Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 138

Samenvoeging van de gemeenten Graafstroom,
Liesveld en Nieuw-Lekkerland

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 5 maart 2012
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.

1
Samenstelling:
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), Staaij, C.G. van
der (SGP), Koopmans, G.P.J. (CDA), Bochove,
B.J. van (CDA), Samsom, D.M. (PvdA), Smilde,
M.C.A. (CDA), Ortega-Martijn, C.A. (CU),
Brinkman, H. (PVV), Raak, A.A.G.M. van (SP),
Dibi, T. (GL), Wolbert, A.G. (PvdA), voorzitter,
Heijnen, P.M.M. (PvdA), Karabulut, S. (SP),
Elissen, A. (PVV), Ziengs, E. (VVD), ondervoorzitter, Monasch, J.S. (PvdA), Schouw, A.G.
(D66), Boer, B.G. de (VVD), Hennis-Plasschaert,
J.A. (VVD), Lucassen, E. (PVV), Verhoeven, K.
(D66), Grashoff, H.J. (GL) en Hazekamp, A.A.H.
(PvdD).
Plv. leden: Burg, B.I. van der (VVD), Dijkgraaf,
E. (SGP), Sterk, W.R.C. (CDA), Bruins Slot,
H.G.J. (CDA), Dam, M.H.P. van (PvdA), Knops,
R.W. (CDA), Slob, A. (CU), Klaveren, J.J. van
(PVV), Jansen, P.F.C. (SP), Gent, W. van (GL),
Arib, K. (PvdA), Kuiken, A.H. (PvdA), Dijk, J.J.
van (SP), Fritsma, S.R. (PVV), Steur, G.A. van
der (VVD), Vermeij, R.A. (PvdA), Pechtold, A.
(D66), Nieuwenhuizen-Wijbenga, C. van (VVD),
Taverne, J. (VVD), Bontes, L. (PVV), Hachchi,
W. (D66), Voortman, L.G.J. (GL) en Ouwehand,
E. (PvdD).

kst-33138-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Inleiding
Voorgeschiedenis
Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
Financiële aspecten

Blz.
1
2
3
4

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Graafstroom, Liesveld
en Nieuw-Lekkerland. Zij hebben geen aanleiding tot het maken van
opmerkingen en tot het stellen van vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel tot samenvoeging van de gemeenten Graafstroom,
Liesveld en Nieuw-Lekkerland. Deze leden zijn van mening dat herindeling
niet een doel op zich kan zijn. Uitgangspunt is dat een gemeentelijke
herindeling een bijdrage levert aan het verbeteren van de slagkracht van
gemeenten en de daarmee eventueel samenhangende bestuurlijke en
financiële problematiek. Daarbij heeft het de voorkeur van deze leden dat
herindelingen zoveel mogelijk van onderop komen.
De leden van de CDA-fractie zien graag dat de regering met voortvarendheid de vragen beantwoordt, zodat de inwerkingtreding van deze
herindeling per 1 januari 2013 na een succesvolle behandeling in de beide
Kamers der Staten-Generaal mogelijk blijft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 138, nr. 4

1

De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van dit
voorstel voor gemeentelijke herindeling. Belangrijke criteria ter beoordeling van de noodzaak van herindeling zijn voor deze leden de bestuurskracht van gemeenten en, in de eerste plaats, het draagvlak onder de
bevolking. Ook de regering zegt dat herindelingen alleen plaats zullen
vinden van onderaf, als hiervoor steun is van de bevolking. De fractie van
de SP heeft enkele vragen bij het draagvlak, de regionale samenhang en
de financiële gevolgen. Deze leden gaan hier graag nader op in.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel tot herindeling van de gemeenten Graafstroom, Liesveld
en Nieuw-Lekkerland. Met de unanieme steun voor dit wetsvoorstel in de
drie gemeenten is een belangrijke voorwaarde voor een herindeling
vervuld. Wel hebben deze leden nog enkele vragen.
Gezien het feit dat er sprake is van een samenvoeging die al in een vroeg
stadium tot stand gekomen is, vragen de leden van de SGP-fractie zich af
of het wettelijk kader hiervoor voldoende is. In een reactie van de drie
gemeenten worden diverse knelpunten benoemd waar zij bij een
herindeling tegenaan lopen. Te denken is onder meer aan het aanschaffen
van apparatuur voor paspoorten, het nog niet samen kunnen voegen van
de basisadministratie, het driemaal digitaal aan moeten melden van
regels die door de gemeenteraden gezamenlijk zijn vastgesteld, etc. Deze
leden vragen zich af of in dergelijke gevallen reeds vroegtijdig voorzieningen mogelijk zijn, zodat onnodige (administratieve) lasten worden
voorkomen.
2. Voorgeschiedenis
De leden van de CDA-fractie vinden het positief dat deze herindeling kan
rekenen op een unaniem draagvlak van betrokken gemeenteraden en op
regionaal bestuurlijk draagvlak bij omliggende gemeenten. Wel viel het
deze leden op dat de gemeente Gorinchem enigszins terughoudend
reageerde. De gemeente Gorinchem vraagt aandacht voor de consequenties van deze herindeling voor de regio AlblasserwaardVijfheerenlanden en vooral voor de centrumpositie van Gorinchem. Hoe
ziet de regering dit?
De betrokken gemeenten volgen het principe van de «omgekeerde
herindeling», zo stellen de leden van de CDA-fractie vast. De ambtelijke en
bestuurlijke organisaties van de gemeenten zijn nu al samengegaan. De
bestuurders zitten met elkaar op één gang in het gemeentehuis. En de
gemeenteraad vergadert inmiddels met de fracties van de drie gemeenten
gezamenlijk. Dit is een bijzondere vorm om een proces van herindeling te
doorlopen. Meer van onderop kan eigenlijk niet. Wat is het oordeel van dit
kabinet over de «omgekeerde herindeling»?
De betrokken gemeenten hebben de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties gevraagd of het mogelijk is om een deel van de
frictiekosten alvast uit te keren om de kosten van de omgekeerde
herindeling te kunnen vergoeden. De minister heeft aangegeven dat dit
niet past binnen de systematiek van het gemeentefonds. Welke ruimte ziet
de regering dan wel om dergelijke initiatieven te ondersteunen? Hierbij
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het aanpassen van regelgeving,
zodat in voorkomende gevallen onnodige kosten, administratieve lasten
en werkzaamheden zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen.
De betrokken gemeenten vragen of het niet mogelijk is om de
Arhi-uitkering in één keer te geven en niet in fasen verspreid over de
volgende jaren. De gemeenten hebben inmiddels alle stappen die volgen
op het besluit tot gemeentelijke herindeling gezet. Een Arhi-uitkering over
meerdere jaren schiet dan zijn doel voorbij. Wat vindt de regering van
deze suggestie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 138, nr. 4

2

3. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
Draagvlak
Uit de informatieavonden bleek, volgens de leden van de CDA-fractie, dat
er geen zwaarwegende bezwaren bestaan tegen de beoogde samenvoeging, mits er voldoende aandacht wordt besteed aan zaken zoals de
afstand tussen bestuur en burgers, de kernen in de nieuwe gemeente en
de kwaliteit van de dienstverlening aan de burgers. Welke activiteiten
hebben de gemeenten inmiddels ondernomen om aan deze wensen
tegemoet te komen, vragen de leden van de CDA-fractie.
Onderliggend voorstel kan rekenen op een unaniem draagvlak van de
betrokken gemeenteraden, zo lezen de leden van de SP-fractie. Dat is een
goed begin, maar zegt helaas niet altijd iets over het werkelijke draagvlak
onder de bevolking. Wat hebben de gemeenten, naast de informatieavonden, nog meer gedaan om het draagvlak onder de inwoners te
meten? En met welke resultaten? Deze leden ontvangen op dit punt graag
een nadere toelichting.
Een belangrijke voorwaarde voor het maatschappelijk draagvlak is het
verkleinen van de afstand tussen bestuur en burgers en een goed
kernenbeleid. De leden van de SGP-fractie vragen zich welke concrete
stappen door de drie gemeenten gezet zijn om aan deze bezwaarpunten
tegemoet te komen.
Regionale opgaven en samenhang
De leden van de SP-fractie begrijpen dat uit een aantal zienswijzen naar
voren komt dat er zorgen leven over de consequenties van deze gemeentelijke herindeling voor de omliggende gemeenten. Ook de gemeente
Gorinchem heeft hiervoor aandacht gevraagd. De regering gaat in haar
brief niet in op deze zorgen. Kan zij aangeven waaruit deze zorgen precies
bestaan, wat de gevolgen zullen zijn voor de omliggende gemeenten en
hoe die zorgen, dan wel problemen, weggenomen gaan worden?
In twee zienswijzen is aandacht gevraagd voor de consequenties van deze
herindeling voor de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. De leden van
de SGP-fractie vragen zich af waarop die bedenkingen precies betrekking
hadden en op welke wijze hieraan tegemoet is gekomen.
Duurzaamheid
De leden van de CDA-fractie zijn het met de regering eens dat, gelet op
het opgavenprofiel, van de nieuw te vormen gemeente van 29 000
inwoners kan worden verwacht zij goed is toegerust voor een reeks van
jaren en beter in staat zal zijn haar (boven)lokale opgaven en taken te
vervullen. Daarnaast vragen deze leden aan de regering of het de
opvatting van deze leden deelt, dat de nieuwe gemeente Molenwaard zelf
gaat over de vraag of er ooit een nieuwe herindeling noodzakelijk is.
De betrokken gemeentebesturen maken zich zorgen of zij in de toekomst
voldoende mogelijkheden hebben om betaalbare woningen te bouwen
voor jongeren, ouderen en mensen met een functiebeperking uit de
gemeenschap zelf. Dit is belangrijk om de leefbaarheid in de dorpen (en
één stad) te behouden. Het rigide contourenbeleid maakt het nu niet goed
mogelijk om maatwerk te leveren met woningbouw. Hoe staat de regering
tegenover een dergelijk restrictief beleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 138, nr. 4

3

4. Financiële aspecten
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om meer uitleg te geven
over de financiële positie van de nieuwe gemeente Molenwaard.
Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland hebben namelijk
geconcludeerd dat de financiële positie van de nieuw te vormen
gemeenten Molenwaard niet zonder zorg is. Geven de drie gemeentebesturen nu voldoende invulling aan de oplossing van de financiële
problematiek in de toekomst?
De leden van de SP-fractie lezen dat de nieuwe gemeente € 0,8 mln.
minder gaat ontvangen in de algemene uitkering uit het gemeentefonds
dan nu het geval is bij de som van de algemene uitkeringen. Zij verwacht
dat deze structurele verlaging opgevangen wordt door de te verwachten
vermindering van de bestuurskosten en andere efficiencyvoordelen van
de nieuwe organisatie. Wat als deze verwachtingen uitblijven? Herindelingen kosten geld, de uitkering op grond van de maatstaf herindeling zal
hiervoor nodig zijn. Wat als blijkt dat er straks toch een tekort op de
begroting ontstaat als gevolg van de herindeling?
Uit de brief van de gemeente Nieuw-Lekkerland blijkt daarnaast dat er
door frictiekosten een tekort zal ontstaan van ongeveer een miljoen euro.
Is de regering bekend met dit probleem, en is zij bereid samen met de
gemeenten te zoeken naar een oplossing hiervoor?
Tot slot wijst de gemeente Nieuw-Lekkerland in dezelfde brief op een
aantal problemen waar zij tegenaan zijn gelopen in het proces naar de
herindeling toe, met name daar waar het gaat om het «samensmelten»
van de ambtelijke organisaties van de betrokken gemeenten. De
geschetste problemen lezen de leden van de SP-fractie als problemen
waar elke gemeente in een dergelijk proces tegenaan kan lopen. Zij horen
graag van de regering wat zij gaat doen om deze problemen weg te
nemen, zodat in de toekomst gemeenten die er voor kiezen om meer
samen te gaan werken, hierdoor ook niet gehinderd worden.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de financiële positie van de
nieuwe gemeente wordt getekend als niet zonder zorg. Welke concrete
stappen zijn door de drie gemeenten gezet om te komen tot verbetering
van de financiële positie? Is daarmee de financiële positie voor de
toekomst voldoende gewaarborgd?
De drie gemeenten vragen aandacht voor de noodzaak om veel kosten
voor te schieten, terwijl de kosten, anders dan bij de meeste herindelingen, al in vroeg stadium dienen te worden gemaakt. De leden van de
SGP-fractie vragen zich af of er mogelijkheden zijn om dan al vroegtijdig
over te gaan tot een herindelingsuitkering in verband met frictiekosten.
Zijn er bijvoorbeeld binnen het Gemeentefonds mogelijkheden tot
experimenten of tot een uitkering in één keer in plaats van in fasen?
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 138, nr. 4

4