1
> Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Aan de voorzitter van de Eerste kamer
Der Staten Generaal
Postbus 20017
2500 EA Den Haag

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/venj

Ons kenmerk
570475
Uw kenmerk
155081.07u

Datum
4 november 2014
Onderwerp AMvB stelselvernieuwing rechtsbijstand I

Bij beantwoording de datum
en ons kenmerk vermelden.
Wilt u slechts één zaak in uw
brief behandelen.

Overeenkomstig de procedure van artikel 49 van de Wet op de rechtsbijstand
(hierna: Wrb) heeft de Minister van Veiligheid en Justitie bij brief van 30 april
2014 aan beide kamers der Staten-Generaal het ontwerpbesluit overgelegd,
houdende wijziging van het Besluit eigen bijdrage rechtsbijstand en het Besluit
vergoedingen rechtsbijstand 2000 in verband met de invoering van enige
maatregelen in het kader van de stelselvernieuwing gesubsidieerde rechtsbijstand
(hierna: het ontwerpbesluit)1. Hierop hebben leden van de CDA-fractie, de SPfractie, de D66-fractie en de GroenLinks-fractie van uw Kamer schriftelijke vragen
gesteld, die ik heb beantwoord bij brief van 2 juli 2014.2 Bij brief van 10
september 2014 hebben de leden van de SP-fractie nadere vragen gesteld. De
leden van de CDA-fractie en de GroenLinks-fractie hebben zich aangesloten bij
deze vragen. Hieronder zal ik de schriftelijke vragen betreffende het
ontwerpbesluit beantwoorden, uiteraard in de wetenschap dat er, gelet op de
aangenomen motie Kox3, in uw Kamer nog gesproken zal worden over de
voorgestelde maatregelen in het ontwerpbesluit.
Een afschrift van deze brief heb ik gezonden aan de Tweede Kamer.
De leden van de SP-fractie willen vernemen hoe de versterking van de eerstelijns
rechtsbijstand wordt georganiseerd en welke (extra) kosten hieraan verbonden
zijn. Daarnaast stellen zij enkele vragen betreffende de eenvoudige afdoening van
zaken door de eerste lijn.
Ik wil vooropstellen dat de maatregelen van het ontwerpbesluit niet zien op de
versterking van de eerstelijns rechtsbijstand. De maatregelen die zien op de
versterking van de eerstelijns rechtsbijstand zijn verankerd in het wetsontwerp
tot wijziging van de Wet op de rechtsbijstand in verband met de
stelselvernieuwing rechtsbijstand, dat ik inmiddels in consultatie heb gegeven. De
wijze waarop de versterking wordt vormgegeven en de daarbij behorende
financiële aspecten zijn uiteengezet in de memorie van toelichting bij het
wetsontwerp. Om deze reden zal ik in deze brief volstaan met een globale
beschrijving.
1
Kamerstukken I 2013/14, 33 750 VI, letter R en Kamerstukken II 2013-2014, 31 753, nr.
82.
2
Kamerstukken I 2013/14, 33 750 VI, Z.
3
Kamerstukken I 2014/15, 34 000, E.

Pagina 1 van 6

Met de versterking van de eerstelijns rechtsbijstand doel ik op een voorziening die
op laagdrempelige, efficiënte en met goede kwaliteit de rechtzoekende bijstaat in
het oplossen van diens juridische probleem. Daarmee gaat gepaard de introductie
van selectie aan de poort door de eerste lijn. In de nieuwe situatie zal een
rechtzoekende, wanneer hij aanspraak wenst te maken op gesubsidieerde
rechtsbijstand, behoudens enkele uitzonderingen, een verplichte gang langs de
eerstelijnsvoorziening maken. Door deze verplichting wordt de filterfunctie van de
eerstelijnsvoorziening beter ingezet.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving

Datum
4 november 2014
Ons kenmerk
570475

Binnen de eerstelijnsvoorziening zal, wanneer de rechtzoekende voldoet aan de
toepasselijke voorwaarden, intensiever en langer rechtsbijstand kunnen worden
geboden dan thans wordt verleend. Met name relatief eenvoudige juridische
geschillen of problemen zal de eerste lijn samen met de rechtzoekende in grotere
mate kunnen oplossen. Onder relatief eenvoudige geschillen versta ik in dit
verband geschillen die kunnen worden afgedaan door probleemverheldering en
advies, het verrichten van werkzaamheden ten behoeve van de oplossing van het
geschil alsmede het verwijzen naar ter zake doende instanties. Ik denk hierbij aan
geschillen die binnen een maximale tijdinzet van drie uur kunnen worden
afgedaan.
Dat ik mogelijkheden zie voor een eenvoudige afdoening binnen de
eerstelijnsvoorziening, impliceert niet dat er nu ten onrechte juridische bijstand in
de vorm van toevoegingen wordt aangevraagd en verstrekt. Ik heb echter wel de
overtuiging dat rechtzoekenden met relatief eenvoudige geschillen vaak sneller,
efficiënter en goedkoper kunnen worden geholpen door oplossing daarvan binnen
of via een versterkte eerste lijn. Dit geldt voor een substantieel deel van de
problemen van de voor de doelgroep van de Wet op de rechtsbijstand (hierna: de
Wrb) relevante rechtsterreinen. Veelal gaat het om zich repeterende problemen
waar – met een zekere juridische of casuïstische bandbreedte –dezelfde
rechtsvragen spelen. Daarbij betreft het soms ook dezelfde wederpartij
(instantie).
Doorstroming naar de tweede lijn is dan niet nodig. Bij de inrichting van het
nieuwe stelsel staat het vinden van een effectieve oplossing voor het probleem
van de rechtzoekende dan ook voorop. Daarmee is de rechtzoekende geholpen,
die immers op zoek is naar een oplossing van zijn probleem of geschil en niet
naar juridisering als dat niet nodig is. Daar waar andere, goedkopere en meer
efficiënte mogelijkheden beschikbaar zijn om juridische problemen en geschillen
tot een bevredigende en duurzame oplossing te brengen, dienen deze benut te
worden.
De versterkte eerste lijn wordt beter geëquipeerd om zaken in een vroegtijdig
stadium tot een oplossing te brengen. Dit laat uiteraard onverlet dat er problemen
of geschillen zullen blijven waarbij de inzet van een advocaat noodzakelijk is. De
eerstelijnsvoorziening kan met goede praktische kennis van het betreffende
rechtsterrein, parate kennis van de sociale juridische kaart en communicatieve
vaardigheden om snel scherp te krijgen wat het probleem van de rechtzoekende
is, betrekkelijk snel vaststellen of hij de zaak zelf in de eerstelijnsvoorziening kan
afdoen, dan wel of bijstand van een advocaat meer in de rede ligt. Derhalve
kunnen ook in het nieuwe stelsel rechtzoekenden die onder het bereik van de Wrb
vallen en waarvan de noodzaak tot verlening van rechtsbijstand is komen vast te
staan, aanspraak maken op rechtsbijstand door een advocaat of de toevoeging
Pagina 2 van 6

van een mediator. Met dit systeem beoog ik een stelsel te creëren dat enerzijds in
staat is problemen op een snelle en laagdrempelige manier tot een oplossing te
brengen binnen de eerste lijn, en anderzijds tweedelijns rechtsbijstand aan te
bieden in die gevallen waarin dat daadwerkelijk noodzakelijk is voor de oplossing
van het geschil.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving

Om dit te kunnen realiseren moeten taken en processen van de raad voor
rechtsbijstand en het juridisch loket, een stichting opgericht door de raad voor
rechtsbijstand, anders worden ingericht. De selectie aan de poort en intensievere
rechtsbijstandverlening binnen de eerstelijnsvoorziening vergt voorts in algemene
zin een verbreding van de competenties en verdieping van de inhoudelijke kennis
van de medewerkers van de eerstelijnsvoorziening. Hieraan werk ik thans, samen
met de raad voor rechtsbijstand en het juridisch loket.

Ons kenmerk
570475

Datum
4 november 2014

De leden van de SP-fractie vragen om een uitputtende en gemotiveerde
onderbouwing van de stelling dat alternatieve vormen van geschilbeslechting vaak
goedkoper en sneller zijn dan een gang naar de rechter, maar ook kunnen leiden
tot een meer bevredigende en toekomstbestendige uitkomst. Daarnaast vragen
zij een uiteenzetting van de kosten van deze alternatieven en hoe deze zich
verhouden tot de kosten van reguliere geschilbeslechting.
In het verslag van het schriftelijk overleg met Tweede Kamer4 over het
ontwerpbesluit, is er van de zijde van de regering al op gewezen dat juridische
geschillen niet altijd en zonder meer door middel van een gang naar de rechter
opgelost hoeven te worden en dat er vele andere mogelijkheden beschikbaar zijn
om geschillen te beslechten. Hierbij heb ik opgemerkt dat deze andere
mogelijkheden vaak niet alleen goedkoper en sneller zijn dan de gang naar de
rechter, maar bovendien kunnen leiden tot een meer bevredigende en
toekomstbestendige uitkomst voor partijen. Deze visie van het kabinet is
verwoord in de brief van 13 december 2013 aan uw Kamer5, waarover op 11
maart 2014 in uw Kamer het debat heeft plaatsgevonden.
Behalve geschilbeslechting door de onafhankelijke rechter is er een heel scala aan
mogelijkheden om op een andere wijze tot geschiloplossing te komen.
Rechtzoekenden kunnen buitengerechtelijke methoden gebruiken zoals mediation,
geschillencommissies, arbitrage en zelfhulp via bijvoorbeeld de Rechtwijzer. Het
gebruik van een alternatieve vorm van geschilbeslechting leidt vaak tot een
snellere uitkomst, het brengt geregeld lagere kosten met zich mee en partijen
houden zich doorgaans beter aan een oplossing die door hen beiden wordt
gedragen, niet in de laatste plaats omdat zij – bijvoorbeeld in het geval van
mediation – zelf actief hebben gewerkt aan het bereiken van die oplossing.
Uiteraard zijn er ook geschillen die uiteindelijk aan de rechter voorgelegd moeten
kunnen worden. Juist daarom is het belangrijk dat de burger een goede keuze
maakt in de meest geëigende methode voor de beslechting van zijn geschil. De
eerstelijnsvoorziening zal rechtzoekenden die aanspraak kunnen maken op
gesubsidieerde rechtsbijstand hierbij behulpzaam zijn. Daarbij zal het gebruik van
meer laagdrempelige methoden, indien opportuun, zoals gezegd worden
gestimuleerd.

4
5

Kamerstukken II 2013/14, 31 753, nr. 86.
Kamerstukken I 2013/14, 33 750, P.

Pagina 3 van 6

Ter illustratie van de voordelen die alternatieve geschilbeslechting kent, ga ik
hieronder in op de ervaringen die de afgelopen jaren zijn opgedaan met enkele
prominente vormen hiervan.
Een belangrijke methode van buitengerechtelijke geschiloplossing is mediation.
Voor een goede mediation zijn twee partijen nodig die zich committeren aan de
zoektocht naar een bevredigende oplossing van hun conflict. Juist het
commitment van beide partijen blijkt in de praktijk een belangrijk obstakel voor
de keuze voor mediation. Dat is jammer, want mediation is goed toe te passen in
veel typen conflicten, zelfs in conflicten rond structurele schulden en
faillissementen of in geëscaleerde conflicten. Zo blijkt uit de Mediation Monitor,
een rapport van het WODC, dat mediation in het bestuursrecht ook effectief is6.
Daarnaast is mediation bij echtscheidingsgeschillen een steeds meer
voorkomende methode. In de Mediation Monitor kan men tevens lezen dat
partijen die kiezen voor mediation vaak tevreden zijn over de uitkomst van de
mediation. Van de partijen die zich door het juridisch loket hebben laten verwijzen
naar mediation, zou 71 procent in de toekomst ook weer voor mediation kiezen7.
Als belangrijke motieven voor partijen om te kiezen voor mediation worden
genoemd8 dat partijen nog met elkaar verder moeten, dat ze een snellere
oplossing verwachten, dat partijen verwachten dat de oplossing bestendiger zal
zijn en dat het conflict beter met mediation dan met een juridische aanpak op te
lossen is.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving

Datum
4 november 2014
Ons kenmerk
570475

Mediation is voor rechtzoekenden die aanspraak kunnen maken op gesubsidieerde
rechtsbijstand financieel aantrekkelijk. De eigen bijdrage voor mediation is lager
dan voor een reguliere toevoeging en ligt op het relatief lage niveau van € 53 en
– in geval van hogere inkomens die onder het bereik van de Wrb vallen en een
mediation die vier of meer uur in beslag neemt – op € 105. De kosten voor de
overheid zijn uiteindelijk ook lager wanneer een Wrb-gerechtigde kiest voor
mediation. De gemiddelde uitgave per vaststelling voor een mediationtoevoeging
is lager dan voor een reguliere toevoeging9. Daarnaast kan een geslaagde
mediation leiden tot een kostenbesparing omdat er geen gerechtelijke procedure
behoeft te worden gevoerd.
Via de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken (SGC) wordt
voorts een laagdrempelige, goedkope en kwalitatief goede buitengerechtelijke
geschilbeslechtingsmogelijkheid geboden. Naast de eenvoud van de procedure
heeft deze wijze van geschilbeslechting voor de consument het voordeel dat bij
verlies van de zaak geen kostenveroordeling wordt opgelegd, en dat bij winst van
de zaak door de brancheorganisatie nakomingszekerheid wordt geboden,
waardoor er geen executieproblemen ontstaan. Bij SGC zijn in totaal ruim 50
brancheverenigingen met zo’n 100.000 bedrijven aangesloten en naar
verwachting zal het aantal aangesloten branches en bedrijven groeien, nu de

6
M. Guiaux, F. Zwenk, M. Tumewu, Mediation Monitor 2005-2008, eindrapport, WODC
2009, p. 104.
7
Idem, p. 63.
8
Idem, p. 58, p. 84.
9
S.L. Peters, M. van Gammeren-Zoeteweij, & L. Combrink-Kuiters, Monitor Gesubsidieerde
Rechtsbijstand 2013, Raad voor Rechtsbijstand 2013, pag. 220.

Pagina 4 van 6

implementatie van de Richtlijn ADR consumenten10 zal leiden tot het inrichten van
een geschillencommissie voor resterende branches. Uit de laatste evaluatie van
SGC11 blijkt dat consumenten over het algemeen tevreden zijn met de
toegankelijkheid van de procedure, over de kosten, de deskundigheid van de
commissies en uitkomsten van de procedures. In het jaarverslag van de
Geschillencommissie voor consumentenzaken 2013 kan men details vinden over
de behandelingsduur en kosten voor de consument. De behandelingsduur is
gemiddeld drie maanden. De kosten voor een bindend advies liggen, afhankelijk
van de commissie en het financiële belang, tussen € 10 en € 250. Het gaat hier
gemiddeld om lagere kosten voor de consument dan we kennen bij de rechterlijke
macht. De procedures bij SGC zijn zodanig ingericht dat partijen geen
professionele vertegenwoordiging nodig hebben. Dit leidt tot een verminderd
beslag op het Wrb-budget. Met de procedure bij de SGC wordt ook de rechtspraak
minder belast.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving

Datum
4 november 2014
Ons kenmerk
570475

Een andere buitengerechtelijke vorm van geschilbeslechting is de huurcommissie.
De huurcommissie maakt gebruik van bindend advies bij tariefgeschillen over
gesubsidieerde huurwoningen. De huurcommissie voorziet in huurgeschillen, net
als de SGC in consumentenzaken, in een laagdrempelige, goedkope en kwalitatief
goede geschilbeslechting. Zo zijn de kosten voor een particuliere partij bij de
huurcommissie € 25.
Mede op basis van het hierboven genoemde zie ik zowel voor rechtzoekenden als
voor de overheid, bij geschillen die zich daarvoor lenen, voordelen in het
stimuleren van alternatieve vormen van geschilbeslechting. Ik wil hiermee echter
niet afdoen aan de belangrijke functie van de rechtspraak. De toegankelijkheid
van de onafhankelijke rechter voor de beslechting van geschillen is een pijler van
onze rechtsstaat. Buitengerechtelijke methodes van geschiloplossing kunnen
floreren in de schaduw van de rechtspraak. Ten behoeve van het tot stand komen
van een buitengerechtelijke oplossing is de mogelijkheid van een rechterlijke
uitspraak een belangrijke ‘stok achter de deur’. Daarnaast geeft jurisprudentie
richting aan de afspraken bij buitengerechtelijke conflictafdoening.

10 Richtlijn 2013/11/EU van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013
betreffende alternatieve beslechting van consumentengeschillen en tot wijziging van
Verordening (EG) nr. 2006/2004 en Richtlijn 2009/22/EG.
11 A. Klapwijk, M. Ter Voert, Evaluatie De Geschillencommissie 2009, Boom Juridische
Uitgevers, WODC 2009.

Pagina 5 van 6

Tot slot wil ik, op de vraag daartoe van de leden van de SP-fractie, u meedelen
dat ik ten tijde van de aanbieding aan de Tweede Kamer van het wetsvoorstel tot
wijziging van de Wrb in verband met de stelselvernieuwing de cumulatieve
effecten van de maatregelen op het terrein van de rechtsbijstand en de
griffierechten inzichtelijk zal maken.

De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving

Datum
4 november 2014
Ons kenmerk
570475

F. Teeven

Pagina 6 van 6