan zorg-ICT-markt heeft ook als doel de zorg-ICT-markten voor
ICT-leveranciers opener, transparanter en eerlijker te maken.
20.
Is er speciale aandacht voor het gegeven dat de langdurige zorg zo zijn
eigen problematiek heeft bij het uitwisselen van zorgdata?
Antwoord:
In het Actieplan wordt rekening gehouden met verschillende zorgsectoren
en – domeinen, zoals bij voorbeeld de ziekenhuissector, de huisartsensector en ook de langdurige zorgsector, die ieder afzonderlijke eigenschappen en behoeftes kunnen hebben. Door de sectorspecifieke
behoeften komt het soms voor dat bepaalde ICT-leveranciers ook
gespecialiseerd zijn in één van de sectoren. Dat is een van de redenen dat
er bijvoorbeeld zowel op sectoraal als op cross-sectoraal leveranciersmanagement wordt ingezet om zowel sectorspecifieke als ook sector
overstijgende belangen te kunnen behartigen.
21.
Wordt de gedragscode bindend of vrijblijvend voor ICT-leveranciers en
zorgaanbieders?
Antwoord:
Met de gedragscode zoals omschreven in het Actieplan zorg-ICT-markt
wordt vooraleerst ingezet op het principe van zelfbinding.
22.
Welke winsten in de ICT-zorg vindt u maatschappelijk verantwoord?
Antwoord:
De zorg-ICT-markt is een vrije markt. Winsten horen bij een vrije markt en
zijn niet per definitie maatschappelijk onverantwoord. Winsten zouden
buitenproportioneel zijn als deze alleen mogelijk zijn omdat de betreffende leverancier een sterke machtspositie heeft op de markt en hier
misbruik van maakt.
23.
Op welke manier hebben zorgprofessionals inspraak op beleid op het
gebied van ICT in de zorg? Bij welke actiepunten uit het actieplan worden
zij betrokken en bij welke niet?
Antwoord:
Het Actieplan is opgesteld in overleg met onder andere de koepels van
zorgaanbieders, gebruikersverenigingen en het netwerk van Chief Medical
Information Officers (CMIO’s). Deze partijen hebben in de uitvoering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

8

de acties een eigen rol, bijvoorbeeld bij het inrichten van sectoraal
leveranciersmanagement (vraagbundeling en prioritering van de
ICT-ontwikkelagenda richting ICT-leveranciers). Hierin zijn de koepels
beoogd opdrachtgever richting het gremium dat het management uitvoert
en leveren CMIO’s en gebruikersverenigingen inhoudelijke input ten
aanzien van de ICT-ondersteuningsbehoefte van zorgprofessionals. Op
vergelijkbare wijze zullen zorgprofessionals betrokken worden bij veel van
de acties uit het Actieplan.
24.
Kunt u in tabelvorm inzichtelijk maken welke middelen op de begroting
van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport beschikbaar zijn
gesteld voor ICT in de zorg?
Antwoord:
De middelen op de begroting van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport die beschikbaar zijn gesteld voor ICT in de zorg zijn niet
in tabelvorm weer te geven. Het is namelijk afhankelijk van welke
onderwerpen binnen beschouwing worden genomen. Zo alloceer ik
middelen voor investeringen in gegevensuitwisselingen, maar ook in het
terugdringen van administratielast. Zo investeer ik in onderwijs en
scholing (ook op het gebied van ICT) van zorgpersoneel, en ook in de
totstandkoming van PGO’s.
25.
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is van de doorontwikkeling van
de persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO)? Hoe wordt ervoor gezorgd
dat meer instellingen en patiënten gebruik kunnen maken van de PGO?
Welke stappen worden gezet om systemen beter op elkaar te laten
aansluiten?
Antwoord:
In de Kamerbrief van 11 mei 2023 (Kamerstuk 27 529, nr. 297) ben ik
ingegaan op de voortgang en doorontwikkeling van persoonlijke
gezondheidsomgevingen (PGO’s). In deze brief heb ik nader uiteengezet
welke drie sporen ik wil volgen om samen met alle betrokken partijen te
komen tot een versnelling in de PGO aanpak. Het gaat hier concreet om
het meer inzetten op publieke sturing en regie, het beter betrekken van
zorgpartijen en het aanpassen van de financiering van PGO’s om te
komen tot minder, kwalitatief hoogwaardiger en qua inhoud en presentatie meer eenduidige PGO’s.
Voor de communicatie tussen systemen wordt gebruik gemaakt van
standaarden. Om deze communicatie te verbeteren, is het belangrijk dat
de rollen rondom de doorontwikkeling van de standaard duidelijk zijn.
Voor de governance van standaarden is de NEN-norm 7522 ontwikkeld.
Onder deze governance dient een standaardhouder benoemd te worden
als eindverantwoordelijke van de standaard. Momenteel wordt onderzocht
welke partij geschikt is voor houderschap van de PGO-standaarden om de
doorontwikkeling hiervan te stimuleren.
26.
Kunt u aangeven hoe u aan de slag gaat met het rapport van de Autoriteit
Consument & Markt (ACM) en de conclusie dat de Nederlandse zorg-ICTmarkt niet toegankelijk is voor internationale spelers? Welk effect heeft dit
op keuzevrijheid van zorgorganisaties, en uiteindelijk patiënten?
Antwoord:
Het ACM-rapport heeft onderdeel uitgemaakt van de basis van het
Actieplan. Ik streef ernaar om zoveel mogelijk gebruik te maken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

9

internationale standaarden om zo de toegankelijkheid van de markt voor
internationale spelers te verhogen.
27.
Kunt u aangeven wat het handelingsperspectief is op het aan banden
leggen van de winsten van ICT-leveranciers, en wat de voor- en nadelen
daarvan zouden zijn?
Antwoord:
De zorg-ICT-markt is een vrije markt. Er is op dit moment geen sprake van
ingrijpen op winsten op de zorg-ICT-markt, omdat dat de mededinging en
mogelijk ook de marktwerking op de zorg-ICT-markt zou kunnen verstoren.
Ik verwijs graag naar het antwoord op vraag 13, waar de plannen staan
beschreven voor een haalbaarheidsonderzoek naar winsten en een
verkenning naar onderliggende systeemoorzaken.
28.
Heeft u voldoende bevoegdheden om (mogelijk ongewenste) invloed van
beroepsgroepen en zorgverzekeraars waar gewenst aan te passen, gezien
het feit dat u stelt dat er nu al veel bevoegdheden zijn bij beroepsgroepen
en zorgverzekeraars?
Antwoord:
In het complexe Nederlandse zorgstelsel is in het verleden veel ruimte
geboden aan maatwerk ICT-ontwikkeling. Echter, door nu veel actiever te
sturen op standaardisatie van ICT (zie de Wegiz) en (cross)sectorale
ICT-vraagbundeling en ontwikkelagenda’s wordt dit maatwerk teruggedrongen en beheerst. Ik beschik met de Wegiz en het NEN-normenstelsel
over de mogelijkheden om meer verplichtend op te treden wanneer dat
nodig mocht zijn.
29.
Heeft u al een plan hoe u het leveranciersmanagement gaat vormgeven,
aangezien u stelt dat kennis en ervaring nodig is voor goede ICT-inkoop en
dat deze nu niet altijd voldoende aanwezig is bij zorgaanbieders en
aangezien u aangeeft dat u (cross)sectoraal leveranciersmanagement wil
ondersteunen? Gaat u ook afdwingen dat kennis en kunde tussen
zorgaanbieders wordt uitgewisseld? Heeft u voldoende bevoegdheden?
Antwoord:
Zorgaanbieders zoeken elkaar nu al steeds meer op in diverse verbanden.
Het CMIO- en CNIO-netwerk en de samenwerkende EPIC en Chipsoft
ziekenhuizen zijn hiervan slechts enkele voorbeelden. In het verlengde
hiervan ben ik voornemens om verschillende partijen bij elkaar te brengen
en daarbij de samenwerking en communicatie verder te stimuleren, onder
andere op het gebied van zorginkoop en kennisdeling. Dit is een behoefte
die is benoemd in gesprekken met het zorgveld zelf, dus het afdwingen
hiervan is niet nodig.
30.
Kunt u uw stelling, dat de EHDS voorziet in een vergunningstelsel, nader
toelichten, aangezien er nu bij de EHDS zelfs nog sprake is van zelfbeoordeling door leveranciers?
Antwoord:
De EHDS voorziet niet in een vergunningstelsel, maar er worden eisen
gesteld waarop leveranciers kunnen worden gecontroleerd. In het huidige
voorstel van de Europese Commissie gebeurt deze controle steekproefsgewijs en achteraf, waarbij leveranciers aanvankelijk zelf een certificeringmarkering op hun product kunnen plaatsen. Ik wil, samen met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

10

groeiende groep lidstaten betere controle voor markttoetreding en
daarmee de EHDS in lijn brengen met de certificeringssystematiek zoals
verplicht onder de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg.
Hierover zijn de onderhandelingen in Brussel in volle gang.
31.
Hoe wordt geborgd dat alle leveranciers participeren aan de ethische
gedragscode voor leveranciers? Wat zijn mogelijke sancties?
Antwoord:
Bij het opstellen van de gedragscode wil ik zorgpartijen én
ICT-leveranciers betrekken. Ook sancties, toezicht en participatie zijn dan
onderwerp van gesprek. Vooraleerst zal de gedragscode zelfbinding
kennen. Het al dan niet voldoen aan de gedragscode wil ik openbaar en
transparant maken.
32.
Heeft u voldoende bevoegdheden om verouderde/antieke legacysystemen te laten verdwijnen?
Antwoord:
Het Actieplan is er op gericht om in de zorg-ICT-markt de voorwaarden te
creëren waardoor innovatie aan de kant van ICT-leveranciers gestimuleerd
wordt. Aan de kant van hun klanten, de zorgaanbieders, wordt de kennis,
kunde en de zelforganisatie vergroot, waardoor overstappen naar
modernere systemen haalbaar wordt. Uiteindelijk ligt de eindverantwoordelijkheid voor het aanbieden en aanschaffen bij deze partijen.
33.
Kunt u de doelstelling «voldoende kennis en overzicht bij betrokkenen ten
aanzien van de markt om goede beslissingen te kunnen nemen» nader
toelichten? Wanneer is het voldoende?
Antwoord:
In gesprekken met het zorgveld hebben zorginstellingen zelf aangegeven
dat zij nu te afhankelijk zijn van (externe) experts voor onder andere
ICT-inkoop, informatiebeleid en digitale strategieën. De zelfstandigheid
van zorginstellingen kan vergroot worden
door het kennisniveau over zorg-ICT te verhogen. In toekomstige
gesprekken met het zorgveld kan ik peilen of dit inderdaad het geval is.
34.
Zijn er voorbeelden uit andere sectoren met een vergelijkbare marktmacht
van ICT-bedrijven waar ook een gedragscode is ingevoerd en wat waren
hiervan de meetbare en/of ervaren effecten, aangezien in het actieplan het
volgende geschreven staat: «Een breed gedragen stelsel van normen en
waarden, verwoord in een «gedragscode ICT in de zorg», ontbreekt op dit
moment nog, en zou moeten worden gedragen door alle partijen die
betrokken zijn bij ICT in de zorg. Dit kan leiden tot meer grip op
maatschappelijk verantwoord ondernemen en adequate marktmonitoring»?
Antwoord:
Ja, op het gebied van ICT zijn er voorbeelden van gedragscodes uit
andere sectoren, zoals het Convenant WOZ-ICT standaarden. De effectiviteit van dit middel is wisselend, en niet altijd even goed geëvalueerd.
Omdat deze gedragscodes vaak volgens het «pas toe, of leg uit» principe
werken, gepaard met zelfbinding, kan dit middel op dit moment effectief
zijn bij het behalen van de doelen van het Actieplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

11

35.
Wat is de reden dat er tot op heden nooit een «gedragscode ICT in de
zorg» is geweest?
Antwoord:
Het «Manifest Samen Vooruit», in mei 2019 door de toemalig Minister van
Volksgezondheid in ontvangst genomen, is een voorbeeld van een
eerdere gedragscode binnen de zorg-ICT. Deze afspraken kwamen destijds
tot stand vanuit de sector zelf. Nu wil ik zelf krachtiger regie nemen op de
afspraken in een convenant en de uitvoer ervan.
36.
Maakt het gegeven dat de huidige ICT-systemen complexe legacysystemen zijn en drempelverhogend werken voor innovatie, de huidige
systemen ook gevoeliger voor hacks? Op welke manier wordt digitale
weerbaarheid onderdeel van dit actieplan?
Antwoord:
Informatiebeveiliging is cruciaal voor de bedrijfscontinuïteit van zorgaanbieders. Zij worden volgens de NEN-norm 7510 geacht om hier bij
ICT-inkoop zware eisen aan te stellen. Dit aspect zal daarom ook meegenomen worden bij de (cross)sectorale vraagbundeling en ICT ontwikkelagenda’s. Buiten het Actieplan wordt het ook meegenomen in de
implementatie van de NIS2-richtlijn, die zich richt op het verhogen van de
digitale weerbaarheid van organisaties en instellingen in onder meer de
zorgsector.
37.
Heeft de ACM in de afgelopen tien jaar ooit ingegrepen in de ICT-zorgmarkt en om welke casussen en sancties gaat het hier, aangezien de ACM
toeziet op de naleving van wetgeving op het gebied van energie,
telecommunicatie, vervoer en post, alsook op het gebied van concurrentie
en consumentenrecht?
Antwoord:
De ACM heeft in de afgelopen 10 jaar geen bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten ingezet in zorg-ICT markten. In de afgelopen jaren
heeft de ACM meermaals aandacht besteed aan zorg-ICT markten.
Adviesbureau KPMG heeft in 2020 voor de ACM een marktverkenning
uitgevoerd naar informatiesystemen van ziekenhuizen en digitale
gegevensuitwisseling in de zorg. Dit heeft begin 2022 geresulteerd in de
publicatie van een managementsamenvatting van dit onderzoek.2 De rest
van de marktverkenning mag de ACM op grond van een door de rechter
verrichte belangenafweging nog niet publiceren. De ACM heeft voorts
eind 2022 de leidraad «goed werkende markten voor zorg-ICT» gepubliceerd met daarin de uitleg van de concurrentieregels toegespitst op de
praktijk van zorg-ICT markten.3 De aandacht van de ACM voor zorg-ICT
markten is onderdeel van het ACM-agendathema digitale economie. Over
eventuele lopende zaken kan de ACM geen uitspraken doen.
38.
Kunt u aangeven of situaties kunnen ontstaan waarbij het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport verantwoordelijkheid moet nemen
voor het oplossen van knelpunten bij de (veroorzakende) partijen? Zo ja,
kunt u dan een paar voorbeelden noemen?
Antwoord:
2
3

https://www.acm.nl/nl/publicaties/managementsamenvatting-marktverkenning-ict-de-zorg.
https://www.acm.nl/nl/publicaties/definitieve-leidraad-goedwerkende-markten-voor-zorg-ict.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

12

Er kunnen situaties ontstaan waarin het ministerie veldpartijen wijst op
hun verantwoordelijkheid. Het ministerie neemt echter nooit de verantwoordelijkheid van veldpartijen over. Het ministerie kan wel het proces
begeleiden om knelpunten op te lossen. Bijvoorbeeld ten aanzien van
informatiestandaarden. Wanneer deze zouden afwijken van internationale
standaarden, kan het ministerie VWS in haar rol als stelselhouder
opdracht geven aan de stelselbeheerder om de bewuste standaard aan
internationale standaarden aan te passen. Voor knelpunten in de
zorg-ICT-markt ligt de verantwoordelijkheid om in te grijpen bij de
toezichthouder, de Autoriteit Consument en Markt (ACM).
39.
Is het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ook toezichthouder als het gaat om de gedragscode zorg-ICT die eind 2023 verwacht
wordt?
Antwoord:
Nee. De rol van toezichthouder op de gedragscode moet nog worden
vormgegeven en bepaald.
40.
Op welke manier en met welke frequentie wordt de Kamer geïnformeerd
over de voortgang en resultaten van het actieplan?
Antwoord:
De Kamer wordt jaarlijks schriftelijk geïnformeerd.
41.
Hoe wordt gemeten dat de uitvoering van de visie daadwerkelijk bijdraagt
aan een sterke reductie van administratieve lasten, zoals in de beslisnota
is te lezen?
Antwoord:
De reductie van de administratieve lasten is een afspraak die opgenomen
is het IZA: met de IZA thematafel digitalisering wordt vastgesteld hoe we
de voortgang hierop kunnen monitoren.
42.
Is er een impactanalyse gemaakt op alle gepresenteerde stukken met de
vraag «hoe sluiten de voorgenomen acties aan op de Duurzaam Informatiestelsel in de Zorg Referentie Architectuur (DIZRA)»?
Antwoord:
De visie op het gezondheidsinformatiestelsel kent vier leidende principes:
in de uitwerking van deze leidende principes is gekeken naar de
9 principes zoals die in de DIZRA zijn verwoord. De implicaties hiervan zijn
vertaald naar een voorgenomen korte termijnstrategie. De principes van
de DIZRA onderbouwen de uitwerking van de visie op het gezondheidsinformatiestelsel.
43.
Hoe zorgt het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ervoor dat
de voorgenomen acties leiden tot een duurzaam informatiestelsel in de
zorg op basis van de negen principes uit de DIZRA?
Antwoord:
Het Ministerie van VWS neemt bij de uitwerking van de visie op het
gezondheidsinformatiestelsel de leidende principes en de implicaties
daarvan als basis voor de uitwerking van de strategie en de daaruit
voortkomende acties. De leidende principes en de DIZRA zijn met elkaar in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

13

lijn. De acties die hieruit voortkomen (de strategie) moeten leiden tot het
gezondheidsinformatiestelsel.
44.
Hoe voorziet het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
inspraak en betrokkenheid van de langdurige zorg/ Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT) in het Digitale Transformatie Overleg?
Antwoord:
Het Digitaal Transitie Orgaan (of overleg) is bedoeld als een platform
waarin cross-sectorale knelpunten worden opgepakt. Het is juist niet
bedoeld als een orgaan waarin belangen van verschillende sectoren aan
tafel komen. De leden van het Informatieberaad in het Digitaal Transitie
Orgaan hebben de opdracht de inbreng vanuit het Informatieberaad te
borgen.
45.
Kan het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in alle plannen
apart aandacht hebben voor de langdurige zorg?
Antwoord:
Bij de uitwerking van de visie is een brede betrokkenheid van alle sectoren
gezocht. Dat geldt ook voor de vertaling van de visie naar de middellange
en lange termijnstrategie. Hierbij zoek ik naar een inbreng van alle
sectoren incluis die voor langdurige zorg. Maar dat geldt evenzeer voor
bijvoorbeeld het sociale domein.
46.
Wat bedoelt u met de opmerking «we vertrouwen elkaar»? Is het niet
beter het vertrouwen in te bouwen in de systemen zoals ook de Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG) en de EHDS voorschrijven
(«privacy by design»)?
Antwoord:
Het is geen kwestie van beter maar een kwestie van en – en. In de visie en
uitwerking wordt aangegeven dat we de internationale richtlijnen op het
gebied van privacy volgen en daarnaast ook inzetten op «privacy by
design». Maar dat moet onderdeel zijn van een bredere dialoog over
vertrouwen. Zorgprofessionals moeten ook vertrouwen hebben in de
kwaliteit van de gegevens van hun collega. Dat lost «privacy by design»
niet op.
47.
Kunt u aangeven hoe concreet stappen worden gezet om tot een
informatiestelsel in de zorg te komen waarin ook gegevens op het vlak
van preventie en gezondheid worden meegenomen?
Antwoord:
De visie zet in op een kanteling in perspectief waarbij primair en secundair
gebruik op basis van dezelfde bron kan plaatsvinden. Maar voor gegevens
op het vlak van preventie en gezondheid zijn verschillende bronnen in
combinatie van belang. De concretisering van de hiervoor benodigde
stappen vindt plaats in de uitwerking van de middellange én lange
termijnstrategie. Ik voorzie nu dat ik de middellange en lange termijnstrategie in het najaar van 2023 ga opleveren.
48.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

14

Is het voornemen om de Kamer, indien de planning duidelijk is, een
planningsbrief te sturen over de naderende wetstrajecten in het kader van
het realiseren van het Gezondheidsinformatiestelsel? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord:
Ik heb u recent een brief gezonden over nader onderzoek dat nodig is om
tot heroriëntatie op grondslagen te komen (Kamerstuk 27 529, nr. 295).
Het is nog niet duidelijk welke wetstrajecten nodig zijn om het gezondheidsinformatiestelsel te realiseren. Zodra hier duidelijkheid over bestaat,
ga ik u hierover uiteraard informeren.
49.
Bent u van plan om een eenvoudige, veilige en snel toepasbare algemene
digitale communicatiedienst als Beter Dichtbij (opgericht door – en in
eigendom van de ziekenhuizen in Nederland zelf) dat nu al in 43 ziekenhuizen wordt gebruikt, overal te verplichten?
Antwoord:
Dat ben ik vooralsnog niet van plan. Enkele jaren geleden is kort verkend
binnen het Ministerie van VWS of Beter Dichtbij als een soort nutsvoorziening gepositioneerd zou kunnen worden. De conclusie was dat een
landelijke verplichting niet passend zou zijn en te marktverstorend,
aangezien er ook andere partijen op bepaalde geboden functies oplossingen bieden.
Wel vind ik Beter Dichtbij een goed voorbeeld als initiatief van, voor en
door samenwerkende ziekenhuizen en ondersteun dit initiatief waar dat
passend is bij mijn rol als stelselverantwoordelijke.
50.
Wanneer volgen de middellange en lange termijn strategie ongeveer?
Komt dat nog voor de zomer of voor de begrotingsbehandeling?
Antwoord:
In de ontwikkeling van de visie is het zorgveld beloofd dat wij hen
uitnodigen om hun input op de realisatie te leveren. Dat proces is volop
gaande. Ik voorzie nu dat ik de middellange en lange termijnstrategie in
het najaar van 2023 ga opleveren.
51.
Hoe gaat u borgen dat ook bij digitale diensten meer eenduidigheid komt
en niet iedereen zijn eigen apps ontwikkelt en inzet? Heeft u daarvoor
toereikende bevoegdheden?
Antwoord:
Het staat in principe iedereen vrij om eigen apps te ondersteuning van
gezondheid en zorg te ontwikkelen. Daar heb ik geen directe invloed op.
Voor de passende inzet van deze apps en andere digitale diensten, in
hybride zorgprocessen en ter ondersteuning van gezondheid, hecht ik
nadrukkelijk aan dat werking (incl. betrouwbaarheid, gebruiksvriendelijkheid en veiligheid), effectiviteit en meerwaarde bewezen is. En dat de
inzet vervolgens gezamenlijk door veldpartijen gestimuleerd wordt.
In het IZA heb ik afgesproken dat het kenniscentrum van ZN, op termijn
overgaand naar het Platform transformatie digitale en hybride zorg, de rol
krijgt om de beoordeling, waardebepaling en opschaling voor de
transformatie ter hand te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

15

Ook hebben wij, en eerder onze voorgangers, in diverse kamerbrieven
benoemd welke knelpunten er zijn voor implementatie, opschaling en
transformatie. En aan welke voorwaarden moet worden voldaan, zoals
passende financiële prikkels, passende bewijslast, digitale vaardigheden
en databeschikbaarheid. Om deze knelpunten te adresseren zijn in het IZA
en diverse andere programma’s en initiatieven afspraken gemaakt en
acties geformuleerd.
52.
Waarom wilt u doorgaan met persoonlijke gezondheidsomgevingen
terwijl uit antwoorden op Kamervragen blijkt dat de opzet van PGO’s veel
geld heeft gekost, nog amper worden gebruikt onder andere omdat ze
nog veelal onbekend en gebruikersonvriendelijk zijn, niet duidelijk is of de
zorg er beter van wordt en uitgaat van een oud principe van data
verplaatsen (naar de gebruiker) in plaats van data beschikbaar en
toegankelijk te maken? Te meer daar er daarnaast 210 miljoen euro aan
Versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling Patiënt & Professional
(VIPP)-regelingen is uitgegeven om informatie-uitwisseling te bevorderen
en ook toegankelijk te maken voor patiënten? Het toestemmingsregister
Mitz zorgt er toch voor dat patiënten goed zicht hebben op wie toegang
heeft tot welke informatie? Waarom is het niet voldoende dat zorgaanbieders via een gestandaardiseerd data-module (leverancier-neutraal
archief) werken?
Antwoord:
In de Kamerbrief van 11 mei 2023 (Kamerstuk 27 529, nr. 297) ga ik in op
de stand van zaken rond de persoonlijke gezondheidsomgevingen. Hieruit
blijkt dat het gebruik van PGO’s stijgt en er steeds meer goede
voorbeelden van het toepassen in de zorg komen. Maar ook dat er nog
veel gedaan moet worden om PGO’s beter gevuld en gebruiksvriendelijker
te maken. In de brief zet ik verder uiteen welke aanscherpingen in de
aanpak ik wil volgen om samen met alle betrokken partijen te komen tot
een versnelling. Het streven dat mensen toegang moeten hebben tot hun
eigen data en die ook zelf moeten kunnen opslaan als ze dat willen hoeft
daarbij mijns inziens niet strijdig te zijn met het principe dat data zoveel
mogelijk bij de bron blijven en zo ook toegankelijk zijn. Wel vind ik dat
PGO’s moeten aansluiten op de toekomstige keuzes rond de infrastructuur
voor en de nationale visie op het gezondheidsinformatiestelsel. In de
verdere doorontwikkeling is geborgd dat dit ook daadwerkelijk gebeurt.
De middelen die zijn besteed aan de VIPP-programma’s zijn niet naar de
PGO’s zelf gegaan, maar waren nodig om de basis voor gegevensuitwisseling, waaronder de ontsluiting naar de patiënt, mogelijk te maken. Ik
ben het eens dat alle investeringen uiteindelijk wel moeten leiden tot
meeropbrengsten voor de zorg en betere gezondheid van mensen.
Mitz is een toestemmingsvoorziening die randvoorwaardelijk is voor de
gegevensuitwisseling, het is niet de enige randvoorwaarde die noodzakelijk is. Het is binnen een landelijk vertrouwensmodel één van de
voorzieningen die invulling geeft aan generieke functies (in dit geval:
toestemming) die de gegevensuitwisseling tussen patiënt en zorgverlener
en tussen zorgverleners onderling, mogelijk maakt.
Het verbinden van de huidige zorginfrastructuren tot een landelijk
dekkend netwerk zorgt ervoor dat data uitgewisseld kan worden, maar er
is meer nodig dan alleen de (technische) verbinding van zorginfrastructuren om databeschikbaarheid te bereiken. Een transitie naar databeschikbaarheid vergt aanvullende standaardisatie afspraken van de systemen
waar data is opgeslagen (zoals een elektronisch patiëntendossier). Zo ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

16

afspraken over de eenheid van taal, tijdige beschikbaarstelling vanuit de
bron en de kwaliteit van de data.
53.
Heeft u voldoende bevoegdheden om de procedures uit het zorgproces –
die volgens u niet langer leidend zijn voor de beschikbaarheid en delen
van data – aan te passen?
Antwoord:
De inrichting van zorgprocessen is primair aan de zorgorganisaties en
zorgverleners zelf. Het Ministerie van VWS kan door de inzet op internationale standaarden en andere instrumenten in te zetten het effect
bereiken zonder zichzelf bevoegdheden toe te eigenen.
54.
Welk tijdspad wordt in deze strategie voorgesteld om te komen tot een
persoonlijke gezondheidsomgeving of een ander centraal persoonlijk
medisch overzicht?
Antwoord:
In de strategie is geen expliciet tijdspad voorgesteld om te komen tot een
persoonlijke gezondheidsomgeving of een ander centraal persoonlijk
medisch dossier. In het Regeerakkoord en in het IZA is afgesproken dat er
in 2025 een goed gevuld en goed
functionerend PGO moet zijn. Daarvoor zijn ook de activiteiten van belang
binnen het eerste plateau in de strategie inzake interoperabiliteit (2023–
2026). Voor de ontsluiting naar PGO’s geldt overigens dat dit in 2023 al
mogelijk is voor belangrijke sectoren als de huisartsenzorg en de medisch
specialistische zorg.
55.
Kunt u schetsen hoe de governance er op dit moment uitziet inclusief de
wettelijke bevoegdheden?
Antwoord:
In de huidige governance is een belangrijke rol weggelegd voor en het
Informatieberaad. De rol van het Informatieberaad verschuift van
besluitvormend naar adviserend. Door de regie meer bij het Ministerie
van VWS en andere stelselpartijen neer te leggen krijgen de afspraken een
meer dwingend karakter. Waar nodig kan het Ministerie van VWS wet- en
regelgeving initiëren.
56.
Hoe worden internationale richtlijnen voor privacy en informatiebeveiliging verder uitgewerkt c.q. meegenomen bij het implementeren van de
nationale visie? Hoe wordt daarnaast geborgd dat zorginstellingen zo
spoedig mogelijk op Z-CERT zijn aangesloten?
Antwoord:
Databeschikbaarheid en vertrouwen zijn beide fundamenten onder de
Nationale Visie en Strategie. Informatiebeveiliging ziet op beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van data en sluit hier dus goed
op aan. Concreet werk ik op dit moment aan de implementatie van de
NIS2, die zich richt op het verhogen van de digitale weerbaarheid van
organisaties en instellingen in onder meer de zorgsector. Voor de
zorgsector zal dit betekenen dat zo’n 1.500 tot 2.000 organisaties en
instellingen verplicht preventieve maatregelen moeten nemen tegen
cyberincidenten (zorgplicht), grootschalige incidenten moeten melden
(meldplicht), ontvangers van hun diensten moeten informeren over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

17

mogelijke gevolgen van een incident (informatieplicht) en zich moeten
registreren in een nog nader vorm te geven register (registratieplicht).
Ik zet mij er voor in om de dienstverlening van Z-CERT zo breed mogelijk
beschikbaar te stellen binnen de gehele zorgsector. Om daar te komen
ondersteunt het Ministerie van VWS het gefaseerd aansluiten van de
gehele zorgsector bij Z-CERT op basis van een risicogebaseerde aansluitstrategie, zodat steeds meer zorginstellingen deelnemer worden van
Z-CERT. Op dit moment zijn meer dan 300 instellingen uit verschillende
sub-sectoren aangesloten bij Z-CERT. Daarnaast kunnen zorginstellingen
die onder het bereik van de NIS2-richtlijn vallen in de toekomst aanspraak
maken op de dienstverlening van een Computer Security Incident
Response Team (CSIRT). Op dit moment voert Z-CERT al vergelijkbare
taken uit voor de zorgsector en is het Ministerie van VWS voornemens om
Z-CERT uitvoering te laten geven aan deze CSIRT dienstverleningstaken in
de zorgsector.
57.
Wanneer weet u meer over de mogelijk beschikbare financiering voor de
implementatie van de strategie en wanneer wordt de Kamer hierover
geïnformeerd?
Antwoord:
De uitvoering van de voorgenomen korte termijnstrategie opereert binnen
de kaders die al zijn afgesproken. Hiervoor zijn geen extra middelen
beschikbaar. Dit heb ik ook afgestemd met Ministerie van Financiën. De
uitwerking van middellange termijnstrategie moet, voor zover mogelijk,
ook een paragraaf bevatten over de financiering.
58.
Wat gaat u burgers aanbieden om de digitale vaardigheden te verbeteren?
Antwoord:
Er zijn al verschillende goedlopende initiatieven om mensen te helpen
met het verbeteren van hun digitale vaardigheden. Allereerst is samen
met o.a. het Ministerie van BZK en andere publieke en private partijen de
Alliantie Digitaal Samenleven opgericht met initiatiefnemers zoals
Beeld&Geluid, de Number 5 Foundation en Vodafone Ziggo.4 Uit deze
alliantie is ook de Digihulplijn (0800 1508) voortgekomen; een gratis
telefoonnummer voor iedereen met een digitale vraag. Daarnaast kunnen
mensen voor ondersteuning en cursussen terecht bij bibliotheken en bij
Informatiepunten Digitale Overheid (IDO). Verder kunnen mensen voor
hulpvragen specifiek over het gebruik van digitale zorg terecht bij de
Helpdesk Digitale Zorg.5 Vanuit het Ministerie van VWS is een opdracht
gegeven om deze dienstverlening verder uit te breiden. Tenslotte zetten
programma’s als Zorg voor basisvaardigheden 2.0 zich er voor in dat zorgen welzijnsmedewerkers mensen met lage basisvaardigheden herkennen
en doorverwijzen.
Vanuit het Ministerie van VWS en BZK worden deze initiatieven ondersteund en aan elkaar verbonden om het ondersteuningsaanbod goed te
laten aansluiten, zodat zorgverleners en burgers weten waar zij hulp bij
digitale vragen kunnen krijgen. Het verstevigen van dit ondersteuningsaanbod voor patiënten en ouderen is ook opgenomen in het IZA en het
programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO).
Daarom wordt extra ingezet op deze initiatieven en de vindbaarheid
ervan.
4
5

Over ons – Alliantie Digitaal Samenleven.
Home – Helpdesk Digitale Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

18

59.
Gaat u borgen dat in de opleiding van zorgprofessionals digitalisering een
belangrijke plek krijgt? Wat gaat u doen om te borgen dat alle huidige
zorgprofessionals voldoende worden geschoold?
Antwoord:
Om digitale vaardigheden bij de medewerkers in zorg en welzijn te
verbeteren is het van belang dat hiervoor voldoende aandacht is in het
onderwijs en in bij- en nascholing. Denk dan aan zorgtechnologie, digitale
vaardigheden en innovatie. Dit moet een integraal onderdeel worden van
het professionele handelen van zorgverleners.
In het IZA is afgesproken dat de opleidings-, beroeps- en functieprofielen
voor 1 januari 2025 toekomstbestendig worden gemaakt. Digivaardigheden zijn hierbij een belangrijk onderdeel. Vanuit het programma
Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (TAZ) hebben
brancheorganisaties en onderwijsinstellingen ook afgesproken dat in
samenwerking met Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs
Bedrijfsleven (SBB) en de MBO-Raad de rol van technologie in het zorg en
welzijnscurriculum wordt geborgd. Deze afspraken worden de komende
periode verder uitgewerkt binnen de TAZ-kerngroep sociale en technologische innovatie.
Daarnaast stimuleer ik de coalitie Digivaardig in de zorg, waarbinnen een
de Werkgroep Onderwijs actief is. De werkgroep zet zich in om studenten
van zorgopleidingen voldoende voor te bereiden op de digitale aspecten
van het werken in de zorg. De coalitie spant zich ook in om zorgaanbieders bewust te maken van het verbeteren van digitale vaardigheden en
organiseert ondersteuning voor zorgaanbieders die met het thema aan de
slag gaan.
Binnen het TAZ-instrumentarium wordt eraan gewerkt om opleidingsgelden, zoals de KIPZ-subsidie of SectorPlanPlus, meer strategisch in te
zetten waaronder meer op innovatie, zorgtechnologie en digitale
vaardigheden.
Via Zorg van Nu blijven zorgmedewerkers op de hoogte van wat er
bestaat aan slimme gezondheidstoepassingen, bijvoorbeeld via de
website. Op social media worden goede voorbeelden gedeeld en er is een
e-learning voor (aanstaande) zorgmedewerkers over digivaardigheden.
60.
Klopt het dat in het Informatieberaad Zorg met name beleidsmakers
participeren en geen mensen die met hun voeten in de ICT-klei staan?
Klopt het daarnaast dat het Informatieberaad Zorg geen formele positie
heeft (bijvoorbeeld om zaken af te dwingen)? Klopt het dat leveranciers
niet zijn aangesloten bijvoorbeeld via een brancheorganisatie?
Antwoord:
In het Informatieberaad zitten primair bestuurders van zorgorganisaties,
koepels of branches, soms in combinatie. Verschillende van deze
bestuurders zijn actief als zorgverlener en kunnen spreken vanuit de
praktijk. De adviseurs van deze bestuurders hebben vaak een grondige ICT
ervaring maar zijn meestal niet praktiserend zorgverlener.
Het klopt dat het Informatieberaad geen formele positie heeft. De
bestuurders van koepelorganisaties hebben geen formele positie om
besluiten door te voeren. Dat is aan de zorgorganisatie zelf. Het Informatieberaad heeft wel invloed maar geen doorzettingsmacht. De rol van
Informatieberaad verschuift van besluitvormend naar adviserend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

19

Leveranciers zijn niet formeel vertegenwoordigd in het Informatieberaad.
In de voorgestelde governance is er plaats voor een vertegenwoordiging
van leveranciers op alle niveaus.
61.
Hoe denkt u vertrouwen van burgers, zorgverleners, wetenschappers en
de overheid in elkaar en in het zorgvuldig gebruik van data te bereiken in
relatie tot de nieuwsberichten rondom datalekken en cyberhacks bij
zorginstellingen? Hoe kunnen patiënten er zeker van zijn dat hun
gegevens veilig zijn?
Antwoord
Vertrouwen is één van de belangrijkste fundamenten onder de Nationale
Visie en Strategie. Met goede informatiebeveiliging in het zorgveld
leveren we een bijdrage aan het creëren van meer vertrouwen. Partijen in
het zorgveld zijn hier primair zelf voor verantwoordelijk. Het Ministerie
van VWS ondersteunt ze daar bij.
Zo zet het Ministerie van VWS in op het informeren over en stimuleren
van informatieveilig gedrag van zorgprofessionals. Daarvoor hebben we
samen met het veld het Actieplan Informatieveilig Gedrag ontwikkeld.
Daarnaast worden zorgaanbieders ondersteund door Z-CERT, het
expertisecentrum van cybersecurity in de zorg. Het beleid van het
Ministerie van VWS is erop gericht om de dienstverlening van Z-CERT zo
breed mogelijk beschikbaar te stellen binnen het zorgveld, middels een
risicogestuurde aansluitstrategie en uitbreiding van het dienstenaanbod
van Z-CERT. Ten slotte zijn er wettelijk verplichte normen voor informatieveiligheid in het zorgveld ontwikkeld. Deze normen blijven we ontwikkelen
en brengen we actief onder de aandacht bij zorgaanbieders.
Cyberincidenten zijn niet volledig te voorkomen. Zorginstellingen moeten
zelf preventieve maatregelen nemen om de gevolgen van een incident te
beperken en, waar nodig, zo spoedig mogelijk te mitigeren. Ik onderneem
ook acties om de impact van incidenten te beperken. Zo heeft het
Ministerie van VWS samen met het Regionaal Overleg Acute Zorgketen
(ROAZ) Zuidwest-Nederland en de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) Zuid-Holland Zuid in januari 2023 een grootschalige oefening georganiseerd. Hierbij is gezamenlijk geoefend met een
scenario waarin sprake was van digitale verstoring van onder andere de
ziekenhuiszorg. De lessen die hieruit zijn getrokken zullen de komende tijd
door zorgaanbieders, Z-CERT en het Ministerie van VWS worden gebruikt
om de voorbereiding en respons op dergelijke incidenten te verbeteren.
Door in te zetten op preventie van incidenten, en tegelijkertijd de impact
van incidenten te beperken werk ik samen met het zorgveld aan meer
vertrouwen in het zorginformatiestelsel.
62.
Wanneer zijn gezondheidsgegevens ook internationaal op te vragen?
Antwoord:
Op dit moment is het beperkt mogelijk gegevens internationaal op te
vragen. Nederland is aangesloten op de MyHealth@EU infrastructuur die
het mogelijk maakt gegevens tussen de deelnemende landen uit de
Europese Unie uit te wisselen. Dit gaat via het Nationaal Contactpunt voor
eHealth (NCPeH). Op dit moment is het in Nederland alleen mogelijk om
Europese patientsamenvatting op te vragen van Europese burgers uit
deelnemende landen die hier in een van de deelnemende ziekenhuizen
zorg vragen. De functionaliteit zal met de komst van de EHDS uitgebreid
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

20

63.
Op welke manier wordt voor de patiënt duidelijk bij wie men terecht kan
voor het opvragen van de eigen gegevens?
Antwoord:
Om de patiënt inzicht te geven bij wie eigen gegevens kunnen worden
opgevraagd is invulling van de generieke functie – lokalisatie – nodig. De
lokalisatiefunctie van Mitz speelt hierin een belangrijke rol. Ik ben voor
deze functie een NEN normeringstraject gestart. In de Kamerbrief van
15 december 2022 over generieke functies heb ik toegezegd u daar in het
najaar 2023 over te informeren (Kamerstukken 27 529 en 32 761, nr. 287).
64.
Wat is de reden dat geen voorwaarden worden gesteld aan de context
waarin beleidsmakers en onderzoekers data willen hergebruiken?
Antwoord:
De context waarin beleidsmakers en onderzoekers data willen (her)gebruiken is sterk gevarieerd. Het is eenvoudiger en zorgvuldiger om
voorwaarden te stellen aan het gebruiksdoel van data dan aan de context.
65.
Kunt u aangeven hoe gerichte stimulatie van de ontwikkeling van digitale
diensten voor zorg en gezondheid eruit zal zien?
Antwoord
Passende inzet van bewezen effectieve digitale diensten kan een grote
bijdrage leveren aan de maatschappelijke vraagstukken zoals toegankelijkheid, bemensbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid. En een belangrijke
rol spelen bij de focus op passende zorg.
Ik heb in het IZA met veldpartijen afspraken gemaakt over het realiseren
van randvoorwaarden voor inzet van digitale diensten. Ik denk hierbij
concreet aan de afspraak om 70% van de geschikte zorgpaden digitaal of
hybride beschikbaar te maken en te streven naar een inclusie van c.q. het
gebruik door minimaal 50% van de patiëntenpopulatie waarvoor de
hybride zorgpaden geschikt zijn.
Daarnaast zijn er afspraken gemaakt over het stimuleren via passende
prikkels en meer ruimte voor inzet en gebruik van digitale en hybride zorg,
het maken van afspraken hierover in alle contracten tussen zorgverzekeraars, zorgkantoren, gemeenten en zorgaanbieders in 2025, en het
stimuleren van passende inzet van digitale en hybride zorg via richtlijnen.
Ook zijn er afspraken gemaakt over het opleiden van zorgpersoneel om
anders en meer hybride te gaan werken binnen de context van het
programma Toekomstgerichte Arbeidsmarkt Zorg (TAZ) en zijn er
afspraken gemaakt en worden stimuleringsregelingen geïnitieerd in het
programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO).
Verder ben ik in het kader van IZA afspraken voornemens om een extern
marktonderzoek te laten uitvoeren naar digitale (zelfzorg)middelen (zoals
thuisarts.nl en apotheek.nl), waarbij ook nadrukkelijk gekeken zal worden
naar de betrouwbaarheid van de aangeboden informatie. Mijn doel
daarbij is te onderzoeken op welke manier digitale (zelf)zorgmiddelen
doorontwikkeld en steviger ingebeld kunnen worden in het zorglandschap. Ik vind het van groot belang dat burgers toegang hebben tot de
juiste informatie op basis waarvan zij een afgewogen keuze kunnen
maken om al dan niet naar bijvoorbeeld de huisarts te gaan. Ook streef ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

21

ernaar met de doorontwikkeling van digitale (zelfzorg)middelen zoals
thuisarts.nl de druk op de (eerstelijns)zorg af te laten nemen.
De verantwoordelijkheid voor ontwikkeling van diensten ligt primair bij
markt- en veldpartijen, waarbij we erop toezien dat er gezonde (gereguleerde) marktcondities zijn, en acteren waar nodig als er evident sprake is
van marktfalen en ongewenste effecten. Het is van belang hierbij de
balans goed te bewaren, waarbij we ook kijken naar lessen uit andere
sectoren of in andere (Europese) landen op dit terrein.
66.
Hoe zou volgens u een publiekscampagne over datasolidariteit eruit
moeten zien?
Antwoord:
Ik werk toe naar een situatie waarin partijen in het zorgveld onder regie
van het Ministerie van VWS hun eigen achterban of doelgroep informeren
over de gevolgen van databeschikbaarheid. De communicatie zal gericht
zijn op het de voordelen van secundair datagebruik, zoals passende zorg
en beter onderzoek en het wegnemen van misverstanden rond secundair
gebruik van gezondheidsgegevens en op het bieden van objectieve
informatie. Ook de spelregels rond het delen van data zullen worden
gecommuniceerd. Dit draagt bij aan het vertrouwen en bewustzijn over
het beschikbaar stellen van data.
67.
Wat zijn TWIIN-knooppunten en hoe verhouden die zich tot de reeds
ontwikkelde NUTS-nodes?
Antwoord:
Een Twiin knooppunt en een Nuts node zorgen beide voor de verbinding
van bestaande zorginfrastructuren en/of zorgaanbieders, waardoor
medische gegevens uitgewisseld of beschikbaar gesteld kunnen worden.
Naast Twiin knooppunten ontwikkelt het Twiin-programma een landelijk
afsprakenstelsel dat de samenwerkingsafspraken bevat voor het veilig en
betrouwbaar beschikbaar stellen van medische patiëntgegevens. Vanuit
het groeipad TwiinxNuts werken Twiin en Nuts samen om de gegevensuitwisseling tussen Twiin knooppunten en Nuts nodes mogelijk te maken.
Twiin wil Nuts nodes opnemen in haar afsprakenstelsel.
68.
Bestaan TWIIN-knooppunten al en wanneer kunnen zorgorganisaties in de
VVT erop aansluiten?
Antwoord:
Een Twiin knooppunt bestaat uit verschillende rollen. Er zijn op dit
moment meerdere partijen actief in de rol van dienstverlener zoals de
regionale samenwerkingsorganisaties RZCC, REN, Sigra, Zorgring en
Stichting Gerrit. Stichting Gerrit is tevens actief als beheerder. Verschillende van deze samenwerkingsorganisaties zijn ook actief in het domein
van de VVT. Op dit moment sluiten zorgaanbieders in de VVT voor
eOverdracht aan op Nuts nodes. Via het groeipad TwiinxNuts zorgen Twiin
en Nuts er voor dat partijen die aansluiten op Twiin knooppunten ook
eOverdracht gegevens met Nuts Nodes kunnen delen en vice versa.
69.
Heeft u voldoende bevoegdheden om de gemaakte keuzes te kunnen laten
implementeren, nu er geen volledige consensus was met betrekking tot
de keuze voor C en F?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

22

Antwoord:
De keuze voor het uitwerken van scenario’s C (dataplatformen) en F
(communicatienetwerken) zijn ter advisering voorgelegd aan de Informatieberaad Zorg. Het inzichtelijk maken van de consequenties is nodig voor
het nemen van een volgende stap. Het Informatieberaad Zorg heeft
positief gereageerd op dit advies. Daarmee is er voldoende bevoegdheid
om de keuze verder uit te werken en een vervolgstap te adviseren, maar is
nog geen bevoegdheid voor de daadwerkelijke implementatie van de
keuze. Eind dit jaar informeer ik uw Kamer over de uitwerking van de
richting en de te nemen vervolgstappen.
70.
Hoe weet u zeker dat voldaan is aan het criterium «draagvlak» (ook bij
ICT-leveranciers) aangezien uit het veld vernomen wordt dat de expertgroep geen goede afspiegeling was van de betrokken leveranciers?
Antwoord:
Het is onmogelijk om alle mogelijke stakeholders te includeren in het
onderzoek. Om aan het criterium draagvlak te voldoen is naast de
expertgroep zowel tijdens het onderzoek en bij de vorming van het advies
het Informatieberaad Zorg betrokken. Met de positieve reactie vanuit het
Informatieberaad Zorg ervaar ik voldoende draagvlak voor het verder
uitwerken van de richting. Het uitwerken van de richting pakt het
ministerie actief op met veldpartijen. Zoals aangegeven in de Kamerbrief
«Actieplan zorg-ICT-markt voor gegevensuitwisseling» van 4 april jl.
(Kamerstuk 27 529, nr. 291) ben ik met de verschillende
ICT-vertegenwoordigers in gesprek hoe zij zich kunnen verenigen zodat zij
meer onderdeel gaan uit maken van de al bestaande governance op zowel
strategisch, tactisch en operationeel niveau. Dit, zodat hun kennis en
actiebereidheid geborgd is in het algemeen en specifiek binnen deze
uitwerking.
71.
Kunt u iets vertellen over het transformatieproces om scenario C te
realiseren? Wat is onder meer de rol van de leveranciers in dit proces?
Antwoord:
In de Kamerbrief «Landelijk dekkend netwerk van infrastructuren», 13 april
jl. wordt een verdere uitwerking aangekondigd van de scenario C en F.
Daar is de nadere duiding van het transformatieproces en de rol van
leveranciers onderdeel van. Bij deze uitwerking wordt rekening gehouden
met de impact op lopende initiatieven, en daarmee ook op de leveranciers
die bij deze initiatieven zijn betrokken. Belangrijke aandachtspunten
daarbij zijn het transformatieproces, de tijdslijn en de benodigde
beleidsmaatregelen. Eind dit jaar informeer ik uw Kamer over de
uitwerking van de richting en de te nemen vervolgstappen.
72.
Wat is het belangrijkste argument van de conclusie dat het verbinden van
bestaande netwerken en knooppunten onvoldoende invulling geeft aan
een transitie naar databeschikbaarheid?
Antwoord:
Het verbinden van de huidige zorginfrastructuren tot een landelijk
dekkend netwerk zorgt ervoor dat data uitgewisseld kan worden, maar er
is meer nodig dan alleen de (technische) verbinding van zorginfrastructuren om databeschikbaarheid te bereiken. Een transitie naar databeschikbaarheid vergt aanvullende standaardisatie afspraken van de systemen
waar data is opgeslagen. Zoals afspraken over de eenheid van taal, tijdige
beschikbaarstelling vanuit de bron en over de kwaliteit van de data.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

23

73.
Is het de bedoeling dat de medische gegevens bij iedere zorgverlener
(huisarts, apotheken, medisch specialisten, enzovoorts) van iedere patiënt
op termijn via (een) dergelijk(e) dataplatform(en) beschikbaar komen?
Antwoord:
In de Kamerbrief «Landelijk dekkend netwerk van infrastructuren» van
13 april jl. (Kamerstuk 27 529, nr. 293) wordt een verdere uitwerking
aangekondigd van scenario C (dataplatform). Bij deze uitwerking wordt
rekening gehouden met de verschillende soorten medische gegevens en
dossierhouders van deze gegevens. Het is de bedoeling dat de medische
gegevens bij iedere zorgverlener (zoals huisarts, apotheken, medisch
specialisten) van iedere patiënt beschikbaar komen. In lijn met het streven
naar databeschikbaarheid binnen de nationale visie gezondheidsinformatiestelsel zal ik dataplatform(en) inzetten wanneer dit helpt gegevens
(versneld) beschikbaar te stellen. Hierbij zal ik sturen op die die data die
vanuit medisch perspectief het meest relevante zijn. Eind dit jaar
informeer ik uw Kamer over de uitwerking van de richting en de te nemen
vervolgstappen.
74.
Welke waarborgen vindt u voorwaardelijk voor het in gebruik nemen van
het data-centrisch systeem (scenario C) en hoe borgt u daarbij zeggenschap en vertrouwen van burgers en patiënten in gegevensuitwisseling?
Antwoord:
In de uitwerking van scenario C (dataplatformen) geeft het Ministerie van
VWS aandacht aan de waarborgen voor het in gebruik nemen van data
centrische oplossingen. Hierbij wordt zowel gekeken naar deze aspecten
bij de vulling van het platform als bij het gebruik van de data vanuit het
platform. In algemene zin is voor deze aspecten aandacht voor
waarborgen zoals de regie & governance, aansluiting op zorgproces,
zeggenschap & vertrouwen, privacy & security en datakwaliteit. Specifiek
binnen zeggenschap en vertrouwen van de burger worden de waarborgen
tweeledig geïnterpreteerd en uitgewerkt. Namelijk in termen van rechten
die de burger op basis van de AVG heeft en in termen van het verlenen
van toestemming voor vrijgeven van data en het autoriseren van
ontvangers van deze data.
• Vanuit de AVG hebben burgers het recht op inzage, het recht op
corrigeren en het recht op bezwaar. Het recht op inzage heeft niet
alleen betrekking op de gegevens zelf maar ook op wat er met de
gegevens gebeurt, via bijvoorbeeld inzicht in de logging. Ook
interveniëren hoort bij het recht op inzage, denk dan aan het geven
en/of intrekken van toestemming.
• Vanuit toestemming en autorisatie is het vanzelfsprekend dat
gegevensuitwisseling alleen plaatsvindt op basis van de geldende
wetgeving, zoals de WGBO, AVG en Wabvpz.
75.
Waarom kunt u niet afdwingen dat alle toekomstige standaarden
gebaseerd dienen te zijn op de internationale Fast Healthcare Interoperability Resources (FHIR) en Zibs? Wat heeft u daarvoor nodig? Wat als
bepaalde data zich niet lenen voor FHIR of Zibs (zoals radiologische
beelden)? Welk alternatief wordt in dat geval geboden?
Antwoord:
Op dit moment ontbreekt het in samenhang beheren en doorontwikkelen
van standaarden. Hiervoor is regie nodig. In het IZA is afgesproken dat het
Ministerie van VWS tijdelijk deze regie pakt door de rol van houder van
het stelsel van standaarden te beleggen. Op basis van de ervaring van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

24

deze tijdelijke situatie wordt er bezien of en op welke wijze houderschap
van het informatiestandaarden publiek kan worden vormgegeven
(Kamerstuk 35 925, nr. XVI, nr. 198). Daarin neem ik ook het vraagstuk mee
of er meer juridische bevoegdheden nodig zijn om in te grijpen op de
specificaties van standaarden. Op dit moment heb ik deze juridische
bevoegdheden niet.
Wanneer FHIR en/of Zibs op geen enkele wijze voorzien in de functionele
behoefte voor de gegevensuitwisseling kan de stelselhouder in overleg
met de standaardbeheerder bezien of een alternatief kan worden geboden
waarmee de samenhang in het stelsel wel geborgd blijft. Komende
periode verwacht ik meer besluiten te nemen over specificaties van
standaarden, zodat ook op andere aspecten van standaarden er meer
samenhang zal ontstaan.
76.
Hoe wordt het feitelijke migratieproces gefinancierd?
Antwoord:
In beginsel vindt de financiering van de inrichting van de elektronische
gegevensuitwisseling plaats door de zorgaanbieders zelf. De betreffende
standaarden zijn in de bijlage van het besluit over FHIR en Zibs genoemd,
De bijbehorende standaardhouders is gevraagd om migratieplannen op te
laten stellen. De financiering van het feitelijke migratieproces zal
onderdeel zijn van de migratieplannen.
77.
Hoe gaat u zorgprofessionals bewegen consequent invulling te geven aan
de eenheid van taal, aangezien dit een cruciale randvoorwaarde is voor
het laten slagen van het landelijk dekkend netwerk?
Antwoord:
Op 18 april jl. is met Kamerbrede steun de wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) aangenomen in de Eerste Kamer. Op 1 juli
2023 zal deze van kracht worden waarmee een significante stap is gezet in
het verplichten van standaarden. Binnen de nu vier geprioriteerde
gegevensuitwisselingen die per amvb verplicht worden is dit al in lijn
door gebruik van Zibs en terminologiestandaarden in de informatiestandaarden.
Ook worden randvoorwaarden opgesteld wat betreft de eenheid van taal
voor gegevensuitwisselingen die onder het EHDS-voorstel worden
verplicht.
Daarnaast staan in het IZA, dat tot stand gekomen is met stakeholders uit
het hele zorgveld, afspraken over eenheid van taal. Door het actief blijven
monitoren op de uitvoering van de IZA-afspraken worden deze doelen
met het zorgveld samen nagestreefd.
In navolging van de IZA-afspraak omtrent publiek houderschap van
informatiestandaarden (PHI) is een programma ingericht voor het sturen
op een interoperabel stelsel van standaarden. Dit stelsel bevat ook
standaarden die noodzakelijk zijn voor eenheid van taal als Zibs en
terminologiestandaarden.
78.
Waarom wordt toegestaan dat (sub)sectoren redenen kunnen bedenken
waarom ze «bijzonder» zouden zijn waardoor het bij hen niet mogelijk zou
zijn FHIR of Zibs toe te kunnen passen?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

25

Ik heb een heldere koers gekozen waarop standaardisatieorganisaties,
zorginstellingen en softwareleveranciers zich kunnen baseren. Voor 24
standaarden wordt een migratieplan opgesteld waarin een realistische
planning wordt opgenomen om over te gaan op FHIR en Zibs. Eventuele
knelpunten zullen we daarbij met elkaar op moeten lossen. Buiten de
scope van de 24 standaarden stimuleer ik de overgang naar FHIR en Zibs
door in mijn beleid aan te sluiten bij het besluit over het gebruik van FHIR
en Zibs. In sommige gevallen is het (nog) niet mogelijk om FHIR en Zibs
toe te passen. Daar zal ik rekening mee houden waarbij interoperabiliteit
het uitgangspunt is. Het is aan mij om binnen de context van de
(sub)sector en de beleidsdoelen die nastreef de afweging te maken om
meer of minder ruimte te geven om standaarden te gebruiken die niet op
FHIR en Zibs gebaseerd zijn, waarbij mijn uitgangspunt helder is.
79.
Verwacht u niet juist een impasse als u aanstuurt op scenario B (het
verbinden van de huidige infrastructuren middels knooppunten) terwijl u
op korte termijn kiest voor scenario C, namelijk niet meer investeren in
bestaande infrastructuren en nog geen werkend alternatief voor scenario
C?
Antwoord:
Het verbinden van infrastructuren middels knooppunten blijft de basis om
naar de toekomst toe landelijke interoperabiliteit te realiseren. Daarbij is
de verwachting dat de te ontwikkelen onderdelen voor scenario B (zoals
een landelijk vertrouwensmodel, de keuze voor FHIR en Zibs), ook
noodzakelijk zijn voor de andere scenario’s. De verdere uitwerking van
deze richting moet duidelijk maken wat de consequenties zijn op en
tussen de lagen van het interoperabiliteitsmodel van Nictiz. Daarbij moet
deze uitwerking duidelijk maken wat de impact is om van de huidige koers
over te gaan op de geadviseerde richting en op welke termijn dit mogelijk
is. Eind dit jaar informeer ik uw Kamer over de uitwerking van de richting
en de te nemen vervolgstappen.
80.
Waarom blijft bestaand beleid in beginsel ongewijzigd? Welke aspecten
worden hiermee bedoeld?
Antwoord:
De huidige koers is nodig om de gegevensuitwisselingen onder de wet
elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) en afspraken uit het
IZA te realiseren.
Voor een landelijk dekkend netwerk van infrastructuren zijn technische,
organisatorische en juridische afspraken tussen zorgaanbieders (en diens
leveranciers) essentieel. Vanuit meerdere trajecten wordt invulling
gegeven aan de afspraken:
• In het IZA is de afspraak gemaakt dat gestructureerde gegevensuitwisseling op basis van FHIR moet gaan plaatsvinden uiterlijk in 2025.
Hierover heeft ook het Informatieberaad Zorg reeds in 2020 geadviseerd.
• Het Ministerie van VWS schrijft in principe geen infrastructuur voor,
maar geeft zorgaanbieders mee dat voor gegevensuitwisseling in de
praktijk afspraken op alle lagen van het interoperabiliteitsmodel
gemaakt moeten worden. Daarbij dient de infrastructuur aan te sluiten
op een (toekomstig) landelijk vertrouwensmodel, wil de gegevensuitwisseling voor de zorgverlener een toegevoegde waarde krijgen.
• Het focusprogramma Twiin werkt aan een landelijk vertrouwensmodel
dat op alle lagen van het Nictiz interoperabiliteitsmodel de benodigde
afspraken vastlegt voor uitwisseling van zorgdata.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

26

81.
Komen er nog steeds nieuwe standaarden bij of wordt eerst geborgd dat
bestaande standaarden overal geïmplementeerd worden in de praktijk
(met betrekking tot Nictiz)? Worden standaarden die niet voldoende breed
worden toegepast weer geschrapt om onnodige complexiteit te
voorkomen?
Antwoord:
In de meerjarenagenda Wegiz zijn nu vijf gegevensuitwisselingen met
bijbehorende informatiestandaarden opgenomen. De zorg en de vele
specialismen maken dat er de komende jaren nog een aanzienlijk aantal
nieuwe informatiestandaarden bij zal komen. Ook de transitie van
aandoeningsgerichte naar hybride, passende en netwerkzorg en het
streven naar pandemische paraatheid creëert informatiebehoeften die
nieuwe informatiestandaarden vereisen. Ik stuur erop dat nieuwe
informatiestandaarden meer en meer van herbruikbare informatiebouwstenen en vastgestelde terminologie gebruik zullen maken, zoals
bijvoorbeeld FHIR en Zibs. Verouderde standaarden maken onvoldoende
gebruik van herbruikbare informatiebouwstenen en vastgestelde
terminologie en dragen daarom niet bij aan het realiseren van databeschikbaarheid. Het is de bedoeling dat verouderde standaarden als
zodanig herkenbaar worden gemaakt in de nationale bibliotheek van
Nictiz. Ik verwacht daarom dat verouderde standaarden worden
vervangen door standaarden die wel gebruik maken van herbruikbare
informatiebouwstenen.
82.
Waarom wordt het niet verplicht om ook gestandaardiseerd te registreren
in ieder geval op een kleine set (zeer gestandaardiseerde) variabelen die
iedereen altijd en overal verplicht moet toepassen?
Antwoord:
Ook een kleine set (zeer gestandaardiseerde) variabelen is niet voor elke
zorgverlener relevant, en kan hiermee voor verhoging van registratielast
bij deze zorgverleners zorgen. En hiernaast lost dit het algemene
vraagstuk van gestandaardiseerd data beschikbaar maken niet geheel op.
De inrichting van zorginformatiesystemen is op dit moment aan de
zorgaanbieder (in samenwerking met de leverancier) zelf, en hiermee is de
registratie op veel plekken nog op verschillende manieren georganiseerd.
Er wordt juist gestuurd op de verplichting van gestandaardiseerd
uitwisselen van relevante gegevenssets en standaarden tussen bepaalde
groepen zorgverleners en naar patiënten. Binnen de standaarden is het
aan de zorgverleners zelf om te bepalen welke gegevens uitgewisseld, en
daarmee geregistreerd, moet worden.
De verwachting is dat de beschreven standaardisatie in registratie op de
relevante sets voor die zorgaanbieders al gestimuleerd wordt. Echter staat
het hierbij nog vrij om bijvoorbeeld een zogenaamde mapping – vertaling
– van eigen systeem naar de uitwisseling te maken.
83.
Ziet u risico’s ten aanzien van het commerciële aspect van het secundair
gebruik van zorgdata?
Antwoord:
Ik vind dat zorgdata in geanonimiseerde of gepseudonimiseerde vorm
beschikbaar moeten zijn voor commerciële partijen. Ook commerciële
bedrijven leveren een belangrijke bijdrage aan de gezondheidszorg in
Nederland. Deze bedrijven zorgen bijvoorbeeld voor zorginnovaties door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

27

de ontwikkeling van nieuwe genees- en hulpmiddelen of de ontwikkeling
van AI-algoritmen ter ondersteuning van de zorgverlening van een arts.
Zoals ik in de Kamerbrief over de visie en strategie voor het secundair
gebruik van gezondheidsgegevens (Kamerstuk 27 529, nr. 294) heb
beschreven, stel ik hier wel de voorwaarde aan dat het gebruik van
zorgdata door commerciële partijen een maatschappelijk belang moet
dienen. En uiteraard moet ook het secundair gebruik van data door
commerciële bedrijven veilig en transparant plaatsvinden.
Wanneer er goede afspraken zijn gemaakt over de doelen waarvoor
gegevens gebruikt worden en er voldoende maatregelen genomen zijn
om de veiligheid van de verwerking te waarborgen, zijn de risico’s ten
aanzien van het gebruik van gezondheidsdata door commerciële partijen
niet veel groter dan het risico voor het gebruik van gezondheidsgegevens
door niet-commerciële partijen. Het is daarbij wel van belang dat eisen ten
aanzien van bijvoorbeeld dataminimalisatie, doelbinding en informatiebeveiliging zijn ingevuld. De komende jaren maak ik werk van het ontwikkelen van de benodigde spelregels en generieke functies die hiervoor
nodig zijn.
Daarnaast overweeg ik ook een secundair gezondheidsdata orgaan
(Health Data Access Body) op te richten die onder andere de taak zou
kunnen krijgen om toezicht te houden op het gebruik van gezondheidsdata door partijen in Nederland en misbruik te bestraffen.
84.
Is het draagvlak onder de bevolking voor het uitwisselen van zorgdata
voor secundair gebruik (waaronder onderzoek, zorginkoop, zorgcoördinatie, kwaliteitsevaluatie, procesverbeteringen, management- en
stuurinformatie, innovaties, AI-toepassingen, toezicht, marktregulering,
beleidsevaluaties, verantwoordingsinformatie en beleidsbeslissingen)
onderzocht?
Antwoord:
In 2019 onderzocht de Patiënten Federatie Nederland (PFN) het draagvlak
voor secundair gebruik voor onderzoeksdoeleinden van (gegevens over)
lichaamsmateriaal. Hieruit bleek dat 83% van de mensen die lichaamsmateriaal hebben afgestaan, positief staat tegenover verder gebruik van dit
materiaal voor medisch-wetenschappelijk onderzoek. PFN voert
momenteel een onderzoek uit naar het draagvlak voor het gebruik van
opt-out bij secundair gebruik van gezondheidsgegevens.
het Ministerie van VWS laat een onderzoek uitvoeren naar welke
randvoorwaarden voor burgers van belang zijn voor het vergroten of
behouden van draagvlak voor databeschikbaarheid. De eerste resultaten
hiervan worden voor het einde van 2023 verwacht.
85.
Betekent het gegeven dat de zorginkoop wordt genoemd bij secundair
gebruik van zorgdata, en dat zorginkopers in Nederland de zorgverzekeraars zijn, dat zorgverzekeraars toegang krijgen tot de (gepseudonimiseerde) medische gegevens van burgers?
Antwoord:
Zorgverzekeraars hebben gegevens nodig voor het uitvoeren van hun
wettelijke taken. Zorgverzekeraars verwerken op dit moment bijvoorbeeld
al medische gegevens in het declaratieproces. Dit is noodzakelijk om de
kosten van zorg te kunnen vergoeden. Het is belangrijk om hierbij op te
merken dat zorgverzekeraars alleen (bijzondere) persoonsgegevens
mogen verwerken voor specifieke doeleinden die rechtstreeks verband

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

28

houden met hun wettelijke verplichtingen en de uitvoering van de
zorgverzekeringwet.
Zorgverzekeraars gebruiken deze zorggegevens ook voor de zorginkoop.
Zorginkoop is een van de wettelijke taken van de zorgverzekeraars. Het is
in het belang van alle verzekerden dat de zorgverzekeraars voldoende
zorg inkopen en dat zij toezien op de doelmatigheid en kwaliteit van de
geleverde zorg. Hiervoor dienen zorgverzekeraars te beschikken over
zorgdata.
Zorgverzekeraars hebben op dit moment dus al de beschikking over
medische gegevens van hun verzekerden.
86.
Bestaat er een kans dat zorgdata bij secundair gebruik te herleiden zijn tot
individuele personen?
Antwoord:
Het kan niet worden uitgesloten dat zorgdata bij secundair gebruik te
herleiden zijn tot individuele personen. Er worden echter waarborgen
ingebouwd om het risico hierop zo klein mogelijk te maken. De AVG, die
van toepassing is bij het verwerken van persoonsgegevens, waaronder
ook gepseudonimiseerde gegevens vallen, stelt eisen aan de informatiebeveiliging. Partijen die persoonsgegevens verwerken moeten dus
maatregelen nemen om gegevens te beschermen en de ongewenste
herleidbaarheid te voorkomen. Hiervoor worden in de praktijk allerlei
privacy bevorderende maatregelen genomen («privacy by design»).
87.
Bent u van plan om vooraf transparante voorwaarden vast te stellen en te
eisen van deelnemende AI-bedrijven, aangezien AI een van de toepassingen is van secundair datagebruik?
Antwoord:
AI toepassingen moeten voldoen aan de voor AI relevante wet- en
regelgeving zoals de AVG en indien het geclassificeerd wordt als een
medisch hulpmiddel, moeten ze daarnaast ook voldoen aan de Medical
Devices Regulation (MDR). De Europese AI-verordening – die op dit
moment nog in onderhandeling is – richt zich specifiek op een
aanscherping van het reguleren van AI-systemen in de Europese Unie en
stelt ook eisen aan data en datagovernance.
Voor veilige, accurate, betrouwbare en toepasbare AI, ook wanneer
ontwikkeld door bedrijven, is het namelijk belangrijk dat deze getraind,
getest en gevalideerd worden met representatieve data. Zoals reeds
aangegeven in de Kamerbrief over de visie en strategie voor secundair
datagebruik (Kamerstuk 27 529, nr. 294) moet bij commerciële initiatieven
een maatschappelijk belang worden gediend en integer om worden
gegaan met de gezondheidsgegevens. Dit geldt ook voor AI-bedrijven die
algoritmes ontwikkelen voor de zorg.
Deze aanpak sluit goed aan bij het EHDS-voorstel waar AI-toepassingen in
een beveiligde verwerkingsomgeving onder toezicht getraind, getest en
gevalideerd kunnen worden op datasets die representatief zijn voor de
beoogde toepassing. De voorwaarden voor zulk secundair gebruik alsook
de vergunningen en resultaten moeten dan worden gepubliceerd door de
Health Data Access Body, de instantie voor toegang tot gezondheidsgegevens. Die voorwaarden worden in het verband van het EHDS-voorstel
vastgesteld in samenwerking met andere lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

29

88.
Hoe wordt voorkomen dat het op grote schaal verzamelen en delen van
secundaire zorgdata, zogenaamd voor het publiek belang, op termijn kan
leiden tot stigmatisering, profilering en uitsluiting van de individuele
patiënt?
Antwoord:
Zoals reeds aangegeven in de Kamerbrief over de visie en strategie voor
secundair datagebruik (Kamerstuk 27 529, nr. 294) moet bij secundair
gebruik van gezondheidsgegevens een maatschappelijk belang worden
gediend en moet integer om worden gegaan met de gezondheidsgegevens. Deze aanpak sluit goed aan bij het EHDS-voorstel waar expliciet
benoemd wordt dat secundair gebruik nooit mag leiden tot beslissingen
die nadelig zijn voor individuele patiënten of patiëntgroepen.
Daarnaast overweeg ik een secundair gezondheidsdata orgaan (Health
Data Access Body) op te richten die onder andere de taak zou kunnen
krijgen om toezicht te houden op het gebruik van gezondheidsdata door
partijen in Nederland en misbruik te bestraffen.
89.
Welke mogelijkheden hebben burgers om nee te zeggen tegen het
uitwisselen van hun medische gegevens voor secundair gebruik?
Antwoord:
Ik vind het belangrijk dat burgers zeggenschap kunnen uitoefenen over
het secundair gebruik van hun gegevens. Over hoe deze zeggenschap
wordt vormgegeven is nog geen beleid bepaald. Ik wil eerst onderzoeken
welke randvoorwaarden voor burgers van belang zijn voor het vergroten
of behouden van draagvlak voor databeschikbaarheid. De eerste
resultaten hiervan worden voor het einde van 2023 verwacht. Deze zullen
worden gebruikt om het stelsel rond zeggenschap vorm te geven. Zoals
ook beschreven in de brief aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 27 529, nr.
294) zoeken we daarbij naar de juiste balans tussen databeschikbaarheid,
vertrouwen en regie. Uitgangspunt hierbij is wel zo veel mogelijk aan te
sluiten bij de wijze waarop de EHDS zeggenschap rond databeschikbaarheid organiseert. Overigens is en blijft de AVG van toepassing op het
gebruik van bijzondere persoonsgegevens.
90.
Hoe verhoudt het feit dat de EHDS een nationale data-autoriteit voorstelt
waar men met een termijn van maanden een vergunning kan vragen voor
secundair gebruik van data zich tot gepersonaliseerde zorg en het in
elkaar verweven raken van primair en secundair gebruik waarbij «realtime» gegevens nodig zijn?
Antwoord:
De data-autoriteit voor secundair gebruik (Health Data Access Body) staat
los van uitwisseling van gezondheidsgegevens in het primaire zorgproces.
Voor uitwisseling in het primaire proces is geen vergunning nodig en zal
dus ook geen sprake zijn van vergunningstermijnen. Het gaat hierbij
immers om een directe uitwisseling tussen zorgverleners of zorgverlenende instanties. Deze Health Data Access Body, waar toegang wel op
basis van een vergunning gebeurt, zorgt juist voor de nodige extra
waarborgen voor zorgvuldig secundair gebruik door de juiste personen en
instanties, omdat het hier om andere belangen gaat dan het directe
patiëntenbelang in de primaire zorguitwisseling.
91.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

30

Bent u van plan om – bijvoorbeeld door de Autoriteit Persoonsgegevens
(AP) en het zorgveld – eenheid van interpretatie van de wetgeving af te
dwingen op het gebied van wat exact verstaan moet worden onder
pseudonimiseren en anonimiseren?
Antwoord:
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is een onafhankelijke toezichthouder. De taken en bevoegdheden van de AP staan in de AVG. Deze
taken en bevoegdheden zijn uitgewerkt in de UAVG. Een van de taken van
de AP is helderheid verschaffen aan organisaties over de uitleg van
wettelijke normen (normuitleg). Ik ben dus niet bevoegd om eenheid van
interpretatie van de privacywetgeving af te dwingen op het gebied van
wat exact verstaan moet worden onder pseudonimiseren en anonimiseren.
Wat betreft het zorgveld heb ik in de Kamerbrief van 13 april 2023
(Kamerstuk 27 529, nr. 294) benadrukt dat ik voor onduidelijke wet- en
regelgeving twee oplossingsrichtingen zie. De eerste oplossingsrichting is
het bieden van meer handelingsperspectief aan het zorgveld, bijvoorbeeld
door het bieden van voorbeelden over de wijze waarop de juridische
kaders moeten worden toegepast. Hierbij zal ik aansluiting zoeken bij
bestaande initiatieven zoals de AVG-helpdesk en de ELSI-helpdesk van
Health-RI. De tweede oplossingsrichting is het inventariseren of het
huidige wettelijk kader dat van toepassing is op secundair gebruik van
gezondheidsgegevens nog wel toereikend is. Dit sluit aan op het recente
advies van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) van 13 februari 2022
(kenmerk z2022–06470) om wetgeving tot stand te brengen die – kort
gezegd – het secundair gebruik van gezondheidsgegevens vergemakkelijkt
en verduidelijkt.
92.
Kan nader worden toegelicht waarom u op de tweede pagina aangeeft dat
de AVG niet van toepassing is op geanonimeerde gegevens, maar op de
vijfde pagina vervolgens stelt dat data beschikbaar moeten zijn voor
secundair gebruik waarbij geen onderscheid gemaakt wordt tussen
anonimiseren en pseudonimiseren, aangezien bij (verkeerd toepassen
van) pseudonimiseren data herleidbaar kunnen zijn naar de persoon?
Antwoord:
Het klopt dat de AVG alleen van toepassing is op de verwerking van
persoonsgegevens.6 Wanneer gegevens volledig zijn geanonimiseerd,
worden de gegevens niet meer geclassificeerd als persoonsgegevens en
is de AVG dus niet meer van toepassing.
In de Kamerbrief over de visie en strategie voor het secundair gebruik van
gezondheidsgegevens (Kamerstuk 27 529, nr. 294, p. 5) wordt gesteld dat
zorgdata beschikbaar en bruikbaar zijn voor secundaire doelen. In deze zin
wordt inderdaad geen onderscheid gemaakt tussen geanonimiseerde en
gepseudonimiseerde data, omdat voor secundair gebruik zowel geanonimiseerde als gepseudonimiseerde gegevens beschikbaar moeten zijn.
Voor secundair gebruik geldt dat indien mogelijk gebruik gemaakt moet
worden van geanonimiseerde gegevens. Alleen in het geval geanonimiseerde data niet volstaan én wanneer is voldaan aan alle vereisten die de
AVG stelt aan de verwerking van (bijzondere) persoonsgegevens, kunnen
gepseudonimiseerde gegevens gelegitimeerd gebruikt worden voor
secundaire doelen.
93.
6

AVG, overweging 26.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

31

Klopt het dat onder de EHDS wettelijk wordt vastgelegd dat zorgverleners
recht hebben op data (zie ook de vierde pagina van de brief over
Heroriëntatie grondslagen)? Klopt het dat de EHDS zo in elkaar zit dat alle
zorgprofessionals in heel de EU toegang hebben tot alle data van een
burger, tenzij de burger zelf actie heeft ondernomen om data af te
schermen (zodat bijvoorbeeld een arts acute zorg die een gebroken been
behandelt niet kan zien dat iemand een abortus heeft gehad of in een
GGZ-instelling was opgenomen)? Zijn alle data die niet zijn afgeschermd,
automatisch beschikbaar voor secundair gebruik? Hoe vindt de notificatie
plaats bij primair gebruik? Het klopt toch dat als nu toestemming is
gegeven dat data mogen worden gedeeld met iedere willekeurige
zorgprofessional en deze zorgprofessional na wat lang zoeken bij de data
kan, ook al wordt de persoon in kwestie niet door deze zorgprofessional
behandeld?
Antwoord:
Op grond van het EHDS-voorstel dat in mei 2022 door de Europese
Commissie is gepubliceerd hebben gezondheidswerkers recht op toegang
tot de elektronische gezondheidsgegevens van natuurlijke personen die
onder hun behandeling staan. Dat betekent dat enkel gezondheidswerkers
recht op toegang tot gezondheidsgegevens hebben en alleen voor zover
er sprake is van een behandelrelatie. Het recht van gezondheidswerkers
op toegang tot de elektronische gezondheidsgegevens van natuurlijke
personen die onder hun behandeling staan, geldt in eerste instantie alleen
voor prioritaire elektronische gezondheidsgegevens, zijnde de patiëntensamenvatting, elektronische recepten, elektronische verstrekkingen,
medisch beelden en verslagen daarover, laboratoriumresultaten en
ontslagverslagen. Lidstaten kunnen verder – met het oog op dataminimalisatie – regels vaststellen voor de categorieën van persoonlijke elektronische gezondheidsgegevens die de verschillende beroepen in de
gezondheidszorg nodig hebben.
Daarnaast is geregeld dat natuurlijke personen het recht hebben de
toegang van gezondheidswerkers tot alle of een deel van hun elektronische gezondheidsgegevens te beperken, tenzij er sprake is van vitaal
belang.
In het EHDS-voorstel (artikel 3, lid 10) worden lidstaten opgedragen om
een systeem van logging op te zetten zodat de burger altijd kan inzien wie,
wanneer, op welk tijdstip toegang heeft verkregen tot de elektronische
gezondheidsgegevens. Het is aan lidstaten zelf om te bepalen op welke
wijze dit wordt vormgegeven. Zo kan ervoor worden gekozen om burgers
te notificeren zodra toegang is verkregen de elektronische gezondheidsgegevens
Het zojuist beschreven recht op toegang geldt dus niet voor secundair
gebruik van data. Voor secundair gebruik van data staan in het
EHDS-voorstel andere regels. Alle gegevens die binnen de reikwijdte
vallen van Hoofdstuk IV van de EHDS-bepalingen rondom secundair
gebruik- kunnen door een instantie voor toegang tot gezondheidsgegevens beschikbaar worden gesteld aan een gebruiker voor secundaire
doeleinden. Die gegevens moeten dus in beginsel beschikbaar zijn voor
de instantie maar worden enkel onder strenge voorwaarden in een
beveiligde verwerkingsomgeving beschikbaar gesteld waar de instantie
erop toeziet dat gegevens niet herleid worden door de gebruiker. De
instantie draagt ook nadrukkelijk verantwoordelijkheid om de risico’s voor
burgers en gegevenshouders te mitigeren en kan er dus voor kiezen om
bepaalde gegevens niet beschikbaar te stellen omdat ze oordeelt dat de
risico’s niet te mitigeren zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

32

94.
In hoeverre komt de Europese opvatting over de invulling en betekenis
van zeggenschap overeen met de nationale opvatting? Waar zitten de
verschillen en overeenkomsten?
Antwoord:
Het EHDS-voorstel gaat uit van het beschikbaar stellen van elektronische
gezondheidsgegevens voor primair en secundair gebruik zodat dit een
voordeel kan opleveren voor zowel het individu (patiënt) maar ook de
maatschappij (betere zorg). Databeschikbaarheid moet echter gepaard
gaan met de waarborgen voor privacy en gegevensbescherming, een
helder kader voor toelaatbaar secundair gebruik, transparantie, en
toezicht. In het EHDS-voorstel wordt daarom expliciet aangegeven onder
welke voorwaarden secundair gebruik rechtmatig is.
Verder wordt aanvullend op de reeds opgenomen waarborgen in het
EHDS-voorstel door lidstaten aangedrongen op een systeem waarbij
burgers bezwaar mogen maken tegen ofwel verleende vergunningen dan
wel het beschikbaar stellen van de gegevens door de instantie. We kunnen
hier dus in principe spreken van een systeem van bezwaar tegen
beschikbaarstelling of bezwaar tegen verwerking. Tevens lijkt het
Europese krachtenveld ook van mening dat personen goed geïnformeerd
moeten worden over secundair gebruik en hun rechten.
Onze nationale opvattingen sluiten aan op deze Europese opvattingen. In
de AVG is nu ook al bepaald in welke situaties een burger het recht heeft
om bezwaar te maken tegen verwerking van gegevens door een
gegevenshouder. De EHDS is in dat opzicht dus in lijn met de AVG.
Bovendien is de nationale visie op het gezondheidsinformatiestelsel
gebaseerd op drie fundamenten: regie, vertrouwen en databeschikbaarheid. De nadere invulling van deze fundamenten wordt uitgewerkt in
een strategie.
95.
Zijn er commerciële initiatieven die geen maatschappelijk belang dienen?
Antwoord:
Ik kan mij voorstellen dat er commerciële initiatieven zijn waarbij het
maatschappelijk belang gering is, zoals het gebruik van medische
gegevens voor een persoonlijke gezondheidsbehandeling. Overigens
geldt ook hierbij dat uiteraard wel moet worden voldaan aan de vereisten
die de AVG stelt.
96.
Hoe wordt het toezicht op het integer omgaan met het gebruik van
gezondheidsgegevens vormgegeven?
Antwoord:
Er zijn verschillende toezichthouders die toezicht houden op het gebruik
van gezondheidsgegevens, zoals de Autoriteit persoonsgegevens (AP),
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Autoriteit Consument en
Markt (ACM):
• Gezondheidsgegevens worden geclassificeerd als bijzondere persoonsgegevens. Op de verwerking van bijzondere persoonsgegevens
is de AVG van toepassing. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt
toezicht op de verwerkingen die onder de AVG worden uitgevoerd.
• Gezondheidsgegevens kunnen ook afkomstig zijn van zorgverleners
waarvoor het medisch beroepsgeheim van toepassing is. Verschillende
instanties, waaronder de IGJ, houden toezicht op de toepassing van
het medisch beroepsgeheim.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

33

•

Daarnaast houdt de ACM toezicht op de mededingingsaspecten en
consumentveiligheid met betrekking tot het gebruik van en het delen
van gegevens tussen partijen in de zorg.

Naast bovenstaande toezichthouders hebben beroepsorganisaties en
zorginstellingen richtlijnen en gedragscodes opgesteld voor het gebruik
van zorgdata. Ook hebben zij vaak ethische commissies opgericht die
richtlijnen en adviezen kunnen geven over secundair gebruik van
zorgdata. Deze organisaties zien ook zelf toe op de naleving van deze
richtlijnen.
Zoals beschreven in de Kamerbrief over de visie en strategie voor het
secundair gebruik van gezondheidsgegevens ga ik hiernaast, in lijn met
het advies van de OECD en vooruitlopend op de EHDS, onderzoeken
welke taken een secundair gezondheidsdata orgaan (een Nederlandse
Health Data Access Body) zou kunnen krijgen in Nederland. Hierbij wordt
ook gekeken naar de wenselijkheid van aanvullende toezichtstaken voor
secundair gebruik van gezondheidsdata in Nederland. Dit is ook een
onderwerp dat onderdeel uitmaakt van het commissievoorstel voor de
EHDS.
97.
Kunt u toelichten waarom de Europese opvatting leidend is bij de
invulling en betekenis van zeggenschap en wat is die Europese opvatting?
Antwoord:
Allereerst is het belangrijk om te weten dat de EHDS een aanvullend
regime creëert voor secundair gebruik. De AVG blijft namelijk onverkort
van toepassing bij verwerking van gegevens voor secundair gebruik.
De Europese opvatting rondom zeggenschap in de context van de EHDS,
is alleen van toepassing binnen de scope van het EHDS-voorstel, maar
wordt hoofdzakelijk gevormd door de reeds bestaande kaders die de AVG
biedt. Deze opvatting wordt echter momenteel nog gevormd in de
onderhandelingen over het EHDS-voorstel. De mate waarin lidstaten
onder die verordening ruimte krijgen om een eigen invulling te geven aan
geharmoniseerde principes voor zeggenschap staat dus nog niet vast.
Zowel de Europese opvatting over de invulling en betekenis van zeggenschap als de nationale invulling en betekenis zijn nog niet definitief
vastgesteld.
In de context van secundair datagebruik is er een aanzienlijk belang om
dit voor een groot deel op Europees niveau te regelen omdat geharmoniseerde toegang onderzoek en ontwikkeling in Europa ten goede komt.
Uitgangspunt is om de nationale invulling rond zeggenschap en de wijze
waarop de EHDS zeggenschap rond databeschikbaarheid organiseert zo
veel mogelijk te harmoniseren. Daarom neem ik in de onderhandelingen
over het EHDS-voorstel de nationale opvattingen betreffende secundair
gebruik mee, zoals verwoord in de Kamerbrief van 13 april 2023
(Kamerstuk 27 529, nr. 294).
98.
Waarom kiest u er niet voor om aan te sluiten bij de nationale opvattingen
van de eigen burgers, patiënten, cliënten en hun naasten?
Antwoord:
In Kamerbrief van 13 april 2023 (Kamerstuk 27 529, nr. 294) staat de visie
op secundair gebruik van gezondheidsgegevens beschreven. Deze visie is
tot stand gekomen na brede raadpleging van het veld. Opvattingen van
burgers, patiënten, cliënten en hun naasten zijn meegenomen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

34

afwegingen. We sluiten daarbij dus aan bij de drie fundamenten die de
basis vormen van onze nationale strategie: databeschikbaarheid,
vertrouwen en regie.
In de onderhandelingen over de EHDS nemen we de nationale opvattingen, zoals verwoord in de Nationale Visie en Strategie en in de zojuist
genoemde Kamerbrief, waar mogelijk mee. Allereerst is het belangrijk om
te weten dat de EHDS een aanvullend regime creëert voor secundair
gebruik. De AVG blijft namelijk onverkort van kracht en kan nog steeds
worden gebruikt om rechtmatig gegevens te verwerken voor secundair
gebruik.
De Europese opvatting rondom zeggenschap in de context van de EHDS,
is alleen van toepassing binnen de scope van het EHDS-voorstel, maar
wordt hoofdzakelijk gevormd door de reeds bestaande kaders die de AVG
biedt. Deze opvatting wordt echter momenteel nog gevormd in de
onderhandelingen over het EHDS-voorstel. De mate waarin lidstaten
onder die verordening ruimte krijgen om een eigen invulling te geven aan
geharmoniseerde principes voor zeggenschap staat dus nog niet vast.
Zowel de Europese opvatting over de invulling en betekenis van zeggenschap als de nationale opvatting zijn nog niet definitief vastgesteld. Wel is
duidelijk dat er onder de overige lidstaten over het algemeen geen
draagvlak bestaat voor een opt-in. In de context van secundair datagebruik is er een aanzienlijk belang om dit voor een groot deel op Europees
niveau te regelen omdat geharmoniseerde toegang onderzoek en
ontwikkeling in Europa ten goede komt.
99.
Zijn er ook commerciële initiatieven in de gezondheidszorg die niet een
maatschappelijk belang dienen?
Antwoord:
Ik kan mij voorstellen dat er commerciële initiatieven zijn waarbij het
maatschappelijk belang gering is, zoals het gebruik van medische
gegevens voor een persoonlijke gezondheidsbehandeling. Overigens
geldt ook hierbij dat uiteraard wel moet worden voldaan aan de vereisten
die de AVG stelt.
100.
Hoe wilt u data-solidariteit van burgers en patiënten, het maatschappelijk
belang en de kansen voor commerciële initiatieven met elkaar in balans
brengen?
Antwoord:
De vraag suggereert dat sprake is van tegengestelde belangen. Zo zie ik
dat niet. Zoals ik eerder heb aangegeven, dragen ook commerciële
initiatieven bij aan de kwaliteit, doelmatigheid en toegankelijkheid van de
gezondheidszorg in Nederland. Wij kunnen niet zonder de innovatiekracht
van het bedrijfsleven. Vandaar dat ook commercieel gebruik onderdeel
uitmaakt van de visie voor het secundair gebruik van gezondheidsgegevens. Dit is in het belang van alle mensen in Nederland die op enig
moment zorg nodig hebben.
Voor datasolidariteit is het van groot belang dat alle deelnemers aan het
zorgstelsel vertrouwen hebben in integere omgang met de data. Hiertoe
worden spelregels en voorwaarden opgesteld. Een van deze voorwaarden
is dat eenieder die gebruik wil maken van gezondheidsgegevens moet
kunnen aantonen dat hiermee een maatschappelijk belang gediend wordt.
Commerciële initiatieven die kunnen aantonen dat zij aan deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

35

voorwaarde voldoen kunnen, uiteraard binnen de genoemde spelregels
en andere voorwaarden, gebruik maken van gezondheidsgegevens.
101.
Hoe borgt u uitgangspunten als vertrouwen, zeggenschap en heldere
grondslagen in relatie tot het groeifondsinitiatief Health Research
Infrastructure (Health-RI)?
Antwoord:
De uitwerking van dergelijke uitgangspunten doe ik in nauwe samenwerking met Health-RI, maar ook met andere betrokken partijen zoals
IZA-deelnemers en koepels. Deze uitgangspunten zijn onderdeel van het
Obstakel Verwijder Traject van Health-RI waarin deze partijen samenwerken. Ik neem regie op het dossier secundair datagebruik, maar werk
samen met het veld aan het waarmaken van de visie hierop.
102.
Welke rol heeft u in de samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat in aansturing van Health-RI?
Antwoord:
Het doel van Health-RI is om een geïntegreerde gezondheidsdata
infrastructuur voor onderzoek en innovatie te ontwikkelen. Hiervoor heeft
Health-RI in 2021 in twee tranches een bijdrage van 69 miljoen euro uit het
Nationale Groeifonds gekregen. Onderdeel van de aanpak van Health-RI is
het Obstakel Verwijder Traject (OVT). In het OVT werkt Health-RI samen
met het veld aan het oplossen van belemmeringen voor het hergebruik
van data voor onderzoek en innovatie. Het groeifondsvoorstel wordt
aangestuurd door een stuurgroep. In deze stuurgroep onder voorzitterschap van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, zijn ook het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Health-RI vertegenwoordigd. Een
ander onderdeel van de governance van het OVT is de regiegroep, waarin
de drie ministeries vertegenwoordigd zijn op tactisch niveau.
Daarnaast participeren medewerkers van het Ministerie van VWS ook
actief in de werkgroepen die zich bezig houden met de oplossingen voor
de geconstateerde obstakels. In het beleid ten aanzien van het secundair
gebruik van gezondheidsgegevens maak ik ook gebruik van de inzichten
uit het OVT van Health-RI.
103.
Hoe borgt u de belangen van inwoners en patiënten bij de realisatie van
de toekomstige gezondheidsonderzoeksinfrastructuur?
Antwoord:
In de beleidsinterventies die ik inzet om te komen tot een toekomstige
gezondheidsonderzoekinfrastructuur neem ik de belangen van inwoners
en patiënten mee. Uiteindelijk zijn zij degenen die baat moeten hebben
van een goed functionerende infrastructuur. Zo betrek ik Patiëntenfederatie Nederland bij verschillende initiatieven, doe ik (flits)peilingen onder
burgers en maak ik gebruik van transparante organen zoals de NEN, waar
ook belangenbehartigers en burgers zelf in kunnen participeren.
104.
Waarom wilt u gepseudonimiseerd BSN-nummers gaan gebruiken, gezien
het feit dat pseudonimiseren herleidbaar is tot de persoon en gezien de
gevaren van hacks? Waarom wordt niet een aparte uniforme
zorg-koppelsleutel ontwikkeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

36

Antwoord:
In het veld bestaat de behoefte aan een uniforme koppelsleutel waarmee
data uit verschillende bestanden gekoppeld kunnen worden. Veel partijen
in het veld spreken daarbij uit dat ze hiervoor graag en (gepseudonimiseerd) BSN zouden willen kunnen gebruiken. Ik begrijp de wens voor een
uniforme koppelsleutel, en onderzoek momenteel de mogelijkheden
hiertoe. Dit doe ik samen met de partijen die samenwerken in het Obstakel
Verwijder Traject (OVT) onder coördinatie van Health RI. Ik kijk daarbij niet
alleen naar het gepseudonimiseerd BSN, maar wil ook andere mogelijke
alternatieven bekijken (zoals een aparte uniforme zorg-koppelsleutel).
105.
Kunt u specificeren wat met eenheid van techniek wordt bedoeld,
aangezien dit in het veld op verschillende manieren geïnterpreteerd
wordt?
Antwoord:
Databeschikbaarheid voor secundair gebruik vraagt om het gebruik van
standaarden ten aanzien van taal en techniek. Standaarden rond taal gaan
over de inhoud van de data, zodat deze éénduidig begrepen en gebruikt
kunnen worden. Technische standaarden gaan over de wijze waarop
gegevens worden uitgewisseld. Ik maak daarom onderscheid tussen de
standaarden voor de inhoud van de gegevens (eenheid van taal) en de
standaarden voor het datatransport (eenheid van techniek).
106.
Waar zitten de overeenkomsten en verschillen tussen nationale en
internationale standaarden als het gaat om vastleggen van data?
Antwoord:
Standaarden bevatten afspraken over de manier waarop moet worden
vastgelegd en kunnen in bijvoorbeeld normen verder worden vastgelegd
of verplicht. Het doel van standaarden is het op een gestructureerde,
eenduidige manier vastleggen van data,
om deze [data] vervolgens beschikbaar te maken, te delen of uit te
wisselen in zowel het primaire als secundaire zorgproces. Voor beiden
zorgprocessen geldt dat hoe er aan de bron is vastgelegd – namelijk bij de
directe verslaglegging door de zorgverlener na ieder patiëntencontact –
uitmaakt of de kwaliteit van die data goed genoeg om de doelen van
beide zorgprocessen te kunnen behalen. Standaarden helpen hierbij. En
dit doel verschilt niet tussen nationale en internationale standaarden.
Wel kunnen standaarden, bijvoorbeeld terminologiestandaarden,
verschillen in de gebruikte taal of in de mate van specificatie van de
termen. Een internationale standaard kan de Engelse taal als uitgangspunt
hanteren, terwijl voor gebruik in Nederland juist de Nederlandse taal
nodig is. Daarnaast kunnen internationale standaarden specifiekere of
juist minder specifieke termen hanteren. Waar de ene standaard een term
als fractuur (botbreuk) hanteert, hanteert een andere standaard een veel
specifiekere term zoals open fractuur of gecompliceerde fractuur. En
standaarden kunnen bijvoorbeeld verschillen in de hoeveelheid gestructureerd vastgelegde data.
107.
Welke waarborgen organiseert u om het risico op heridentificatie te
minimaliseren?
Antwoord:
Het risico op heridentificatie wordt onder andere beperkt door duidelijk
spelregels op te stellen voor het anonimiseren en pseudonimiseren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

37

gegevens. Ik onderzoek of het wenselijk en mogelijk is om hiervoor een
generieke functie in te richten.
Overigens ligt de verantwoordelijkheid voor de gegevensbescherming nu
primair bij de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerker van de
gegevens. De AVG stelt namelijk in artikel 32 dat de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerker passende technische en organisatorische
maatregelen moeten nemen om een beveiligingsniveau te waarborgen
dat afgestemd is op het risico van bijvoorbeeld heridentificatie.
108.
Welke uitgangspunten en spelregels voorziet u rondom het gebruik van
een koppelsleutel voor secundair gebruik?
Antwoord:
Zoals eerder in deze nota aangegeven ben ik nog nader aan het onderzoeken welke mogelijke oplossingen er zijn voor het gebruik van een
koppelsleutel en welke voor- en nadelen de verschillende opties hebben.
Afhankelijk van de gekozen oplossing worden ook de uitgangspunten en
spelregels verder uitgewerkt.
109.
Overweegt u gebruik van privacy bevorderende technologieën als PEP2
(Polymorfe Encryptie en Pseudonimisering)?
Antwoord:
Het is niet aan mij om te bepalen welke privacy bevorderende technieken
worden gebruikt door veldpartijen. De overheid stelt wel eisen aan de
informatiebeveiliging waaraan veld partijen moeten voldoen, maar het
veld bepaalt zelf hoe ze hier in de praktijk invulling aan geven. In de door
COREON in samenwerking met het veld opgestelde gedragscode voor
gezondheidsonderzoek zijn bijvoorbeeld wel enkele bepalingen
opgenomen over het pseudonimiseren van gegevens en het inschakelen
van een Trusted Third Party daarvoor.
Maar los daarvan juich ik de ontwikkeling en het gebruik van nieuwe
privacy bevorderende technieken wel toe, omdat deze technieken
bijdragen bij aan de informatiebeveiliging en het vertrouwen dat burgers
en patiënten kunnen hebben in het gebruik van hun gezondheidsgegevens.
110.
Op basis waarvan is het nu mogelijk dat iedere partij die over data
beschikt zijn eigen aanvraag- en beoordelingsmethoden gebruikt?
Hoeveel partijen zijn er en wie zijn dat? Kunnen deze partijen data ook
doorverkopen aan commerciële partijen? Hoe wordt de burger momenteel
beschermd, met name gezien uw opmerking in de brief van 23 februari
2023 over de Wet zeggenschap lichaamsmateriaal (Kamerstuk 35 844,
nr. 10)?
Antwoord:
Gezondheidsgegevens vallen onder de categorie bijzondere persoonsgegevens. De AVG schrijft voor dat de verwerkingsverantwoordelijke een
Data Protection Impact Assessment (DPIA) moet uitvoeren voor alle
verwerkingen die hij uitvoert met bijzondere persoonsgegevens. De vorm
waarin zo’n DPIA wordt uitgevoerd is niet uitgewerkt in wet- en regelgeving. Dit zorgt ervoor dat partijen daar een eigen invulling aan kunnen
geven.
Naast de juridische en ethische aspecten kunnen ook andere afwegingen
een rol spelen bij de beoordeling van dataverzoeken door datahouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

38

Hoeveel partijen in Nederland beschikken over gezondheidsgegevens is
mij niet precies bekend, maar het gaat wel om heel veel partijen. Het gaat
bijvoorbeeld om alle zorgverleners, zorgverzekeraars, GGD-en,
(kwaliteits)registraties, onderzoeksinstellingen etc.
Het doorverkopen van persoonsgegevens door een verwerkingsverantwoordelijke aan een derde partij zonder toestemming van de betrokkene
is niet toegestaan. Partijen kunnen wel geanonimiseerde data doorverkopen aan commerciële partijen. In dat geval is de partij die gegevens
ontvangt niet gebonden aan de AVG. De technische eisen voor anonimiteit liggen echter hoog.
111.
Waarom hebben partijen zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS), Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Health-RI
niet van al hun databronnen een overzicht gemaakt? Waarom kunnen
deze niet worden samengevoegd en publiekelijk inzichtelijk toegankelijk
worden gemaakt? Is een nationaal zeggenschapsregister, waarvan u stelt
deze te willen maken, een toestemmingsregister zoals Mitz maar dan voor
secundair gebruik?
Antwoord:
Partijen als het CBS, RIVM en Health-RI publiceren nu al overzichten van
beschikbare databronnen. Dat doen deze partijen nu op ieder hun eigen
wijze. Dat maakt het samenvoegen van deze overzichten lastig. Daarom
wil ik dat er een metadatacatalogus wordt ontwikkeld waarin de data alle
datahouders op een uniforme manier worden gedeeld. Dit draagt bij aan
de vindbaarheid van data voor secundair gebruik.
Hoe het nationale zeggenschapsregister er precies uit gaat zien, is nog
niet bepaald. Maar uiteraard kijk ik bij de ontwikkeling van zo’n register
ook naar de reeds bestaande oplossingen. De toestemmingsvoorziening
Mitz wordt ook bij deze verkenning betrokken.
112.
Kunt u aangegeven hoe de datasolidariteit van burgers, het maatschappelijk belang en de kansen voor commerciële initiatieven met elkaar in
balans worden gebracht?
Antwoord:
De vraag suggereert dat sprake is van tegengestelde belangen. Zo zie ik
dat niet. Zoals ik eerder heb aangegeven, dragen ook commerciële
initiatieven bij aan de kwaliteit, doelmatigheid en toegankelijkheid van de
gezondheidszorg in Nederland. Wij kunnen niet zonder de innovatiekracht
van het bedrijfsleven. Vandaar dat ook commercieel gebruik onderdeel
uitmaakt van de visie voor het secundair gebruik van gezondheidsgegevens. Dit is in het belang van alle mensen in Nederland die op enig
moment zorg nodig hebben.
Voor datasolidariteit is het van groot belang dat alle deelnemers aan het
zorgstelsel vertrouwen hebben in integere omgang met de data. Hiertoe
worden spelregels en voorwaarden opgesteld. Een van deze voorwaarden
is dat eenieder die gebruik wil maken van gezondheidsgegevens moet
kunnen aantonen dat hiermee een maatschappelijk belang gediend wordt.
Commerciële initiatieven die kunnen aantonen dat zij aan deze
voorwaarde voldoen kunnen, uiteraard binnen de genoemde spelregels
en andere voorwaarden, gebruik maken van gezondheidsgegevens.
113.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

39

Welke randvoorwaarden vindt u nodig om vertrouwen van burgers te
behouden of te vergroten?
Antwoord:
Ik vind het allereerst belangrijk te weten wat burgers hierin nodig vinden.
Daarom laat ik een onderzoek door een externe partij uitvoeren naar
welke randvoorwaarden van belang zijn voor het vergroten of behouden
van vertrouwen van de samenleving in databeschikbaarheid.
Ook zal ik samen met het veld afstemmen welke communicatieactiviteiten
kunnen worden ingezet rond secundair datagebruik. Zo kan een stelsel
voor secundair gebruik van gezondheidsgegevens ontstaan dat het
vertrouwen geniet van de samenleving.
114.
Welke belemmeringen hebben de huidige grondslagen?
Antwoord:
Zoals in de Kamerbrief over heroriëntatie grondslagen is aangegeven, is
het afgelopen jaar ingezet op het nader in beeld krijgen van de knelpunten
die in het zorgveld worden ervaren rondom grondslagen voor gegevensuitwisseling.7 Ondanks deze inzet is nog altijd niet goed scherp geworden
welke van de ervaren knelpunten specifiek het gevolg is van wet- en
regelgeving rondom grondslagen en wat een passende oplossing zou zijn.
Dit komt omdat de zorgsector breed, ongelijksoortig en complex is en de
gegevensuitwisselingen in de zorg veelzijdig en aanzienlijk in aantal zijn.
Er zijn dan ook veel verschillende oorzaken die er toe leiden dat gegevens
niet altijd op het juiste moment op de juiste plek beschikbaar zijn. Er lijkt
in ieder geval sprake te zijn van handelingsverlegenheid bij zorgprofessionals vanwege onbekendheid met de mogelijkheden die de huidige
grondslagen bieden. Daarom zal ik in gesprek gaan met het zorgveld over
of aanvullende communicatieve acties gewenst zijn, en zo ja, wie en hoe
daarin kan worden voorzien.
Voor spoedeisende zorg zijn de knelpunten wel concreet. Hier speelt het
volgende. De directe beschikbaarheid van gegevens is in het geval van
spoedeisende zorg van uitzonderlijk belang. Het kan immers gaan om
levensbedreigende situaties waarin weinig tijd of mogelijkheid is om op
het moment van de zorgvraag nog telefonisch of via andere wegen,
informatie op te vragen die nodig is voor het verlenen van goede zorg.
Deze informatie kan van invloed zijn op het bepalen van de medische
urgentie, de diagnose en de behandeling. Op dit moment zijn de
benodigde gegevens voor spoedeisende zorg nog vaak niet direct
beschikbaar. Eén van de redenen hiervoor is dat toestemming van de
cliënt nodig is om gegevens beschikbaar te stellen, maar een groot deel
van de Nederlandse burgers niet heeft aangegeven al dan niet akkoord te
zijn met beschikbaarstelling van hun gegevens. Ik ben bezig met de
voorbereiding van een wetsvoorstel waarin dit knelpunt wordt aangepakt.
115.
Kunt u aangeven wat nu het beeld is van het maatschappelijk draagvlak
om primair gebruik gegevensuitwisseling bij spoedzorg te versoepelen?
Antwoord:
De eerste versie van het conceptwetsvoorstel om de directe beschikbaarheid van gegevens in geval van spoedeisende zorg te verbeteren is
eind 2022 besproken met experts op het gebied van privacy en op het
gebied van zorg-ICT, alsook met medisch-inhoudelijke experts en
7

Kamerstuk 27 529, nr. 295.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

40

patiëntvertegenwoordiging. Uit deze besprekingen constateer ik dat er
breed draagvlak lijkt te zijn voor het doel van het wetsvoorstel. Het
streven is om het conceptwetsvoorstel op korte termijn in internetconsultatie te brengen. Er kan dan een beeld worden verkregen van het
maatschappelijk draagvlak in brede zin voor de concrete invulling.
116.
Kunt u aangeven hoe vaak sprake is van verkeerde beddenproblematiek
bij spoedzorg? Kunt u aangeven hoe vaak onvoldoende beschikbaarheid
van gegevens hier de oorzaak van is?
Antwoord:
Een «verkeerd bed» is in de beleidsregels van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) gedefinieerd als noodgedwongen verblijf in een instelling voor
medisch-specialistische zorg na een opname, dat tot stand komt omdat er
geen mogelijkheid is tot opname in een instelling die Wlz-zorg met verblijf
biedt. Op basis van cijfers van Vektis (een dataleverancier die onder
andere zorg draagt voor het verzamelen en analyseren van gegevens over
de kosten en kwaliteit van de curatieve en langdurige zorg) ging het bij
gedeclareerde verkeerde bedden in 2022 om 161.404 dagen. Dit betekent
dat er per dag gemiddeld circa 442 «verkeerde bedden» waren. Naar
verwachting is onvoldoende beschikbaarheid van gegevens over de
beschikbare capaciteit bij zorgaanbieders één van de oorzaken hiervan.
Het is mij echter niet bekend in hoeveel gevallen het ontbreken van
gegevens daarvan de oorzaak is.
117.
Hoe gaat u combineren dat enerzijds zorgverleners grote moeite hebben
met selecteren en eigenlijk alles willen weten en anderzijds dat er niet
zomaar draagvlak is voor delen van alle data voor primair gebruik (laat
staan secundair gebruik)?
Antwoord:
De leden van de CDA-fractie merken terecht op dat er uiteenlopende
belangen zijn rondom gegevensuitwisseling. Waar er enerzijds soms een
grote behoefte is aan databeschikbaarheid (met het oog op het kunnen
verlenen van goede zorg), bestaan er in de maatschappij ook zorgen rond
databeschikbaarheid. Dit is één van de redenen waarom ik nu geen grote
stappen wil zetten door de grondslagen breed aan te passen, maar eerst
een beter beeld krijgen van de juiste balans tussen databeschikbaarheid
en vrije toegang tot de zorg en privacy. Ik laat hiertoe een onderzoek door
een externe partij uitvoeren, waarvan ik rond de zomer een aantal
deelresultaten verwacht te mogen ontvangen. Aan de hand van de
uitkomsten van dat onderzoek worden de vervolgstappen bepaald waarin
het veld breed wordt meegenomen. De opbrengsten daarvan zullen
helpen te bepalen wat de meest wenselijke balans is tussen de verschillende belangen en welke grondslagen daar het beste bij aansluiten.
118.
Kunt u toelichten hoe het toezicht en de controle op het volgens de
voorwaarden van de AVG verwerken en uitwisselen van gezondheidsgegevens nu is ingericht?
Antwoord:
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is belast met de bestuursrechtelijke
handhaving van de AVG (artikel 51 van de AVG in samenhang met artikel
14 van de UAVG en artikelen 55 en 57 van de AVG). De handhavingsbevoegdheden van de AP zijn benoemd in de AVG en UAVG (artikelen 58,
tweede lid, 83 en 84 AVG en in paragraaf 2.2 van de UAVG). De AP kan
bijvoorbeeld een boete opleggen wanneer er zonder grondslag gegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

41

zijn verwerkt of anderszins niet is voldaan aan de basisbeginselen van de
AVG (artikel 83, vijfde lid, AVG). Verder kan de AP bijvoorbeeld een
waarschuwing geven, een berisping opleggen, of een verwerkingsverbod
opleggen (artikel 58, tweede lid, onder a, b en f) als de AVG niet is
nageleefd. Ook kan de AP een last onder dwangsom opleggen ter
handhaving van de bij of krachtens de AVG gestelde verplichtingen
(artikel 16, eerste lid, UAVG). De AP is als zelfstandig bestuursorgaan
volledig onafhankelijk in de wijze waarop zij toezicht houdt (artikel 52
AVG).
119.
Hoe kijkt u aan tegen de waarde van bescherming van vitale belangen van
patiënten, het recht op gezondheid en het recht op goede zorg in relatie
tot gegevensuitwisseling in de zorg?
Antwoord:
Eén van de fundamenten van de nationale visie voor het gezondheidsinformatiestelsel is databeschikbaarheid. Databeschikbaarheid is belangrijk,
omdat zorgverleners moeten kunnen beschikken over de juiste informatie
om passende zorg te kunnen verlenen. De beschikbaarheid van data
draagt bij aan de goede zorg en kan in geval van spoedeisende zorg zelfs
van levensbelang zijn. Verbetering van databeschikbaarheid kan ook
bijdragen aan het toegankelijk houden van de zorg, doordat het kan
bijdragen aan arbeidsbesparing, wat gezien de groeiende zorgvraag een
belangrijk aandachtspunt is.
Zoals in de nationale visie is aangeduid, kan databeschikbaarheid niet
zonder vertrouwen. Daarom is ook vertrouwen als fundament genoemd in
de nationale visie. De regels inzake privacy en medisch beroepsgeheim
zijn belangrijk om burgers het vertrouwen te geven dat hun medische
gegevens veilig zijn en dat zij – zonder angst voor openbaarmaking van
hun gegevens – medische hulp kunnen zoeken.
Ik vind het belangrijk dat er een goede balans is tussen het belang van
databeschikbaarheid met het oog op goede zorg en toegankelijk houden
van de zorg en belangen als toegang tot de zorg, privacy en zeggenschap
van cliënten.
Voor geplande zorg wil ik nu eerst een beter beeld krijgen van de meest
wenselijke balans tussen databeschikbaarheid en de andere genoemde
belangen. Ik ga daarom onderzoeken welke waarborgen nodig zijn om te
komen tot databeschikbaarheid met behoud van een toegang tot de zorg
en privacy.
Voor spoedeisende zorg ben ik een wetsvoorstel aan het voorbereiden
waarin ik inzet op het verbeteren van de directe beschikbaarheid van
relevante gegevens in geval van spoedeisende zorg. Hier zet ik – vooruitlopend op het hierboven genoemde onderzoek – op in, omdat er ten
opzichte van geplande zorg meer duidelijkheid is over de wenselijke
balans tussen de verschillende belangen. Dat komt, omdat er bij spoedeisende zorg een noodzaak is voor directe beschikbaarheid van gegevens.
In spoedeisende gevallen is het namelijk belangrijk snel tot een goede
«triage» en diagnose te komen en de juiste behandeling in te kunnen
zetten. Tijd is dan erg kostbaar. Het niet direct beschikbaar zijn van
gegevens kan in die situatie zelfs van levensbelang zijn.
120.
Hoe gaat u bepalen of de huidige grondslagen voor deze geprioriteerde
ge-gevensuitwisselingen passend zijn of aanpassing behoeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

42

Antwoord:
Aangenomen wordt dat deze vraag doelt op de prioritaire gegevensuitwisselingen die beoogd zijn om aan te wijzen bij algemene maatregel van
bestuur (amvb) onder de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de
zorg (Wegiz). De Wegiz gaat echter expliciet niet over de vraag óf
gegevens uitgewisseld moeten of mogen worden, maar over de vraag
hóe gegevens uitgewisseld moeten worden. Bij de beoordeling of een
(prioritaire) gegevensuitwisseling bij amvb onder de Wegiz kan worden
aangewezen, is dan ook geen sprake van een toets op grondslagen. De
vraag of grondslagen aanpassing behoeven valt binnen de lopende
grondslagen-trajecten, zoals de heroriëntatie van grondslagen en de
voorbereiding van het wetsvoorstel dat beoogt de directe beschikbaarheid
van gegevens in geval van spoedeisende zorg te verbeteren.
121.
Waarom is ervoor gekozen om dit onderzoek langs de lijnen van zorgsectoren (niet acute langdurige –, medisch specialistische –, geestelijke
gezondheids- en huisartsenzorg) uit te voeren, terwijl veel zorg tegenwoordig in netwerken van samenwerkende zorgverleners wordt geboden?
Antwoord:
Aangenomen wordt dat de vraag doelt op het onderzoek van Berenschot
naar de informatiebehoefte voor 24/7 goede zorg waarin in de Kamerbrief
inzake heroriëntatie grondslagen op wordt ingegaan.8 De leden van de
CDA-fractie merken terecht op de aanpak van het onderzoek gericht was
op vier grote sectoren. De keuze voor de aanpak van het onderzoek heeft
te maken met het doel van het onderzoek. Het onderzoek zag specifiek toe
op de behoefte van zorgverleners aan informatie. De behoefte aan
informatie is niet afhankelijk van de bron. Het is voor de informatiebehoefte van bijvoorbeeld een gynaecoloog niet relevant of de informatie
van de huisarts of de verloskundige komt.
122.
Wat betekent de onderzoeksaanpak (per zorgsector) voor een integraal
thema als medicatie, dat voor bijna iedere patiënt in Nederland relevant is
en waarvan u in uw brief op de negende pagina schrijft dat het «van groot
belang [is] dat de relevante gegevens over de gezondheid van de patiënt –
zoals (...) medicatieoverzichten – direct beschikbaar zijn»?
Antwoord:
In het verlengde van de vorige vraag wordt ook hier aangenomen dat de
vraag doelt op het onderzoek van Berenschot naar de informatiebehoefte
voor 24/7 goede zorg. Uit het onderzoek volgt dat medicatiegegevens –
zoals medicatie- en toedieningsafspraken en medicatiecontra-indicaties –
door alle gevraagde zorgsectoren als «gegevens die nodig zijn voor het
verlenen van veilige zorg» worden beschouwd. De verwachting is niet dat
een andere onderzoekaanpak tot andere uitkomsten hadden geleid.
De uitkomsten van het onderzoek benadrukken het belang van inzet op
het verbeteren van de beschikbaarheid van medicatiegegevens. Hier zet ik
ook op in, bijvoorbeeld met het programma Medicatieoverdracht en het
stapsgewijs aanwijzen van medicatieoverdracht onder de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg om te komen tot maximale
gestandaardiseerde elektronische uitwisseling van medicatiegegevens.
Daarnaast is beoogd om de directe beschikbaarheid van medicatiegegevens in geval van spoedeisende zorg te verbeteren op grond van het
wetsvoorstel dat nu in voorbereiding is. De zinsnede waar de leden van de
CDA-fractie naar verwijzen ziet op dit wetsvoorstel.
8

Kamerstuk 27 529, nr. 295.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

43

123.
Wat is momenteel het aantal toestemmingen en wat is de verwachting
qua aantallen? Met welke aantallen bent u tevreden?
Antwoord:
Aangenomen wordt dan de vraag doelt op het aantal toestemmingen voor
het beschikbaar stellen van gegevens via een elektronisch uitwisselingssysteem. Hoewel er geen volledig overzicht is van de toestemmingen voor
alle uitwisselingsystemen, zijn wel de cijfers beschikbaar voor het
Landelijk Schakelpunt (LSP), één van de meest gebruikte uitwisselingssystemen. VZVZ geeft aan dat begin mei 2023 ongeveer 9.7 miljoen mensen
toestemming hebben verleend voor het beschikbaar stellen van de
professionele samenvatting ten behoeve van een waarnemend huisarts of
de huisartsenpost. Daarnaast hebben volgens VZVZ ruim 14,1 miljoen
mensen aan een of meer apotheken toestemming gegeven voor het
beschikbaar stellen van hun meest recente medicatiegegevens. Het aantal
beschikbare dossiers is hier veel hoger, omdat voor elke apotheek
toestemming moet worden gegeven voor het beschikbaar stellen van de
gegevens. De medicatiegegevens zijn via het LSP alleen te raadplegen
door (waarnemend) huisartsen (bijvoorbeeld op de huisartsenposten),
(poli)apotheken en artsen in ziekenhuizen en andere instellingen, uiteraard
ook hier alleen voor zover dit nodig is voor de behandeling.
Voor spoedeisende hulp zijn deze aantallen te laag, omdat dit betekent dat
in geval van spoedeisende zorg voor een groot deel van de patiënten
gegevens niet direct beschikbaar zijn. In spoedeisende gevallen is de
directe beschikbaarheid van gegevens van groot belang om snel tot een
goede «triage» en diagnose te komen en de juiste behandeling in te
kunnen zetten. Tijd is dan erg kostbaar. Het niet direct beschikbaar zijn van
gegevens kan in die situatie zelfs van levensbelang zijn. Het gaat daarbij
niet om een beperkt aantal situaties. De volgende cijfers illustreren daarbij
het belang van directe beschikbaarheid:
• In 2021 werd er in Nederland ruim 1,4 miljoen keer een ambulance
ingezet, waarbij het in ongeveer 76% van de gevallen om een
spoedeisende inzet ging.
• Er vinden jaarlijks ongeveer 1,7 miljoen behandelingen op de afdeling
spoedeisende hulp bij ziekenhuizen plaats.9
Daarom bereid ik nu een wetsvoorstel voor dat de directe beschikbaarheid
van gegevens voor spoedeisende zorg verbetert. De inzet van het
wetsvoorstel is dat zorgaanbieders in beginsel verplicht worden ervoor te
zorgen dat gegevens direct opvraagbaar zijn in geval van spoedeisende
zorg. Toestemming is dan niet meer de grondslag voor gegevensuitwisseling.
Voor geplande zorg geldt dat binnen het huidige stelsel in de ideale
situatie iedere burger een keuze heeft geregistreerd. Door in te zetten op
Online Toestemmingsvoorzieningen zoals Mitz kunnen cliënten in de
toekomst hun toestemmingen voor het beschikbaar stellen van gegevens
via elektronische uitwisselingssystemen (zoals LSP) makkelijker online
registreren en beheren. Het is aan de betreffende burger om een afweging
te maken tussen privacy en de beschikbaarheid van gegevens ten
behoeve van zorgverlening.
124.
Kunt u aangeven of u het een mogelijke oplossing vindt om het voorbeeld
van andere landen over te nemen waarbij bepaalde gezondheidsgegevens
in bepaalde omstandigheden aan andere zorgaanbieders verstrekt mogen
9

https://www.vzinfo.nl/acute-zorg/gebruik/seh

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

44

worden voor het feit dat er nu vaak handelingsverlegenheid van zorgverleners is om data te verstrekken aan andere zorgverleners?
Antwoord:
Het is al bestaand recht dat in Nederland zorgverleners gegevens mogen
verstrekken aan andere zorgverleners. Nederland wijkt hier niet af van
andere landen. Wanneer de gegevensverstrekking buiten de behandelovereenkomst plaatsvindt, zal wel in het merendeel van de gevallen
toestemming van de cliënt voor nodig zijn. Aangezien het mogen
verstrekken van gegevens al mogelijk is, zie ik dit niet als mogelijke
oplossing voor eventuele onnodige handelingsverlegenheid.
Zoals in de Kamerbrief over heroriëntatie grondslagen is aangegeven, is
het afgelopen jaar ingezet op het nader in beeld krijgen van de knelpunten
die in het zorgveld worden ervaren – en mogelijk tot handelingsverlegenheid leiden – en de mogelijke oplossingsrichtingen.10 Ondanks deze
inzet is nog altijd niet goed scherp geworden welke van de ervaren
knelpunten specifiek het gevolg is van wet- en regelgeving rondom
grondslagen en wat een passende oplossing zou zijn. Dit komt omdat de
zorgsector breed, ongelijksoortig en complex is en de gegevensuitwisselingen in de zorg zijn veelzijdig en aanzienlijk in aantal. Er zijn dan ook
veel verschillende oorzaken die er toe leiden dat gegevens niet altijd op
het juiste moment op de juiste plek beschikbaar zijn. Zo liepen in
gesprekken knelpunten met betrekking tot wet- en regeling, techniek en
uitvoering vaak door elkaar.
125.
Kunt u aangeven welke andere keuzes Nederland zou kunnen maken op
het gebied van invulling geven aan de AVG om data-uitwisseling tussen
zorgverleners bij netwerkzorg te bevorderen?
Antwoord:
In Nederland is de ruimte die de AVG biedt zodanig ingevuld dat een
zorgaanbieder gezondheidsgegevens mag verwerken voor zover dat
nodig is voor een goede behandeling of verzorging van de betrokkene en
voor het beheer van de instelling (artikel 30, derde lid, aanhef en onder a,
UAVG).11 Dat betekent dat een zorgaanbieder geen toestemming van de
betrokkene nodig heeft voor het verwerken van gezondheidsgegevens
binnen de behandelrelatie met die betrokkene. Als een zorgaanbieder
gezondheidsgegevens wil verstrekken aan derden buiten de behandelrelatie om, waaronder dus ook andere zorgaanbieders, dan is daarvoor in de
regel uitdrukkelijke toestemming van de patiënt nodig, tenzij in de wet is
bepaald dat een zorgaanbieder persoonsgegevens moet verstrekken
(bijvoorbeeld wanneer sprake is van een meldingsplichtige infectieziekte;
dan moet de zorgaanbieder gegevens verstrekken aan de GGD).12 Ook uit
art. 7:457 BW vloeit die verplichte toestemming voort (tenzij sprake is van
een wettelijke verplichting). De AVG biedt de ruimte om in plaats van
uitdrukkelijke toestemming voor gegevensuitwisseling buiten de
behandelovereenkomst (door middel van wet- en regelgeving) een andere
grondslag toe te passen. Zoals een wettelijke verplichting om gegevens te
verstrekken aan derden.
Ik merk echter op dat databeschikbaarheid niet het enige belang is dat ik
wil meewegen bij de afweging van de mogelijk ruimte die de AVG biedt.
Zoals ik al eerder aangaf, kan databeschikbaarheid niet zonder
10

Kamerstuk 27 529, nr. 295.
Artikel 6, eerste lid, onder b, AVG en artikel 9, tweede lid, onder h, AVG in samenhang met
artikel 30, derde lid, onder a, UAVG.
12
Artikel 6, eerste lid, onder a, AVG en artikel 9, tweede lid, onder a, AVG.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

45

vertrouwen. Zo zou een wettelijke verplichting kunnen leiden tot meer
databeschikbaarheid, maar het risico met zich kunnen meebrengen dat
een deel van de bevolking zorg kan gaan mijden of minder gegevens dan
noodzakelijk kan gaan delen met de zorgprofessional.
Voor geplande zorg zoals netwerkzorg wil ik daarom nu eerst een beter
beeld krijgen van de meest wenselijke balans tussen databeschikbaarheid
en de andere genoemde belangen. Ik ga daarom onderzoeken welke
waarborgen nodig zijn om te komen tot databeschikbaarheid met behoud
van een toegang tot de zorg en privacy.
126.
Kunt u aangeven hoe in andere landen de notificatie is geregeld? Oftewel:
hoe burgers geïnformeerd worden c.q. kunnen zien dat iemand hun
patiëntendossier bekijkt?
Antwoord:
Voor zover bekend is er geen vergelijkend onderzoek over dit onderwerp.
Het is echter niet onwaarschijnlijk dat de methodieken en voorzieningen
die de verschillende landen gebruiken voor notificatie richting burgers
mede afhankelijk is van het type zorgstelsel en het zorginformatiestelsel
van een bepaald land.
127.
Heeft de mate van zorggebruik invloed op de opvattingen over de
wenselijkheid van een toestemming of een geen bezwaarsysteem? Zo ja,
hoe dan?
Antwoord:
In het flitsonderzoek dat ik bij de Kamerbrief heroriëntatie grondslagen
heb gevoegd is in de uitvraag geen onderscheid gemaakt in de mate van
zorggebruik.13 Wel blijkt uit het onderzoek dat dat 55–80-jarigen snelle
toegang tot medische gegevens en gemak vaker prevaleren boven privacy
dan de andere deelnemers. Deze groep maakt verhoudingsgewijs vaker
gebruik van zorg. Ook hebben deze 55–80-jarige deelnemers van het
flitsonderzoek vaker aangegeven dat medische gegevens altijd gedeeld
mogen worden (45%). 18–34-jarigen willen vaker dat alleen medische
gegevens gedeeld mogen worden als ze hier toestemming voor geven
(50%). Deze groep maakt verhoudingsgewijs minder gebruik van zorg.
Tegelijkertijd blijkt uit het rapport «uitwisselen van gegevens» van de
Patiëntenfederatie uit 2021- waarin de resultaten van een onderzoek staan
naar de kennis, meningen en ervaringen rondom gegevensuitwisseling in
de zorg van met name mensen van boven de 50 jaar met een aandoening
– dat het merendeel van de deelnemers (76%) het (heel) goed vindt dat
eerst toestemming wordt gevraagd alvorens gegevens worden gedeeld.14
Op basis van deze onderzoeken kan dus niet direct geconcludeerd worden
in hoeverre zorggebruik invloed heeft op de opvattingen over de
wenselijkheid van een toestemming of een geen-bezwaarsysteem.

13

Bijlage bij Kamerstuk 27 529, nr. 295, «Flitspeiling Toestemming delen medische gegevens»,
p.11.
14
Microsoft Word – 211118 Definitieve rapportage toestemming gegevensuitwisseling.docx
(patientenfederatie.nl) (figuur 15).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 529, nr. 300

46