EINDRAPPORT
Veiligheid van consumentenvuurwerk
rond de jaarwisseling

Klant:

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Referentie: BH4376-100-100 Onderzoek Vuurwerkveiligheid
Status:

S0/P01.01

Datum:

9 april 2021

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Contactweg 47
1014 AN AMSTERDAM
Industry & Buildings
Trade register number: 56515154
+31 88 348 95 00 T
info@rhdhv.com E
royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Veiligheid van consumentenvuurwerk rond de jaarwisseling

Referentie: BH4376-100-100 Onderzoek Vuurwerkveiligheid
Status: P01.01/S0
Datum: 9 april 2021
Projectnaam: Onderzoek Vuurwerkveiligheid
Projectnummer: BH4376-100-100
Click to enter
"dlClassification"

X

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of
openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV
Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens
de Opdrachtgever.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

i

Inhoud
Samenvatting

5

1

Vragen rondom consumentenvuurwerk

10

2

Onderzoeksopzet en uitvoering

12

2.1

Aanleiding

12

2.2

Doel van dit onderzoek

12

2.3

Onderzoeksvragen

12

2.4

Relatie met andere onderzoeken

14

3

Onderzoeksmethode

17

3.1

Van probleemgericht naar oplossingsgericht

17

3.2

Fasen van het onderzoek

18

3.3

Toepassing van het veiligheidshuis

20

3.4

Verantwoording

20

4

Consumentenvuurwerk in Nederland

21

4.1

Wet- en regelgeving

21

4.2

De keten van productie tot verkoop in de EU

22

4.3

Het politiek-maatschappelijk debat

24

5

Resultaten en analyse van informatie uit de bureaustudie

25

5.1

Verkoop van consumentenvuurwerk

25

5.2

Letsel door vuurwerk

26

5.2.1
5.2.2
5.2.3

Trend aantal vuurwerkongevallen
Vuurwerkletsels 2020-2021
Oogletsels jaarwisseling 2020-2021

26
27
28

5.3

Letsel bij omstanders

28

5.4

Typen vuurwerk en letsel

29

5.5

Soorten letsel per type vuurwerk

31

5.6

Oorzaak van het letsel

35

5.7

Kwaliteit van consumentenvuurwerk

36

5.8

Milieu-impact van vuurwerk

38

5.8.1
5.8.2

Fijnstof
Chemicaliën en metalen

38
41

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

ii

5.8.3
5.8.4

Plastic afkomstig van vuurwerk
Onderzoek van het RIVM naar milieulast

6

Resultaten en analyse van interviews en bijeenkomsten met stakeholders42

6.1

Organisatie

42

6.1.1
6.1.2

Beleid
Handhaving

42
43

6.2

Techniek

45

6.2.1
6.2.2

Normering
Kwaliteit

45
47

6.3

Mens

48

6.3.1
6.3.2
6.3.3

Gedragscampagnes
Sociaal maatschappelijk
Substitutie

48
49
51

7

Antwoord op de vragen

52

8

Oplossingsrichtingen

54

8.1

Optimalisatie

54

8.2

Escalatie

56

8.3

Verbod op consumentenvuurwerk

59

8.4

Beoordeling oplossingsrichtingen

60

9 april 2021

EINDRAPPORT

41
41

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

iii

Tabellen
Tabel 1: Behandelingen door traumachirurgen.

27

Tabel 2: Afkeurcijfers ILT van geselecteerde vuurwerkartikelen van 2013-2019.

37

Figuren
Figuur 1: Het veiligheidshuis met de drie pijlers mens, techniek en organisatie.

20

Figuur 2: Vuurwerkongevallen SEH en HAP van 2010-2011 tot en met 2019-2020 [Ongevallen met
vuurwerk – Jaarwisseling 2019-2020, VeiligheidNL].
26
Figuur 3: Het percentage omstanders van het totaal aan vuurwerkletsel per type vuurwerk voor de
afgelopen vijf jaarwisselingen [samengesteld op basis van gegevens van Veiligheid NL [39-57]28
Figuur 4: Bezoeken aan SEH/HAP in % van het totaalaantal bezoeken per jaar per type
consumentenvuurwerk.

30

Figuur 5: Verdeling letsel per type vuurwerk over de afgelopen vijf jaarwisselingen (2015-2020)
[samengesteld uit data van VeiligheidNL]
33
Figuur 6: Per letseltype de bijdrage van de diverse typen vuurwerk die het letsel veroorzaakten over
de jaarwisselingen 2015-2020 [samengesteld uit data van VeiligheidNL]
34
Figuur 7: Oorzaken van vuurwerkongevallen, naar type vuurwerk [68]

35

Figuur 8: Concentratie fijn stof rond de jaarwisseling van 2019-2020.

39

Figuur 9: Stedelijke concentratie fijn stof vlak na de jaarwisseling van 1995-2020.

40

Figuur 10: Steun voor vuurwerkverbod particulieren, centrale vuurwerkshows en vuurwerktraditie
(%(helemaal) mee eens). [12].
45

Bijlagen
A1

Begrippenlijst

A2

Referentietabel beantwoording onderzoeksvragen in rapport

A3

Wet- en regelgeving consumentenvuurwerk in Nederland

A4

Overzicht deelnemers interviews en bijeenkomsten

A5

Bronnenlijst

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

iv

Samenvatting
Context en methodiek
Het afsteken van vuurwerk rond de jaarwisseling door consumenten kent voorstanders die een traditie in
stand willen houden, maar ook tegenstanders die wijzen op het letsel, de (milieu)schade en de overlast die
door vuurwerk veroorzaakt wordt. Daarmee is consumentenvuurwerk een terugkerend onderwerp voor zowel
maatschappelijk als politiek debat. Vanuit de Tweede Kamer zijn vragen gesteld en de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat heeft aanvullende vragen en een nader onderzoek naar vuurwerkveiligheid
toegezegd, waarin deze vragen worden betrokken.
Royal HaskoningDHV geeft in dit rapport invulling aan het toegezegde onderzoek. Het doel van dit onderzoek
is om antwoord te geven op de vragen over vuurwerkveiligheid van de Staatsecretaris en de Tweede Kamer
en om met feitelijke gegevens enerzijds en inzichten van stakeholders anderzijds een goede basis te leggen
voor verder debat over consumentenvuurwerk. In dit onderzoek is ervoor gekozen om drie
oplossingsrichtingen uit te werken. Het aangeven van drie oplossingsrichtingen heeft als
doel om niet alleen een basis voor het debat te bieden, maar daar ook een inhoudelijke
bijdrage aan te leveren. Bij de uitwerking van de oplossingsrichtingen is een relatie
gelegd met onder andere wet- en regelgeving en het rapport ‘Veiligheidsrisico’s
jaarwisseling’van de Onderzoeksraad voor Veiligheid uit 2017.
Om tot een integrale afweging over de veiligheid te komen, is conform de methodiek van
‘het veiligheidshuis’ aandacht besteed aan de pijlers onder het dak: Mens, Techniek en
Organisatie. Hoewel het onderzoek primair gericht is op fysieke veiligheid en legaal
vuurwerk, is er in beperkte mate ook aandacht besteed aan milieueffecten en misbruik. Buiten deze
samenvatting is waar mogelijk telkens verwezen naar het overzicht met bronnen zoals dat in de bijlage is
opgenomen.
Gegevens en inzichten
De hoeveelheid consumentenvuurwerk die jaarlijks wordt afgestoken, is over een lange reeks van jaren
toegenomen, terwijl met name de afgelopen jaren het aantal mensen dat vuurwerk afsteekt daalt.
Achtereenvolgens zijn het meest verkocht: sierpotten/fonteinen, cakeboxen, sterretjes, vuurpijlen en
grondbloemen. Een kwart van de personen die vuurwerk afsteken, zegt ook wel eens illegaal vuurwerk af te
steken.
Vuurwerkletsels
Het aantal mensen dat met vuurwerkletsel wordt behandeld, verschuift geleidelijk van de spoedeisende hulp
(SEH) naar de huisartsenposten (HAP). Opgeteld ligt het totaal aantal behandelingen van SEH en HAP op
circa 1.400 per jaar en is er sprake van een stijging van het aantal mensen met vuurwerkletsel dat wordt
behandeld op de SEH en de HAP samen. Meer dan 50% van hen is jonger dan 18 jaar en ongeveer de helft
van de slachtoffers valt onder omstanders. Volgens rapportages zou circa 25% van het letsel worden
veroorzaakt door illegaal vuurwerk. Vanwege corona gold er afgelopen jaarwisseling een vuurwerkverbod en
een lockdown. Het aantal mensen met vuurwerkletsel op de SEH en de HAP is daardoor met ca 70%
gedaald. Ook het aantal oogletsels nam met 75% af ten opzichte van de jaarwisseling ervoor.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

5

Bij siervuurwerk veroorzaken vuurpijlen de meeste en compounds de minste slachtoffers. Overigens hebben
de single shots en rotjes het grootste aandeel in de slachtoffers en de ratelbanden het kleinste. Knalvuurwerk,
knalstrengen, vuurpijlen en single shots zijn met ingang van 1 december 2020 niet meer toegestaan.
De mensen met vuurwerkletsel hebben het vaakst brandwonden en oogletsel. Een klein deel krijgt te maken
met oogamputatie of verlies van ledematen. Amputaties van ledematen worden voor het overgrote deel
veroorzaakt door illegaal vuurwerk. Van het grootste deel van de letselgevallen is de exacte oorzaak niet
bekend. Onder de wel bekende gevallen vormt gedrag de voornaamste oorzaak (mens), gevolgd door het
falen van het vuurwerkartikel (techniek).
Kwaliteit van vuurwerk
Van het in Europees verband onderzochte vuurwerk voldoet circa 60% niet aan de kwaliteitseisen voor
vuurwerkartikelen. Van het door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) geselecteerde en onderzochte
vuurwerk zijn in circa 25% de tekortkomingen zodanig dat het vuurwerk afgekeurd moet worden. Instabiliteit is
de meest voorkomende reden voor afkeur. Geconcludeerd mag worden dat de systematiek van CE-markering
onvoldoende waarborg voor een veilig product biedt.
Stakeholders die bij dit onderzoek betrokken zijn, zien positieve ontwikkelingen als het gaat om veilige
vuurwerkopslag, de inzet op het gebruik van vuurwerkbrillen en beperking van de afsteektijden. Er is bij
meerdere stakeholders een minder positief beeld over de helderheid en effectiviteit van het vuurwerkbeleid.
Verantwoordelijkheden van stakeholders
Naast de overheid hebben meer stakeholders, zoals bedrijven in de vuurwerkbranche en consumenten een
belangrijke verantwoordelijkheid in het beschikbaar stellen aan en het gebruik van vuurwerk door
consumenten. Die verantwoordelijkheid wordt nog niet in de volle breedte en volle omvang gevoeld en
waargemaakt. Zo controleert de ILT op de productkwaliteit, maar is de vuurwerkbranche zelf verantwoordelijk
voor het waarborgen van die kwaliteit zodat alleen producten die voldoen aan de eisen aan consumenten
worden verkocht.
Beleid veilig vuurwerk
Daarnaast is maatschappelijk draagvlak essentieel om tot een handhaafbaar beleid en succesvolle
implementatie van aanvullende maatregelen te komen. Het draagvlak voor behoud van de vuurwerktraditie
neemt inmiddels af en inmiddels is meer dan de helft van de Nederlandse bevolking voor een
vuurwerkverbod. De voorstanders van vuurwerk zijn regionaal niet gelijk over Nederland verspreid en met
name te vinden in het noorden en oosten van ons land. Enkele stakeholders uit verschillende geledingen
verwachten dat een vuurwerkverbod niet effectief is voor het bereiken van veiligheidswinst. De redenen die
hiervoor aangegeven worden zijn: Europese regelgeving, onvoldoende effectieve handhaving en verschuiving
naar illegaal vuurwerk.
Misbruik richting hulpverleners
Een van de problemen van vuurwerk is dat vuurwerk bij misdragingen gericht gebruikt wordt tegen de
hulpdiensten. Enkele hulpdiensten hebben daarop een beroep gedaan op de politiek om vuurwerk of
bepaalde soorten daarvan te verbieden. Door meerdere stakeholders wordt echter aangegeven dat het
vuurwerk hier niet het grootste probleem vormt, maar dat vuurwerk het middel is waarmee de misdragingen
worden begaan. Volgens hen zou niet een verbod, maar wel het wegnemen van de onderliggende
maatschappelijke aspecten een verbetering kunnen brengen. Vanuit hulpdiensten wordt aangegeven dat een
verbod op (bepaalde soorten) consumentenvuurwerk wel degelijk een belangrijke bijdrage kan leveren aan
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

6

een betere veiligheid voor hulpdiensten. Zelfs als dit niet volledig gehandhaafd kan worden, is een dergelijk
verbod voor hen een belangrijke stap in de goede richting.
Centrale vuurwerkshows
Er wordt verschillend gedacht over de bijdrage die centrale vuurwerkshows kunnen leveren aan het
verbeteren van de veiligheid. Critici wijzen op de behoefte bij consumenten om zelf vuurwerk af te steken, de
risico’s in het verkeer en het tekort aan professionals om op alle plaatsen gelijktijdig een vuurwerkshow te
kunnen organiseren. Zeker mensen die zelf stoppen met het afsteken van vuurwerk voelen veel voor centrale
shows en de Nederlandse Vuurwerkbond1 denkt met verenigingen en certificaten het huidige tekort aan
professionals om shows te geven te kunnen ondervangen.
Substitutie
Tijdens de door corona bijzondere jaarwisseling 2020-2021 gold een vuurwerkverbod en een lockdown. Het
relatieve aandeel vuurwerkletsel dat veroorzaakt werd door illegaal vuurwerk is toegenomen, maar het
absolute aantal daalde. Daarmee heeft het verbod niet geleid tot verschuiving naar illegaal vuurwerk.
Vanwege de bijzondere omstandigheden en de lockdown is niet te zeggen of deze conclusie ook onder
normale omstandigheden zal opgaan.
Kamervragen
De Kamervragen over vuurwerkveiligheid zijn in hoofdstuk 7 weergegeven, in antwoord hierop kan in het kort
het volgende gesteld worden:
1. Compounds zorgen gemiddeld genomen in absolute aantallen voor minder letsel dan andere
siervuurwerkproducten. Ook het letsel bij omstanders van het afsteken van dit type vuurwerk is gemiddeld
genomen niet hoger dan bij andere vuurwerktypen. Bij compounds levert productfalen het grootste aandeel
in de oorzaak van het letsel bij afsteken van dit vuurwerktype.
Voor een goede vergelijking van het letsel door compounds met letsel door andere typen vuurwerk is het
nodig dat het aantal letselgevallen gecorrigeerd kan worden voor het absolute aantal dat is afgestoken.
Deze cijfers waren voor dit onderzoek niet beschikbaar. Aanvullend onderzoek dat meer detailinformatie
oplevert over het aantal dat per vuurwerktype wordt afgestoken en het aantal letselgevallen per
vuurwerktype, levert een concreter beeld op. Meer detailinzicht leidt echter niet noodzakelijkerwijs naar
veiligheidsverbetering.
Er is op basis van dit onderzoek geen aanleiding om compounds anders te behandelen dan ander
siervuurwerk dat momenteel is toegestaan. Daarmee kunnen compounds onderdeel uitmaken van de
aanpak zoals die is uitgewerkt in de oplossingsrichtingen. Daarbij is er voor compounds wél aanleiding om
nadrukkelijk aandacht te besteden aan de technische kwaliteit van compounds. Bij letsel door compounds
blijkt namelijk productfalen de belangrijkste oorzaak. Daarnaast vindt ILT in geselecteerde partijen
compounds relatief hoge afkeurpercentages. Dit wijst in de richting van de noodzaak tot in ieder geval
verbetering van de kwaliteit van dit vuurwerkproduct. Dit betreft niet alleen het voldoen aan de essentiële
veiligheidseisen, maar ook de wijze van afsteken (buiten de verpakking) en de maximale burstlading per
compound.
2. Richtlijn 2013/29 EU moet de kwaliteit van het op de markt gebrachte vuurwerk borgen. Echter, het
afkeurpercentage van het door ILT geteste consumentenvuurwerk in Nederland is in de afgelopen jaren
redelijk stabiel tussen 19 en 27%. Dit wijst op een tekortschietende technische kwaliteit van het vuurwerk
dat in Nederland op de markt wordt gebracht. Instabiliteit is de meest voorkomende reden van afkeur. De

1

https://nederlandsevuurwerkbond.nl

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

7

instabiliteit is tevens een van de oorzaken van letsel bij omstanders. Een aanzienlijk deel van de
vuurwerkletsels treedt op bij omstanders. Bij siervuurwerk ligt het aandeel omstanders met letsel het
hoogste bij vuurpijlen, cakeboxen en sierpotten/fonteinen. Verder zijn het de single shots en rotjes,
kanonslagen en astronauten.
De handhaafbaarheid van de kwaliteitsborging bij productie is lastig en leidt vooralsnog ook niet tot
verbetering. Het aandeel vuurwerk met afwijkingen is de afgelopen jaren immers nagenoeg constant. De
CE-markering blijkt om meerdere redenen, onvoldoende waarborg te bieden voor een goede technische
kwaliteit van consumentenvuurwerk. Er kan gesteld worden dat niet alleen toezicht en handhaving, maar
juist ook het gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor het voldoen aan de eisen van de Pyro-richtlijn
meer soelaas biedt. Dat sluit ook aan bij een brongerichte aanpak zoals die in bijvoorbeeld het industriële
veiligheidsbeleid wordt voorgestaan.
3. Het grootste aandeel in het aantal bezoeken aan SEH en HAP als gevolg van vuurwerkletsel (in totaal voor
zowel consumentenvuurwerk als illegaal vuurwerk) wordt - in de categorie siervuurwerk - in volgorde van
afnemend aandeel geleverd door vuurpijlen, gevolgd door cakeboxen, sierpotten/fonteinen, grondbloemen
en compounds. Verder leveren rotjes en single shots het grootste aandeel. Per 1 december 2020 is het in
het bezit hebben van vuurpijlen, knalvuurwerk en single shots niet meer toegestaan.
Gedrag en product-falen zijn de belangrijkste bekende oorzaken van vuurwerkletsel. Uit de cijfers kan niet
worden opgemaakt of het bij gedrag om misbruik gaat. Van de gevallen waarin de oorzaak van het letsel
bekend is, vormt onveilig gedrag het grootste aandeel.
4. Meerdere stakeholders verwachten bij een verbod op vuurwerk een verschuiving naar andere middelen om
misdragingen te plegen. Alleen door het wegnemen van de onderliggende maatschappelijke aspecten kan
in hun ogen een verbetering worden bereikt. Vanuit hulpdiensten wordt aangegeven dat een verbod op
(bepaalde soorten) consumentenvuurwerk wel degelijk een belangrijke bijdrage kan leveren aan een
betere veiligheid voor hulpdiensten. Zelfs als dit niet volledig gehandhaafd kan worden, is een dergelijk
verbod voor hen een belangrijke stap in de goede richting.
De meeste letsels werden veroorzaakt door knalvuurwerk, ruim de helft. Door het vuurwerkverbod tijdens
de jaarwisseling van 2020-2021 was het aandeel letsels door siervuurwerk relatief laag. Ook het absolute
aantal letselgevallen door illegaal vuurwerk en carbid daalde, maar minder hard dan het totaal. Hierdoor is
het relatieve aandeel dat veroorzaakt is door illegaal vuurwerk en carbid toegenomen. Een beperking van
de toegestane vuurwerkartikelen zal door een deel van de bevolking worden opgevolgd en daarmee leiden
tot beperking van letsel en overlast. Bij een ander deel zal het verschuiving betekenen naar het gebruik
van andere typen of zelfs illegaal vuurwerk. Het is te verwachten dat door een gezamenlijke aanpak en het
nemen van verantwoordelijkheid door alle betrokken stakeholders het draagvlak voor toegestaan vuurwerk
worden gemaximaliseerd en het negeren van verboden, misdragingen en gebruik van illegaal vuurwerk
worden beperkt.
Oplossingsrichtingen
Er zijn drie oplossingsrichtingen uitgewerkt, die ieder zijn beoordeeld op veiligheidswinst, handhaafbaarheid
en uitvoerbaarheid.
Optimalisatie gaat uit van de bestaande formele kaders, waarbinnen met gerichte maatregelen wordt gewerkt
aan het verbeteren van de technische kwaliteit en het beïnvloeden van gedrag en bevorderen van veilig
gebruik. De veiligheidswinst van deze oplossingsrichting is beperkt en de effecten worden omwille van de
traditie tot op zekere hoogte geaccepteerd. Ook de handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid worden minder
goed beoordeeld dan bij de twee andere oplossingsrichtingen
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

8

Escalatie gaat uit van een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokken stakeholders om een vooraf
geformuleerd doel te bereiken. Als dat doel niet wordt gerealiseerd, worden de beperkingen stapsgewijs
verder aangescherpt tot de ultieme consequentie van een verbod. De veiligheidswinst en uitvoerbaarheid is
naar verwachting redelijk tot goed. Omdat er in de loop van de jaren minder eenduidigheid is in de
regelgeving, kan de handhaafbaarheid lastiger zijn.
Verbod gaat uit van een verbod op consumentenvuurwerk. Als dat daadwerkelijk in de praktijk wordt
geëffectueerd, zal de veiligheidswinst het grootst zijn. Er valt echter ook te vrezen voor verschuiving naar
illegaal vuurwerk, waarbij juist meer letsel te verwachten is. De helderheid van een verbod zorgt in de kern
wel voor een goed handhaafbaar beleid, maar zeker bij een gebrek aan draagvlak en handhavingscapaciteit
is de uitvoerbaarheid een punt van zorg.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

9

1

Vragen rondom consumentenvuurwerk

In Nederland leven al enige tijd politieke en maatschappelijke zorgen over het afsteken van
consumentenvuurwerk rond de jaarwisseling. De viering daarvan gaat gepaard met letsel door en incidenten
met het afsteken van vuurwerk. Naast het letsel en de incidenten hebben de zorgen ook betrekking op andere
effecten van het afsteken van vuurwerk.
Deze politieke en maatschappelijke zorgen hebben zich vertaald in vier vragen vanuit de Tweede Kamer en in
toezeggingen over onderzoeken naar vuurwerkveiligheid van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat. Deze vragen hebben betrekking op de veiligheid van samengesteld vuurwerk met twee lonten, de
veiligheid van cakeboxen, sierpotten en single shots, de verhouding tussen letsel en producten en het
verschuiven van de problematiek van het ene soort vuurwerk naar het andere. Op basis van deze vragen
heeft het Ministerie van IenW subvragen opgesteld, uitgesplitst naar de thema’s basisinformatie, technische
informatie en gebruik van vuurwerk.
Om antwoord te kunnen geven op deze vragen heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat opdracht
gegeven voor nader onderzoek. Deze rapportage bevat de resultaten daarvan. Naast het beantwoorden van
de vragen is het doel van dit onderzoek om enerzijds een feitelijke basis te leggen voor het maatschappelijke
debat en de te volgen beleidslijn, en anderzijds met het aanreiken van oplossingsrichtingen een bijdragen te
leveren aan het maatschappelijke debat en het bereiken van een oplossing voor de maatschappelijke zorgen.
Royal HaskoningDHV is een onafhankelijk ingenieursbureau met grote expertise en ruime ervaring op het
gebied van veiligheid en risicobeoordelingen. De ervaring beslaat vele decennia en is opgedaan binnen zowel
het bedrijfsleven als ook binnen overheden. Bij die werkzaamheden is in dit onderzoek veelvuldig gebruik
gemaakt van de benadering met het veiligheidshuis met de pijlers: mens, techniek en organisatie.
Royal HaskoningDHV heeft vanuit het perspectief van de drie pijlers van het veiligheidshuis uitgebreide
expertise van vuurwerk. Verder is Royal HaskoningDHV betrokken geweest bij de Europese Richtlijn voor het
verstrekken van pyrotechnische artikelen aan de markt en bij het opstellen van normen voor vuurwerk.
Tevens is Royal HaskoningDHV goed bekend met het Vuurwerkbesluit, de Regeling aanwijzing
consumenten- en theatervuurwerk (RACT), de vuurwerkartikelen zelf en met de wisselwerking tussen het
gedrag van de afsteker en de veiligheid van het afgestoken vuurwerk.
Het plan van aanpak voor dit onderzoek is gebaseerd op onze visie die voortkomt uit een reeks aan eerder
door ons uitgevoerde beleidsevaluaties en -onderzoeken. We hebben de inzichten uit die onderzoeken
gecombineerd met onze inhoudelijke betrokkenheid bij het vuurwerkdossier.
Het onderzoek geeft waar mogelijk feitelijke informatie weer die gebaseerd is op andere onderzoeken en
publicaties. Daarbij zijn de bronnen telkens vermeld. Vanuit de gedachte dat stakeholders belangrijk zijn om
tot een goede en gedragen analyse en oplossingsrichting te komen, is in de onderzoeksopzet veel belang
gehecht aan de inzichten van verschillende stakeholders. Hoewel dit niet altijd objectieve gegevens betreft,
kunnen de inzichten wel bijdragen aan het goed in beeld krijgen van de probleemstelling en het vinden van
een goede oplossingsrichting. De inzichten van de stakeholders zijn zo feitelijk mogelijk meegenomen in het
onderzoek en de rapportage

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

10

Royal HaskoningDHV heeft ten aanzien van het gebruik van vuurwerk, de effecten daarvan en mogelijke
oplossingsrichtingen geen eigen opinie en in dit onderzoek is getracht om de bevindingen zo goed mogelijk te
baseren op objectieve gegevens en een evenwichtige weergave van de verschillende inzichten bij
stakeholders.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

11

2

Onderzoeksopzet en uitvoering

2.1

Aanleiding

In Nederland spelen al enige tijd politieke en maatschappelijke zorgen over het afsteken van
consumentenvuurwerk rond de jaarwisseling. De jaarwisseling gaat al jaren gepaard met veel incidenten en
letsel. De trend gaat de verkeerde kant op volgens de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de
minister van Justitie en Veiligheid [19]. Het gaat in dit onderzoek bij het afsteken van vuurwerk primair om
veiligheid en dus om letsel. De milieueffecten van het afsteken van consumentenvuurwerk komen beperkt aan
bod en misbruik van vuurwerk en geweldsincidenten tegen hulpverleners maakt geen onderdeel uit van dit
onderzoek.
De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft eerder - in 2017 - onderzoek gedaan naar veiligheidsrisico’s rond
de jaarwisseling [29]. Diverse stakeholders hechten veel waarde aan de aanbevelingen in het rapport. Dit
onderzoek sluit op die onderdelen aan op het OVV-rapport.

2.2

Doel van dit onderzoek

Het doel van het onderzoek is om antwoord te geven op vragen over vuurwerkveiligheid van de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Tweede Kamer. Daarnaast is het doel om met
feitelijke gegevens en inzichten van stakeholders een goede basis te leggen voor verder debat over
consumentenvuurwerk. In dit onderzoek zijn drie oplossingsrichtingen uitgewerkt. Het aangeven van drie
oplossingsrichtingen heeft als doel om niet alleen een basis voor het debat te bieden, maar daar ook een
inhoudelijke bijdrage aan te geven.

2.3

Onderzoeksvragen

De vier onderzoeksvragen omvatten:
1.
Evaluatie van de toelating van samengesteld vuurwerk met twee lonten (compounds of compound
boxen) voor particulier gebruik over de afgelopen drie jaar;
2.
De veiligheid van cakeboxen en sierpotten, inclusief de stabiliteit van dit vuurwerk, en de
handhaafbaarheid van veiligheidsmaatregelen;
3.
De relatie tussen letsel en (categorieën) van vuurwerkproducten, en welke rol misbruik hierin speelt;
4.
Hoe kan worden voorkomen dat een verbod op het ene product leidt tot een toename van gebruik in
een ander, vergelijkbaar product met vergelijkbare onwenselijke gevolgen, inclusief mogelijke
verschuiving naar illegaal vuurwerk.
De resultaten van dit onderzoek geven in hoofdstuk 8 antwoord op deze onderzoeksvragen. In bijlage A2 is
een tabel opgenomen waarbij per vraag wordt aangegeven waar de informatie en de onderbouwing van het
antwoord op de vraag in het rapport gevonden kan worden.
Voor de beantwoording van al deze vragen geldt: kan helder, aantoonbaar en onderbouwd worden
aangegeven welke maatregel significant bijdraagt aan de veiligheid en in hoeverre maatregelen voldoende
handhaafbaar zijn, en of er (waar mogelijk) winst te behalen is voor het milieu.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

12

Vuurwerktypen
Dit onderzoek richt zich tenslotte op een aantal typen vuurwerk in het bijzonder, namelijk:
a. Samengesteld vuurwerk met twee lonten (compounds);
b. Batterijen, fonteinen of mijnen of Romeinse kaarsen of combinaties van fonteinen, mijnen, Romeinse
kaarsen en batterijen enkelschotsbuizen (cakeboxen);
c. Fonteinen;
d. Er is een bredere analyse gemaakt van alle vuurwerktypen bij elkaar.
Deelvragen
De volgende specifieke deelvragen komen daarbij aan bod:
1. Basisinformatie over vuurwerk en letsel
2. Technische informatie over vuurwerkproducten
3. Gebruik van vuurwerk
We lichten dat per deelvraag hieronder toe:
1. De basisinformatie
Het eerste onderdeel van het onderzoek betreft de kengetallen: over welke producten en welk letsel spreken
we?
a. Hoeveel is afgelopen 5 jaar verkocht van diverse vuurwerktypes waaronder samengesteld
vuurwerk(compounds), batterijen (cakeboxen), fonteinen (sierpotten), grondbloemen, vuurpijlen,
batterijen van enkelschotsbuizen (single shots), knalvuurwerk (rotjes) en knalstrengen (Chinese rol),
waarbij onderscheid gemaakt wordt naar categorie F1, F2 en F3?
b. Wat zijn de letselcijfers die door bovengenoemde vuurwerktypes de afgelopen 5 jaar zijn veroorzaakt?
c. Wat is bekend over de kwaliteit van bovengenoemde vuurwerktypes (bijv. testresultaten)?
2. Technische informatie
Het tweede deel richt zich op technische productinformatie:
a. Kwaliteit van de producten: Een aanzienlijk deel van het letsel wordt veroorzaakt door product falen. Wat
is bekend over de kwaliteit, waaronder stabiliteit van vuurwerkproducten, en welke verschillen zijn op te
merken? De kwaliteitsnormen zijn Europees vastgelegd.
b. Wat zijn de belangrijkste technische risicofactoren van vuurwerkproducten bij het ontstaan van
vuurwerkletsel? Is er invloed van de kwaliteit (waaronder stabiliteit) van vuurwerk op (de ernst van)
vuurwerkletsel en welke aanpassingen, zowel bij afstekers als omstanders, kunnen het letsel
terugdringen?
i. Welke regels zijn er ten aanzien van stabiliteit van vuurwerk?
ii. Welke invloed hebben bijv. de volgende punten op de kwaliteit waaronder stabiliteit:
•
Richting en afstand tussen daar waar vuurwerk wordt aangestoken en verste afstand van effect (bij
grondvuurwerk is afstand klein, bij fontein iets groter, bij vuurwerk in de lucht het grootst)
•
Gewicht en kruitgehalte van vuurwerkproduct
•
Gebruiksrichtlijnen
•
Ondergrond en wind
c. Wat is de relatie tussen vuurwerksamenstelling en vuurwerkletsel? Binnen types kunnen er veiligere en
gevaarlijkere varianten zijn.
•
Is gewicht van invloed
•
Is kruitmassa van invloed
•
Is vorm/omvang van invloed
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

13

d.
e.

Bij een aanzienlijk deel van het vuurwerkletsel is de oorzaak ervan niet achterhaald. Op welke manier
kan het aandeel ‘oorzaak onbekend’ naar beneden gebracht worden?
Wat zijn de milieueffecten? (Plastic bestanddelen in milieu, effect op luchtkwaliteit, aanwezigheid van
welke hoeveelheden milieubelastende stoffen)?

3.
Gebruik van vuurwerk
In de praktijk blijkt dat er door onjuist gebruik of misbruik letsel of schade kan ontstaan. Hierbij dient
onderscheid gemaakt te worden tussen gewoon gebruik en misbruik: met opzet onjuist gebruik van vuurwerk.
a. Letsel: Wat is de invloed van gedrag op (de ernst van) vuurwerkletsel en welke aanpassingen kunnen
het letsel terugbrengen, zowel bij afstekers als omstanders. Wat zijn de belangrijkste gebruikgerelateerde risicofactoren van vuurwerkproducten bij het ontstaan van vuurwerkletsel? Wat is de
invloed van gedrag op (de ernst van) vuurwerkletsel en welke aanpassingen kunnen het letsel
terugdringen, zowel bij afstekers als omstanders. Bij een aanzienlijk deel van het vuurwerkletsel is de
oorzaak ervan niet achterhaald. Op welke manier kan het aandeel ‘onbekend’ naar beneden gebracht
worden?
b. Gebruik: wat zijn de opties om onjuist gebruik en misbruik te voorkomen? Betrek alle fases in de keten.
c. Milieu: Biedt het product de mogelijkheid tot opruimen van (de restanten van) het vuurwerkproduct zodat
resten niet in het milieu komen?
d. Substitutie: wat zijn te verwachten mogelijkheden voor substitutie van de verschillende typen vuurwerk
die worden verboden. Vanaf de jaarwisseling 2020/201 zijn single shots (enkelschotsbuizen), naast F3
vuurwerk, knalvuurwerk (inclusief knalstrengen) en vuurpijlen, verboden voor particulier gebruik.
e. Op welke manier kan voorkomen worden dat onjuist gebruik of misbruik tot letsel of schade leidt?
f.
Het verbieden van het ene product kan leiden tot een toename van een ander, vergelijkbaar product met
vergelijkbare, onwenselijke gevolgen. Hoe kan substitutie bij een verbod op singleshots, vuurpijlen en
knalvuurwerk worden voorkomen?
i. Welke vorm van substitutie wordt voorzien waaronder naar ander legaal vuurwerk dat misbruikt
kan worden, maar ook naar illegaal vuurwerk, nu en over 5 jaar. Denk zowel aan effect als
gebruik).

ii. Welke maatregelen zijn mogelijk om een ongewenste verschuiving naar andere
vuurwerkproducten te voorkomen? Zowel wat producten als overlast gevend gedrag betreft (zoals
gooien naar omstanders/hulpverleners).

2.4

Relatie met andere onderzoeken

Onderzoek, conclusies en aanbevelingen OVV
In 2017 heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) onderzoek uitgevoerd naar letsel, incidenten en
schade als gevolg van het gebruik van vuurwerk tijdens de jaarwisseling [29]. De Raad onderkent dat het
afsteken van vuurwerk voor veel mensen onderdeel is van de viering van de jaarwisseling. De Raad stelt
echter ook dat het voortdurende patroon van veel letsel en de grote aantallen ordeverstoringen (die geen
onderdeel zijn van de scope van voorliggend onderzoek) moet worden doorbroken.
Daartoe heeft de Raad in zijn rapport een aantal aanbevelingen gedaan met als doel substantiële
vermindering van vuurwerk-gerelateerd letsel en van verstoringen van de openbare orde. Deze
aanbevelingen zijn gericht op:
a. Het beperken van de gevaren die uitgaan van consumentenvuurwerk;
b. Het bestrijden van illegaal vuurwerk;
c. Het terugdringen van verstoringen van de openbare orde.
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

14

De Raad stelt dat deze onderwerpen met elkaar samenhangen, en dat daarom ook een samenhangende en
meerjarige benadering voor het oplossen van de veiligheidsproblemen rond de jaarwisseling nodig is.
Deze aanbevelingen heeft de Raad verder geconcretiseerd en aangeduid in het onderzoeksrapport (van de
OVV uit 2017) [29], en gericht aan de minister van Justitie en Veiligheid en de staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat:
a. Het beperken van de gevaren die uitgaan van consumentenvuurwerk.
1. Verbied vuurwerk dat in de praktijk de grootste inbreuk maakt op de veiligheid doordat het zorgt voor
letsel (vuurpijlen) en overlast (knalvuurwerk).
2. Zorg voor meer inzicht in de relatie tussen het type vuurwerk en de omvang en ernst van het letsel
en neem indien noodzakelijk nadere maatregelen.
3. Verplicht verkopers van consumentenvuurwerk tot gratis verstrekking van vuurwerkbrillen en
aansteeklonten en tot het geven van voorlichting over veilig gebruik van de verkochte vuurwerkartikelen.
b. Het bestrijden van illegaal vuurwerk
4. Versterk de opsporing en vervolging van de handel in illegaal vuurwerk. Denk daarbij aan extra personele
capaciteit, een betere informatiepositie en intensievere samenwerking op nationaal en internationaal
niveau.
5. Bevorder op Europees niveau een verdere beperking van vuurwerkrisico’s door aanscherping van de
Pyro-richtlijn (Richtlijn 2013/29/EU). Denk daarbij in het bijzonder aan een verbod op de productie van
zwaar professioneel knalvuurwerk waar geen legale markt voor is.
c. Het terugdringen van verstoringen van de openbare orde.
6. Evalueer maatregelen voor de jaarwisseling op effectiviteit. Zorg ervoor dat gemeenten van elkaar leren
door beter gebruik te maken van elkaars ervaringen en goede voorbeelden.
7. Benader oud en nieuw als een evenement. Neem als gemeente in het belang van de openbare orde en
veiligheid de regie om te zorgen dat de jaarwisseling een sterker georganiseerd karakter krijgt. Verbind
voorwaarden aan evenementen en andere activiteiten. Stimuleer en ondersteun burgers bij het
organiseren van activiteiten voor een veilige viering van de jaarwisseling.
Opvolging aanbevelingen veiligheidsrisico’s jaarwisseling
Op 28 november 2018 publiceert de OVV een notitie [30] de opvolging van de aanbevelingen uit het rapport
van het jaar ervoor [30]. De volgens de OVV belangrijkste aanbeveling uit het onderzoek, het verbod op
vuurpijlen en knalvuurwerk, zijn op dat moment door de minister van Justitie en Veiligheid en de
staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat nog niet opgevolgd. Voor vuurpijlen die aan consumenten
worden verkocht zetten zij in op het verplichten van een mechanisme dat de stabiliteit moet waarborgen en
voor knalvuurwerk op een gedragsverandering via voorlichting. Ook van een aantal van de andere
aanbevelingen van de OVV constateert de Raad in de notitie dat zij niet of deels zijn opgevolgd. De Raad stelt
daarmee vast dat de onveiligheid door vuurwerk hiermee blijft bestaan.
Traditie behouden, gevaarlijkste vuurwerk verbieden
Het kabinet wil in 2019 de traditie van de jaarwisseling zoveel mogelijk behouden en besluit daarom dat het
minder gevaarlijke vuurwerk voor consumenten beschikbaar blijft. Dit is het F1- en F2-vuurwerk, zoals
siervuurwerk, knalvuurwerk en vuurpijlen. Tegelijkertijd blijft het kabinet de jaarwisseling monitoren.
In oktober 2019 wordt het Vuurwerkbesluit gewijzigd [66] met de verplichtstelling van veiligheidsbrillen,
aansteeklonten en instructies bij de verkoop van consumentenvuurwerk. Knalvuurwerk en vuurpijlen zijn dan
nog toegestaan, maar per 1 december 2020 zijn ook die producten verboden.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

15

Het Vuurwerkbesluit wordt per die datum gewijzigd en dat betekent een verbod voor:
• Vuurwerk uit de categorie F3;
• Knalvuurwerk (zoals rotjes);
• Knalstrengen (zoals Chinese matten);
• Enkelschotsbuizen (zoals single shots);
• Vuurpijlen.
Daarmee geeft de overheid volledig invulling aan de belangrijkste aanbeveling uit het rapport van 2017:
Verbied vuurwerk dat in de praktijk de grootste inbreuk maakt op de veiligheid doordat het zorgt voor letsel
(vuurpijlen) en overlast (knalvuurwerk).
Vuurwerkverbod jaarwisseling 2020-2021 door coronacrisis
De verkoop en het afsteken van vuurwerk tijdens de jaarwisseling 2020-2021 wordt na de aankondiging op 13
november 2020 door het kabinet verboden [17]. Vanuit de noodzaak om de werkdruk in de COVID-19
pandemie rondom deze jaarwisseling niet verder op te laten lopen, is vanuit de zorg, politie en burgemeesters
verzocht om dit tijdelijke vuurwerkverbod.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

16

3

Onderzoeksmethode

3.1

Van probleemgericht naar oplossingsgericht

Om tot een oplossing te komen voor het politieke en maatschappelijke vraagstuk met betrekking tot de
veiligheid van consumentenvuurwerk dient onderzoek en debat plaats te vinden. In het onderzoek is
onderscheid gemaakt in een probleemgerichte aanpak en een oplossingsgerichte aanpak.
Juist bij vraagstukken waar, naast objectieve gegevens andere aspecten zoals traditie, beleving en emotie
een rol spelen, is het essentieel om een stevige fundering te leggen alvorens tot beantwoording van het
vraagstuk te komen. De risico’s van consumentenvuurwerk (over de hele keten) worden door de verschillende
actoren in het veld anders gepercipieerd. Risico is meer dan een getal stelt het RIVM in het rapport Nuchter
omgaan met risico’s [67]. Risico is een multidimensionaal begrip waar zowel ‘objectief’ aan te rekenen valt,
als op te vatten is als een ‘sociaal construct’. Naast kwantitatieve, objectiveerbare kenmerken zal men ook
kwalitatieve kenmerken in ogenschouw moeten nemen. Deze kenmerken vormen de weerspiegeling van een
in de samenleving breed gedragen en rijke mengelmoes van (dagelijkse) ervaringen, waarden, normen,
voorkeuren en overtuigingen. Kort samengevat: de legitimiteit van ingrijpen hangt niet alleen af van
[sterfte]kansen, maar is een telkens wisselende functie van kwantitatieve èn kwalitatieve risicokenmerken.
Factoren als nut en noodzaak van deze activiteit en de verdeling van lusten en lasten (voor de samenleving,
milieu, zorgverleners) bepalen de politiek-maatschappelijke acceptatie van beleidskeuzes en maatregelen.

De probleemgerichte aanpak
Dit vraagt allereerst om een probleemgerichte onderzoeksaanpak. Deze is gericht op het verzamelen en
analyseren van zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens over de veiligheid van consumentenvuurwerk.
Vragen die in deze fase van het onderzoek beantwoord zijn, zijn o.a.: is er een relatie tussen de aard en ernst
van het letsel en het soort vuurwerkartikel of de categorie van artikelen, wat zijn de oorzaken van het incident
met letsel tot gevolg en welke rol speelt de kwaliteit van het vuurwerk hierbij? Ook de regels voor het afsteken
van vuurwerk spelen hierin een rol.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

17

De oplossingsgerichte aanpak
Op basis van de solide en zo mogelijk objectieve en gedeelde basis, is in dit onderzoek vervolgens naar
antwoorden op het vraagstuk gekeken via een oplossingsgerichte onderzoeksaanpak. Daarbij gaat het primair
om de uitwerking van mogelijke oplossingsrichtingen en het beoordelen van de effecten daarvan. Het is in dit
onderzoek geen doel om overeenstemming tussen alle betrokkenen te verkrijgen, wel dienden de relevante
inzichten in beeld te zijn. Belangrijk voor het vervolg is dat deze inzichten breed worden gedragen en dat
kritische kanttekeningen reeds in dit stadium bekend zijn en niet pas naar boven komen in latere stadia.
Het duiden en wegen van de oplossingsrichtingen en de effecten daarvan om zodoende te komen tot een
keuze, vindt plaats in het politieke en maatschappelijke debat dat volgt op dit onderzoek. Wanneer dat debat
plaats kan vinden op basis van objectieve en breed gedeelde feiten en inzichten, is er in het debat volop
ruimte om ook de minder objectieve aspecten te betrekken bij de uiteindelijke oplossing voor het
maatschappelijk vraagstuk zoals eerder aangegeven onder verwijzing naar het RIVM-rapport Nuchter
omgaan met risico’s. Dit rapport biedt hiervoor de basis.

3.2

Fasen van het onderzoek

Het onderzoek is uitgevoerd in de volgende vijf fasen die onderstaand nader zijn beschreven:
I. Inventarisatie
II. Analyse
III. Verificatie
IV. Optimalisatie
V. Presentatie
I
Inventarisatie
In deze fase is objectieve informatie verzameld om antwoord te kunnen geven op de gestelde vragen en
inzicht te krijgen in wijze waarop de verschillende stakeholders naar de vragen kijken. Het onderzoek is vooral
gericht op de basisinformatie, maar ook op de technische informatie in relatie tot productveiligheid en op het
gebruik van vuurwerk. Dit hebben we gedaan omdat deze drie aspecten nauw met elkaar samenhangen. Ter
optimalisatie van het draagvlak voor ons rapport is deze inventarisatie enerzijds gericht geweest op een
bureaustudie (literatuurstudie) naar beschikbare onderzoeken en anderzijds op een inteRactief contact met
stakeholders.
II
Analyse
In de analysefase is op basis van de inventarisatie een zo volledig en objectief mogelijke basis te leggen voor
beantwoording van de vragen en de latere oplossingsrichtingen. Waar het gegevens uit onderzoeken en
publicaties betreft is daarnaar verwezen. Bij de inzichten uit de stakeholdergesprekken en bijeenkomsten is
dat lastiger. Daar werden is sommige gevallen ook de gegevens uit onderzoeken en publicaties ter discussie
gesteld.
III
Verificatie
In fase III van dit onderzoekzijn antwoorden geformuleerd op de vragen naar feitelijkheden. In deze fase zijn
de resultaten van fase I en II gedeeld met stakeholders en de feiten en inzichten in een bijeenkomst bij hen
geverifieerd. Verschillen tussen stakeholders wat betreft de interpretatie van feiten zijn inzichtelijk geworden
en besproken.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

18

IV
Optimalisatie
In de optimalisatiefase van dit onderzoek zijn verschillende opties om tot verbetering te komen uitgewerkt.
Daarbij zijn zowel de voor- als de nadelen als ook de effecten in beeld gebracht. De oplossingsrichtingen zijn
tijdens een stakeholderbijeenkomst besproken en de reacties zijn verwerkt.
V
Presentatie
In de laatste fase zijn de bevindingen en inzichten vastgelegd in een rapportage die eerst in concept en na
reactie in een definitieve versie is opgeleverd.
Betrokkenheid van stakeholders
In september en oktober 2020 hebben interviews plaatsgevonden met stakeholders. De selectie van de
stakeholders is vooraf afgestemd met het Ministerie van IenW en het overzicht van de geïnterviewde
organisaties is opgenomen in bijlage A4. Omwille van de privacy zijn de namen weggelaten. Die zijn uiteraard
wel bekend bij zowel de opsteller als de opdrachtgever van deze rapportage. In totaal zijn er 15 personen van
12 verschillende organisaties geïnterviewd.
Op 13 oktober 2020 en 10 december 2020 hebben stakeholderbijeenkomsten plaatsgevonden. Vanwege de
corona-beperkingen waren dit online bijeenkomsten. Aan de eerste bijeenkomst hebben 17 personen van 13
organisaties deelgenomen en aan de tweede 19 personen van 12 organisaties. Het overzicht van de
deelnemers is opgenomen in bijlage A4.
De eerste stakeholderbijeenkomst was gericht op de terugkoppeling van de informatie uit de bureaustudie en
de inzichten uit de interviews. Daarbij is de aandacht niet primair uitgegaan naar het delen van feiten, maar
juist het bij de stakeholders verifiëren van de meer subjectieve gegevens. Dit heeft tot meer inzicht geleid over
de mate waarin deze gegevens en inzichten worden gedeeld door de stakeholders en heeft de verschillen
tussen de stakeholders duidelijker in kaart gebracht.
In de tweede stakeholderbijeenkomst zijn drie mogelijke oplossingsrichtingen gepresenteerd om te komen tot
veiligheidswinst voor consumentenvuurwerk. Voorafgaand aan de bijeenkomst hebben de genodigden een
samenvatting van de tussenresultaten en een beknopte weergave van de oplossingsrichtingen ontvangen.
Tijdens de bijeenkomst zijn de voor en nadelen van de oplossingsrichtingen besproken en is de deelnemers
gevraagd om de oplossingsrichtingen te beoordelen op veiligheidswinst, handhaafbaarheid en
uitvoerbaarheid. Dit heeft tot meer inzicht geleid in de oplossingsrichtingen en de mate waarin die gedeeld
worden door de stakeholders.
Naast de interviews en de stakeholderbijeenkomsten hebben contacten plaatsgevonden met stakeholders die
aanvullende gegevens beschikbaar hadden, wilden reageren op een bijeenkomst of juist niet aanwezig
konden zijn. Al deze gegevens en inzichten zijn meegenomen in de totstandkoming van deze rapportage.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

19

3.3

Toepassing van het veiligheidshuis

MENS

ORGANISATIE

Het veiligheidshuis is afgeleid van de organisatorische driehoek van
Guldenmund [72], en heeft tevens een inhoudelijke relatie met het SHEL(L)
model van de US Federal Aviation Autority (System Safety Handbook). Het
veiligheidshuis is als model zijn nut bewezen bij het verbeteren van de
veiligheid van diverse bedrijven waarbij wordt gewerkt met grote
hoeveelheden gevaarlijke stoffen, zoals tank terminals en chemiebedrijven. In
deze bedrijfstakken werd het huis ingezet bij de jaarlijkse metingen van de
veiligheidsprestaties met de SMT (Safety Maturity Tool’) voor de VOTOB en de
SAQ (Safety Assessment Questionnaire) voor de VNCI.

Veiligheid

TECHNIEK

Dit onderzoek gebruikt het bewezen effectieve gedachtengoed van het
‘veiligheidshuis’. Veiligheid is daarin het dak dat rust op de drie pijlers: mens,
techniek en organisatie (mindware, hardware, software). Is een van die pijlers
onvoldoende sterk, dan kantelt het dak van veiligheid. Met andere woorden:
de drie pijlers moeten in balans zijn om tot een daadwerkelijk veilige situatie
te komen.

Figuur 1: Het veiligheidshuis met
de drie pijlers mens, techniek en
organisatie.

Bij vuurwerk wordt de pijler ‘mens’ gevormd door degene die het vuurwerk afsteekt, inclusief zijn gedrag en
beïnvloeding door (interne of externe) factoren. De pijler ‘techniek’ is het vuurwerk zelf en de kwaliteit daarvan
en de pijler ‘organisatie’ is het formele kader, in dit geval alle regelgeving rondom de verkoop en het afsteken
van vuurwerk, de kwaliteitseisen aan de vuurwerkartikelen en de handhaving.

3.4

Verantwoording

Dit onderzoek is uitgevoerd aan de hand van informatie die is aangeleverd door diverse stakeholders en met
interviews met die stakeholders. Dit rapport beoogt deze informatie en de informatie uit interviews zo correct
en volledig mogelijk weer te geven en te gebruiken in het onderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd conform het
integriteitsbeleid2 van Royal HaskoningDHV, vastgelegd in de Global Code of Business Principles, in
combinatie met het Integrity Management System en Compliance Program.
De in dit rapport gepresenteerde letselcijfers zijn gebaseerd op data van verschillende jaarwisselingen. Voor
deze jaarwisselingen geldt dat deze cijfers moeten worden gezien tegen een wisselende achtergrond van
bijvoorbeeld preventie en beleid, het verbod op bepaalde typen vuurwerk en het instellen van vuurwerkvrije
zones. De conclusies uit de analyse van deze cijfers moeten daarom ook tegen deze wisselende achtergrond
worden beschouwd.

2

https://www.royalhaskoningdhv.com/nl-nl/nederland/over-ons/integriteit

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

20

4

Consumentenvuurwerk in Nederland

4.1

Wet- en regelgeving

Richtlijn 2013/29/EU is de wetgeving van de EU-lidstaten voor de harmonisatie van pyrotechnische artikelen
voor wat betreft veiligheid en prestatie. De richtlijn (hierna: de Pyro-richtlijn) zorgt zo voor het vrije verkeer van
pyrotechnische artikelen in de interne EU-markt en voor optimale bescherming van de gezondheid en
veiligheid van consumenten én professionele eindgebruikers van deze artikelen. De lidstaten mogen het op
de markt aanbieden van pyrotechnische artikelen van categorie F1 en F4, die voldoen aan de eisen van de
richtlijn niet verbieden, beperken of belemmeren, tenzij daar grond voor is.
Onder pyrotechnische artikelen wordt volgens de richtlijn 2013/29/EU verstaan: vuurwerk, pyrotechnische
artikelen voor het theater en andere pyrotechnische artikelen voor technische doeleinden, zoals
gasontwikkelaars gebruikt in airbags of in gordelspanners. Vuurwerk is volgens de richtlijn: ‘pyrotechnische
artikelen ter vermaak’.
In de praktijk en volgens de richtlijn krijgt een vuurwerkartikel een CE-keurmerk bij het doorlopen van de
volgende stappen:
1. Het checken of het vuurwerkartikel voldoet aan de essentiële veiligheidseisen in bijlage I van de
richtlijn.
2. Het kiezen van een notified body (conformiteitsbeoordelingsinstantie, hierna: NoBo)) voor een
onafhankelijke conformiteitsbeoordeling.
3. Het laten testen van het product op conformiteit met de eisen door de NoBo.
4. Het opstellen en beschikbaar maken van de vereiste technische documentatie.
5. Het op het product plaatsen van de CE-markering en op de EU Declaration of Conformity. Het
identificatienummer van de NoBo moet daarop zijn aangegeven.
Essentiele veiligheidseisen
Pyrotechnische artikelen en dus ook vuurwerk, moet volgens de richtlijn voldoen aan de essentiële
veiligheidseisen voordat deze op de EU-markt worden gebracht. De essentiële veiligheidseisen betreffen
veiligheidsafstanden, maximaal geluidsniveau, de maximale hoeveelheid van een bepaalde stof etc. voor de
verschillende categorieën (F1, F2 of F3) vuurwerk.
Vuurwerkbesluit
Het Vuurwerkbesluit is opgesteld na de vuurwerkramp in Enschede in 2002. In dit besluit is de wet- en
regelgeving rondom het in- en uitvoeren, opslaan, bewerken, afleveren, het voorhanden hebben en het
afsteken van vuurwerk vastgelegd. Het besluit is grotendeels gerelateerd aan de Wet milieubeheer.
Ract
De Regeling aanwijzing consumenten- en theatervuurwerk (Ract) bepaalt welk vuurwerk als consumenten-,
fop- en scherts- en theatervuurwerk wordt aangewezen in Nederland. Per vuurwerkartikel zijn specifieke
eisen, zoals genoemd in de Pyro-richtlijn, opgenomen zoals de hoeveelheid kruit. De Ract hangt onder het
Vuurwerkbesluit.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

21

Toezicht en handhaving
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op de naleving van de wet- en regelgeving voor
vuurwerk op grond van de Europese Pyro-richtlijn en het Vuurwerkbesluit. Het doel van dit toezicht is het
bevorderen van de veiligheid voor de consument. Voorkomen moet worden dat onveilig vuurwerk in omloop
wordt gebracht. ILT voert het hele jaar controles uit, en daarbij gaat het onder meer om3:
1. Productveiligheid van vuurwerk.
2. Classificatie van vuurwerk (voor transport).
3. Naleving meldingsplicht invoer, uitvoer en ter beschikking stelling van vuurwerk.
4. Transport van vuurwerk.
5. Voorhanden hebben van vuurwerk.

4.2

De keten van productie tot verkoop in de EU

In de Pyro-richtlijn zijn de verantwoordelijkheden opgenomen van de partijen in de keten van productie tot aan
verkoop aan de consument. Van fabrikant tot aan distributeur zijn die als volgt beschreven:
• De fabrikant4: waarborgt dat bij het in de handel brengen van hun pyrotechnische artikelen, de
artikelen zijn ontworpen en vervaardigd overeenkomst de essentiële veiligheidseisen in bijlage I van
de richtlijn. Verder stellen zij de nodige technische documentatie op en laten zij de
conformiteitsbeoordeling uitvoeren door de daartoe erkende autoriteit. Dit gebeurt door de
conformiteitsbeoordelingsinstantie, ook wel ‘notified body’ of ‘NoBo’ genoemd. Als met die procedure
is aangetoond dat een pyrotechnisch artikel aan de toepasselijke eisen voldoet, dan stellen
fabrikanten een EU-conformiteitsverklaring op en brengen zij de toepasselijke CE-markering aan. De
notified bodies worden na aanmelding en goedkeuring als zodanig aangemerkt en geregistreerd en
vallen onder het toezicht van de lidstaat waarin ze zijn gevestigd. Nederland heeft op dit moment
geen notified body. Veelal zijn de notified bodies te vinden in Oost-Europa, Duitsland, Frankrijk,
Spanje en Oostenrijk.
• De importeur: de verplichtingen van importeurs zijn vastgelegd in artikel 12 van de richtlijn. Daarin is
opgenomen dat importeurs alleen pyrotechnische artikelen in de handel brengen die aan de gestelde
eisen voldoen. Daartoe zien importeurs erop toe dat de fabrikant de
conformiteitsbeoordelingsprocedure heeft uitgevoerd. Wanneer de producten van buiten de EU
afkomstig zijn, komen de verplichtingen van de importeur volledig overeen met die van de fabrikant
• De distributeurs bieden het artikel op de markt aan en de richtlijn stelt dat zij de nodige
voorzichtigheid betrachten in verband met de eisen van de richtlijn. Zij moeten controleren of het
vuurwerk voorzien is van CE-markering en of het vergezeld gaat van de voorgeschreven documenten
en instructies en informatie over veiligheid.
• Tot slot is er voor verkopers ook een aantal bepalingen opgenomen in het Vuurwerkbesluit. Zo mag
de verkoper niet meer dan 25 kg consumentenvuurwerk (onverpakt) aan een particulier ter
beschikking stellen, mag het vuurwerk per categorie ter beschikking worden gesteld aan particulieren
boven een bepaalde leeftijd5 en is hij verplicht aan de koper (particulier) een veiligheidsbril en een
aansteeklont te verstrekken en instructies te geven over het veilig tot ontbranding brengen van dit
vuurwerk.

3

https://www.ilent.nl/onderwerpen/vuurwerk
De definitie van fabrikant is volgens de richtlijn: een natuurlijke of rechtspersoon die een pyrotechnisch artikel vervaardigt of laat
ontwerpen of vervaardigen, en dat pyrotechnische artikel onder zijn naam of handelsmerk in de handel brengt.
4

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

22

De hierboven genoemde zogenaamde marktdeelnemers zijn er verantwoordelijk voor dat het vuurwerk in
overeenstemming is met de eisen uit de richtlijn, teneinde – zo stelt de richtlijn – algemene belangen als
gezondheid en veiligheid, en de consumenten in grote mate te beschermen.

In de Pyro-richtlijn en de daarmee samenhangende wet- en regelgeving wordt geborgd dat
consumentenvuurwerk voldoet aan de gestelde eisen en dat de gezondheid en veiligheid van – in
ieder geval – de gebruikers zoveel mogelijk is gewaarborgd. Dit is onderdeel van de pijler
‘organisatie’ in het veiligheidshuis.

Markttoezicht
Markttoezicht is er vervolgens op gericht om te voorkomen dat onveilige producten op de markt komen.
Onveilig is een product wat niet voldoet aan de essentiële veiligheidseisen en een gezondheidsrisico vormt
voor de consument. De eisen voor Nederlands vuurwerk in de categorieën F1, F2 en F3 zijn opgenomen in
een NEN-EN norm:
•
•
•
•
•

NEN-EN 15947-1 2016: Pyrotechnische artikelen – Vuurwerk, categorie F1, F2 en F3 – Deel 1:
Terminologie
NEN-EN 15947-2 2015: Pyrotechnische artikelen – Vuurwerk, Categorieën F1, F2 en F3 – Deel 2:
Categorieën en soort van vuurwerk
NEN-EN 15947-3 2015: Pyrotechnische artikelen – Vuurwerk, Categorieën F1, F2 en F3 – Deel 3:
Minimale aanduidingseisen
NEN-EN 15947-4 2015: Pyrotechnische artikelen – Vuurwerk, Categorieën F1, F2 en F3 – Deel 4:
Beproevingsmethoden
NEN-EN 15947-5 2015: Pyrotechnische artikelen – Vuurwerk, Categorieën F1, F2 en F3 – Deel 5:
Eisen voor aanleg en prestatie.

In het laatste normblad, deel 5, zijn specifiek de eisen vastgelegd voor de stabiliteit van vuurwerkartikelen.
De Inspectie Leefomgeving & Transport (ILT) voert in Nederland dit toezicht uit op naleving van de
regelgeving. De ILT volgt daarbij een risicogerichte aanpak, wat wil zeggen dat partijen met de grootste
risico’s als eerste worden onderzocht. Vuurwerk uit deze partijen wordt door ILT getest aan de eisen zoals die
zijn vastgelegd in de NEN-EN normbladen. Bij de testen wordt onder andere gekeken naar:
• Soort en hoeveelheid kruit
• Stabiliteit van het vuurwerkartikel
• Schiethoek van vuurpijlen
• Geluidsdrukniveau van de vuurwerkartikelen
• Ontsteekvertraging
• Blindgangers
• Te laag ontploffen van knallading in ‘lucht’ vuurwerk (bijvoorbeeld vuurpijlen en batterijen)
• CE-markering
• Aanduidingen

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

23

4.3

Het politiek-maatschappelijk debat

Het politieke en maatschappelijke debat over het afsteken van vuurwerk tijdens de jaarwisseling door
consumenten en de impact daarvan bestaat al langer. Enerzijds vinden er veranderingen plaats in het gebruik
van vuurwerk en de impact daarvan. Anderzijds vindt er ook een verschuiving en deels polarisatie van
opvattingen plaats. De roep om een totaal afsteekverbod klinkt niet alleen steeds luider, maar deze wordt op
lokaal niveau ook al gerealiseerd.
In het debat spelen rationele en objectiveerbare overwegingen een rol. Zo is er veel bekend over het aantal
slachtoffers en de relatie tussen het letsel en het type vuurwerk. In het debat spelen echter ook meer
subjectieve en meer gevoelsmatige overwegingen een rol. Die appelleren veelal aan traditie en vrijheid.
Afhankelijk van het te stellen beleidsdoel en de keuzes die daarvoor gemaakt moeten worden, spelen de
verschillende overwegingen een al dan niet dominante rol.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

24

5

Resultaten en analyse van informatie uit de bureaustudie

In dit hoofdstuk zijn de resultaten uit de bureaustudie weergegeven. In bijlage A5 is een overzicht
weergegeven van de gebruikte bronnen. De in de tekst weergegeven cijfers verwijzen naar de bronnen in dat
overzicht.

5.1

Verkoop van consumentenvuurwerk

Hoeveelheid afgestoken vuurwerk per jaar in Nederland is volgens Dröge and Roex 2018 [37] in de periode
2000 tot 2016 van 13,6 naar 16,4 miljoen kilogram gestegen. Een toename van ruim 20% in 16 jaar.
Uit de interviews met de stakeholders is een overzicht verkregen van een importeur van consumentenvuurwerk met de omzet per product per jaar over de afgelopen drie jaar. Deze importeur gaf aan 30% van de
markt te hebben. De omzet van deze importeur blijkt in de afgelopen jaren (2017-2019) grotendeels te
bestaan uit (in aflopende omzetbedragen):
• F1-vuurwerk;
• Compounds;
• Batterijen (cakeboxen);
• Knalvuurwerk.
Het gaat in deze opsomming om bedragen en daarom geeft dit niet de volgorde in de verkochte
hoeveelheden aan. Er is geen overzicht van de hoeveelheid en de omzet per product of type vuurwerk
gevonden voor de gehele Nederlandse vuurwerkbranche.
Wel heeft Veiligheid NL in de afgelopen jaren diverse onderzoeken naar de aankoop van vuurwerk uitgevoerd
[39-57]. In dit rapport wordt de aankoop voor de jaarwisselingen 2017-2018, 2018-2019 en 2019-2020
beschouwd omdat in deze jaarwisselingen compounds voor de consument verkrijgbaar waren en dat van
invloed kan zijn op het aankoopgedrag. Het rapport over de aankoop van vuurwerk voor de jaarwisseling
2017-2018 is echter niet zonder meer naast de rapporten van de andere twee jaarwisselingen te leggen,
omdat de meting op een ander moment in het jaar heeft plaatsgevonden. Daarom zijn in dit rapport de laatste
twee jaarwisselingen beschreven.
Jaarwisseling 2018-2019
Uit het onderzoek van Veiligheid NL komt naar voren dat ruim een derde van de respondenten voor de
jaarwisseling van 2018-2019 vuurwerk heeft gekocht. Dit aandeel is vrijwel gelijk aan voorgaande metingen
van de jaarwisseling 2016-2017. De helft van alle ondervraagde huishoudens koopt nooit vuurwerk, 16%
koopt het altijd, 10% koopt het vaak en 23% soms.
De voorkeur van kopers gaat volgens de cijfers van 2018-2019 uit naar siervuurwerk (vuurpijlen, cakeboxen,
sierpotten/fonteinen en grondbloemen). Van de vuurwerkkopers kocht bijna de helft sierpotten/fonteinen, en/of
vuurpijlen en vier op de tien huishoudens (63%) kocht ofwel één type vuurwerk (21%) ofwel twee typen (21%)
ofwel drie typen vuurwerk (21%). Huishoudens die één type vuurwerk kochten, kochten het vaakst alleen
cakeboxen, vuurpijlen of sterretjes [50].
Jaarwisseling 2019-2020
In het onderzoek naar vuurwerkaankoop en -afsteekgedrag rond de jaarwisseling van 2019-2020, koopt
volgens Veiligheid NL een statistisch significant lager aantal respondenten vuurwerk: van 36 naar 32%. Het
vaakst werden gekocht sierpotten/fonteinen (45%), gevolgd door cakeboxen (41%), sterretjes (40%),
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

25

vuurpijlen (39%) en grondbloemen (34%). De percentages respondenten die het type vuurwerk ook
daadwerkelijk heeft afgestoken ligt 5-7% lager. Bij compounds is het verschil veel kleiner: 22% van de
respondenten koopt dit type vuurwerk en 20% steekt het ook af. Een kwart van de respondenten zegt illegaal
vuurwerk afgestoken te hebben [55].
Uit onderzoek van I&O [12] blijkt dat de afgelopen jaren circa een kwart van de Nederlandse bevolking
vuurwerk afstak rond de jaarwisseling. Daarmee rapporteert I&O een kleiner deel dan VeiligheidNL in haar
onderzoek (ongeveer een derde van de bevolking op basis van respondentenonderzoek).

5.2

Letsel door vuurwerk

5.2.1

Trend aantal vuurwerkongevallen

VeiligheidNL heeft in haar rapport over ongevallen met vuurwerk [Ongevallen met vuurwerk – Jaarwisseling
2019-2020 [53]] een overzicht gemaakt van het aantal vuurwerkongevallen van de jaarwisseling van 20102011 tot en met de jaarwisseling van 2019-2020 (zie Figuur 2). Voor de laatste drie jaarwisselingen is hierin
naast de spoedeisende hulp (SEH) ook het aantal meldingen van vuurwerkongevallen bij de huisartsenposten
(HAP) te zien. VeiligheidNL heeft ook deze groep toegevoegd aan het jaarlijkse onderzoek naar
vuurwerkongevallen.

Figuur 2: Vuurwerkongevallen SEH en HAP van 2010-2011 tot en met 2019-2020 [Ongevallen met vuurwerk – Jaarwisseling 2019-2020,
VeiligheidNL].

Vanaf de jaarwisseling van 2012-2013 is een afname in het aantal vuurwerkongevallen zoals gemeld bij de
SEH te zien. De registratie van deze ongevallen bij de HAP (van 2017-2020) laat echter een toename zien.
Het totaal van deze ongevallen (bij SEH en HAP gemeld) neemt toe in de afgelopen drie jaar.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

26

In totaal vinden jaarlijks ruim 2 miljoen SEH bezoeken plaats, waarvan ca. 659.000 in verband met letsel [64].
In 2019 was 356.000 keer een privé ongeval de oorzaak van het letsel, 124.000 keer was dat een verkeersongeluk en 112.000 keer een sportblessure.
Zeer ernstig vuurwerkletsel: behandelingen door traumachirurg
Traumachirurgen behandelen vuurwerkslachtoffers met ernstig letsel, niet zijnde oogletsel. Dan gaat het
bijvoorbeeld om fRacturen, brandwonden en verlies van vingers of hele handen. Sinds drie jaar houdt de
Nederlandse Vereniging voor Traumachirurgie (NVT) een registratie bij van de slachtoffers die zij behandelen.
Deze cijfers zijn verwerkt in het totaalaantal gewonden dat op de eerste hulp terechtkomt (zie Figuur 2). Wat
bij de specifieke cijfers van de NVT opvalt, is dat onder de slachtoffers met relatief ernstige verwondingen die
door een traumachirurg worden behandeld veel jongeren zijn: de helft is 18 jaar of jonger (zie Tabel 1). Het
jongste slachtoffertje was drie jaar. De NVT merkt op dat de verwondingen tijdens de jaarwisseling 2016-2017
ernstiger waren dan voorgaande jaren. Bij drie patiënten was sprake van levensbedreigend letsel.
Tabel 1: Behandelingen door traumachirurgen.
2014 – 2015

2015 – 2016

2016 - 2017

≤12 jaar

21,1%

26,6 %

21,3%

13-18 jaar

28,9%

24,2%

33,8%

>18 jaar

50,0 %

49,2%

45,0%

n (100%)

38

123

80

In de publicatie De effecten van vuurwerk op de publieke gezondheid [10] wordt aangegeven dat Milieu
Centraal heeft berekend dat er in Nederland elke jaarwisseling naar schatting tussen de acht- en
zestienhonderd mensen blijvende gehoorschade oplopen door vuurwerk. Daarbij wordt met verwijzing naar
Duits onderzoek aangegeven dat de incidentie bij jongeren driemaal hoger ligt dan gemiddeld en dat mannen
driemaal vaker getroffen worden dan vrouwen.

5.2.2

Vuurwerkletsels 2020-2021

Tijdens de jaarwisseling van 2020-2021 was er vanwege de coronacrisis een vuurwerkverbod en het land was
in lockdown. Beide omstandigheden zijn van invloed geweest op de wijze waarop de jaarwisseling werd
gevierd. Een vergelijking van de cijfers over vuurwekrongevallen met eerdere jaren is daardoor (volgens
VeiligheidNL) minder voor de hand liggend, maar niet minder interessant [57].
Deze jaarwisseling hebben naar schatting 275 personen met vuurwerkletsel de HAP bezocht en 108
personen zijn met vuurwerkletsel op de SEH behandeld. 31 slachtoffers waren jonger dan 15 jaar.
Het totaal aantal vuurwerkletsel betekende voor deze jaarwisseling een forse daling (-70%) ten opzichte van
de afgelopen jaarwisselingen (zie Figuur 2). Het aantal SEH-bezoeken wegens vuurwerkletsl was minder dan
een derde deel van vorig jaar, het aantal bezoeken aan de HAP een derde deel van de jaariwsseling ervoor.
Deze daling is vooral toe te schrijven aan het vuurwerkverbod en waarschijnlijk ook de lockdown. De
slachtoffers waren relatief jong: bijna 2/3 is jonger dan 20 jaar (63%, vorige jaarwisseling 49%). Het grootste
deel van de slachtoffers zijn jongens en mannen (82%).
De meeste letsels werden veroorzaakt door knalvuurwerk, ruim de helft. Door het vuurwerkverbod was het
aandeel letsels door siervuurwerk dit jaar relatief laag. Ook het absolute aantal letselgevallen door illegaal
vuurwerk en carbid daalde, maar minder hard dan het totaal. Hierdoor is het relatieve aandeel dat veroorzaakt
is door illegaal vuurwerk en carbid toegenomen.
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

27

Brandwonden kwamen zoals elk jaar weer het meest voor, van alle slachtoffers op zowel de SEH-afdeling als
de HAP had 4 op de 10 (41%) een brandwond. Het aandeel oogletsels was lager dan tijdens de vorige
jaarwisseling.
Het aandeel omstanders die geraakt werden door andermans vuurwerk was dit jaar 44 procent. Dat is iets
minder dan vorig jaar, toen de helft van de vuurwerkslachtoffers een omstander was [57].

5.2.3

Oogletsels jaarwisseling 2020-2021

Onderzoek van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap heeft uitgewezen dat in de jaarwisseling van
2020-2021 47 mensen oogletsel door vuurwerk opliepen [74]. Dat is 75% minder dan tijdens de vorige
jaarwisseling.

5.3

Letsel bij omstanders

Het afsteken van vuurwerk levert risico voor letsel op bij zowel de afsteker als omstanders. Dit risico verschilt
per type vuurwerk. Om meer inzicht in die verdeling van risico’s per type vuurwerk te krijgen, zijn die in
onderstaande grafiek (Figuur 3) weergegeven.

P E R C E N TA G E S VA N V U U R W E R K L E T S E L B I J O M S TA N D E R S
PER TYPE VUURWERK
90%

2019/2020

2018/2019

2017/2018

2016/2017

2015-2016

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Figuur 3: Het percentage omstanders van het totaal aan vuurwerkletsel per type vuurwerk voor de afgelopen vijf jaarwisselingen
[samengesteld op basis van gegevens van Veiligheid NL [39-57]

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

28

Hieruit is af te leiden dat een aanzienlijk deel van de vuurwerkletsels optreedt bij omstanders. Bij siervuurwerk
ligt het aandeel omstanders in grote lijnen (dat verschilt per jaarwisseling) het hoogste bij vuurpijlen,
cakeboxen en sierpotten/fonteinen. Bij het overige vuurwerk zijn dat single shots en rotjes, kanonslagen en
astronauten.

Een aanzienlijk deel van de vuurwerkletsels treedt op bij omstanders.
Bij siervuurwerk ligt het aandeel omstanders met letsel het hoogste bij vuurpijlen, cakeboxen en
sierpotten/fonteinen. Bij het overige vuurwerk zijn het de single shots en rotjes, kanonslagen en
astronauten.
Bij compounds lijkt het percentage letsel bij omstanders in de afgelopen jaarwisselingen gemiddeld
genomen iets lager dan bij de andere vuurwerkartikelen. De absolute aantallen letsels bij omstanders
liggen bij compounds ook lager dan bij de andere vuurwerktypen (zie volgende paragraaf). Of dat ook
betekent dat ze als ‘veiliger voor omstanders’ kunnen worden beschouwd, is onder andere afhankelijk
van het aantal afgestoken compounds. Als dat aantal bekend is, kan een uitspraak worden gedaan over
de kans op en zo mogelijk ook de ernst van het letsel letsel bij afsteken.
[onderzoeksvragen 1 en 2]

5.4

Typen vuurwerk en letsel

Om een beeld te krijgen van het letsel per type vuurwerk over de afgelopen jaren is uit alle onderzoeken van
Veiligheid NL is voor de afgelopen vijf jaarwisselingen het verband tussen het type vuurwerk en het
percentage van het totale aantal bezoeken aan de SEH en HAP bepaald [39-57]. De resultaten zijn
weergegeven in Figuur 4.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

29

18
2019-2020
16

2018-2019

2017-2018

2016-2017

2015-2016

14
12
10
8
6
4
2
0

Figuur 4: Bezoeken aan SEH/HAP in % van het totaalaantal bezoeken per jaar per type consumentenvuurwerk.

Het grootste aandeel in het aantal bezoeken aan SEH en HAP als gevolg van vuurwerkletsel
wordt geleverd door vuurpijlen, gevolgd door cakeboxen, sierpotten/fonteinen, grondbloemen en
compounds (in de categorie siervuurwerk). Bij het overige vuurwerk leveren rotjes en single
shots het grootste aandeel. Per 1 december 2020 is het in het bezit hebben van vuurpijlen,
knalvuurwerk en single shots niet meer toegestaan.
[onderzoeksvraag 3]

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

30

5.5

Soorten letsel per type vuurwerk

Bij een bezoek aan SEH of HAP met vuurwerkletsel wordt geregistreerd door welk type vuurwerk het letsel is
ontstaan. Bij registratie van het letsel wordt onderscheid gemaakt in:
• Brandwonden
• Amputatie
• FRacturen
• Open wonden
• Oppervlakkig letsel
• Oogletsel
• Overig/onbekend
In dit rapport zijn voor de laatste vijf jaarwisselingen deze letsels per type uit de rapporten van VeiligheidNL
samengesteld tot een overzicht waarin:
1. Per letseltype is te zien welke vuurwerktypen welk aandeel in het totaal van dat letsel geven (Figuur 6);
2. Per type vuurwerk is weergegeven welke letseltypen voorkomen en welk aandeel zij leveren aan het
totaal van letsels door dat type vuurwerk (Figuur 5).
Het is raadzaam daarbij ook altijd te kijken naar de absolute letselaantallen zoals die zijn opgenomen in
Figuur 4, en in ogenschouw te nemen dat de vuurwerkregelgeving, preventie en beleid en bijvoorbeeld het
instellen van vuurwerkvrije zones over de beschouwde periode is gewijzigd. Bovendien kan per jaarwisseling
de hoeveelheid afgestoken vuurwerk wisselend zijn evenals de verdeling van het type afgestoken vuurwerk.
Analyse verdeling letsel per vuurwerktype
Uit Figuur 5 is af te leiden dat:
• Voor alle soorten vuurwerk zijn brandwonden en oogletsel de meest voorkomende vormen van letsel.
• Compounds zijn vanaf de jaarwisseling van 2017-2018 beschikbaar voor de consument. Het meest
voorkomend letsel bij afsteken zijn brandwonden en oogletsel, met (ten opzichte van de hierboven
genoemde typen vuurwerk) een iets groter aandeel van ‘open wonden’.
• Sterretjes zorgen met name voor brandwonden.
• Voor het in de grafiek opgenomen knalvuurwerk (van single shots tot knalvuurwerk overig/onbekend)
zijn de meest voorkomende letsels brandwonden en oogletsel. Met name bij ratelbanden en Chinese
rollen valt in de jaarwisseling van 2018-2019 ook het aandeel ‘amputatie’ op. Dit letsel is niet
geregistreerd in de overige jaarwisselingen voor dit type vuurwerk. Verder valt hierin op dat – hoewel
in mindere mate dan brandwonden en oogletsel - er bij de andere typen knalvuurwerk ‘open wonden’
voorkomen. Ook knalvuurwerk is inmiddels niet meer toegestaan als consumentenvuurwerk.
Analyse verdeling veroorzakende vuurwerktypen per letselsoort
Uit Figuur 5 is af te leiden dat:
• Amputaties grotendeels door single shots en knalvuurwerk (thunderkings en rotjes, kanonslagen
astronauten) worden veroorzaakt. Dit vuurwerk is inmiddels niet meer toegestaan als
consumentenvuurwerk. Het is, gezien de gevaarszetting van consumentenvuurwerk in Nederland,
niet te verwachten dat letsel met amputatie als gevolg optreedt. Navraag bij VeiligheidNL heeft
uitgewezen dat zij naast de registratie van de artsen op de SEH en HAP ook kijken naar de
toedrachtsbeschrijving. Als het type vuurwerk daartoe aanleiding geeft (bijvoorbeeld lawinepijl) en dat
is als legaal vuurwerk gemarkeerd, dan past VeiligheidNL dit aan. In de meeste gevallen gaat het bij
amputatie om illegaal vuurwerk. Het kan echter niet worden uitgesloten dat iemand, om wat voor
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

31

•

•

•

•
•
•

reden dan ook, incidenteel niet naar waarheid op de vragen antwoordt. Daarnaast is het mogelijk dat
het slachtoffer zelf niet goed weet of het om legaal of illegaal vuurwerk ging [75].
Brandwonden worden veroorzaakt door uiteenlopende vuurwerktypen met per jaarwisseling een
telkens wisselend aandeel van die vuurwerktypen in het totaal. In de jaarwisseling van 2017-2018 is
kenmerkend dat ratelbanden en Chinese rollen voor en aanzienlijk groter aandeel zorgden dan in de
andere jaarwisselingen.
Ook bij fRacturen is het veroorzakend type vuurwerk wisselend, met voor elke jaarwisseling een
bijdrage door vuurpijlen. In de jaarwisseling van 2019-2020 is het aandeel afkomstig van
sierpotten/fonteinen aanzienlijk en groter dan in de andere jaarwisselingen.
Bij oogletsel valt op dat – naast vuurpijlen en knalvuurwerk – ook sierpotten/fonteinen in een aantal
jaarwisselingen een bijdrage leveren en ook cakeboxen. Vuurpijlen en knalvuurwerk zijn inmiddels
verboden.
Bij open wonden ligt de oorzaak bij uiteenlopende typen vuurwerk met verschillen over de
jaarwisselingen.
Bij oppervlakkig letsel is het aandeel met oorzaak ‘vuurpijlen’ een redelijk vast gegeven. Voor de
andere typen vuurwerk is de bijdrage aan deze vorm van letsel telkens wisselend.
Bij ‘overig/onbekend’ letsel neemt het aandeel door vuurpijlen en cakeboxen per jaarwisseling af,
terwijl in de jaarwisseling 2019-2020 juist knalvuurwerk ineens een belangrijke oorzaak blijkt.

Over het geheel genomen dragen vuurpijlen aan alle typen letsel bij, behalve aan amputaties. Voor dit
type letsel is met name knalvuurwerk de veroorzaker. Het knalvuurwerk is bovendien een van de
oorzaken bij alle typen letsel.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

32

Figuur 5: Verdeling letsel per type vuurwerk over de afgelopen vijf jaarwisselingen (2015-2020) [samengesteld uit data van VeiligheidNL]

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

33

Figuur 6: Per letseltype de bijdrage van de diverse typen vuurwerk die het letsel veroorzaakten over de jaarwisselingen 2015-2020 [samengesteld uit data van VeiligheidNL]

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

34

5.6

Oorzaak van het letsel

VeiligheidNL concludeert in haar rapport dat in 38% van de vuurwerkongevallen (onvoorzichtig) gedrag een
rol speelde in het veroorzaken van het ongeval. In 27% van de gevallen was een ondeugdelijk product (mede)
de oorzaak. Bij de overige 35% van de vuurwerkongevallen was echter niet vast te stellen of gedrag of
productfalen een rol speelde.
Ongevallen met single shots, rotjes en ratelbanden, grondbloemen en sterretjes vaker onvoorzichtig of
onverantwoordelijk gedraag als oorzaken hadden. Bij ongevallen met cakeboxen, compounds en fonteinen
was het product vaker de oorzaak dan gedrag (zie Figuur 7).

Figuur 7: Oorzaken van vuurwerkongevallen, naar type vuurwerk [68]

Gedrag en productfalen zijn de belangrijkste bekende oorzaken van vuurwerkletsel. Uit de cijfers
kan niet worden opgemaakt of het bij gedrag om misbruik gaat.
[onderzoeksvraag 3]

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

35

5.7

Kwaliteit van consumentenvuurwerk

Gedrag en productfalen
VeiligheidNL concludeert uit de cijfers dat de belangrijkste specifieke oorzaken van vuurwerkongevallen
waren vuurwerk dat te vroeg afging (17%) en het afsteken van vuurwerk vanuit de hand (15%) of ander
onvoorzichtig gedrag (10%), zoals vuurwerk dat niet afging opnieuw afsteken. Daarnaast werden veel
omstanders geraakt door vuurwerk (18%) of (brandende) deeltjes van vuurwerk (9%), zonder dat bekend is of
dit specifiek aan gedrag of het product vuurwerk kan worden toegeschreven.
Specifiek voor compounds bleek in 44% van de gevallen sprake van (te) vroeg afgaan van het vuurwerk, in
25% was omvallen de oorzaak en in 9% van de gevallen werd de oorzaak geduid als ‘ondeugdelijk vuurwerk,
overig’. Onvoorzichtig gedrag leverde een aandeel van 16%.
Samenstelling van vuurwerk: maximering hoeveelheid flitspoeder
De OVV meldt in haar onderzoeksrapport [29] dat Nederland in 2017 op Europees niveau heeft voorgesteld
om de hoeveelheid flitspoeder in vuurwerk van de categorie F4 (professioneel vuurwerk) aanzienlijk te
beperken. Destijds was het de vraag of hiervoor voldoende draagvlak is en wat bij een eventuele
implementatie de daadwerkelijke effecten daarvan zullen zijn. Beperking van de hoeveelheid flitspoeder in
vuurwerk kan leiden tot minder in potentie schadelijk effect van het vuurwerkartikel en daarom mogelijk tot
minder letsels.
Productfalen op basis van letselcijfers per type vuurwerk
In paragraaf 5.6 blijkt uit de letselcijfers dat productfalen een belangrijke oorzaak is van vuurwerkletsel. Over
de laatste vijf jaarwisselingen schommelt de bijdrage van deze oorzaak aan het totaal aan letsel tussen de
circa 10 en 75%, afhankelijk van het type vuurwerk. Het laagste percentage productfalen treedt op bij
ratelbanden, het hoogste bij compounds. Over het geheel genomen gaat het om een aanzienlijk deel gegeven
het feit dat met de Pyro-richtlijn het aandeel productfalen of ander gevaar van het product tot een minimum
zou moeten zijn teruggebracht.
Productfalen en testen van ILT
Uit onderzoek van de ILT blijkt dat een belangrijk deel van het vuurwerk dat zij jaarlijks testen een afkeur
krijgt. De ILT volgt hierbij een risicogerichte aanpak, dat wil zeggen dat zij artikelen met de grootste risico’s als
eerste onderzoekt. Dat betekent dat 3-4% van de geïmporteerde partijen wordt gecontroleerd. Risicofactoren
zijn de aard en vorm van het product, de hoeveelheid lading (groot), krachtige uitstoot van projectielen, type
vuurwerk (batterijen, single shots), hoogte van het artikel versus de basis (breedte) en negatieve
testresultaten uit het verleden etc.
Het afkeurpercentage ligt in de afgelopen jaren ongeveer tussen de 19 en 27% (zie Error! Reference source
not found.).

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

36

Tabel 2: Afkeurcijfers ILT van geselecteerde vuurwerkartikelen van 2013-2019.

jaar

totaal
onderzochte art.

afwijking totaal

afwijking
omvallers

2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013

206
262
302
297
269
297
375

19%
27%
22%
25%
21%
22%
25%

64%
51%
50%

afwijking
brandende
delen
10%
11%
15%

totaal slechte
artikelen
56%
53%
63%
42%
44%
26%

28%
18%
19%

De belangrijkste redenen voor afkeur vanwege hoog risico waren:
• Geluidsdruk te hoog (boven 120 dB(A))
• Brandende delen buiten de veiligheidsafstand
• Instabiel gedrag en omvallen tijdens het ontbranden
• Ontploffend vuurwerk
• Lage burst (en daardoor brandende sterren).
Uit het onderzoek van ILT blijkt dat instabiliteit de meest voorkomende reden van afkeur is.

De Pyro-richtlijn zou de kwaliteit van het op de markt gebrachte vuurwerk moeten borgen maar
het afkeurpercentage van het door ILT geteste consumentenvuurwerk in Nederland is in de
afgelopen jaren redelijk stabiel tussen 19 en 27%. Instabiliteit is de meest voorkomende reden
van afkeur. Specifiek voor compounds laten de letselcijfers en de testen door ILT zien dat de
technische kwaliteit een belangrijke oorzaak van letsel kan vormen: productfalen blijkt bij
compounds de relatief grootste oorzaak van letsel.
[onderzoeksvraag 2]

Compounds
In het kader van de evaluatie van compounds heeft ILT ook de testresultaten voor compounds voor dit
onderzoek gedeeld. In totaal heeft ILT in 2017, 2018 en 2019 19 compounds onderzocht, waarvan er 15
compounds afweken van de richtlijn en de normbladen. De 15 gevonden afwijkingen waren:
• 8 stuks gaven brandende delen buiten de 8 meter veiligheidsafstand.
• Bij 6 stuks kwamen de batterijen los van de houten plaat.
• In 1 geval viel er een of meerdere batterij om.
Compounds moeten conform de essentiële veiligheidseisen als zelfstandig vuurwerk functioneren met lonten
aan de onderzijde. Dit zelfstandig functioneren, dus buiten de oorspronkelijke verpakking, levert volgens ILT
[15] regelmatig een afkeur op. ILT stelt dan ook voor om voor compounds toe te staan dat het product in de
oorspronkelijke verpakking wordt afgeschoten, waarbij tevens is toegestaan dat de twee lonten bovenop het
artikel mogen worden bevestigd en dat de burstlading op maximaal 5% wordt gesteld.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

37

Resultaten Europees onderzoek naar conformiteit vuurwerk
In het door het EU gefinancierde onderzoek JA2014 – de Joint Market Surveillance Action on GPSD Products
[69] – was de conclusie dat 58% van de vuurwerkproducten niet voldeed aan de eisen uit de Pyro-richtlijn.
Voor dit onderzoek werden in 2015-2016 en 2016-2017 in totaal 424 producten van de markt gehaald door
negen markttoezichtautoriteiten, waarbij gemiddeld ongeveer 47 monsters door elke autoriteit werden
bemonsterd. Een totaal van 274 producten voldeed niet. De bulk daarvan bracht geen groot risico voor
consumenten. Uit het onderzoek bleek verder dat vijf van de producten met een groot risico voor
consumenten in meer dan een EU-lidstaat op de markt werden gebracht.

Uit onderzoek in de EU [69] blijkt dat meer dan de helft van de onderzochte vuurwerkartikelen
niet aan de eisen van de Pyro-richtlijn voldoet. Enkele vuurwerkproducten met een hoog risico
voor de consument bleken in meer dan één EU-lidstaat op de markt te worden gebracht.
Geconcludeerd mag worden dat de systematiek van CE-markering onvoldoende waarborg voor
een veilig product biedt.

5.8

Milieu-impact van vuurwerk

Bij het afsteken van vuurwerk komen diverse stoffen vrij, waaronder fijnstof, chemicaliën en metalen. Ook
plastic onderdelen van vuurwerk liggen na de jaarwisseling vaak verspreid in de omgeving. Al deze stoffen
zijn schadelijk voor het milieu en voor mens en dier.

5.8.1

Fijnstof

Via inademing komt fijn stof terecht in neus, de bovenste en onderste luchtwegen en in de longen. Hoe kleiner
de diameter van het stof, hoe dieper dit de longen binnendringt. In het algemeen wordt uitgegaan van een
monotone relatie tussen de concentratie fijn stof en gezondheidseffecten. Er is geen drempelwaarde
waaronder geen effecten optreden. Er is wel onderscheid tussen gezondheidseffecten ten gevolge van een
korte blootstelling aan piekconcentraties en aan lagere (gemiddelde) concentraties6.
De jaarwisseling in Nederland is op het gebied van luchtkwaliteit een unieke periode. Begin 2016
constateerde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat de luchtkwaliteit in de steden na de
jaarwisseling korte tijd ‘zeer slecht’ was volgens de classificatie van de Nederlandse Luchtkwaliteitsindex (zie
Figuur 8).

6

https://www.rivm.nl/ggd-richtlijn-medische-milieukunde-luchtkwaliteit-en-gezondheid/gezondheidseffectenluchtverontreiniging/luchtkwaliteit-fijn-stof]
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

38

Figuur 8: Concentratie fijn stof rond de jaarwisseling van 2019-2020.

De gemiddelde fijnstofconcentraties in de jaarwisselingen van 2015-2020 schommelen rond de 500 μg/m3 (zie
Figuur 9)

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

39

Figuur 9: Stedelijke concentratie fijn stof vlak na de jaarwisseling van 1995-2020.

De luchtverontreiniging was op 1 januari 2009 ernstig aldus het RIVM [73]. Er stond met name in het midden
van Nederland tijdens de jaarwisseling van 2008/2009 zeer weinig wind. Door deze weersomstandigheden
werd het stof nauwelijks verspreid en bleef het lang hangen.
Weersomstandigheden leiden dus van jaar tot jaar tot forse verschillen. Omdat consumenten eenmaal per
jaar vuurwerk mogen afsteken, is de bijdrage aan het jaartotaal van fijnstofemissie gering. Het aandeel van
vuurwerk aan emissies van fijnstof neemt echter wel toe. In 1990 was de bijdrage aan fijnstofemissies nog
ongeveer 0,1%. De laatste jaren gaat dat richting 1%. Dit komt omdat de hoeveelheid afgestoken
consumentenvuurwerk sinds 1990 is toegenomen. Daarnaast zijn de emissies van belangrijke bronnen als
verkeer en industrie afgenomen [71].
Fijnstofconcentraties tijdens jaarwisseling 2020-2021
Omdat er voor de jaarwisseling van 2020-2021 een vuurwerkverbod gold was de lucht in heel Nederland
minder vervuild dan voorgaande jaren. Dat was echter niet op alle plaatsen het geval. Op diverse plekken
werden wel eerder verhoogde concentraties fijnstof gemeten. De hoogste concentratie (1.000 μg/m3) werd
gemeten in Den Haag, met als vermoedelijke oorzaak incidenten als brandstichting en (illegaal afgestoken)
vuurwerk. De jaarwisseling ervoor was de hoogst gemeten concentratie aldaar 1.235 μg/m3 [70].

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

40

5.8.2

Chemicaliën en metalen

Siervuurwerk bevat een scala aan chemicaliën en minuscule metaaldeeltjes voor de kleureffecten.
Voorbeelden zijn lithium- en strontiumverbindingen voor een rode kleur, calcium voor geel, natrium voor
oranje, barium voor groen, koper voor blauw, mengsels van strontium en koper voor paars en aluminium,
titanium en magnesium voor zilverkleurige effecten. De emissies van deze stoffen als gevolg van het afsteken
van consumentenvuurwerk naar de lucht zijn aanzienlijk ten opzichte van de jaarlijkse uitstoot.
Voor barium en strontium is dit vrijwel 100%. Voor koper en antimoon ligt dit aandeel rond de 30%. Overigens
gaat ongeveer 10% van de metalenemissie van het vuurwerk de lucht in. Het overige verdwijnt in het riool en
de bodem [71].
Emissies zware metalen en overige verontreinigende stoffen [38]
Bij de explosie in de lucht vindt de grootste uitstoot van milieuvervuilende (en giftige) stoffen plaats.
Vervolgens verspreiden de luchtvervuilende stoffen zich en komen daarna op de grond terecht. De
belangrijkste verontreinigende stoffen die ontstaan zijn (ultra)fijn stof en gassen als koolmonoxide,
kooldioxide, stikstof- en zwaveldioxide, maar ook metaalverbindingen (kaliumsulfaat en kaliumcarbonaat) en
zware metalen die zich aan fijn stofdeeltjes hechten (o.a. barium, koper, strontium, titaan en antimoon). Van
de stoffen die in de lucht terecht komen, valt 90 procent in de directe omgeving weer op de grond (Mensink,
VITO). Dit is binnen enkele tientallen meters van de afsteekplaats (RIVM, Brouwer et al, 1995). Rond 68
procent hiervan spoelt via de riolering naar een waterzuiveringsinstallatie of valt rechtstreeks op de
oppervlakte van het water. De resterende 22% blijft op de grond liggen (Mensink, VITO). De effecten door
vuurwerk emissies op beschermde soorten zijn niet onderzocht. Dit zijn ook indirecte effecten die pas op
lange termijn meetbaar zijn en hierdoor moeilijk zijn vast te stellen. Daarnaast is de reikwijdte van het mogelijk
effect gering. Zoals eerder vermeld dienen vuurwerkevenementen binnen Natura 2000-gebieden altijd
gebiedsspecifiek te worden getoetst. Verontreiniging van vegetaties en habitattypen dient in die gevallen
specifiek te worden getoetst. Om deze redenen worden de effecten van emissies hier niet verder behandeld.

5.8.3

Plastic afkomstig van vuurwerk

Sommige vuurwerktypen bevatten plastic hulzen die bij het afsteken in het milieu terecht kunnen komen.
Plastic wordt niet afgebroken en blijft dan ook achter in de natuur. Diverse organisaties maken zich sterk om
vuurwerk met plastic terug te dringen of het aandeel plastic te verminderen. Vooralsnog is niet precies bekend
wat de omvang van de milieulast door plastic afkomstig van vuurwerk is. De huidige beleidslijn rondom plastic
in het algemeen heeft tot doel de milieulast ervan verder te beperken.

5.8.4

Onderzoek van het RIVM naar milieulast

Het RIVM heeft in 2020 onderzoek uitgevoerd naar de milieulast voor de bodem, het oppervlaktewater en de
lucht als gevolg van het afsteken van vuurwerk. Het algemene beeld dat uit deze studie komt, is dat de
emissies naar het milieu door het afsteken van vuurwerk rond de jaarwisseling leiden tot beperkte, meestal
tijdelijke effecten op de kwaliteit van het oppervlaktewater, de bodem en de lucht. Lokale, mogelijk ernstiger,
effecten konden met deze studie echter niet worden vastgesteld [37].

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

41

6

Resultaten en analyse van interviews en bijeenkomsten met
stakeholders

Onderstaand zijn de bevindingen weergegeven zoals die voort zijn gekomen uit de gesprekken (interviews)
en de bijeenkomsten met de stakeholders. Deels overlappen deze gegevens met die uit de bureaustudie,
zoals die in hoofdstuk 5 zijn weergegeven. Waar mogelijk is in dat geval de bron weergegeven. De indeling
van het veiligheidshuis: mens, techniek en organisatie is hier wederom gehanteerd.

6.1

Organisatie

6.1.1

Beleid

Positief. Het vuurwerkbeleid van de overheid in de afgelopen jaren wordt door de stakeholders wisselend
beoordeeld. Toch zijn er enkele hoofdlijnen uit te destilleren. Zo wordt het positief ervaren dat er veel
aandacht is besteed aan vuurwerkopslag en dat de veiligheid hiervan is toegenomen. Ook de waardering voor
de aandacht voor vuurwerkbrillen is breed. Vuurwerkbrillen worden bij de aanschaf van vuurwerk verstrekt en
het dragen van vuurwerkbrillen wordt via publiekscampagnes gestimuleerd. Ook de beperking van de
afsteektijden tot 18:00 uur – 02:00 uur wordt door de stakeholders als overwegend positief beoordeeld. Het
aantal slachtoffers voor 18 uur is afgenomen [40]. Een deel van de stakeholders vindt de beperking niet ver
genoeg gaan, maar geen van de geïnterviewden pleit voor een verruiming van de afsteektijden.
Kritisch. De kritische kanttekeningen die door de stakeholders bij het vuurwerkbeleid van de overheid worden
geplaatst vallen uiteen in twee groepen, namelijk enerzijds het feit dat het beleid onvoldoende effectief is en
anderzijds dat het beleidsdoel onvoldoende duidelijk is en betrokkenen te weinig weten waar ze in de
toekomst aan toe zullen zijn.
Hoewel op onderdelen blijkt dat het beleid en bijvoorbeeld publiekscampagnes wel effectief zijn [61], is er in
het totaal geen significante daling van het aantal slachtoffers (SEH + HAP) waar te nemen (zie ook paragraaf
5.2). De dalende trend in het aantal behandelingen bij de spoedeisend hulp (SEH) staat tegenover de stijging
van de bezoeken aan de HAP [39-57]. Meer bezoek aan de huisartsenpost (HAP) zou volgens sommige
stakeholders kunnen duiden op minder zwaar letsel. Ze wijzen erop dat meer onderzoek nodig is voordat er
verdergaande maatregelen worden getroffen.
Ook het feit dat de het aantal klachten niet afneemt wordt aangevoerd als een indicatie dat het beleid niet
effectief is. Rond de jaarwisseling (28 december t/m 1 januari) ervaren ruim vier op de tien Nederlanders
‘meestal’ of ‘altijd’ overlast. Een derde zegt in deze periode ‘af en toe’ overlast te ervaren. Buiten de
jaarwisseling ervaart een kwart van de Nederlanders overlast van vuurwerk en 44 procent ‘af en toe’ [62]. De
incidenten waarbij vuurwerk wordt gebruikt tegen hulpverleners wijzen evenmin op een ontwikkeling ten
goede en ook is de technische kwaliteit van geselecteerde partijen vuurwerk nog onvoldoende [36,14, 69].
Met name door stakeholders vanuit de vuurwerkbranche wordt ervaren dat er een onvoldoende concreet
lange termijn doel of perspectief is op het gebied van vuurwerkbeleid. De algemene lijn en de
aandachtspunten zoals het terugdringen van letsel en overlast, zijn wel helder, maar er wordt niet ervaren dat
op basis van beleidsdoelen jaarlijks beoordeeld wordt in hoeverre die worden gerealiseerd. Dat geeft
onvoldoende basis om te beoordelen of het gevoerde beleid effectief is. Bovendien geven met name

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

42

stakeholders uit de vuurwerkbranche aan daarmee ook niet goed te weten wat het uiteindelijke doel is van het
beleid en waar zij op langere termijn aan toe zijn.
Verantwoordelijkheid. De overheid is verantwoordelijk voor het gevoerde beleid, maar de stakeholders
erkennen dat er meer partijen een verantwoordelijkheid hebben als het gaat om het bereiken van de
beleidsdoelen. Er zijn stakeholders die aangeven dat de sector van importeurs, handel en verkoop een
grotere verantwoordelijkheid zou moeten nemen dan ze nu doen. Het gaat immers om de kwaliteit en de
mogelijke nadelige gevolgen van het door hen verkochte vuurwerk. De sector geeft aan die
verantwoordelijkheid ook te nemen en verder te willen nemen, maar wijst ook op het feit dat niet alle bedrijven
in de vuurwerkbranche zijn aangesloten bij (branche)verenigingen en dus niet kan spreken voor de hele
sector van importeurs. Bovendien wijzen zij ook op de verantwoordelijkheid van de consument. Dat zou
volgens hen aangeven waarom regelgeving vanuit de overheid toch nodig is.
Dat de consument eveneens een grote verantwoordelijkheid heeft wordt door de stakeholders breed gedeeld.
Dat is ook de reden dat de consument met publiekscampagnes en instructies wordt benaderd. Wat
onderbelicht lijkt, is dat consumenten die de vuurwerktraditie in stand willen houden een verantwoordelijkheid
hebben om de negatieve effecten van het afsteken van vuurwerk te beperken. Er lijkt onvoldoende besef te
zijn dat het onjuist of verkeerd gebruik van vuurwerk voor hen het risico met zich meebrengt dat het afsteken
van vuurwerk met verdere beperkingen zal worden geconfronteerd.
In het gesprek over verantwoordelijkheden is door de stakeholders ook aandacht besteed aan de politiek en
de media. De politiek zou volgens sommige stakeholders een te theoretische benadering hebben en te weinig
aandacht hebben voor de consequenties van beleidskeuzes. Daarbij zou er volgens hen onevenredig veel
aandacht worden besteed aan de oproep van hulpdiensten om knalvuurwerk en vuurpijlen te verbieden [65].
Die is volgens hen weliswaar legitiem en de incidenten zijn ernstig en verwerpelijk, maar anderzijds zouden
die incidenten geen goede basis zijn voor beleidsvorming op het gebied van consumentenvuurwerk. Ook de
media zouden volgens hen een onevenwichtig beeld geven van het vuurwerkgebruik tijdens de jaarwisseling.
Daartegenover wordt door de hulpdiensten, maar bijvoorbeeld ook door oogartsen, (onder andere in het
Vuurwerkmanifest7) gesteld dat de incidenten zodanig ernstig zijn dat maatregelen hard nodig zijn. Zelfs als
ze niet (volledig) effectief zijn, is iedere stap in de goede richting – en dat is wat hen betreft het verder
beperken van het toegestane vuurwerk, danwel een verbod op consumentenvuurwerk - hard nodig.

6.1.2

Handhaving

Rollen. De fabrikant en de importeur zijn verantwoordelijk voor de technische kwaliteit van het door hen
verkochte vuurwerk, c.q. het voldoen aan de eisen zoals vastgesteld in de normbladen en de Pyro-richtlijn.
Ook hebben zij conform het Vuurwerkbesluit een verantwoordelijkheid als het gaat om voorlichting en
instructie richting de consument gericht op een veilig gebruik. Voor dat gebruik is de consument vervolgens
verantwoordelijk. Handhaving door de overheid is gericht op de naleving van de regels. Vanuit die overheid
wordt benadrukt dat enerzijds de verantwoordelijkheid voor de technische kwaliteit van het verkochte
vuurwerk volledig bij de bedrijven in de vuurwerkbranche ligt. Anderzijds kan de mate van handhaving door de
overheid nimmer worden aangewezen als oorzaak van de verkoop van vuurwerk met technische
tekortkomingen of het onveilig gebruik van vuurwerk.

7

www.vuurwerkmanifest.nl

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

43

Toezicht en handhaving rondom opslag, verkoop, afsteken van vuurwerk valt uiteen in verschillende
onderdelen waarbij ook verschillende instanties verantwoordelijk zijn. Onderstaand is op hoofdlijnen een
rolverdeling weergegeven voor toezicht en handhaving.
Onderdeel
Technische kwaliteit, voldoen aan eisen
normbladen NEN, Pyro-richtlijn
Opslag
Verkoop
Afsteken van vuurwerk binnen de aangegeven
tijden

Instantie
ILT
Provincie + Gemeenten (omgevingsdiensten)
Politie + Gemeenten
Politie

Draagvlak. Volgens veel stakeholders is draagvlak essentieel om tot handhaafbaar beleid te komen. Ofwel
als de regelgeving breed door de inwoners van Nederland wordt geaccepteerd en nageleefd, dan kan
handhaving een effectief sluitstuk zijn dat zich richt op de beperkte groep die de regels niet naleeft. Het is
echter nauwelijks mogelijk om regelgeving met handhaving af te dwingen als een groot deel van de inwoners
zich er niet aan houdt. Voor de geloofwaardigheid en de effectiviteit van het beleid is het belangrijk dat de
geldende regelgeving ook daadwerkelijk wordt gehandhaafd. Overigens gaven stakeholders uit verschillende
geledingen daarbij aan dat wat hen betreft de handhaving intensiever mag zijn en de sancties mogen worden
verhoogd.
Volgens I&O Research [03] is begin december 2020 64% van de Nederlanders voor een totaalverbod op
consumentenvuurwerk. Een jaar eerder was dan nog de helft van de Nederlanders. De mate van steun voor
een verbod verschilt per politieke voorkeur, maar neemt onder de aanhang van alle partijen toe en ligt boven
de 49% (zie ook Figuur 10). Volgens I&O Research [03] is de steun voor een verbod in het noorden en oosten
van Nederland het laagst.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

44

Figuur 10: Steun voor vuurwerkverbod particulieren, centrale vuurwerkshows en vuurwerktraditie (%(helemaal) mee eens). [12].

Omdat draagvlak wordt gezien als een belangrijke factor om te komen tot handhaafbaar beleid, is het volgens
sommige stakeholders ook logisch dat beleid en regelgeving lokaal kan verschillen. Daar waar er draagvlak is
voor verdergaande maatregelen, zullen die maatregelen ook beter te handhaven zijn. Die lokale benadering
die reeds gaande is (conform het Vuurwerkbesluit), doet volgens hen ook recht aan het feit dat de ervaren
problemen met vuurwerk niet overal in Nederland hetzelfde zijn. Anderzijds kan uit de communicatie rondom
de coronamaatregelen worden geleerd dat gelijkheid in regels voor het hele land de duidelijkheid wel ten
goede komt.

6.2

Techniek

6.2.1

Normering

CE-markering. De Ract regelt onder andere welk vuurwerk met een CE-markering in Nederland wordt
aangewezen als consumentenvuurwerk en dus mag worden gebruikt door de consument. CE-markering dient
– onder andere - te waarborgen dat er geen vuurwerk op de markt wordt gebracht dat niet voldoet aan de
essentiële veiligheidseisen uit de Pyro-richtlijn. Deze systematiek van CE-markering geldt voor alle producten
die in Europa op de markt worden gebracht en op zichzelf wordt deze systematiek door de stakeholders ook
als helder ervaren.
Hoewel de systematiek helder is, blijkt het in de praktijk een onvoldoende borging voor de daadwerkelijke
technische kwaliteit. De ILT onderzoekt jaarlijks een selectie van alle vuurwerk (zie ook paragraaf 5.7). Uit
dat onderzoek blijkt dat van die selectie 12% geen afwijkingen heeft, 63% kleine tekortkomingen heeft en dat
tussen 19 en 27% wordt afgekeurd vanwege een hoog gezondheidsrisico [14]. Deze percentages zijn al jaren
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

45

redelijk stabiel. Het is niet met zekerheid te zeggen in hoeverre de bevindingen uit deze selectie
representatief zijn voor al het vuurwerk. Met zekerheid is wel te concluderen dat een deel van het vuurwerk
dat in Nederland op de markt wordt gebracht niet voldoet aan de kwaliteitsnormen. Daarmee waarborgt de
systematiek van de CE-markering de technische kwaliteit onvoldoende. Opvallend is dat de gebruikers van
professioneel vuurwerk dergelijke tekortkomingen in de technische kwaliteit bij het door hen gebruikte
vuurwerk niet of nauwelijks ervaren.
Er worden verschillende oorzaken genoemd voor de tekortschietende technische kwaliteit van vuurwerk
artikelen. Zo wordt veel van het vuurwerk met de hand gemaakt en dat zou bij een productie die
nauwkeurigheid vereist de kans op fouten vergroten. Ook zou de onafhankelijke controle op de locatie van de
productie niet zodanig zijn dat de technische kwaliteit gewaarborgd kan worden en tot slot zijn Nederlandse
importeurs afhankelijk van buitenlandse NoBo’s. Buitenlandse NoBo’s vallen onder toezicht van de lidstaat
waarin deze is gevestigd. De kwaliteit en de mate van onafhankelijkheid van die NoBo’s zou volgens
sommige stakeholders niet bijdragen aan het waarborgen van de kwaliteit. De ILT heeft niet de rol zoals de
NoBo’s die hebben om de kwaliteit te waarborgen. De ILT is verantwoordelijk voor goed toezicht.
Letsel. De conclusie dat de technische kwaliteit van vuurwerk tekortschiet, kan ook worden getrokken uit de
cijfers die de oorzaak van letsel aangeven [39-57]. Bij de registratie van letsel wordt het slachtoffer gevraagd
naar de oorzaak. In veel gevallen blijft de oorzaak onduidelijk. In circa een kwart van de gevallen wordt
aangegeven dat een technische oorzaak voor het letsel heeft gezorgd. Het gaat dan bijvoorbeeld om het
omvallen van artikelen of het niet of niet voldoende de lucht ingaan van vuurpijlen.
In de rapportages wordt ook het aandeel van het letsel dat door illegaal vuurwerk wordt veroorzaakt genoemd
[39-57]. Volgens die rapportages zou circa 25% van het letsel worden veroorzaakt door illegaal vuurwerk.
Volgens sommige stakeholders betreft het hier een onderschatting. Zij geven aan dat bij letsel de neiging kan
bestaan dat slachtoffers minder snel toe willen geven dat het illegaal vuurwerk betrof. Anderzijds zijn er
stakeholders die aangeven dat sommige oorzaken van letsel, zoals neerdwarrelend brandend of gloeiend
materiaal ten onrechte niet wordt gezien als een technische tekortkoming.
Het illegale vuurwerk valt als zodanig buiten de scope van dit onderzoek. De scope van dit onderzoek betreft
alleen het consumentenvuurwerk dat is toegestaan volgens de Ract. Het vuurwerk dat daarbuiten valt, is niet
bedoeld en geschikt voor gebruik door de consument, en is onafhankelijk van de CE-markering derhalve bij
gebruik door consumenten illegaal. Het is aannemelijk dat een deel van het letsel dat veroorzaakt wordt door
technische gebreken in de praktijk veroorzaakt is door illegaal vuurwerk of illegaal gebruikt vuurwerk.
Testen. De vuurwerkbranche is verantwoordelijk voor de kwaliteit en de bedrijven in die sector erkennen dat
ook. Het testen van de kwaliteit door de vuurwerkbranche (met name de importeur) maakt onderdeel uit of
zou onderdeel uit moeten maken van de bewaking van die veiligheid. Zeker als geconstateerd wordt dat de
CE-markering die waarborging niet biedt.
Vertegenwoordigers van de vuurwerkbranche geven aan dat er in Nederland onvoldoende testlocaties zijn.
Uitwijken naar buitenlandse testlocaties is dan een optie. Doordat de testen door de vuurwerkbranche worden
uitgevoerd niet openbaar zijn, ontbreekt een belangrijk inzicht in de kwaliteit van het vuurwerk. De
vuurwerkbranche zou door het communiceren over vuurwerk met slechte kwaliteit, maar zeker over bedrijven
waar vuurwerk wordt verkocht van goede kwaliteit bij kunnen dragen aan het bewustzijn bij de consument en
het bevorderen van vuurwerk van goede kwaliteit.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

46

Anderzijds vragen vertegenwoordigers van de sector aan de ILT om te kunnen beschikken over de
testresultaten die door hen worden uitgevoerd. Een overzicht is reeds door de ILT verstrekt, maar het beleid is
om in het openbaar geen contactgegevens van het bedrijf aan de testresultaten te koppelen. Anders dan
bijvoorbeeld de NVWA vaardigt het ILT geen publiekswaarschuwing uit als er producten van ondeugdelijke
kwaliteit op de markt worden gebracht. De bereidheid om tussen de vuurwerkbranche en ILT de uitkomsten
van de testen uit te wisselen lijkt te bestaan. Of de testresultaten daarmee ook voor het publiek en met
vermelding van de bedrijfsnaam beschikbaar zouden moeten komen is nog een aandachtspunt.

6.2.2

Kwaliteit

Los van het voldoen aan de normen en de borging door de CE-markering, zijn er door de stakeholders ook
aspecten naar voren gebracht die de technische veiligheid van het vuurwerk kunnen verbeteren. Het meest
genoemd zijn de stabiliteit en de compounds. Beide zijn onderstaand nader beschreven.
Stabiliteit. Er is brede overeenstemming dat het verbeteren van de stabiliteit van diverse soorten vuurwerk bij
zal dragen aan het voorkomen van letsel. Losse voetjes of uitschuifbare delen die bedoeld zijn om de
stabiliteit te vergroten worden niet gezien als een goede oplossing. Als reden wordt aangegeven dat de
consument deze opties niet of beperkt zal gaan gebruiken. Het product dien uit zichzelf voldoende stabiel te
zijn. De stabiliteit kan effectief worden verbeterd door de hoogte – breedte verhouding aan te passen.
Dit onderwerp staat al veel langer op de agenda en ondanks dat er overeenstemming over lijkt te bestaan,
wordt de verbetering niet doorgevoerd. De branchevertegenwoordigers geven daarbij aan dat zij dit niet voor
de hele sector op vrijwillige basis kunnen doen omdat niet alle bedrijven zijn aangesloten. Volgens hen is dus
regelgeving vereist. Andere stakeholders stellen daartegenover dat dit de individuele ondernemers niet mag
weerhouden om hun verantwoordelijkheid te nemen. Individuele ondernemers kunnen er bijvoorbeeld voor
kiezen om alleen voldoende stabiel vuurwerk te verhandelen. Het opstellen c.q. wijzigen van die regelgeving
is in internationaal verband lastig en vergt een langdurig proces. Dat mag Nederland er bij herziening van
internationale regelgeving niet van weerhouden om het punt van stabiliteit in te brengen.
Compounds
Een cakebox (batterij) mag maximaal 500 gram kruit bevatten. Er mogen maximaal vier cakeboxen van ieder
500 gram kruit samen worden gesteld tot één zelfstandige compound met een maximum van 2000 gram kruit.
Daarbij worden de cakeboxen aan elkaar verbonden, waardoor met één keer ontsteken de gehele compound
wordt afgestoken.
Conform de essentiële veiligheidseisen moeten de compounds nu als zelfstandig vuurwerk functioneren met
lonten aan de onderzijde. Dit zelfstandig functioneren, dus buiten de oorspronkelijke verpakking, levert nu op
regelmatige basis afkeur op. ILT stelt voor om bij het blijvend toestaan ook toe te staan dat het product in de
oorspronkelijke verpakking mag worden afgeschoten, waarbij tevens is toegestaan dat de twee lonten
bovenop het artikel mogen worden bevestigd en dat de burstlading ook in dit geval op max. 5% wordt gesteld.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

47

Burstlading

De “burstlading” wordt bijvoorbeeld bij een vuurpijl gebruikt om vuurwerkdelen de lucht in te brengen. Volgens
de ILT zou het maximaal van 2 gram omlaag mogen. De knallading in o.a. een batterij van enkelschotsbuizen,
compounds en combinaties (nodig voor het uitdrijven van de siereffecten) is nu toegestaan op onder andere
2 gram perchloraat/metaal. Met name deze samenstelling zorgt voor de harde knallen die met enige
regelmaat de toegestane geluidsniveaus overschrijden. Door de Ract aan te passen en maximaal 5%
burstlading toe te staan van de maximale 15 gram (25 gram bij combinaties) pyrotechnische stof per
compartiment voorkom je de zeer harde knallen en kun je als bijkomstige voordeel voorkomen dat de stalen
transportverpakking conform de default classificatielijst nodig is om het product altijd als ADR-klasse 1.4. te
kunnen classificeren.

6.3

Mens

6.3.1

Gedragscampagnes

Publiekscampagnes. Bij de perceptie van de publiekscampagnes zijn er opvallende verschillen tussen de
stakeholders. De campagne gericht op het dragen van een vuurwerkbril blijkt uit een evaluatie van het
ministerie van IenW [61] effectief te zijn. Zo is het dragen van een vuurwerkbril bij afstekers van 47% naar
62% toegenomen en bij omstanders van 16% naar 34%. De vuurwerkbril wordt meer gedragen en het
(oog)letsel is afgenomen. Toch hebben veel van de stakeholders het beeld dat de campagne niet effectief
(genoeg) is. Als oorzaken van dat beeld wordt genoemd dat de boodschap niet eenduidig is, dat de
campagnes niet op de juiste doelgroep zijn gericht en dat er in het totaal geen significante afname van het
letsel is waar te nemen [39-57]
De campagnes zijn gericht op jongeren en daarvoor worden voornamelijk social media gebruikt. Dat kan een
verklaring zijn waarom een deel van de stakeholders weinig zicht heeft op de campagnes. Ook is de
veronderstelling bij een deel van de stakeholders dat de campagnes voornamelijk zijn gericht op 10-12
jarigen, terwijl het Ministerie van IenW aangeeft juist de meeste inzet te plegen op de groep van 15-25 jarigen.
Bij stakeholders is er is in ieder geval veel onbekendheid als het om de campagnes gaat.
Zo zijn er ook verschillende meningen over de kernboodschap van de campagnes. Een deel van de
stakeholders heeft de overtuiging dat een negatieve campagne zoals “Je bent een rund als je met vuurwerk
stunt” niet werkt. Anderzijds wordt door enkele stakeholders juist deze campagne als voorbeeld genoemd van
een duidelijke boodschap. Duidelijk wordt dat het stunten met vuurwerk gevaar oplevert, maar deze duidelijke
boodschap gaat voorbij aan het feit dat je ook als je niet met vuurwerk stunt er ernstige ongevallen kunnen
gebeuren.
In het rapport Gedragsverandering via campagnes [63] wordt uitgebreid ingegaan op het vergroten van de
effectiviteit van campagnes. Twee citaten uit het rapport:
• Het meta-analytische onderzoek van Witte & Allen (2000) wijst uit dat boodschappen die een grote
mate van angst oproepen en tegelijkertijd haalbare en effectieve gedragsaanbevelingen bevatten, tot
de sterkste vermindering van het risicogedrag leiden.
• Stephenson et al. (2004) hebben in een studie het effect van positieve, negatieve en neutrale appeal
boodschappen onderzocht bij het stimuleren van het vrijwillig dragen van gehoorbescherming door
mijnwerkers. Zij concludeerden dat positieve en neutrale appeals effectiever zijn in het veranderen
van het gedrag/ de gedragsintentie dan negatieve appeals. Mijnwerkers die blootgesteld werden aan
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

48

positieve en neutrale boodschappen droegen daarna vaker gehoorbescherming en hadden een
sterkere intentie om gehoorbescherming in de toekomst te gaan dragen. Ook zorgden positieve
appeals voor minder weerstand tegen de boodschap.
De publiekscampagnes blijken een moeilijk onderwerp te zijn waarbij veel discussie mogelijk is over de
effectiviteit, de beste kernboodschap en de juiste doelgroep. De meeste stakeholders menen dat een helder
en beter bekend beleidsdoel kan helpen om de beste en een consistente kernboodschap te formuleren.
Instructie. Bij de verkoop van vuurwerk dient (conform het Vuurwerkbesluit) instructie te worden gegeven
over de wijze waarop dit moet worden afgestoken. Er bestaan verschillende meningen over de mate waarin
dat daadwerkelijk gebeurt. De verschillende meningen hebben dan betrekking of het de vraag of er überhaupt
instructie wordt gegeven en de vraag of de instructie zodanig is dat die ook daadwerkelijk bijdraagt aan het
veilig afsteken van het vuurwerk. Er zijn door de stakeholders suggesties gedaan om de instructie te
verbeteren. De vuurwerkbranche maakt daarbij wel de kanttekening dat het geven van die instructie tijd vraagt
die er tijdens de drukke verkoopdagen nauwelijks is. Dat doet niets af aan de verplichting en de optie is
genoemd om de instructie tijdens het bestellen te geven.

6.3.2

Sociaal maatschappelijk

Wangedrag. Vuurwerk wordt tijdens de jaarwisseling, maar ook daarbuiten, bij misdragingen gericht gebruikt
tegen de hulpdiensten. Die hulpdiensten hebben daarop een beroep gedaan aan de politiek om vuurwerk of
bepaalde soorten daarvan te verbieden [19]. De politiek hecht veel waarde aan deze oproep. Door meerdere
stakeholders wordt aangegeven dat het vuurwerk hier niet het probleem vormt, maar dat vuurwerk het middel
is waarmee de misdragingen worden begaan. Daarbij zal een deel van het vuurwerk illegaal zijn. Die
stakeholders zijn van mening dat bij een verbod op vuurwerk – voor zover dat al effectief kan worden
gehandhaafd – er andere middelen zullen worden ingezet om de misdragingen richting de hulpdiensten te
plegen. Alleen door het wegnemen van de onderliggende maatschappelijke aspecten, kan in hun ogen een
verbetering worden bereikt.
De Minister van Justitie en Veiligheid heeft het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatiecentrum WODC
gevraagd onderzoek te doen naar agressie en geweld tegen hulpverleners met een publieke taak, tijdens de
jaarwisseling maar ook gedurende de rest van het jaar. Het onderzoek moet geactualiseerde inzichten geven
om onder andere tijdens de jaarwisseling de omstandigheden te beïnvloeden die tot agressie en geweld
kunnen leiden tegen hulpverleners.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

49

Stakeholders verwachten bij een verbod op vuurwerk een verschuiving naar andere middelen
om misdragingen te plegen. Alleen door het wegnemen van de onderliggende maatschappelijke
aspecten kan in hun ogen een verbetering worden bereikt. Vanuit hulpdiensten wordt
aangegeven dat een verbod op (bepaalde soorten) consumentenvuurwerk wel degelijk een
belangrijke bijdrage kan leveren aan een betere veiligheid voor hulpdiensten. Zelfs als dit niet
volledig gehandhaafd kan worden, is een dergelijk verbod voor hen een belangrijke stap in de
goede richting.
[onderzoeksvraag 4]

Vanuit hulpdiensten wordt aangegeven dat een verbod op (bepaalde soorten) consumentenvuurwerk wel
degelijk een belangrijke bijdrage kan leveren aan een betere veiligheid voor hulpdiensten. Zelfs als dit niet
volledig gehandhaafd kan worden, is een dergelijk verbod voor hen een belangrijke stap in de goede richting.
Aan vuurwerk gerelateerd wangedrag kent ook andere vormen, waarbij het type vuurwerk, het negeren van
de afsteektijden en onverantwoord gebruik leidt tot overlast en onveilige situaties.
Vuurwerkshows. In het land worden tijdens de jaarwisseling doorgaans op verschillende plaatsen grote
vuurwerkshows georganiseerd. Met de stakeholders is besproken of dit een goede ontwikkeling is die
mogelijk over het hele land toepassing zou kunnen vinden en in hoeverre die een alternatief vormen voor het
zelf afsteken van vuurwerk. Door stakeholders uit verschillende geledingen worden de vuurwerkshows niet als
een reëel alternatief gezien voor het zelf afsteken van vuurwerk.
Daar worden verschillende redenen voor gegeven. Zo zou een deel van de bevolking sterk de behoefte
hebben om zelf een actieve rol met vuurwerk te hebben. Ook de verkeersveiligheid wordt als een knelpunt
genoemd. Omdat het om centraal georganiseerde shows gaat, zullen mensen moeten reizen om op de juiste
plek aan te komen. Dat reizen geeft in een onoverzichtelijke nacht risico’s, zeker als er sprake is van het
gebruik van alcohol. Tot slot wordt ook genoemd dat er onvoldoende professionals zijn om de centrale
vuurwerkshows in het hele land te kunnen verzorgen.
De mensen die in voorgaande jaren nog wel vuurwerk afstaken maar zeggen hiermee te stoppen zien veel in
centraal georganiseerde vuurwerkshows in gemeenten. Dit zou volgens hen ervoor zorgen dat toch het
saamhorigheidsgevoel wordt ervaren en dat de traditie in stand kan blijven [03].
Het is mogelijk om vuurwerkshows te organiseren, bijvoorbeeld door een vereniging, onder de
verantwoordelijkheid van een professionele vuurwerkbeziger [19]. Het afsteken van grotere hoeveelheden
dan 25 kg wordt aangemerkt als een vuurwerkevenement. Het organiseren van een vuurwerkevenement is
een bedrijfsmatige activiteit. Dat betekent dat een vuurwerkevenement door een bedrijf wordt georganiseerd.
Het is mogelijk dat een vuurwerkprofessional samenwerkt met een of meerdere andere personen. Zo’n
andere persoon dient dan zelf in het bezit te zijn van een certificaat van vakbekwaamheid, of dient onder
voortdurend, effectief toezicht te staan van een persoon met een dergelijk certificaat. Voor een
vuurwerkevenement zijn daarnaast vergunningen nodig, dan wel een melding.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

50

De Nederlandse Vuurwerkbond (NVB) pleit begin dit jaar voor het in heel Nederland opzetten van
vuurwerkverenigingen [2]. Volgens hen zouden die verenigingen na een cursus aan de slag kunnen.

6.3.3

Substitutie

Het verbieden van het ene product kan leiden tot een toename van een ander, vergelijkbaar product met
vergelijkbare, onwenselijke gevolgen. Daarmee is de vraag aan de orde welke vorm van substitutie naar
ander legaal vuurwerk maar ook naar illegaal vuurwerk is te voorzien en welke maatregelen mogelijk zijn om
een ongewenste verschuiving naar andere vuurwerkproducten te voorkomen? Zowel wat producten als
overlastgevend gedrag betreft.
Uit het onderzoek zijn geen gegevens naar voren gekomen op basis waarvan eenduidige uitspraken gedaan
kunnen worden over het risico van substitutie. Tijdens de door corona bijzondere jaarwisseling van 2020-2021
gold naast een vuurwerkverbod ook een lockdown. Tijdens die jaarwisseling zijn veel minder mensen met
vuurwerkletsel bij de SEH en de HAP geweest. Ook het aantal mensen dat slachtoffer is geworden van
illegaal vuurwerk daalde. Uitgaande van de veronderstelling dat minder vuurwerkslachtoffers als gevolg van
illegaal vuurwerk ook een aanwijzing is dat er minder illegaal vuurwerk is afgestoken, zou dat betekenen dat
het vuurwerkverbod deze jaarwisseling niet heeft geleid tot substitutie door illegaal vuurwerk.
De jaarwisseling 2020-2021 was vanwege de corona beperkingen echter een zodanig afwijkende
jaarwisseling dat op basis daarvan geen goede conclusies over substitute getrokken kunnen worden. Wel kan
worden gezegd dat het verbod in ieder geval geen toename van het vuurwerkletsel heeft veroorzaakt.
Meer in zijn algemeenheid valt substitutie bij verbod van bepaalde typen vuurwerk zeker niet uit te sluiten.
Een deel van de groep die hecht aan het afsteken van vuurwerk zal bij een verbod op zoek gaan naar andere
typen vuurwerk of illegaal vuurwerk. Daarbij is niet uit te sluiten dat dat zwaarder of gevaarlijker vuurwerk is.
Dit is een van de redenen dat bij het formuleren van de oplossingsrichtingen (H__) niet de nadruk is gelegd
op de typen vuurwerk, maar het bereiken van in samenspraak met verschillende stakeholders geformuleerde
doelen. Bij de oplossingsrichtingen optimalisatie en escalatie blijven de huidige type vuurwerk toegestaan,
zolang de overeengekomen doelen worden bereikt. Bij escalatie kunnen bepaalde typen vuurwerk worden
verboden als de doelen niet worden gehaald. Het is de verwachting dat daarmee het begrip en het draagvlak
voor het verbod in die situatie toeneemt en daarmee de kans op substitutie kleiner wordt.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

51

7

Antwoord op de vragen

In paragraaf 3.2 zijn de vier onderzoeksvragen geïntroduceerd. Op basis van de resultaten van het onderzoek
worden deze vragen in dit hoofdstuk beantwoord.
Er zijn ook nog diverse deelvragen gesteld. De behandeling daarvan is verwerkt in dit rapport. Een overzicht
van alle vragen en de plaats waar de antwoorden en de onderbouwing daarvan te vinden zijn, treft u aan in
bijlage A2 van dit rapport.
1. Evaluatie van de toelating van samengesteld vuurwerk met twee lonten (compounds of compound
boxen) voor particulier gebruik over de afgelopen drie jaar;
Compounds zorgen gemiddeld genomen in absolute aantallen voor minder letsel dan andere
siervuurwerkproducten. Ook het letsel bij omstanders van het afsteken van dit type vuurwerk is gemiddeld
genomen niet hoger dan bij andere vuurwerktypen. Bij compounds levert productfalen het grootste
aandeel in de oorzaak van het letsel bij afsteken van dit vuurwerktype.
Voor een goede vergelijking van het letsel door compounds met letsel door andere typen vuurwerk is het
nodig dat het aantal letselgevallen gecorrigeerd kan worden voor het absolute aantal dat is afgestoken.
Deze cijfers waren voor dit onderzoek niet beschikbaar. Aanvullend onderzoek dat meer detailinformatie
oplevert over het aantal dat per vuurwerktype wordt afgestoken en het aantal letselgevallen per
vuurwerktype, levert een concreter beeld op. Meer detailinzicht leidt echter niet noodzakelijkerwijs naar
veiligheidsverbetering. Er is op basis van dit onderzoek geen aanleiding om compounds anders te
behandelen dan ander siervuurwerk dat momenteel is toegestaan. Daarmee kunnen compounds
onderdeel uitmaken van de aanpak zoals die is uitgewerkt in de oplossingsrichtingen.
Daarbij is er voor compounds wél aanleiding om nadrukkelijk aandacht te besteden aan de technische
kwaliteit van compounds. Bij letsel door compounds blijkt namelijk productfalen de belangrijkste oorzaak.
Daarnaast vindt ILT in geselecteerde partijen compounds relatief hoge afkeurpercentages. Dit wijst in de
richting van de noodzaak tot in ieder geval verbetering van de kwaliteit van dit vuurwerkproduct. Dit betreft
niet alleen het voldoen aan de essentiële veiligheidseisen, maar ook de wijze van afsteken (buiten de
verpakking) en de maximale burstlading per compound.

2. De veiligheid van cakeboxen en sierpotten, inclusief de stabiliteit van dit vuurwerk, en de
handhaafbaarheid van veiligheidsmaatregelen;
De Pyro-richtlijn moet de kwaliteit van het op de markt gebrachte vuurwerk borgen. Echter, het
afkeurpercentage van het door ILT geteste consumentenvuurwerk in Nederland is in de afgelopen jaren
redelijk stabiel tussen 19 en 27%. Dit wijst op een tekortschietende technische kwaliteit van het vuurwerk
dat in Nederland op de markt wordt gebracht. Instabiliteit is de meest voorkomende reden van afkeur. De
instabiliteit is tevens een van de oorzaken van letsel bij omstanders. Een aanzienlijk deel van de
vuurwerkletsels treedt op bij omstanders. Bij siervuurwerk ligt het aandeel omstanders met letsel het
hoogste bij vuurpijlen, cakeboxen en sierpotten/fonteinen. Verder zijn het de single shots en rotjes,
kanonslagen en astronauten.
De handhaafbaarheid van de kwaliteitsborging bij productie is lastig en leidt vooralsnog ook niet tot
verbetering. Het aandeel vuurwerk met afwijkingen is de afgelopen jaren immers nagenoeg constant. De
CE-markering blijkt om meerdere redenen, onvoldoende waarborg te bieden voor een goede technische
kwaliteit van consumentenvuurwerk. Er kan gesteld worden dat niet alleen toezicht en handhaving, maar
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

52

juist ook het gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor het voldoen aan de eisen van de Pyro-richtlijn
meer soelaas biedt. Dat sluit ook aan bij een brongerichte aanpak zoals die in bijvoorbeeld het industriële
veiligheidsbeleid wordt voorgestaan.
3. De relatie tussen letsel en (categorieën) van vuurwerkproducten, en welke rol misbruik hierin
speelt;
Het grootste aandeel in het aantal bezoeken aan SEH en HAP als gevolg van vuurwerkletsel (in totaal
voor zowel consumentenvuurwerk als illegaal vuurwerk) wordt - in de categorie siervuurwerk - in volgorde
van afnemend aandeel geleverd door vuurpijlen, gevolgd door cakeboxen, sierpotten/fonteinen,
grondbloemen en compounds. Verder leveren rotjes en single shots het grootste aandeel. Per 1
december 2020 is het in het bezit hebben van vuurpijlen, knalvuurwerk en single shots niet meer
toegestaan.
Gedrag en product-falen zijn de belangrijkste bekende oorzaken van vuurwerkletsel. Uit de cijfers kan niet
worden opgemaakt of het bij gedrag om misbruik gaat. Van de gevallen waarin de oorzaak van het letsel
bekend is, vormt onveilig gedrag het grootste aandeel.
4. Hoe kan worden voorkomen dat een verbod op het ene product leidt tot een toename van gebruik
in een ander, vergelijkbaar product met vergelijkbare onwenselijke gevolgen, inclusief mogelijke
verschuiving naar illegaal vuurwerk.
Meerdere stakeholders verwachten bij een verbod op vuurwerk een verschuiving naar andere middelen
om misdragingen te plegen. Alleen door het wegnemen van de onderliggende maatschappelijke aspecten
kan in hun ogen een verbetering worden bereikt. Vanuit hulpdiensten wordt aangegeven dat een verbod
op (bepaalde soorten) consumentenvuurwerk wel degelijk een belangrijke bijdrage kan leveren aan een
betere veiligheid voor hulpdiensten. Zelfs als dit niet volledig gehandhaafd kan worden, is een dergelijk
verbod voor hen een belangrijke stap in de goede richting.
De meeste letsels werden veroorzaakt door knalvuurwerk, ruim de helft. Door het vuurwerkverbod tijdens
de jaarwisseling van 2020-2021 was het aandeel letsels door siervuurwerk relatief laag. Ook het absolute
aantal letselgevallen door illegaal vuurwerk en carbid daalde, maar minder hard dan het totaal. Hierdoor is
het relatieve aandeel dat veroorzaakt is door illegaal vuurwerk en carbid toegenomen. Een beperking van
de toegestane vuurwerkartikelen zal door een deel van de bevolking worden opgevolgd en daarmee
leiden tot beperking van letsel en overlast. Bij een ander deel zal het verschuiving betekenen naar het
gebruik van andere typen of zelfs illegaal vuurwerk. Het is te verwachten dat door een gezamenlijke
aanpak en het nemen van verantwoordelijkheid door alle betrokken stakeholders het draagvlak voor
toegestaan vuurwerk worden gemaximaliseerd en het negeren van verboden, misdragingen en gebruik
van illegaal vuurwerk worden beperkt.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

53

8

Oplossingsrichtingen

Op basis van de inventarisatie en de stakeholdercontacten en de daaruit voortkomende inzichten zoals die in
voorgaande hoofdstukken zijn weergegeven, zijn conform de afgesproken onderzoeksopzet in dit hoofdstuk
drie oplossingsrichtingen uitgewerkt. De drie oplossingsrichtingen worden ieder beoordeeld op de volgende
aspecten:
• Veiligheidswinst;
• Handhaafbaarheid;
• Uitvoerbaarheid.
Veiligheidswinst
Bij dit aspect wordt beoordeeld hoe groot de veiligheidswinst is indien ervan uit wordt gegaan dat de
oplossingsrichting daadwerkelijk en volledig wordt ingevoerd en in de praktijk ook daadwerkelijk wordt
gehandhaafd. De veiligheidswinst betreft dan de daling van het aantal letselgevallen dat optreedt rond de
jaarwisseling als gevolg van het afsteken van consumentenvuurwerk.
Handhaafbaarheid
Handhaafbaar wil zeggen dat de regels zo eenduidig en helder zijn opgesteld dat de handhavers er
voldoende handvatten in vinden om op te kunnen treden (dwingend doen naleven).
Voor de mate waarin een oplossingsrichting handhaafbaar is, is beoordeling gemaakt van enerzijds het
draagvlak voor de oplossingsrichting en anderzijds de praktische aspecten van de handhaving. Een
maatregel met een groot draagvlak is beter te handhaven dan een maatregel die veel weerstand ondervindt.
Ook aspecten als bewijsvoering spelen een rol bij handhaafbaarheid. Zo is bij een afsteekverbod na het
afsteken moeilijker vast te stellen of er al dan niet sprake was van toegestaan vuurwerk.
Uitvoerbaarheid
Bij dit aspect is beoordeeld in hoeverre de oplossingsrichting in de praktijk ook uitvoerbaar is. Uitvoerbaar
betekent dat de regels zo helder zijn opgesteld dat de nalevingsplichtige weet wat er van hem verwacht wordt
en hij in staat is of gesteld kan worden om dat ook in alle redelijkheid te kunnen uitvoeren.
Dat heeft betrekking op praktische aspecten in de keten van beleidsvorming tot handhaving en van productie
tot afsteken. Ook de beschikbare capaciteit om uitvoering te geven aan de oplossingsrichting en de
handhaving daarvan hebben invloed op de uitvoerbaarheid. Tot slot wordt de uitvoerbaarheid mede bepaald
door de formele mogelijkheden, zowel in de nationale als de Europese context.
In de komende paragrafen zijn de volgende drie oplossingsrichtingen nader uitgewerkt:
• Optimalisatie
• Escalatie
• Verbod
Deze drie oplossingsrichtingen grijpen in op verschillende pijlers van het veiligheidshuis (zie paragraaf 3.3).

8.1

Optimalisatie

Uitgangspunt voor deze oplossingsrichting is het bestaande formele kader. De pijler organisatie van het
veiligheidshuis blijft daarmee ongewijzigd. Naast de aandacht voor veiligheid, overlast en milieu is er bij deze
richting ook erkenning voor het feit dat iets minder dan de helft van de mensen [62] mensen plezier beleeft
aan het afsteken van vuurwerk en bestaat de intentie om ook in de toekomst ruimte te geven voor dat plezier

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

54

en de traditie zoals we die in Nederland kennen. In deze oplossingsrichting blijven de
huidig toegestane typen vuurwerk en bijvoorbeeld de afsteektijden hetzelfde. Wel zal
binnen dat bestaande formele kader (organisatie) naar optimalisatie worden gestreefd
van de technische kwaliteit (pijler techniek) en gedrag (pijler mens).
Techniek
Uit de inventarisatie en de stakeholderbijeenkomst zijn maatregelen gekomen die de
technische kwaliteit van vuurwerk verbeteren en op een breed draagvlak onder de
verschillende stakeholders kunnen rekenen.
Maatregelen:
• Borging van de kwaliteit door de vuurwerkbranche in de keten verbeteren.
• Stabiliteit van vuurwerk verbeteren door aanpassing van lengte-breedte verhouding.
• Verbeteren van het toezicht op de NoBo’s en versterken van de betrouwbaarheid van de CEmarkering.
• Uitwisseling van testresultaten tussen de vuurwerkbranche en ILT.
• Het economisch onaantrekkelijker maken om vuurwerk van onvoldoende kwaliteit te verkopen.
Het voordeel van deze maatregelen is dat er vorderingen gerealiseerd kunnen worden waar veel draagvlak
voor is. Dat zou de snelheid van de gewenste veiligheidsverbeteringen ten goede kunnen komen, al wordt er
over bepaalde maatregelen al jaren gesproken. Als nadeel geldt dat deze maatregelen beperkte impact
hebben en dat het succes mede afhankelijk is van de medewerking van consumenten, de vuurwerkbranche
en buitenlandse instanties.
Mens
Ervan uitgaande dat de meeste mensen deugen, zet deze oplossingsrichting in op het versterken van
informatie en instructie aan consumenten. Met gerichte aandacht vanuit de vuurwerkbranche en goed
opgezette campagnes kan bijgedragen worden aan veilig en verantwoord gebruik van vuurwerk door
consumenten. Er zijn mogelijkheden om het bewustzijn onder consumenten te vergroten en naast
publiekscampagnes kan gerichte instructie bij het bestellen of ophalen van vuurwerk bijdragen aan
verantwoord gebruik.
In deze oplossingsrichting wordt vuurwerk bij wangedrag vooral gezien als het middel waarmee het
wangedrag wordt gepleegd. Om dit probleem te verminderen moet de aanpak gericht zijn op de plegers van
het wangedrag en de onderliggende sociaal maatschappelijke oorzaken van dat wangedrag.
Maatregelen:
• Nieuwe publiekscampagnes met een helder doel en gericht op de meest relevante doelgroep.
• Uitgebreide en effectieve instructie tijdens het bestellen en/of het ophalen van het vuurwerk aan
consumenten over veilig en verantwoord afsteken van vuurwerk.
• Gerichte aanpak van onderliggende sociaal maatschappelijke aspecten die ten grondslag liggen aan
het wangedrag.
Het voordeel van deze oplossingsrichting is dat de “goeden” niet of slechts beperkt hoeven te lijden onder de
“kwaden”. Er wordt uitgegaan van de goede intentie van de meeste mensen en de aanpak is erop gericht om
hen te helpen en te stimuleren het vuurwerk veilig en verantwoord te gebruiken. Bij het nadeel komt vooral de

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

55

effectiviteit van deze aanpak aan de orde. Campagnes en instructies hebben tot op heden het aantal
vuurwerkslachtoffers niet substantieel weten te verminderen en met name hulpdiensten hebben sterk
behoefte aan een aanpak die op korte termijn hun veiligheid verbetert.
Organisatie
Het bestaande formele kader voor vuurwerk, biedt de ruimte om op lokaal niveau aanvullende maatregelen te
treffen. In die zin past een lokaal ingestoken strengere aanpak van vuurwerk binnen deze oplossingsrichting
en kan door uitbreiding van het aantal lokale maatregelen er uiteindelijk ook nationaal een zwaarder regime
voor vuurwerk gaan gelden.
Naast beperkingen op het afsteken van vuurwerk door consumenten, kunnen gemeenten ook ruimte geven
voor centrale vuurwerkshows. Hier blijkt bij 69% van de mensen [03] behoefte aan te bestaan, zeker in
combinatie met beperkingen op het zelf af kunnen steken. Het op een verantwoorde wijze plaats laten vinden
van dergelijke centrale vuurwerkshows vergt nog wel de nodige aandacht.
Het voordeel van deze lokale benadering is dat beter aangesloten kan worden bij zowel de lokale
problematiek als ook het lokale draagvlak. Er is immers bekend dat de problematiek en de mate van overlast
niet in alle delen van Nederland gelijk is. De lokale aanpak maakt het mogelijk om een voor de situatie
proportionele maatregel te treffen. Daarbij komt dat lokaal ook beter aangesloten kan worden op het
draagvlak voor de maatregel en daarmee de mate waarin de maatregel in de praktijk ook handhaafbaar zal
zijn.
Deze lokale benadering heeft als nadeel dat niet altijd duidelijk is waar en wanneer iets wel of niet is
toegestaan. Tevens bestaat de mogelijkheid dat mensen die graag vuurwerk afsteken naar plaatsen gaan
waar de regels minder streng zijn. De effectiviteit van het lokaal beperken van het aantal type vuurwerk of het
zelfs geheel verbieden, kan belemmerd worden doordat in de omliggende plaatsen dat vuurwerk nog wel te
koop is.

8.2

Escalatie

Uitgangspunt voor deze oplossingsrichting is een helder beleidsdoel en een sterker beroep op de
verantwoordelijkheid van zowel de vuurwerkbranche als de consumenten om dat beleidsdoel te bereiken.
Deze oplossingsrichting gaat verder waar de optimalisatie stopt. Vooraf wordt namelijk aangegeven dat
aanscherping van de regelgeving volgt indien het beleidsdoel niet wordt gehaald.
In het verleden zijn tussen de overheid en de vuurwerkbranche zogeheten safety deals gesloten. Tot een
goede samenwerking is het echter niet gekomen en er bleef discussie bestaan over de mate waarin het doel
bereikt werd. Met die ervaring dient objectief en op een door partijen geaccepteerde wijze vastgesteld te
kunnen worden of het doel is/wordt bereikt.
Deze oplossingsrichting gaat er dus vanuit dat bestuurlijk en politiek, na afstemming met stakeholders, een
helder beleidsdoel op termijn wordt geformuleerd. Dat beleidsdoel omvat onder meer een ambitie ten aanzien
van het voorkomen dan wel verminderen van letsel, overlast en (milieu)schade. Alle betrokkenen, waaronder
de vuurwerkbranche, consumenten die vuurwerk afsteken en dit willen blijven doen en de overheid, nemen
hun verantwoordelijkheid en spannen zich gezamenlijk in om het beleidsdoel te realiseren. Op voorhand is
aangegeven welke aanscherping van de regelgeving plaats zal vinden als het beleidsdoel niet wordt gehaald.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

56

De “bonus” als het beleidsdoel wel wordt gehaald is dat de regels niet verder
worden aangescherpt, de “malus” als het beleidsdoel niet wordt gehaald is dat
verdere inperking van het vuurwerkgebruik door consumenten volgt. De ultieme
consequentie na een aantal verscherpingen kan een verbod zijn. Deze
oplossingsrichting is sterk gericht op de samenwerking tussen alle betrokkenen
en doet een beroep op de verantwoordelijkheid van alle partijen. Deze
oplossingsrichting is gebaseerd op alle drie de pijlers van het veiligheidshuis:
mens, techniek en organisatie.
Organisatie
Vertrekpunt van deze oplossingsrichting is het huidige formele kader. Er wordt
een duidelijk en objectief verifieerbaar beleidsdoel vastgesteld. Aanscherping
van de regelgeving wordt afhankelijk gemaakt van het halen van dat
beleidsdoel. Betrokken partijen krijgen telkens voldoende tijd, ten minste één jaar, om in de praktijk te
bewijzen dat de aanpak effectief is.
De volgende stappen worden doorlopen:
1. Formuleren van beleidsdoel en de wijze van meten / evalueren;
2. Vastleggen van escalatiestappen waarmee regelgeving wordt aangescherpt als beleidsdoel niet wordt
gehaald;
3. Begin van het jaar gezamenlijk plan van aanpak vaststellen voor komend jaar en komende
jaarwisseling;
4. Begin van het volgende jaar evalueren en vaststellen of het beleidsdoel is gehaald;
5. Als het beleidsdoel wel is gehaald, blijft de regelgeving ongewijzigd en wordt een geactualiseerde
versie van het plan van aanpak vastgesteld om te waarborgen dat het beleidsdoel ook komend jaar
wordt gehaald;
6. Als het beleidsdoel niet is gehaald, wordt de regelgeving aangescherpt met de volgende escalatiestap
en wordt een geactualiseerd plan van aanpak vastgesteld om te waarborgen dat het beleidsdoel
komend jaar wel wordt gehaald.
Zo ontstaat een routekaart die duidelijkheid biedt en perspectief geeft aan alle betrokkenen.
Onderstaande maatregelen bij het niet halen van het beleidsdoel kunnen onderdeel vormen van de
verschillende escalatiestappen:
• Beperken van het aantal toegestane typen vuurwerk.
• Bepreken van de toegestane afsteektijden.
• Verhogen van de toegestane leeftijd voor het afsteken van vuurwerk.
• Beperken van de gebieden waar vuurwerk is toegestaan.
• Registratie van personen die vuurwerk aanschaffen - met mogelijke aanscherping van de criteria en
de mogelijkheid om toestemming in te trekken.
• Verzwaren van sancties tegen consumenten die regels overtreden.
• Verzwaren van sancties tegen bedrijven die regels overtreden, waaronder de verkoop van vuurwerk
dat niet aan de technische veiligheidseisen voldoet.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

57

Het voordeel van deze benadering is dat naast de overheid de vuurwerkbranche en consumenten veel meer
worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid en dat er een gezamenlijk belang ontstaat om de
veiligheid te verbeteren en overlast en schade te beperken. Voorstanders van vuurwerk krijgen een
perspectief voor de toekomst. Te verwachten is dat dit zal bijdragen aan het draagvlak voor het beleid en de
maatregelen.
Nadeel is dat het moeilijk kan zijn om een goed en eenduidig beleidsdoel te formuleren en op voorhand aan te
geven welke aanscherpingen in de verschillende escalatiestappen plaats gaan vinden. Door wijziging van het
formele kader kan onduidelijkheid ontstaan over wat er wel en niet is toegestaan. Bovendien zal bij het
telkens niet halen van de beleidsdoelen het enkele jaren duren alvorens de meest vergaande maatregelen
worden getroffen.
Techniek
In deze oplossingsrichting kunnen dezelfde maatregelen worden genomen om de technische kwaliteit te
verbeteren als in de oplossingsrichting optimalisatie, namelijk:
• Borging van de kwaliteit door de vuurwerkbranche in de keten verbeteren.
• Stabiliteit van vuurwerk verbeteren door aanpassing van lengte-breedte verhouding.
• Verbeteren van het toezicht op de NoBo’s en versterken van de betrouwbaarheid van de CEmarkering.
• Uitwisseling van testresultaten tussen de vuurwerkbranche en ILT.
• Het economisch onaantrekkelijker maken om vuurwerk van onvoldoende kwaliteit te verkopen.
Het voordeel is dat er vorderingen gerealiseerd kunnen worden waar veel draagvlak voor is. Bovendien
hebben alle betrokken er belang bij dat het beleidsdoel wordt bereikt en kan hun kennis en bijdrage worden
ingezet om de technische kwaliteit te verbeteren, ook als daar geen regelgeving aan ten grondslag ligt.
Nadeel is dat de bedrijven die zich niet gebonden weten door een branche-aanpak het resultaat nadelig
kunnen beïnvloeden en dat het verbeteren van de systematiek van NoBo’s en de CE-markering een langere
termijn zal vergen.
Mens
In deze oplossingsrichting kunnen dezelfde maatregelen worden genomen om het gedrag en het voorkomen
van wangedrag te verbeteren als in de oplossingsrichting optimalisatie, namelijk:
• Nieuwe publiekscampagnes met een helder doel en gericht op de meest relevante doelgroep.
• Uitgebreide en effectieve instructie tijdens het bestellen en/of het ophalen van het vuurwerk aan
consumenten over veilig en verantwoord afsteken van vuurwerk.
• Gerichte aanpak van onderliggende sociaal maatschappelijke aspecten die ten grondslag liggen aan
het wangedrag.
Het voordeel is dat er voor alle betrokkenen een gezamenlijk doel is om verbeteringen te realiseren. Dat zal
de betrokkenheid en de bijdrage om er een succes van te maken vergroten. Daarmee neemt het draagvlak en
de kans van slagen toe.
Nadeel is dat een beperkte groep mensen ervoor kan zorgen dat het beleidsdoel niet wordt gehaald en dat
daarmee de inspanningen van veel andere mensen niet wordt beloond. Bovendien kan het in deze
oplossingsrichting langer duren alvorens vergaande maatregelen worden getroffen.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

58

8.3

Verbod op consumentenvuurwerk

De meest duidelijke en meest vergaande oplossingsrichting is een verbod op consumentenvuurwerk. Op
basis van Europese regels blijft het F1 vuurwerk toegestaan. Deze oplossingsrichting gaat ervan uit dat de
effecten van het consumentenvuurwerk onacceptabel zijn en dat daar per direct een einde aan moet komen.
De problemen zijn bekend en eerdere inspanningen en aanscherpingen van regelgeving hebben geen of
onvoldoende effect gehad. De vuurwerkbranche en de voorstanders van vuurwerk hebben hun kans gehad.
Het is de vraag of dit bij andere producten waarvan een substantieel deel niet voldoet aan de veiligheidseisen
ook niet wordt geaccepteerd als die op de markt gebracht worden.
Deze oplossingsrichting richt zich volledig op het aanpassen van het formele kader, de pijler organisatie in het
veiligheidshuis. Verbetering van de technische kwaliteit van het consumentenvuurwerk is daarmee immers
niet meer aan de orde (pijler techniek). Er zullen nog wel publiekscampagnes nodig zijn om het verbod te
motiveren en onder de aandacht te brengen, maar het stimuleren van veilig en verantwoord gebruik van
consumentenvuurwerk is (behoudens F1 vuurwerk) niet meer aan de orde (pijler mens).
Verondersteld mag worden dat een verbod op consumentenvuurwerk niet per direct zal betekenen dat er door
consumenten geen vuurwerk meer afgestoken zal worden. Deze oplossingsrichting is er echter op gericht om
een maximaal effect te bereiken in de goede richting en wel op een zo kort mogelijke termijn. Ook als een
deel van de consumenten het verbod negeert zal er naar verwachting nog een duidelijke veiligheidswinst
worden bereikt, bovendien kan handhaving gericht op die groep worden ingezet.
Tijdens de door corona bijzondere jaarwisseling 2020-2021 gold een vuurwerkverbod en een lockdown. Het
relatieve aandeel vuurwerkletsel dat veroorzaakt werd door illegaal vuurwerk is toegenomen, maar het
absolute aantal daalde. Daarmee heeft het verbod niet geleid tot verschuiving naar illegaal vuurwerk.
Vanwege de bijzondere omstandigheden en de lockdown is niet te zeggen of deze conclusie ook onder
normale omstandigheden zal opgaan.
Als de groep die het verbod negeert substantieel van omvang wordt, zal de veiligheidswinst beperkt blijven. In
dat geval wordt handhaving moeilijker, is al het consumentenvuurwerk illegaal en verharden de posities. In
dat geval is zelfs een toename van maatschappelijke onrust denkbaar. Vuurwerk is in de ons omringende
landen nog beschikbaar en met een verbod op consumentenvuurwerk verdwijnt het onderscheidt tussen
lichter en relatief veilig vuurwerk dat momenteel legaal is en zwaarder en onveiliger vuurwerk dat momenteel
al illegaal is. Alle vuurwerk is met uitzondering van F1 vuurwerk dan immers illegaal.
De mate van succes van deze oplossingsrichting hangt sterk af van de acceptatie onder de consumenten en
de bereidheid van de overheid om voldoende en effectief in te zetten op handhaving. Het risico van escalatie
en criminalisering is aanwezig.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

59

Organisatie
Een verbod op consumentenvuurwerk per direct en voor het hele land, is de
meest duidelijke oplossingsrichting. Deze duidelijkheid komt de
handhaafbaarheid ten goede, zeker als naast een afsteekverbod er dan ook
een verbod op verkoop en bezit komt.
Het voordeel van deze oplossingsrichting is dat die duidelijk is. Er is geen
discussie meer over welke typen vuurwerk zijn toegestaan en daarmee
kunnen ook goedwillende consumenten zich niet meer vergissen. Tevens is
duidelijk dat ieder gebruik van vuurwerk, behoudens F1, door consumenten
illegaal is. Dat vergemakkelijkt de opsporing en handhaving. Consumenten en
de vuurwerkbranche weten ook voor de toekomst waar ze aan toe zijn.
Hoewel ook de beperkingen in het kader van de corona-bestrijding effect heeft gehad op de wijze waarop de
jaarwisseling 2020-2021 is gevierd, blijkt uit de ervaringen van afgelopen jaarwisseling [25, 31, 57] dat met
een verbod, zelfs als dat niet volledig wordt nageleefd, een forse veiligheidsverbetering worden gerealiseerd.
Dat zal ook de mensen die overlast ervaren goed doen. Met een verbod wordt ook tegemoetgekomen aan de
oproep van hulpdiensten.
Als nadeel van deze oplossingsrichting kan worden aangegeven dat de “goeden onder de kwaden lijden”.
Ook mensen die veilig en verantwoord omgaan met vuurwerk wordt de vrijheid om dat te doen ontnomen.
Door een deel van de bevolking zal dat ervaren worden als het door de overheid afnemen van een traditie.
6% van de volwassen Nederlanders zou het voor dit jaar afgekondigde vuurwerkverbod willen trotseren [03].
In deze oplossing wordt al het consumentenvuurwerk (met uitzondering van F1 vuurwerk) illegaal. Daarmee is
er voor mensen die toch nog vuurwerk afsteken geen borging meer van de kwaliteit en ontbreekt voorlichting
en instructie over het gebruik. Binnen het dan illegale vuurwerk is er geen barrière om op te schuiven naar
zwaarder en gevaarlijker vuurwerk. De juridische haalbaarheid van een dergelijk verbod binnen de Europese
context wordt door enkele deskundigen betwijfeld.
Afhankelijk van de omvang van de groep die een verbod negeert en de bereidheid van de overheid om
voldoende capaciteit in te zetten voor handhaving, zal het afdwingen van het verbod in meer of mindere mate
slagen. Als dat om welke reden dan ook niet voldoende slaagt, tast dat de geloofwaardigheid van het beleid
aan en wordt de beoogde veiligheidswinst maar gedeeltelijk bereikt.

8.4

Beoordeling oplossingsrichtingen

De bestaande beleidslijn houdt het midden tussen de oplossingsrichtingen Optimalisatie en Escalatie. Zo
wordt er binnen de bestaande formele kaders gestreefd naar het bereiken van veiligheidswinst en het
beperken van overlast, anderzijds zijn in de loop van de jaren enkele aanscherpingen van de formele kaders
doorgevoerd, zoals beperking van de afsteektijden en het verbod op single shots en vuurpijlen. Ten opzichte
van de bestaande praktijk zou de oplossingsrichting Optimalisatie dus betekenen dat de vuurwerkbranche en
liefhebbers van vuurwerk de zekerheid krijgen dat de formele kaders (voorlopig) niet worden aangepast en
dat de tijd wordt genomen om de effectiviteit van de optimalisatie in de praktijk te beoordelen. Bij de
oplossingsrichting Escalatie komt er ten opzichte van de bestaande praktijk meer duidelijkheid over de
beleidsdoelen en de stapsgewijze aanscherping van het formele kader als die doelen niet worden bereikt. Bij
de oplossingsrichting Verbod worden de ontwikkelingen niet afgewacht.
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

60

Tijdens de 2e stakeholderbijeenkomst zijn de oplossingsrichtingen en de beoordeling op de drie genoemde
criteria besproken. De resultaten van de beoordeling zijn onderstaand weergegeven. Hoewel de mening van
de stakeholders in de bijeenkomst [bijlage 4] niet representatief is voor heel Nederland, zijn er wel enkele
relevante bevindingen waar te nemen.

Optie

Veiligheidswinst

Handhaafbaarheid

Uitvoerbaarheid

Optimalisatie

Escalatie

Verbod

De veiligheidswinst van de oplossingsrichting Optimalisatie wordt overwegend als redelijk tot slecht
beoordeeld. Bij de oplossingsrichting Escalatie is dat juist redelijk tot goed. De deelnemers aan de
stakeholderbijeenkomst verwachten van de oplossingsrichting Escalatie een duidelijk grotere veiligheidswinst
dan van Optimalisatie. Bij de oplossingsrichting Verbod zijn de meningen sterk verdeeld.
De handhaafbaarheid van de oplossingsrichting Optimalisatie wordt als redelijk tot slecht beoordeeld. De
oplossingsrichting Escalatie doet het wat dat betreft iets beter volgens de stakeholders. Los van de
wenselijkheid geeft een meerderheid van de stakeholders in de bijeenkomst aan dat de handhaafbaarheid
van een verbod op consumentenvuurwerk redelijk tot goed is.
De uitvoerbaarheid van de oplossingsrichting Optimalisatie wordt overwegend als redelijk tot slecht
beoordeeld. Bij de oplossingsrichting Escalatie is dat juist redelijk tot goed. Volgens de deelnemers aan de
stakeholderbijeenkomst is de praktische uitvoerbaarheid van de oplossingsrichting Escalatie duidelijk beter
dan van Optimalisatie. Bij de oplossingsrichting Verbod zijn de meningen sterk verdeeld.
Volgens de deelnemers aan de stakeholderbijeenkomst is de oplossingsrichting Verbod het beste
handhaafbaar en uitvoerbaar. Er is echter verdeeldheid over de mate waarin daadwerkelijk veiligheidswinst
wordt bereikt. Op het punt van veiligheidswinst wordt de oplossingsrichting Escalatie het beste beoordeeld.
Op geen van de criteria beoordelen de stakeholders de oplossingsrichting Optimalisatie als beste.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

61

A1

Begrippenlijst

Begrip

Definitie

Cakebox

Vuurwerk (batterij of combinaties) waarbij meerdere effecten optreden van fonteinen, mijnen of romeinse
kaarsen.
Fonteinen: uitstoot van vonken of vlammen met geluidseffect anders dan een knal of zonder geluidseffect;
Mijnen: eenmalige uitstoot van de volledige lading;
Romeinse kaars: papieren koker met verschillende lagen die kogeltjes bevat en per laag uit de koker
schieten
Bron: https://wetten.overheid.nl/BWBR0027932/2018-11-16#BijlageI

Categorie F1 Vuurwerk

vuurwerk dat zeer weinig gevaar en een te verwaarlozen geluidsniveau oplevert en bestemd is voor
gebruik in een besloten ruimte, inclusief vuurwerk dat bestemd is voor gebruik binnenshuis. Bron:
https://wetten.overheid.nl/BWBR0013360/2019-11-29#Hoofdstuk1a_Paragraaf1_Artikel1A.1.3

Categorie F2 Vuurwerk

vuurwerk dat weinig gevaar en een laag geluidsniveau oplevert en bestemd is voor gebruik buitenshuis in
een afgebakende plaats; Bron: https://wetten.overheid.nl/BWBR0013360/2019-1129#Hoofdstuk1a_Paragraaf1_Artikel1A.1.3

Categorie F3 Vuurwerk

vuurwerk dat middelmatig gevaar oplevert en bestemd is voor gebruik buitenshuis in een grote open
ruimte, en waarvan het geluidsniveau niet schadelijk is voor de menselijke gezondheid; Bron:
https://wetten.overheid.nl/BWBR0013360/2019-11-29#Hoofdstuk1a_Paragraaf1_Artikel1A.1.3

Categorie F4 Vuurwerk

vuurwerk dat veel gevaar oplevert en uitsluitend bestemd is voor gebruik door personen met
gespecialiseerde kennis, en waarvan het geluidsniveau niet schadelijk is voor de menselijke gezondheid.
Bron: https://wetten.overheid.nl/BWBR0013360/2019-11-29#Hoofdstuk1a_Paragraaf1_Artikel1A.1.3

CE-Markering

Met een CE-markering geeft de producent aan dat het product voldoet aan de Europese regels op het
gebied van veiligheid, gezondheid en milieu. Veel consumentenproducten (bijvoorbeeld speelgoed,
elektronische huishoudelijke apparaten en vuurwerk) moeten een CE-markering hebben voordat zij binnen
de Europese Unie (EU) op de markt mogen worden gebracht. Bron: https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013L0029&from=EN

Compounds

Compounds is samengesteld vuurwerk dat bestaat uit verschillende afzonderlijke CE-gecertificeerde
vuurwerkartikelen. Deze afzonderlijke vuurwerkartikelen zijn bevestigd op een gemeenschappelijke plaat
en zijn aan elkaar verbonden door het koppelen van de aansteeklont van het ene vuurwerkartikel aan de
reservelont van het andere vuurwerkartikel. Samengesteld vuurwerk heeft hierdoor één aansteeklont en
één reservelont.

Conformiteitsbeoordeling

Voor risicovolle producten, zoals vuurwerk, geldt dat een fabrikant door een keuringsinstantie moet laten
nagaan of het product voldoet aan de EU-regels. In deze zogenoemde conformiteitbeoordelingsprocedure
deelt de producent of importeur het vuurwerkproduct in een bepaalde categorie in. De keuringsinstantie
voert vervolgens een type-keur en batchcontroles uit waarbij onafhankelijk wordt beoordeeld of het
product voldoet aan de Europese regelgeving. Als het gekeurde vuurwerk aan de conformiteiteisen voldoet,
krijgt het een CE-markering. Bron: https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013L0029&from=EN

Consumentenvuurwerk

Vuurwerk dat is ingedeeld in categorie F1, F2, of F3 en dat ter beschikking mag worden gesteld voor
particulier gebruik. Bron: https://wetten.overheid.nl/BWBR0013360/2019-11-29

Illegaal vuurwerk

Waar in dit rapport gesproken wordt over illegaal vuurwerk, gaat het om vuurwerk waarvan het bezit en het
gebruik ervan in Nederland verboden is voor consumenten. Het gaat dan vaak om vuurwerk uit de
Europese categorie F4 dat uitsluitend bedoeld is voor gebruik door daartoe gecertificeerde personen met
specialistische kennis (professionals). Daarnaast zijn in Nederland vrijwel alle vuurwerkartikelen uit de
Europese categorie F3 verboden voor particulier gebruik. Dat vuurwerk valt derhalve ook onder de definitie
van illegaal vuurwerk. Verder kan het nog gaan om illegaal gefabriceerde explosieven van pyrotechnisch
materiaal zonder CE-markering. Bron: Veiligheidsrisico’s jaarwisseling – Onderzoeksraad van Veiligheid

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

62

Illegale handel in vuurwerk Waar in dit rapport wordt gesproken over illegale handel in vuurwerk, gaat het om het aan consumenten
aanbieden van vuurwerk waarover particulieren in Nederland niet mogen beschikken. Het betreft in
Nederland F3-, F4- en illegaal geproduceerd vuurwerk. Bron: Veiligheidsrisico’s jaarwisseling –
Onderzoeksraad van Veiligheid
Professioneel vuurwerk

Vuurwerk dat is ingedeeld in de Europese categorie F4 alsmede vuurwerk binnen categorie F2 en F3 dat
niet bij of krachtens het Vuurwerkbesluit is aangewezen als vuurwerk dat ter beschikking mag worden
gesteld voor particulier gebruik. Dit vuurwerk is in Nederland uitsluitend bestemd voor gebruik door daartoe
gecertificeerde personen met gespecialiseerde kennis Bron:
https://wetten.overheid.nl/BWBR0013360/2019-11-29 En Veiligheidsrisico’s jaarwisseling –
Onderzoeksraad van Veiligheid

Pyrorichtlijn

EU-richtlijn voor de harmonisatie van de normen voor pyrotechnische artikelen ten behoeve van het vrije
verkeer van deze producten op de Europese interne markt. De richtlijn beoogt daarnaast een hoog niveau
van bescherming van de gezondheid van de mens en de veiligheid en de bescherming van consumenten
en professionele eindgebruikers te bieden.5 De richtlijn stelt minimumeisen aan de eigenschappen van
het vuurwerk dat binnen de EU verhandeld en gebruikt mag worden. Vuurwerk wordt in de Pyrorichtlijn
ingedeeld in categorieën F1 tot en met F4. Vuurwerk uit categorie F1 tot en met F3 mag op grond van die
regeling in beginsel zowel aan consumenten als aan professionals worden verkocht. Wat betreft vuurwerk
in de categorie F2 en F3 mogen lidstaten hier uitzonderingen op maken. Vuurwerk in categorie F4 mag
door fabrikanten, importeurs of distributeurs uitsluitend worden verstrekt aan professionals. Hier mogen
lidstaten geen uitzondering op maken. Bron: https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013L0029&from=EN

Single Shot

Vuurwerk onder de categorie ‘single shots’ of ‘enkelschotsbuizen’ geven een uitstoot van de
pyrotechnische unit, waardoor een licht- of geluidseffect in de lucht ontstaat. Bron:
https://wetten.overheid.nl/BWBR0027932/2018-11-16#BijlageI

Sierpotten
Veiligheidsrisico’s

De kans op een gebeurtenis die de veiligheid bedreigt, vermenigvuldigd met de omvang van de schadelijke
effecten die daarvan het gevolg zijn. Bron: Veiligheidsrisico’s jaarwisseling – Onderzoeksraad van
Veiligheid

Verstoring openbare orde

Onrechtmatig gevaar zettend en hinderlijk gedrag in de publieke ruimte. In de regel gaat het om
gedragingen die strafbaar zijn gesteld, zoals openlijke geweldpleging, mishandeling, brandstichting en
vernieling. Bron: Veiligheidsrisico’s jaarwisseling – Onderzoeksraad van Veiligheid

Vuurwerkbesluit (2002)

Het Vuurwerkbesluit uit 2002 is een uitwerking van de Wet milieubeheer en de hierboven genoemde
Pyrorichtlijn. De vuurwerkramp in Enschede uit 2000 vormt de aanleiding om in onder meer dit besluit de
regels aan te scherpen rondom het in- en uitvoeren, opslaan, bewerken, afleveren, het voorhanden hebben
en het afsteken van vuurwerk. Bron: https://wetten.overheid.nl/BWBR0013360/2019-11-29 en
Veiligheidsrisico’s jaarwisseling – Onderzoeksraad van Veiligheid

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

63

A2

Referentietabel beantwoording onderzoeksvragen in rapport
Paragraaf/terug te
vinden/opmerkingen
Datum: 30 november 2020

Vraagbeantwoording toegezegd aan de Tweede Kamer

I.

Ruim 3 jaar geleden is samengesteld vuurwerk met twee loten (compound fireworks of in de volksmond compounds of
compound boxen) voor particulier gebruik toegelaten (aanpassing Ract1 d.d. 15-12-2017). Daarbij is ook gezegd dat na 3 jaar Paragraaf 5.3 en 5.4
deze producten geëvalueerd worden.

II.

In de Kamerbrief van 18 december 2019 (TK 2019-2020, nr. 28684, 592) is nader onderzoek aangekondigd waarbij specifiek is
Paragraaf Error! Reference source not
aangegeven dat naar cakeboxen (‘batterij’ en ‘combinaties’ in Ract) en sierpotten (‘fonteinen’ in Ract) wordt gekeken.
Veiligheid en handhaafbaarheid zijn daarbij kerncriteria. Tijdens het plenaire debat van 5 februari 2020 is expliciet het aspect found.
stabiliteit van vuurwerk genoemd, als onderdeel waarnaar gekeken wordt bij dit onderzoek.

III.

Tijdens dit debat op 5 februari heeft de Minister voor Milieu en Wonen aangekondigd conform het OVV-advies onderzoek te
doen naar de verhouding tussen letsel en producten. Na elke jaarwisseling wordt op diverse punten geëvalueerd. Zo is er de
jaarlijkse rapportage over naar vuurwerkletsel. In aanvulling op dit letselrapport gaan we verdiepend onderzoek laten doen
Paragraaf 5.4
naar letsel dat wordt veroorzaakt door de verschillende categorieën vuurwerk, en soms ook binnen categorieën. Binnen een
categorie, zoals ‘combinaties van fonteinen’ (cakeboxen), ‘mijnen’, ‘Romeinse kaarsen’ en ‘enkelschots-buizen’, kunnen er ook
grote verschillen zijn. En welke rol gebruik/misbruik hierbij heeft, wordt in kaart gebracht. Op deze manier willen we een beter
inzicht krijgen in de producten en gebruik ervan en daarop eventueel geschikte maatregelen nemen.

IV.

Daarnaast is in de Kamerbrief van 18 december aangekondigd te onderzoeken hoe voorkomen kan worden dat bij het
verbieden van het ene product dit leidt tot een toename in een ander, vergelijkbaar product met vergelijkbare onwenselijke
gevolgen, denk bijvoorbeeld aan het gooien met single shots (enkelschotsbuizen) die mede om die reden worden verboden.
Onderdeel hiervan is de mogelijke verschuiving naar illegaal vuurwerk, al dan niet gekocht in het buitenland.

Paragraaf 6.3.2

Deelvragen van het onderzoek
1.

De basisinformatie

a.

Hoeveel is afgelopen 5 jaar verkocht van diverse vuurwerktypes waaronder samengesteld vuurwerk(compounds), batterijen
(cakeboxen), fonteinen (sierpotten), grondbloemen, vuurpijlen, enkelschotsbuizen (single shots), knalvuurwerk (rotjes) en
knalstrengen (Chinese rol), waarbij onderscheid gemaakt wordt naar categorie F1, F2 en F3.

Paragraaf 5.1

b.

Wat zijn de letselcijfers die door bovengenoemde vuurwerktypes de afgelopen 5 jaar zijn veroorzaakt?

Hoofdstuk 0

c.

Wat is bekend over de kwaliteit van bovengenoemde vuurwerktypes (bv. testresultaten)

Paragraaf Error! Reference source not
found.

2.

Technische informatie

a.

Kwaliteit van de producten: Een aanzienlijk deel van het letsel wordt veroorzaakt door productfalen. Wat is bekend over de kwaliteit Paragraaf 5.6 en Error! Reference
waaronder stabiliteit van vuurwerkproducten en welke verschillen zijn op te merken. De kwaliteitsnormen zijn Europees vastgelegd. source not found.

b.

Wat zijn de belangrijkste technische risicofactoren van vuurwerkproducten bij het ontstaan van vuurwerkletsel? Is de invloed van de
Er is beperkte detailinformatie over de
kwaliteit (waaronder stabiliteit) van vuurwerk op (de ernst van) vuurwerkletsel en welke aanpassingen kunnen het letsel
terugdringen, zowel bij afstekers als omstanders.
technische risicofactoren 1-4 bij de kans
i. Welke regels zijn er t.a.v. stabiliteit van vuurwerk?
op en ernst van vuurwerkletsel. Gedrag
ii. Welke invloed hebben bv de volgende punten op de kwaliteit waaronder stabiliteit:

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

64

1. Richting en afstand tussen daar waar vuurwerk wordt aangestoken en verste afstand van effect (bij grondvuurwerk is afstand
klein, bij fontein iets groter, bij vuurwerk in de lucht het grootst)
2. Gewicht en kruitgehalte van vuurwerkproduct
3. Gebruiksrichtlijnen
4. Ondergrond en wind
3.

en stabiliteit zijn de bekende
risicofactoren.

Gebruik van vuurwerk
a.

Letsel: Wat is de invloed van gedrag op (de ernst van) vuurwerkletsel en welke aanpassingen kunnen het letsel terugbrengen,
zowel bij afstekers als omstanders. Wat zijn de belangrijkste gebruik-gerelateerde risicofactoren van vuurwerkproducten bij het
ontstaan van vuurwerkletsel? Wat is de invloed van gedrag op (de ernst van) vuurwerkletsel en welke aanpassingen kunnen Paragraaf 5.3 en 5.6
het letsel terugdringen, zowel bij afstekers als omstanders. Bij een aanzienlijk deel van het vuurwerkletsel is de oorzaak ervan
niet achterhaald. Op welke manier kan het aandeel ‘onbekend’ naar beneden gebracht worden?

b.

Gebruik: wat zijn de opties om onjuist gebruik en misbruik te voorkomen? Betrek alle fases in de keten.

c.

Milieu: Biedt het product de mogelijkheid tot opruimen van (de restanten van) het vuurwerkproduct zodat resten niet in het
milieu komen.

Paragraaf 5.7 (opruimmogelijkheden
(nog) niet beschouwd. Bij plastic hulzen
wel mogelijk, maar komen overal terecht.

d.

Substitutie: wat zijn te verwachten mogelijkheden voor substitutie van de verschillende typen vuurwerk die worden verboden.
Vanaf komende jaarwisseling worden single shots (enkelschotsbuizen) verboden voor particulier gebruik, naast F3 vuurwerk,
knalvuurwerk (inclusief knalstrengen) en vuurpijlen.

Hoofdstuk 6

e.

Op welke manier kan voorkomen worden dat onjuist gebruik of misbruik leidt tot letsel of schade?

Hoofdstuk 6

f.

Het verbieden van het ene product kan leiden tot een toename van een ander, vergelijkbaar product met vergelijkbare,
onwenselijke gevolgen. Hoe kan substitutie bij een verbod op singleshots, vuurpijlen en knalvuurwerk worden voorkomen?
a. Welke vorm van substitutie wordt voorzien waaronder naar ander legaal vuurwerk dat misbruikt kan worden, maar ook naar
Hoofdstuk 6
illegaal vuurwerk, nu en over 5 jaar. Denk zowel aan effect als gebruik)
b. Welke maatregelen zijn mogelijk om een ongewenste verschuiving naar andere vuurwerkproducten te voorkomen? Zowel
wat producten als overlast gevend gedrag betreft (zoals gooien naar omstanders/hulpverleners).

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

65

A3

Wet- en regelgeving consumentenvuurwerk in
Nederland

Wet- en regelgeving en best
beschikbare technieken

Relevante artikelen en onderdelen

Richtlijn 2013/29/EU Pyrotechnische
artikelen (Pyrorichtlijn)

Artikel 4 Vrij verkeer
Lid 2 Ruimte voor lidstaten om vuurwerk voor consumenten te
beperken of te verbieden ter bescherming van de gezondheid, de
openbare orde en veiligheid of omwille van het milieu.
Bijlage 1: Essentiële veiligheidseisen

Vuurwerkbesluit (2002)

Hoofdstuk 1a In de handel brengen
Hoofdstuk 2 Consumentenvuurwerk
Art. 2.1.3. Consumentenvuurwerk is voorzien van informatie
Alinea 3. Verkoop en tot ontbranding brengen van
consumentenvuurwerk
Art. 2.3.2 Verboden consumentenvuurwerk beschikbaar te stellen aan
particulier (binnen termijnen)
Art. 2.3.3 Maximale hoeveelheid levering aan particulier
Art. 2.3.5 Leeftijdsgrenzen verkoop consumentenvuurwerk
Art. 2.3.5a Verboden consumentenvuurwerk verkopen zonder
veiligheidsbril, aansteeklont en instructie
Art. 2.3.6 Datum en tijd wanneer consumentenvuurwerk afgestoken
mag worden
Hoofdstuk 4 Veiligheidsafstanden

Regeling aanwijzing consumenten- en Bijlage I Consumentenvuurwerk, met uitzondering van fop- en
theatervuurwerk
schertsvuurwerk
Bijlage II Fop- en schertsvuurwerk

Soorten vuurwerk
De indeling van vuurwerk vindt plaats op basis van het risico. Vuurwerk kan in
onderstaande vier categorieën worden ingedeeld:
1. Categorie F1: vuurwerk dat zeer weinig gevaar en een te verwaarlozen
geluidsniveau oplevert en bestemd is voor gebruik in een besloten ruimte,
inclusief vuurwerk dat bestemd is voor gebruik binnenshuis;
2. Categorie F2: vuurwerk dat weinig gevaar en een laag geluidsniveau oplevert en
bestemd is voor gebruik buitenshuis in een afgebakende plaats;
3. Categorie F3: vuurwerk dat middelmatig gevaar oplevert en bestemd is voor
gebruik buitenshuis in een grote open ruimte, en waarvan het geluidsniveau niet
schadelijk is voor de menselijke gezondheid;
4. Categorie F4: vuurwerk dat veel gevaar oplevert en uitsluitend bestemd is voor
gebruik door personen met gespecialiseerde kennis, en waarvan het
geluidsniveau niet schadelijk is voor de menselijke gezondheid.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

66

Nederlandse (kwaliteits)eisen consumentenvuurwerk
1. Consumentenvuurwerk is voorzien van:
a. De aanduiding: Geschikt voor particulieren;
b. Een vermelding of afbeeldingen van de soort van het vuurwerk waaruit
duidelijk blijkt wat de te verwachten effecten tijdens het functioneren zijn;
c. De naam, de geregistreerde handelsnaam of de geregistreerde
merknaam van de fabrikant en één postadres waarop contact met de
fabrikant kan worden opgenomen;
d. Indien de fabrikant niet is gevestigd op het grondgebied van de Europese
Unie: de gegevens, en de naam, geregistreerde handelsnaam of
geregistreerde merknaam van de importeur en het postadres waarop
contact kan worden opgenomen;
e. Indien de importeur niet in Nederland is gevestigd, de gegevens,
handelsnaam of het handelsmerk en de naam en de plaats van vestiging
van de distributeur;
f. De naam en het type van het artikel, het door de fabrikant bij de
vervaardiging toekende artikelnummer dat dient er identificatie van het
vuurwerk en, voor zover het vuurwerk betreft dat is ingedeeld in
categorie F3, het productiejaar van het vuurwerk, het registratienummer
en het product-, partij- of serienummer van het product;
g. De minimumleeftijd voor het verkopen van anderszins ter beschikking
stellen van het consumentenvuurwerk;
h. De categorie, waartoe het consumentenvuurwerk behoort;
i. De NEM;
j. Een gebruiksaanwijzing met zodanige aanwijzingen en waarschuwingen
dat bij het dienovereenkomstig handelen geen letsel of schade bij de
gebruiker en omstander kan ontstaan;
2. Consumentenvuurwerk is voorts voorzien van de volgende informatie
Voor zover het betreft categorie F1: in voorkomend geval: uitsluitend buitenshuis
te gebruiken en een minimale veiligheidsafstand.
Voor zover het betreft categorie F2: uitsluitend buitenshuis te gebruiken en in
voorkomend geval, een minimale veiligheidsafstand
Voor zover het betreft categorie F3: uitsluitend buitenshuis te gebruiken en de
minimale veiligheidsafstanden.
3. Punt 1 en 2 gelden niet voor consumentenvuurwerk met geringe afmeting, mits
dat vuurwerk in een primaire verpakking bevindt waarop de gegevens zijn
aangebracht. Indien vermelding niet mogelijk is wordt deze vermeldt op een bij
het vuurwerk gevoegd document;
4. De informatie op het vuurwerk moet in Nederlandse taal zijn gesteld, zichtbaar,
leesbaar, duidelijk, begrijpelijk en onuitwisbaar;
5. Consumentenvuurwerk wat in een andere lidstaat van de Europese unie wordt
aangeboden dient de informatie op de verpakking in de officiële taal of talen van
het desbetreffende land worden vermeld;
6. De gestelde eisen zijn niet van toepassing op consumentenvuurwerk welke korter
dan 48 uur binnen het grondgebied van Nederland wordt gebracht indien wordt
aangetoond dat het binnen 48 uur weer buiten het grondgebied van Nederland
zal worden gebracht;
9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

67

7. Consumentenvuurwerk is voorzien van informatie waartoe met betrekking tot
vuurwerk is besloten met toepassing van art. 18, lid 1, onder C van richtlijn
Pyrotechnische artikelen.

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

68

A4

Overzicht deelnemers interviews en bijeenkomsten

Overzicht van deelnemers aan interviews en stakeholderbijeenkomst
Op naam met vermelding SH-groep
#

Organisatie

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24

IenW - Hoofddirectie Bestuurlijke en Jiridische zaken
RIVM - Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
ILT - Inspectie Leefomgeving en Transport
ILT - Inspectie Leefomgeving en Transport
Veiligheid.nl - Kenniscentrum letselpreventie
Veiligheid.nl - Kenniscentrum letselpreventie
IPO - Interprovinciaal Overleg
VNG - Vereniging van Nederlandse Gemeenten
LWVC - Landelijke Werkgroep Vuurwerk coördinatoren
Politie
Oogartsen / Vuurwerkmanifest
Oogartsen / Vuurwerkmanifest
BPN - Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland
BPN - Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland
SVNC - Stichting Vuurwerkdealers Nederlands
VEN - Vereniging Evenementenvuurwerk Nederland
St. Behoud Vuurwerktraditie
4vuurwerkveilig / brandweer
4vuurwerkveilig / brandweer
IenW - opdrachtgever
IenW - opdrachtgever
RHDHV
RHDHV
RHDHV
Totaal

Persoon

Interview

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24

1
1
1
1
1
1
1

SHB 1

1
1
1
1
1
1

1
1
1
1
1
1
1
1

15

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
17

SHB 2

1
1
1
1
1
1
1

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
19

Groep
Beleid
Kennisinstituur
Toezicht en handhaving
Toezicht en handhaving
Kennisinstituur
Kennisinstituur
Beleid
Beleid
Beleid
Toezicht en handhaving
Gezondheidszorg
Gezondheidszorg
Vuurwerksector
Vuurwerksector
Vuurwerksector
Vuurwerksector
Maatschappelijk
Maatschappelijk
Maatschappelijk
Opdrachtgever
Opdrachtgever
Onderzoekers
Onderzoekers
Onderzoekers

Overzicht van deelnemers aan interviews en stakeholderbijeenkomst
Per Stakeholdergroep
Interview
SHB 1
3
3
3
2
3
2
2
3
3
1
1
1
3
2
15
17

9 april 2021

SHB 2
4
3
2
2
3
0
3
2
19

Groep
Vuurwerksector
Maatschappelijk
Kennisinstituut
Beleid
Toezicht en handhaving
Gezondheidszorg
Onderzoekers
Opdrachtgever
Totaal

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

69

A5

Bronnenlijst

1

Tweede Kamer

Verloop van jaarwisseling TK50

05/Feb/20

2

Algemeen Dagblad

Vuurwerbond: Nederland is nu klaar voor
verandering

04/Jan/21

3

I&O Research

Stabiele steun voor vuurwerkverbod

14/Dec/20

4

Bureau Beke

Terugblikken op de jaarwisseling - Een
quickscan openbare orde en veiligheid op
gemeentelijk niveau

11/Jul/05

5

Capgemini invent

UITVOERINGSAGENDA VUURWERK

01/Jun/20

6

Compendium voor de
Leefomgeving

Luchtverontreiniging tijdens de jaarwisseling,
29/Jan/20
1994-2020

7

Deltares en TNO

Emissieschattingen Diffuse bronnen
Emissieregistratie Afsteken vuurwerk

01/Jun/18

8

European Commission

Chemicals strategy for sustainability

05/Sep/20

9

European Union

DIRECTIVE 2013/29/EU OF THE
EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE
COUNCIL

12/Jun/13

10

GGD en GHOR

De effecten van vuurwerk op de publieke
gezondheid

01/Nov/18

11

I&O Research

DRAAGVLAK VOOR AFSTEKEN
VUURWERK

01/Apr/19

12

I&O Research

Veel begrip voor vuurwerkverbod dit jaar

01/Dec/20

13

ILT

Product testing Market Surveillance at the
EU

13/Jan/21

14

ILT

Resultaten marktoezicht vuurwerk 2017

19/Jan/21

15

ILT (niet openbaar)

Welke gevolgen heeft het (deels) verbieden
van consumentenvuurwerk op de
handhaving ?

24/Jan/20
ILT input voor
vuurwerkbrief

16

Linda Nieuwenhoven

De effecten van vuurwerk op de publieke
gezondheid

20/Sep/19

17

Min. IenW

Kabinet besluit tot tijdelijk vuurwerkverbod Kamerbrief

13/Nov/20

18

Min. IenW

Vuurwerk tijdens de jaarwisseling Kamerbrief

18/Dec/19

19

Min. IenW

Naar een veiliger samenleving - 28 684 Nr.
597 Brief van de staatssecretaris

31/Jan/20

20

Min. IenW

Vooruitblik op de jaarwisseling - Kamerbrief
08/May/20
28 684 Nr. 620 Brief van de staatssecretaris

22

Min. IenW

Wijziging Besluit aanwijzing toezichthouders
en mandaat Regeling bedrijfsmatig tot
22/Jun/20
ontbranding brengen van vuurwerk

9 april 2021

EINDRAPPORT

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

70

23

Min. IenW

Regeling van de Staatsecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat, van 4
september 2020, nr. IENW/BSK2020/162203 tot wijziging van de Regeling
07/Sep/20
aanwijzing consumenten- en theatervuurwerk
in verband met het niet langer als
consumentenvuurwerk aanwijzen van enkele
typen vuurwerk

24

Min. IenW

Vuurwerkveiligheid onder jongeren

10/Dec/20

25

Min. Van JenV

Landelijk beeld jaarwisseling 2020-2021 Kamerbrief

11/Jan/21

26

NEN

NEN-EN 15947 1-5

27

NTR

Uitgeknald? Is het stil tijdens de
jaarwisseling?

28

Onderzoeksraad voor Veiligheid

Jaarwisseling 2016-2017: ordeverstoringen,
09/Jul/05
vuurwerkletsel en schade

29

Onderzoeksraad voor Veiligheid

Veiligheidsrisico’s jaarwisseling

01/Dec/17

30

Onderzoeksraad voor Veiligheid

Opvolging aanbevelingen veiligheidsrisico's
jaarwisseling

28/Nov/18

31

Politie, Bureau Management
Informatie (BMI

Jaarwisselingsrapportage 2020-2021

01/Jan/21

32

Politie: DLIO, IKKL - IKN

Landelijk beeld jaarwisseling 2015-2016 in
Nederland

06/Jan/16

33

Politie: DLIO, IKKL - IKN

Landelijk beeld jaarwisseling 2016-2017 in
Nederland

06/Jan/17

34

Politie: DLIO, IKKL - IKN

Landelijk beeld jaarwisseling 2018-2019 in
Nederland

10/Jan/19

35

Politie: DLIO, IKKL - IKN

Landelijk beeld jaarwisseling 2019-2020

07/Jan/20

36

Prosafe

Joint Market Surveillance Action co-funded
by the European Union

01/Feb/18

37

RIVM

Conceptversie Memo ‘Milieulast van
vuurwerk’

31/Aug/20
Niet openbaar

38

Tauw

Kennisdocument Vuurwerk en Wet
natuurbescherming

01/Nov/18

39

Veiligheid.nl

Vervolgonderzoek vuurwerkongevallen 201401/Feb/15
2015

40

Veiligheid.nl

Vuurwerkongevallen 2014-2015

01/Feb/15

41

Veiligheid.nl

Ongevallen met vuurwerk Jaarwisseling
2015-2016

03/Jan/16

42

Veiligheid.nl

Vuurwerkongevallen 2015-2016

01/Feb/16

43

Veiligheid.nl

Vuurwerkongevallen 2015-2016: type
vuurwerk en letsel

01/Apr/16

44

Veiligheid.nl

Vuurwerkongevallen 2016-2017

01/Feb/17

9 april 2021

EINDRAPPORT

04/Jan/21

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

71

45

Veiligheid.nl

Type vuurwerk en letsel: vuurwerkongevallen
01/Mar/17
2016-2017

46

Veiligheid.nl

Ongevallen met vuurwerk Jaarwisseling
2017-2018 - rapport 710

47

Veiligheid.nl

Type vuurwerk en letsel: vuurwerkongevallen
01/Mar/18
2017-2018 - rapport 714

48

Veiligheid.nl

Verkoop en gebruik van vuurwerk 2017 rapport 723

01/Jun/18

49

Veiligheid.nl

Ongevallen met vuurwerk Jaarwisseling
2018-2019 - rapport 768

01/Jan/19

50

Veiligheid.nl

Vuurwerkaankoop en -gebruik 2019 - rapport
01/Feb/19
776

51

Veiligheid.nl

Type vuurwerk en letsel: vuurwerkongevallen
01/Mar/19
2018-2019 - rapport 772

52

Veiligheid.nl

Vuurwerk: de hoge prijs van een feestelijke
traditie

53

Veiligheid.nl

Ongevallen met vuurwerk Jaarwisseling 2019
01/Jan/20
- 2020 - rapport 841

54

Veiligheid.nl

Type vuurwerk en letsel: vuurwerkongevallen
01/Apr/20
2019-2020 - rapport 844

55

Veiligheid.nl

Vuurwerkaankoop en -gebruik 2020 - rapport
01/Apr/20
843

56

Veiligheid.nl

Oorzaken van vuurwerkongevallen met
legaal consumentenvuurwerk - rapport 871

01/Nov/20

57

Veiligheid.nl

Ongevallen met vuurwerk Jaarwisseling
2020-2021 - rapport 889

01/Jan/21

58

Richtlijn 2013/29/EU Pyrotechnische
artikelen (Pyrorichtlijn)

59

Vuurwerkbesluit (2002)

60

Regeling aanwijzing consumenten- en
theatervuurwerk

01/Feb/18

12/Dec/19

61

Min. IenW

Sheets evaluatie publiekscampagne brilinstructeur

09/Oct/20

62

I&O Research

Vuurwerktraditie leeft, maar meerderheid is
voor verbod op knalvuurwerk

17/12/2018

63

Min. van AZ

Gedragsverandering via campagnes

18/05/2011

64

Veiligheid.nl

Letsels 2019 - Kerncijfers LIS - rapport 842v1 Jul/20

65

Algemeen Dagblad

Oproep politie: verbied knalvuurwerk en
vuurpijlen

Staatsblad

Besluit van 28 oktober 2019 tot wijziging van
het Vuurwerkbesluit in verband met de
13/10/2019
verplichtstelling van veiligheidsbrillen,
aansteeklonten en instructies bij de verkoop

66

9 april 2021

EINDRAPPORT

24/05/2019

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

72

van consumentenvuurwerk, Staatsblad 2019,
378, 31 oktober 2019]
67

RIVM

Nuchter omgaan met risico's - RIVM rapport
251701047

68

Veiligheid.nl

68_Rapport oorzaken van
vuurwerkongevallen 2015-2020
Joint Market Surveillance Action co-funded
by the European Union Agreement No:
666174 – GPSD. Final Technical Report
FIREWORKS 2, covering the period: 15 May
2015-14 July 2017.

69

70

RIVM website

Lokaal veel smog door vuurwerk

71

Natuur en milieu planbureau

Compendium voor de Leefomgeving –
Luchtverontreiniging tijdens de jaarwisseling, 29/01/2020
1994-2020

72

Tijdschrift voor toegepaste
Arbowetenschap

Tijdschrift voor toegepaste Arbowetenschap
(2009) nr 4, https://www.arbeidshygiene.nl/- Apr/09
uploads/files/insite/2009-04-guldenmund.pdf

73

RIVM

Vuurwerk tijdens jaarwisseling 2008-2009

74

Nederlands Oogheelkundig
Genndschap

Persbericht: Ooglestsel door vuurwerk bij
slechts 47 mensen

29/01/2021

75

VeiligheidNL

Verdeling letsel door vuurwerk per
vuurwerktype

15/03/2021

9 april 2021

EINDRAPPORT

01/01/2021

BH4376-100-100 Onderzoek
Vuurwerkveiligheid

73

Royal HaskoningDHV is an independent, international engineering and project management consultancy
with over 138 years of experience. Our professionals deliver services in the fields of aviation, buildings,
energy, industry, infrastructure, maritime, mining, transport, urban and rural development and water.
Backed by expertise and experience of 6,000 colleagues across the world, we work for public and private
clients in over 140 countries. We understand the local context and deliver appropriate local solutions.
We focus on delivering added value for our clients while at the same time addressing the challenges that
societies are facing. These include the growing world population and the consequences for towns and
cities; the demand for clean drinking water, water security and water safety; pressures on traffic and
transport; resource availability and demand for energy and waste issues facing industry.
We aim to minimise our impact on the environment by leading by example in our projects, our own
business operations and by the role we see in “giving back” to society. By showing leadership in
sustainable development and innovation, together with our clients, we are working to become part of the
solution to a more sustainable society now and into the future.
Our head office is in the Netherlands, other principal offices are in the United Kingdom, South Africa and
Indonesia. We also have established offices in Thailand, India and the Americas; and we have a long
standing presence in Africa and the Middle East.

royalhaskoningdhv.com