Aan:

Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken

Van:

Vereniging Eigen Huis

Datum:

29 januari 2020

Onderwerp:

(On)betaalbaar wonen voor middeninkomens

(On)betaalbaar wonen voor middeninkomens
Op 29 januari organiseert uw commissie een rondetafelgesprek met als onderwerp
(on)betaalbaar wonen voor middeninkomens. Een onderwerp dat de afgelopen jaren in
snel tempo in urgentie is gegroeid en waar helaas nog geen passende oplossing voor
is. Partijen rond de woningmarkt trekken dezelfde conclusie: Er is sprake van
woningnood. Door een chronisch tekort aan huur- en koopwoningen zien steeds meer
starters en doorstromers hun kansen op betaalbaar wonen verdampen. Dat heeft grote
maatschappelijke gevolgen. Zo is het aantal daklozen de afgelopen jaren verdubbeld,
stellen twintigers grote beslissingen in het leven uit en groeit de kloof tussen kansrijk
en kansarm.
Huren of kopen?
Medewerkers van Vereniging Eigen Huis voerden afgelopen jaar veel gesprekken met
koopstarters over de zoektocht naar hun eerste huis. Vrijwel alle starters
concludeerden dat er te weinig aanbod is en de prijzen te hoog liggen. En kwamen ze
er in de koopsector niet tussen, was uitwijken naar de huursector geen alternatief.
Hoge huurprijzen jaagden hen op nog meer kosten die zij als ‘weggegooid geld’
bestempelden.
Uit het WoON 2018 blijkt dat 58% van de starters op de woningmarkt en singles tot 35
jaar wil huren en 42% wil kopen. Van de middeninkomens die een huurwoning zoeken,
wil bijna een derde een woning tussen de liberalisatiegrens en duizend euro maar wil
ongeveer twee derde een sociale huurwoning. Van de starters en jonge singles die een
koophuis zoeken, wil twee derde een woning voor maximaal 220 duizend euro1. Een
snelle berekening laat zien dat met een middeninkomen een betaalbare koopwoning
ook bereikbaar is. Het grote probleem is het beperkte aanbod in dat segment.
Bouwen bouwen bouwen van betaalbare woningen
De enige oplossing voor de woningnood en de hoge huizenprijzen als gevolg daarvan,
is het bouwen van voldoende betaalbare woningen. Niet alleen in de middenhuur, maar
ook in de goedkope koopsector. En hoewel de minister zegt de urgentie te voelen, is
de situatie de afgelopen jaren niet verbeterd: er zijn onvoldoende woningen, er valt
voor woningzoekende weinig te kiezen en door de almaar stijgende prijzen dreigt
kopen of huren voor velen onbetaalbaar te worden. Daarbij komt dat door het groeiend
aantal huishoudens het probleem alleen maar groter wordt.
Regie 2.0
In een gezamenlijke brief voor het AO bouwopgave van 11 december gaven tien
partijen die (bijna) allen de Nationale Woonagenda ondertekenden aan dat het hoog
tijd is voor een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van het woningmarktbeleid. Waarin
de minister een nieuwe vorm van regie moet voeren en de juridische mogelijkheid moet
1 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2019), Ruimte voor Wonen. De

resultaten van het WoonOnderzoek Nederland 2018. Den Haag.
29 januari 2020/(On)betaalbaar wonen voor middeninkomens

Pagina 1 van 2

Datum:

29 januari 2020

Onderwerp:

(On)betaalbaar wonen voor middeninkomens

krijgen taakstellingen op te leggen. Dit betekent niet dat we de Vinex-geschiedenis
herhalen, maar combineert als het ware het beste van het vroegere centrale en het
huidige decentrale beleid. Als het Rijk de kaders stelt door te bepalen hoeveel
woningen in welke delen van het land gebouwd moeten worden, kunnen provincies en
gemeenten de precieze aantallen en locaties aangeven. Blijkt dat de optelsom van alle
gemeentelijke plannen niet voldoet aan de Rijkskaders, moet de minister juridische
tools hebben om gemeenten aan te sporen meer te plannen.
Binnen de huidige wetgeving op de ruimtelijke ordening zijn hier al mogelijkheden voor
die tot op heden niet benut worden. Het Rijk kan met een inpassingsplan bouwlocaties
aanwijzen door de bestemming van de grond te wijzigen. Om een inpassingsplan vast
te stellen, moet sprake zijn van een nationaal belang, wat het tegengaan van de
woningnood zeker is.
Sturing vanuit het Rijk kan impasses tussen provincie en gemeenten doorbreken en de
eeuwige discussie over bouwen binnen of buiten de bestaande stad beslechten. De
dreiging van interventie van het Rijk steunt bovendien die colleges die impopulaire
maatregelen moeten nemen om plek te bieden aan het groeiend aantal inwoners in
hun gemeente.
Sterke samenwerking
Stevige regie gaat idealiter samen met een stevige visie. Inmiddels duurt de nasleep
van de crisis bijna langer dan de crisis zelf. Kenners zagen de woningnood in een
decennium geleden al aankomen. In het najaar heeft het ministerie met de
Argumentenfabriek opties verkend voor anticyclische maatregelen. Zo kan een
‘doorbouwfonds’ garanderen dat projecten in economische slechte tijden toch door
kunnen gaan. Sterke schommelingen in de bouwproductie moeten dan tot het verleden
behoren. Alle besproken opties vragen om een verandering van beleid of houding van
het Rijk. Vereniging Eigen Huis roept de minister op om de opties goed te overwegen,
ook als dit betekent dat onorthodoxe besluiten genomen moeten worden als het
afschaffen van de verhuurdersheffing of corporaties toe te staan te bouwen in het
middensegment.
Betere concurrentiepositie
Tot slot zijn specifieke maatregelen die middeninkomens meer kans geven op een
betaalbare woning ondersteunend aan de immense bouwoperatie. Maatregelen die de
concurrentiepositie van starters verbeteren, perken automatisch de kansen voor
andere kopers, bijvoorbeeld particuliere beleggers, in. Verschillende gemeenten
vragen het Rijk een woonplicht voor kopers wettelijk mogelijk te maken. Begrijpelijk,
vindt Vereniging Eigen Huis, want voor starters en mensen met een middeninkomen
wordt wonen in de stad steeds meer een utopie.
Met het aanpassen van de Huisvestingsweg in 2015 is het voor gemeenten onmogelijk
geworden betaalbare koopwoningen te reserveren voor een doelgroep. Herintroductie
van de mogelijkheid doelgroepen voorrang te geven op een koophuis zou steden die
vragen om een woonplicht al helpen. Koopstarters en middeninkomens hebben
hierdoor meer kans om de zo gewilde woning te bemachtigen.

29 januari 2020/(On)betaalbaar wonen voor middeninkomens

Pagina 2 van 2