Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 997

Vliegramp MH17

Nr. 113

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2018
Mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken informeer ik hierbij uw
Kamer over de laatste stand van zaken in het MH17-dossier. Met deze brief
wordt gevolg gegeven aan het daartoe strekkende verzoek van de Vaste
Kamercommissie van Buitenlandse Zaken van 11 januari jongstleden.
Voorbereidingen voor een strafproces
In juli 2017 is het gezamenlijk besluit van de JIT-landen bekend gemaakt
dat een vervolging en berechting van verdachten van het neerhalen van
vlucht MH17 in Nederland en volgens Nederlands strafprocesrecht zal
plaatsvinden. Een proces in Nederland zal worden ingebed in een hechte
en blijvende internationale samenwerking en steun.
Het is uiteraard afhankelijk van de ontwikkelingen in het strafrechtelijk
onderzoek of en wanneer verdachten voor de Nederlandse rechter kunnen
worden gebracht.
De regering doet er in ieder geval alles aan om te zorgen dat alle
voorbereidingen zijn getroffen om een strafvervolging in Nederland van
start te kunnen laten gaan. Bij deze voorbereidingen, onder regie van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid, moet onder andere worden gedacht
aan het vinden van een geschikte zittingslocatie, de beveiliging en de
communicatie. Het internationale karakter dat dit strafproces kenmerkt,
vormt een belangrijk element bij de keuzes die hierin moeten worden
gemaakt.
Er is in Nederland ervaring met grote en ook internationale strafprocessen, maar een zaak tegen verdachten van het neerhalen van vlucht
MH17 kent specifieke bijzonderheden die om een uitgebreide en
zorgvuldige voorbereiding vragen.
Bij de crash met vlucht MH17 zijn 298 levens verloren, 196 slachtoffers
met een Nederlandse nationaliteit, maar ook 102 slachtoffers met een
niet-Nederlandse nationaliteit. De passagiers en bemanningsleden van
vlucht MH17 waren afkomstig uit 17 verschillende landen van 5 verschil-

kst-33997-113
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 113

1

lende continenten. Het streven is om alle nabestaanden in de gelegenheid
te stellen het proces zo goed mogelijk te volgen. Daarnaast hebben alle
nabestaanden het recht zich te voegen in de strafzaak en om die reden
hebben zij ook recht op een raadsman. Gekeken moet worden of de
bestaande structuren en procedures volstaan of dat specifieke maatregelen moeten worden genomen.
Tijdens het plenair debat over MH17 op 6 september 2017 is aan de Kamer
gemeld dat een eventueel MH17-proces zal worden behandeld door de
rechtbank Den Haag (Handelingen II 2016/17, nr. 99, item 7). Er bestaan
ten aanzien van de zittingslocatie specifieke wensen, zoals voldoende
ruimte voor nabestaanden, een groot internationaal perscentrum en
voldoende ruimte voor tolken. Om die redenen is het noodzakelijk een
specifieke zittingslocatie te vinden.
Onder verantwoordelijkheid van de zaaksofficieren van justitie wordt uit
de grote verzameling onderzoeksmateriaal een procesdossier samengesteld. Het procesdossier zal omvangrijk zijn en betreft veel digitale
bestanden zoals foto’s en video’s. Tegelijkertijd zal het procesdossier voor
een rechter of een advocaat goed toegankelijk moeten zijn. Er wordt
daarom onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om een digitaal dossier
samen te stellen dat onder meer voldoet aan eisen op het gebied van
(digitale) veiligheid.
Wetgeving
In juli 2017 is het bilaterale MH17-verdrag met Oekraïne getekend. Het
ratificatieproces is in beide landen direct in gang gezet. In Nederland zijn
wetsvoorstellen opgesteld voor de goedkeuring van het verdrag en voor
de noodzakelijke wetswijzigingen ten behoeve van de vervolging en
berechting in Nederland van verdachten van het neerhalen van vlucht
MH17. De conceptwetsvoorstellen zijn inmiddels aan de Raad van State
voor (spoed)advies voorgelegd. Na verwerking van het advies van de
Raad van State zullen de voorstellen bij uw Kamer worden ingediend.
Internationale inbedding
Een belangrijk aspect van het besluit om het vervolgen van verdachten
van het neerhalen van vlucht MH17 in Nederland plaats te laten vinden is
de internationale inbedding.
Het neerhalen van vlucht MH17 heeft veel landen direct of indirect
geraakt. Uit de vele steunverklaringen die na het besluit over de vervolgingskeuze zijn ontvangen, blijkt wederom dat deze zaak internationaal in
de belangstelling staat. Het strafrechtelijk onderzoek wordt door de vijf
JIT-landen gezamenlijk uitgevoerd en de JIT-landen zijn ook gezamenlijk
– na een zorgvuldige bestudering van alle opties – tot het besluit gekomen
vervolging en berechting in Nederland en volgens Nederlands strafprocesrecht plaats te laten vinden.
Deze internationale steun hebben de JIT-landen in september 2017
onderstreept door een Memorandum of Understanding over politieke
samenwerking te ondertekenen en marge van de Algemene Vergadering
van de Verenigde Naties, waarin zij hun wederzijdse politieke steun en
samenwerking duurzaam bekrachtigen. De JIT-landen committeren zich
hiermee nogmaals expliciet aan implementatie van resolutie 2166 van de
VN-Veiligheidsraad. Ook benadrukken ze dat zij zullen blijven samenwerken met de internationale gemeenschap, dat zij de VN-Veiligheidsraad
zullen blijven informeren en dat ze elkaar zullen bijstaan indien op
enigerlei wijze druk wordt uitgeoefend met het doel de vervolging of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 113

2

samenwerking tussen hen te ondermijnen. De volledige tekst van dit MoU
is uw Kamer op 21 september 2017 toegezonden (Kamerstuk 33 997,
nr. 108).
Daarnaast is afgesproken dat de JIT-landen een deel van de kosten voor
vervolging en berechting gezamenlijk zullen delen. Zoals reeds eerder met
de Kamer is gedeeld (Kamerstuk 33 997, nr. 98), zal Nederland de kosten
dragen voor OM, ZM en getuigenbescherming.
De JIT-landen hebben zich bereid verklaard de overige kosten met
Nederland gezamenlijk te dragen, bijvoorbeeld de kosten van vertaling en
vertolking en communicatie. Deze financiële steun zal worden vastgelegd
in een MoU over financiële samenwerking. Daarover wordt op dit moment
nog gesproken.
Gezamenlijk met de JIT-landen worden de overige grieving nations,
belangrijke partnerlanden en internationale organisaties met regelmaat
geïnformeerd over de voorbereiding van de vervolging en berechting in
Nederland. Ook wordt gezamenlijk opgetreden op het moment dat
onterechte en ongefundeerde kritiek geuit wordt op het strafrechtelijke
onderzoek. De JIT-partners blijven in dat kader benadrukken dat alle
landen op grond van VNVR-resolutie 2166 verplicht zijn volledig mee te
werken om de daders ter verantwoording te houden.
Ten slotte worden gekeken of de samenwerking in het JIT ook in de
vervolgingsfase kan worden voortgezet. Uiteraard zonder afbreuk te doen
aan de onafhankelijkheid van het OM.
Verstrekken camerabeelden
Half januari 2018 is de verstrekking van de camerabeelden van Schiphol
van start gegaan. Nabestaanden worden in de gelegenheid gesteld de
beelden te bekijken waarop hun dierbaren te herkennen zijn. De
bewegende beelden waarop dierbaren herkend zijn worden aan de
nabestaanden verstrekt. Daarbij wordt de omgeving van de dierbaren
onherkenbaar gemaakt zodat de privacy van overige reizigers en
personeel op Schiphol niet wordt geschonden.
De interesse vanuit de nabestaanden is groot en dit vraagt om een
zorgvuldige voorbereiding en begeleiding van het inzageproces. In eerste
instantie zijn Nederlandse nabestaanden in de gelegenheid gesteld de
beelden te bekijken. Op dit moment wordt gekeken op welke wijze inzage
voor niet-Nederlandse nabestaanden mogelijk kan worden gemaakt.
Werkafspraken 2013
In het debat over het vervolgingsmechanisme MH17 op 6 september 2017
heeft uw Kamer verzocht in het openbaar geïnformeerd te worden over de
werkafspraken uit 2013, die uw Kamer eerder ter vertrouwelijke inzage zijn
toegestuurd. Bij brief van 3 oktober 2017 (Kamerstuk 33 997, nr. 109) is
aangegeven dat het niet passend is de werkafspraken openbaar te maken,
omdat deze werkafspraken informeel, op ambtelijk niveau tussen
medewerkers zijn gemaakt. Mede naar aanleiding van eerdere verzoeken
van uw Kamer heeft heroverweging plaatsgevonden, waarbij geoordeeld
is dat in dit specifieke geval het interne document met de werkafspraken
uit 2013 aan uw Kamer kan worden gestuurd, met uitzondering van de
daarin opgenomen persoonsgegevens en de persoonlijk beleidsopvattingen. De werkafspraken uit 2013 zijn toegevoegd als bijlage bij deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 113

3

brief1. Na het neerhalen van de MH17 zijn de informele werkafspraken uit
2013 geactualiseerd, uitgebreid en formeel vastgelegd in het «convenant
inzake de deling van dreigingsinformatie voor de burgerluchtvaart» dat op
30 juni 2016 (Kamerstuk 24 804, nr. 90) aan uw Kamer is gestuurd.
Het verdere verloop van het strafrechtelijk onderzoek
De JIT-overeenkomst is verlengd tot en met 1 januari 2019. Het OM en de
politie hebben ook voor de komende periode plannen gemaakt en
overeenstemming bereikt ten aanzien van het behouden van de voor het
strafrechtelijk onderzoek vereiste politiecapaciteit. In Nederland komt dat
neer op een team van circa 40 personen, bestaande uit zowel Nederlandse
als Australische rechercheurs. Daarnaast blijven ook in de Field Office in
Kiev rechercheurs met elkaar op dagelijkse basis aan het onderzoek
werken.
Het strafrechtelijk onderzoek blijft hiermee in volle gang. De belangrijkste
werkzaamheden bestaan uit verdere analyse van telecomgegevens en
verzamelde big data (waaronder data afkomstig van social media en
andere websites). Ook wordt nog steeds ingezet op het vinden van nieuwe
getuigen.
Door de rechter-commissaris benoemde deskundigen hebben de van de
Russische Federatie ontvangen radarbeelden onderzocht en daarover
gerapporteerd. Zodra de eindrapporten van deze deskundigen door het
OM zijn bestudeerd, zullen de conclusies van deze deskundigen worden
gecommuniceerd aan de nabestaanden.
Het OM begrijpt de vragen die leven bij de nabestaanden en in de
samenleving over het strafrechtelijk onderzoek. Gezien deze vragen en de
impact die het neerhalen van MH17 tot op de dag van vandaag heeft, is
gekozen voor een zo groot mogelijke transparantie. Dit is ook de reden dat
het JIT in september 2016 een presentatie heeft gegeven over de
resultaten van het strafrechtelijk onderzoek en informatie verstrekt is aan
uw Kamer over rechtshulp verzoeken. Deze transparantie kent echter,
gezien de belangen van de opsporing en vervolging, zijn grenzen. Gezien
deze belangen zal het OM als regel in de openbaarheid terughoudend zijn
met het verder verstrekken van informatie uit het opsporingsonderzoek.
Repatriëring fragmenten van botresten uit het oosten van
Oekraïne
Het afgelopen half jaar heeft een freelance journalist twee maal
fragmenten van botresten ingeleverd bij de autoriteiten van de zelfbenoemde republiek, de Donetsk Peoples Republic (DPR) in het oosten van
Oekraïne.
Het gebied staat zoals bekend niet onder de feitelijke controle van de
Oekraïense regering. De Nederlandse autoriteiten doen in beginsel geen
zaken met de autoriteiten van de zelfverklaarde republiek, de DPR, omdat
deze niet erkend wordt als zelfstandige staat. Daarnaast is het gebied in
het oosten van Oekraïne nog steeds onveilig en niet vrij toegankelijk.
Daarom wordt bij een vondst van mogelijke stoffelijke resten van
slachtoffers van vlucht MH17 altijd contact gezocht met de OVSE. De
Nederlandse regering is de OVSE zeer erkentelijk voor de bereidheid te
faciliteren bij het ophalen van de botfragmenten.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 113

4

In juli van vorig jaar is door bovengenoemde persoon een video op
internet geplaatst over een vondst. Deze mogelijke botfragmenten zijn in
oktober vorig jaar in Nederland gearriveerd en door het Nederlands
Forensisch Instituut (NFI) onderzocht. Van de botresten bleken acht
fragmenten van de botresten van zeven reeds geïdentificeerde
MH17-slachtoffers afkomstig te zijn. Van sommige botfragmenten was het
tot nu toe niet mogelijk om DNA-profielen te genereren.
In december heeft dezelfde persoon opnieuw via social media een filmpje
geplaatst waarop een vondst wordt getoond. Ook deze vondst is
inmiddels bij de autoriteiten van de zelfbenoemde DPR ingeleverd en
Nederland is wederom in contact getreden met de OVSE om ook deze
mogelijke botfragmenten naar Nederland te halen.
De Nederlandse regering betreurt het dat nabestaanden keer op keer op
deze wijze worden geconfronteerd met mogelijke vondsten van stoffelijke
resten. Sommige nabestaanden hebben aangegeven dit bijzonder
vervelend te vinden. Er is veel begrip voor de oproep van de Stichting
Vliegramp MH17 aan journalisten om hier respectvol mee om te gaan. De
regering draagt er zorg voor dat de mogelijke botresten van MH17
slachtoffers op zorgvuldige en respectvolle wijze naar Nederland worden
gebracht en worden onderzocht door het NFI.
Tot slot
Het voor de rechter brengen van de daders heeft nog steeds de hoogste
prioriteit van het kabinet. Zowel het strafrechtelijk onderzoek als de
vervolging en berechting van de daders zullen een zaak van lange adem
zijn. Zorgvuldigheid gaat hierbij voor snelheid. Stap voor stap wordt
voortgang gemaakt bij het achterhalen van de waarheid, het identificeren
van de verdachten en vervolgens het vervolgen en berechten van deze
personen.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 113

5