Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 151

Regels ten behoeve van de hersteloperatie
toeslagen (Wet hersteloperatie toeslagen)

Nr. 3 HERDRUK1

MEMORIE VAN TOELICHTING
I

1

kst-36151-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Algemene toelichting
1
Inleiding
2
Naar één wet
2.1
Ambities van de hersteloperatie
2.1.1
Breed en samenhangend herstel
2.1.2
Uitgangspunten van herstel
2.1.3
Herijking: de mens centraal
2.2
Aanleiding tot nieuwe wet
2.2.1
Bestaande wet- en regelgeving
2.2.2
Nieuwe regelingen
2.2.3
Implicaties van herijking
2.3
Opzet van het wetsvoorstel
3
Compensatie en tegemoetkoming
3.1
Compensatie en tegemoetkoming voor
gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag
3.1.1
Compensatie en O/GS-tegemoetkoming
3.1.2
Forfaitair bedrag
3.1.3
Noodvoorziening
3.1.4
Ouders woonachtig buiten Nederland
3.2
Kinderen van gedupeerde aanvragers van
kinderopvangtoeslag
3.2.1
Context en doel
3.2.2
Voorstel tot nieuwe regeling
3.2.3
Afwegingen en alternatieven
3.3
Compensatie/tegemoetkoming voor gedupeerde
aanvragers van huurtoeslag, zorgtoeslag of
kindgebonden budget
3.3.1
Context en doel
3.3.2
Voorstel tot nieuwe regeling
3.3.3
Noodvoorziening
3.3.4
Vangnetbepaling huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget
3.3.5
Afwegingen en alternatieven

2
2
3
3
3
4
5
7
7
10
11
11
12

12
12
18
21
22
25
25
25
30

31
31
32
33
33
34

I.v.m. het eerder abusievelijk toezenden van een veroudere versie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

1

4

II

Aanpak voor bestuursrechtelijke schulden
4.1
Context en doel
4.2
Overname van bestaande wetgeving rond
moratorium
4.3
Codificatie van beleidsbesluiten over bestuursrechtelijke schulden
4.4
Nieuwe regeling voor overige bestuursrechtelijke schulden
4.5
Afwegingen en alternatieven
5
Aanpak voor privaatrechtelijke schulden
5.1
Context en doel
5.2
Codificatie van beleidsbesluit over schuldregelingen
5.3
Codificatie van beleidsbesluit over privaatrechtelijke schulden
5.4
Afwegingen en alternatieven
6
Overige
6.1
Commissies
6.2
Rol van gemeenten
6.3
Gegevensverwerking
6.3.1
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
6.3.2
Gegevensverwerking ten behoeve van
het bieden van herstel
6.4
Rechtsbescherming
6.5
Terugvordering bij misbruik
7
Inwerkingtreding, terugwerkende kracht en overgangsrecht
8
Budgettaire aspecten
9
Uitvoering
9.1
Belastingdienst en Belastingdienst/Toeslagen
9.2
Sociale Banken Nederland
9.3
Gemeenten en VNG
9.4
Overige uitvoerders
10
Doenvermogen
11
Gevolgen voor burgers en bedrijfsleven
12
EU-aspecten
13
Advies en consultatie
13.1 Raad voor de rechtspraak
13.2 Raad voor Rechtsbijstand
13.3 Autoriteit Persoonsgegevens
13.4 Adviescollege toetsing regeldruk
14
Comptabiliteitswet 2016
15
Evaluatie
Artikelsgewijze toelichting

35
35
36
36
38
41
42
42
42
43
47
47
47
48
48
48
48
53
53
54
54
56
56
57
57
58
59
60
60
61
61
62
63
64
66
68
69

I Algemene toelichting
1 Inleiding
De toeslagenproblematiek markeert een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis. Door harde regelgeving, vooringenomen handelen
en door geen gehoor te geven aan noodsignalen hebben tienduizenden
ouders en kinderen hun leven zien veranderen in een moeras van
ellende.2

2

Zie ook Kamerbrief Kabinetsreactie rapport «Ongekend onrecht», 15 januari 2021, Kamerstukken II 2020/21, 35 510, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

2

Met de hersteloperatie probeert de overheid de gedupeerden recht te
doen en hen te helpen om een nieuwe start te maken. De overheid biedt
gedupeerden een zo breed en samenhangend mogelijk herstel, onder
andere door erkenning van de gemaakte fouten en van het leed, een
forfaitaire regeling, compensatie van onterecht terugbetaalde bedragen,
vergoeding van materiële en immateriële schade, waar mogelijk een
oplossing voor (opeisbare) schulden en brede ondersteuning die
gedupeerden moet helpen om de draad van het leven weer op te pakken.
Dit wetsvoorstel beoogt hieraan bij te dragen.
Dit wetsvoorstel wordt vanwege de verantwoordelijkheid van deze
bewindspersonen voor maatregelen in dit wetsvoorstel ingediend mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
2 Naar één wet
2.1 Ambities van de hersteloperatie
2.1.1 Breed en samenhangend herstel
In de loop van 2019 werd voor het kabinet steeds duidelijker dat er grote
problemen waren met de kinderopvangtoeslag. De Staatssecretaris van
Financiën schreef de Tweede Kamer op 11 juni 2019 dat er bij de
uitvoering van de kinderopvangtoeslag veel niet goed is gegaan.3 Naar
aanleiding van de, op verzoek van het kabinet, opgestelde rapporten van
de Adviescommissie uitvoering toeslagen (AUT) van 14 november 2019
en 12 maart 20204 werd door het kabinet besloten om de toeslagenwetgeving op een aantal punten aan te passen en over te gaan tot compensatie van toeslaggerechtigden die zijn getroffen door institutionele
vooringenomenheid van de Belastingdienst/Toeslagen of de hardheid van
de wetgeving met betrekking tot de kinderopvangtoeslag. In die periode is
ook besloten om ouders die nadeel hebben ondervonden van een
onterechte opzet- of grove schuld-kwalificatie (O/GS-kwalificatie) een
tegemoetkoming te bieden.
In de afgelopen jaren is gebleken dat de omvang en impact van de
toeslagenproblematiek veel verder reikt dan aanvankelijk werd gedacht.
Het bleek niet om honderden, maar om tienduizenden gedupeerden te
gaan. En het bleek niet alleen mis te zijn gegaan bij de kinderopvangtoeslag, maar er bleken ook fouten te zijn gemaakt bij de zorgtoeslag, de
huurtoeslag en het kindgebonden budget. Bovenal blijkt steeds weer dat
gedupeerden, met name bij de kinderopvangtoeslag, veel meer dan alleen
financiële problemen ervaren. Zo ervaart meer dan de helft van de
gedupeerde ouders nog grote tot zeer grote problemen op terreinen zoals
de thuis- en woonsituatie, werk of opleiding, en de relatie met familie en
vrienden.5 Het merendeel van de ouders geeft aan zich nog steeds
gestrest, machteloos, verdrietig en boos te voelen. En het vertrouwen in
de overheid is bij het grootste deel van de gedupeerden verdwenen.

3

Kamerstukken II 2018/19, 31 066, nr. 490.
Adviescommissie uitvoering toeslagen: Omzien in verwondering – Interim-advies
(19 november 2019, Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 546, blg-914023) en Omzien in
verwondering 2 – Eindadvies (12 maart 2020, Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 608,
blg-926526).
5
Opbrengsten herijking aanpak hersteloperatie kinderopvangtoeslag, Kamerstukken II 2021/22,
31 066, nr. 933. Zie specifiek bijlage 1011669 Behoeftenonderzoek onder mogelijk gedupeerden
kinderopvangtoeslag door Motivaction.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

3

Met het oog op de ernst en breedte van de problematiek is de ambitie van
het kabinet om een zo breed en samenhangend mogelijk herstel te bieden
aan gedupeerden. Dit omvat excuses en erkenning, financieel herstel en
een schuldenaanpak, brede ondersteuning van gemeenten op verschillende leefgebieden en toegankelijke ondersteuning door maatschappelijke
organisaties. Hierbij wil het kabinet ook bijdragen aan een betere
toekomst voor getroffen kinderen en (ex-)partners van gedupeerden. Zo
hoopt het kabinet gedupeerden en betrokkenen, waar mogelijk, in staat te
stellen een nieuwe start te maken.
De problematiek die voor sommigen al in 2006 ontstond en soms tot 2019
voortduurde, en waar veel gedupeerden al jarenlang onder gebukt gaan,
kan niet in korte tijd worden opgelost. Dat komt door de omvang van de
schade en het leed, de reikwijdte van de hersteloperatie en de druk die dit
geeft op de uitvoering. De komende jaren zullen dan ook in het teken
staan van voortdurende inspanningen om dit herstel zo goed mogelijk te
bieden. Dit wetsvoorstel beoogt de wettelijke grondslag voor deze
inspanningen te creëren en uit te breiden, te versterken en transparanter
te maken.
2.1.2 Uitgangspunten van herstel
De afgelopen jaren stonden in het teken van complexe beleidsafwegingen
waarbij de belangen van het individu, de bredere groep gedupeerden en
de samenleving een centrale rol speelden, net als de uitvoerbaarheid van
potentiële oplossingen. Daarbij ontstonden principiële dilemma’s zoals
snelheid versus zorgvuldigheid, gelijkheid (generieke aanpak) versus
maatwerk (individuele aanpak) en doelmatigheid versus ruimhartigheid.
Waar de ernst van de problematiek van gedupeerden vaak weinig twijfel
laat, blijkt het bepalen van een juiste en volwaardige oplossing voor deze
problematiek een voortdurende uitdaging. Dat geldt zowel bij het
vormgeven van (nieuwe) regelingen en beleid, als bij individuele
casuïstiek in de uitvoeringspraktijk.
In de uiteindelijke vormgeving van de hersteloperatie, en daarmee in dit
wetsvoorstel, is een aantal principes als uitgangspunt genomen. De kern
daarvan is een persoonlijke benadering met keuzevrijheid en regie voor
gedupeerden, consistentie en gelijke behandeling, ruimhartigheid en
zorgvuldigheid. Deze principes komen veelal overeen met het overkoepelende waardenkader zoals recent geadviseerd door de Bestuurlijke
Adviesraad Kinderopvangtoeslag (BAK).6
Het is het streven om gedupeerde ouders een persoonlijke benadering te
bieden (met bijvoorbeeld de persoonlijk zaakbehandelaar), waarbij ouders
zoveel mogelijk de keuzevrijheid en regie binnen het proces houden. Zoals
wordt toegelicht in paragraaf 2.1.3, wil het kabinet naar aanleiding van de
herijking nog sterker inzetten op de individuele behoeften van gedupeerde
ouders. Tegelijkertijd wordt er zoveel mogelijk consistentie, dus gelijke
behandeling in gelijke gevallen, nagestreefd in het geboden herstel. Zo is
bijvoorbeeld het forfaitaire bedrag van € 30.000 met terugwerkende
kracht ook uitgekeerd aan gedupeerden wier dossier al afgerond was ten
tijde van de introductie van de regeling (als hun herstelbedrag niet al
groter dan € 30.000 was). Ook is de wens tot consistentie één van de
motiveringen om de compensatie- en tegemoetkomingsregelingen niet
fundamenteel te herzien na de herijking, zoals later wordt toegelicht in
paragraaf 2.1.3.

6

Bestuurlijke Adviesraad Kinderopvangtoeslag – Advies Waardenkader, 1 december 2021.
Kamerstuk 2021D47779.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

4

Daarnaast wordt, ook met dit wetsvoorstel, ruimhartigheid verkozen
boven precisie en doelmatigheid wanneer deze onverenigbaar blijken. Het
belang om (ernstig) gedupeerde toeslagaanvragers tijdig en adequaat te
helpen weegt volgens het kabinet veelal zwaarder dan het voorkomen van
gevallen van overcompensatie. Dit is de achtergrond van bijvoorbeeld het
toekennen van het forfaitaire bedrag van € 30.000 en de brede schuldenaanpak, maar ook van het ambtshalve toekennen van een tegemoetkoming aan alle aanvragers van huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget met een onterechte O/GS-kwalificatie.
Voor veel ouders volstaat het forfaitaire bedrag niet. In het vervolgproces,
waarin het dossier van de ouder wordt beoordeeld om zo het recht op
aanvullend herstel vast te stellen, staat zorgvuldigheid voorop. Dat levert
langere doorlooptijden op, maar leidt er wel toe dat ouders eindelijk
inzicht krijgen in wat er jaren geleden misging. Ook voorkomt deze nadruk
op zorgvuldigheid dat het vertrouwen van gedupeerden opnieuw wordt
geschonden door fouten.
In de vormgeving en de uitvoering van de hersteloperatie hecht het
kabinet bovendien veel waarde aan een gezamenlijke inzet van de
Belastingdienst/Toeslagen, de rijksoverheid in het algemeen en de
gemeenten waarvan gedupeerden ingezetenen zijn. Dit principe is niet
alleen de basis van de onderlinge samenwerking, maar ook van de
financiële ondersteuning van gemeenten door het Rijk.
Met de hersteloperatie hoopt het kabinet, naast het bieden van breed en
samenhangend herstel aan gedupeerden, ook bij te dragen aan herstel
van vertrouwen in de overheid; in het bijzonder het vertrouwen van
gedupeerden, maar ook het vertrouwen van de samenleving als geheel.
2.1.3 Herijking: de mens centraal
Medio 2021 heeft de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen & Douane
toegezegd om te onderzoeken of het mogelijk is om de hersteloperatie te
verbeteren en te versnellen. Dit bleek nodig omdat het aantal ouders dat
zich meldt voor herstel zeer snel was toegenomen. Door de grote
aantallen ouders, en omdat het zeer tijdrovend blijkt om het financieel
herstel van ouders zorgvuldig uit te voeren, lopen doorlooptijden op.
Daarbij gaven veel ouders ook aan dat zij niet tevreden zijn over het
huidige herstelproces.7 In de zomer en het najaar van 2021 is daarom de
inrichting en uitvoering van de volledige hersteloperatie onder de loep
genomen. Zo zijn de belangrijkste knelpunten bij ouders en bij de
uitvoerende organisaties geïdentificeerd. Samen met ouders (bijvoorbeeld
in co-creatiesessies door heel Nederland), met de Uitvoeringsorganisatie
Herstel Toeslagen (UHT), gemeenten, juristen, wetenschappers, betrokken
maatschappelijke organisaties en de bredere rijksoverheid is vervolgens
gezocht naar concrete verbeter- en versnellingsopties. Daarbij is mede
gelet op de eerder geschetste waarden en principes.
Een onderdeel van dit proces was een onderzoek onder meer dan 1.000
ouders naar hun ervaringen en behoeften. Daaruit blijkt dat in een
hersteloperatie die zich primair richt op financieel herstel, emotionele
aspecten onderbelicht blijven. Ouders gaven aan dringend behoefte te
hebben aan veiligheid, erkenning, eerlijkheid, duidelijkheid, menselijkheid,

7

Zie voor de achtergrond van de herijking o.a. Kamerbrief Opbrengsten herijking aanpak
hersteloperatie kinderopvangtoeslag (Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 933).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

5

rehabilitatie, verbinding, rechtvaardigheid en steun voor hun kinderen.8
Het biedt hoop dat veel ouders daarbij ook aangeven dat zij graag weer
meer vertrouwen in de overheid willen krijgen. Uit de onderzoeken blijkt
ook dat er grote verschillen bestaan tussen gedupeerden. Die verschillen
betreffen de gebieden waarop gedupeerden problemen ervaren, de
kenmerken en urgentie van deze problemen, het eigen handelingsperspectief en doenvermogen van de betrokkenen en de mate waarin er
behoefte bestaat aan actieve hulp vanuit bijvoorbeeld gemeenten.
Naar aanleiding van deze herijking zet de hersteloperatie nu in op een
persoonlijker en gedifferentieerder herstelproces dat nadrukkelijker
gericht is op de behoeften van ouders. Een onderdeel hiervan is dat er al
vroeg in het proces persoonlijk contact met de ouder plaatsvindt, onder
andere tijdens het aanmeldgesprek. In een driegesprek tussen de
gedupeerde ouder, UHT en de gemeente kan vervolgens een plan van
aanpak worden opgesteld. We bespreken met iedere gedupeerde wat hij
nodig heeft en welk herstelproces daarbij past. Voor sommige ouders zal
de benodigde ondersteuning intensiever zijn dan voor anderen. Ook
breiden we de mogelijkheden uit om ouders in ernstige situaties eerder te
helpen, bijvoorbeeld door middel van brede ondersteuning of door het
verlenen van voorrang in het financiële herstelproces.
In het herstelproces zoeken we voortdurend naar de juiste balans tussen
snelheid en zorgvuldigheid. Ouders willen een sneller herstelproces, maar
veel ouders geven aan dat het nog belangrijker is dat ze zorgvuldig en in
één keer goed worden geholpen. Deze zorgvuldigheid moet ook bijdragen
aan het begrijpen en verwerken van wat er gebeurd is. In het gehele
proces zal dit en ander emotioneel herstel worden verankerd, bijvoorbeeld
door al vroeg (formeel) erkenning te bieden aan gedupeerden.
Om dit persoonlijkere herstelproces mogelijk te maken, is een versterking
en verdieping van de samenwerking met gemeenten essentieel.
Gemeenten hebben in de afgelopen periode al een grote inzet getoond
om gedupeerden bij te staan bij hun financieel, sociaal en emotioneel
herstel. Dit deden gemeenten concreet op de vijf leefgebieden financiën,
gezin, werk, wonen en zorg. Zij staan dicht bij de ouders, hebben ervaring
met persoonlijke ondersteuning en kennen de weg naar de brede
ondersteuning die gedupeerden nodig hebben. Gemeenten zullen een
grotere rol spelen in het vernieuwde herstelproces na de herijking, onder
andere door hun deelname aan het eerder geschetste driegesprek. De
hierboven geschetste verbeteringen zijn onderwerp van uitvoeringstoetsen9. Sommige verbeteringen zoals bijvoorbeeld informatievoorziening naar ouders door UHT worden reeds in de praktijk gebracht, voor
andere, zoals het driegesprek, vinden nog uitvoeringstoetsen plaats om te
bepalen voor welke gedupeerden dit de meeste toegevoegde waarde
heeft, welke randvoorwaarden moeten worden ingevuld en hoe dit
georganiseerd dient te worden. Na deze uitvoeringsanalyses vindt
besluitvorming en implementatie plaats.

8

Zie onder andere Rapportage ouderbeleving herstelproces door Livework (bijlage 1011670 bij
Kamerbrief Opbrengsten herijking aanpak hersteloperatie kinderopvangtoeslag, Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 933), Behoeftenonderzoek onder mogelijk gedupeerden kinderopvangtoeslag door Motivaction (bijlage 1011669), en een document vanuit de ouders zelf:
Gelijkwaardig-Herstel-website.pdf (dezolderkamer.nl). Inzichten en aanbevelingen van
kinderen, jongeren en ouders zélf ten dienste van de landelijke en lokale aanpak van de
kinderopvangtoeslagaffaire.
9
Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

6

Uiteindelijk is besloten om, naast verbeteringen van het herstelproces, nu
geen fundamenteel andere aanpak van het financieel herstel te introduceren.10 Alternatieve methoden, zoals een massaschadeaanpak of meer
generieke forfaitaire bedragen, blijken niet de gewenste versnelling op te
leveren en creëren te veel ongelijkheid met gedupeerden die al eerder
geholpen werden.11 Het zoeken naar consistentie en continuïteit in de
aanpak sluit ook aan bij de adviezen van de BAK, die ervoor pleit om de
huidige hersteloperatie te optimaliseren.12
2.2 Aanleiding tot nieuwe wet
2.2.1 Bestaande wet- en regelgeving
In paragraaf 2.1.1 van deze memorie van toelichting is geschetst dat het
kabinet in 2020 besloot om over te gaan tot compensatie van toeslaggerechtigden die zijn getroffen door institutionele vooringenomenheid of
door hardheid bij de toepassing van de wetgeving van de kinderopvangtoeslag.13, 14 Dit heeft geleid tot de totstandkoming van de Wet hardheidsaanpassing Awir15 en een aantal zogenoemde goedkeurende beleidsbesluiten. Gaandeweg is het herstelbeleid voor gedupeerden op een aantal
belangrijke punten verder aangepast en uitgebreid. De juridische
grondslagen waarop dit beleid is gebaseerd zijn op verschillende
momenten en op verschillende wijzen vormgegeven. Dit wordt hierna
geïllustreerd door middel van enkele voorbeelden.
Met de Wet hardheidsaanpassing Awir is met ingang van 7 juli 2020 in de
Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir) een aantal
maatregelen getroffen dat ziet op het reguliere toeslagenproces. Zo is
daarin geregeld dat de Belastingdienst/Toeslagen bij het vaststellen van
een beschikking de rechtstreeks bij de beschikking betrokken belangen op
zo’n manier afweegt dat de voor een belanghebbende nadelige gevolgen
van een beschikking niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot de
met die beschikking te dienen doelen (het evenredigheidsbeginsel). Ook is
een hardheidsclausule geïntroduceerd. In de Wet hardheidsaanpassing
Awir zijn verder verschillende herstelmaatregelen getroffen voor
gedupeerden, zoals een compensatieregeling voor institutionele vooringenomenheid, een hardheidsregeling, de O/GS-tegemoetkomingsregeling
en een vangnetbepaling.
Eind 2020 is vervolgens besloten om aan ouders die al langer wachten op
herstel, en die zich meldden voor 1 november 2020, een eenmalige
tegemoetkoming van € 750 toe te kennen die bij wet is geregeld. Omdat
het kabinet vond dat überhaupt sneller en ruimhartiger diende te worden
gecompenseerd dan op dat moment mogelijk was met de Wet hardheidsaanpassing Awir, is in december 2020 besloten om gedupeerden bij de
kinderopvangtoeslag een forfaitair bedrag van € 30.000 toe te kennen. Om
zo spoedig mogelijk te kunnen starten is deze regeling vastgelegd in een

10

Kamerbrief Opbrengsten herijking aanpak hersteloperatie kinderopvangtoeslag (Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 933).
11
Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 933.
12
Bestuurlijke Adviesraad Kinderopvangtoeslag – Advies Waardenkader, 1 december 2021.
Kamerstuk 2021D47779, zie onder andere p. 4.
13
In de artikelsgewijze toelichting wordt bij artikel 2.1.1 van dit wetsvoorstel toegelicht wat
onder institutionele vooringenomenheid en hardheid wordt verstaan.
14
Adviescommissie uitvoering toeslagen: Omzien in verwondering – Interim-advies
(19 november 2019, Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 546, blg-914023) en Omzien in
verwondering 2 – Eindadvies (12 maart 2020, Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 608,
blg-926526).
15
Stb. 2020, 227.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

7

goedkeurend beleidsbesluit.16 Het ruimhartiger compenseren bestond
eruit dat gedupeerden van hardheid nu dezelfde compensatie ontvangen
als gedupeerden van institutionele vooringenomenheid. Dit is geregeld
door in het Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag,17
met terugwerkende kracht tot 26 januari 2021, goed te keuren dat de
vergoeding voor ouders die gedupeerd zijn door de hardheid van het
stelsel op dezelfde wijze wordt berekend als de compensatie bij de
compensatieregeling die geldt voor gedupeerden van institutionele
vooringenomenheid.
In januari 2021 heeft het kabinet besloten om de schulden van
gedupeerde ouders en toeslagpartners bij alle publieke schuldeisers kwijt
te schelden. In de incidentele suppletoire begroting inzake Herstel
Toeslagen is, na een amendement van de Kamer, een nieuw artikel in de
Awir opgenomen dat met ingang van 12 februari 2021 een moratorium
introduceerde, zodat vanaf het moment van het betalen van het forfaitaire
bedrag van rechtswege een afkoelingsperiode van een jaar geldt. Ook zijn
er beleidsbesluiten gepubliceerd om een compensatie te bieden voor
gedupeerden in een wettelijk schuldentraject en buitengerechtelijke
schuldregeling, voor het kwijtschelden van belasting- en toeslagschulden
en voor het voldoen van bepaalde privaatrechtelijke schulden.18
Het voorgaande heeft tot gevolg dat de wet- en regelgeving rond de
hersteloperatie versnipperd is geraakt, hetgeen ertoe leidt dat inzicht in de
hersteloperatie toeslagen als geheel verloren gaat.19 Een gedeelte van de
maatregelen in het kader van de hersteloperatie is op dit moment
opgenomen in de Awir en de daarop gebaseerde lagere regelgeving en
een deel wordt uitgevoerd op basis van afzonderlijke beleidsbesluiten. Het
kabinet vindt het wenselijk om de wet- en regelgeving inzake de hersteloperatie toeslagen in één wet onder te brengen. Dit maakt inzichtelijker
waaruit de hersteloperatie toeslagen bestaat, welke gedupeerden
aanspraak kunnen maken op een bepaalde regeling en welke gevolgen dit
heeft voor de uitvoering.
Integratie van wetgeving
De wettelijke bepalingen betreffende de hersteloperatie toeslagen die op
dit moment nog zijn opgenomen in de Awir worden met terugwerkende
kracht tot en met 26 januari 2021 verplaatst naar dit wetsvoorstel. Dit is de
datum waarop belangrijke wijzigingen hebben plaatsgevonden in de
hersteloperatie toeslagen, namelijk de introductie van het forfaitaire
bedrag van € 30.000 en het toekennen van een ruimhartigere compensatie aan gedupeerden van de hardheid van het stelsel. Ook wordt
voorgesteld om de nu nog in de Awir opgenomen bepalingen op een
aantal punten te wijzigen. Dit betreft met name wijzigingen om te
waarborgen dat de essentialia van de herstelregelingen op wetsniveau
worden geregeld in plaats van op het niveau van lagere regelgeving,
naast wijzigingen in de opbouw en redactie.

16

Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag. (Stcrt. 2021, 28304).
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
18
Besluit compensatie schuldentrajecten (Stcrt. 2021, 28303); Besluit betalen private schulden
(Stcrt. 2021, 44723).
19
De Afdeling advisering van de Raad van State spreekt in zijn eerste advies bij de onderhavige
wet van een wirwar aan regelingen, bijlage bij een brief van de Staatssecretaris van Financiën
– Toeslagen & Douane d.d. 25 oktober 2021, 2021-214014.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

8

Het voorgaande houdt in dat de belangrijkste bepalingen uit de met
ingang van 7 juli 2020 in werking getreden Wet hardheidsaanpassing Awir
van de Awir worden verplaatst naar dit wetsvoorstel, en daarbij vervallen
in de Awir:
• bepalingen inzake de compensatieregeling;
• bepalingen inzake de O/GS-tegemoetkomingsregeling;
• bepalingen inzake de oudercommissie en andere commissies;
• bepalingen inzake gegevensdeling met gemeenten;
• bepalingen inzake het moratorium20 en de registratie van schulden;
• de vangnetbepaling; en
• overige en procedurele bepalingen met betrekking tot het herstel van
gedupeerden.21
In de hoofdstukken 3 en 4 worden deze regelingen en de betreffende
bepalingen uitgebreider toegelicht.
Omdat de compensatieregeling is verbreed naar gedupeerden van
hardheid, vervalt ook de in de Awir opgenomen hardheidsregeling.22 Ook
vervalt de bepaling in de Awir inzake de eenmalige tegemoetkoming van
€ 750 die eind 2020 werd toegekend aan ouders die voor 1 november
2020 een verzoek om herstel hebben ingediend bij Belastingdienst/
Toeslagen.23 Deze tegemoetkoming was eenmalig en de regeling daarvan
is in de toekomst niet meer van toepassing.
Codificatie van beleidsbesluiten
Zoals hiervoor vermeld, is een deel van de herstelmaatregelen vooruitlopend op wetgeving uitgevoerd op basis van beleidsbesluiten. Het gaat
hierbij om maatregelen waarvoor het kabinet het wenselijk vond om
vooruitlopend op een formeel wetgevingstraject te kunnen starten met de
uitvoering ervan. Anders zouden gedupeerde ouders langer op herstel
moeten wachten.
De maatregelen uit deze beleidsbesluiten worden in dit wetsvoorstel
gecodificeerd met terugwerkende kracht tot en met de datum waarop
deze, vooruitlopend op wetgeving, in werking zijn getreden. Voor zover
deze datum voor 26 januari 2021 ligt, worden deze maatregelen eerst
opgenomen in de Awir. Vervolgens worden deze bepalingen, net zoals de
andere in de Awir opgenomen bepalingen betreffende de hersteloperatie
toeslagen, met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 overgeplaatst naar de voorgestelde Wet hersteloperatie toeslagen.
Het betreft hierbij de volgende maatregelen uit beleidsbesluiten, die in de
latere hoofdstukken inhoudelijk worden toegelicht:
• een uitbreiding van de O/GS-tegemoetkomingsregeling met situaties
waarin de Belastingdienst/Toeslagen een buitengerechtelijke schuldregeling geweigerd heeft vanwege een onterechte kwalificatie opzet of
grove schuld24;

20

Niet geïntroduceerd met de Wet hardheidsaanpassing Awir, maar bij wet van 3 maart 2021 tot
wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2021
(Incidentele suppletoire begroting inzake Herstel Toeslagen (Stb. 2021, 118).
21
Artikelen 49a (vangnetbepaling) 49b (compensatieregeling), 49c Awir (O/GStegemoetkomingsregeling), 49 (samenloop verzoeken), 49e en 49f Awir (oudercommissie en
andere commissies), 49h (gegevensdeling met gemeenten) en 49i en 49j (moratorium en
registratie van schulden) Awir.
22
Artikelen 49 en 49bis Awir.
23
Artikel 49g Awir.
24
Besluit aanvullende tegemoetkoming werkelijke schade bij O/GS (Stcrt. 2020, 63420).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

9

•
•
•
•
•
•
•
•
•

een aanvullende tegemoetkoming bij hogere werkelijke schade bij een
onterechte kwalificatie opzet of grove schuld25;
het uitbreiden van de compensatieregeling naar situaties waarin het
stelsel van de kinderopvangtoeslag te hard uitpakte26;
het toekennen van een forfaitair bedrag van € 30.00027;
het kwijtschelden van belasting- en toeslagschulden28;
een noodvoorziening29;
een compensatie voor afgeloste bestuursrechtelijke schulden30;
een compensatie voor gedupeerden in een wettelijk schuldentraject en
buitengerechtelijke schuldregeling31;
het overnemen en betalen van privaatrechtelijke schulden32; en
een compensatie voor afgeloste privaatrechtelijke schulden.33

2.2.2 Nieuwe regelingen
Een ander deel van het herstelbeleid is de afgelopen tijd beleidsmatig
uitgewerkt, maar nog niet wettelijk geregeld. Deze onderdelen van de
hersteloperatie toeslagen zijn zoveel mogelijk opgenomen in het
onderhavige wetsvoorstel. Het betreft aanvullende regelingen die,
vanwege de wens daartoe bij zowel de Tweede Kamer als het kabinet, zijn
uitgewerkt.34 Het gaat om de regelingen om gedupeerde kinderen en
gedupeerden bij de huurtoeslag, zorgtoeslag en het kindgebonden budget
een tegemoetkoming te bieden. De Tweede Kamer heeft daarnaast door
middel van een motie aangegeven dat zij ouders in het buitenland wil
helpen.35 Het kabinet stelt hiertoe in dit wetsvoorstel voor de genoemde
gedupeerden aanvullende regelingen voor.
De herstelregeling voor gedupeerde ex-toeslagpartners (hierna:
ex-partners) is nog niet opgenomen in dit wetsvoorstel. De reden is dat de
beleidskeuzes om tot een afgewogen regeling te komen, meer tijd
vergen.36 Daarom bevat dit wetsvoorstel ook nog niet de kindregeling
voor zover deze betrekking heeft op de kinderen van ex-partners. Het
kabinet heeft het voornemen de ex-partnerregeling en de uitbreiding van
de kindregeling op een later moment in de Wet hersteloperatie toeslagen
op te nemen.
In de huidige bepalingen van de hersteloperatie is niet specifiek voorzien
wat er gebeurt in geval van overlijden van een gedupeerde. De vragen of
de (volledige) aanspraak op een herstelregeling kan overgaan in geval van
overlijden, wanneer en op wie, zijn vragen die overkoepelend uitstaan
voor alle (nieuwe) herstelregelingen. Het kabinet acht het wenselijk dat
(onderdelen van) de aanspraak tot herstel overgaan op nabestaanden. Het
Kabinet onderzoekt de mogelijkheden daartoe.

25

Besluit aanvullende tegemoetkoming werkelijke schade bij O/GS (Stcrt. 2020, 63420).
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
27
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
28
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
29
Besluit noodvoorziening kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2020, 50964) en Besluit noodvoorziening
toeslagen (Stcrt. 2020, 62981).
30
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
31
Besluit compensatie schuldentrajecten (Stcrt. 2021, 28303).
32
Besluit betalen private schulden (Stcrt. 2021, 44723).
33
Besluit betalen private schulden (Stcrt. 2021, 44723).
34
Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 860; Kamerstukken II 2021/21, 35 510, nr. 43; Kamerstukken II 2021/21, 31 066, nr. 723.
35
Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 838; Kamerstukken II 2021/21, 31 066, nr. 830.
36
De voortgang van de uitwerking van de ex-partnerregeling wordt beschreven in de periodieke
voortgangsrapportage kinderopvangtoeslag. Zie bijvoorbeeld de 9e Voortgangsrapportage
Kinderopvangtoeslag, Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 932, blg-1011660, blz. 30–31.
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

10

2.2.3 Implicaties van herijking
Een belangrijk deel van wat gedupeerden in het kader van de herijking
hebben aangegeven nodig te hebben, vraagt geen (wijzigingen in) wet- en
regelgeving. Het gaat dan bijvoorbeeld om persoonlijker contact, excuses
en erkenning, en het gebruik kunnen maken van bestaande overheidsdiensten om gedupeerden te helpen. Deze menselijke maat past op veel
manieren al binnen de huidige wet- en regelgeving, maar de aanpassingen vragen wel veel van de uitvoering, omdat zij vragen om dienstverlening vanuit het brede perspectief van de burger in plaats van een
specifieke wet of regeling of omdat persoonlijke dienstverlening op basis
van de menselijke maat vraagt om meer capaciteit in de uitvoering en om
het anders organiseren van deze capaciteit.
Er zijn wel wijzigingen van wet- en regelgeving nodig om de belangrijke
rol van gemeenten te faciliteren. Zo bleek het noodzakelijk om betere
gegevensuitwisseling tussen UHT en gemeenten mogelijk te maken. Met
deze wet worden de grondslagen geregeld voor die gegevensuitwisseling,
maar ook voor de specifieke uitkeringen waarmee de bijdrage van
gemeenten aan de hersteloperatie financieel gedekt kan worden.
2.3 Opzet van het wetsvoorstel
In hoofdstuk 2 van dit wetsvoorstel wordt geregeld welke personen, onder
welke voorwaarden in aanmerking komen voor compensatie, een
tegemoetkoming, een andere vergoeding of een moratorium. Daarnaast
wordt daarin aan gemeenten de bevoegdheid gegeven gedupeerde
aanvragers van een kinderopvangtoeslag en hun gezinnen brede
ondersteuning te geven op de vijf leefgebieden financiën, gezin, werk,
wonen en zorg.
In afdeling 2.1 zijn de regelingen voor de gedupeerde aanvrager van een
kinderopvangtoeslag opgenomen. In afdeling 2.2 wordt de tegemoetkoming voor kinderen van de gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag en partner geregeld. Afdeling 2.3 is gereserveerd voor nog
voor te stellen regels over compensatie voor de ex-partner van een
gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag. Afdeling 2.4 regelt
brede ondersteuning en vergoeding van remigratiekosten voor
gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag en hun gezinsleden
die woonachtig zijn buiten Nederland. In afdeling 2.5 is de regeling van de
vergoeding voor de gedupeerde aanvrager van een huurtoeslag,
zorgtoeslag en/of kindgebonden budget opgenomen. In afdeling 2.6 is
bepaald dat voor een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag die in het kader van de hersteloperatie een bedrag van € 30.000 of
meer heeft ontvangen, gedurende twaalf maanden een moratorium geldt
dat hem beschermt tegen gerechtelijke stappen bij het invorderen van
schulden. Tot slot is in afdeling 2.7 de bevoegdheid geregeld dat
gemeenten bevoegd zijn tot het bieden van brede ondersteuning aan
gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag en hun gezinnen.
In hoofdstuk 3 van dit wetsvoorstel wordt geregeld welke gedupeerden
onder welke voorwaarden in aanmerking komen voor de kwijtschelding
van bestuursrechtelijke schulden en voor de compensatie voor afgeloste
bestuursrechtelijke schulden (afdeling 3.1). Afdeling 3.2 is gereserveerd
voor een mogelijk nog voor te stellen regeling voor bestuursrechtelijke
schulden van de ex-partner van de gedupeerde aanvrager.
Hoofdstuk 4 regelt welke gedupeerden onder welke voorwaarden in
aanmerking komen voor het overnemen en betalen van privaatrechtelijke
schulden. In afdeling 4.1 zijn de regeling voor het overnemen en betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

11

van privaatrechtelijke schulden van de gedupeerde aanvrager van een
kinderopvangtoeslag en voor de compensatie van afgeloste privaatrechtelijke schulden opgenomen. Afdeling 4.2 bevat de regeling voor de
gedupeerde aanvrager die in de wettelijke schuldsanering of een
buitengerechtelijke schuldregeling zit.
Hoofdstuk 5 van dit wetsvoorstel bestaat uit twee artikelen over het
instellen van commissies. Hoofdstuk 6 bevat bepalingen van procedurele
aard en bepalingen over gegevensverwerking en hoofdstuk 7 bevat
grondslagen voor het verstrekken van specifieke uitkeringen aan
gemeenten door de Minister van Financiën, de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties respectievelijk de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid (SZW). Hoofdstuk 8 wijzigt een aantal bepalingen van
de Awir, zorgt voor de intrekking van de bepalingen in de Awir die
betrekking hebben op de hersteloperatie toeslagen en wijzigt ook een
aantal bepalingen in enige andere wetten die verband houden met de
hersteloperatie toeslagen. Hoofdstuk 9 bevat hardheidsclausules en regelt
tot slot de inwerkingtreding van het wetsvoorstel en de terugwerking van
diverse bepalingen daarvan.
3 Compensatie en tegemoetkoming
In de hoofdstukken 3, 4 en 5 worden de bestaande en voorgestelde
herstelmaatregelen in het kader van de hersteloperatie toeslagen
toegelicht. Daarbij wordt steeds eerst de context en het doel geschetst,
vervolgens de juridische aspecten zoals overname van bestaande
wetgeving, codificatie van beleidsbesluiten en introductie van nieuwe
maatregelen en tot slot de belangrijkste afwegingen en overwogen
alternatieven.
3.1 Compensatie en tegemoetkoming voor gedupeerde
aanvragers van kinderopvangtoeslag
3.1.1 Compensatie en O/GS-tegemoetkoming
3.1.1.1 Context en doel
Herstel voor gedupeerden van institutionele vooringenomenheid en
hardheid
De AUT heeft de Staatssecretaris van Financiën op 12 maart 2020
geadviseerd om compensatie te bieden aan gedupeerden van de
kinderopvangtoeslag die, vergelijkbaar met de gedupeerden van de
zogenoemde CAF 11-zaak, institutioneel vooringenomen zijn behandeld.37
Het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF) is opgericht door de Belastingdienst om fraude gepleegd door facilitators, zoals frauderende gastouderbureaus, te onderzoeken en aan te pakken. Daarbij bleek institutioneel
vooringenomen te zijn gehandeld. Dat houdt in dat toeslagen collectief
werden stopgezet bij een bepaalde groep ouders, dat informatie te breed
of juist niet werd uitgevraagd, dat dossiers met een zerotoleranceaanpak
werden onderzocht, en dat de kleinste onregelmatigheden leidden tot het
afwijzen of reduceren van een aanspraak op kinderopvangtoeslag. Bij de
beoordeling van institutionele vooringenomenheid gaat het om het in

37

Adviescommissie uitvoering toeslagen: Omzien in verwondering 2 – Eindadvies (12 maart
2020, Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 608, blg-926526).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

12

samenhang voorkomen van deze kenmerken.38 Ouders hebben door de
institutionele vooringenomenheid niet de rechtsbescherming en
zorgvuldige behandeling ontvangen die zij van de overheid mochten
verwachten. De overheid is tekortgeschoten richting deze ouders, en
daarom is herstel op zijn plaats.
Daarnaast heeft de AUT gewezen op de hardheid van het stelsel van de
kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst paste de regelgeving, later ook
in lijn met uitspraken van de Raad van State, naar de letter toe («alles-ofniets benadering»), zonder de gevolgen voor de ouder in ogenschouw te
nemen. Hierdoor werden ouders met onevenredig hoge terugvorderingen
geconfronteerd. Ook voor deze ouders wil het kabinet herstel bieden.
Herstel voor gedupeerden van een onterechte O/GS-kwalificatie
Een derde groep ouders is gedupeerd doordat de Belastingdienst er te
snel vanuit is gegaan dat er sprake was van opzet en/of grove schuld.
Deze O/GS-kwalificaties zorgden ervoor dat ouders voor hun (terechte)
terugvorderingen niet in aanmerking kwamen voor een persoonlijke
betalingsregeling die rekening hield met hun betaalcapaciteit. Daarnaast
kon een O/GS-kwalificatie ook indirecte negatieve effecten hebben voor
ouders, binnen en buiten de Belastingdienst, zoals verminderde toegang
tot schuldhulpverlening. Omdat dit ouders (ernstig) benadeeld heeft, is
door de Tweede Kamer met het amendement van het lid Leijten c.s.
besloten om ook deze ouders herstel te bieden.39
3.1.1.2 Overname van bestaande wet- en regelgeving
Zoals vermeld in paragraaf 2.2.1, zijn de compensatieregeling en de
O/GS-tegemoetkomingsregeling op dit moment geregeld in de Awir. Deze
worden met dit wetsvoorstel verplaatst naar de Wet hersteloperatie
toeslagen. In de Awir wordt de uitwerking van de compensatieregeling
gedeeltelijk gedelegeerd naar het niveau van een ministeriële regeling.40
Voorgesteld wordt om de compensatieregeling vanaf het moment van
verplaatsing naar de Wet hersteloperatie toeslagen in zijn geheel te
regelen op het niveau van wetgeving in formele zin. Dit betekent dat ook
de regels voor het berekenen van de hoogte van de compensatie en de
zogenoemde vooraankondiging41 in dit wetsvoorstel zijn opgenomen.
Compensatieregeling voor institutionele vooringenomenheid en hardheid
De compensatieregeling in dit wetsvoorstel is bedoeld voor gedupeerden
van zowel institutionele vooringenomenheid als hardheid van het stelsel.
Daarbij op hoofdlijnen het advies van de AUT volgend, biedt de regeling
financiële compensatie voor (a) teruggevorderde kinderopvangtoeslag,
niet toegekende kinderopvangtoeslag of stopgezette voorschotverlening
van kinderopvangtoeslag als gevolg van institutionele vooringeno38

Bij de beoordeling van de (CAF-)onderzoeken aan deze kenmerken gaat het niet om de
optelsom van deze kenmerken of het afzonderlijk aanwezig zijn daarvan, maar om het in
samenhang voorkomen daarvan. De afwezigheid van één kenmerk betekent niet dat er geen
sprake is van een institutioneel vooringenomen handelwijze evenmin als dat de aanwezigheid
van meerdere kenmerken per definitie een institutioneel vooringenomen handelwijze
betekent.
39
Kamerstukken II 2019/20, 35 468, nr. 20.
40
Die ministeriële regeling moet nog met terugwerkende kracht worden vastgesteld en
ingetrokken. De inhoud van die ministeriële regeling is afhankelijk van de tekst van de Wet
hersteloperatie toeslagen na parlementaire behandeling van dit wetsvoorstel.
41
Met de vooraankondiging brengt de Belastingdienst/Toeslagen de gedupeerde ouder
schriftelijk op de hoogte van het voorgenomen bedrag aan compensatie. Voordat de compensatie definitief wordt vastgesteld, wordt de gedupeerde ouder in de gelegenheid gesteld zijn
zienswijze op de vooraankondiging te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

13

menheid of hardheid, (b) opgelegde boetes, (c) immateriële schade, (d)
eventuele proceskosten, (e) eventuele invorderingskosten, (f) rentenadeel
en (g) (overige) materiële schade. De compensatie voor immateriële
schade wordt forfaitair vastgesteld en bedraagt € 500 per half jaar tussen
de dagtekening van de eerste beschikking tot terugvordering,
niet-toekenning of stopzetting van (het voorschot op) kinderopvangtoeslag en de dagtekening van de eerste compensatiebeschikking. De
compensatie voor materiële schade bedraagt op hoofdlijnen 25% van het
bedrag van de kinderopvangtoeslag dat niet is toegekend of na terugvordering is terugbetaald plus 25% van de betaalde bestuurlijke boetes. Het
compensatiebedrag wordt verminderd indien de kinderopvangtoeslag op
een later moment, bijvoorbeeld na bezwaar, alsnog is toegekend of indien
de gedupeerde ouder het teruggevorderde bedrag niet heeft betaald.
Als de werkelijke schade als gevolg van institutionele vooringenomenheid
of hardheid hoger is, kunnen gedupeerde ouders een aanvullende
compensatie voor de werkelijke schade aanvragen. Gedupeerde
aanvragers dienen de werkelijk schade aannemelijk te maken, maar zij
hoeven deze niet te bewijzen. De Commissie aanvullende schadevergoeding werkelijke schade (Commissie werkelijke schade; CWS) adviseert
de Belastingdienst/Toeslagen over de aanvraag. Hierna neemt de
Belastingdienst/Toeslagen een besluit waarin dit advies in principe wordt
overgenomen. In paragraaf 6.1 wordt nader ingegaan op de rol van deze
en andere commissies.
Zowel de compensatie als de aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade worden nog vermeerderd met 1%. Deze zogenoemde extra
compensatie wordt toegekend als een forfaitaire compensatie voor de
mogelijke financiële gevolgen van een vermogenstoename door de
compensatie en de aanvullende compensatie voor de werkelijke schade,
zoals een hoger belastbaar inkomen. Voor de doorwerking van een hoger
box 3-vermogen naar de vermogenstoets voor de toeslagen en het recht
op algemene bijstand wordt bij lagere regelgeving voorzien in tijdelijke
vermogenstoetsuitzonderingen.42
O/GS-tegemoetkoming
Bij gedupeerden door een onterechte O/GS-kwalificatie waren de
terugvorderingen op zichzelf niet onterecht, dus deze worden niet
gecompenseerd. Wel krijgen de ouders een financiële tegemoetkoming
voor het ondervonden nadeel van 30% van de betreffende terugvorderingen. Er is ook sprake van een onterechte O/GS-kwalificatie als de
Belastingdienst/Toeslagen niet meer kan bewijzen dat sprake was van
opzet of grove schuld.43 De O/GS-tegemoetkomingsregeling geldt alleen
indien de ouder geen recht heeft op (ruimere) compensatie op grond van
de compensatieregeling over hetzelfde berekeningsjaar.
Als de werkelijke schade hoger is dan 30% van de terugvordering, kunnen
deze gedupeerden een O/GS-tegemoetkomingsregeling voor de hogere
werkelijke schade aanvragen. Het proces hiervoor is hetzelfde als bij de
compensatieregeling.
De doelgroepen van de compensatieregeling en
O/GS-tegemoetkomingsregeling hebben, soms onder bepaalde extra
voorwaarden, ook recht op het forfaitaire bedrag (paragraaf 3.1.2), de
42

In het artikelsgewijze deel van deze memorie van toelichting wordt nader ingegaan op de
reden voor de 1% extra compensatie en de vermogenstoetsuitzonderingen.
43
Dit is in lijn met de toelichting op het amendement van het lid Leijten c.s., waarin de
O/GS-tegemoetkomingsregeling voorgesteld werd (Kamerstukken II 2019/20, 35 468, nr. 20).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

14

noodvoorziening (paragraaf 3.1.3), de schuldenaanpak (hoofdstukken 4 en
5) en brede hulp vanuit de gemeenten op de vijf leefgebieden financiën,
wonen, zorg, gezin en werk (toegelicht in paragrafen 2.1.1, 3.1.1, 6.3.2, en
9.3).
3.1.1.3 Codificatie van beleidsbesluiten
i. O/GS-tegemoetkomingsregeling bij weigeren buitengerechtelijke
schuldregeling
Op grond van de O/GS-tegemoetkomingsregeling, die sinds 7 juli 2020
bestaat, kan de Belastingdienst/Toeslagen een O/GS-tegemoetkoming
verstrekken aan een ouder aan wie bij terugvordering van de kinderopvangtoeslag geen persoonlijke betalingsregeling is toegekend vanwege
een onterechte kwalificatie opzet of grove schuld van die ouder of diens
partner ten aanzien van het ontstaan van de terugvordering van kinderopvangtoeslag. Met ingang van 4 december 2020 is de
O/GS-tegemoetkomingsregeling via een beleidsbesluit uitgebreid naar
situaties waarin de Belastingdienst/Toeslagen een verzoek om buitengerechtelijke schuldregeling heeft geweigerd op dezelfde gronden.44 Deze
uitbreiding wordt met dit wetsvoorstel gecodificeerd.
ii. Aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade
Op 4 december 2020 is de regeling voor een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade vooruitlopend op
wetgeving bij beleidsbesluit in werking getreden.45 Op grond van deze
regeling kan de Belastingdienst/Toeslagen een aanvullende tegemoetkoming voor werkelijk geleden schade toekennen aan een ouder die in
aanmerking komt voor een O/GS-tegemoetkoming als de schade van die
ouder als gevolg van het niet-toekennen van een persoonlijke betalingsregeling of het weigeren van een buitengerechtelijke schuldregeling voor de
terugvordering van de kinderopvangtoeslag, hoger is dan de in de wet
opgenomen forfaitaire tegemoetkoming van 30% van de terugvordering.
Deze aanvullende tegemoetkoming komt bovenop die forfaitaire
tegemoetkoming.
Het kan bij werkelijke schade bijvoorbeeld gaan om kosten die door de
gedupeerde ouder zijn gemaakt in verband met de invordering van zijn
kinderopvangtoeslagschuld die bij het toekennen van een persoonlijke
betalingsregeling of van een buitengerechtelijke schuldregeling niet
zouden zijn gemaakt. Een ander voorbeeld is de situatie waarin de
gedupeerde ouder in totaal een hoger bedrag aan kinderopvangtoeslag
heeft terugbetaald dan hij zou hebben terugbetaald als hem wel een
persoonlijke betalingsregeling zou zijn toegekend of als de
Belastingdienst/Toeslagen wel akkoord was gegaan met een buitengerechtelijke schuldregeling. Dit hogere bedrag behoort dan tot de werkelijke schade, evenals de kosten voor de financiering van dit hogere
bedrag, zoals betaalde rente. Een derde voorbeeld is de situatie waarin
een derde aan de gedupeerde ouder bedragen in rekening heeft gebracht
voor (beroepsmatig) verleende bijstand in verband met de invordering
van de betreffende kinderopvangtoeslagschuld. Het kan hierbij gaan om
juridische proceshandelingen die hiermee nauw verband houden. Ook kan
het gaan om de betaalde bedragen aan een bijstandsverlener voor het
begeleiden van de gedupeerde ouder in zijn aanvraag van de
O/GS-tegemoetkoming of van een aanvullende O/GS-tegemoetkoming
voor de werkelijke schade.
44
45

Besluit aanvullende tegemoetkoming werkelijke schade bij O/GS (Stcrt. 2020, 63420).
Besluit aanvullende tegemoetkoming werkelijke schade bij O/GS (Stcrt. 2020, 63420).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

15

In aanvulling op de codificatie van het Besluit aanvullende tegemoetkoming werkelijke schade bij O/GS wordt in dit wetsvoorstel voorgesteld
dat een ouder in bepaalde gevallen ook op een latere datum dan
31 december 2023 nog een aanvraag voor een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade kan indienen bij de
Belastingdienst/Toeslagen. De mogelijkheden hiertoe worden nader
toegelicht in het artikelsgewijze deel van deze memorie van toelichting.46
Ten aanzien van aanvragen voor een aanvullende compensatie voor de
werkelijke schade bij de compensatieregeling wordt eenzelfde verruiming
voorgesteld.47
iii. Uitbreiden compensatieregeling met hardheid
Ouders die zijn gedupeerd door de hardheid van het stelsel van de
kinderopvangtoeslag zoals dat voor 23 oktober 2019 werd toegepast,
hebben – zoals eerder toegelicht – vergelijkbare gevolgen ondervonden
als de ouders die zijn gedupeerd door het institutioneel vooringenomen
handelen door de Belastingdienst/Toeslagen. Zij verdienen in de ogen van
het kabinet dezelfde compensatieregeling. Daarom is met ingang van
26 januari 2021 vooruitlopend op deze wetgeving goedgekeurd dat de
tegemoetkoming naar aanleiding van hardheid – met terugwerkende
kracht – op dezelfde wijze wordt berekend als de compensatie bij de
compensatieregeling.48
De compensatieregeling biedt ruimhartiger herstel dan de oorspronkelijke
regelingen voor hardheid. Bij de regelingen voor hardheid ontvingen
gedupeerde toeslaggerechtigden enkel het bedrag dat zij meer ontvangen
zouden hebben indien de toepassing van het wettelijke stelsel van de
kinderopvangtoeslag niet hard had uitgepakt. De compensatieregeling
reikt verder, zoals eerder is toegelicht. Ook kan op grond van de compensatieregeling een compensatie voor hogere werkelijke schade worden
toegekend.
Met dit wetsvoorstel wordt voorgesteld de wettelijke hardheidsregeling te
laten vervallen en wordt de compensatieregeling uitgebreid naar situaties
waarin het stelsel van de kinderopvangtoeslag te hard uitpakte. De
verbreding van de compensatieregeling betekent dat aan een grotere
groep gedupeerde ouders de meest ruimhartige vorm van compensatie
wordt geboden. De ruimere compensatieregeling geldt ook voor ouders
die al een bedrag op grond van herstelmaatregelen voor hardheid
ontvangen hebben. De Belastingdienst/Toeslagen kent ouders die eerder
verzochten om compensatie, maar de hardheidsregeling toegekend
kregen, ambtshalve een aanvullend bedrag toe. De ouders hoeven
hiervoor dus geen aanvraag in te dienen. Wel zullen deze ouders – net
zoals de ouders die gedupeerd zijn door institutionele vooringenomenheid van de Belastingdienst/Toeslagen – expliciet moeten vragen om
aanvullende compensatie voor de werkelijke schade als zij menen daar
recht op te hebben. De criteria om in aanmerking te komen voor herstel in
verband met hardheid blijven gelijk. Daardoor komen, net zoals onder de
hardheidsregeling, alleen door hardheid gedupeerde ouders voor
compensatie in aanmerking die in enig jaar ten minste € 1.500 aan
kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen of bij wie de aanspraak op
kinderopvangtoeslag in enig jaar met ten minste € 1.500 is verlaagd. De
AUT adviseerde een grens van € 10.000 te hanteren. Die vond het kabinet
te hoog. Met de grens van € 1.500 zocht het kabinet aansluiting bij een tot

46

Artikelsgewijze toelichting op artikel 6.1, derde lid.
Artikel 6.1, derde lid.
48
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

16

2017 geldende grens om in aanmerking te komen voor een persoonlijke
betalingsregeling voor toeslagschulden.49
3.1.1.4 Afwegingen en alternatieven
Bij de inrichting van de compensatieregeling hebben verschillende
overwegingen een rol gespeeld. Allereerst is overwogen hoe hoog het
compensatiebedrag voor iedere ouder zou moeten zijn. Hierbij is het
advies van de AUT opgevolgd. De AUT geeft aan dat het niet passend zou
zijn om iedere gedupeerde ouder hetzelfde bedrag uit te keren. Een
dergelijke one size fits all-benadering zou geen recht doen aan de
verschillen tussen situaties en de verschillen in de schade die ouders
hebben geleden. Het kabinet heeft dit advies inclusief de gesuggereerde
bestanddelen van de compensatie, zoals eerder toegelicht, overgenomen.
Dit is aangevuld met een regeling voor eventuele vergoeding van
aanvullende, werkelijke schade. Hiermee is gekozen voor een ruimhartige
benadering, waarbij niet alleen technisch wordt rechtgezet wat misging,
maar waarbij ook gevolgschade wordt erkend en vergoed.
In eerste instantie gold de compensatieregeling uitsluitend voor ouders
die gedupeerd zijn door institutionele vooringenomenheid. Voor ouders
die gedupeerd zijn door hardheid gold een aparte (minder ruime)
regeling. Ouders die zijn gedupeerd door de hardheid hebben echter
vergelijkbare gevolgen ondervonden als ouders die zijn gedupeerd door
het institutioneel vooringenomen handelen. Bovendien is de rechtsbescherming ook voor ouders die gedupeerd zijn door de hardheid
tekortgeschoten. Ook is het onderscheid tussen de twee groepen niet
altijd scherp te maken. Daarom verdienen beide groepen ouders in de
ogen van het kabinet dezelfde regeling. Het onderscheid tussen de
compensatieregeling en de herstelmaatregelen voor hardheid is om deze
reden met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 opgeheven.
Beide groepen ouders ontvangen sindsdien een tegemoetkoming of
compensatie die wordt berekend conform de regels van de compensatieregeling.
Terugvorderingen die O/GS-gedupeerden ontvingen waren op zichzelf wel
correct. Deze ouders hebben dus geen schade geleden doordat zij ten
onrechte geld moesten terugbetalen aan de Belastingdienst/Toeslagen,
maar doordat zij onterecht een O/GS-kwalificatie kregen en daardoor geen
toegang kregen tot een persoonlijke betalingsregeling of minnelijke
schuldregeling. Het kabinet kan zich er daarom ook in vinden dat in de
O/GS-tegemoetkomingsregeling, die via een amendement50 in de Awir is
gekomen, in tegenstelling tot in de compensatieregeling, geen tegemoetkoming wordt toegekend voor teruggevorderde kinderopvangtoeslag. De
O/GS-tegemoetkoming van 30% van de terugvordering is een forfaitaire
tegemoetkoming voor materiële en immateriële schade als gevolg van
een onterechte O/GS-kwalificatie.
Voorts is overwogen of de compensatie ambtshalve zouden moeten
worden uitgekeerd aan ouders, of dat ouders zich hiervoor zouden
moeten melden. Het kabinet heeft – om twee redenen – gekozen voor de
laatstgenoemde optie. Ten eerste is het antwoord op de vraag of een
ouder gedupeerd is niet altijd eenduidig. Hardheid kan niet geautomatiseerd in de systemen geïdentificeerd worden. En in lijn met de adviezen
van de AUT moeten de criteria voor institutionele vooringenomenheid in
samenhang worden gewogen. Een dergelijke beoordeling kan niet
Zie voor een nadere toelichting op de keuze voor de grens van € 1.500 de memorie van
toelichting op de Wet hardheidsaanpassing Awir, Kamerstukken II 2019/20, 35 468, nr. 3, p. 7–8.
50
Amendement van het lid Leijten c.s., Kamerstukken II 2019/20, 35 468, nr. 20.
49

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

17

uitsluitend plaatsvinden op basis van de data die de Belastingdienst tot
zijn beschikking heeft. Wel is besloten om ouders actief te benaderen als
bij de Belastingdienst bekend is dat er een grote kans bestaat dat zij
gedupeerd zijn, bijvoorbeeld omdat zij deel uitmaakten van een CAF-zaak
of een O/GS-kwalificatie hadden. Ten tweede acht het kabinet het van
belang dat ouders zelf kunnen bepalen of zij gebruik willen maken van
hun recht op compensatie of tegemoetkoming. Wanneer een ouder geen
behoefte heeft aan financieel herstel en de problematiek juist zo snel
mogelijk achter zich wil laten, respecteert het kabinet deze wens. Hiermee
wordt bovendien aangesloten bij het advies van de AUT en de later door
de BAK geadviseerde waarden.51
3.1.2 Forfaitair bedrag
3.1.2.1 Context en doel
In december 2020 was voor het kabinet duidelijk dat er terechte zorgen
bestonden over het tempo van de hersteloperatie. Veel ouders wachtten al
lang op herstel. Omdat het kabinet vond dat gedupeerde ouders sneller
dienden te worden gecompenseerd, is door het kabinet toen besloten een
forfaitair bedrag van € 30.000 toe te kennen aan gedupeerde ouders,
daarbij vooruitlopend op de verdere afhandeling van hun zaak.52 Om zo
spoedig mogelijk te kunnen starten, is deze regeling, vooruitlopend op
wetgeving, vastgelegd in een goedkeurend beleidsbesluit.53
3.1.2.2 Codificatie van beleidsbesluit
Na het besluit tot het treffen van de forfaitaire regeling in december 2020
(toen ook wel de Catshuisregeling genoemd), is via een beleidsbesluit kort
daarna begonnen met de uitvoering. Met dit wetsvoorstel wordt deze
maatregel uit het betreffende beleidsbesluit, het Besluit uitbreiding
Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag54, gecodificeerd.
Ouders die getroffen zijn door de hardheid van het stelsel of door een
onterechte O/GS-kwalificatie en een aanvraag voor een herstelregeling
hebben ingediend, komen in aanmerking voor het forfaitaire bedrag
indien zij in enig jaar ten minste € 1.500 aan kinderopvangtoeslag
moesten terugbetalen of indien de aanspraak op kinderopvangtoeslag in
enig jaar met ten minste € 1.500 is verlaagd. Voor ouders die gedupeerd
zijn door institutionele vooringenomenheid, geldt deze drempel van
€ 1.500 niet.
Indien beide partners van een ouderpaar een aanvraag voor herstel
hebben ingediend en recht hebben op herstel, ontvangt één van hen het
forfaitaire bedrag. Dit is de uitwerking van het uitgangspunt uit het Besluit
uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag55 dat een ouder en zijn
of haar toeslagpartner in de jaren waarover herstel plaatsvindt, samen
eenmaal voor het bedrag van € 30.000 in aanmerking komen, ongeacht
het aantal jaren waarvoor recht op compensatie of tegemoetkoming
bestaat en ongeacht of het partnerschap de gehele periode waarover
herstel wordt geboden heeft geduurd. Van de ouder en de
51

Zie paragraaf 2.1.2 voor een toelichting op de waarden en principes die als uitgangspunten
gelden, en de verwijzingen naar het BAK-advies. De BAK adviseerde specifiek om keuzevrijheid te respecteren.
52
Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 772. Zie ook Reactie op het rapport «Ongekend Onrecht»
van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (Kamerstukken II
2020/21, 35 510, nr. 4).
53
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
54
Stcrt. 2021, 28304.
55
Stcrt. 2021, 28304.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

18

(ex-)toeslagpartner wordt verwacht dat zij, waar van toepassing, het
bedrag onderling verdelen.
Het forfaitaire bedrag geldt als een forfaitaire tegemoetkoming voor de
geleden schade en kan gezien worden als een voorschot op de compensaties en tegemoetkomingen uit de andere herstelregelingen voor de
kinderopvangtoeslag. Voor ouders die op grond van een of meer
herstelregelingen al een bedrag ontvangen hebben dat in totaal lager is
dan € 30.000, wordt dit bedrag aangevuld tot € 30.000. Als een ouder
bijvoorbeeld al een hardheidstegemoetkoming heeft ontvangen van
€ 20.000, krijgt hij nog een bedrag van € 10.000 uitbetaald. Ouders die
nog geen bedrag hebben ontvangen en voldoen aan de voorwaarden van
een van de herstelregelingen, ontvangen het forfaitaire bedrag van
€ 30.000. Dit is het minimumbedrag waar gedupeerde ouders recht op
hebben. Als zij op grond van een herstelregeling recht hebben op een
hoger bedrag dan € 30.000, ontvangen zij het meerdere nadat dit hogere
bedrag door de Belastingdienst/Toeslagen is vastgesteld. Het forfaitaire
bedrag van € 30.000 hoeft niet terugbetaald te worden als wordt
vastgesteld dat de gedupeerde ouder op grond van de herstelregelingen
recht heeft op een lager bedrag dan € 30.000. De Belastingdienst/
Toeslagen kan het forfaitaire bedrag wel terugvorderen als de ouder na
19 maart 2021 opzettelijk een onjuiste aanvraag voor herstel heeft
ingediend of geen recht heeft op toepassing van een herstelmaatregel en
hij dit wist of behoorde te weten. 19 maart 2021 is de datum van publicatie van het beleidsbesluit56 waarin deze terugvorderingsbevoegdheid
werd aangekondigd.
De ouder die zich voor herstel gemeld heeft, hoeft geen aanvraag in te
dienen voor het ontvangen van het forfaitaire bedrag van € 30.000. Iedere
ouder die recht heeft op een compensatie of tegemoetkoming op grond
van een herstelregeling kinderopvangtoeslag en hier uiterlijk 31 december
2023 om heeft gevraagd, ontvangt binnen zes maanden na die aanvraag
het forfaitaire bedrag.
3.1.2.3 Afwegingen en alternatieven
Eind 2020 is onderzocht welke mogelijkheden bestonden om de hersteloperatie te versnellen. Hieruit bleek dat veel versnellingsopties niet
haalbaar waren en/of slechts een marginaal effect op de doorlooptijden
zouden hebben. Zo is overwogen om de berekeningswijze van de
compensatie/O/GS-tegemoetkoming te vereenvoudigen door een staffel te
introduceren. Hiermee zouden ouders – op basis van een aantal criteria –
een staffelbedrag ontvangen, waarna zij eventueel nog aanspraak zouden
kunnen maken op een aanvullend bedrag via de zogenoemde integrale
beoordeling57 waarin het dossier in het geheel wordt onderzocht.
Het kabinet heeft echter gekozen voor toekenning van een forfaitair
bedrag van € 30.000 aan alle erkend gedupeerden. Deze keuze is gemaakt
omwille van de ruimhartigheid (voor veel ouders leidt dit tot een hogere
eerste betaling dan zij onder de staffel ontvangen zouden hebben) en de
snelheid (één vaststaand bedrag is eenvoudiger uitvoerbaar dan een
staffel). Er is vervolgens gekozen voor een bedrag van € 30.000, omdat de
verwachting was dat dit bedrag voor ten minste de helft van de ouders
net zo hoog of hoger zou zijn dan het bedrag dat zij zouden ontvangen
56
57

Besluit forfaitair bedrag en verruiming compensatieregeling (Stcrt. 2021, 14691).
Bij integrale beoordeling wordt vastgesteld wat er is misgegaan met de kinderopvangtoeslag
bij een gedupeerde ouder en wordt per berekeningsjaar het herstelbedrag vastgesteld dat op
grond van een herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 van dit wetsvoorstel wordt
toegekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

19

wanneer zij integraal behandeld en gecompenseerd/tegemoetgekomen
zouden worden (op grond van de regelingen voor hardheid, institutionele
vooringenomenheid of een onterechte O/GS-kwalificatie). In augustus
2020 is geanalyseerd hoe hoog de terugvorderingen van de ouders (voor
zover zij zich toen hadden aangemeld) waren geweest. Hieruit volgde een
mediaan van circa € 20.000. De mediaan is als uitgangspunt genomen om
zo in ieder geval de helft van de ouders al volledig financieel te kunnen
herstellen. Dit bedrag is vervolgens vermenigvuldigd met een factor 1.5,
om aan te sluiten bij het uitgangspunt van ruimhartigheid en om bovenop
de terugvorderingen ook te compenseren voor immateriële en overige
materiële schade.
Tot slot is gekozen voor een bedrag van € 30.000 omdat het kabinet er
veel belang aan hecht om ouders zo snel mogelijk uit de meest urgente
problemen te helpen, zodat de grootste financiële problemen van ouders
niet zouden voortslepen gedurende de behandeltijd van de integrale
beoordeling. Het forfaitaire bedrag diende dus in ieder geval hoog genoeg
te zijn om onmiddellijk een significante verlichting van de financiële
situatie voor ouders te bewerkstelligen.
Zoals hiervoor toegelicht, wordt het forfaitaire bedrag niet toegekend aan
ouders die door hardheid of door een onterechte O/GS-kwalificatie zijn
gedupeerd indien zij niet in enig jaar ten minste € 1.500 aan kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen of indien de aanspraak op kinderopvangtoeslag niet in enig jaar met ten minste € 1.500 is verlaagd. Deze
grens van € 1.500 is gelijk aan de grens die gold om in aanmerking te
komen voor de hardheidstegemoetkoming en die geldt voor de verbrede
compensatieregeling voor hardheid. Het toenmalige kabinet heeft bij de
invoering van het forfaitaire bedrag overwogen dat het ook wenselijk is
om een grens te laten gelden voor ouders die door een onterechte
O/GS-kwalificatie gedupeerd zijn. Door een grens wordt voorkomen dat
een lage terechte terugvordering kan leiden tot een hoog forfaitair bedrag.
Voor de hoogte van die grens, die per definitie arbitrair is, is aangesloten
bij de bestaande grens van € 1.500 voor hardheid. Ouders die een lagere
terugvordering hebben gehad, maar toch relatief veel schade hebben
geleden door de onterechte O/GS-kwalificatie, komen wel in aanmerking
voor de aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade. Zij
worden dus niet ondergecompenseerd.
3.1.2.4 Bedrag van € 10.000
Zoals in paragraaf 3.1.2.2 beschreven, ontvangt, indien beide partners van
een ouderpaar een aanvraag voor herstel hebben ingediend en recht
hebben op herstel, één van hen het forfaitaire bedrag. Van hen wordt
verwacht dat zij dit bedrag onderling verdelen. Indien deze partners op het
moment van het toekennen van het forfaitaire bedrag aan een van hen
niet meer elkaars partners zijn, kan van hen in mindere mate verwacht
worden dat zij het forfaitaire bedrag met elkaar delen. Voor het geval dat
zij niet meer elkaars partners zijn, wordt voorgesteld om aan de partner
aan wie het forfaitaire bedrag niet wordt toegekend een bedrag van
€ 10.000 toe te kennen. Dit bedrag werkt op eenzelfde manier als het
forfaitaire bedrag. Eerder ontvangen herstelbedragen worden op het
bedrag van € 10.000 in mindering gebracht en later vastgestelde
herstelbedragen blijven tot een bedrag van € 10.000 achterwege. Het
bedrag van € 10.000 is gelijk aan het bedrag dat het kabinet wil gaan
voorstellen als forfaitair bedrag voor ex-partners van gedupeerde
aanvragers in de ex-partnerregeling. Op grond van de nog voor te stellen
ex-partnerregeling krijgen de gedupeerde aanvrager en de ex-partner
samen een bedrag van minimaal € 40.000 (€ 30.000 voor de aanvrager +
€ 10.000 voor de ex-partner). Twee gedupeerde aanvragers die inmiddels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

20

ex-partners van elkaar zijn, ontvangen door het voorgestelde bedrag van
€ 10.000 samen eveneens minimaal € 40.000. Uiteraard worden
gedupeerde aanvragers, die tevens ex-partner zijn, uitgesloten van de
toekomstige ex-partnerregeling om te voorkomen dat zij herstelbedragen
tweemaal ontvangen. Medio mei 2022 had de Belastingdienst/Toeslagen
enkele tientallen situaties geïdentificeerd waarin twee personen die in het
verleden elkaars partners waren, maar op dat moment niet meer, beiden
als gedupeerde aanvrager zijn aan te merken. De aanvrager die de
€ 10.000 ontvangt, ontvangt nooit minder dan zijn werkelijke schade. Als
aanvrager heeft hij immers recht op compensatie of
O/GS-tegemoetkoming en op aanvullende compensatie of
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade. Het toekennen van het
bedrag van € 10.000 betreft geen codificatie van bestaand beleid. Aan de
voorgestelde wetgeving op dit punt wordt daarom ook geen terugwerkende kracht verleend.
Overwogen is om aan de gedupeerde aanvrager, inmiddels ex-partner, die
niet het forfaitaire bedrag van € 30.000 toegekend krijgt, ook € 30.000 toe
te kennen. Het kabinet heeft hier echter niet voor gekozen. Een
gezamenlijk bedrag van € 60.000 vergroot het risico op (ruime) overcompensatie en het pakt oneerlijk uit ten opzichte van huishoudens met één
aanvrager waarvoor het forfaitaire bedrag € 30.000 is, aangevuld met een
voorzien bedrag van € 10.000 voor de inmiddels ex-partner. Ook is
overwogen om aan de gedupeerde aanvrager, inmiddels ex-partner, die
niet het forfaitaire bedrag van € 30.000 toegekend krijgt, geen forfaitair
bedrag toe te kennen. Van de aanvrager die de € 30.000 ontvangt, wordt
immers verwacht dat hij dit bedrag met de andere aanvrager deelt.
Zonder extra aanvullend bedrag kan die andere aanvrager echter
financieel slechter af zijn dan de ex-partner van een gedupeerde
aanvrager, welke ex-partner zelf geen gedupeerde aanvrager is. Het
kabinet heeft immers het voornemen om voor te stellen om aan die
ex-partners een forfaitair bedrag van € 10.000 toe te kennen. Bij elke
optie, zowel bij de gekozen optie als bij de alternatieven, zijn er vergelijkingen te maken met personen in een min of meer vergelijkbare positie
die beter of slechter af zijn. Met de keuze voor het bedrag van € 10.000
heeft het kabinet voor een middenweg gekozen.
3.1.3 Noodvoorziening
In sommige gevallen verkeren aanvragers van kinderopvangtoeslag als
gevolg van institutionele vooringenomenheid, hardheid van het stelsel of
een onterechte O/GS-kwalificatie in een acute financiële noodsituatie,
waarbij (een eerste betaling voor) compensatie of tegemoetkoming niet
op korte termijn uitgekeerd kan worden.
Op 2 oktober 2020 is per beleidsbesluit de regeling noodvoorziening
kinderopvangtoeslag in werking getreden op grond waarvan de
Belastingdienst/Toeslagen incidenteel een noodvoorziening kan
verstrekken aan deze doelgroep.58 De noodvoorziening, die in beginsel
maximaal € 500 bedraagt, is bedoeld om gedupeerden in staat te stellen
noodzakelijke uitgaven te doen in afwachting van hun volledige financieel
herstel. Hierbij valt te denken aan uitgaven aan schoolvoorzieningen voor
kinderen of medicijnen. Sinds de introductie van de forfaitaire regeling is
de noodvoorziening vooral nog bedoeld voor ouders wier financiële
problemen zo acuut zijn, dat zij ook niet kunnen wachten op uitbetaling
van het forfaitaire bedrag.

58

Besluit noodvoorziening kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2020, 50964).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

21

Op 16 december 2020 is deze noodvoorziening per beleidsbesluit
uitgebreid naar gedupeerden die als gevolg van de problemen rondom de
andere toeslagen in een acute financiële noodsituatie verkeren.59 Met dit
wetsvoorstel worden beide beleidsbesluiten gecodificeerd als deel van de
Wet hersteloperatie toeslagen.
3.1.4 Ouders woonachtig buiten Nederland
3.1.4.1 Context en doel
Een deel van de gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag woont
op dit moment, al dan niet met hun gezin, buiten Nederland. Deze
gedupeerde aanvragers hebben, net als gedupeerde aanvragers die in
Nederland wonen, recht op onder andere het forfaitaire bedrag van
€ 30.000, compensatie of O/GS-tegemoetkoming. Indien recht bestaat op
het forfaitaire bedrag, bestaat ook recht op aanvullende (herstel)regelingen. Zo worden van gedupeerde aanvragers, in Nederland of buiten
Nederland, de Nederlandse bestuursrechtelijke geldschulden door de
overheid kwijtgescholden en worden bepaalde privaatrechtelijke schulden
overgenomen en betaald. De kinderen van deze ouders kunnen in
aanmerking komen voor de kindregeling zoals toegelicht in paragraaf 0.
Het kabinet vindt het belangrijk om een gedupeerde aanvrager die buiten
Nederland woont zoveel mogelijk op dezelfde manier te behandelen als
een gedupeerde aanvrager die in Nederland woont, ook voor wat betreft
het aanbod van brede ondersteuning op de vijf leefgebieden financiën,
gezin, werk, wonen en zorg. Het gaat om gedupeerde aanvragers en hun
gezinnen die in meer dan veertig verschillende landen wonen. Gemeenten
kunnen niet voorzien in de brede ondersteuning van deze groep die niet
woonachtig is in Nederland. Daarom wordt ten aanzien van deze groep
voorgesteld om een andere werkwijze te volgen, waarbij het Ondersteuningsteam voor Ouders in het Buitenland (het OTB) vanuit Nederland de
gedupeerde aanvragers die buiten Nederland wonen, gaat ondersteunen.
Deze werkwijze houdt in dat naast de ondersteuning van het OTB ook
financiering van de ondersteuning kan plaatsvinden door middel van het
vergoeden van redelijke kosten voor ondersteuning op de vijf leefgebieden op basis van een plan van aanpak.
Op 24 juni 2022 is het Besluit ondersteuning ouders in het buitenland in
werking getreden op grond waarvan Onze Minister van Financiën
vooruitlopend op wetgeving brede ondersteuning op de vijf leefgebieden
kan aanbieden aan de gedupeerde aanvragers buiten Nederland en op
grond waarvan desgewenst de kosten van de remigratie naar Nederland
eenmalig kunnen worden vergoed of voor rekening van Onze Minister van
Financiën kunnen worden genomen.60 Onder Nederland wordt in dit
verband verstaan: Europees en Caribisch Nederland.
Voor gedupeerde aanvragers die woonachtig zijn in Caribisch Nederland
wordt ondersteuning geboden via de Belastingdienst Caribisch
Nederland.
3.1.4.2 Voorstel tot nieuwe regeling
Het wetsvoorstel regelt dat brede ondersteuning voor gedupeerde
aanvragers buiten Europees en Caribisch Nederland kan worden geboden
aan de gedupeerde aanvrager, diens partner en (pleeg)kind(eren) van (een
van) beiden (hierna: kind(eren)). Voor gedupeerde aanvragers die
59
60

Besluit noodvoorziening toeslagen (Stcrt. 2020, 62981 en Stcrt. 2021, 48346).
Besluit ondersteuning ouders in het buitenland (Stcrt. 2022, 16194).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

22

woonachtig zijn in Aruba, Curaçao en Sint Maarten geldt dus dat zij ook
vallen onder de brede ondersteuning van het OTB zoals uitgewerkt in dit
wetsvoorstel.
Voorgesteld wordt dat Onze Minister van Financiën het OTB mandateert
om brede ondersteuning te bieden aan gedupeerde aanvragers in het
buitenland. Het OTB neemt contact op met deze aanvragers en biedt
brede ondersteuning bij herstel aan deze aanvragers, hun partners en
kind(eren). Indien ondersteuning bij herstel gewenst is op een of meer van
de vijf leefgebieden, legt het OTB dit, evenals gemeenten dat doen, vast in
een plan van aanpak. Op basis van dit plan van aanpak wordt gekeken
welke rol het OTB zelf kan spelen in de ondersteuningsbehoefte en voor
welke zaken mogelijk externe inzet nodig is. Vanzelfsprekend wordt geen
ondersteuning geboden indien de gedupeerde aanvrager hierop geen
prijs stelt.
De ondersteuning van het OTB kan bijvoorbeeld bestaan uit het helpen
zoeken naar een zorgverlener, ondersteuning bij het indienen van een
privaatrechtelijke schuldenlijst bij Sociale Banken Nederland of het in
brede zin samen voorbereiden van de remigratie naar Nederland. Ook
kan, in lijn met de motie Kat, ondersteuning worden geboden bij
re-integratie op de arbeidsmarkt.61 Hiervoor kan lokaal, dus in het
woonland, ondersteuning worden gezocht maar ook gebruik worden
gemaakt van bijvoorbeeld online aanbod bij jobcoaching vanuit
Nederland.
Op basis van op te stellen doelen in het plan van aanpak kan ook budget
worden toegekend aan de gedupeerde aanvrager om de (externe)
ondersteuning zelf te bekostigen. Het OTB houdt hierover contact met de
aanvrager en zijn gezin. Voorgesteld wordt om in de wet op te nemen dat
redelijke kosten worden vergoed. In overleg met de gedupeerde
aanvrager, diens partner en kinderen stelt het OTB vast welke kosten voor
welk doel als redelijk worden gezien. Wat in een specifiek geval gezien kan
worden als redelijke kosten, zal afhangen van de feiten en omstandigheden van het geval. Hierbij kunnen ter invulling van hetgeen wordt
verstaan onder redelijke kosten beleidsregels worden vastgesteld.
Financiële tegemoetkoming voor ondersteuning op vijf leefgebieden en
wijze van betaling
Ondersteuning wordt in de eerste plaats geboden door het OTB zelf. Het
OTB kijkt samen met de gedupeerde aanvrager op welke leefgebieden en
voor wie in het gezin externe ondersteuning nodig is. Er zijn financiële
middelen beschikbaar voor het vergoeden van brede ondersteuning van
de gedupeerde aanvrager, diens partner en kind(eren). Indien naast de
gedupeerde aanvrager andere gezinsleden ondersteuning nodig hebben,
wordt dit ook vastgelegd in het plan van aanpak.
De tegemoetkoming voor brede ondersteuning is bestemd voor het doen
van uitgaven buiten Nederland ten behoeve van de vijf leefgebieden. Het
geldbedrag dat op basis van het plan van aanpak ter beschikking wordt
gesteld aan de gedupeerde aanvrager en diens gezinsleden, is afhankelijk
van de ondersteuningsbehoefte en van de vraag of dat bedrag redelijk
wordt geacht. Voor ingrijpende zaken waarvoor deze financiële tegemoetkoming niet voldoende is, moeten gedupeerde aanvragers die buiten
Nederland wonen een beroep doen op de voorzieningen in hun
woonland. Het OTB kan de gedupeerde aanvrager daarin begeleiden. Dan
gaat het bijvoorbeeld om reguliere zorgkosten of woonproblematiek.
61

Kamerstukken II 2021/21, 31 066, nr. 830.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

23

Het kabinet denkt wat betreft de inkadering van hetgeen onder redelijke
kosten wordt verstaan aan een financiële tegemoetkoming voor de
gedupeerde aanvrager van ten hoogste € 5.000 voor de brede ondersteuning op de vijf leefgebieden. Per gezinslid van de gedupeerde
aanvrager dat ondersteuning wenst, wordt gedacht aan het beschikbaar
stellen van een aanvullend bedrag van ten hoogste € 1.500. Deze
bedragen zijn gebaseerd op kosten die momenteel voor gedupeerde
ouders en hun gezinsleden door gemeenten worden vergoed in het kader
van brede ondersteuning en op een inschatting van kosten die per
leefgebied in aanmerking kunnen komen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om
een tandartsbehandeling, basiswoonbehoeften, behoeften van kinderen of
de inzet van een coach of psycholoog. Daarbij wordt rekening gehouden
met de gezinsgrootte.
Terugkeer naar Nederland
Indien de gedupeerde aanvrager besluit om te remigreren naar
Nederland, wordt, in lijn met de motie-Azarkan62, voorgesteld de kosten
van de verhuizing en de reis naar Nederland eenmalig voor rekening te
laten komen van Onze Minister van Financiën. Ondersteuning bij een
remigratie is niet onlosmakelijk verbonden met de gedupeerde aanvrager.
Dit betekent dat diens partner of kind(eren) ook zonder dat de gedupeerde
aanvrager zelf remigreert naar Nederland, van deze mogelijkheid tot
ondersteuning bij remigratie gebruik kunnen maken. In het wetsvoorstel is
opgenomen dat de kosten van de verhuizing eenmalig door Onze Minister
van Financiën voor zijn rekening worden genomen. Deze eenmalige dienst
wordt in natura geleverd en vindt plaats op een door de gedupeerde
aanvrager gewenst moment. De dienst kan niet worden opgedeeld of
verspreid over een bepaalde periode. De kosten van de reis worden
eenmalig vergoed of voor rekening genomen door Onze Minister van
Financiën ten behoeve van de aanvrager die in aanmerking komt voor een
herstelmaatregel63. Dit geldt ook voor de kosten van de reis van zijn
partner en kind(eren) van een van beiden, indien zij voorafgaand aan de
remigratie naar Nederland op hetzelfde adres buiten Nederland wonen als
de gedupeerde aanvrager. De voorwaarde dat zij voorafgaand aan de
remigratie op hetzelfde adres wonen als de gedupeerde aanvrager, wordt
gesteld om ervoor te zorgen dat het aantal verhuizingen beperkt blijft tot
de leden van het huishouden van de aanvrager op dat moment. De
vergoeding van de reiskosten is persoonsgebonden en kan, ongeacht het
moment waarop de gedupeerde aanvrager, zijn partner en kind(eren)
remigreren, worden vergoed of voor rekening worden genomen door
Onze Minister van Financiën. Hierbij is het dus niet noodzakelijk dat de
gedupeerde aanvrager, zijn partner en kind(eren) op hetzelfde moment
naar Nederland reizen. Voor mensen die remigreren naar Nederland geldt
dat de brede ondersteuning na hun terugkeer door de (nieuwe) woongemeente kan worden voortgezet.
Overgangsmaatregel
De in dit wetsvoorstel opgenomen codificatie van de grondslag voor
brede ondersteuning van ouders in het buitenland treedt met terugwerkende kracht tot en met 24 juni 2022 in werking. Dat is de datum waarop
het Besluit ondersteuning ouders in het buitenland, vooruitlopend op deze
wetgeving, van kracht is geworden.64 Het kabinet acht een beleidsbesluit
gerechtvaardigd, omdat hiermee de ondersteuning van gedupeerden van

62

Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 838.
Herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 van dit wetsvoorstel.
64
Besluit ondersteuning ouders in het buitenland (Stcrt. 2022, 16194).
63

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

24

de kinderopvangtoeslag die buiten Nederland wonen geen vertraging
oploopt ten opzichte van gedupeerden die in Nederland wonen.
3.2 Kinderen van gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag
3.2.1 Context en doel
Veel kinderen van gedupeerde ouders zijn als gevolg van de problemen
bij de kinderopvangtoeslag in problematische omstandigheden
opgegroeid. De kinderen gaven in gesprekken aan dat hen veel is
ontnomen. Zij hebben geen onbezorgde jeugd gehad, geen normale
sociale contacten kunnen opbouwen en dezelfde kansen als voor
leeftijdsgenoten ontbraken. Ook geven kinderen aan dat de mogelijkheid
om zelfvertrouwen op te bouwen en in jezelf te geloven ontbrak, er was
niet de mogelijkheid om talenten te ontdekken, hobby’s te ontwikkelen en
erop te vertrouwen dat een goede toekomst mogelijk is. Kinderen en
(inmiddels) jongvolwassenen dragen deze last nog steeds met zich mee.
Zij zijn in armoede en in een stressvolle omgeving opgegroeid. Ook weten
we dat er kinderen van gedupeerde ouders uit huis zijn geplaatst. Er is
niks dat deze kinderen een onbezorgde jeugd terug kan geven. Het is
daarom belangrijk dat expliciet wordt erkend dat deze kinderen ten
onrechte en buiten hun schuld zijn benadeeld.
De in dit wetsvoorstel opgenomen kindregeling is tot stand gekomen op
basis van een gedegen proces van dialoog, reflectie en analyse met
kinderen en jongeren.65 Zij zijn ook betrokken geweest bij de nadere
uitwerking van de regeling. Dit proces is begeleid door een stichting en
onafhankelijke kwartiermakers.
Er is gesproken met een diverse groep kinderen van 9 tot 17 jaar en met
jongeren van 18 jaar en ouder. De kinderen en jongeren geven in hun
advies aan het kabinet aan dat voor hen zowel erkenning van het leed als
maatwerk nodig zijn. Zij hechten grote waarde aan specifieke ondersteuning voor kinderen en jongeren die daar behoefte aan hebben. Een
onderdeel van een oplossing is een steun in de rug in de vorm van
leeftijdsgebonden financiële ondersteuning. Met de hier getroffen
regeling geeft het kabinet gevolg aan deze wens.66 Het kabinet vindt het
belangrijk om te blijven erkennen dat deze kinderen en jongeren onrecht
is aangedaan en dat de plicht bestaat om elk getroffen kind en elke
getroffen jongere te helpen bij het opbouwen van een mooie toekomst.
3.2.2 Voorstel tot nieuwe regeling
Erkenning vindt onder andere plaats in de vorm van een financiële
tegemoetkoming. In lijn met het voorstel van de kinderen en jongeren
wordt de hoogte van de financiële tegemoetkoming bepaald met
leeftijdscategorieën, omdat behoeften per levensfase verschillen. Het
betreft voor de volgende leeftijden de volgende bedragen.

65

Aanbevelingen; Aanpak Kindregeling «Leven op de rit» vanuit gedupeerde kinderen en
jongeren (bijlage bij Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 854), p. 7.
66
Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 873.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

25

Financiële tegemoetkoming per leeftijdsgroep
Leeftijd (in jaren)

Bedrag

0 t/m 5
6 t/m 11
12 t/m 14
15 t/m 17
18+

€ 2.000
€ 4.000
€ 6.000
€ 8.000
€ 10.000

De kinderen en jongeren geven aan dat er naast een financiële tegemoetkoming behoefte is aan langjarige ondersteuning op het terrein van
ontwikkelkansen, traumaverwerking, schulden en huisvesting. Om deze
reden wordt deze regeling geflankeerd door breed ondersteunend beleid
voor de kinderen en jongeren.
Personen die in aanmerking komen voor de kindregeling
Het kabinet wil ervoor zorgen dat kinderen van gedupeerde aanvragers
die de gevolgen hebben ervaren van de problemen omtrent de kinderopvangtoeslag onder deze regeling vallen. Daarom wordt een ruime
omschrijving van het begrip kind en pleegkind voorgesteld. Personen
komen in aanmerking voor de kindregeling als zij op 1 januari 2005 (de
datum van de start van het toeslagenstelsel) jonger dan 21 jaar waren of
tussen 1 januari 2005 tot de datum van de start van de uitvoering van de
kindregeling zijn geboren. Er is gekozen voor de leeftijdsgrens van 21 jaar
op 1 januari 2005, omdat ouders tot een leeftijd van 21 jaar een onderhoudsplicht hebben voor hun kinderen. Hierna wordt ingegaan op de
overige voorwaarden die gelden om in aanmerking te komen voor de
kindregeling. Er wordt niet getoetst of de kinderen daadwerkelijk
ingeschreven stonden op het adres van de gedupeerde aanvrager. Er zijn
namelijk kinderen die, soms juist ook vanwege de problemen met de
kinderopvangtoeslag, opgroeiden op een andere plek.
i. Eigen en aanverwante kinderen
De ondersteuning (zowel de financiële ondersteuning als brede ondersteuning) richt zich onder andere op de eigen kinderen van de gedupeerde
aanvrager. Voor het begrip eigen kind is aangesloten bij de Algemene
Kinderbijslagwet. Kinderen die, via de huidige toeslagpartner van de
gedupeerde aanvrager, aanverwant zijn van deze aanvrager, hebben ook
recht op de financiële ondersteuning. Voorwaarde hiervoor is dat deze
toeslagpartner zowel toeslagpartner is op het moment dat de herstelmaatregel wordt toegekend aan de aanvrager en ook toeslagpartner van de
gedupeerde aanvrager was op 26 januari 2021. Deze datum is de datum
van inwerkingtreding van het Besluit uitbreiding Catshuisregeling
Kinderopvangtoeslag. Zonder deze voorwaarde zouden ook alle kinderen
van de latere toeslagpartner van de gedupeerde aanvrager aanspraak
maken op de tegemoetkoming, terwijl de kans klein is dat deze kinderen
de problematiek van dichtbij hebben meegemaakt.
ii. Pleegkinderen van de aanvrager of diens toeslagpartner
Gedupeerde aanvragers en hun toeslagpartners hebben en hadden ook
pleegkinderen. Deze kinderen kunnen net zo goed als de eigen kinderen
van de aanvrager of de toeslagpartner zijn benadeeld. Het kabinet sluit
aan bij de definitie van pleegkind in de Algemene Kinderbijslagwet. Dit
houdt in dat een pleegkind een kind is dat als eigen kind wordt onderhouden en opgevoed. Een pleegkind moet pleegkind van de aanvrager of
diens toeslagpartner zijn geworden voor de start van de uitvoering van de
kindregeling. Hiermee wordt ervoor gezorgd dat ook pleegkinderen, die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

26

de problematiek rondom de kinderopvangtoeslag aan den lijve hebben
ondervonden, aanspraak kunnen maken op de tegemoetkoming. Ook hier
geldt voor de toeslagpartner dat deze ook toeslagpartner van de
gedupeerde aanvrager was op 26 januari 2021. Voor voormalige pleegkinderen van de aanvrager of diens toeslagpartner geldt de eis dat zij
onderdeel van het huishouden zijn geweest van de aanvrager in de
periode na het eerste informatieverzoek dat uiteindelijk heeft geleid tot de
terugvordering waarvoor herstel wordt geboden.
Wijze van toekenning van de kindregeling
De financiële tegemoetkoming wordt in beginsel ambtshalve toegekend.
De Belastingdienst/Toeslagen beschikt over de gegevens van de meeste
kinderen die onder de reikwijdte van de regeling vallen. De tegemoetkoming wordt binnen zes maanden na de start van de uitvoering van de
kindregeling of na de vaststelling dat een ouder gedupeerd is vastgesteld
in een beschikking. Omdat niet alle benadeelde kinderen van gedupeerde
ouders in beeld zijn, is het ook mogelijk een aanvraag voor de tegemoetkoming in te dienen als de tegemoetkoming na zes maanden nog niet
ambtshalve is toegekend. Meerderjarige kinderen kunnen zelf een
aanvraag indienen. Voor minderjarige kinderen geldt dat ze vanaf twaalf
jaar zelf een aanvraag kunnen indienen. De wettelijke vertegenwoordiger
van het minderjarige kind kan ook namens het kind een aanvraag
indienen. Voor minderjarige kinderen tot twaalf jaar geldt dat alleen de
wettelijk vertegenwoordigers namens het kind een aanvraag kan indienen.
De aanvraag kan worden ingediend tot uiterlijk één jaar na de uiterste
datum om een herstelregeling aan te vragen en er wordt binnen een
termijn van zes maanden en uiterlijk twaalf maanden op de aanvraag
beschikt. Bezwaar en beroep staan open tegen een afwijzing van de
Belastingdienst/Toeslagen. De reden dat de aanvraagtermijn langer
openstaat voor de kindregeling dan voor de herstelregeling is dat ouders
na 1 januari 2024 nog als gedupeerd aangemerkt kunnen worden.
Geen aanvraag voor herstelregeling indien gedupeerde ouder is
overleden
Het is mogelijk dat een gedupeerde ouder zich niet heeft aangemeld voor
een herstelmaatregel en is overleden, waardoor het kind geen aanspraak
zou maken op de tegemoetkoming. Het kabinet acht het onwenselijk dat
een kind als gevolg daarvan geen recht krijgt op de tegemoetkoming.
Om toch in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming moet
aannemelijk zijn dat de ouder recht zou hebben gehad op een herstelmaatregel indien hij niet zou zijn overleden. Het kind verstrekt de
gegevens en andere informatie waarover hij redelijkerwijs kan beschikken.
Het kabinet begrijpt dat er een risico bestaat dat er bewijsproblemen
ontstaan, hetgeen onwenselijk wordt geacht. De Belastingdienst/
Toeslagen denkt daarom in deze gevallen actief mee met het kind. Bij
twijfel is het verhaal van het kind leidend.
Zoals hiervoor is vermeld moet de Belastingdienst/Toeslagen gegevens
van een ouder verwerken om te beoordelen of een kind aanspraak maakt
op de tegemoetkoming, ondanks het feit dat de ouder geen aanvraag voor
herstel heeft gedaan. De Belastingdienst/Toeslagen moet onderzoek doen
in de beschikbare en de te verkrijgen gegevens van de ouder om zo te
kunnen bepalen of de ouder recht zou hebben gehad op een herstelregeling. Ook moeten er mogelijk gegevens van de ouder gedeeld worden
met het kind bij een afwijzing en/of toewijzing. Als de Belastingdienst/
Toeslagen de aanvraag van het kind afwijst, is het namelijk wenselijk dat
het kind weet waarom de aanvraag is afgewezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

27

Het belang van het kind acht het kabinet zwaarwegend. Zonder onderzoek
naar de situatie van de ouders kan geen tegemoetkoming worden
toegekend en het kabinet acht het van groot belang dat een gedupeerd
kind de tegemoetkoming ontvangt. Dit rechtvaardigt dat de gegevens van
de betrokken ouder kunnen worden gebruikt voor het vaststellen van het
recht van het kind op de tegemoetkoming.
Om de privacy van de ouders zoveel als mogelijk te beschermen, hanteert
de Belastingdienst/Toeslagen een aantal waarborgen. In de eerste plaats is
van belang dat de Belastingdienst/Toeslagen pas overgaat tot het
onderzoek in de gegevens als er voldoende aanknopingspunten zijn om
dit onderzoek te starten. Na het onderzoek is het mogelijk noodzakelijk om
gegevens van de ouders met het kind te delen. Om de privacy van de
ouders toch zoveel mogelijk te beschermen, beperkt de Belastingdienst/
Toeslagen dit waar mogelijk. Dit betekent dat gegevens van de ouders
alleen worden gedeeld met het kind voor zover het delen van die
gegevens strikt noodzakelijk is. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om een
antwoord op de vraag of er in het verleden toeslagen zijn uitbetaald aan
de ouder, of er terugvorderingen waren en wat de reden daarvan was.
Peildatum leeftijd voor kindregeling
Indien een kind in aanmerking komt voor de kindregeling wordt de hoogte
van de financiële tegemoetkoming bepaald door de leeftijd van het kind
op 31 juli 2023. Het kabinet kiest onder andere voor een vaste peildatum
vanwege de uitvoerbaarheid. Daarnaast geeft deze datum kinderen vooraf
duidelijkheid over de hoogte van de tegemoetkoming. Bovendien is het
hanteren van dit peilmoment doorgaans gunstig voor degenen die ervoor
in aanmerking komen. De leeftijd van de kinderen op het moment van
betalen is namelijk doorgaans lager dan de leeftijd van de kinderen op het
peilmoment. Dit geldt niet op het moment dat ouders zich na 31 juli 2023
aanmelden. Het kind kan dan al ouder zijn dan op het moment van de
peildatum. Ter illustratie: een kind dat op 1 februari 2023 zeventien jaar is
en dan de tegemoetkoming ontvangt en op 1 juli 2023 achttien jaar is,
ontvangt € 10.000. Een kind dat op 1 november 2023 achttien jaar is en de
tegemoetkoming ontvangt, maar op 1 juli 2023 zeventien jaar is, ontvangt
€ 8.000.
Volgorde van betaling van de financiële tegemoetkoming
Voor de volgorde van betalen wordt de volgorde van betaling van de
forfaitaire tegemoetkoming aan gedupeerde ouders van € 30.000
aangehouden. Hiermee wordt het advies van de kinderen gevolgd.67
Kinderen van wie de ouders het forfaitere bedrag van € 30.000 euro
hebben ontvangen, ontvangen hiermee als eerste de tegemoetkoming. In
schrijnende situaties kan de betaling ook eerder plaatsvinden. In uitzonderingssituaties kunnen kinderen de betaling uitstellen tot 31 december
2025. De reden hiervoor is dat onmiddellijke betaling van de tegemoetkoming niet goed kan uitkomen. Er wordt een uiterlijk tijdstip gehanteerd
om te voorkomen dat de tegemoetkoming nooit wordt betaald.
De kinderen hebben in hun advies laten weten dat ze zelf regie willen
hebben over de financiële tegemoetkoming en dat deze op basis van
vertrouwen moet worden gegeven. Verder hebben zij te kennen gegeven
dat de betaling als urgent wordt gezien en zo simpel mogelijk moet
worden gehouden, zodat de kinderen niet langer dan nodig hoeven te
wachten. Het kabinet acht het van belang dat dit zoveel mogelijk gereali67

Aanbevelingen; Aanpak Kindregeling «Leven op de rit» vanuit gedupeerde kinderen en
jongeren (bijlage bij Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 854), p. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

28

seerd wordt. Aangezien de kinderen hebben aangegeven eigen regie te
willen hebben over de tegemoetkoming, wordt voorgesteld om de
tegemoetkoming uit te betalen op een bankrekening op naam van het
kind. Deze bankrekening wordt aangewezen door de wettelijk vertegenwoordiger van de minderjarige. Als er geen bankrekeningnummer wordt
doorgegeven, wordt de tegemoetkoming betaald op een bij de
Belastingdienst/Toeslagen bekende bankrekening op naam van de
wettelijke vertegenwoordiger van de minderjarige. In het geval van een
betaling van de tegemoetkoming aan een meerderjarige, geschiedt de
betaling op een bankrekening die bekend is bij Belastingdienst/Toeslagen.
Als er van een meerderjarige geen rekeningnummer bekend is, wordt dit
door Belastingdienst/Toeslagen uitgevraagd. Als er geen bankrekeningnummer wordt doorgegeven, wordt de tegemoetkoming niet uitbetaald.
Indien het meerderjarige kind zich alsnog meldt tot uiterlijk één jaar na de
uiterste datum waarbinnen een herstelregeling aangevraagd kan worden,
wordt binnen een termijn van zes maanden en uiterlijk twaalf maanden op
dit verzoek alsnog beschikt.
Uitvoerder en gegevensverwerking
Voor de uitvoering van het financiële deel van de kindregeling is in
navolging van de motie van het lid Marijnissen nadrukkelijk gezocht naar
een andere uitvoerder dan de Belastingdienst/Toeslagen.68 Echter, een
uitgebreide inventarisatie heeft opgeleverd dat de uitvoering door UHT de
meeste voordelen heeft. De Belastingdienst/Toeslagen werkt in de
uitvoering van de herstelregeling al nauw samen met gedupeerde ouders
en is hiervoor specifiek toegerust. Zo blijft deze uitvoeringsorganisatie ook
het primaire aanspreekpunt voor ouders voor het financiële herstel dat
hen en hun kinderen wordt geboden.
Uitvoering door de Belastingdienst/Toeslagen past ook bij de wens van de
kinderen. In de gesprekken die zijn gevoerd met de groepen kinderen en
jongeren rondom de totstandkoming van het rapport «aanpak
Kindregeling- Leven op de rit», kwam nadrukkelijk de wens naar voren dat
de Belastingdienst/Toeslagen de uitvoering op zich neemt.
Voor het ambtshalve uitkeren van de tegemoetkoming heeft de uitvoerder
persoonsgegevens van het kind of de ouder nodig. Deze persoonsgegevens heeft de Belastingdienst/Toeslagen al tot zijn beschikking. Het gaat
hierbij bijvoorbeeld om het burgerservicenummer van de gedupeerde
ouder, van zijn toeslagpartner en van het kind en de geboortedatum en
het woonadres van het kind. Deze gegevens worden gebruikt om het recht
op de kindregeling vast te stellen door de relatie van het kind tot de
gedupeerde ouder en zijn leeftijd te bepalen, de beschikking te versturen
en de vergoeding uit te betalen. Er is geen sprake van integrale beoordeling en er hoeven geen dossiers te worden samengesteld. Kinderen
kunnen daardoor proactief worden benaderd.
Om te borgen dat de partijen die een rol krijgen in de uitvoering van brede
ondersteuning voor kinderen hun taken kunnen uitvoeren, is het nodig dat
zij de gegevens kunnen delen en dat de werkprocessen van deze partijen
goed op elkaar aansluiten. Daartoe is in dit wetsvoorstel geregeld tussen
welke partijen gegevens kunnen worden uitgewisseld en met welk doel,
zie ook 6.3. Uitgangspunt daarbij is dat enkel díe gegevens worden
uitgewisseld die de partijen nodig hebben voor hun taak.

68

Kamerstukken II 2020/21, 35 510, nr. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

29

3.2.3 Afwegingen en alternatieven
Het kabinet wil kinderen perspectief en toekomst teruggeven. Er is
daarom voor gekozen om een vaste financiële tegemoetkoming toe te
kennen en om geen onderscheid te maken in geleden leed. Uitgangspunt
van de kindregeling is namelijk de situatie van kinderen op dit moment.
In samenspraak met de kinderen is een indeling per leeftijdsfase gemaakt
omdat de financiële behoeften van kinderen en jongeren hiermee
samenhangen. Alle kinderen en jongeren die in hetzelfde leeftijdscohort
vallen krijgen een even grote tegemoetkoming, ongeacht de duur van het
leed en de omvang van de financiële benadeling van de ouders. De
vergoeding is bedoeld als steun in de rug en als basis voor emotioneel
herstel.
In de uitwerking van de kindregeling zijn naast de leeftijdsgebonden
bedragen ook andere opties op tafel gekomen. De belangrijkste was een
vast bedrag per kind, dat niet afhankelijk was van de leeftijd. Het kabinet
heeft echter besloten om het advies van de kinderen te volgen, en het
bedrag te laten afhangen van de leeftijd. In het eerste voorstel richting de
Tweede Kamer waren de voorgestelde bedragen vanuit het kabinet lager
dan in de huidige regeling. De overweging hierbij was dat de gemiddelde
bedragen dan zouden aansluiten bij andere vergoedingen voor kinderen.
In overleg met de Tweede Kamer en om gevolg te geven aan de motie van
het lid Kat is besloten om bij de bedragen volledig aan te sluiten bij het
advies van de kinderen en jongeren.69
Het geld is bestemd voor de kinderen en jongeren en wordt vanuit
vertrouwen gegeven en is daarom niet geoormerkt. Het kabinet vindt dat
de kinderen en jongeren zelf mogen bepalen waar zij het geld aan
uitgeven. Er is voor deze werkwijze gekozen omdat de betaling zo tijdig
kan plaatsvinden en vanuit vertrouwen in zowel het kind als de wettelijke
vertegenwoordiger (doorgaans de ouder van het kind). Voor de meeste
minderjarige kinderen geldt bovendien dat hun wettelijk vertegenwoordiger(s) zeggenschap hebben over hun vermogen. Dit geldt dus ook als de
tegemoetkoming wordt overgemaakt op de bankrekening van het kind.
Wettelijk vertegenwoordigers blijven dus ook bepalen in hoeverre
minderjarige kinderen eigen regie krijgen over het geld. Het is van groot
belang om uit te gaan van vertrouwen in de wettelijk vertegenwoordigers.
Het kabinet is zich ervan bewust dat deze werkwijze ook tot oneigenlijk
gebruik zou kunnen leiden. Wettelijk vertegenwoordigers van minderjarige kinderen zouden het geld kunnen gebruiken voor doeleinden die
niet in lijn zijn met de wens of de behoeften van de kinderen. Ook is
vermenging mogelijk met vermogen van de wettelijk vertegenwoordigers.
Door middel van goede informatie aan de wettelijk vertegenwoordigers
en kinderen en voldoende waarborgen dat het geld ook ten goede komt
aan de kinderen is het risico hierop deels te beperken, maar niet volledig
te ondervangen.
Bovendien hebben kinderen en jongeren zelf aangegeven het belangrijk te
vinden om de aanpak van deze vergoedingen zo simpel mogelijk te
houden en ingewikkelde procedures te voorkomen. Het kabinet vindt het
wenselijk om het bedrag uit te betalen op het moment dat ook de brede
ondersteuning gereed is voor deze kinderen, om zo te zorgen dat kinderen
op samenhangende wijze tegemoet worden gekomen.

69

Kamerstukken II 2020/21, 31 006, nr. 860.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

30

Zoals eerder aangegeven wil het Kabinet met deze kindregeling de
kinderen een steun in de rug geven voor een nieuwe start. De kindregeling is niet bedoeld om schade of schulden te compenseren, maar als
een tegemoetkoming. De compensatie die de aanvrager ontvangt is ter
compensatie bedoeld voor het gehele gezin. Als de verstrekte compensatie niet dekkend is voor de werkelijke geleden schade kan de aanvrager,
namens het gezin, een aanvraag doen bij de Belastingdienst/Toeslagen.
Kinderen en jongeren kunnen niet op individuele basis een verzoek doen
bij de Belastingdienst/Toeslagen. Bovendien kunnen kinderen en jongeren
die problematische schulden hebben, terecht bij de gemeente voor
hulpverlening bij die schulden. Veel gemeenten hebben daar innovatieve
programma’s voor, speciaal gericht op jongeren.
3.3 Compensatie/tegemoetkoming voor gedupeerde aanvragers
van huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget
3.3.1 Context en doel
De AUT heeft de Staatssecretaris van Financiën op 12 maart 2020
geadviseerd om compensatie te geven aan gedupeerden van de kinderopvangtoeslag die, net als de gedupeerden van de zogenoemde CAF
11-zaak, institutioneel vooringenomen zijn behandeld, zoals toegelicht bij
de compensatieregeling en O/GS-tegemoetkoming in paragraaf 3.1.170. De
AUT heeft daarnaast vijf CAF-zaken aangewezen waarin waarschijnlijk of
mogelijk sprake kan zijn geweest van een institutionele vooringenomen
behandeling en die niet (alleen) betrekking hebben op de kinderopvangtoeslag, maar ook op de huurtoeslag, de zorgtoeslag of het kindgebonden
budget.71 Na onderzoek van de UHT en na een beoordeling van de
Commissie van Wijzen72 is institutionele vooringenomenheid bij deze vijf
CAF-zaken geconstateerd. Op 4 december 2020 heeft het toenmalige
kabinet besloten om aanvragers van een huurtoeslag, zorgtoeslag of een
kindgebonden budget die gedupeerd zijn doordat zij institutioneel
vooringenomen zijn behandeld, tegemoet te komen. Daarnaast heeft het
kabinet toen besloten om gedupeerden door een onterechte
O/GS-kwalificatie bij deze toeslagen tegemoet te komen. Het kabinet acht
namelijk de kans groot dat – evenals bij de kinderopvangtoeslag – een
persoonlijke betalingsregeling is geweigerd door een onterechte
O/GS-label bij een terugvordering voor de huurtoeslag, de zorgtoeslag en
het kindgebonden budget, omdat voor alle toeslagen hetzelfde invorderingsbeleid geldt.
Het kabinet is van mening dat gedupeerden van onjuist overheidshandelen bij het uitkeren van toeslagen ook bij de huurtoeslag, de zorgtoeslag
en het kindgebonden budget tegemoetgekomen dienen te worden. Voor
het herstel van vertrouwen zijn in dit wetsvoorstel daarom herstelregelingen opgenomen voor gedupeerden van institutionele vooringenomenheid en van een onterechte O/GS-kwalificatie. Omdat problemen rond
de hardheid van het stelsel zich specifiek voordeden bij de kinderopvangtoeslag, komt er geen vergelijkbare regeling voor hardheid bij andere
toeslagen. Bij de uitwerking van de motie Lodders/Van Weyenberg zijn
geen hardheden gevonden bij de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het
kindgebonden budget. Het voorstel bevat wel een vangnetbepaling, die de
grondslag biedt om via een algemene maatregel van bestuur onder70

Adviescommissie uitvoering toeslagen: Omzien in verwondering 2 – Eindadvies (12 maart
2020, Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 608, blg-926526).
71
Adviescommissie uitvoering toeslagen: Omzien in verwondering 2 – Eindadvies (12 maart
2020, Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 608, blg-926526).
72
Deze commissie wordt formeel de Commissie van onafhankelijke deskundigen genoemd, zie
par. 6.1 voor een toelichting op de commissies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

31

steuning te geven aan mogelijke gedupeerden die in de toekomst naar
voren kunnen komen.73
3.3.2 Voorstel tot nieuwe regeling
Doelgroepen van regeling
Institutionele vooringenomenheid
Gedupeerden met betrekking tot de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het
kindgebonden budget komen voor een tegemoetkoming in aanmerking,
indien zij betrokken zijn geweest bij een CAF-onderzoek en indien er
sprake is van institutionele vooringenomen behandeling door de
Belastingdienst/Toeslagen, zoals eerder omschreven bij de compensatieregeling voor kinderopvangtoeslag in paragraaf 3.1.1.
De tegemoetkoming voor gedupeerden met betrekking tot een
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget is 130% van het bedrag
van de toeslag dat is teruggevorderd, niet is toegekend of niet als
voorschot is uitbetaald na het beëindigen van de bevoorschotting, tenzij
er sprake is geweest van een ernstige onregelmatigheid. Een vorm van
ernstige onregelmatigheid is dat niet voldaan wordt aan bepaalde
fundamentele voorwaarden om een toeslag te kunnen ontvangen,
bijvoorbeeld als er geen sprake is van een kind of van het huren van een
huis. Het percentage is opgebouwd uit het bedrag van de toeslag dat is
teruggevorderd of niet is toegekend door vooringenomen overheidshandelen (100%) en uit een tegemoetkoming voor het leed en de schade die
het gevolg zijn van dat overheidshandelen (30%). Het percentage van 30%
sluit grotendeels aan het percentage van de compensatie voor institutioneel vooringenomen handelen bij de kinderopvangtoeslag. Het bedrag
wordt, net als bij de compensatieregeling voor kinderopvangtoeslag,
gecorrigeerd met eventuele verminderingen, indien de toeslag alsnog,
bijvoorbeeld na bezwaar, is toegekend of indien de gedupeerde de
terugvordering niet heeft voldaan.
Onterechte O/GS-kwalificatie
Gedupeerden komen voor een tegemoetkoming in aanmerking, indien zij
een onterechte O/GS-kwalificatie hebben gekregen bij een terugvordering
van een huurtoeslag, zorgtoeslag of een kindgebonden budget. De
tegemoetkoming bedraagt 30% van het bedrag van de terugvordering
waarvoor de Belastingdienst/Toeslagen geen persoonlijke betalingsregeling heeft getroffen of een buitengerechtelijke schuldregeling heeft
geweigerd vanwege een onterechte O/GS-kwalificatie. Het percentage van
30% komt overeen met dat van de O/GS-tegemoetkoming dat van
toepassing is op de kinderopvangtoeslag en dat op basis van een
amendement van het lid Leijten c.s. bij de behandeling van het
wetsvoorstel Wet hardheidsaanpassing Awir is geregeld.74
Wijze van toekenning
Bij de Belastingdienst/Toeslagen zijn circa 22.000 gedupeerden met een
O/GS-kwalificatie bekend en ongeveer 500 gedupeerden afkomstig uit de
vijf CAF-zaken waarin institutionele vooringenomenheid is geconstateerd.
Deze vijf CAF-zaken waren door de AUT aangewezen voor verder
onderzoek. Deze bekende gevallen (circa 22.500) zullen ambtshalve
worden afgedaan, tenzij gedupeerden binnen zes weken afzien van een
73
74

Zie ook paragraaf 3.3.4.
Kamerstukken II 2019/20, 35 468, nr. 20. De OG/S-tegemoetkoming is geregeld in artikel 2.1.5
van dit wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

32

tegemoetkoming. Ambtshalve verlening is bij andere toeslagen mogelijk,
omdat een groot deel van de gedupeerden reeds in beeld is. Daarmee is
het mogelijk om de gehele groep op een eenvoudige wijze tegemoet te
komen zonder daarbij een beroep te doen op het doenvermogen van de
gedupeerden. Ambtshalve verlening kan de toekenning van tegemoetkomingen bespoedigen omdat er niet gewacht wordt op aanvragen daartoe
en de tegemoetkoming automatisch wordt verleend aan de gedupeerde.
De tegemoetkoming voor andere toeslagen wordt niet verrekend met de
compensatie die reeds is ontvangen voor de kinderopvangtoeslag en de
tegemoetkomingen voor de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden budget worden gestapeld.
Afgezien van de vijf CAF-zaken waarin institutionele vooringenomen
behandeling is geconstateerd, zijn er nog andere CAF-zaken die (ook)
betrekking hebben op de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden budget. Deze CAF-zaken zijn niet door de AUT aangewezen voor
verder onderzoek. Burgers die betrokken zijn geweest bij deze CAF-zaken
worden door de Belastingdienst/Toeslagen ambtshalve getoetst op
institutionele vooringenomen behandeling. Deze mogelijke groep
gedupeerden bestaat uit ca. 2.000 burgers. Indien uit de toets blijkt dat
een betrokkene uit deze CAF-zaken institutioneel vooringenomen is
behandeld, dan ontvangt de gedupeerde ambtshalve een tegemoetkoming van 130% van het bedrag van de toeslag dat is teruggevorderd of
niet is toegekend. Hiervoor hoeven deze gedupeerden geen aanvraag in te
dienen. Bij deze groep burgers wordt de kans op institutionele vooringenomen behandeling klein geacht, omdat deze CAF-zaken niet door de AUT
zijn geselecteerd voor nader onderzoek vanwege een mogelijke of
waarschijnlijke kans op institutionele vooringenomen behandeling.
3.3.3 Noodvoorziening
Voor gedupeerden bij de huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden
budget in acute financiële problemen kan, vooruitlopend op de tegemoetkoming, een noodvoorziening worden toegekend, net als bij de kinderopvangtoeslag. Zie voor de context en het onderliggende beleidsbesluit
paragraaf 3.1.3. Dit beleidsbesluit wordt met dit wetsvoorstel gecodificeerd.
3.3.4 Vangnetbepaling huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden
budget
Gedupeerden bij de huurtoeslag, de zorgtoeslag of het kindgebonden
budget worden ambtshalve gecompenseerd. De (mogelijke) gedupeerden
(O/GS en institutionele vooringenomen behandeling) zijn al in kaart
gebracht. De verwachting is dat institutionele vooringenomen behandeling beperkt is tot collectieve zaken (CAF-zaak). Er zijn namelijk geen
voorbeelden gevonden van gedupeerden bij de huurtoeslag, de
zorgtoeslag of het kindgebonden budget die institutioneel vooringenomen
zijn behandeld zonder een CAF-zaak. Niettemin bevat het wetsvoorstel
een «vangnetbepaling» voor groepen gedupeerden die ten onrechte toch
«buiten de boot zijn gevallen». Deze geeft een grondslag voor een
algemene maatregel van bestuur op basis waarvan groepen gedupeerden
bij de huurtoeslag, de zorgtoeslag of het kindgebonden budget tegemoet
gekomen kunnen worden. Het kabinet vindt het belangrijk om alle
gedupeerden tegemoet te kunnen komen, ook als een bepaalde situatie
zich nu niet voordoet. Het kan bijvoorbeeld gaan om gedupeerden die
buiten een CAF-zaak om institutioneel vooringenomen zijn behandeld.
Belastingdienst/Toeslagen gaat regelmatig monitoren of zich mogelijk
toch dergelijke situaties van gedupeerden bij de huurtoeslag, de
zorgtoeslag of het kindgebonden budget voordoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

33

3.3.5 Afwegingen en alternatieven
De herstelregeling van 130% voor institutioneel vooringenomen behandeling staat alleen open voor burgers die betrokken zijn geweest bij een
CAF-zaak (collectief onderzoek). De kans op institutionele vooringenomen
behandeling in geval van individuele zaken (die niet betrokken waren bij
een CAF-zaak) wordt zeer klein geacht bleek uit een steekproef en
aanvullend onderzoek. De huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden budget zijn namelijk over het algemeen minder aan wijzigingen
onderhevig en kennen weinig momenten waarop een individuele
beoordeling plaatsvindt die zou kunnen leiden tot een vooringenomen
behandeling. Dit is wezenlijk anders dan bij de kinderopvangtoeslag. Bij
burgers die in het verleden een huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget hebben ontvangen en die zich voorafgaand aan deze regeling
hebben gemeld, blijkt daarnaast dat de aanvragen betrekking hebben op
herziening en niet op een mogelijke institutionele vooringenomen
behandeling. De tegemoetkoming wordt dan conform artikel 5a UR Awir
in het voordeel van de belanghebbende herzien door de Belastingdienst/
Toeslagen. Zoals eerder aangegeven, kan, als in de toekomst blijkt dat er
wel sprake is van gevallen van individuele vooringenomen behandeling,
via de vangnetbepaling een tegemoetkoming worden verleend.
Voor gedupeerden bij andere toeslagen dan de kinderopvangtoeslag acht
het kabinet een financiële tegemoetkoming passend en toereikend, dus
zonder aanvullende maatregelen met betrekking tot schulden, brede
ondersteuning van gemeenten, een regeling voor kinderen van deze
gedupeerden of een regeling voor ex-partners. Gedupeerden bij andere
toeslagen hebben, in vergelijking met de kinderopvangtoeslag, gemiddeld
genomen een (veel) lagere terugvordering ontvangen.75 Bovendien kent
de regelgeving van de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden
budget geen hardheden, zoals dat bij de kinderopvangtoeslag het geval is
geweest («alles-of-niets»-benadering). In het kader van herstel is het van
belang dat de maatregelen die worden genomen passend zijn bij de
schade die door gedupeerden is geleden. Gedupeerden bij andere
toeslagen kunnen uiteraard wel bij gemeenten terecht voor reguliere
ondersteuning.
Er zijn geen voorbeelden van (meer) gevolgschade die veroorzaakt is door
de uitvoering van de huurtoeslag, de zorgtoeslag of het kindgebonden
budget. Daarom is er vooralsnog in het wetsvoorstel geen mogelijkheid
opgenomen om te verzoeken om een aanvullende vergoeding van (meer)
gevolgschade zoals bij de kinderopvangtoeslag. De hardheidsclausule
geeft wel ruimte om in mogelijke toekomstige individuele situaties van
onbillijkheid van overwegende aard in geval van gevolgschade naar
aanleiding van de huurtoeslag, de zorgtoeslag of het kindgebonden
budget en het niet vergoeden daarvan, een tegemoetkoming te verlenen.
De gevolgschade bij andere toeslagen is veelal veroorzaakt door een
terugvordering van de kinderopvangtoeslag die is verrekend met de
huurtoeslag, de zorgtoeslag of het kindgebonden budget. Deze
gedupeerden kunnen deze gevolgschade reeds vergoed krijgen via de
CWS.

75

€ 3.800 bij de huurtoeslag, € 1.300 bij het kindgebonden budget en € 1.150 bij de zorgtoeslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

34

4 Aanpak voor bestuursrechtelijke schulden
4.1 Context en doel
De in deze paragraaf opgenomen toelichting heeft betrekking op zowel de
aanpak van bestuursrechtelijke schulden als de aanpak van privaatrechtelijke schulden, aangezien de context en doelstelling in grote lijnen
overeenkomen.
Dit wetsvoorstel wordt mede namens de Minister van Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ingediend vanwege de verantwoordelijkheid van deze
bewindspersonen voor de kwijtschelding van schulden door de uitvoeringsorganisaties die onder hun verantwoordelijkheid vallen. De Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is daarnaast verantwoordelijk voor
de schuldenaanpak in brede zin.
De uitbetaling van het forfaitaire bedrag van € 30.000 is voor veel ouders
een belangrijke stap naar herstel. Een deel van deze ouders heeft echter
grote schulden, die mede zijn veroorzaakt of verergerd door de toeslagenproblematiek. Onder normale omstandigheden moeten schuldenaren hun
vermogen aanwenden om hun schulden af te betalen. Er is echter sprake
van een uitzonderlijke situatie, waarin deze ouders zijn geraakt door een
collectief falen van alle staatsmachten. Daarom vindt het kabinet, conform
de motie van het lid Omtzigt76, dat deze ouders met het geld dat zij krijgen
in het kader van de hersteloperatie toeslagen zoveel mogelijk een nieuwe
start moeten kunnen maken.
In de ministerraad van 18 januari 2021 is daarom besloten om gedupeerde
ouders en hun huidige partner te helpen met hun bestuursrechtelijke
(«publieke») en privaatrechtelijke («private») schulden. Voor publiekrechtelijke schulden betreft dit kwijtschelding van bedragen die betrekking
hebben op de periode tot 1 januari 2021. Voor privaatrechtelijke schulden
betreft dit schuldovername en betaling van op 1 juni 2021 opeisbare
bedragen (betalingsachterstanden). Tot en met juni 2021 is beleid
gepubliceerd voor het kwijtschelden van publieke schulden en het helpen
van ouders in schuldsaneringstrajecten. In oktober 2021 is ook het beleid
gepubliceerd voor het oplossen van private schulden (voor zover
opeisbaar) van gedupeerde ouders. Voor het kwijtschelden van publiekrechtelijke schulden hoeven ouders zelf niets te ondernemen, voor de
overname van opeisbare privaatrechtelijke schulden moeten zij zelf
initiatief nemen en een aanvraag indienen.
Schulden die voortvloeien uit ernstig misbruik, nalatigheid of strafbare
feiten worden niet kwijtgescholden of overgenomen. Hiervan is bijvoorbeeld sprake wanneer het ontstaan van een schuld aantoonbaar
verwijtbaar is aan de ouder of diens toeslagpartner. Gezien de aard van
(het ontstaan van) deze schulden acht het kabinet het niet wenselijk om
ook deze schulden kwijt te schelden of over te nemen. Daarnaast wordt
een aantal typen schulden niet meegenomen, zoals hoofdsommen van
(formele en informele) leningen, en achterstanden van informele leningen
die niet in een notariële akte zijn vastgelegd. Ten slotte worden nieuwe
schulden, die zijn ontstaan na de publicatie van de regelingen, niet
opgelost.

76

Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 729.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

35

Om gedupeerde ouders echt te helpen met hun schuldensituatie moet
worden gekeken naar alle schulden die op het gezin drukken. Daarom is
besloten om ook de schulden van de huidige toeslagpartner in de
schuldenaanpak mee te nemen. Zij krijgen dezelfde schuldenaanpak als de
oorspronkelijke toeslagaanvrager.
4.2 Overname van bestaande wetgeving rond moratorium
Het moratorium biedt een afkoelingsperiode waardoor rust en ruimte
wordt gecreëerd om te komen tot een goede afwikkeling van de schulden
van ouders. Het moratorium beschermt gedupeerde ouders gedurende 12
maanden tegen gerechtelijke stappen bij het invorderen van schulden. Zo
kan er bijvoorbeeld geen beslag worden gelegd op loon of goederen en
kunnen ouders niet uit hun huis worden gezet. Het moratorium geldt voor
alle schulden die openstaan op het moment dat het moratorium voor die
ouder ingaat. Dit is vanaf het moment dat ouders een herstelbedrag van
of aangevuld tot minimaal € 30.000 betaald krijgen. Voor ouders die deze
betaling hebben ontvangen op een datum eerder dan 12 februari 2021,
geldt een moratorium van 12 maanden vanaf 12 februari 2021.
Met het moratorium wordt de uitoefening van het eigendomsrecht van de
schuldeisers tijdelijk beperkt. Deze beperking wordt proportioneel geacht,
en er bestaan hiervoor voldoende rechtvaardigingsgronden. Deze zijn
nader toegelicht in de brief van de Minister voor Rechtsbescherming aan
de Tweede Kamer van 11 februari 2021.77
Door een amendement van de Kamerleden Lodders en van Weyenberg is
het moratorium in artikel 49i Awir terechtgekomen.78 Dit artikel wordt van
de Awir naar dit wetsvoorstel verplaatst. De indieners van het
amendement benadrukken het belang van een spoedige en voortvarende
afwikkeling van de schulden van de toeslagenouders, zodat zij snel weer
hun leven kunnen oppakken.
4.3 Codificatie van beleidsbesluiten over bestuursrechtelijke
schulden
i. Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag: Kwijtschelden van belasting- en toeslagschulden
Om ervoor te zorgen dat ouders na ontvangst van de herstelbetaling een
nieuwe start kunnen maken, heeft het kabinet diverse maatregelen
aangekondigd, waaronder kwijtschelding van belastingschulden en
toeslagschulden.79 Met ingang van 2 juni 2021 is vooruitlopend op
wetgeving goedgekeurd dat de toeslagschulden en belastingschulden van
ouders die in aanmerking komen voor een herstelregeling kinderopvangtoeslag worden kwijtgescholden.80 Ook de toeslag- en belastingschulden
van degenen die op een bepaalde peildatum de toeslagpartners van deze
ouders waren, worden kwijtgescholden. Dit draagt eraan bij om als gezin
die nieuwe start te kunnen maken. In de meeste gevallen is de peildatum
de datum van uitbetaling van het hiervoor beschreven forfaitaire bedrag.
In de artikelsgewijze toelichting wordt toegelicht welke peildatum
gehanteerd wordt in gevallen waarin geen forfaitair bedrag is uitbetaald
en in welke gevallen 31 december 2020 als peildatum wordt gehanteerd.

77

Kamerstukken II 2020/21, 35 704, nr. 13.
Kamerstukken II 2020/21, 35 704, nr. 4.
Brief van de Staatssecretaris van Financiën van 18 januari 2021, Kamerstukken II 2020/21,
31 066, nr. 773.
80
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).
78
79

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

36

Kwijtschelding of ontslag van betalingsverplichting wordt in beginsel
verleend voor alle openstaande schulden die voor 1 januari 2021 zijn
geformaliseerd in bijvoorbeeld een beschikking tot terugvordering van
een kinderopvangtoeslag of een belastingaanslag. Daarnaast wordt
kwijtschelding in beginsel ook verleend voor alle na deze datum nog te
formaliseren toeslag- en belastingschulden, voor zover deze materieel
betrekking hebben op de periode tot 1 januari 2021. Kwijtschelding geldt
ook voor de nog verschuldigde bedragen die verband houden met (de
invordering van) toeslag- en belastingschulden, zoals belopen
(invorderings-)renten of kosten van invordering.
In de situatie dat de belastingschulden en de daarmee verband houdende
schulden het gevolg zijn van ernstig misbruik blijft kwijtschelding of
ontslag van betalingsverplichting op grond van dit onderdeel achterwege.
Hiervan is bijvoorbeeld sprake als het ontstaan of onbetaald blijven van
de openstaande belastingschuld aantoonbaar te wijten is aan het
opzettelijk handelen of opzettelijk nalaten van de ouder of diens toeslagpartner en in verband hiermee een vergrijpboete is opgelegd van 50% of
meer van het wettelijke maximum. De openstaande boete alsmede de
daarmee verband houdende belastingschuld komen dan niet voor
kwijtschelding in aanmerking. Kwijtschelding van de belastingschuld vindt
evenmin plaats als naar aanleiding van het ontstaan of onbetaald blijven
hiervan strafrechtelijke vervolging is ingesteld.
De kwijtschelding van een toeslag- of belastingschuld wordt bij afzonderlijke beschikking vastgesteld door de Belastingdienst/Toeslagen. De
Belastingdienst/Toeslagen zal zoveel mogelijk ambtshalve kwijtschelding
verlenen van de genoemde schulden; ook als het gaat om schulden die na
1 januari 2021 worden geformaliseerd en betrekking hebben op de
periode tot 1 januari 2021. Mocht de kwijtschelding om wat voor reden
dan ook niet ambtshalve zijn verleend, dan kan de ouder of diens partner
hier alsnog om verzoeken. Indien er sprake is van een openstaande schuld
op grond van een voorlopige aanslag, wordt deze voorlopige aanslag pas
kwijtgescholden nadat de definitieve aanslag is bekendgemaakt. Immers
pas nadat de definitieve aanslag bekend is gemaakt, is duidelijk welk
bedrag aan belasting de belastingschuldige over het betreffende
belastingjaar is verschuldigd. Deze voorlopige aanslag wordt, overeenkomstig de Algemene wet inzake rijksbelastingen, met de definitieve
aanslag verrekend.81 Wanneer blijkt dat de ouder uiteindelijk nog een
bedrag verschuldigd is, zal de ontvanger zowel het bedrag van de
definitieve aanslag als de daarmee samenhangende openstaande
voorlopige aanslag kwijtschelden.
ii. Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag: Compensatie
voor afgeloste bestuursrechtelijke schulden
Een deel van de gedupeerde ouders heeft al in 2019 of 2020 een compensatie of tegemoetkoming ontvangen in het kader van de hersteloperatie
kinderopvangtoeslag. Op dat moment was er nog geen sprake van het
kwijtschelden van bestuursrechtelijke schulden. In tegenstelling tot
gedupeerden die hun herstelbetaling in 2021 of later ontvangen, kunnen
degenen die de herstelbetaling in 2019 of 2020 ontvangen hebben
hiermee een bestuursrechtelijke schuld afgelost hebben. Het gevolg
daarvan is dat zij voor een lagere kwijtschelding in aanmerking komen.
Hiermee zijn zij per saldo slechter af dan ouders die hun herstel pas na
2020 ontvangen. Om die reden is met ingang van 2 juni 2021, vooruitlopend op wetgeving, besloten deze ouders compensatie voor afgeloste

81

Artikel 15 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

37

bestuursrechtelijke schulden te geven.82 Gedupeerde ouders kunnen tot
en met 31 december 2023 bij de Belastingdienst/Toeslagen een aanvraag
indienen voor deze compensatie. Het bedrag van de compensatie is het
bedrag van de bestuursrechtelijke schulden die zijn afgelost tussen het
moment van het ontvangen van de herstelbetaling en 1 januari 2021 en
bedraagt in totaal – ouders kunnen ook afgeloste private schulden
terugvragen – maximaal het bedrag van de herstelbetaling.
4.4 Nieuwe regeling voor overige bestuursrechtelijke schulden
Naast toeslag- en belastingschulden heeft het kabinet ervoor gekozen om
ook overige bestuursrechtelijke schulden kwijt te schelden, voor zover die
zien op de periode tot en met 31 december 2020. De grootste publieke
schuldeisers schelden ook de schulden van gedupeerde ouders en
toeslagpartners kwijt. Dit zijn naast Belastingdienst/Toeslagen ook DUO,
CJIB, UWV, SVB, CAK, LBIO, gemeenten en waterschappen. Deze
organisaties ontvangen van de Belastingdienst/Toeslagen de gegevens
van de ouders voor wie de schulden moeten worden kwijtgescholden.
Toekenning van kwijtschelding van bestuursrechtelijke schulden
Kwijtschelding of ontslag van betalingsverplichting wordt in beginsel
verleend voor alle openstaande schulden die voor 1 januari 2021 zijn
geformaliseerd. Dit geldt ook voor vorderingen die op 1 januari 2021 nog
niet zijn geformaliseerd, maar wel zien op de periode tot en met
31 december 2020.
Publiekrechtelijke schulden die voortvloeien uit ernstig misbruik,
nalatigheid of strafbare feiten worden niet kwijtgescholden. Hiervan is
bijvoorbeeld sprake wanneer het ontstaan van een schuld aantoonbaar
verwijtbaar is aan de ouder of diens toeslagpartner. Gezien de aard van
(het ontstaan van) deze schulden acht het kabinet het niet wenselijk om
ook deze schulden kwijt te schelden.
Net zoals bij de kwijtschelding van belasting- en toeslagschulden, hoeven
belanghebbenden in principe niet om kwijtschelding van andere bestuursrechtelijke schulden te verzoeken. Een belanghebbende heeft van
rechtswege recht op kwijtschelding wanneer de Belastingdienst/Toeslagen
het forfaitaire bedrag van € 30.000 toekent. Kwijtschelding wordt dan
ambtshalve door de publieke instelling verleend.
Wettelijke grondslagen voor het kwijtschelden van bestuursrechtelijke
schulden
In het onderhavige wetsvoorstel worden grondslagen gecreëerd voor het
kwijtschelden van schulden door gemeenten en waterschappen, onder
meer voor het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen en waterschapsbelastingen. Ook worden in het onderhavige wetsvoorstel
grondslagen gecreëerd voor het kwijtschelden van schulden in het sociaal
domein door het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV),
de Sociale verzekeringsbank (SVB), het college van burgemeester en
wethouders, en de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO, voor kwijtschelding
in verband met inburgering). Tot slot zijn er voor het CAK, de
Wlz-uitvoerder en het college van burgemeester en wethouders in
verband met de uitvoering van de wettelijke taken op het terrein van de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Minister
voor Medische zorg grondslagen in dit wetsvoorstel neergelegd.

82

Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021, 28304).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

38

Voor de uitvoeringsorganisaties die onder de verantwoordelijkheid vallen
van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bestaat al een grondslag voor het
kwijtschelden in de voor die uitvoeringsorganisaties betreffende
wetgeving.83 Voor deze uitvoeringsorganisaties hoeft in dit wetsvoorstel
dan ook niets te worden geregeld.
Nadere toelichting over de grondslag voor kwijtschelding op het terrein
van het Ministerie van Sociale Zekerheid en Werkgelegenheid
Ook de openstaande schulden die onder de verantwoordelijkheid van het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) vallen, worden
kwijtgescholden. Het betreft schulden voortkomend uit werknemersverzekeringen, volksverzekeringen, sociale voorzieningen en inburgering.
Bovenstaande regelingen worden uitgevoerd door het UWV, de SVB,
gemeenten en de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), in mandaat namens
de Minister van SZW.
Dit wetsvoorstel biedt de noodzakelijke wettelijke grondslagen om de
schulden, waaronder ook het afzien van terugvorderingen van onverschuldigd betaalde uitkeringen, te kunnen kwijtschelden. De bestaande
kwijtscheldingsbepalingen in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de
socialezekerheidswetgeving zijn niet in alle gevallen toereikend als
grondslag voor kwijtschelding. In artikel 4:94a Awb is een algemene
bevoegdheid opgenomen voor bestuursorganen tot het geheel of
gedeeltelijk kwijtschelden van een geldschuld indien de nadelige
gevolgen van de invordering onevenredig zijn in verhouding tot de met de
invordering te dienen doelen. Het artikel is alleen aan de orde als niet al
op grond van een ander wettelijk voorschrift in kwijtschelding is voorzien.
Veel materiewetten in de sociale zekerheid hanteren een verwijtbaarheidscriterium en beperken de mogelijkheid om een opgelegde bestuurlijke
boete kwijt te schelden, waardoor het kwijtschelden van schulden in het
kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag op dit moment niet
zonder meer mogelijk is, noch op grond van de materiewet noch op grond
van artikel 4:94a Awb.84 De verschillende materiewetten, behoudens de
Wet inburgering, bieden via hardheidsclausules de mogelijkheid om bij
dringende redenen af te zien van terugvordering van de onterecht
verkregen uitkering en boete. Blijkens de totstandkomingsgeschiedenis
van deze hardheidsclausules85 en de toepassing daarvan in de praktijk
gaat het bij dringende redenen om uitzonderlijke situaties die bovendien
steeds op het niveau van een individuele belanghebbende en individueel
besluit moeten worden overwogen. Deze bepalingen lenen zich voor de
socialezekerheids- en inburgeringswetgeving niet voor een generieke
kwijtschelding, zoals met het kabinetsbesluit86 wordt voorgestaan.
Gezien het spoedeisend belang dat met kwijtschelding gemoeid is, om
voor gedupeerden rust en zekerheid over hun schuldpositie te geven,
heeft de Minister van SZW de betrokken bestuursorganen gevraagd om te
anticiperen op de grondslag voor kwijtschelding die met dit wetsvoorstel
beoogd wordt. Beide Kamers zijn van het besluit tot anticiperen op de
hoogte gesteld.87 Met ingang van 1 juli 2021 zijn het UWV, de SVB, de
83

In specifieke wetgeving of in artikel 4.94a van de Algemene wet Bestuursrecht.
Zie memorie van toelichting Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht naar aanleiding
van de evaluatie van de regeling over bestuursrechtelijke geldschulden (Evaluatiewet
bestuursrechtelijke geldschuldenregeling Awb), Kamerstukken II, 2019/20, 35 477, nr. 3.
85
Kamerstukken II 2011/12, 33 207, nr. 3.
86
Brief van de Staatssecretaris van Financiën van 18 januari 2021, Kamerstukken II 2020/21,
31 066, nr. 773.
87
Brief van de Minister van SZW van 17 juni 2021, Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 848.
84

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

39

colleges van burgemeester en wethouders en de DUO gestart met het
anticiperen op deze grondslag. Aan deze grondslag wordt dan ook
terugwerkende kracht tot en met 1 juli 2021 verleend zodat deze kwijtschelding van een afdoende rechtsgrondslag wordt voorzien.
Gemeenten hechten aan een schuldenaanpak met een oplossing voor
zowel de privaatrechtelijke als bestuursrechtelijke schulden van
gedupeerde ouders en hun toeslagpartner. Met de medeoverheden is
overeenstemming bereikt over het kwijtschelden van de schulden van de
ouders. Op het terrein van sociale zekerheid gaat het om schulden in het
kader van de Participatiewet. Met dit wetsvoorstel en het akkoord kunnen
gemeenten ook overgaan tot het kwijtschelden van schulden.
Verduidelijking en nadere uitgangspunten kwijtschelding schulden sociale
zekerheids- en inburgeringswetten
Bij de kwijtschelding binnen de sociale zekerheids- en inburgeringswetgeving wordt aangesloten bij de algemene uitgangspunten voor het
kwijtschelden van schulden van ouders die in aanmerking komen voor
een herstelregeling kinderopvangtoeslag. In de socialezekerheidswetten
geldt dat in de situatie dat schulden het gevolg zijn van ernstig misbruik,
kwijtschelding achterwege blijft. Dit betreft situaties waarin sprake is van
het schenden van de inlichtingenplicht en bovendien van grove schuld of
opzet, zoals neergelegd in het Boetebesluit socialezekerheidswetten. In de
sociale zekerheid wordt over het algemeen in het kader van grove schuld
een boete van 75 procent opgelegd en in het kader van opzet een boete
van 100 procent. Kwijtschelding blijft in deze gevallen achterwege ten
aanzien van de bestuurlijke boete, alsmede ten aanzien van het bedrag
aan onterecht verkregen uitkering als gevolg van de overtreding van de
inlichtingenplicht: het benadelingsbedrag. Kwijtschelding van het
benadelingsbedrag vindt evenmin plaats als vervolging is ingesteld op
grond van het strafrecht. In de sociale zekerheid betreft dit situaties
waarbij sprake is van een benadelingsbedrag van € 50.000 of hoger
vanwege het schenden van de inlichtingenplicht.
Nadere toelichting over de grondslag voor kwijtschelding op het terrein
van het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport
Voor de kwijtschelding van schulden van gedupeerden en hun toeslagpartner op het terrein van de Minister van VWS worden drie artikelen
opgenomen in deze wet. Het betreft per uitvoeringsinstantie een artikel
dat van die instantie alle wettelijke taken omvat waarbij een vordering kan
ontstaan op een gedupeerde. Deze artikelen vormen een bijzonder regime
voor de kwijtschelding van schulden van gedupeerden en hun toeslagpartner naast de bestaande kaders voor het afwikkelen van schulden op
grond van de Zorgverzekeringswet, de Wet langdurige zorg, de Wet
maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet, voor zover uiteengezet
in de genoemde wetgeving. Deze tijdelijke artikelen gaan als lex specialis
voor op hetgeen bij of krachtens de genoemde wetten is geregeld en zij
verruimen noch beperken de reguliere mogelijkheden voor kwijtschelding,
maar zien dus op deze bijzondere afgebakende groep.
Verwerking persoonsgegevens
Om uitvoering te kunnen geven aan kwijtschelding zijn de uitvoerders
genoodzaakt persoonsgegevens te verwerken. Er zal immers moeten
worden vastgesteld of een betrokkene tot de gedupeerden of diens
toeslagpartner behoort en of deze schulden moeten worden kwijtgescholden. De uitvoerders beschikken niet eigenstandig over het gegeven
of betrokkene en/of diens toeslagpartner tot de gedupeerden behoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

40

Hiertoe verstrekt de Belastingdienst/Toeslagen gegevens aan de uitvoeringsorganisaties. Om deze reden voorziet het onderhavige wetsvoorstel
in grondslagen voor het verwerken van deze gegevens met als doel
schulden kwijt te schelden van de groep gedupeerde ouders. Met de
grondslag(en) wordt borging van adequate verwerking van persoonsgegevens beoogd en een efficiënte en slagvaardige uitvoering van het
kwijtschelden van schulden.
4.5 Afwegingen en alternatieven
Noot: de komende toelichting heeft betrekking op zowel de aanpak van
bestuursrechtelijke schulden als de aanpak van privaatrechtelijke
schulden, aangezien de afwegingen in grote lijnen overeenkomen.
Bij de schuldenaanpak voor gedupeerde ouders zijn een aantal keuzes
gemaakt die toelichting vragen. Een deel is al uitgelegd bij de verschillende beleidsbesluiten, maar een deel is meer overkoepelend van aard.
De schuldenaanpak voor gedupeerde ouders is gericht op het zo veel
mogelijk realiseren van een nieuwe start, niet het herstellen van het
verleden. Het mogelijk maken van een nieuwe start is de leidraad bij de
ingewikkelde beleidskeuzes die bij de schuldenaanpak gemaakt moesten
worden. Een belangrijk gevolg van deze leidraad is dat er in de schuldenaanpak niet wordt gekeken naar causaliteit: het maakt dus niet uit of het
ontstaan of verergeren van schulden te herleiden is tot de terugvordering
van de kinderopvangtoeslag.
Naast deze beleidsmatige insteek, is het uitvoeringstechnisch ook zeer
complex of misschien zelfs onmogelijk om causale verbanden vast te
stellen. Ter illustratie: een ouder kan de schulden die zijn ontstaan in de
periode direct na de kinderopvangtoeslagterugvordering inmiddels
hebben afbetaald, maar tijdens het afbetalen nieuwe schulden hebben
opgelopen die gevoelsmatig ver afstaan van de toeslagterugvordering.
Voor private schulden geldt overigens wel dat schulden van vóór 1 januari
2006 – de start van het huidige systeem voor kinderopvangtoeslag – niet
worden opgelost.
De focus op het zo veel mogelijk creëren van een nieuwe start betekent
ook dat de schuldenaanpak niet bedoeld is voor het herstellen van onrecht
in het verleden. Daarvoor bestaat de compensatieregeling en
O/GS-tegemoetkoming, de forfaitaire regeling en in sommige gevallen
een aanvullende vergoeding van werkelijke schade. Dit zorgt voor
situaties die onrechtvaardig kunnen voelen.
De achtergrond van deze lastige afwegingen is dat enerzijds gekozen is
voor een beleidsmatige focus op het bieden van herstel richting de
toekomst (nieuwe start), en anderzijds omdat het uitvoeringstechnisch
vrijwel onmogelijk is om te onderzoeken welke schulden ouders in het
verleden hebben betaald en om te bepalen welke schulden dan met
terugwerkende kracht in aanmerking komen voor compensatie.
Daarnaast is een afweging gemaakt tussen het bieden van een individuele
benadering en het bieden van snelle ondersteuning aan ouders. Het bleek
erg moeilijk om te definiëren welke factoren zouden moeten worden
meegewogen bij een individuele benadering. Gedupeerden kunnen niet
zonder meer worden ingedeeld in «meer of minder gedupeerd», of in
«problematische schulden of geen problematische schulden». Elk kader
dat hiervoor zou kunnen worden opgesteld bleek erg subjectief. Daarnaast
betekende een verfijnde regeling vaak een enorme uitvoeringslast met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

41

veel uitzoekwerk per individueel dossier. Dit had gezorgd voor hele lange
doorlooptijden in de schuldenaanpak voor gedupeerde ouders.
Hoewel gekozen is voor het bieden van een nieuwe start, vaak zonder
nauwkeurig onderscheid te maken tussen verschillende schulden(soorten), is er een aantal soorten schulden dat wel is uitgesloten van
herstel. Het meest duidelijke voorbeeld is schulden die aantoonbaar zijn
ontstaan door misbruik. Daarnaast is er nog een aantal uitzonderingen dat
bij de verschillende beleidsbesluiten verder worden toegelicht. Als gevolg
hiervan zijn er gedupeerde ouders die na de hersteloperatie met schulden
achterblijven. Om ook in deze situaties zo goed mogelijk te helpen, wordt
samengewerkt met onder andere de (reguliere) gemeentelijke schuldhulpverlening.
Er is in het beleid voor privaatrechtelijke schulden opgenomen dat ouders
– wanneer bijzondere omstandigheden ertoe leiden dat strikte toepassing
van het beleid tot onredelijke uitkomsten zou leiden – er bij uitzondering
kan worden afgeweken van het beleid waardoor de schulden alsnog
kunnen worden opgelost.
Een eventuele ex-partner van een gedupeerde ouder heeft, uitgaande van
het huidige beleid, nog geen recht heeft op een schuldenaanpak. Of dit zo
blijft wordt momenteel in de regeling voor ex-partners bezien. Wel vallen
de gezamenlijke schulden die de ex-partner had met de aanvrager onder
de schuldenaanpak.
5 Aanpak voor privaatrechtelijke schulden
5.1 Context en doel
De context en doelstellingen van de algehele schuldenaanpak zijn
toegelicht in het vorige hoofdstuk; zie paragraaf 4.1.
5.2 Codificatie van beleidsbesluit over schuldregelingen
In de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane
van 20 april 2021 is aangekondigd zo snel mogelijk te willen voorzien in
een oplossing voor door de toeslagenaffaire gedupeerde ouders die zich
in de wettelijke schuldsanering (Wsnp) of buitengerechtelijke schuldregeling bevinden.88 Het Besluit compensatie schuldentrajecten is hiertoe
op 1 juni 2021 gepubliceerd.89 Deze gedupeerde ouders worden geconfronteerd met het strakke regime van het Wsnp-traject of de buitengerechtelijke schuldregeling en leven tegen het bestaansminimum. De voorgestelde artikelen bieden een stap naar een oplossing voor de
schuldenproblematiek van deze ouders. De stap volgt op het uitkeren van
het forfaitaire bedrag van € 30.000 of eventuele hogere compensatie na
de integrale beoordeling.
Er zijn hiertoe twee bepalingen in dit wetsvoorstel opgenomen. In de
eerste plaats een bepaling die regelt dat op aanvraag van de bewindvoerder van een getroffen ouder in het Wsnp-traject een bedrag wordt
toegekend, gelijk aan de vorderingen van erkende schuldeisers. In de
tweede plaats is er voor getroffen ouders in een buitengerechtelijke
schuldregeling een bepaling opgenomen op grond waarvan de schuldbemiddelaar op aanvraag een bedrag toegekend krijgt gelijk aan de
openstaande vorderingen van de gedupeerde ouder. Hiermee kunnen de
schulden van de ouders in een Wsnp-traject of buitengerechtelijke
88
89

Kamerstukken II 2021/21, 31 066, nr. 812.
Stcrt. 2021, 28303.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

42

schuldregeling worden afgelost en kunnen zij met de ontvangen compensatie aan een nieuwe start beginnen.
Wsnp
Gewoonlijk is het formeel en correct beëindigen van een Wsnp-traject een
langdurig proces. Pas na het formele opheffen van dat traject door de
rechtbank is de ouder vrij van de eisen en het strikte regime. Het kabinet
vindt het onacceptabel dat gedupeerde ouders langer dan nodig tegen
een bestaansminimum leven. Daarom voorziet het wetsvoorstel erin om
alle bestaande resterende (zowel bestuursrechtelijke als privaatrechtelijke)
schulden in deze trajecten te compenseren en daarmee
Wsnp-bewindvoerders, gedupeerden, hun partners en hun schuldeisers
een oplossing te geven voor de schulden. De uitbetaling van het bedrag
ter grootte van de vorderingen van erkende schuldeisers zorgt ervoor dat
de € 30.000 compensatie niet voor aflossing van die schulden behoeft te
worden gebruikt, maar tot de beschikking komt van de ouder en dat ook
blijft. Eerder hebben bewindvoerders reeds een garantieverklaring
gekregen, waarmee de bewindvoerder vooruitlopend op dit wetsvoorstel
een eerste stap richting het beëindigen van het Wsnp-traject in gang kon
zetten. Het wetsvoorstel voorziet nu in een grondslag voor de bewindvoerder om daadwerkelijk aan de schuldeisers te betalen en het
Wsnp-traject te beëindigen. De Belastingdienst/Toeslagen zal op verzoek
van de bewindvoerder een bedrag aan de boedel betalen ter grootte van
de bij hem bekende vorderingen. De bewindvoerder kan daarmee de
schuldeisers betalen en het saldo van de boedelrekening komt vervolgens
ten gunste van de ouder. Daarnaast zal de Belastingdienst/Toeslagen de
Wsnp-bewindvoerder vergoeden ter compensatie van het geleverde werk
om deze oplossing tot stand te laten komen. Schulden die voortvloeien uit
een onherroepelijke veroordeling voor een of meer met name genoemde
misdrijven zijn uitgesloten van schuldsanering en worden dus niet met
deze schuldenregeling vergoed.
Buitengerechtelijke schuldregeling
Voor ouders in een buitengerechtelijke schuldregeling geldt net als voor
ouders in een Wsnp-traject dat een oplossing op korte termijn voor
iedereen alleen kan worden gegarandeerd als de Belastingdienst/
Toeslagen, na het kwijtschelden van bestuursrechtelijke schulden, de
bestaande resterende vorderingen compenseert. Daarom voorziet het
wetsvoorstel ook voor ouders in buitengerechtelijke schuldregelingen in
een oplossing.
Het wetsvoorstel bevat voor ouders in een buitengerechtelijke schuldregeling een vergelijkbare regeling als die voor gedupeerde ouders in een
Wsnp-traject. De schuldhulpverlener kan voor de ouder op verzoek van de
schuldbemiddelaar een bedrag uitbetaald krijgen gelijk aan de
openstaande vorderingen, als onderdeel van een buitengerechtelijke
schuldregeling. Op deze manier kunnen de schulden van de ouder betaald
worden en heeft hij volledige beschikking over de compensatie van
€ 30.000. Schulden die voortvloeien uit een onherroepelijke veroordeling
voor een of meer met name genoemde misdrijven zijn uitgesloten van
schuldsanering en worden dus niet met deze schuldenregeling vergoed.
5.3 Codificatie van beleidsbesluit over privaatrechtelijke
schulden
Bij brief van 25 mei 2021 is door de Staatssecretaris van Financiën
– Toeslagen en Douane aangekondigd dat het kabinet – naast het
kwijtschelden van bestuursrechtelijke schulden – tot een oplossing wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

43

komen voor privaatrechtelijke schulden van gedupeerde ouders en hun
toeslagpartners.90 Door privaatrechtelijke schulden hebben veel
gedupeerden immers nog steeds te maken hebben met deurwaarders en
schuldenproblematiek. Om deze gedupeerden tegemoet te komen is het
Besluit betalen private schulden – vooruitlopend op wetgeving – op
28 oktober 2021 gepubliceerd.91
Het uitgangspunt van deze regeling is dat op aanvraag van een
gedupeerde tot overname van bepaalde opeisbare privaatrechtelijke
geldschulden wordt overgegaan. Indien schuldovername niet mogelijk
blijkt, betaalt de Belastingdienst/Toeslagen het verschuldigde bedrag
namens de gedupeerde ouder via een aangewezen kredietbank aan de
schuldeiser.
Voor alimentatieschulden waarvoor het Landelijk Bureau Invordering
Ouderbijdragen (LBIO) de gemachtigde invorderaar is en voor schulden
bij een zorgverzekeraar geldt dat het LBIO of de zorgverzekeraar ook een
aanvraag kan indienen.
Schuldovername houdt in dat de opeisbare geldschuld van de
gedupeerde of diens toeslagpartner overgaat op de Belastingdienst/
Toeslagen. De Belastingdienst/Toeslagen treedt dus in de plaats van de
gedupeerde ouder. Dit zorgt ervoor dat schuldeisers niet alsnog verhaal
kunnen halen bij de gedupeerde of diens toeslagpartner.
De regeling wordt op grond van een mandaat van Belastingdienst/
Toeslagen uitgevoerd door Sociale Banken Nederland (SBN) en negen
aangesloten kredietbanken.
De geldschulden die worden overgenomen of betaald
Schulden die in aanmerking komen voor overname zijn geldschulden die:
a. zijn ontstaan na 31 december 2005;
b. voor 1 juni 2021 opeisbaar waren; en
c. nog niet zijn voldaan op het tijdstip dat de aanvraag om toepassing
van de regeling door de belanghebbende wordt gedaan.
Bepaalde schulden die zijn ontstaan na 31 december 2005 komen voor
overname of betaling in aanmerking. Hiermee wordt aangesloten bij de
datum waarop het huidige toeslagenstelsel is geïntroduceerd. Deze
schulden moeten voor 1 juni 2021 opeisbaar zijn geweest. Deze datum
sluit aan bij de bekendmaking van de regeling voor privaatrechtelijke
schulden, zoals dat is gebeurd bij voornoemde brief van 25 mei 2021.
Een aanvraag kan in beginsel worden ingediend tot 1 januari 2024. Een
gedupeerde ouder en zijn toeslagpartner kunnen meerdere aanvragen
indienen. Het verdient de voorkeur alle schulden zo veel mogelijk in één
aanvraag op te nemen.
Alleen op 1 juni 2021 openstaande betalingsachterstanden op
geldschulden worden overgenomen, niet de toekomstige termijnen. Het is
namelijk niet het doel om ouders volledig te vrijwaren van betalingsverplichtingen. Het gaat om schulden die voortvloeien uit een privaatrechtelijke vordering tot betaling van een geldschuld van een schuldeiser, voor
zo ver deze opeisbaar waren voor 1 juni 2021. Deze geldschuld moet
voortvloeien uit een in de normale uitoefening van een beroep of bedrijf
van de schuldeiser verrichte rechtshandeling. Schulden die niet voort90
91

Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 879.
Stcrt.2021, 44723.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

44

vloeien uit een in de normale uitoefening van een beroep of bedrijf van de
schuldeiser verrichte rechtshandeling (zogenaamde «informele
schulden») worden ook overgenomen voor zover deze zijn vastgelegd in
een notariële akte, en voor zo ver opeisbaar voor 1 juni 2021. Ook
opeisbare schulden die voortvloeien uit alimentatieverplichtingen worden
overgenomen.
Bij hypothecaire leningen kan het voorkomen dat na meerdere niet
betaalde maandelijkse termijnen de hoofdsom van de lening opeisbaar
wordt. In die situatie wordt onderscheid gemaakt tussen de opeisbare
achterstallige betalingen enerzijds en de hoofdsom anderzijds. De
opeisbare achterstallige betalingen worden overgenomen, maar de
opeisbare hoofdsom niet. De gedupeerde ouder blijft dus in principe
schuldenaar van de resterende hoofdsom van de hypothecaire lening. De
gedupeerde ouder of zijn toeslagpartner kan het maandelijkse rente- en
aflossingsbedrag weer gaan betalen en zo de hypotheek verder aflossen.
Een uitzondering hierop is als het gaat om een restschuld na verkoop van
of verhaal op de verhypothekeerde zaak. In deze gevallen wordt ook de
hoofdsom vergoed.
Ook de bijkomende kosten van de over te nemen opeisbare geldschuld
worden overgenomen. Hieronder vallen bijvoorbeeld incassokosten
ingeval sprake is van een huurachterstand of van een betalingsachterstand bij een verzekering of abonnement.
Geldschulden die niet worden overgenomen of betaald
De resterende hoofdsom van een hypothecaire lening wordt niet
overgenomen, zoals in de paragraaf hierboven toegelicht. Ook de
resterende hoofdsommen van andere leningen worden niet overgenomen
of betaald, tenzij die vanwege betalingsachterstanden opeisbaar zijn
geworden. Het gaat dan bijvoorbeeld om hoofdsommen van consumptieve kredieten, zoals persoonlijke leningen, doorlopende kredieten,
negatieve saldi op betaalrekeningen, aankopen op afbetaling, private
leases en huurkoop. Als ook de hoofdsom voor 1 juni 2021 opeisbaar is
geworden, door bijvoorbeeld betalingsachterstanden, wordt deze wel in
zijn geheel betaald. Dit om te voorkomen dat de schuldeiser voor die
opeisbare hoofdsom alsnog incassomaatregelen neemt en de gedupeerde
ouder daardoor in de problemen komt.
Ook schulden die het gevolg zijn van een onrechtmatige daad zijn
uitgesloten van overneming en betaling.
Wanneer de gedupeerde een geldschuld heeft bij een rechtspersoon,
vennootschap onder firma, commanditaire vennootschap of maatschap,
waarin hij zelf een belang heeft, wordt de schuld maar deels overgenomen. Een percentage gelijk aan het percentage van het belang van de
gedupeerde wordt niet overgenomen.
Schulden waarvoor aan de gedupeerde al een compensatie werkelijke
schade of tegemoetkoming werkelijke schade of een andere
niet-forfaitaire vergoeding is toegekend, worden niet overgenomen.
Privaatrechtelijke zakelijke schulden
In lijn met het beleid ten aanzien van de kwijtschelding van bestuursrechtelijke zakelijke schulden is ervoor gekozen om ook privaatrechtelijke
zakelijke schulden die voortvloeien uit de in de vorm van een
eenmanszaak of een personenvennootschap gedreven onderneming die
op het privévermogen van de gedupeerde ouder dan wel zijn of haar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

45

toeslagpartner kunnen worden verhaald te betalen. Het kabinet wil
voorkomen dat gedupeerden door verhaal op hun privévermogen voor
ondernemingsschulden alsnog persoonlijk in de problemen komen.
Omdat Bbz- en Tozo-leningen voor bedrijfskapitaal gelijkenissen vertonen
met private leningen, vallen ook deze leningen onder de regeling, wat
betekent dat enkel het opeisbare deel wordt overgenomen. Als de
overname van een zakelijke private schuld op grond van de Europese
staatssteunregels wordt gekwalificeerd als staatssteun worden er niet
meer zakelijke private schulden overgenomen dan op grond van die
regels is toegestaan.
Alimentatie en zorgverzekering
Voor de schulden bij een zorgverzekeraar en het LBIO geldt dat zowel de
gedupeerde of zijn toeslagpartner zelf, als de zorgverzekeraar en het LBIO
de overneming van een schuld kunnen aanvragen. Het moratorium
beschermt de ouder en zijn toeslagpartner tegen de bevoegdheid van een
schuldeiser om een openstaande schuld op te eisen. Dit geeft de
gedupeerde ouder rust. Het moratorium geldt voor alle schulden,
waardoor een ouder of zijn toeslagpartner een eventuele (kinder)alimentatieschuld aan een ex-partner ook tijdelijk niet hoeft te voldoen. Dit
betekent dat deze ex-partner de noodzakelijke kosten voor het eigen
levensonderhoud en dat van de kinderen, niet ontvangt. Het LBIO
verwacht dat een deel van de alimentatieplichtige burgers bewust geen
gebruik zal maken van de private schuldenregeling omdat zij de alimentatiegerechtigden de gelden niet gunnen. Het is zeer onwenselijk dat
ex-partners en hun kinderen de dupe worden van het moratorium dat de
gedupeerde ouder of zijn toeslagpartner juist beschermt. Daarom is in het
onderhavige wetsvoorstel de bevoegdheid voor de Belastingdienst/
Toeslagen opgenomen om de voor 1 juni 2021 opeisbare schulden die
voortvloeien uit alimentatieverplichtingen en waarvoor het LBIO de
gemachtigde invorderaar is, te voldoen zonder aanvraag van een
gedupeerde ouder of toeslagpartner, maar op aanvraag van het LBIO.
Ook acht het kabinet het wenselijk dat een opeisbare schuld van een
gedupeerde op wie de wanbetalersregeling van toepassing is bij de
zorgverzekeraar zonder aanvraag van de gedupeerde ouder of toeslagpartner, maar op aanvraag van de zorgverzekeraar wordt betaald. De
gedupeerde ouder kan dan weer een aanvullende zorgverzekering
afsluiten.
Compensatie voor afgeloste privaatrechtelijke schulden
De schuldenaanpak is niet bedoeld als herstel van schade in het verleden,
maar om gedupeerde ouders zo veel als mogelijk kans te bieden op een
nieuwe start, waarbij de ontvangen compensatie zoveel mogelijk wordt
ontzien. Schulden die door een gedupeerde ouder al zijn betaald vallen in
principe niet onder de private schuldenregeling. Hier wordt echter
uitzondering op gemaakt indien de ouder of toeslagpartner eerst een
herstelbedrag heeft ontvangen en nadien een geldschuld (gedeeltelijk)
heeft betaald, welke anders door SBN, in opdracht van de Belastingdienst/
Toeslagen, zou zijn betaald.
Daarnaast geldt dat ouders die in eerste instantie een beschikking
ontvangen waarin staat dat zij niet voor de Catshuisregeling in
aanmerking komen, maar later alsnog gedupeerd blijken te zijn door
bijvoorbeeld nieuwe inzichten bij de integrale beoordeling, mogelijk in de
tijd tussen de twee beschikkingen ook al geldschulden afgelost hebben.
Als de ouder of toeslagpartner in die periode een geldschuld (gedeeltelijk)
heeft betaald, welke anders door SBN, in opdracht van de Belastingdienst/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

46

Toeslagen, zou zijn betaald, indien deze schuld niet door de gedupeerde
ouder of toeslagpartner zelf was betaald, wordt ook dit bedrag gecompenseerd.
In beide gevallen bedraagt de hoogte van de compensatie het bedrag van
de betaling van de schuld als hiervoor bedoeld, inclusief kosten, en
bedraagt in totaal – ouders kunnen ook met hun herstelbedrag afgeloste
bestuursrechtelijke schulden terugvragen – maximaal het bedrag van de
herstelbetaling.
5.4 Afwegingen en alternatieven
De context en doelstellingen van de algehele schuldenaanpak zijn
toegelicht in het vorige hoofdstuk; zie paragraaf 4.5.
6 Overige
6.1 Commissies
In de hersteloperatie toeslagen is ervoor gekozen om verschillende
onafhankelijke commissies in te stellen. Deze commissies, bestaande uit
gerenommeerde juristen en inhoudelijk experts, kunnen bij de meest
gevoelige thema’s, zoals het vaststellen van niet-gedupeerdheid, het
beoordelen van werkelijke schade en het behandelen van bezwaren, hun
expertise inzetten. Zo wil het kabinet ook het vertrouwen van (potentiële)
gedupeerden vergroten in een rechtvaardige en onafhankelijke behandeling van hun dossier. De grondslag voor de commissies bevindt zich in
de Awir en wordt overgenomen in dit wetsvoorstel; een instellingsregeling geeft hier per commissie verder invulling aan. Het betreft de
volgende commissies:
Oudercommissie (ouderpanel)
Het kabinet vindt het belangrijk dat ook getroffen ouders een expliciete
stem hebben in de vormgeving van de hersteloperatie. Daartoe is een
commissie opgericht, meestal het ouderpanel genoemd, die de bewindspersoon gevraagd en ongevraagd adviseert over beleid en uitvoering,
juridische aspecten en de communicatie over de hersteloperatie.
Commissie van onafhankelijke deskundigen CAF en vergelijkbare
zaken/toeslagen
Deze commissie, meestal Commissie van Wijzen (CvW) genoemd,
adviseert Belastingdienst/Toeslagen over voorgenomen afwijzingen van
ouders of andere personen die zich melden voor herstel, maar die op
basis van de criteria van de herstelregelingen niet in aanmerking lijken te
komen voor een (financiële) herstelregeling. Ook is deze commissie
ingesteld om te oordelen over toepassing van de vangnetbepaling.
Commissie aanvullende schadevergoeding werkelijke schade
Deze commissie, meestal Commissie Werkelijke Schade (CWS) genoemd,
adviseert Belastingdienst/Toeslagen over het toekennen van een aanvullende vergoeding voor werkelijke schade die gedupeerden hebben
geleden als gevolg van de problematiek in de kinderopvangtoeslag en die
nog niet wordt vergoed door reeds uitgekeerde financiële herstelbedragen. Een advies van de commissie wordt, zoals geschetst in
paragraaf 3.1.1, gegeven nadat de gedupeerde het herstelproces
(specifiek: de zogenoemde integrale beoordeling) heeft afgerond en
hiertoe een onderbouwd verzoek heeft ingediend. Dit betreft zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

47

gedupeerden die recht hebben op de compensatieregeling als zij die recht
hebben op een O/GS-tegemoetkoming.
Bezwaarschriftenadviescommissie hersteloperatie toeslagen
Deze commissie, meestal Bezwaarschriftenadviescommissie (BAC)
genoemd, adviseert de Belastingdienst/Toeslagen over de afhandeling van
bezwaarschriften van (potentiële) gedupeerden.
6.2 Rol van gemeenten
Zoals eerder geschetst, spelen gemeenten een belangrijke rol bij het
brede en samenhangende herstel van gedupeerden. Gemeenten leveren
brede ondersteuning in de rol van dienstverleners aan aangemelde en
gedupeerde ouders en hun kinderen op vijf leefgebieden. Hiernaast heffen
en innen gemeenten ook lokale belastingen en bekleden hierin de rol van
invorderaar. In dit wetsvoorstel wordt via een grondslag voor specifieke
uitkeringen de financiering van gemeenten gewaarborgd, enerzijds ter
compensatie van kwijtschelden van schulden, en anderzijds voor de
bekostiging van de brede ondersteuning. Daarnaast wordt een grondslag
geïntroduceerd voor efficiënte gegevensuitwisseling tussen het Rijk en
gemeenten om gedupeerde ouders zo goed mogelijk te kunnen helpen,
waarop in de volgende paragraaf wordt ingegaan.
6.3 Gegevensverwerking
6.3.1 Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
Dit wetsvoorstel faciliteert de uitwisseling en verwerking van persoonsgegevens in het kader van herstel door de Belastingdienst/Toeslagen en
andere bij de hersteloperatie betrokken organisaties. Het zorgvuldig
omgaan met persoonsgegevens is een belangrijke voorwaarde voor het
herstel van vertrouwen in de overheid. Dit wetsvoorstel beoogt de
uitvoering van de hersteloperatie optimaal te laten verlopen, en tegelijkertijd de naleving van de Europese privacyregelgeving (de AVG) te
borgen.
6.3.2 Gegevensverwerking ten behoeve van het bieden van
herstel
De uitvoering van de hersteloperatie vergt van de Belastingdienst/
Toeslagen dat hij persoonsgegevens van aangemelde ouders verwerkt. Dit
is bijvoorbeeld nodig om vast te kunnen stellen of iemand gedupeerd is,
uitbetalingen te kunnen doen, of contact met de ouder te kunnen
opnemen.
De problemen die de toeslagenproblematiek heeft veroorzaakt zijn
verstrekkend. Veel ouders die gedupeerd zijn door het handelen van de
overheid, hebben ondersteuning van andere partijen dan de
Belastingdienst/Toeslagen nodig om hun leven weer op de rit te kunnen
krijgen. Hierbij valt te denken aan gemeenten. Zij ondersteunen
gedupeerde ouders op de vijf leefgebieden: financiën, gezin, werk, wonen
en zorg. Deze organisaties kunnen hun rol in het realiseren van herstel
voor de ouder niet vervullen zonder informatie over deze ouder te
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

48

Gegevensverwerking ten behoeve van financiële compensatie, –
tegemoetkoming, en schuldenregelingen
Om te toetsen of een belanghebbende recht heeft op een compensatie of
een tegemoetkoming op grond van deze wet, verwerkt de Belastingdienst/
Toeslagen persoonsgegevens.
Het kan zijn dat de Belastingdienst/Toeslagen voor het vaststellen van het
recht op compensatie of een tegemoetkoming informatie nodig heeft die
niet binnen de Belastingdienst/Toeslagen voorhanden is, maar waar
anderen, waaronder de gedupeerde ouder zelf, wel over beschikken. De
informatie mag in zulke gevallen alleen voor het toetsen van het recht van
de belanghebbende of voor het uitvoeren van de regelingen worden
opgevraagd en gebruikt. Het gaat dan vanzelfsprekend om gegevens en
inlichtingen waarover die betrokken persoon of instantie redelijkerwijs
geacht wordt te beschikken. Wanneer een belanghebbende zich als
gedupeerde meldt bij de Belastingdienst/Toeslagen, wordt het recht op
een herstelmaatregel zoveel mogelijk vastgesteld op grond van de
informatie die binnen de systemen van de Belastingdienst/Toeslagen
voorhanden is, en is het uitgangspunt dat het verhaal van de ouder tevens
leidend is. Nadere (bewijs)stukken kunnen de aannemelijkheid van het
verhaal van de ouder in voorkomende twijfelgevallen vergroten. Daarbij
valt te denken aan informatie die bekend is bij bijvoorbeeld de inspecteur
of de ontvanger, om te verifiëren of de juiste inkomensgegevens zijn
gebruikt bij de toekenning van een kinderopvangtoeslag. Ook kan de
Belastingdienst/Toeslagen op grond de voorgestelde bepalingen in dit
wetsvoorstel gegevens bij bijvoorbeeld de kinderopvanginstelling
opvragen, omdat een ouder zelf niet langer beschikt over facturen van de
kinderopvanginstelling, of deze nooit ontvangen heeft. Het kabinet merkt
op dat het uitvragen van informatie bij derden niet het uitgangspunt is,
maar dat dit altijd wordt afgewogen tegen het opvragen van de
benodigde informatie bij de ouder zelf.
Wanneer een ouder niet over de informatie beschikt, is de noodzaak om
derden om informatie te kunnen vragen dat daarmee sneller en accurater
de aanspraak op en de hoogte van een compensatie, tegemoetkoming,
kwijtschelding of overname van schulden kan worden vastgesteld. Daar is
de belanghebbende – de ouder – bij gebaat. Daarnaast wordt de ouder
ontzien wanneer de Belastingdienst/Toeslagen informatie vergaart bij
andere partijen. Dit doet recht aan de menselijke maat en het doenvermogen van de burger, die immers mogelijk niet altijd goed kan
doorgronden welke informatie de Belastingdienst/Toeslagen precies van
hem verlangt.
Naar het oordeel van het kabinet is de voorgestelde mogelijkheid voor de
Belastingdienst/Toeslagen om gegevens op te vragen proportioneel.
Alternatieve regelingen – waarbij vaker en meer dan nu het geval is
informatie bij de belanghebbende zelf zou worden opgevraagd – voldoen
volgens het kabinet onvoldoende aan het vereiste van subsidiariteit. De
voorgestelde maatregel is daarom het meest geschikte alternatief. Hoewel
het uitgangspunt is dat geen aanvullende gegevens van een ouder
worden verlangd, omdat wordt afgegaan op het verhaal van de ouders en
de reeds in de systemen van de Belastingdienst/Toeslagen bekende
informatie, geldt dat als toch aanvullende gegevens worden gevraagd, dat
deze allereerst bij de ouder zelf worden opgevraagd en dan pas bij een
derde.
Gelet op het door de AVG voorgeschreven vereiste van dataminimalisatie
zullen niet meer persoonsgegevens worden opgevraagd dan strikt
noodzakelijk om de aanspraak op en de hoogte van de compensatie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

49

tegemoetkoming, kwijtschelding of overname van schulden tijdig en
correct vast te kunnen stellen.
Verwerking gegevens van strafrechtelijke aard
Verwerking van strafrechtelijke persoonsgegevens is noodzakelijk om de
herbeoordeling van het dossier van een aanvrager van een kinderopvangtoeslag waarin sprake is van een veroordeling zo goed en zo volledig
mogelijk te kunnen uitvoeren.
Als voor een berekeningsperiode institutionele vooringenomenheid wordt
vastgesteld, dan is de compensatieregeling van toepassing. Onderdeel
van de compensatieregeling is de vraag of sprake is van een ernstige
onregelmatigheid die aan de ouder is toe te rekenen. Compensatie blijft
achterwege indien dat het geval is. Van een ernstige onregelmatigheid is
in ieder geval sprake als blijkt dat de ouder evident geen recht op
kinderopvangtoeslag had in het onderzochte berekeningsjaar.
Strafrechtelijke persoonsgegevens inzake de veroordeling ter zake van
fraude met kinderopvangtoeslag komen in de herbeoordeling aan de orde
op het punt van deze «evident geen recht»-toets. De UHT beziet of de
veroordeling meebrengt dat niet kan worden gecompenseerd, omdat het
recht op kinderopvangtoeslag voor de betreffende berekeningsperiode
terecht neerwaarts is gecorrigeerd vanwege de door de strafrechter
bewezen geachte fraude. Daarnaast is de strafrechtelijke veroordeling van
belang voor kwijtschelding van publiekrechtelijke schulden en de
overname van privaatrechtelijke schulden. Als sprake is van een strafrechtelijke veroordeling die direct verband houdt met een toeslagschuld, dan
wordt niet overgegaan tot kwijtschelding of overname van deze schuld.
In de praktijk gaat het om (a) de aantekening dat sprake is geweest van
strafrechtelijke vervolging ter zake van fraude met de kinderopvangtoeslagen, met daarbij de uitkomst hiervan (bijvoorbeeld een veroordeling of
vrijspraak), en (b) de eventueel nog aanwezige bescheiden uit het
strafdossier. Die gegevens verwerkt de UHT na uitwisseling met het
Openbaar Ministerie (OM) en de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst
(FIOD). Uitgangspunt voor de UHT is daarbij dat zo min mogelijk
medewerkers toegang hebben tot de gegevens en alleen wordt
opgevraagd wat noodzakelijk is voor de uitvoering van de regelingen.
In de beantwoording op vragen van de vaste commissie van Financiën
van de Tweede Kamer over de brief van 30 september 2021 inzake de
achtste voortgangsrapportage kinderopvangtoeslag is toegezegd dat bij
een dossier waarin sprake is van vooringenomen handelen en een
strafrechtelijke veroordeling, deze veroordeling opnieuw wordt bezien om
te beoordelen welke betekenis dit moet hebben voor een eventuele
compensatie.92
Waarborgen ten aanzien van gegevens van strafrechtelijke aard
Het opvragen van gegevens bij het OM en de FIOD vindt alleen plaats
door een vaktechnisch coördinator of vaktechnisch aanspreekpunt, in
samenwerking en overleg met de contactambtenaar, of in voorkomende
gevallen door alleen de contactambtenaar.
Inzage van die gegevens is enkel voorbehouden aan een bijzonder
«Herstelteam» dat is opgericht voor de voorbereiding van de herbeoordeling van «sanctiedossiers», en enkele daartoe aangewezen beoorde92

Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 901, p. 5 en 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

50

laars. De strafrechtelijke gegevens worden op aparte schijflocaties
opgeslagen, in beginsel niet of bezwaarlijk toegankelijk voor medewerkers
die niet zijn belast met de herbeoordeling van deze dossiers.
AVG
Voorgenomen wet- en regelgeving inzake de verwerking van persoonsgegevens dient voorts te worden getoetst aan de beginselen in, en eisen van
de AVG. Persoonsgegevens moeten volgens de AVG allereerst worden
verwerkt op een wijze die ten aanzien van een betrokkene rechtmatig,
behoorlijk en transparant is. De rechtmatigheid van de maatregel volgt uit
het feit dat de gegevensverstrekking is voorzien in de Wet hersteloperatie
toeslagen en conform de vereisten van de AVG is. De in de onderhavig
wetsvoorstel opgenomen bepaling bevat een grondslag om strafrechtelijke gegevens te verwerken. De beoogde verwerkingen door de
Belastingdienst/Toeslagen vinden enkel plaats voor zover dit noodzakelijk
is voor het vaststellen van een recht op compensatie, een tegemoetkoming, kwijtschelding of overname van schulden. De verdere noodzakelijkheid van de verwerking is hierboven onder «Verwerking gegevens van
strafrechtelijke aard» reeds toegelicht.
De bepaling is verder voldoende duidelijk en nauwkeurig, zodat de
toepassing ervan voldoende voorspelbaar is en in de nodige waarborgen
wordt voorzien. De toepassing is gekoppeld aan het vaststellen van een
recht op compensatie, een tegemoetkoming, kwijtschelding of
overneming van schulden. Hierdoor is het voor betrokkenen transparant
in hoeverre de hen betreffende persoonsgegevens (kunnen) worden
verstrekt. Persoonsgegevens mogen volgens de AVG slechts worden
verwerkt voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden en mogen vervolgens niet verder op een met die
doeleinden onverenigbare wijze worden verwerkt (doelbinding). Uit de
bepaling volgt dat deze gegevens slechts worden verstrekt ten behoeve
van het uitvoeren van de genoemde maatregelen.
De Belastingdienst/Toeslagen zal bij de verwerking van de gegevens
tevens voorzien in de borging van de benodigde gegevensbeschermingsbeginselen uit de AVG, zoals opslagbeperking, integriteit en vertrouwelijkheid. Zo houdt de Belastingdienst/Toeslagen zich aan de voorschriften
uit de Archiefwet en de Baseline Informatiebeveiliging Overheid. Verder
zijn de specifieke waarborgen ten aanzien van de strafrechtelijke gegevens
reeds toegelicht onder «Waarborgen ten aanzien van gegevens van
strafrechtelijke aard».
Gegevensverwerking ten behoeve van de brede ondersteuning door
gemeenten
De gemeente biedt brede ondersteuning op de vijf leefgebieden aan zowel
gedupeerden als potentieel gedupeerden van de toeslagenproblematiek
Dit zijn alle personen die zich hebben gemeld of bekend zijn bij de UHT.
Indien een ouder bij aanmelding als (mogelijk) gedupeerde bij de UHT
kenbaar maakt dat een hulpaanbod door de gemeente gewenst is,
verstrekt de UHT het Burgerservicenummer (BSN), de aanmelddatum en
de contactgegevens van deze ouder aan de gemeente waar de ouder
woonachtig is. De gemeente gebruikt deze gegevens om contact te leggen
met de ouder, zodat aan de ouder een hulpaanbod kan worden gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

51

De gemeente biedt deze hulp aan de aanvrager in de zin van deze wet en
aan het gezin als bedoeld in Participatiewet93. Onderwerp van gesprek
met de VNG is nog of dit uitbreiding behoeft om ook familieleden van de
aanvrager die niet onder deze strikte definitie vallen, te kunnen ondersteunen. Indien de ouder hulp van de gemeente wenst, verwerkt de
gemeente de noodzakelijke gegevens om passende hulp aan het gezin te
kunnen geven. Hieronder valt ten minste het verwerken van gegevens van
het gezin in het kader van:
1. het inventariseren van de hulpvraag;
2. het opstellen van een plan van aanpak;
3. het inkopen en uitvoeren van trajecten op de vijf leefgebieden en;
4. het bieden van nazorg.
Indien de ouder bij de UHT kenbaar heeft gemaakt gebruik te willen
maken van gemeentelijke hulp, verstrekt de UHT informatie van de
aangemelde ouder aan de gemeente die brede ondersteuning biedt.
Indien de ouder bij de gemeente kenbaar heeft gemaakt gebruik te willen
maken van gemeentelijke hulp, kan de gemeente dit bij de UHT kenbaar
maken, zodat de informatie met deze gemeente kan worden gedeeld. Het
bieden van brede ondersteuning is onlosmakelijk verbonden met de
beoordeling door de UHT. Indien de aangemelde ouder niet wordt erkend
als gedupeerde in de zin van deze wet of de aanmelding weer intrekt, dan
meldt de UHT dit ook aan de gemeente, zodat de gemeente de brede
ondersteuning die op basis van dit wetsvoorstel wordt geboden binnen 30
dagen kan afbouwen. De gemeente bewaart de gegevens die zij verwerkt
in het kader van het bieden van brede ondersteuning niet langer dan
noodzakelijk.
Gegevensverwerking ten behoeve van de schuldenaanpak
Een van de doelen van dit wetsvoorstel is het bieden van een oplossing
voor ouders met schulden. Voor de afwikkeling van zowel de privaatrechtelijke als de bestuursrechtelijke schulden van gedupeerde ouders en de
toeslagpartner verstrekt Belastingdienst/Toeslagen persoonsgegevens aan
schuldeisers.
De bij wet genoemde publiekrechtelijke schuldeisers verlenen ambtshalve
kwijtschelding aan gedupeerde ouders en diens toeslagpartners voor
vorderingen die binnen de geschetste reikwijdte vallen. Om publiekrechtelijke schuldeisers hiertoe in staat te stellen, is het noodzakelijk dat de
Belastingdienst/Toeslagen de naam, geboortedatum, adresgegevens en
het BSN van de gedupeerde ouder en diens toeslagpartner verstrekt. Om
uitvoering te kunnen geven aan kwijtschelding moeten de publieke
schuldeisers zelf ook persoonsgegevens verwerken. Er zal immers moeten
worden vastgesteld of de betrokkene of diens toeslagpartner een
openstaande vordering heeft en of deze moet worden kwijtgescholden.
Deze wet biedt hiertoe de grondslag. De publieke schuldeisers bewaren de
ontvangen gegevens niet langer dan noodzakelijk. De ontvangen
gegevens worden in ieder geval verwijderd indien de publieke schuldeiser
vaststelt dat er geen sprake is van een openstaande vordering die voor
het verlenen van kwijtschelding in aanmerking komt.
Voor private schuldeisers geldt dat SBN, in opdracht van de
Belastingdienst/Toeslagen, contact op zal nemen met door de gedupeerde
ouder aangewezen schuldeisers, teneinde de hoogte van de schuld vast te
stellen. Hiervoor wordt de naam, en indien nodig de geboortedatum,
adresgegevens en eventueel het BSN van de gedupeerde ouder en diens
toeslagpartner verstrekt aan de schuldeiser. Indien er sprake is van een
93

Artikel 4, eerste lid, aanhef en onderdeel c, van de Participatiewet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

52

openstaande vordering, verstrekt de schuldeiser informatie over de
hoofdsom en bijkomende kosten aan SBN, zodat zij over kunnen gaan tot
overname en afbetaling van deze schuld namens Belastingdienst/
Toeslagen, voor zo ver deze onder de reikwijdte van de schuldenregeling
valt.
Ouders kunnen zich tot slot genoodzaakt gevoeld hebben om hun
ontvangen compensatie te gebruiken om openstaande schulden af te
betalen, die onder de reikwijdte van de schuldenregelingen vallen.
Daarom kan de Belastingdienst/Toeslagen in die gevallen waarin dit heeft
plaatsgevonden, de ouder compenseren voor het feit dat deze schulden
door de ouder zelf zijn betaald. Om dit te bewerkstelligen kan de
Belastingdienst/Toeslagen bij de behandeling van een aanvraag van een
ouder gegevens over deze reeds afbetaalde schulden verwerken, zoals het
bewijs waaruit blijkt dat er sprake was van een opeisbare schuld en
bewijsstukken waaruit blijkt dat deze schuld betaald is. Dit in combinatie
met de verwerking van de gegevens inzake de uitbetaalde compensatie.
6.4 Rechtsbescherming
Indien een aanvraag tot toekenning van compensatie, een tegemoetkoming of andere vergoeding geheel of gedeeltelijk door de
Belastingdienst/Toeslagen wordt afgewezen, kan de belanghebbende
binnen zes weken na de bekendmaking van de afwijzende beschikking,
bezwaar maken door het indienen van een bezwaarschrift bij de
Belastingdienst/Toeslagen. Hetzelfde geldt als een belanghebbende
bedenkingen heeft tegen een beschikking die ambtshalve, dus zonder dat
hij een aanvraag heeft ingediend, door de Belastingdienst/Toeslagen is
vastgesteld. Bij een afwijzende beschikking op het bezwaarschrift kan hij,
eveneens binnen zes weken, beroep instellen bij de bestuursrechter.
Daarna is eventueel hoger beroep mogelijk bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Eenzelfde procedure is van toepassing indien de beschikking is gegeven
door een ander bestuursorgaan waaraan in dit wetvoorstel beslissingsbevoegdheid wordt toegekend, en de beschikking voor de belanghebbende
ongunstig is. Met betrekking tot besluiten betreffende kwijtschelding
binnen het SZW- of VWS-domein staat op basis van dit wetsvoorstel
hoger beroep open bij de Centrale Raad van Beroep.
Tegen een afwijzende beschikking van de ontvanger of een invorderingsambtenaar van een provincie, gemeente of waterschap na een verzoek om
kwijtschelding van een belastingschuld staat naast bezwaar, beroep en
hoger beroep ook beroep in cassatie bij de Hoge Raad open.
6.5 Terugvordering bij misbruik
Als een aanvrager van een herstelmaatregel bij de aanvraag opzettelijk
onjuiste informatie verstrekt, kan het voorkomen dat de Belastingdienst/
Toeslagen ten onrechte een bedrag toekent. Om de gevolgen van misbruik
te verkleinen, stelt het kabinet voor om de Belastingdienst/Toeslagen de
bevoegdheid te geven om een toegekend herstelbedrag terug te vorderen
als bij de aanvraag van compensatie, aanvullende compensatie voor de
werkelijke schade, de O/GS-tegemoetkoming, de aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade, compensatie voor
afgeloste publiekrechtelijke schulden, compensatie voor afgeloste
privaatrechtelijke schulden, het budget voor de inkoop van brede
ondersteuning voor ouders in het buitenland en de tegemoetkomingen
voor gedupeerden van de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden budget opzettelijk onjuiste informatie is verstrekt of als de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

53

aanvrager geen recht heeft op toepassing van de betreffende herstelmaatregel en hij dit wist of behoorde te weten. De bewijslast ligt bij de
Belastingdienst/Toeslagen. De terugvorderingsbevoegdheid zal met
terughoudendheid worden toegepast, zodat goedwillende aanvragers
geen gevolgen ondervinden van deze maatregel.
In enkele gevallen komt het voor dat iemand die bij de zogenoemde eerste
toets als gedupeerd is aangemerkt en het forfaitaire bedrag heeft
ontvangen, toch niet gedupeerd blijkt bij de zogenoemde integrale
beoordeling voor de herstelmaatregelen. Deze situatie betreft geen
misbruik maar een fout bij de beoordeling. In deze gevallen worden
uitbetaalde herstelbedragen niet teruggevorderd. Wel wordt in dergelijke
gevallen de aanspraak op vervolgregelingen zo snel als dit mogelijk is
gestopt.
De terugvorderingsbevoegdheid betreft een nieuwe maatregel. Daarom
gaat deze bevoegdheid alleen gelden voor aanvragen die zijn gedaan na
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Voor het forfaitaire bedrag wordt
eenzelfde terugvorderingsbevoegdheid voorgesteld (zie paragraaf 3.1.2).
Omdat die maatregel al was aangekondigd in het Besluit forfaitair bedrag
en verruiming compensatieregeling94 kan die terugvorderingsbevoegdheid toegepast worden bij aanvragen die na publicatie van dat
beleidsbesluit zijn gedaan.
7 Inwerkingtreding, terugwerkende kracht en overgangsrecht
Voorgesteld wordt om het wetsvoorstel, nadat het tot wet is verheven, in
werking te laten treden op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Dit
wordt geregeld in artikel 9.2. Dit artikel voorziet tevens in de terugwerking
van diverse artikelen en artikelonderdelen. De datum tot en met waarop zij
terug werken, verschilt. De redenen zijn per artikel of artikelonderdeel
toegelicht in de artikelsgewijze toelichting.
8 Budgettaire aspecten
De budgettaire gevolgen van de gehele hersteloperatie toeslagen worden
geraamd op circa € 5,2 miljard, waarvan circa € 4,2 miljard reeds
beschikbaar is op de begrotingen van de verschillende betrokken
departementen, te weten de Ministeries van Financiën, Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, Volksgezondheid, Wetenschap en Sport, Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en
Justitie en Veiligheid. Voor deze circa € 4,2 miljard heeft reeds parlementaire autorisatie plaatsgevonden in de vorm van meerdere reguliere en
incidentele (suppletoire) begrotingswetten sinds eind 2019. De resterende
circa € 1,0 miljard bestaat uit een (nog niet door het parlement geautoriseerde) reservering op de Aanvullende Post. Het parlement wordt
doorlopend geïnformeerd en geraadpleegd over de ontwikkeling van de
budgettaire gevolgen van de hersteloperatie toeslagen in de reguliere
budgettaire besluitvormingscyclus en de Voortgangsrapportage Hersteloperatie Toeslagen.
De tabel toont een overzicht van de huidige inzichten in de budgettaire
gevolgen van de hersteloperatie toeslagen. Het beleid dat met het
wetsvoorstel gecodificeerd wordt, geïntroduceerd wordt en overgeheveld
wordt van de Awir naar een separate wet is budgettair gezien onderdeel
van de volgende posten: compensatieregeling,
O/GS-tegemoetkomingsregeling en forfaitair bedrag, kindregeling, aanpak
voor bestuursrechtelijke schulden, aanpak voor privaatrechtelijke
94

Stcrt. 2021, 14691.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

54

schulden (inclusief betaling schulden gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag in wettelijk schuldsaneringstraject en betaling schulden
gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag in buitengerechtelijke
schuldregeling) en compensatie/tegemoetkoming voor gedupeerde
aanvragers van huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget. Ook
wordt een wettelijke grondslag gerealiseerd voor de reeds gepubliceerde
en in werking getreden specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan
gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021, waarvan de
begrote kosten zijn opgenomen onder «ondersteuning door gemeenten
en VNG». Ten slotte worden, zoals bekend, apparaatskosten gemaakt voor
de hersteloperatie toeslagen.
Tabel: totaalbudget hersteloperatie toeslagen

Totaalbudget hersteloperatie toeslagen95
Het met dit wetvoorstel te codificeren en over te hevelen beleid resulteert
zelf niet in nieuwe of andere budgettaire gevolgen. Dit beleid wordt
immers al geruime tijd uitgevoerd en de daarvoor benodigde budgetten
zijn reeds door het parlement geautoriseerd. Het parlement wordt
doorlopend geïnformeerd en geraadpleegd over de ontwikkeling van de
budgettaire gevolgen van het te codificeren beleid in de reguliere
budgettaire besluitvormingscyclus en de Voortgangsrapportage Hersteloperatie Toeslagen.
Het met dit wetsvoorstel te introduceren beleid kent wel nieuwe budgettaire gevolgen. Deze maatregelen zijn immers nog niet in werking
getreden en de start van de uitvoering is (mede) afhankelijk van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Dit betreft beleid voor compensatie/
95

Het betreft de inzichten op basis van de op het moment van schrijven beschikbare informatie.
Deze inzichten kunnen gedurende de uitvoering van de hersteloperatie Toeslagen wijzigen.
Hierover wordt het parlement doorlopend geïnformeerd in de reguliere budgettaire besluitvormingscyclus en de Voortgangsrapportage Herstelopratie Toeslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

55

tegemoetkoming voor gedupeerde aanvragers van huurtoeslag,
zorgtoeslag of kindgebonden budget, beleid voor kinderen van
gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag en beleid voor ouders
in het buitenland.
De meerjarige programma-uitgaven ten behoeve van beleid voor
compensatie/tegemoetkoming voor gedupeerde aanvragers van
huurtoeslag worden geraamd op cumulatief circa € 56 miljoen. De
hiervoor benodigde budgetten zijn reeds met de eerste suppletoire
begroting 202196, de ontwerpbegroting 202297 en de tweede suppletoire
begroting 202198 van het Ministerie van Financiën door het parlement
geautoriseerd.
De meerjarige programma-uitgaven ten behoeve van beleid voor kinderen
van gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag worden geraamd
op cumulatief circa € 630 miljoen. De hiervoor benodigde budgetten zijn
reeds met de ontwerpbegroting 2022 van het Ministerie van Financiën
door het parlement geautoriseerd.
De meerjarige programma-uitgaven ten behoeve van beleid voor ouders
in het buitenland worden geraamd op cumulatief circa € 20 miljoen. Deze
kosten zullen worden ingepast binnen de budgetten voor de hersteloperatie toeslagen. De hiervoor benodigde budgetwijziging zal als onderdeel
van de eerste suppletoire begroting 2022 van het Ministerie van Financiën
voor parlementaire autorisatie worden aangeboden.
9 Uitvoering
9.1 Belastingdienst en Belastingdienst/Toeslagen
Dit wetsvoorstel is door de Belastingdienst/Toeslagen en de Belastingdienst beoordeeld met een uitvoeringstoets99. De gevolgen voor de
uitvoering zijn beschreven in de uitvoeringstoetsen. Voor de meeste
voorstellen uit het onderhavige wetsvoorstel geldt dat de Belastingdienst/
Toeslagen en de Belastingdienst deze uitvoerbaar achten per de voorgestelde inwerkingtredingsdatum. Een aantal nieuwe regelingen die nu nog
niet worden uitgevoerd, zoals de regeling voor kinderen en de tegemoetkomingen voor gedupeerden van de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het
kindgebonden budget, zijn uitvoerbaar als deze voorrang krijgen in het
IV-portfolio. Dit betekent dat reeds eerder geplande werkzaamheden
vertraging op zullen lopen. Bij een aantal voorstellen worden tevens
kanttekeningen geplaatst, waarmee duidelijk is welke potentiële kansen,
problemen of risico’s worden voorzien bij de invoering van de betreffende
maatregelen. Dit wetsvoorstel heeft uitvoeringskosten voor de
Belastingdienst/Toeslagen en de Belastingdienst tot gevolg. Deze zijn
opgenomen in de hierna opgenomen tabel. De uitvoeringskosten worden
gedekt op begroting IX.
De noodzakelijke kosten voor de uitvoering (€ 1,7 miljoen voor IV en
€ 103 miljoen voor de uitvoering door UHT) van de reeds lopende
regelingen die gecodificeerd worden in dit wetsvoorstel worden gedekt
binnen het budget van de gehele hersteloperatie en staan daarom niet
vermeld in onderstaande tabel.

96

Kamerstukken II 2020/21, 35 850, nr. 1 en 2.
Kamerstukken II 2021/22, 35 975, nr. 1 en 2.
98
Kamerstukken II 2021/22, 35 925, nr. 1 en 2.
99
Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
97

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

56

Tabel: Overzicht uitvoeringskosten Toeslagen en Belastingdienst (bedragen x € 1.000)
Maatregelen

2022

2023

2024

Ouders in het buitenland
Kinderen van gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag
Compensatie/tegemoetkoming voor gedupeerde aanvragers van
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget
Kwijtschelden van belasting- en toeslagschulden

20
5.520

8.560

1.950

500
7.460

3.310
1.750

2.090

Totaal

13.500

13.620

4.040

2025

2026

2027

9.2 Sociale Banken Nederland
Schuldenregeling privaatrechtelijke schulden
De in dit wetsvoorstel gecodificeerde herstelregeling voor het overnemen
en betalen van privaatrechtelijke schulden wordt op grond van een
mandaat van de Belastingdienst/Toeslagen uitgevoerd door SBN. Deze
regeling is door SBN beoordeeld met een uitvoeringstoets. Deze
herstelregeling is door SBN uitvoerbaar geacht. De gevolgen voor de
uitvoering zijn beschreven in de uitvoeringstoets die als bijlage is
bijgevoegd.
Compensatie reeds afgeloste schulden
De Belastingdienst/Toeslagen heeft het voornemen om op grond van een
mandaat de regeling omtrent compensatie voor al afgeloste publiekrechtelijke en privaatrechtelijke schulden uit te laten voeren door SBN.
Gedupeerde ouders die hun compensatiebedrag hebben gebruikt om
schulden te betalen die, als zij deze niet betaald hadden, binnen de
schuldenregeling van de hersteloperatie zouden vallen, kunnen deze
betaling terugkrijgen. Het heeft de voorkeur om het loket private schulden
van SBN ook te gebruiken voor het terugbetalen van afbetaalde schulden.
Zo kunnen gedupeerde ouders zo veel mogelijk bij één loket terecht.
SBN verkent de mogelijkheid tot het uitvoeren door middel van een pilot.
In de pilot wordt met name onderzocht of de bewijslast die bij ouders ligt
voldoende is om vast te stellen of ouders het compensatiebedrag hebben
aangewend voor het aflossen van schulden en achterstanden op deze
schulden, terwijl deze in aanmerking zouden komen voor overname onder
de schuldenregeling privaatrechtelijke schulden.
9.3 Gemeenten en VNG
De VNG heeft ten aanzien van het kwijtschelden van de gemeentelijke
vorderingen op ouders op de betreffende maatregelen een uitvoeringstoets gedaan. Het voorstel werd uitvoerbaar voor gemeenten geacht, mits
de volgende randvoorwaarden gehanteerd zouden worden bij de verdere
uitwerking:
1. Zorgvuldige en heldere gegevensuitwisseling met de Belastingdienst/
Toeslagen;
2. Financiële afwikkeling is eenduidig, efficiënt en houdt rekening met de
diverse wijze van inrichting van de decentrale overheid;
3. Heldere afwegingskaders ten aanzien van de voorgestelde hardheidsclausule;
4. Eenduidige wetgeving op alle gemeentelijke domeinen.
De VNG acht geen aanvullende uitvoeringstoets noodzakelijk op grond
van het voorliggende wetsvoorstel en ziet in de praktijk dat in voldoende
mate aan de randvoorwaarden wordt voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

57

De VNG heeft voor de rol van gemeenten ten aanzien van de ouders in het
buitenland een quickscan uitgevoerd100. Uit de quickscan naar ouders in
het buitenland volgt dat er op dit moment geen sprake is van onoverkomelijke bezwaren, maar dat voor de verdere uitwerking van de regeling
nauw met gemeenten samengewerkt moet worden voor het opstellen van
uitvoerbaar beleid.
De kindregeling voor kinderen van gedupeerde aanvragers of hun partner
bestaat uit een financiële tegemoetkoming, brede ondersteuning en
emotioneel herstel. In dit wetsvoorstel is alleen de regeling financiële
tegemoetkoming separaat voor kinderen opgenomen. UHT is verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan en er zijn in de wet geen extra uitvoerende taken voor gemeenten opgenomen. Kinderen ontvangen op grond
van het voorliggende wetsvoorstel brede ondersteuning indien zij
onderdeel zijn van het gezin van de aanvrager.
9.4 Overige uitvoerders
Kwijtschelding van schulden
De grondslag voor het kwijtschelden van belastingschulden wordt
geregeld in artikel 3.2 (Invoeging artikel 26a IW 1990). Deze grondslag is
ook van toepassing op gemeenten en waterschappen voor het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen en waterschapsbelastingen
omdat de Gemeentewet en Waterschapswet aansluiten bij de IW 1990.
Ook de Provinciewet sluit in beginsel aan bij de IW 1990. Gelet op het
beperkte aantal verwachte provinciale belastingschulden van
gedupeerden worden provincies echter uitgezonderd van de werking van
artikel 3.2 van het wetsvoorstel. Deze schulden worden niet door
provincies zelf kwijtgescholden, maar kunnen door SBN worden overgenomen. Daarom is in dit wetsvoorstel geregeld dat artikel 26a van de IW
1990 niet op provincies van toepassing is. Ook worden in het onderhavige
wetsvoorstel grondslagen gecreëerd voor het kwijtschelden van schulden
in het sociaal domein door het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV), de Sociale verzekeringsbank (SVB), het college van
burgemeester en wethouders, en de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO,
voor kwijtschelding in verband met inburgering). Tot slot worden er voor
het CAK, de Wlz-uitvoerder en het college van burgemeester en
wethouders in verband met de uitvoering van de wettelijke taken op het
terrein van de Minister van VWS en de Minister voor Medische zorg
grondslagen in dit wetsvoorstel neergelegd. Voor de uitvoeringsorganisaties die onder de verantwoordelijkheid vallen van het Ministerie van
Justitie en Veiligheid (JenV) en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap bestaat al een grondslag voor het kwijtschelden in de voor
die uitvoeringsorganisaties betreffende wetgeving. Voor deze uitvoeringsorganisaties geeft het onderhavige wetsvoorstel dus geen aanleiding tot
het doen van een uitvoeringstoets.
Het UWV, de SVB, het CAK en de DUO (SZW) hebben de regeling ten tijde
van het beleidsbesluit beoordeeld met een uitvoeringstoets. Deze
herstelregeling is door alle betrokken uitvoerders uitvoerbaar geacht.
Het UWV, de SVB en de DUO (SZW) hebben nog een zogenaamde lichte
toets op dit wetsvoorstel uitgebracht. Zij geven daarbij aan dat het nog
steeds goed uitvoerbaar is. Mede op basis van hun ervaringen in de
uitvoering over de afgelopen maanden hebben zij in hun lichte toetsen
enkele aanpassingen in het wetsvoorstel voorgesteld. Het wetsvoorstel is
hierop aangepast. Dit betreft onder andere aanpassing van de artikelen
100

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

58

die betrekking hebben op misbruik van de sociale zekerheid en frauduleus
handelen (zie nader de artikelsgewijze toelichting bij artikel 3.6, vierde lid,
onderdeel c). Hierdoor hebben het UWV, de SVB en gemeenten de
mogelijkheid om af te zien van kwijtschelding in bijzondere gevallen. Naar
verwachting zullen deze situaties uitzonderlijk zijn.
Tot slot heeft het UWV aangegeven dat de starterskredieten niet in het
wetsvoorstel zijn opgenomen. Dit betreft een omissie en is in het
wetsvoorstel aangepast. Dergelijke schulden hebben een zakelijk karakter
en vertonen een grote gelijkenis met (zakelijke) private leningen. Daarom
is er voor gekozen om zoveel mogelijk aan te sluiten bij de regeling die
geldt voor het afbetalen van (zakelijke) private leningen.
10 Doenvermogen
De Belastingdienst/Toeslagen kent een aantal regelingen zoveel mogelijk
ambtshalve toe, zodat burgers geen aanvullende actie hoeven te
ondernemen. Het gaat hierbij om de verbrede compensatieregeling voor
gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag die door hardheid
zijn getroffen en die al eerder een herstelbedrag hebben ontvangen. De
Belastingdienst/Toeslagen kent een eventueel aanvullend herstelbedrag
ambtshalve toe. Ook de kinderen en (voormalige) pleegkinderen van
gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag en gedupeerde
aanvragers van een huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget
krijgen de tegemoetkoming ambtshalve toegekend.
In sommige gevallen is wel actie vereist door het kind of diens wettelijke
vertegenwoordiger voor het doorgeven van het bankrekeningnummer
waarop de tegemoetkoming kan worden uitbetaald. Indien het bankrekeningnummer van een meerderjarig kind niet bekend is, ontvangt dit kind
zelf een vooraankondiging met de vraag het bankrekeningnummer door te
geven via een digitaal portaal van de Belastingdienst/Toeslagen. Dit is
eenvoudig ingericht. Voor minderjarige kinderen ontvangen ouders de
vooraankondiging met daarin de vraag of zij het bankrekeningnummer
van het kind kunnen doorgeven via het digitale portaal. Dit zorgt voor een
verlichting bij de kinderen. Mocht er in eerste instantie geen bankrekening
zijn doorgegeven, dan wordt een herinnering gestuurd. Als uiteindelijk
geen bankrekening is doorgegeven, wordt de tegemoetkoming uitbetaald
op een bij de Belastingdienst/Toeslagen bekend bankrekeningnummer op
naam van het meerderjarige kind of de wettelijke vertegenwoordiger van
de wettelijke vertegenwoordiger.
De Belastingdienst/Toeslagen en de overige overheidsorganisaties passen
de nieuwe regeling van het forfaitaire bedrag van € 30.000 en de
kwijtschelding van bestuursrechtelijke schulden toe zonder nieuwe
aanvraag van de gedupeerde ouder die om herstel gevraagd heeft. Voor
de compensatie van met het herstelbedrag afgeloste bestuursrechtelijke
en afgeloste privaatrechtelijke schulden is wel een aanvraag van de ouder
nodig. Ook voor de overneming van privaatrechtelijke schulden moet een
aanvraag worden ingediend. Om het de ouder zo makkelijk mogelijk te
maken is hiervoor een formulier beschikbaar op de website van SBN. Ook
kan hulp worden gevraagd bij de gemeente waarvan de gedupeerde
aanvrager van een kinderopvangtoeslag ingezetene is. Indien gedupeerde
ouders na de compensatie of O/GS-tegemoetkoming, eventueel
aangevuld tot het forfaitaire bedrag van € 30.000, nog aanspraak willen
maken op een aanvullende compensatie of O/GS-tegemoetkoming voor
de werkelijke schade, zullen zij hiervoor, conform de bestaande compensatieregeling, zelf een verzoek in moeten dienen. Een aanvraagformulier
dat hiertoe is opgesteld door de CWS helpt gedupeerde aanvragers bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

59

in kaart brengen van de werkelijke schade.101 De persoonlijk zaakbehandelaar kan ondersteuning bieden bij de aanvraag. Ook de beschikbaarheid
van gratis rechtsbijstand draagt eraan bij dat gedupeerden in staat zijn
hun schade vergoed te krijgen. Desalniettemin is dit proces belastend
voor het doenvermogen van de gedupeerde ouders, onder andere als het
gaat om het verzamelen van documenten om de geleden schade te
reconstrueren. Een gebrek aan vertrouwen in de Belastingdienst/
Toeslagen kan de mentale belasting vergroten.
Goede communicatie tussen de Belastingdienst/Toeslagen en ouders, hun
kinderen en gedupeerden bij de andere toeslagen blijft van groot belang,
zowel richting alle gedupeerden via webinars en de website102, als via
brieven of persoonlijk contact met de persoonlijk zaakbehandelaar103.
Daarnaast blijft ook een goede vastlegging van afspraken tussen de
persoonlijk zaakbehandelaar en de burger van belang. Tot slot is het van
belang dat alle gedupeerden op de hoogte zijn van de hersteloperatie, dus
ook gedupeerden die in het buitenland wonen. De Belastingdienst/
Toeslagen probeert hen te bereiken via brieven, Facebook en Twitter. De
website van herstel toeslagen is ook in het Engels beschikbaar.104
Daarnaast is er een speciale website met informatie voor ouders die in het
buitenland wonen.105
11 Gevolgen voor burgers en bedrijfsleven
De administratieve lasten als gevolg van de in dit wetsvoorstel
opgenomen maatregelen, met inbegrip van de maatregelen die van de
Awir worden overgeheveld naar de voorgestelde Wet hersteloperatie
toeslagen, bedragen € 4,5 miljoen tot € 5 miljoen. Deze toename van de
administratieve lasten komt met name door de compensatieregeling (circa
€ 2,4 miljoen) en de aanpak van privaatrechtelijke schulden (circa
€ 1,1 miljoen). Er is voor de maatregelen in de hersteloperatie zoveel
mogelijk geprobeerd om de administratieve lasten tot een minimum te
beperken. Dit laat onverlet dat een (mogelijk) gedupeerde tijd nodig heeft
voor onder andere het kennis nemen van de herstelmaatregelen, het
aanvragen van herstel, het voeren van gesprekken met de persoonlijk
zaakbehandelaar, het verzamelen van bewijsstukken en het kennisnemen
van beschikkingen.
12 EU-aspecten
Het risico op zowel directe als indirecte onrechtmatige staatssteun op
grond van de schuldkwijtscheldings- en schuldovernamebepalingen in dit
wetsvoorstel is onderzocht. Er is een speciaal team ingericht bij de
Belastingdienst dat samen met gedupeerde ouders en toeslagpartners
met een onderneming waarborgt dat zij niet boven de de-minimisgrens
komen die door de Europese Unie is gesteld. Gezien het doel van de
schuldkwijtscheldings- en schuldovernamebepalingen, namelijk dat een
groot deel van de ouders een substantieel deel van de herstelbetaling
overhoudt om een nieuwe start te maken, de opzet van de maatregelen
(centraal team dat de de-minimisgrens waarborgt), de beoogd begunstigden (gedupeerde ouders), de te verwachten beperkte eventuele
verstorende effecten op de interne markt, de beperkte bedragen die ermee
101

https://www.werkelijkeschade.nl/aanmelden.
https://toeslagen.nl/herstel.
103
De persoonlijk zaakbehandelaar is de medewerker van de Belastingdienst/Toeslagen die de
gedupeerde ouder door het herstelproces begeleidt. Meer informatie over de persoonlijk
zaakbehandelaar is te vinden op https://services.belastingdienst.nl/toeslagen-herstel/uwpersoonlijk-zaakbehandelaar/.
104
https://services.belastingdienst.nl/benefits-restoration/.
105
https://services.belastingdienst.nl/toeslagen-herstel/ouders-die-nu-in-het-buitenland-wonen/.
102

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

60

gemoeid zijn en de noodzaak om individuele slachtoffers van de
problemen rondom de kinderopvangtoeslag snel te compenseren, acht
het kabinet dit wetsvoorstel in lijn met de staatssteunregels.
13 Advies en consultatie
13.1 Raad voor de rechtspraak
De Raad voor de rechtspraak wijst erop dat een aanvrager van een
herstelmaatregel kinderopvangtoeslag binnen zes maanden na de
aanvraag, die kan worden ingediend tot 1 januari 2024, het forfaitaire
bedrag ontvangt106. De Raad voor de rechtspraak geeft aan dat het
passend zou zijn om ook voor andere onderdelen van de hersteloperatie
een eindpunt op te nemen, zodat gedupeerden inzicht hebben in het
verloop en het einde van de hersteloperatie. In de artikelen 6.2 tot en met
6.5 zijn de beslistermijnen opgenomen voor de diverse maatregelen. Voor
het forfaitaire bedrag geldt de in artikel 6.8 opgenomen termijn voor
uitbetaling. Voor zover er geen termijn is opgenomen, geldt de redelijke
termijn van de Algemene wet bestuursrecht.
De Raad voor de rechtspraak adviseert aandacht te besteden aan de
bewijslastverdeling in de compensatieregeling. Naar aanleiding van dit
advies is in de artikelsgewijze toelichting vermeld dat de bewijslast voor
het recht op compensatie formeel bij de aanvrager van de compensatie
ligt en dat de persoonlijk zaakbehandelaar in de praktijk samen met de
aanvrager de informatie verzamelt die nodig is om het recht op compensatie vast te stellen. De persoonlijk zaakbehandelaar zal hiervoor zoeken in
de computersystemen van de Belastingdienst/Toeslagen, de stukken
beoordelen die door aanvrager zijn aangeleverd en luisteren naar het
verhaal van de aanvrager. Als aannemelijk is dat de aanvrager recht heeft
op compensatie, wordt deze toegekend.
De Raad voor de rechtspraak vermeldt dat in het wetsvoorstel de termen
(ex-)partner, (ex-)toeslagpartner en voormalig partner worden gebruikt en
dat niet altijd helder is wat hiermee bedoeld wordt. De Raad voor de
rechtspraak adviseert dit in het wetsvoorstel te verduidelijken. In dit
wetsvoorstel wordt het begrip partner gedefinieerd. Uit deze definitie
volgt dat hiermee de toeslagpartner wordt bedoeld. De ex-partner is
daarmee degene die ooit toeslagpartner is geweest, maar dat nu niet
meer is. Voormalig partner is een synoniem van ex-partner. Naar
aanleiding van het advies is «voormalig partner» telkens vervangen door
«ex-partner». Overigens kunnen bij de voorziene ex-partnerregeling
aanvullende criteria gesteld worden aan de groep ex-partners die voor die
regeling in aanmerking komt.
De Raad voor de rechtspraak wijst erop dat de bedoeling van de wetgever
ten aanzien van de verdeling van het forfaitaire bedrag tussen
(ex-)partners niet duidelijk is. Deze onduidelijkheid wordt veroorzaakt door
een toelichting op een lid dat wel voor advies is voorgelegd aan de Raad
voor de rechtspraak, maar op een later moment uit het wetsvoorstel is
geschrapt. Hiermee is ook de onduidelijkheid niet meer aan de orde. In de
memorie van toelichting staat wel nog dat van degene die de € 30.000
ontvangt verwacht wordt dat hij deze, waar van toepassing, deelt mijn zijn
(ex-)partner. Dit is echter geen uit dit wetsvoorstel voortvloeiende
verplichting. De Raad voor de rechtspraak benoemt dat de verdeling
tussen ex-partners kan leiden tot conflicten. Dat onderschrijft het kabinet.
Mede in dat licht werkt het kabinet aan een ex-partnerregeling.

106

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

61

De Raad voor de rechtspraak adviseert een paragraaf over rechtsbescherming op te nemen in de memorie van toelichting. Het kabinet heeft
aan dit advies gehoor gegeven. Deze is opgenomen in paragraaf 6.4.
De Raad voor de rechtspraak adviseert de gegevensverstrekking zo
beperkt mogelijk te houden, daarbij zoveel mogelijk transparantie te
bieden aan betrokkenen en waar mogelijk hun instemming te vragen. Het
kabinet onderstreept dit advies. Het proces bij de Belastingdienst/
Toeslagen is erop gericht gegevensverstrekking zo beperkt mogelijk te
houden en transparantie te bieden waar dit kan. In het geval een
gedupeerde ouder aangeeft brede ondersteuning van de gemeente te
wensen, kunnen op verzoek van de ouder de contactgegevens en het BSN
aan de gemeente worden verstrekt.
De Raad voor de rechtspraak schat in dat de werklastgevolgen van dit
wetsvoorstel in financiële zin eenmalig ruim € 6 miljoen zullen bedragen.
De Raad voor de rechtspraak geeft aan het belang van het wetsvoorstel te
onderkennen, maar dat het wetsvoorstel in zijn huidige vorm op een
aantal bezwaren stuit. Daarom vraagt de Raad voor de rechtspraak het
wetsvoorstel op de in het advies genoemde onderdelen te verduidelijken,
dan wel aan te passen.
13.2 Raad voor Rechtsbijstand
Vooraf geeft de Raad voor Rechtsbijstand in zijn reactie op het
wetsvoorstel mee dat het wetsvoorstel de facto de voortzetting van de
huidige situatie betekent en dat hij gerede twijfels heeft of voorzetting van
de huidige situatie ertoe gaat leiden dat alle gedupeerden binnen een
afzienbare termijn gaan krijgen waar ze recht op hebben107. Het kabinet
onderschrijft dat het wetsvoorstel geen bijdrage levert aan sneller herstel
voor gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag. Dat is ook niet
het doel van het wetsvoorstel. Een van de doelen van de herijking is wel
om een versnelling aan te brengen. Hierop is nader ingegaan in
paragraaf 2.1.3.
De Raad voor Rechtsbijstand ziet in het wetsvoorstel aanleiding om de
Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag aan te passen en uit te breiden. Deze subsidieregeling zorgt
ervoor dat gedupeerde ouders door de kinderopvangtoeslag zich tijdens
het herstelproces kosteloos kunnen laten bijstaan door een advocaat. Het
kabinet gaat in gesprek met de Raad voor Rechtsbijstand om te bezien
welke aanpassingen in deze subsidieregeling wenselijk zijn.
De Raad voor Rechtsbijstand voert een resultaatbeoordeling uit waarmee
wordt bekeken of na afloop van de juridische procedure de inkomens- en
vermogensgrens alsnog overschreden wordt, waardoor toch geen of
minder recht bestaat op gesubsidieerde rechtsbijstand. Hierdoor kan een
vordering ontstaan van de Raad voor Rechtsbijstand, maar het komt ook
voor dat de advocaat of mediator die de gedupeerde ouder heeft
bijgestaan hierdoor een vordering op zijn (voormalig) cliënt krijgt. De
Raad voor Rechtsbijstand geeft aan geen zicht te hebben op eventuele
privaatrechtelijke vorderingen van advocaten en mediators op hun
(voormalige) cliënten als gevolg van de resultaatbeoordeling of eigen
bijdragen. De Raad voor Rechtsbijstand vraagt het kabinet om te bezien of
het wetsvoorstel dergelijke schulden van een gedupeerde in voldoende
mate afvangt. De verwachting is dat dergelijke schulden door de huidige
regelingen in het wetsvoorstel in voldoende mate worden afgevangen.
Het kabinet wijst erop dat de gesubsidieerde rechtsbijstand waar de Raad
107

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

62

voor Rechtsbijstand op doelt, door gedupeerden is ontvangen ten
behoeve van andere gerechtelijke procedures dan voor de hersteloperatie,
bijvoorbeeld een procedure in het kader van een echtscheiding. Op
procedures die door gedupeerden worden gevoerd in het kader van de
hersteloperatie is immers de Subsidieregeling pakket rechtsbijstand
herstelregelingen kinderopvangtoeslag van toepassing op grond waarvan
elke gedupeerde rechtsbijstand ontvangt. Ook voor de ouders van wie de
kinderen vanwege de toeslagenproblematiek gedwongen uit huis zijn
geplaatst en een procedure starten, geldt dat zij gratis rechtsbijstand
ontvangen. Voor andere juridische procedures blijven de inkomens- en
vermogenstoets gelden, hetgeen ertoe kan leiden dat de gesubsidieerde
rechtsbijstand na ontvangst van een compensatiebedrag tot schulden kan
leiden. Voor achterstanden op dergelijke schulden bij de Raad voor
rechtsbijstand, een advocaat of mediator geldt dat die door de Raad voor
rechtsbijstand kunnen worden kwijtgescholden indien deze schulden zien
op de periode tot en met 31 december 2020, dan wel bij SBN kunnen
worden ingediend, zodat deze schulden worden overgenomen of betaald.
Voorwaarde is dat deze schulden opeisbaar waren voor 1 juni 2021.
Schulden van na 1 juni 2021 die ontstaan uit de resultaatbeoordeling
komen niet voor overname of kwijtschelding in aanmerking.
De Raad voor Rechtsbijstand merkt op dat de grondslag voor het
kwijtschelden van schulden bij de Raad voor de Rechtsbijstand is gelegen
in artikel 4:94a Awb. Een individuele afweging bij iedere kwijtschelding
lijkt hierbij noodzakelijk. De Raad voor de Rechtsbijstand merkt op dat het
behulpzaam zou zijn als een bepaling wordt opgenomen, al dan niet in de
memorie van toelichting, waarin expliciet wordt opgenomen dat een
dergelijke individuele afweging niet noodzakelijk is voor gedupeerde
aanvragers van een kinderopvangtoeslag. Op die manier kan de rechtmatigheid van de kwijtschelding beter geborgd worden. Het kabinet merkt op
dat artikel 4:94a Awb de Raad voor Rechtsbijstand de mogelijkheid geeft
om bepaalde schulden kwijt te schelden. Op grond van artikel 4:81 van de
Awb heeft de Raad voor Rechtsbijstand de mogelijkheid om beleidsregels
ten aanzien van kwijtschelding vast te stellen, zodat een individuele
afweging niet hoeft te worden gemaakt.
Het kabinet dankt de Raad voor Rechtsbijstand voor een aantal redactionele opmerkingen dat hij heeft gemaakt, welke zijn betrokken bij de
verwerking van het advies.
13.3 Autoriteit Persoonsgegevens
De Autoriteit Persoonsgegeven (AP) merkt ten aanzien van de combinatie
van belangen van snelheid, accuratesse en gemak voor de burger,
waardoor ervoor is gekozen om informatie bij derden op te vragen in
plaats van informatie op te halen bij de burger zelf, op dat het vaker kan
voorkomen dat deze belangen prevaleren en zodoende in feite een fiat
wordt geven voor de wetgever om vaker persoonsgegevens over de
burger bij derden te vergaren en niet bij de burger zelf108. De AP adviseert
om in de memorie van toelichting alsnog dragend te motiveren waarom
het in de bijzondere gevallen waarop het voorstel ziet gerechtvaardigd is
dat persoonsgegevens direct bij derden worden opgevraagd in plaats van
bij betrokkenen, alsmede voor de hand liggende alternatieven uitdrukkelijk te bespreken. Het kabinet heeft dit advies opgevolgd en nadere
toelichting op dit punt gegeven in paragraaf 6.3.

108

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

63

De AP adviseert in de memorie van toelichting in te gaan op de praktische
noodzaak voor de verwerking door de Belastingdienst/Toeslagen of
Colleges van burgemeester en wethouders van bijzondere persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard, alsmede nader in
te gaan op de mogelijke passende waarborgen. De memorie van
toelichting is hierop aangepast.
De AP heeft opmerkingen gemaakt en advies gegeven op een bepaling in
het wetsvoorstel die zag op het bieden van «integraal herstel» door de
Belastingdienst/Toeslagen of gemeenten. Deze bepaling is niet langer in
het wetsvoorstel opgenomen.
De AP adviseert de keuze voor delegatiebepalingen met betrekking tot
regels over gegevensbescherming steeds dragend te motiveren en de
bepalingen te preciseren. De AP wijst erop dat het wenselijk is dat de wet
zelf zoveel mogelijk regels over verwerkingen van persoonsgegevens
stelt. Dan is er immers volle betrokkenheid van het parlement. In het
wetsvoorstel is opgenomen dat bij algemene maatregel van bestuur de
lichamen, instellingen, diensten, rechtspersonen of personen worden
aangewezen die gehouden zijn aan de Belastingdienst/Toeslagen
desgevraagd kosteloos de gegevens en inlichtingen te verstrekken die van
belang kunnen zijn voor de uitvoering van de artikelen van de hoofdstukken 2, 3 en 4. Het kabinet merkt op de betrokkenheid van het
parlement is geborgd doordat een voorhangprocedure is voorgeschreven
ten aanzien van de op te stellen algemene maatregel van bestuur. Omdat
een groot deel van de bepalingen dat ziet op gegevensverwerking
gebaseerd is op de al bestaande artikelen van de Awir109, of een
verplaatsing inhoudt van artikelen van de Awir naar dit wetsvoorstel, is
zoveel mogelijk aangesloten bij, dan wel overgenomen van deze
bestaande regelingen. Daarbij acht het kabinet van belang dat op de nog
te treffen aanvullende regelingen, bijvoorbeeld voor ex-partners, kan
worden ingespeeld zodra deze gereed zijn.
De AP merkt op dat in de regeling die kwijtschelding door onder andere
het CAK mogelijk maakt, niet voldoende nauwkeurig is aangegeven dat
ten aanzien van een misdrijf een verband bestaat met het recht op
kinderopvangtoeslag. De AP merkt op dat het in voorkomende gevallen
lastig vast te stellen is dat een publieke schuld «voortvloeit uit een
misdrijf». Door deze onduidelijkheden over de invulling van de uitzondering op de kwijtschelding, is ook de gegevensverstrekking voor het doel
van kwijtschelding van publieke schulden onduidelijk. De AP adviseert de
regeling die kwijtschelding door het CAK mogelijk maakt te preciseren,
dan wel, indien dat niet mogelijk is, de memorie van toelichting aan te
vullen. Het kabinet merkt hierover op dat ten behoeve van de kwijtschelding van publiekrechtelijke schulden het BSN en de vastgestelde
gedupeerdheid van een ouder of toeslagpartner met de uitvoeringsinstantie wordt gedeeld. De uitvoeringsinstantie beoordeelt vervolgens zelf
of de bij hem openstaande schuld wel of niet binnen de kaders van de
kwijtschelding valt.
13.4 Adviescollege toetsing regeldruk
Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) adviseert om inzichtelijk te
maken of en in hoeverre het bijeenbrengen van de bestaande regelingen
in een wettelijk kader het uitvoeren van de hersteloperatie zal verbeteren
en bespoedigen110. De redenen voor het bijeenbrengen van de bestaande
regelingen in een wettelijk kader zijn vermeld in paragraaf 2.2.1. Het
109
110

Artikelen 38 en 38a Awir.
Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

64

verbeteren en versnellen is niet een van die redenen. De herijking111 heeft
dit doel wel.
Het ATR adviseert om toe te lichten welke alternatieven zijn overwogen
om de regelingen te harmoniseren en de hersteloperatie te bespoedigen.
Het kabinet heeft de mogelijkheden om de hersteloperatie te bespoedigen
verkend in de herijking112. Het aanpassen van herstelregelingen die al
worden uitgevoerd, kan leiden tot rechtsongelijkheid. Daarom is het
kabinet hier terughoudend mee omgegaan. Het harmoniseren van
regelingen leidt ook niet per definitie tot betere en beter uitvoerbare
regelingen. Via het Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag113 waren de herstelmaatregelen voor gedupeerden door hardheid
en voor gedupeerden door institutionele vooringenomenheid, vooruitlopend op wetgeving, al geharmoniseerd. Om rechtsongelijkheid te
voorkomen, wordt aan gedupeerden die een tegemoetkoming op grond
van de oude herstelmaatregelen voor hardheid ontvangen hebben,
ambtshalve een aanvullend bedrag toegekend als ze op grond van de
geharmoniseerde compensatieregeling een hoger bedrag ontvangen
zouden hebben.114
Het ATR adviseert om duidelijk te maken hoe dit wetsvoorstel gaat
bijdragen aan perspectief op herstel. Daarbij vermeldt het ATR dat er
situaties zijn waarvoor nog geen regeling in het wetsvoorstel is
opgenomen, waarbij het ATR het voorbeeld geeft van ouders die zijn
geweigerd voor een schuldsaneringstraject. Ook wijst het ATR op de
mogelijkheid om ruimhartig te zijn bij het beoordelen van de feiten. De
groep gedupeerden die herstel kan verwachten, wordt met dit
wetsvoorstel uitgebreid naar kinderen van gedupeerde ouders bij de
kinderopvangtoeslag en naar gedupeerden van institutionele vooringenomenheid en een onterechte O/GS-kwalificatie bij de huurtoeslag, de
zorgtoeslag en het kindgebonden budget. Het herstel voor ouders buiten
Nederland wordt met dit wetsvoorstel uitgebreid. Voor ouders die zijn
geweigerd voor een buitengerechtelijke schuldregeling als gevolg van een
onterechte O/GS-kwalificatie, voorziet dit wetsvoorstel in de codificatie
van de uitbreiding van de O/GS-tegemoetkomingsregeling op dit punt.
Het kabinet heeft het voornemen een regeling in het leven te roepen voor
ex-partners die gedupeerd zijn door de kinderopvangtoeslagaffaire.115 De
Belastingdienst/Toeslagen heeft al de mogelijkheid om ruimhartig om te
gaan bij het beoordelen van de feiten en omstandigheden. Zo kan de
Belastingdienst/Toeslagen bij het ontbreken van gegevens afgaan op
informatie van de ouder. Hiervoor is geen wetgeving nodig.
Voor de versie van het wetsvoorstel die voor advies naar het ATR is
gestuurd, waren alleen de administratieve lasten beoordeeld van de
maatregelen die niet in de Awir zijn vastgelegd. Het ATR merkt op dat de
regeldruk van de herstelmaatregelen die in de Awir zijn opgenomen niet
in alle gevallen in beeld is gebracht. Het ATR adviseert om de gevolgen
voor de regeldruk alsnog in beeld te brengen conform de rijksbrede
methodiek. Het kabinet heeft aan dit advies gehoor gegeven. De regeldruk
van het gehele wetsvoorstel, inclusief de maatregelen die overgeheveld
worden van de Awir naar de voorgestelde Wet hersteloperatie toeslagen,
is in kaart gebracht en beschreven in hoofdstuk 11.

111

Zie paragraaf 2.1.3.
Zie paragraaf 2.1.3.
Stcrt. 2021, 28304.
114
Zie paragraaf 3.1.1.
115
Zie paragraaf 2.2.2.
112
113

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

65

Het ATR adviseert het wetsvoorstel niet in te dienen omdat niet duidelijk
wordt of en hoe dit wetsvoorstel gaat bijdragen aan het versnellen van de
hersteloperatie en perspectief op herstel voor de gedupeerden. In de
voorgaande alinea’s is op deze punten ingegaan. Het kabinet ziet geen
reden dit advies te volgen.
14 Comptabiliteitswet 2016
In dit onderdeel van de memorie van toelichting worden de nagestreefde
doelen, de nagestreefde doeltreffendheid en de nagestreefde doelmatigheid beschreven van de in dit wetsvoorstel voorgestelde maatregelen
met de grootste budgettaire gevolgen.
Nagestreefde doelen
Met de verbreding van de compensatieregeling naar hardheid van het
stelsel wordt beoogd ouders die gedupeerd zijn door de hardheid van het
stelsel van de kinderopvangtoeslag eenzelfde ruimhartige compensatie te
bieden als ouders die gedupeerd zijn door het institutioneel vooringenomen handelen door de Belastingdienst/Toeslagen. Beide groepen
gedupeerden hebben immers vergelijkbare gevolgen ondervonden van
het handelen van de Belastingdienst/Toeslagen.
Met de aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade
wordt beoogd gedupeerde ouders ook volledig te compenseren ingeval
de forfaitaire O/GS-tegemoetkoming lager is dan de werkelijke schade.
Het forfaitaire bedrag heeft tot doel een vereenvoudiging en versnelling
aan te brengen in de hersteloperatie kinderopvangtoeslag. Met dit
forfaitaire bedrag wordt beoogd minimaal de helft van de gedupeerde
ouders volledig te compenseren voor de geleden schade. Voor de
meesten van hen is het herstel in de vorm van een compensatie of
tegemoetkoming binnen enkele maanden nadat de maatregel op
26 januari 2021, vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden,
afgerond. Dit leidt voor hen niet enkel tot een versnelling, maar ook tot
een vereenvoudiging omdat met hen niet het exacte bedrag van de
compensatie of tegemoetkoming op grond van de afzonderlijke herstelregelingen hoeft te worden vastgesteld.
Het kwijtschelden van bestuursrechtelijke schulden, het betalen van de
schulden van gedupeerde ouders die in een wsnp-traject of buitengerechtelijke schuldregeling zitten, en de overneming van privaatrechtelijke
schulden levert een bijdrage aan de doelstelling dat gedupeerde ouders
na de herstelbetaling zoveel mogelijk écht een nieuwe start kunnen
maken. Hiermee wordt bedoeld dat een groot deel van de ouders een
substantieel deel van de herstelbetaling overhoudt om een nieuwe start te
maken.
De tegemoetkoming voor kinderen of (voormalige) pleegkinderen van een
gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag of diens partner is in de
eerste plaats bedoeld als erkenning voor de armoede en de stressvolle
omgeving waarin deze kinderen zijn opgegroeid. De tegemoetkoming
dient als steun in de rug om vertrouwen te krijgen in de toekomst
De herstelregeling huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget
beoogt het vertrouwen van gedupeerden van deze toeslagen in de
overheid te herstellen. Deze gedupeerden ontvangen een tegemoetkoming voor onjuist overheidshandelen vanwege een onterechte
O/GS-kwalificatie of vanwege een onderzoek van het CAF dat heeft geleid
tot een institutionele vooringenomen behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

66

Doeltreffendheid
De verbreding van de compensatieregeling gaat zorgen voor een ruimere
compensatie voor ouders die gedupeerd zijn door de hardheid van het
stelsel van de kinderopvangtoeslag. De aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade biedt een tegemoetkoming voor de hogere werkelijke schade, mits de gedupeerde ouder in
staat is deze hogere werkelijke schade aannemelijk te maken. Gesprekken
tussen de persoonlijk zaakbehandelaar van de Belastingdienst/Toeslagen
en de gedupeerde ouder en kosteloze juridische bijstand kunnen helpen
de hogere werkelijke schade vast te stellen.
Op basis van door de Belastingdienst/Toeslagen uitbetaalde herstelbedragen in 2020 is de inschatting gemaakt dat door het forfaitaire bedrag
vast te stellen op € 30.000 bereikt wordt dat minimaal de helft van de
gedupeerde ouders met dit bedrag volledig gecompenseerd is voor de
geleden schade. Het forfaitaire bedrag leidt voor deze groep tot een
versnelling, omdat de Belastingdienst/Toeslagen in korte tijd aan een
groot deel van de gedupeerde ouders dit bedrag kan uitkeren, terwijl de
Belastingdienst/Toeslagen in dat tijdsbestek veel minder gedupeerde
ouders integraal kan beoordelen. De vereenvoudiging van het forfaitaire
bedrag voor gedupeerde ouders die voldoende gecompenseerd zijn met
dit bedrag is evident, aangezien het exacte herstelbedrag op grond van
een of meerdere herstelregelingen voor hen niet meer vastgesteld hoeft te
worden.
Ook dat de maatregelen gericht op schulden bijdragen aan het doel dat
zoveel mogelijk gedupeerde ouders ten minste een deel van de herstelbetaling overhouden voor een nieuwe start, is evident.
De financiële tegemoetkoming betekent ook een (nieuwe) start voor de
kinderen en (voormalige) pleegkinderen van gedupeerde ouders of diens
partner van de kinderopvangtoeslag. Deze kinderen hebben mogelijk door
de toeslagenaffaire hun jeugd in armoede doorgebracht en hebben in
vergelijking met hun leeftijdsgenoten weinig kansen gekregen om zich
verder te ontwikkelen. Met de financiële tegemoetkoming kunnen zij
werken aan hun toekomst.
Gedupeerden van de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden
budget worden tegemoetgekomen voor de financiële nadelige gevolgen
die zij hebben ondervonden door onjuist overheidshandelen. Dit handelen
leidde tot een onterechte terugvordering vanwege institutionele vooringenomen behandeling of een onterechte O/GS-label waardoor een persoonlijke betalingsregeling voor een terugvordering of een buitengerechtelijke
schuldregeling werd geweigerd. Hiermee beoogt de overheid het
vertrouwen van deze gedupeerden te herstellen door de financiële
nadelige gevolgen uit het verleden deels weg te nemen.
Doelmatigheid
Voor zover de regelingen een compensatie of tegemoetkoming bieden
voor de geleden schade, zijn de herstelregelingen doelmatig. De forfaitaire elementen in de compensatieregeling en in de
O/GS-tegemoetkomingsregeling kunnen leiden tot een overcompensatie.
Daar staat wel een vereenvoudiging en een versnelling in de afhandeling
tegenover. Hetzelfde geldt voor het forfaitaire bedrag van € 30.000,
waarbij vereenvoudiging en versnelling juist het doel is van de maatregel.
Mogelijk heeft de € 30.000-regeling wel geleid tot extra aanmeldingen
voor herstel, hetgeen leidt tot extra werklast voor de Belastingdienst/
Toeslagen en daardoor, in strijd met het beoogde doel, tot een kleinere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

67

versnelling. De aanzuigende werking is slechts onwenselijk voor zover het
gaat om aanmelders die geen gedupeerden zijn.
De maatregelen gericht op schulden dragen bij aan het nagestreefde doel
van die maatregelen. Wel kan zich hierbij de situatie voordoen dat
schulden worden kwijtgescholden of overgenomen van iemand die
voldoende geld heeft om zijn resterende schuld, bijvoorbeeld zijn
resterende studieschuld, in één keer af te lossen, maar ervoor gekozen
heeft die schuld in termijnen af te lossen.
De hoogte van de bedragen van de tegemoetkoming voor kinderen of
(voormalige) pleegkinderen van gedupeerde ouder of diens partner van
de kinderopvangtoeslag is ingedeeld per leeftijdscategorie. Hoe ouder het
kind hoe langer hij is blootgesteld aan de stressvolle omgeving hoe hoger
de tegemoetkoming. Deze differentiatie in tegemoetkomingen is
daarnaast passend bij de behoefte die bestaat op basis van leeftijd.
Oudere kinderen zullen, in tegenstelling tot jongere kinderen, het bedrag
namelijk besteden aan het opbouwen van een zelfstandige toekomst.
De herstelregeling voor gedupeerden van de huurtoeslag, de zorgtoeslag
en het kindgebonden budget draagt bij aan het gestelde doel, te weten
herstel van vertrouwen. De tegemoetkomingen zijn passend bij het
financiële nadeel dat is ondervonden. Gedupeerden die institutioneel
vooringenomen zijn behandeld ontvangen naast een compensatie ook de
onterechte terugvordering die zij hebben moeten voldoen.
O/GS-gedupeerden ontvangen alleen compensatie, omdat de terugvordering bij deze groep veelal terecht is geweest.
15 Evaluatie
De maatregelen in dit wetsvoorstel betreffen voor een deel een
uitbreiding en vervanging van al bestaande wettelijke maatregelen in het
kader van de hersteloperatie toeslagen.116 Het kabinet vindt het vanwege
de vele raakvlakken van de bestaande met de nieuwe maatregelen
wenselijk zowel de bestaande als de nieuwe maatregelen gezamenlijk te
evalueren. In die evaluatie zal niet enkel de doeltreffendheid en de
doelmatigheid van de maatregelen geëvalueerd worden, maar zal ook
ruim aandacht worden besteed aan de uitvoering van de maatregelen
door de Belastingdienst/Toeslagen, hoeveel de maatregelen vergden van
het doenvermogen van gedupeerde ouders en andere gedupeerden in
deze wet, de mate van tevredenheid van de gedupeerde ouders en andere
gedupeerden in deze wet en de ervaringen met de inzet van de in het
kader van het herstel toeslagen in het leven geroepen onafhankelijke
commissies (commissie van onafhankelijke deskundigen, bezwaarschriftenadviescommissie en de commissie aanvullende schadevergoeding
werkelijke schade). Aangezien gedupeerde ouders en gedupeerden van
andere toeslagen tot en met 31 december 2023 kunnen verzoeken om
herstel, en die verzoeken uiterlijk in 2024 in behandeling worden
genomen, en in bepaalde gevallen een verzoek zelfs na 31 december 2023
nog mogelijk is, zet het kabinet in op een evaluatie in 2025. Tot aan dat
moment blijft het kabinet de voortgang van de hersteloperatie monitoren
en hiervan verslag doen in de periodieke voortgangsrapportages herstel
toeslagen van de Belastingdienst/Toeslagen.

116

De in de artikelen 49 tot en met 49j Awir opgenomen maatregelen en bepalingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

68

II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Hoofdstuk 1 Inleidende bepalingen
Artikel 1.1 Begripsbepalingen
Kind
Voor de definitie van het begrip kind wordt aangesloten bij de definitie
van eigen kind, bedoeld in artikel 4, tweede lid, van de Algemene
Kinderbijslagwet (AKW). Dit houdt in dat onder kind wordt verstaan het
kind van de vrouw die op grond van artikel 1:198 van het Burgerlijk
Wetboek (BW) als zijn moeder wordt aangemerkt of het kind van de man
die op grond van artikel 1:199 BW als zijn vader wordt aangemerkt. Verder
wordt onder kind verstaan het kind van de man die op grond van
artikel 1:394 BW verplicht is bij te dragen aan de kosten van verzorging en
opvoeding, tenzij het kind reeds op grond van artikel 1:199 BW als eigen
kind van een andere man wordt aangemerkt. Voorts wordt onder kind
verstaan het kind van de man wiens biologisch vaderschap door middel
van DNA-onderzoek is vastgesteld, mits de man het kind feitelijk in
relevante mate onderhoudt en het kind niet reeds tot een andere man in
een familierechtelijke vaderschapsrelatie staat. Ten slotte wordt het kind
van de man die na toepassing van Nederlands internationaal privaatrecht
tot het kind in een familierechtelijke vaderschapsrelatie staat ook als kind
aangemerkt.
Pleegkind
Voor de definitie van pleegkind wordt aangesloten bij artikel 4, derde of
vierde lid, AKW. Een pleegkind is op grond van artikel 4, derde lid, AKW
het kind dat als eigen kind wordt onderhouden en opgevoed. In de
Regeling gelijkstelling pleegkinderen is op grond van artikel 4, vierde lid,
AKW opgenomen in welke situaties een kind gelijkgesteld wordt met een
pleegkind.
De overige begripsbepalingen behoeven geen toelichting.
Hoofdstuk 2 Compensatie, tegemoetkomingen, moratorium en
brede ondersteuning
Afdeling 2.1 Compensatie en tegemoetkomingen gedupeerde
aanvrager kinderopvangtoeslag
Artikelen 2.1 tot en met 2.5 Compensatie en tegemoetkoming
aanvrager kinderopvangtoeslag
Met ingang van 26 januari 2021 wordt aan door hardheid gedupeerde
aanvragers van kinderopvangtoeslag op grond van het beleidsbesluit
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag117 financieel
herstel geboden door het herstelbedrag te berekenen conform de regels
van de compensatieregeling. De compensatieregeling biedt ruimer
financieel herstel dan de maatregelen voor hardheid die tot 26 januari
2021 werden toegepast. In dit wetsvoorstel wordt de beschreven
maatregel uit genoemd beleidsbesluit gecodificeerd door de compensatieregeling met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 te
verbreden naar situaties van hardheid van het stelsel. Voorts wordt de
compensatieregeling op grond van dit wetsvoorstel in haar geheel op het
niveau van wetgeving in formele zin geregeld, in plaats van deels bij
117

Stcrt. 2021, 28304.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

69

ministeriële regeling. De verbrede en in haar geheel op het niveau van
wetgeving in formele zin geregelde compensatieregeling wordt
vastgelegd in de artikelen 2.1 tot en met 2.5 van dit wetsvoorstel en komt
met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 in de plaats van de
compensatieregeling, bedoeld in artikel 49b van de Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen (Awir), dat met ingang van die datum
vervalt.118
Artikel 2.1 Compensatie en aanvullende compensatie voor
aanvrager kinderopvangtoeslag
Eerste lid
In dit lid wordt bepaald aan welke aanvragers van een kinderopvangtoeslag de Belastingdienst/Toeslagen compensatie toekent (hierna ook:
gedupeerde aanvragers). Toekenning vindt plaats aan aanvragers die
gedupeerd zijn door institutionele vooringenomenheid (onderdeel a, ten
eerste) of door de hardheid van de toepassing die voor 23 oktober 2019
werd gegeven aan het wettelijke systeem (onderdeel a, ten tweede)
(hierna ook: «hardheid van het stelsel» of «hardheid»).
Van institutionele vooringenomenheid kan in een onderzoek op twee
niveaus sprake zijn geweest. Ten eerste kan dit – zoals bij de zogenoemde
CAF 11-zaak119 – hebben plaatsgevonden op groepsniveau. Ten tweede
kan dit hebben plaatsgevonden op het niveau van een individuele ouder.
Het gaat om institutionele vooringenomenheid zoals is beschreven in het
interim-advies Omzien in verwondering en het eindadvies Omzien in
verwondering 2 van de Adviescommissie uitvoering toeslagen.120 Wat
betreft de institutionele vooringenomenheid van de Belastingdienst/
Toeslagen gaat het, zoals in Omzien in verwondering 2 is aangegeven,
niet alleen om collectieve stopzetting van de kinderopvangtoeslag zonder
voorafgaande individuele beoordeling, maar vooral ook om het opvragen
bij belanghebbenden van grote hoeveelheden bewijsstukken over een of
meerdere jaren; gevolgd door een zerotolerance-onderzoek naar fouten,
tekortkomingen en ontbrekende bewijsstukken met soms een tweede
controle, wanneer bij eerste lezing geen grond voor afwijzing van de
aanspraak kinderopvangtoeslag was gevonden. Ook was sprake van het
niet nader opvragen van informatie bij belanghebbenden bij een gebleken
tekortkoming daarin en het afwijzen of reduceren van de aanspraak op
kinderopvangtoeslag bij de minste of geringste onregelmatigheid in de
stukken.
Met een zerotolerance-onderzoek wordt, conform de beschrijving van die
Adviescommissie uitvoering toeslagen, een aanpak bedoeld waarbij op
excessieve wijze strikt werd gehandhaafd, vanuit de gedachte dat iedere
gebleken overtreding of onregelmatigheid een indicatie was van
stelselmatig misbruik of fraude. Voor de beoordeling van de vergelijkbaarheid met de CAF 11-zaak, waarin de institutionele vooringenomenheid aanwezig is geoordeeld, gaat het niet om de optelsom van de
genoemde kenmerken of het afzonderlijk aanwezig zijn daarvan, maar om
het in samenhang voorkomen daarvan in een dossier van een belanghebbende. Ieder element afzonderlijk hoeft niet noodzakelijkerwijs te duiden
op institutionele vooringenomenheid, net zomin als dat het ontbreken van
een van deze elementen wijst op de afwezigheid daarvan. Juist de
118

Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.
Het CAF 11-onderzoek is het fraudeonderzoek van het Combiteam Aanpak Facilitators van de
Belastingdienst met zaaknummer 11. Meer informatie over het CAF 11-onderzoek is te vinden
in bijlage 4 (blg-960178) bij Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 751.
120
Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nrs. 546 en 608.
119

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

70

samenhang vormt een aanwijzing dat belanghebbenden mogelijk op
voorhand reeds werden verdacht van misbruik, zonder dat zij een reële
mogelijkheid kregen om zich daartegen te verweren, tot het tegendeel
bleek uit het feit dat niets kon worden gevonden. Er kunnen ook nog
aanvullende aanwijzingen zijn van institutionele vooringenomenheid.121
In artikel 49b, eerste lid, Awir is bepaald dat compensatie geschiedt voor
zover reguliere bestuursrechtelijke rechtsmiddelen voor 23 oktober 2019
onvoldoende toereikend werden geacht om het door de belanghebbende
ondervonden nadeel van de institutionele vooringenomenheid geheel of
gedeeltelijk ongedaan te maken. Deze bepaling wordt in artikel 2.1 niet
overgenomen. De toets zou in theorie kunnen leiden tot het afwijzen van
het verzoek om compensatie of tot een verlaging van de compensatie.
Omdat de toets in de praktijk niet plaatsvindt en het kabinet het ook niet
wenselijk vindt de compensatie vanwege deze toets te weigeren of te
verlagen, wordt voorgesteld deze te laten vervallen.
Van hardheid van het stelsel als bedoeld in onderdeel b, is sprake als de
kinderopvangtoeslag op nihil is vastgesteld in plaats van naar rato van het
bedrag van de kosten waarvan de aanvrager van een kinderopvangtoeslag heeft aangetoond dat deze tijdig zijn betaald aan de kinderopvangorganisatie. Ook is er sprake van hardheid van het stelsel bij de aanwezigheid van bijzondere omstandigheden waarbij de kinderopvangtoeslag
in zijn geheel is teruggevorderd en deze terugvordering onevenredig was
in verhouding tot de met die terugvordering te dienen doelen. Van
bijzondere omstandigheden is bijvoorbeeld sprake als:
– een derde identiteitsfraude pleegt en op naam en buiten medeweten
van de belanghebbende de toeslag aanvraagt en de toeslag aantoonbaar – geheel of gedeeltelijk – niet ten goede komt aan de belanghebbende;
– een derde, bijvoorbeeld een kinderopvangorganisatie, op een andere
wijze fraudeert zonder medeweten en (directe) betrokkenheid van de
belanghebbende; of
– een door belanghebbende redelijkerwijze niet (meer) te herstellen
geringe formele tekortkoming, zoals het ontbreken van een handtekening in een contract, heeft geleid tot aanzienlijke negatieve gevolgen
voor het recht op kinderopvangtoeslag, terwijl aan alle materiële eisen
voor de kinderopvangtoeslag is voldaan – tenzij de belanghebbende na
herhaalde verzoeken van de Belastingdienst/Toeslagen de geringe
formele tekortkoming niet heeft hersteld, terwijl hij daartoe wel in de
gelegenheid was.
Er is op zichzelf geen sprake van een bijzondere omstandigheid als:
– de belanghebbende te kwader trouw is;
– de terugvordering het gevolg is van een afwijking tussen het daadwerkelijk afgenomen aantal uren kinderopvang en het aantal uren
kinderopvang op basis waarvan het voorschot kinderopvangtoeslag is
berekend in dat berekeningsjaar;
– de terugvordering het gevolg is van een afwijking tussen het daadwerkelijke over het berekeningsjaar vastgestelde toetsingsinkomen voor
de toeslagen en het geschatte inkomen op basis waarvan het
voorschot is berekend.

121

Voor een uitgebreide toelichting op het begrip institutionele vooringenomenheid wordt
verwezen naar de memorie van toelichting op de Fiscale verzamelwet 2021, Kamerstukken II
2019/20, 35 437, nr. 3, p. 30–31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

71

Bovenstaande opsommingen van bijzondere omstandigheden en van
gevallen waarin op zichzelf geen sprake is van bijzondere omstandigheden, zijn niet limitatief. Op basis van ervaringen uit de praktijk kunnen
de voorbeelden in beleidsregels nader worden in- en aangevuld.
De financiële situatie of financiële problemen van een belanghebbende,
die terugbetaling van toeslagen verhinderden, zullen in het algemeen niet
leiden tot de conclusie dat diegene gedupeerd is door hardheid van het
stelsel. Voor deze situatie bestaat de mogelijkheid van een (persoonlijke)
betalingsregeling.
Een voorwaarde voor de toekenning van compensatie is dat de
gedupeerde aanvrager schade heeft geleden als gevolg van de institutionele vooringenomenheid of van de hardheid. Het kan hierbij zowel om
materiële als om immateriële schade gaan. Als de institutionele vooringenomenheid of hardheid heeft geleid tot een terugvordering van kinderopvangtoeslag of tot stopzetting van de voorschotverlening van kinderopvangtoeslag, wordt aangenomen dat sprake is geweest van schade.
De bewijslast voor recht op compensatie ligt formeel bij de aanvrager van
de compensatie. In de praktijk verzamelt de persoonlijk zaakbehandelaar
samen met de aanvrager de informatie die nodig is om het recht op
compensatie vast te stellen. De persoonlijk zaakbehandelaar zal hiervoor
zoeken in de computersystemen van de Belastingdienst/Toeslagen, de
stukken beoordelen die door aanvrager zijn aangeleverd en luisteren naar
het verhaal van de aanvrager. Als aannemelijk is dat de aanvrager recht
heeft op compensatie, wordt deze toegekend.
Tweede lid
Het niet toekennen van compensatie als sprake is van een ernstige
onregelmatigheid die aan de aanvrager van een kinderopvangtoeslag (in
onderstaand citaat: KOT) toerekenbaar is, sluit aan bij het advies van de
Adviescommissie uitvoering toeslagen.122 Over wanneer in de CAF
11-zaak sprake is geweest van een ernstige onregelmatigheid schrijft die
commissie:
«Daarvan is in ieder geval sprake indien uit het dossier blijkt dat er evident
geen recht op KOT bestond in het onderzochte toeslagjaar. Dit is
bijvoorbeeld het geval als het kind waarvoor KOT is aangevraagd niet
blijkt te bestaan, ouder is dan de geldende leeftijdsgrens, of in het geheel
geen opvang heeft genoten. Een ander voorbeeld vormen de gevallen
waarin in twee gezinnen de ouders tegelijkertijd passen op elkaars
kinderen, zonder dat een ander dienstverband bestaat. Ook als de
toeslagpartner geen rechtmatig verblijf heeft in Nederland bestaat er
evident geen recht op KOT. Soms worden vervalste facturen en betaalbewijzen aangetroffen of is er sprake van samenspanning tussen de
gastouder en of kinderopvangorganisatie en de vraagouder. Wanneer
dergelijke situaties in het KOT-dossier van de aanvrager over de jaren
2012, 2013 of 2014 worden aangetroffen, is dat reden om de aanspraak
voor dat jaar buiten de compensatie te laten. Van een ernstige onregelmatigheid is verder sprake indien ouders ook na (herhaalde) verzoeken om
informatie niets van zich hebben laten horen, niet op ingeplande
afspraken zijn verschenen en ook later geen bezwaar hebben ingediend
tegen geen van de later volgende correctie- en terugvorderingsbesluiten.
Door een dergelijke opstelling hebben de betreffende ouders

122

Interimadvies Omzien in verwondering van 14 november 2019 van de Adviescommissie
uitvoering toeslagen (bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 546), p. 49.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

72

Toeslagen verhinderd controles uit te voeren en in een latere fase ook om
fouten in de besluitvorming te herstellen.».
Bovenstaande voorbeelden van ernstige onregelmatigheden kunnen op
basis van ervaringen uit de praktijk in beleidsregels nader worden in- en
aangevuld.
Derde lid
De compensatie is opgebouwd uit de bedragen, bedoeld in artikel 2.2. Met
ieder bedrag wordt beoogd compensatie te bieden voor een bepaald soort
schade. Als een of meerdere soorten schade in werkelijkheid groter zijn
dan de bedragen van de compensatie voor die soorten schade, kan de
Belastingdienst/Toeslagen aan de aanvrager van compensatie aanvullende compensatie voor de werkelijke schade toekennen. Als bijvoorbeeld
de werkelijke materiële schade, niet zijnde materiële schade waarvoor op
grond van artikel 2.2, onderdelen a, b, e, f of g, compensatie wordt
geboden, hoger is dan het bedrag van de materiële schade, bedoeld in
artikel 2.2, onderdeel c, kan de Belastingdienst/Toeslagen voor dit hogere
bedrag compensatie voor de werkelijke schade toekennen.
Vierde lid
De grens van € 1.500 is toegelicht in onderdeel 3.1.1.3 van het algemene
deel van deze memorie van toelichting.
Vijfde lid
Compensatie en aanvullende compensatie voor de werkelijke schade
blijven achterwege voor zover op een andere wijze in een vergoeding of
tegemoetkoming ter zake is voorzien. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan
om een toegekend forfaitair bedrag als bedoeld in artikel 2.7, eerste lid,
een toegekend bedrag op grond van een herstelmaatregel voor hardheid
van het stelsel als bedoeld in artikel 2.7, vierde lid, onderdelen d, e, f of g,
en vijfde lid, of bijvoorbeeld om een civielrechtelijke schadevergoeding
die ter zake is verstrekt. Compensatie en aanvullende compensatie voor
de werkelijke schade blijven bovendien achterwege voor zover de
gedupeerde aanvrager een O/GS-tegemoetkoming of een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade heeft ontvangen. Op
grond van de O/GS-tegemoetkomingsregeling blijven de
O/GS-tegemoetkoming en de aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de
werkelijke schade namelijk achterwege voor zover ten aanzien van een
terugvordering kinderopvangtoeslag recht bestaat op compensatie
(artikel 2.6, vierde lid). Het kan echter voorkomen dat aan een gedupeerde
aanvrager al een O/GS-tegemoetkoming is toegekend voordat compensatie wordt toegekend. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij door hardheid
gedupeerde aanvragers aan wie voor 26 januari 2021 een
O/GS-tegemoetkoming is toegekend. Voor 26 januari 2021 maakten zij
geen aanspraak op compensatie op grond van de compensatieregeling
waardoor aan hen voor die datum een O/GS-tegemoetkoming kan zijn
toegekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

73

Artikelen 2.2 en 2.3 Componenten compensatie, hoogte compensatie en aanvullende compensatie voor aanvrager kinderopvangtoeslag
Artikel 2.2, onderdelen a tot en met g, en artikel 2.3, eerste tot en met
zevende lid
De compensatie is opgebouwd uit de bedragen die worden genoemd in
artikel 2.2, onderdelen a tot en met f en de rentevergoeding, bedoeld in
artikel 2.2, onderdeel g, en wordt vermeerderd met 1% (artikel 2.3, achtste
lid).
Het bedrag, bedoeld in artikel 2.2, onderdeel a, betreft een compensatie
voor het niet toekennen of het verminderen van de aanspraak op
kinderopvangtoeslag of voor het beëindigen van voorschotverlening voor
een kinderopvangtoeslag als direct gevolg van institutionele vooringenomenheid of hardheid. Op grond van artikel 2.3, eerste lid, wordt dit bedrag
verlaagd als het teruggevorderde bedrag van de kinderopvangtoeslag nog
niet is betaald of als de kinderopvangtoeslag over het betreffende
berekeningsjaar alsnog op een hoger bedrag is vastgesteld. In die
gevallen is het financiële nadeel als gevolg van het initiële besluit van de
Belastingdienst/Toeslagen met betrekking tot de aanspraak op (het
voorschot op) kinderopvangtoeslag namelijk kleiner geweest, hetgeen een
lagere compensatie rechtvaardigt.
Het bedrag voor een bestuurlijke boete die is opgelegd op grond van
artikel 40 of 41 Awir voor een verzuim of vergrijp betreffende de kinderopvangtoeslag (artikel 2.2, onderdeel b) is het bedrag van die boete dat is
betaald (artikel 2.3, tweede lid).
Het bedrag voor materiële schade (artikel 2.2, onderdeel c) betreft een
forfaitaire compensatie voor materiële schade als gevolg van institutionele vooringenomenheid of hardheid, niet zijnde materiële schade als
bedoeld in artikel 2.2, onderdelen a, b, e, f en g. Dit bedrag is gelijk aan de
som van 25% van het bedrag van de kinderopvangtoeslag dat niet is
toegekend of is teruggevorderd als gevolg van een beschikking als
bedoeld in artikel 2.2, onderdeel a, en 25% van de opgelegde boete,
bedoeld in artikel 2.2, onderdeel b (artikel 2.3, derde lid). De in artikel 2.3,
eerste lid, genoemde verminderingen, verminderen het bedrag voor
materiële schade niet. Ook is het voor de hoogte van het bedrag voor
materiële schade niet relevant of de bestuurlijke boete geheel, deels of in
zijn geheel niet is betaald.
Het bedrag voor immateriële schade (artikel 2.2, onderdeel d) betreft een
forfaitaire compensatie voor veronderstelde stress, ongemak en
onzekerheid waarmee de gedupeerde aanvrager is geconfronteerd in de
tijd die is verstreken vanaf de dagtekening van de eerste beschikking,
bedoeld in artikel 2.2, onderdeel a, tot het moment van de dagtekening
van de eerste beschikking waarin compensatie wordt toegekend. Het
bedrag voor immateriële schade is gelijk aan € 500 voor ieder half jaar dat
is verstreken (artikel 2.3, vierde lid). Het aantal halve jaren wordt naar
boven afgerond. Het bedrag voor immateriële schade is maximaal het
bedrag van de kinderopvangtoeslag dat niet is toegekend of is teruggevorderd als gevolg van beschikkingen als bedoeld in artikel 2.2, onderdeel
a. Het bedrag voor immateriële schade wordt eenmaal per gedupeerde
aanvrager toegekend, ongeacht of deze aanvrager over een of over
meerdere berekeningsjaren is gedupeerd door institutionele vooringenomenheid of hardheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

74

Het bedrag voor invorderingskosten (artikel 2.2, onderdeel e) betreft een
compensatie voor de betaalde kosten met betrekking tot invorderingshandelingen van teruggevorderde kinderopvangtoeslag als gevolg van
institutionele vooringenomenheid of hardheid, die de Belastingdienst/
Toeslagen aan de gedupeerde aanvrager in rekening heeft gebracht.
Hierbij gaat het bijvoorbeeld om betaalde kosten die in rekening zijn
gebracht voor aanmaningen en dwangbevelen en de betaalde invorderingsrente die is gerekend. Het bedrag voor invorderingskosten is gelijk
aan de kosten die door de Belastingdienst/Toeslagen in rekening zijn
gebracht en zijn betaald voor invorderingshandelingen in verband met de
beschikking, bedoeld in artikel 2.2, onderdeel a, met inbegrip van betaalde
invorderingsrente (artikel 2.3, vijfde lid).
Het bedrag voor proceskosten (artikel 2.2, onderdeel f), is een forfaitair
bedrag voor de kosten van beroepsmatig verleende rechtsbijstand die is
verleend met betrekking tot een beschikking als bedoeld in artikel 2.2,
onderdeel a, voor zover deze rechtsbijstand niet is verleend voor het
verkrijgen van compensatie, aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade of herstel op grond van een andere herstelmaatregel in het kader
van de hersteloperatie toeslagen. Voor het verkrijgen van compensatie of
ander herstel is voorzien in gratis rechtsbijstand.123 Het bedrag voor
proceskosten wordt vastgesteld overeenkomstig het Besluit proceskosten
bestuursrecht, met wegingsfactor 2, waarbij wordt aangenomen dat er
geen sprake is van samenhangende zaken, verminderd met een reeds
toegekende of nog te toe te kennen proceskostenvergoeding (artikel 2.3,
zesde lid). Indien de gedupeerde aanvrager geen kosten heeft gemaakt
voor door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand met
betrekking tot compensabele neerwaartse correctiebesluiten, is het
bedrag voor proceskosten nihil.
De rentevergoeding voor het niet uitgekeerde bedrag vanwege het
verminderen of niet toekennen van een kinderopvangtoeslag of het
beëindigen van de voorschotverlening kinderopvangtoeslag (artikel 2.2,
onderdeel g) betreft een compensatie voor rentenadeel als gevolg van
deze vermindering of beëindiging die het gevolg is van institutionele
vooringenomenheid of hardheid. De rentevergoeding wordt berekend
over het bedrag van de kinderopvangtoeslag dat niet is toegekend of is
teruggevorderd als gevolg van een beschikking als bedoeld in artikel 2.2,
onderdeel a (artikel 2.3, zevende lid). Deze rentevergoeding wordt op
grond van dit zevende lid verminderd met rente die is vergoed op grond
van een alsnog toegekende kinderopvangtoeslag of een verhoging
daarvan over het berekeningsjaar waarop de rentevergoeding betrekking
heeft. Het rentenadeel als gevolg van het initiële besluit van de
Belastingdienst/Toeslagen met betrekking tot de aanspraak op (het
voorschot op) kinderopvangtoeslag is in dat geval namelijk lager, hetgeen
een lagere rentevergoeding rechtvaardigt.
Artikel 2.3, achtste lid
De zogenoemde extra compensatie van 1% wordt toegekend als een
forfaitaire compensatie voor de mogelijke gevolgen van een vermogenstoename door de compensatie. Een voorbeeld van een mogelijk
gevolg is een hogere vermogensrendementsheffing in box 3 van de
inkomstenbelasting. Een ander voorbeeld is een lagere aanspraak op
toeslagen als gevolg van een toename van het toetsingsinkomen, bedoeld
123

Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag (Stcrt. 2021,
10248). Zie tevens https://services.belastingdienst.nl/toeslagen-herstel/juridische-hulp/hoewerkt-het/ en https://www.rechtsbijstand.nl/mediation-rechtsbijstand/gesubsidieerdemediation-rechtsbijstand/kinderopvangtoeslag/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

75

in artikel 8 Awir. De toename van het toetsingsinkomen kan het gevolg zijn
van een hoger belastbaar inkomen uit sparen en beleggen als bedoeld in
artikel 2.3 van de Wet inkomstenbelasting 2001, als gevolg van een hoger
box 3-vermogen.
De 1% extra compensatie hoeft niet te worden aangevraagd. Deze extra
compensatie wordt door de Belastingdienst/Toeslagen vastgesteld. Los
van deze extra compensatie bestaat er ook een regeling voor een tijdelijke
vermogenstoetsuitzondering in gevallen waarin een ouder door de
toegekende compensaties op grond van de compensatieregeling de
vermogensgrens van de zorgtoeslag, de huurtoeslag of het kindgebonden
budget overschrijdt. Deze regeling is met ingang van 1 januari 2021, deels
met terugwerkende kracht tot en met 1 januari 2020, opgenomen in
artikel 9quater van de Uitvoeringsregeling Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (UR Awir). Daarnaast is in artikel 7, onderdeel p, van de
Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, voor de toegekende compensaties op grond van de compensatieregeling een vrijlating opgenomen
zodat deze compensaties geen invloed hebben op het recht op algemene
bijstand.
Artikel 2.3, negende lid
Het bedrag van de aanvullende compensatie voor de werkelijke schade, is
het bedrag waarmee de door de gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag werkelijk geleden schade overeenkomstig het civiele
schadevergoedingsrecht de bedragen, bedoeld in artikel 2.3, eerste tot en
met zevende lid, overstijgt, vermeerderd met 1%. De vermeerdering met
1% heeft hetzelfde doel als de 1% extra compensatie, bedoeld in
artikel 2.3, achtste lid.
Artikel 2.4 Herziening compensatie voor aanvrager kinderopvangtoeslag
Eerste lid
De hoogte van de compensatie is afhankelijk van het bedrag waarmee de
kinderopvangtoeslag is verminderd of dat niet is toegekend of van het
bedrag van niet uitbetaalde voorschotten vanwege stopzetting van
voorschotverlening. Het kan voorkomen dat een beschikking tot
toekenning van de kinderopvangtoeslag of de beschikking tot herziening
van de kinderopvangtoeslag na toekenning van de compensatie alsnog op
een hoger bedrag wordt vastgesteld. In dat geval is de compensatie,
achteraf bezien, op een te hoog bedrag vastgesteld. In dat geval kan de
Belastingdienst/Toeslagen de toegekende compensatie herzien. De
herziening is gelijk aan het bedrag waarmee de toegekende kinderopvangtoeslag alsnog is verhoogd, met als maximum het bedrag dat als
compensatie is toegekend voor een beschikking tot het verminderen of
niet toekennen van een kinderopvangtoeslag of het beëindigen van
voorschotverlening voor een kinderopvangtoeslag (artikel 2.2, onderdeel
a).
Tweede lid
De toegekende compensatie kan een bedrag omvatten voor in rekening
gebrachte en betaalde of verrekende invorderingsrente (artikel 2.2, eerste
lid, onderdeel e) of een rentevergoeding voor het niet uitgekeerde bedrag
van de kinderopvangtoeslag (artikel 2.2, eerste lid, onderdeel g). Als dat
het geval is, wordt de compensatie verminderd met de rente die op basis
van artikel 27 Awir wordt vergoed over de verhoging, bedoeld in het
eerste lid. Die vermindering bedraagt maximaal het bedrag dat in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

76

compensatie ter zake van de genoemde rentecomponenten is begrepen.
De vermindering vindt via herziening van de compensatie plaats.
Derde lid
Als de verrekening, bedoeld in onderhavig lid, plaatsvindt, leidt de
herziening van de compensatie, bedoeld in het eerste en tweede lid, per
saldo niet tot een terug te betalen bedrag.
Vierde lid
Het eerste, tweede en derde lid zijn van overeenkomstige toepassing op
de situaties waarin een beschikking tot terugvordering wordt gematigd of
een beschikking tot herziening van de terugvordering leidt tot een lagere
terugvordering. Ook in die gevallen is de compensatie achteraf bezien op
een te hoog bedrag vastgesteld en kan het bedrag van de compensatie
worden herzien met inachtneming van de in genoemde leden opgenomen
mogelijkheden en beperkingen.
Artikel 2.5 Ambtshalve toekenning compensatie voor aanvrager
kinderopvangtoeslag
Gedupeerde aanvragers aan wie voor 26 januari 2021 al een herstelbedrag
is toegekend op grond van de op dat moment geldende maatregelen voor
hardheid, hebben daardoor mogelijk een lager bedrag ontvangen dan zij
zouden hebben ontvangen bij toepassing van de compensatieregeling die
geldt vanaf 26 januari 2021. De compensatieregeling biedt immers ruimer
financieel herstel dan de maatregelen voor hardheid die tot 26 januari
2021 werden toegepast. Dit zijn de herstelmaatregelen, bedoeld in
artikel 2.7, vierde lid, onderdelen d, e, f en g, en vijfde lid, van dit
wetsvoorstel.124 De bedoelde gedupeerde aanvragers zouden alsnog een
verzoek kunnen doen om toepassing van de compensatieregeling. Het
kabinet vindt het niet wenselijk dat zij opnieuw zelf om herstel moeten
verzoeken. Daarom wordt in artikel 2.5 geregeld dat de Belastingdienst/
Toeslagen ambtshalve onderzoekt of een gedupeerde aanvrager aan wie
al voor 26 januari 2021 een herstelbedrag voor hardheid is toegekend,
recht zou hebben op een aanvullend bedrag bij toepassing van de
compensatieregeling. Als dat het geval is, wordt dit bedrag bij beschikking
vastgesteld en uitbetaald volgens de regels die gelden voor de compensatieregeling. Deze ambtshalve aanpak komt het doenvermogen van de
gedupeerde aanvragers die deze aanpak aangaat ten goede. Dubbel
herstel wordt voorkomen door artikel 2.1, vijfde lid. Op grond van die
bepaling blijft compensatie achterwege voor zover de gedupeerde
aanvrager al bedragen heeft ontvangen op grond van de herstelmaatregelen in het kader van hardheid en eventueel ook op grond van de
regeling voor het forfaitaire bedrag of op grond van de
O/GS-tegemoetkomingsregeling.
Een eventueel verzoek om aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade, zal de aanvrager wel zelf moeten indienen. De Belastingdienst/
Toeslagen kan immers niet uit eigen gegevens opmaken of, en in welke
mate, een gedupeerde aanvrager in aanmerking komt voor een aanvullende compensatie voor de werkelijke schade.
Voorbeeld:

124

Voor een toelichting op die maatregelen wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting
op genoemd artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

77

Stel: aan de gedupeerde aanvrager is op 1 november 2020 een
hardheidstegemoetkoming van € 20.000 en een O/GS-tegemoetkoming
van € 6.000 toegekend.
Stel: aan hem is vervolgens op 1 maart 2021 op basis van artikel 2.7 een
forfaitair bedrag toegekend van € 30.000 -/- € 20.000 -/- € 6.000 = € 4.000.
Stel: op grond van de compensatieregeling zou aan deze aanvrager vóór
toepassing van artikel 2.1, vijfde lid, in aanmerking komen voor een
compensatiebedrag van € 40.000.
Aan deze aanvrager wordt na toepassing van artikel 2.1, vijfde lid,
€ 40.000 -/- € 20.000 (reeds toegekende hardheidstegemoetkoming) -/€ 6.000 (reeds toegekende O/GS-tegemoetkoming) -/- € 4.000 (reeds
toegekend forfaitair bedrag) = € 10.000 toegekend.
Op grond van artikel 2.5 wordt aan deze ouder dus ambtshalve nog
€ 10.000 uitbetaald.
Artikel 2.6 O/GS-tegemoetkoming en aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor aanvrager kinderopvangtoeslag
Voorgesteld wordt om de O/GS-tegemoetkomingsregeling met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 over te hevelen van artikel 49c
Awir naar artikel 2.6 van dit wetsvoorstel.125 De keuze voor genoemde
datum is toegelicht in het algemeen deel van deze memorie.
Eerste lid
Op grond van het tot 1 juli 2020 geldende artikel 7, zesde lid, UR Awir
werd door de Belastingdienst/Toeslagen geen betalingsregeling toekend
voor de terugvordering van een toeslag als het ontstaan van die terugvordering te wijten was aan opzet of grove schuld van de belanghebbende of
diens partner. De kwalificatie opzet of grove schuld was voor de
Belastingdienst/Toeslagen ook aanleiding om een verzoek om een
minnelijke schuldregeling te weigeren. De Belastingdienst/Toeslagen heeft
in veel gevallen geoordeeld dat er sprake was van opzet of grove schuld
terwijl daar in werkelijkheid geen sprake van was. Is die gevallen is de
kwalificatie opzet of grove schuld dus onterecht geweest. Onder een
onterechte kwalificatie opzet of grove schuld als bedoeld in het eerste lid
wordt ook de situatie begrepen waarin een voldoende onderbouwing van
de kwalificatie opzet of grove schuld ontbreekt. Voor de toepassing van de
O/GS-tegemoetkomingsregeling is er slechts sprake van een terechte
O/GS-kwalificatie als er 1) sprake is geweest van opzet of grove schuld, 2)
sprake is van voldoende documentatie waaruit blijkt waarom een
O/GS-kwalificatie is afgegeven en 3) in communicatie met de burger
uitvoerig is ingegaan op de vraag waarom er sprake is van opzet of grove
schuld (motiveringsbeginsel).
Tweede lid
De O/GS-tegemoetkoming bedraagt 30 procent van het bedrag van de
terugvordering. Het gaat hierbij om het oorspronkelijke bedrag van de
terugvordering. Als de terugvordering is verrekend met lopende
voorschotten kinderopvangtoeslag voordat de aanvrager om een
persoonlijke betalingsregeling heeft gevraagd, verlaagt deze verrekening
de O/GS-tegemoetkoming dus niet.

125

Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

78

Derde lid
De aanvrager kan voor de aanvraag van een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade gebruikmaken van het
daartoe bestemde formulier op de website van de Commissie aanvullende
schadevergoeding werkelijke schade.126 De aanvrager verschaft bij de
aanvraag, in lijn met artikel 4:2, tweede lid, van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb), de gegevens en bescheiden die voor de beslissing
op de aanvraag nodig zijn en waarover hij redelijkerwijs de beschikking
kan krijgen. Het is voldoende als de schade aannemelijk is. Kopieën van
bonnetjes en andere bewijsstukken kunnen daaraan bijdragen.
Documenten die al in het dossier van de Belastingdienst/Toeslagen zitten,
hoeven niet nogmaals opgestuurd te worden. Bij het bepalen van de
werkelijke schade worden alleen in de gegeven omstandigheden redelijke
gemaakte kosten in aanmerking genomen. Daarin zit ook de voorwaarde
besloten dat die kosten naar hun aard en omvang redelijk moeten zijn.
Voorbeelden van werkelijke schade zijn opgenomen in het algemeen deel
van deze memorie.
Vierde lid
De O/GS-tegemoetkoming en de aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor
de werkelijke schade blijven achterwege indien ten aanzien van de
terugvordering over hetzelfde berekeningsjaar recht bestaat op compensatie als bedoeld in artikel 2.1. De O/GS-tegemoetkoming en de aanvullende O/GS-tegemoetkoming blijven ook achterwege voor zover op
andere wijze in een vergoeding of tegemoetkoming ter zake is voorzien.
Voorbeelden hiervan zijn het forfaitaire bedrag, bedoeld in het voorgestelde artikel 2.7, en een civielrechtelijke schadevergoeding.
Voorbeeld: Stel dat de aanvrager vóór toepassing van onderhavig lid recht
heeft op een O/GS-tegemoetkoming van € 10.000 en een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade van € 25.000 en dat de
aanvrager reeds het forfaitaire bedrag van € 30.000 toegekend heeft
gekregen. Dan leidt onderhavig vierde lid ertoe dat de
O/GS-tegemoetkoming wordt verlaagd met € 10.000 naar nihil en dat de
aanvullende tegemoetkoming werkelijke schade bij O/GS wordt verlaagd
met de resterende € 20.000 naar € 5.000. In dit voorbeeld krijgt aanvrager
zodoende in totaal € 35.000, te weten het forfaitaire bedrag van € 30.000
en een aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade van
€ 5.000.
Artikel 2.7 Forfaitair bedrag voor aanvrager kinderopvangtoeslag
Met het voorgestelde artikel 2.7 wordt de maatregel van het forfaitaire
bedrag van € 30.000 in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag gecodificeerd. Deze maatregel, met uitzondering van het
voorgestelde artikel 2.7, tweede lid, tweede en derde zin, treedt met
terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 in werking.127 Dat is de
datum waarop het Besluit forfaitair bedrag en verruiming compensatieregeling128, waarin tot invoering van het toekennen van het forfaitaire
bedrag is besloten, vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden.
Het voorgestelde artikel 2.7, tweede lid, tweede en derde zin, betreft de
toekenning van een bedrag van maximaal € 10.000 in specifieke situaties.
Dit is nieuw beleid en kent geen terugwerkende kracht.

126

https://www.werkelijkeschade.nl/.
Artikel 9.2, aanhef en onderdeel e.
128
Stcrt. 2021, 14691.
127

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

79

Eerste lid
Door de ambtshalve toekenning van het forfaitaire bedrag hoeft de
gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag niet zelf te verzoeken
om dit forfaitaire bedrag. In het eerste lid is expliciet vermeld dat bij
vermindering van het forfaitaire bedrag tot nihil geen toekenning
plaatsvindt. De reden hiervoor is dat de gedupeerde aanvrager in dat
geval geen bericht van de Belastingdienst/Toeslagen ontvangt over het
forfaitaire bedrag.
Toekenning zal in de meeste gevallen plaatsvinden na een zogenoemde
eerste zorgvuldige toets door de Belastingdienst/Toeslagen. Bij twijfel
heeft de Belastingdienst/Toeslagen de mogelijkheid af te gaan op
informatie van de ouders. Hoewel deze toets zorgvuldig plaatsvindt,
worden niet alle op de zaak betrekking hebbende feiten en omstandigheden getoetst. Toetsen op alle feiten en omstandigheden zou een snelle
toekenning van het forfaitaire bedrag belemmeren. Toekenning van het
forfaitaire bedrag betekent dus nog niet dat de belanghebbende ook per
definitie recht heeft op toepassing van de compensatieregeling of de
O/GS-tegemoetkomingsregeling.
Op grond van een zogenoemde integrale beoordeling, waarbij wordt
vastgesteld op welk bedrag de gedupeerde aanvrager op grond van een
herstelmaatregel als bedoeld in het vierde en vijfde lid recht heeft, kan
worden vastgesteld of de gedupeerde aanvrager nog recht heeft op een
bedrag bovenop het forfaitaire bedrag van € 30.000.
Als de gedupeerde aanvrager ermee akkoord gaat, kan worden afgezien
van deze integrale beoordeling. Bijvoorbeeld als duidelijk is dat de
gedupeerde aanvrager geen recht heeft op een hoger bedrag dan
€ 30.000. Ook als in overleg met de gedupeerde aanvrager wordt afgezien
van een integrale beoordeling, ontvangt de gedupeerde aanvrager een
beschikking naar aanleiding van zijn verzoek om toepassing van de
betreffende herstelmaatregel.
Tweede lid, eerste zin
In het voorgestelde artikel 2.7, tweede lid, eerste zin, wordt invulling
gegeven aan de volgende passage in het Beluit forfaitair bedrag en
verruiming compensatieregeling129 en in het opvolgende Besluit
uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag130: «Als uitgangspunt
geldt dat een ouder met een toeslagpartner in de jaren waarover herstel
plaatsvindt, samen één keer voor het bedrag van € 30.000 in aanmerking
komen. Van de ouder en de (ex-)toeslagpartner wordt verwacht dat zij
waar van toepassing het bedrag onderling verdelen». Dit uitgangspunt
voorkomt dat partners € 60.000 ontvangen door de vaak toevallige
omstandigheid dat een toeslag niet ieder jaar door dezelfde partner is
aangevraagd. De reden om de € 30.000 toe te kennen aan de aanvrager
van wie de Belastingdienst/Toeslagen het recht op het forfaitaire bedrag
het eerst heeft vastgesteld, is de wens van het kabinet om de € 30.000 zo
snel mogelijk toe te kennen. Omdat gedupeerden zich nog tot en met
31 december 2024 voor herstel kunnen melden, zou de Belastingdienst/
Toeslagen anders in veel gevallen pas in 2025 forfaitaire bedragen kunnen
gaan toekennen.
Het onderhavige tweede lid, eerste zin, is niet van toepassing in de
situatie dat twee aanvragers van een kinderopvangtoeslag beiden
gedupeerd zijn door hardheid, institutionele vooringenomenheid of een
129
130

Stcrt. 2021, 14691.
Stcrt. 2021, 28304.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

80

onterechte kwalificatie opzet of grove schuld, maar dat geen van beiden
gedupeerd is over ten minste een deel van de periode dat zij elkaars
partner als bedoeld in artikel 1.1 van dit wetsvoorstel waren. In dat geval
wordt aan beide aanvragers het forfaitaire bedrag toegekend.
Voorbeeld 1: Aanvrager a is gedupeerd over berekeningsjaren 2012 en
2013 en aanvrager b over berekeningsjaren 2013 en 2014. Zij zijn elkaars
partner sinds 2016. Het tweede lid, eerste zin, is niet van toepassing.
Voorbeeld 2: Aanvrager a is gedupeerd over berekeningsjaren 2012 en
2013 en aanvrager b over berekeningsjaren 2013 en 2014. Zij waren
elkaars partner van 2005 tot en met 2012. Het tweede lid, eerste zin, is van
toepassing. Aanvrager a is namelijk gedupeerd over berekeningsjaar 2012
en in dat jaar waren aanvragers a en b elkaars partner.
Tweede lid, tweede en derde zin
Als het tweede lid, eerste zin, van toepassing is en de in die zin bedoelde
personen geen partner van elkaar zijn op het moment waarop het
forfaitaire bedrag wordt toegekend aan een van hen, wordt aan de
persoon aan wie het forfaitaire bedrag niet wordt toegekend een bedrag
van € 10.000 toegekend, verminderd met de bedragen die hij al heeft
ontvangen op grond van herstelmaatregelen als bedoeld in het vierde en
vijfde lid. Indien hij al minimaal € 10.000 heeft ontvangen op grond van
herstelmaatregelen, wordt dat bedrag verminderd tot nihil. In dat geval
vindt geen toekenning plaats en blijft een beschikking over het bedrag van
maximaal € 10.000 achterwege.
Als een aanvrager eerst het bedrag van € 10.000 toegekend krijgt en het
recht op compensatie of O/GS-tegemoetkoming later wordt vastgesteld
op € 15.000, wordt door de toepassing van het voorgestelde artikel 2.1,
vijfde lid, of het voorgestelde artikel 2.6, vierde lid, een compensatie of
O/GS-tegemoetkoming van € 15.000 -/- € 10.000 = € 5.000 toegekend.
De gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag die een aanvraag
voor toepassing van een herstelmaatregel heeft gedaan, hoeft geen
aanvraag te doen voor het bedrag van maximaal € 10.000. Bij recht op dit
bedrag, wordt dit bedrag ambtshalve toegekend.
Derde lid
Op grond van de artikelen 2.1, vijfde lid, en artikel 2.6, vierde lid, blijven
compensatie, aanvullende compensatie voor de werkelijke schade, een
O/GS-tegemoetkoming en een aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor
de werkelijke schade onder andere achterwege voor zover op een andere
wijze in een vergoeding of tegemoetkoming ter zake is voorzien. Een
toegekend forfaitair bedrag is een voorbeeld van een vergoeding of
tegemoetkoming ter zake. Het derde lid bepaalt voor de situatie, bedoeld
in het tweede lid, waarbij het forfaitaire bedrag aan één van twee
aanvragers wordt toegekend, met welk deel van het forfaitaire bedrag de
compensatie, aanvullende compensatie voor de werkelijke schade,
O/GS-tegemoetkoming en aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de
werkelijke schade voor de toepassing van de artikelen 2.1, vijfde lid, en
2.6, vierde lid, verminderd wordt. Dit derde lid is slechts van toepassing
als de twee aanvragers, bedoeld in het tweede lid, elkaars partners waren
op het moment van het toekennen van het forfaitaire bedrag aan een van
hen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

81

De in het derde lid beschreven berekening kan door de Belastingdienst/
Toeslagen uitgevoerd worden op het moment dat de hoogte van de
compensatie of de O/GS-tegemoetkoming voor beide aanvragers
vastgesteld wordt. Voor de toepassing van genoemde verminderingen is
het dus irrelevant op welke wijze de twee aanvragers het forfaitaire
bedrag in werkelijkheid verdeeld hebben. De Belastingdienst/Toeslagen
heeft hier namelijk geen zicht op. Uitgaan van de werkelijke verdeling zou
niet uitvoerbaar zijn. In overleg met en met instemming van beide
aanvragers kan de Belastingdienst/Toeslagen in de praktijk wel uitgaan
van de werkelijke verdeling van het forfaitaire bedrag of van een andere
verdeling waarin de aanvragers zich kunnen vinden.
Door de in het derde lid opgenomen berekeningssystematiek wordt
bewerkstelligd dat de twee aanvragers samen niet meer dan € 30.000
ontvangen als hun gezamenlijke recht op herstel op grond van de
herstelmaatregelen, bedoeld in het vierde en vijfde lid, lager is dan
€ 30.000 en dat zij ook in andere gevallen gezamenlijk niet meer of minder
ontvangen dan waar zij gezamenlijk recht op hebben. De reden dat dit
derde lid niet van toepassing is als de twee aanvragers niet meer elkaars
partners waren op het moment van het toekennen van het forfaitaire
bedrag aan een van hen, is dat van hen in mindere mate verwacht kan
worden dat zij het forfaitaire bedrag onderling verdeeld hebben.
De wijze van toerekening wordt hieronder inzichtelijk gemaakt aan de
hand van vier voorbeelden. In de voorbeelden wordt met integrale
beoordeling bedoeld het vaststellen door de Belastingdienst/Toeslagen
van het bedrag waarop de gedupeerde aanvrager recht heeft op grond
van een herstelmaatregel als bedoeld in het vierde en vijfde lid van
onderhavig artikel. In onderstaande voorbeelden wordt er telkens van
uitgegaan dat aanvrager 1 als eerste om toepassing van een herstelmaatregel gevraagd heeft en dat aanvragers 1 en 2 elkaars partner waren op
het moment van het toekennen van het forfaitaire bedrag aan een van
hen.
Voorbeeld 1
Stel: de aanvraag van aanvrager 1 is nog niet integraal beoordeeld.
Aanvrager 1 ontvangt een forfaitair bedrag € 30.000.
Stel: beide personen hebben op grond van de integrale beoordeling ieder
recht op € 10.000 compensatie.
De compensaties van aanvragers 1 en 2 worden volgens de pro rata
methode verlaagd met 10.000/20.000e van € 30.000 = € 15.000. Omdat dit
bedrag lager is dan het daadwerkelijk uitbetaalde forfaitaire bedrag van
€ 30.000 blijft de gehele vermindering in beginsel in stand. Omdat niet
verder dan tot nihil verlaagd wordt, wordt het uit te betalen compensatiebedrag voor beide aanvragers vastgesteld op € 0.
Samen krijgen ze € 30.000 + € 0 + 0 = € 30.000 uitbetaald.
Dit is € 10.000 meer dan de € 10.000 + € 10.000 = € 20.000 waar ze zonder
forfaitair bedrag recht op hadden gehad.
Voorbeeld 2
Stel: de aanvraag van aanvrager 1 is al integraal beoordeeld en aanvrager
1 heeft € 40.000 compensatie ontvangen.
Aanvrager 1 krijgt geen aanvullend forfaitair bedrag omdat hij al minimaal
€ 30.000 ontvangen heeft.
Stel: de aanvraag van aanvrager 2 wordt op een later moment integraal
beoordeeld en aanvrager 2 heeft recht op € 20.000 compensatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

82

De compensatie van aanvrager 2 wordt volgens de pro rata methode in
beginsel verlaagd met 20.000/60.000e van € 30.000 = € 10.000, maar
omdat dit hoger is dan het daadwerkelijke uitbetaalde forfaitaire bedrag
van € 0 wordt de vermindering gemaximeerd op € 0. Aanvrager 2 krijgt
dus € 20.000 uitbetaald.
Samen krijgen ze € 40.000 + € 20.000 = € 60.000 uitbetaald.
Dit is gelijk aan de € 40.000 + € 20.000 = € 60.000 waar ze zonder forfaitair
bedrag recht op hadden gehad.
Voorbeeld 3
Stel: de aanvraag van aanvrager 1 is al integraal beoordeeld en aanvrager
1 heeft € 20.000 compensatie ontvangen.
Aanvrager 1 krijgt nog een aanvullend bedrag van € 10.000 inzake de
regeling forfaitair bedrag.
Stel: de aanvraag van aanvrager 2 wordt op een later moment integraal
beoordeeld en aanvrager 2 heeft recht op € 20.000 compensatie.
De compensatie van aanvrager 2 wordt volgens de pro rata methode in
beginsel verlaagd met 20.000/40.000e van € 30.000 = € 15.000, maar
omdat dit hoger is dan het daadwerkelijke uitbetaalde forfaitaire bedrag
van € 10.000, wordt de vermindering gemaximeerd op € 10.000.
Aanvrager 2 krijgt dus € 20.000 -/- € 10.000 = € 10.000 uitbetaald.
Samen krijgen ze € 20.000 + € 10.000 + € 10.000 = € 40.000 uitbetaald.
Dit is gelijk aan de € 20.000 + € 20.000 = € 40.000 waar ze zonder forfaitair
bedrag recht op hadden gehad.
Voorbeeld 4
Stel: de aanvraag van aanvrager 1 is nog niet integraal beoordeeld.
Aanvrager 1 ontvangt een forfaitair bedrag € 30.000.
De aanvragen van aanvragers 1 en 2 worden integraal beoordeeld.
Stel: aanvrager 1 heeft recht op € 20.000 en aanvrager 2 op € 40.000.
Het bedrag van aanvrager 1 wordt volgens de pro rata methode verlaagd
met 20.000/60.000e van € 30.000 = € 10.000. Omdat dit bedrag lager is dan
het daadwerkelijk uitbetaalde forfaitaire bedrag van € 30.000 blijft de
gehele vermindering in stand. Aanvrager 1 krijgt dus een compensatie
van € 20.000 -/- € 10.000 = € 10.000.
Aanvrager 2 heeft recht op € 40.000. Dit bedrag wordt volgens de pro rata
methode in beginsel verlaagd met 40.000/60.000e van € 30.000 = € 20.000.
Omdat dit bedrag lager is dan het daadwerkelijk uitbetaalde forfaitaire
bedrag van € 30.000 blijft de gehele vermindering in stand. Aanvrager 2
krijgt dus een compensatie van € 40.000 -/- € 20.000 = € 20.000.
Samen krijgen ze € 30.000 + € 10.000 + € 20.000 = € 60.000 uitbetaald.
Dit is gelijk aan de € 20.000 + € 40.000 = € 60.000 waar ze zonder forfaitair
bedrag recht op hadden gehad.
Vierde lid
Onderdeel a
De zinsnede «zoals dat luidde op 25 januari 2021» is opgenomen omdat
de hardheidsregeling, op grond waarvan een hardheidstegemoetkoming
kan worden toegekend, op grond van dit wetsvoorstel met terugwerkende
kracht tot en met 26 januari 2021 vervalt.131

131

Artikelen 8.2, onderdeel A, en 9.2, eerste lid, onderdeel e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

83

Onderdeel b
De zinsnede «zoals dat luidde op 25 januari 2021» is opgenomen omdat
de compensatieregeling, op grond waarvan onder andere een compensatie kan worden toegekend, op grond van dit wetsvoorstel met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 vervalt in de Awir en wordt
opgenomen in de Wet hersteloperatie toeslagen.132
Onderdeel c
Voor de toekenning van de O/GS-tegemoetkoming wordt zowel verwezen
naar een artikel in de Awir als naar een artikel in het onderhavige
wetsvoorstel omdat de O/GS-tegemoetkomingsregeling, op basis
waarvan onder andere een O/GS-tegemoetkoming kan worden toegekend,
op grond van dit wetsvoorstel met terugwerkende kracht tot en met
26 januari 2021 vervalt in de Awir en wordt opgenomen in de Wet
hersteloperatie toeslagen.133 De zinsnede «zoals dat luidde ten tijde van
de aanvraag van de O/GS-tegemoetkoming» is opgenomen vanwege de
uitbreiding van de reikwijdte van de O/GS-tegemoetkomingregeling naar
situaties waarin een buitengerechtelijke schuldregeling is geweigerd. Deze
uitbreiding wordt met dit wetsvoorstel met terugwerkende kracht tot en
met 4 december 2020 gecodificeerd.134
Onderdeel d
Deze herstelmaatregel wordt sinds 23 oktober 2019 toegepast op basis
van een uitspraak van 23 oktober 2019135 en beleidsregels die met
terugwerkende kracht tot en met 23 oktober 2019 zijn opgenomen in
onderdeel 2.1 van het Verzamelbesluit Toeslagen.136
Met ingang van 1 januari 2021 berust de herstelmaatregel niet meer op de
jurisprudentie. Sinds die datum bepaalt de Awir dat de Belastingdienst/
Toeslagen bij het vaststellen van een beschikking tot terugvordering het
terug te vorderen bedrag kan verlagen, matigen of op nihil kan
vaststellen. Volgens artikel 26, tweede lid, tweede zin, Awir is dat aan de
orde als de nadelige gevolgen van volledige terugvordering voor de
betrokkene onevenredig zijn in verhouding tot de met volledige terugvordering te dienen doelen. In de beleidsregels die zijn opgenomen in
onderdeel 2.1 van het Verzamelbesluit Toeslagen is bepaald in welke
bijzondere omstandigheden van een dergelijke onevenredigheid sprake
kan zijn. Dit onderdeel van het Verzamelbesluit Toeslagen blijft daarmee
ook voor de toekomst van belang. De Belastingdienst/Toeslagen kan de in
dit onderdeel beschreven herstelmaatregel toepassen tot het moment dat
de beschikking tot terugvordering kinderopvangtoeslag onherroepelijk
vaststaat.
Onderdeel e
In een uitspraak van 23 oktober 2019137 oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) dat artikel 1.5, eerste lid, Wet
kinderopvang zoals dat op dat moment luidde, de Belastingdienst/
Toeslagen ruimte bood om het recht op kinderopvangtoeslag anders dan
op nihil vast te stellen als de aanvrager niet de volledige kosten van de
132

Artikelen 2.1 tot en met 2.4, 8.2, onderdeel A, en 9.2, eerste lid, onderdeel e.
Artikelen 2.6, 8.2, onderdeel A, en 9.2, eerste lid, onderdeel e.
134
Artikelen 8.1, onderdeel A, en 9.2, eerste lid, onderdeel b.
135
ABRvS 23 oktober 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3536.
136
Stcrt. 2021, 2142.
137
ABRvS 23 oktober 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3535.
133

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

84

kinderopvang had betaald. Om dit beter tot uitdrukking te brengen in de
wettekst is artikel 1.5 van de Wet kinderopvang per 1 januari 2021
aangepast.
Gebruikmakend van de door artikel 1.5 van de Wet kinderopvang geboden
ruimte is in onderdeel 3.1 van het eerdergenoemde Verzamelbesluit
Toeslagen hierover een beleidsregel opgenomen. Die beleidsregel bepaalt
dat als een ouder een deel van de kosten van de kinderopvang aan de
kinderopvangorganisatie heeft betaald, de Belastingdienst/Toeslagen het
recht op kindertoeslag vaststelt naar rato van het bedrag van de kosten
waarvan de ouder heeft aangetoond dat deze tijdig zijn betaald. Onder
«tijdig» wordt in dit verband verstaan voor 1 maart van het jaar volgend
op het berekeningsjaar waarop de toeslag betrekking heeft (Verzamelbesluit Toeslagen, onderdeel 3.2.1). Deze beleidsregel geldt sinds 23 oktober
2019. De Belastingdienst/Toeslagen kan de in dit onderdeel beschreven
herstelmaatregel toepassen tot het moment dat de beschikking tot
toekenning van de kinderopvangtoeslag onherroepelijk vaststaat.
Onderdeel f
Tot 1 januari 2021 vond de herziening van de in onderdeel f bedoelde
beschikkingen plaats op basis van het genoemde Verzamelbesluit
Toeslagen, onderdeel 2.1. Vooruitlopend op wetgeving gaf de Minister van
Financiën daarin met terugwerkende kracht tot en met 23 oktober 2019
goedkeuring aan herziening van op 23 oktober 2019 onherroepelijk
vaststaande terugvorderingsbeschikkingen kinderopvangtoeslag. Hierbij
werden de volgende voorwaarden gesteld:
– de herziening vindt plaats binnen vijf jaren na de laatste dag van het
berekeningsjaar waarop de toeslag betrekking heeft;
– de nadelige gevolgen van de beschikking voor de aanvrager zijn
onevenredig in verhouding tot de met de beschikking te dienen
doelen, vanwege bijzondere omstandigheden; en
– het recht op de kinderopvangtoeslag is in het berekeningsjaar waarop
de terugvorderingsbeschikking betrekking heeft met ten minste
€ 1.500 verlaagd.
Sinds 1 januari 2021 is herziening van een onherroepelijk vaststaande
beschikking tot terugvordering in beginsel mogelijk krachtens artikel 26,
derde lid, Awir, op basis van artikel 5a, tweede lid, in samenhang met het
eerste lid, onderdelen a tot en met c, UR Awir. Voorwaarden zijn dat er
sprake is van bijzondere omstandigheden en dat de nadelige gevolgen
van de beschikking onevenredig zijn in verhouding tot de met de
beschikking te dienen doelen.
Herziening is niet mogelijk indien vijf jaren zijn verstreken na de laatste
dag van het berekeningsjaar waarop de toeslag betrekking heeft en de
aanvrager niet binnen een jaar na de dagtekening van de beschikking tot
toekenning om herziening heeft gevraagd (artikel 5a, eerste lid, onderdeel
a, UR Awir). Uit artikel 5a, eerste lid, onderdelen b en c, en tweede lid, UR
Awir volgt dat herziening evenmin mogelijk is als de onjuistheid van de
terugvordering voortvloeit uit jurisprudentie die eerst is gewezen of een
beleidsregel die eerst is uitgevaardigd na het onherroepelijk worden van
de terugvorderingsbeschikking. De Minister van Financiën kan echter, in
overeenstemming met de Ministers die het aangaat, anders besluiten.
Voor zover de onjuistheid van op 23 oktober 2019 vaststaande terugvorderingsbeschikkingen voortvloeit uit jurisprudentie en beleid die daarna tot
stand zijn gekomen, is dus een besluit van de Minister van Financiën
vereist. Om die reden blijft het Verzamelbesluit Toeslagen ook met ingang
van 1 januari 2021 van belang. De daarin opgenomen voorwaarde dat het
recht op kinderopvangtoeslag in het berekeningsjaar waarop de terugvor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

85

deringsbeschikking betrekking heeft, met ten minste € 1.500 is verlaagd,
blijft dus eveneens van kracht.
Onderdeel g
Herziening van een onherroepelijk vaststaande toeslag in het voordeel
van de aanvrager is sinds 1 januari 2011 mogelijk krachtens artikel 21a
Awir, in de gevallen die zijn bepaald in artikel 5a, eerste lid, UR Awir.
Herziening van een onherroepelijk vaststaande toeslag is niet mogelijk
indien vijf jaren zijn verstreken na de laatste dag van het berekeningsjaar
waarop de toeslag betrekking heeft en de aanvrager niet binnen een jaar
na de dagtekening van de beschikking tot toekenning om herziening heeft
gevraagd (artikel 5a, eerste lid, onderdeel a, UR Awir). Herziening is in
beginsel evenmin mogelijk indien de onjuistheid van de toeslag voortvloeit uit jurisprudentie die is gewezen of beleid dat is uitgevaardigd
nadat de vaststellingsbeschikking onherroepelijk is komen vast te staan.
Artikel 5a, eerste lid, onderdelen b en c, UR Awir geeft echter aan de
Minister van Financiën in overeenstemming met de Ministers die het
aangaat, de bevoegdheid om van de laatstgenoemde regel af te wijken.
Van die bevoegdheid is gebruikgemaakt in onderdeel 3.1 van het
hierboven genoemde Verzamelbesluit Toeslagen. De in onderdeel 3.1
opgenomen beleidsregel bepaalt dat een beschikking tot toekenning van
kinderopvangtoeslag die op 23 oktober 2019 onherroepelijk vaststond, kan
worden herzien, indien de toekenningsbeschikking is verlaagd, omdat de
aanvrager een deel van de kosten van de kinderopvang niet tijdig heeft
betaald en de verlaging ten minste € 1.500 bedraagt. Niet tijdig betalen
wil zeggen: niet voor 1 maart van het jaar volgend op het berekeningsjaar
waarop de toeslag betrekking heeft (Verzamelbesluit Toeslagen, onderdeel
3.2.1). De beleidsregel geldt sinds 23 april 2020 en werkt terug tot en met
23 oktober 2019.
Vijfde lid
Het vijfde lid legt een beperking op van wanneer de maatregelen, bedoeld
in het vierde lid, beschouwd worden als herstelmaatregelen die toegang
geven tot toekenning van het forfaitaire bedrag.
Onderdeel a
De in het voorgestelde onderdeel a opgenomen drempel van € 1.500 is
gelijk aan de drempel die geldt voor toekenning van de hardheidstegemoetkoming, bedoeld in het vierde lid, onderdeel, a van onderhavig
artikel, voor de toepassing van de compensatieregeling voor zover deze
betrekking heeft op hardheid en voor toepassing van de herzieningen in
verband met hardheid, bedoeld in de onderdelen 2.1 en 3.1 van het
Verzamelbesluit Toeslagen. Door onderhavig onderdeel a komt een door
hardheid gedupeerde aanvrager alleen in aanmerking voor het forfaitaire
bedrag als die hardheid betrekking heeft op ten minste één berekeningsjaar waarover minimaal € 1.500 aan kinderopvangtoeslag is
teruggevorderd of het recht op kinderopvangtoeslag met minimaal
€ 1.500 is verlaagd. Voor gedupeerden door een onterechte kwalificatie
opzet of grove schuld, legt onderhavig onderdeel a eenzelfde beperking
op. Deze drempel voorkomt een te grote disbalans tussen enerzijds de
mate waarin een aanvrager in het algemeen gedupeerd zal zijn en
anderzijds het relatief hoge forfaitaire bedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

86

Onderdeel b
De in onderdeel b opgenomen datum houdt verband met de hiervoor
aangehaalde uitspraken van de ABRvS van 23 oktober 2019 die een einde
hebben gemaakt aan de hardheid van de toepassing die voor die datum
werd gegeven aan het wettelijke systeem van de kinderopvangtoeslag.
Artikel 2.8 Incidentele noodvoorziening voor aanvrager kinderopvangtoeslag
Het voorgestelde artikel 2.8 vervangt nadat dit artikel in werking is
getreden met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 artikel 49da
Awir.138
De incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag is bedoeld voor
aanvragers van een kinderopvangtoeslag die gedupeerd zijn door
institutionele vooringenomenheid, hardheid of een onterechte kwalificatie
opzet of grove schuld en zich als gevolg daarvan in een acute financiële
noodsituatie bevinden.
Bij een acute financiële noodsituatie gaat het om de situatie waarin deze
aanvragers niet genoeg financiële middelen hebben om noodzakelijke
uitgaven te doen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan uitgaven voor
levensonderhoud, waaronder medicijnen. Een ander voorbeeld van
noodzakelijke uitgaven zijn schoolvoorzieningen voor kinderen.
De incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag betreft een beperkt
bedrag ter dekking van noodzakelijke uitgaven. De incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag bedraagt op grond van in het Besluit
noodvoorziening toeslagen139 opgenomen beleidsregels, welk beleidsbesluit met ingang van 1 januari 2023 vervalt, samen met de in artikel 2.18
opgenomen incidentele noodvoorziening huurtoeslag, zorgtoeslag of
kindgebonden budget, in beginsel ten hoogste € 500 per gedupeerde
aanvrager van een kinderopvangtoeslag. In incidentele situaties waarbij
een bedrag van € 500 niet voldoende is om de acute financiële noodsituatie op te lossen en daardoor een onredelijke en onbillijke situatie blijft
bestaan, kan een hoger bedrag worden uitgekeerd. Het bedrag wordt niet
verrekend met openstaande toeslag- of belastingschulden. Ook zal het
bedrag van deze incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag niet
op een later moment in mindering worden gebracht op het bedrag aan
compensatie of O/GS-tegemoetkoming. De toegekende incidentele
noodvoorziening kinderopvangtoeslag op grond van deze regeling vormt
geen inkomen uit werk en woning (box 1) in de zin van de Wet inkomstenbelasting 2001. Het bedrag vindt namelijk niet zijn grond in een bron van
inkomen.
De procedure voor het toekennen van de incidentele noodvoorziening
kinderopvangtoeslag begint wanneer de gedupeerde aanvrager van een
kinderopvangtoeslag bij de Belastingdienst/Toeslagen kenbaar maakt of
wanneer de Belastingdienst/Toeslagen anderszins kenbaar is geworden
dat deze aanvrager in een acute financiële noodsituatie verkeert. Zo kan
bijvoorbeeld de voorzitter van de oudercommissie, die op grond van
artikel 5.1 van dit wetsvoorstel is ingesteld, bij de Belastingdienst/
Toeslagen gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag die in
een acute financiële noodsituatie verkeren, met toestemming van die
aanvragers, aandragen. Dit signaal van de voorzitter van de oudercommissie zal zwaar meewegen bij de beoordeling voor het toekennen van de
138
139

Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.
Stcrt. 2021, 48346.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

87

incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag. Aangedragen zaken
worden terstond behandeld.
Indien sprake is van een acute financiële noodsituatie bij een gedupeerde
aanvrager van een kinderopvangtoeslag die om herstel heeft verzocht,
probeert de Belastingdienst/Toeslagen door middel van een versnelde
behandeling van de aanvraag om toepassing van een herstelmaatregel
deze aanvrager het forfaitaire bedrag van € 30.000 of een (eerste betaling
van) compensatie, O/GS-tegemoetkoming of bedrag op grond van een
andere herstelmaatregel te verstrekken. Als dit nog niet mogelijk is
doordat meer onderzoek nodig is, kan de Belastingdienst/Toeslagen op
grond van onderhavig artikel een incidenteel bedrag aan incidentele
noodvoorziening kinderopvangtoeslag aan de betreffende aanvragers
uitkeren.
Artikel 2.9 Vangnetbepaling bijzondere tegemoetkoming kinderopvangtoeslag
Op grond van de vangnetbepaling kan bij algemene maatregel van
bestuur worden bepaald in welke bijzonder schrijnende gevallen tot een
bijzondere tegemoetkoming wordt overgegaan. Het doel van deze
bijzondere tegemoetkoming is niet om schade geheel of gedeeltelijk te
vergoeden, maar om leed te verzachten. In de algemene maatregel van
bestuur kunnen tevens regels worden opgenomen ter uitvoering van de
vangnetbepaling, maar ook kunnen daarin de materiële voorwaarden
worden opgenomen waaronder tot toekenning van de bijzondere
tegemoetkoming wordt overgegaan. De eerdergenoemde bijzonder
schrijnende gevallen zullen bekend worden door meldingen bij de
Belastingdienst/Toeslagen. De commissie van onafhankelijke deskundigen
of de commissie aanvullende schadevergoeding werkelijke schade wordt
ingeschakeld voor de beoordeling of bij die meldingen sprake is van
bijzonder schrijnende gevallen als bedoeld in deze vangnetbepaling. Na
opstelling van het kader in de algemene maatregel van bestuur zal dat
worden bekendgemaakt, waarna aan de daarvoor in aanmerking komende
ouders die dat nog niet hebben gedaan de gelegenheid kan worden
geboden een beroep op de regeling te doen door middel van een
aanvraag. Tegen de uiteindelijke beslissing op deze aanvraag staat
bezwaar en beroep open op basis van de regels van de Awb. Bij een
ingediend bezwaarschrift zal de onafhankelijke bezwaarschriftenadviescommissie worden geraadpleegd.
Door middel van de in het tweede lid voorgestelde voorhangprocedure
vindt er een parlementaire toetsing van de algemene maatregel van
bestuur plaats.
Afhankelijk van de feiten en omstandigheden van de bijzonder schrijnende situatie kan de Belastingdienst/Toeslagen er ook voor kiezen om de
hardheidsclausule toe te passen. Hiermee kan het leed in voorkomende
gevallen sneller verzacht worden. Ook kan het kabinet ervoor kiezen een
aanvullende (wettelijke) herstelmaatregel voor te stellen, zoals de in dit
wetsvoorstel voorgestelde kindregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

88

Afdeling 2.2 Tegemoetkoming kind, pleegkind of voormalig
pleegkind van gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag of
partner
Artikel 2.10 Tegemoetkoming voor kind
Het voorgestelde artikel 2.10 bepaalt dat aan een kind van de aanvrager
van een kinderopvangtoeslag die in aanmerking komt voor toepassing
van een herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7, een tegemoetkoming
door de Belastingdienst/Toeslagen wordt toegekend. Onder kind wordt
voor de toepassing van deze regeling verstaan een kind als bedoeld in
artikel 1.1.
Op grond van artikel 2.7 heeft de gedupeerde aanvrager van een
kinderopvangtoeslag die in aanmerking komt voor een herstelmaatregel,
veelal recht op het forfaitaire bedrag, bedoeld in het eerste lid, van dat
artikel. Als echter na de integrale beoordeling blijkt dat hij geen recht had
op het forfaitaire bedrag, heeft het kind geen recht op een tegemoetkoming als bedoeld in het onderhavige artikel.
Ook een kind van de huidige partner van een gedupeerde aanvrager van
kinderopvangtoeslag heeft, indien die tevens diens partner was op
26 januari 2021, recht op de tegemoetkoming voor een kind, bedoeld in
het onderhavige artikel. Onder partner wordt verstaan degene die partner
is van de gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag op grond
van artikel 3 Awir. Het kind van de partner dat ook recht heeft op de
tegemoetkoming, is dus op grond van het toeslagpartnerschap als het
ware aanverwant van de gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag.
Om in aanmerking te komen voor de tegemoetkoming is vereist dat het
kind op 1 januari 2005 jonger was dan 21 jaar of is geboren in de periode
van 1 januari 2005 tot en met de dag waarop het onderhavige artikel in
werking zal zijn getreden.
Artikel 2.11 Tegemoetkoming voor pleegkind of voormalig
pleegkind
Het voorgestelde artikel 2.11 bepaalt welke (voormalige) pleegkinderen
recht hebben op een tegemoetkoming.
Eerste lid
Op grond van het eerste lid krijgt een huidig pleegkind van een
gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag onder bepaalde
voorwaarden een tegemoetkoming door de Belastingdienst/Toeslagen
ambtshalve toegekend. Onder pleegkind wordt voor toekenning van een
tegemoetkoming verstaan een pleegkind als bedoeld in artikel 4, derde of
vierde lid, AKW.
Op grond van het eerste lid, onderdelen a en b, wordt een tegemoetkoming toegekend aan het pleegkind dat uiterlijk op de dag waarop
artikel 2.11 in werking zal zijn getreden pleegkind is geworden van de
gedupeerde aanvrager of diens partner en dat op 1 januari 2005 jonger
was dan 21 jaar of in de periode van 1 januari 2005 tot en met de dag
waarop dit artikel in werking is getreden, is geboren. Het huidige
pleegkind moet dus uiterlijk op de dag waarop artikel 2.11 in werking is
getreden, aangemerkt zijn als pleegkind als bedoeld in artikel 4, derde of
vierde lid, AKW van de gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag of diens partner.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

89

Partner is degene die partner is van de gedupeerde aanvrager van
kinderopvangtoeslag op grond van artikel 3 Awir (zie artikel 1.1). Het
pleegkind van de partner dat ook recht heeft op de tegemoetkoming is
dus op grond van het toeslagpartnerschap als het ware aanverwant van
de gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag. De huidige partner
van de gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag moet op
26 januari 2021 als partner zijn aangemerkt om ervoor te zorgen dat diens
pleegkind recht heeft op de tegemoetkoming.
Tweede lid
Op grond van het tweede lid wordt ook aan een voormalig pleegkind van
een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag of diens partner
ambtshalve een tegemoetkoming toegekend. Onder voormalig pleegkind
wordt verstaan degene die pleegkind, bedoeld in artikel 4, derde of vierde
lid, AKW is geweest van de gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag.
In het tweede lid, onderdeel a, is bepaald dat het voormalige pleegkind
van een gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag of van diens
partner als een pleegkind onderdeel moet zijn geweest van het
huishouden van de gedupeerde aanvrager. De periode waarin het
pleegkind onderdeel moet zijn geweest van het huishouden loopt vanaf
de dag waarop het eerste verzoek tot informatieverstrekking is gedaan dat
heeft geleid tot de eerste beschikking van de Belastingdienst/Toeslagen
waarvoor herstel wordt geboden tot en met de dag waarop artikel 2.11 in
werking zal zijn getreden. Onder eerste beschikking waarvoor herstel
wordt geboden wordt verstaan de eerste beschikking tot het verminderen,
niet toekennen of beëindigen van voorschotten, of tot het terugvorderen
van een kinderopvangtoeslag of de beschikking waarin staat dat aan de
aanvrager van de kinderopvangtoeslag geen persoonlijke betalingsregeling is toegekend of een buitenrechtelijke schuld is geweigerd,
waardoor een herstelmaatregel van toepassing is als bedoeld in
artikel 2.7. Met onderdeel a wordt bewerkstelligd dat het pleegkind
onderdeel geweest is van het huishouden van de gedupeerde aanvrager
van de kinderopvangtoeslag ten tijde van de problematiek omtrent de
kinderopvangtoeslag.
Voor de beoordeling of het voormalige pleegkind onderdeel is geweest
van het huishouden van de gedupeerde aanvrager wordt aangesloten bij
de uitleg van het begrip van huishouden in de AKW. Dit houdt in dat er
sprake moet zijn van een gezinseenheid, waarbij zowel het element van
gezamenlijk wonen als aspecten van sociale, economische en educatieve
binding in onderlinge samenhang een rol kunnen spelen.
Om in aanmerking te komen voor de tegemoetkoming is een vereiste dat
het voormalige pleegkind op 1 januari 2005 jonger was dan 21 jaar of is
geboren in de periode van 1 januari 2005 tot en met de dag waarop
artikel 2.11 in werking zal zijn getreden (tweede lid, onderdeel b).
Artikel 2.12 Hoogte tegemoetkoming voor kind, pleegkind of
voormalig pleegkind
In het voorgestelde artikel 2.12, eerste lid, onderdelen a tot en met e,
wordt de hoogte van de tegemoetkoming voor een kind, pleegkind of
voormalig pleegkind bepaald. De hoogte van de tegemoetkoming is
afhankelijk van de leeftijd van het kind, pleegkind of voormalig pleegkind
op 1 juli 2023. In het tweede lid wordt geregeld dat een kind, pleegkind of
voormalig pleegkind eenmaal recht heeft op een tegemoetkoming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

90

Artikel 2.13 Tegemoetkoming voor kind, pleegkind of voormalig
pleegkind op aanvraag
Een kind als bedoeld in artikel 2.10, een pleegkind als bedoeld in
artikel 2.11, eerste lid, of voormalig pleegkind als bedoeld in artikel 2.11,
tweede lid, van een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag
kan ook een aanvraag indienen tot het geven van de beschikking tot
toekenning van de tegemoetkoming. Dit is mogelijk als de (pleeg)ouder
van het kind in aanmerking komt voor een herstelmaatregel op grond van
artikel 2.7 en dit is bekendgemaakt aan deze (pleeg)ouder conform de
Awb en als de beschikking niet ambtshalve door de Belastingdienst/
Toeslagen is gegeven binnen zes maanden na inwerkingtreding van de
artikelen 2.10 tot en met 2.13 dan wel na de dagtekening van de
beschikking tot vaststelling van het recht op toepassing van de herstelmaatregel, als dit recht na inwerkingtreding van de artikelen 2.10 tot en
met 2.13 is vastgesteld.
Op grond van artikel 8:21, tweede lid, Awb kunnen minderjarigen zelf in
rechte optreden, indien zij tot redelijke waardering van hun belangen in
staat kunnen worden geacht. Zij worden daartoe in staat geacht vanaf
twaalf jaar. Gelet hierop wordt het mogelijk geacht dat een kind vanaf
twaalf jaar een aanvraag indient. De wettelijke vertegenwoordiger kan ook
namens de minderjarige een aanvraag indienen, bijvoorbeeld als de
minderjarige hiertoe niet in staat is. Voor het twaalfde jaar kan de
wettelijke vertegenwoordiger een aanvraag indienen.
Artikel 2.14 Tegemoetkoming voor kind, pleegkind of voormalig
pleegkind bij ontbreken aanvraag herstelmaatregel in geval van
overlijden
Eerste lid
Een kind als bedoeld in artikel 2.10, een pleegkind als bedoeld in
artikel 2.11, eerste lid, of een voormalig pleegkind als bedoeld in
artikel 2.11, tweede lid, van een gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag die geen aanvraag heeft gedaan voor de toepassing van een
herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 en is overleden, maakt op
grond van de artikelen 2.10 en 2.11 geen aanspraak op de tegemoetkoming. Dit wordt onwenselijk geacht indien de gedupeerde ouder, als hij
een aanvraag zou hebben ingediend, in aanmerking zou zijn gekomen
voor een herstelmaatregel. Om deze reden wordt in artikel 2.14 bepaald
dat onder de voorwaarden, genoemd in de onderdelen a en b, voor het
kind toch recht bestaat op toekenning van de tegemoetkoming.
De eerste voorwaarde is dat de mogelijk gedupeerde aanvrager van een
kinderopvangtoeslag geen aanvraag heeft gedaan voor de toepassing van
een herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 en is overleden. Als gevolg
hiervan heeft het kind namelijk geen recht op een tegemoetkoming. De
tweede voorwaarde is dat aannemelijk is gemaakt dat de aanvrager van
een kinderopvangtoeslag hier wel degelijk recht op zou hebben gehad
indien hij een aanvraag had ingediend (eerste lid, onderdeel b).
Het kind dat een beroep doet op artikel 2.14 kan problemen ondervinden
bij het aannemelijk maken dat sprake is van een dergelijke situatie.
Hiervoor kunnen om deze reden de computersystemen van de
Belastingdienst/Toeslagen worden benut. Bij indiening van een aanvraag
bij de Belastingdienst/Toeslagen zal de Belastingdienst/Toeslagen deze
computersystemen hierop doorzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

91

Als een minderjarig kind een aanvraag indient, gaat dit mogelijk in tegen
de wens van zijn wettelijke vertegenwoordiger. In dit specifieke geval
wordt de minderjarige op grond van artikel 8:21, tweede lid, Awb geacht
zelf in rechte te kunnen optreden, omdat hij tot redelijke waardering van
zijn belangen in staat kan worden geacht. Als dit niet het geval was
geweest, had het kind immers geen aanvraag ingediend.
Tweede lid
Op grond van artikel 2.14, tweede lid, is artikel 2.14, eerste lid, van
overeenkomstige toepassing op een pleegkind als bedoeld in artikel 2.11,
eerste lid, onderdeel a, en een voormalig pleegkind als bedoeld in
artikel 2.11, tweede lid, onderdeel a, van de aanvrager van een kinderopvangtoeslag. Daarnaast is artikel 2.14, eerste lid, ook van overeenkomstige
toepassing op een kind, een pleegkind als bedoeld in artikel 2.11, eerste
lid, onderdeel a, en een voormalig pleegkind als bedoeld in artikel 2.11,
tweede lid, onderdeel a, van de partner van de aanvrager van een
kinderopvangtoeslag, indien hij tevens diens partner was op 26 januari
2021.
Afdeling 2.4 Ondersteuning en vergoedingen voor gedupeerde
aanvrager kinderopvangtoeslag en diens gezin woonachtig buiten
Nederland
Artikel 2.15 Ondersteuning en vergoedingen voor gedupeerde
aanvrager kinderopvangtoeslag en diens gezin woonachtig buiten
Nederland
Het voorgestelde artikel 2.15 vervangt, nadat dit artikel in werking is
getreden, met terugwerkende kracht tot en met 24 juni 2022 het Besluit
ondersteuning ouders in het buitenland.140
De bevoegdheden die in het voorgestelde artikel 2.15 worden toegekend
aan de Minister van Financiën zullen krachtens mandaat, volmacht en
machtiging door het OTB namens de Minister van Financiën worden
uitgeoefend.
Eerste lid
In artikel 2.15, eerste lid, wordt voorgesteld om de aanvrager die in
aanmerking komt voor een herstelmaatregel als bedoeld in het voorgestelde artikel 2.7 en woonachtig is buiten Nederland ambtshalve brede
ondersteuning of een financiële tegemoetkoming voor die brede
ondersteuning aan te bieden. Met Nederland wordt in dit artikel bedoeld:
Europees en Caribisch Nederland. Onder brede ondersteuning wordt
verstaan: ondersteuning op de vijf leefgebieden financiën, gezin, werk,
wonen en zorg.
Naast de gedupeerde aanvrager komen zijn partner en (pleeg)kinderen
van een van beiden in aanmerking voor brede ondersteuning. Onder kind
wordt een eigen kind als bedoeld in artikel 4, tweede lid, AKW verstaan.
Onder pleegkind wordt verstaan een pleegkind als bedoeld in artikel 4,
derde lid, AKW of een kind dat met een pleegkind wordt gelijkgesteld als
bedoeld in artikel 4, vierde lid, van die wet. Ondersteuning aan kinderen
loopt hier via het leefgebied «gezin» in het plan van aanpak van de
gedupeerde ouder buiten Nederland. Er wordt geen harde leeftijdsgrens
gehanteerd om kinderen van gedupeerde ouders op deze wijze te
ondersteunen, om kinderen niet uit te sluiten van brede ondersteuning op
het moment dat zij de leeftijd van 18 jaar bereiken.
140

Stcrt. 2022, 16194.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

92

De Minister van Financiën kan de gedupeerde aanvrager, zijn partner of
(pleeg)kind(eren) van een van beiden brede ondersteuning bieden indien
zij op 7 juli 2020 niet in Nederland woonden en op het moment van
ambtshalve toetsing niet in Nederland wonen. Hierdoor is de brede
ondersteuning in dit kader beschikbaar voor de personen die zowel op het
moment waarop de Wet hardheidsaanpasssing Awir in werking is
getreden niet in Nederland woonden (te weten 7 juli 2020) als op het
moment waarop ambtshalve wordt getoetst of behoefte is aan brede
ondersteuning, niet in Nederland wonen. Er is voor de datum van 7 juli
2020 gekozen, omdat vanaf dat moment voor elke gedupeerde groep van
de kinderopvangtoeslagproblematiek in het kader van de hersteloperatie
duidelijk is geworden op welke compensatie aanspraak kan bestaan.
Hiermee wordt ervan uitgegaan dat gedupeerde aanvragers die na deze
datum naar het buitenland zijn vertrokken, dit niet hebben gedaan
vanwege de toeslagenproblematiek.
Voor het in aanmerking komen voor brede ondersteuning op de vijf
leefgebieden is niet vereist dat alle gezinsleden, dus de gedupeerde
aanvrager, diens partner en diens (pleeg)kind(eren), op hetzelfde adres
wonen.
De Belastingdienst/Toeslagen deelt, na instemming van de gedupeerde
aanvrager, de gegevens van deze aanvrager op basis van het voorgestelde artikel 6.12, vierde lid, met het OTB, dat in dezen optreedt namens
de Minister van Financiën. Het OTB neemt vervolgens contact op met de
gedupeerde aanvrager.
Tweede lid
In artikel 2.15, tweede lid, wordt geregeld dat, voor zover de brede
ondersteuning wordt geboden in de vorm van een financiële tegemoetkoming, die tegemoetkoming wordt verstrekt ter vergoeding van redelijke
kosten voor brede ondersteuning op de vijf leefgebieden. Tijdens het
opstellen van een plan van aanpak wordt met de gedupeerde aanvrager
en zijn gezin besproken welke kosten voor welk doel als redelijk gelden.
Hiervan kan op basis van de hardheidsclausule in het voorgestelde
artikel 9.1, eerste lid, in uitzonderingssituaties worden afgeweken,
bijvoorbeeld indien blijkt dat deze bedragen evident te laag zijn, gezien de
problematiek op (een van) de vijf leefgebieden. De financiële tegemoetkoming wordt bij beschikking vastgesteld als bedoeld in het voorgestelde
artikel 6.5.
Derde lid
In geval van een wens tot remigratie naar Nederland van de aanvrager,
diens partner of (pleeg)kind(eren) van een van hen kan de Minister van
Financiën ingevolge artikel 2.15, derde lid, op verzoek van de gedupeerde
aanvrager, diens partner of (pleeg)kind(eren) van een van beiden
eenmalig de kosten voor een verhuizing naar Nederland voor zijn
rekening nemen. Remigratie is een ingrijpende beslissing. Om die reden
wordt aan de gedupeerde aanvrager, diens partner of (pleeg)kind(eren)
van een van beiden een bedenktijd van drie maanden gegeven om de
wens om te remigreren naar Nederland kenbaar te maken aan het OTB.
De bedenktijd van drie maanden begint te lopen vanaf het eerste gesprek
tussen het OTB en de gedupeerde aanvrager waarin het ambtshalve
aanbod, bedoeld in het eerste lid, is gedaan. Het OTB geeft tijdens dit
gesprek met de gedupeerde aanvrager aan dat er een mogelijkheid
bestaat om te remigreren naar Nederland en dat hiervoor een bedenktijd
van drie maanden geldt. De ondersteuning bij een remigratie is niet
onlosmakelijk verbonden aan de remigratie door de gedupeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

93

aanvrager. De partner of (pleeg)kind(eren) kunnen zelfstandig besluiten
om te remigreren.
Het OTB stelt bij het vaststellen van het plan van aanpak vast welke
personen willen remigreren en van wie de reiskosten eenmalig worden
vergoed of voor rekening worden genomen (in natura worden verleend)
door de Minister van Financiën. De vergoeding van de reiskosten is
persoonsgebonden en kan, ongeacht het moment waarop de gedupeerde
aanvrager, diens partner of (pleeg)kind(eren) van een van beiden
remigreren, worden vergoed of voor rekening worden genomen door de
Minister van Financiën. Hiervoor geldt wel de voorwaarde dat de
aanvrager, diens partner of (pleeg)kind(eren) voorafgaand aan de
remigratie op hetzelfde adres in het buitenland wonen als de gedupeerde
aanvrager. De toets of men op hetzelfde adres woont, is feitelijk van aard
en wordt uitgevoerd door het OTB.
De verhuiskosten worden eenmalig door de Minister van Financiën voor
zijn rekening genomen. Dit is niet persoonsgebonden. Het gaat om een
eenmalige dienst in natura die niet opgedeeld kan worden over een
bepaalde periode. De Minister van Financiën legt in beleidsregels vast op
welke manier de remigratie (reiskosten en verhuiskosten) concreet wordt
uitgevoerd. Daarbij kan onder andere worden gedacht aan het bedrijf dat
de verhuizing uitvoert en het maximale aantal kubieke meters dat wordt
verhuisd.
Vierde lid
In artikel 2.15, vierde lid, wordt voorgesteld dat de Minister van Financiën
op basis van een plan van aanpak brede ondersteuning en desgewenst
ondersteuning bij remigratie naar Nederland biedt aan de gedupeerde
aanvrager, diens partner of (pleeg)kind(eren) van een van beiden. De
uitvoering vindt plaats door het OTB namens de Minister van Financiën. In
overleg met de gedupeerde aanvrager stelt het OTB in een plan van
aanpak vast welke ondersteuningsbehoefte er is bij de gedupeerde
aanvrager, diens partner of (pleeg)kind(eren) van een van beiden op de
vijf leefgebieden, bedoeld in het eerste lid. Het OTB stelt in het plan van
aanpak ook vast of er eventueel behoefte is aan een financiële tegemoetkoming voor (externe) brede ondersteuning, bedoeld in het tweede lid, en
of er een wens bestaat om te remigreren naar Nederland. De wens om te
remigreren kan later in het plan van aanpak worden opgenomen, indien
de gedupeerde aanvrager, diens partner of het (pleeg)kind van een van
beiden uiterlijk binnen drie maanden nadat het ambtshalve aanbod,
bedoeld in het eerste lid, is gedaan, kenbaar maakt te willen remigreren.
Het is wenselijk om de brede ondersteuning en de wens om te remigreren
gelijktijdig in het plan van aanpak vast te stellen, maar in de praktijk zal de
wens om te remigreren soms later kenbaar worden gemaakt dan dat de
brede ondersteuning wordt opgenomen in het plan van aanpak. Als de
wens tot remigreren later kenbaar wordt gemaakt, kan dit alsnog in het
plan van aanpak worden opgenomen op voorwaarde dat het kenbaar
maken van de wens tot remigratie gebeurt binnen drie maanden na het
ambtshalve aanbod. Op deze wijze wordt voorkomen dat de brede
ondersteuning, bedoeld in artikel 2.15, eerste en tweede lid, moet wachten
totdat de gedupeerde aanvrager, diens partner of het (pleeg)kind een
besluit over remigratie heeft genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

94

Vijfde lid
De Minister van Financiën biedt, indien de gedupeerde aanvrager daar
prijs op stelt, brede ondersteuning buiten Nederland aan. Indien de
gedupeerde aanvrager kenbaar maakt te willen remigreren naar
Nederland, bestaat de ondersteuning door de Minister van Financiën uit
het eenmalig vergoeden of voor zijn rekening nemen van de reiskosten en
het eenmalig voor zijn rekening nemen van de verhuiskosten. Omdat het
OTB deze taak namens de Minister van Financiën uitvoert, is het noodzakelijk om te bepalen tot wanneer de omschreven ondersteuning wordt
geboden, zodat de werkzaamheden van het OTB na verloop van tijd
afgebouwd kunnen worden. Om die reden wordt voorgesteld om aan de
ondersteuning bij remigratie de voorwaarden te verbinden dat het plan
van aanpak voor 1 juli 2025 wordt vastgesteld en dat de remigratie naar
Nederland plaatsvindt binnen een jaar na de vaststelling van het plan van
aanpak.
De datum van 1 juli 2025 volgt uit de termijnen die gelden voor het
indienen van een aanvraag voor een herstelmaatregel, de beslistermijnen
die de UHT in acht moet nemen en de bedenktijd van drie maanden die
wordt voorgesteld in het derde lid. Op grond van het voorgestelde
artikel 6.1 is het mogelijk om uiterlijk op 31 december 2023 een aanvraag
voor een herstelmaatregel in te dienen. Binnen een jaar volgt dan een
beschikking van de UHT op deze aanvraag. De UHT heeft op grond van
artikel 6.2 namelijk maximaal tweemaal zes maanden de tijd over deze
aanvraag te beslissen. Nadat is gebleken dat de gedupeerde aanvrager in
aanmerking komt voor een herstelmaatregel biedt het OTB ambtshalve de
brede ondersteuning aan. Tijdens het eerste gesprek over het ambtshalve
aanbod voor de brede ondersteuning geeft het OTB aan dat er een
mogelijkheid bestaat voor ondersteuning bij remigratie naar Nederland en
dat voor de beslissing of men wil remigreren een bedenktijd van
maximaal drie maanden geldt. Vanaf dit eerste gesprek begint de
bedenktijd van drie maanden te lopen voor de gedupeerde aanvrager,
diens partner of een (pleeg)kind(eren) van een van beiden. Dit betekent
dat het vaststellen van het plan van aanpak moet kunnen plaatsvinden
voor 1 juli 2025.
Om voor vergoeding of ondersteuning ter zake van de reis en de
verhuizing in aanmerking te komen, dient de daadwerkelijke verhuizing
plaats te vinden binnen een jaar nadat het plan van aanpak met daarin de
wens tot remigratie is vastgesteld. Indien de verhuizing niet binnen die
termijn plaatsvindt, wordt een verhuizing niet meer door het OTB
ondersteund. Dat betekent dat de remigrant vanaf dat moment zijn
verhuizing zelf moet regelen en bekostigen.
Afdeling 2.5 Tegemoetkomingen gedupeerde aanvrager
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget
Artikel 2.16 Tegemoetkoming voor aanvrager huurtoeslag,
zorgtoeslag of kindgebonden budget vanwege institutionele
vooringenomenheid
Eerste lid
Met de aanvrager van een huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget wordt degene bedoeld die de betreffende toeslag aangevraagd en
toegekend heeft gekregen op grond van artikel 14 Awir. Om in aanmerking
te komen voor de tegemoetkoming dient de aanvrager van een
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget onderwerp geweest te
zijn van een CAF-onderzoek. Een onderzoek van het Combiteam Aanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

95

Facilitators (CAF) is een onderzoek door de Belastingdienst/Toeslagen
naar misbruik met toeslagen. Voor de invulling van institutionele
vooringenomenheid van de Belastingdienst/Toeslagen wordt verwezen
naar de toelichting bij artikel 2.1, eerste lid, onderdeel a.
Er moet voor 23 oktober 2019 sprake zijn geweest van institutionele
vooringenomenheid bij de uitvoering van de huurtoeslag, zorgtoeslag of
kindgebonden budget. Voor deze datum is gekozen omdat dit ook de
datum is waarvoor er sprake moet zijn geweest van institutionele
vooringenomenheid bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag.
Om in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming moet de
aanvrager schade hebben geleden als gevolg van de institutionele
vooringenomenheid. Het kan hierbij zowel om materiële als om immateriële schade gaan. Als de institutionele vooringenomenheid heeft geleid
tot een terugvordering van huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget of tot stopzetting van de voorschotverlening van een dergelijke
toeslag, wordt aangenomen dat sprake is geweest van schade.
De beschikking tot toekenning van de tegemoetkoming wordt in beginsel
ambtshalve gegeven, dat wil zeggen zonder dat daaraan een aanvraag
van de aanvrager van de huurtoeslag, zorgtoeslag of het kindgebonden
budget vooraf hoeft te gaan. De Belastingdienst/Toeslagen gaat hiertoe
over als op grond van de beschikbare gegevens (bijvoorbeeld in de
computersystemen) aannemelijk is dat aanspraak bestaat op een
tegemoetkoming op grond van dit artikel. Bij het ambtshalve vaststellen
van de beschikking zijn uiteraard de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur en de Awb van toepassing. Dit brengt onder andere met zich mee
dat een weigering om de tegemoetkoming ambtshalve toe te kennen in
artikel 6:2, onderdeel a, Awb aan een besluit gelijkgesteld wordt en dat er
bezwaar en beroep mogelijk is. Dit is met name van belang in gevallen
waarin een tegemoetkoming alsnog, na een nadere beoordeling,
afgewezen wordt. Ook is artikel 4:8 Awb van toepassing. Dit betekent dat
de belanghebbende in de gelegenheid moet worden gesteld om zijn
zienswijze naar voren te brengen bij het geheel of gedeeltelijk niet
toekennen van een tegemoetkoming.
Tweede lid
Van een ernstige onregelmatigheid die aan de aanvrager van een
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget toerekenbaar is, is
bijvoorbeeld sprake als blijkt dat de aanvrager evident geen recht op
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget had in het onderzochte
berekeningsjaar. Hiervan is bijvoorbeeld sprake als de aanvrager een te
hoog inkomen had voor het ontvangen van de toeslag, de belanghebbende niet zorgverzekerd was, geen woning huurde of geen kind had. Ook
is er bijvoorbeeld sprake van een ernstige onregelmatigheid die aan de
aanvrager toerekenbaar is als de aanvrager ook na verzoeken om
informatie of het maken van een afspraak niets van zich heeft laten horen,
niet op ingeplande afspraken is verschenen en ook nooit bezwaar heeft
gemaakt tegen de betreffende beschikkingen van de Belastingdienst/
Toeslagen. Door een dergelijke opstelling van de aanvrager wordt de
Belastingdienst/Toeslagen verhinderd controles uit te voeren en in een
latere fase om fouten in de besluitvorming te herstellen.141 Bovenstaande
voorbeelden van ernstige onregelmatigheden kunnen op basis van
ervaringen uit de praktijk in beleidsregels nader worden in- en aangevuld.

141

Interimadvies Omzien in verwondering van 14 november 2019 van de Adviescommissie
uitvoering toeslagen (bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 546), p. 49.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

96

Derde lid
De grondslag van de tegemoetkoming betreft het bedrag van de
huurtoeslag, zorgtoeslag of het kindgebonden budget dat is teruggevorderd, niet is toegekend of niet als voorschot is uitbetaald als dat een
direct gevolg is van institutionele vooringenomenheid van de
Belastingdienst/Toeslagen. De tegemoetkoming bedraagt 130 procent van
dit bedrag.
Vierde en vijfde lid
De tegemoetkoming wordt in bepaalde situaties verminderd. Het bedrag
op grond van het derde lid wordt allereerst verminderd als het teruggevorderde bedrag van de huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget nog niet betaald is (artikel 2.16, vierde lid, onderdeel a). Het wordt
ook verminderd als een toeslag over het betreffende berekeningsjaar
alsnog op een hoger bedrag is vastgesteld (artikel 2.16, vierde lid,
onderdeel b). In die gevallen is het financiële nadeel als gevolg het initiële
besluit van de Belastingdienst/Toeslagen met betrekking tot de aanspraak
op (het voorschot op) huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget
namelijk kleiner geweest, hetgeen een lagere tegemoetkoming rechtvaardigt.
De tegemoetkoming wordt eveneens verminderd met een reeds toegekende tegemoetkoming vanwege een onterechte kwalificatie opzet of
grove schuld op grond van artikel 2.17, eerste lid (artikel 2.16, vierde lid,
onderdeel c). Tot slot wordt de tegemoetkoming verminderd met het
bedrag waarmee op een andere wijze in een vergoeding of tegemoetkoming ter zake is of wordt voorzien (artikel 2.16, vijfde lid). Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn bij een civielrechtelijke schadevergoeding die
eerder is toegekend dan de tegemoetkoming op grond van de onderhavige afdeling 2.4. Een tegemoetkoming of een andere vergoeding die is
toegekend op basis van afdeling 2.1 van het wetsvoorstel, wordt niet in
mindering gebracht.
Artikel 2.17 Tegemoetkoming voor aanvrager huurtoeslag,
zorgtoeslag of kindgebonden budget vanwege onterechte
kwalificatie opzet of grove schuld
Eerste lid
In het voorgestelde artikel 2.17 wordt het recht op een tegemoetkoming
geregeld voor de aanvrager van een huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget die geen persoonlijke betalingsregeling toegekend heeft
gekregen of een buitengerechtelijke schuldregeling is geweigerd vanwege
een onterechte kwalificatie van opzet of grove schuld van deze aanvrager
of diens partner bij het ontstaan van de terugvordering huurtoeslag,
zorgtoeslag of kindgebonden budget. Artikel 2.6, eerste lid, regelt
hetzelfde met betrekking tot een aanvrager van een kinderopvangtoeslag.
Voor de toelichting wordt daarom verwezen naar de toelichting bij dat
artikel.
De beschikking tot toekenning van de tegemoetkoming wordt in beginsel
ambtshalve gegeven. Voor een toelichting hierop wordt verwezen naar de
toelichting op artikel 2.16, eerste lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

97

Tweede lid
De tegemoetkoming bedraagt 30 procent van het bedrag van de terugvordering van de huurtoeslag, zorgtoeslag of het kindgebonden budget,
waarbij de kwalificatie opzet of grove schuld is gesteld. Voor een verdere
toelichting wordt verwezen naar artikel 2.6, tweede lid.
Derde lid
Evenals is bepaald in artikel 2.16, vijfde lid, wordt de tegemoetkoming
verminderd met het bedrag waarmee op andere wijze in een vergoeding
of tegemoetkoming is of wordt voorzien.
Artikel 2.18 Incidentele noodvoorziening voor aanvrager
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget
Het voorgestelde artikel 2.18 vervangt nadat dit artikel in werking is
getreden met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 artikel 49k
Awir.142
Eerste lid
De incidentele noodvoorziening betreft een beperkt bedrag ter dekking
van bepaalde noodzakelijke uitgaven en bedraagt in beginsel ten hoogste
€ 500. In bijzondere situaties waarbij een bedrag van € 500 niet
voldoende is om de acute financiële problemen op te lossen, kan een
hoger bedrag worden uitgekeerd.
Wanneer er voor de toepassing van dit artikel sprake is van een financiële
noodsituatie en van noodzakelijke uitgaven wordt toegelicht bij artikel 2.8
(incidentele noodvoorziening voor aanvrager kinderopvangtoeslag).
Om een noodvoorziening toegekend te krijgen, moet verder op grond van
artikel 2.18, eerste lid, onderdeel a, aannemelijk zijn dat de acute
financiële noodsituatie mogelijk het gevolg is van handelen van de
Belastingdienst/Toeslagen als bedoeld onder 1° of 2°. Het woord
«mogelijk» is opgenomen in de voorwaarde omdat er vanaf 16 december
2020 tot en met de inwerkingtreding van deze paragraaf nog geen
regeling is voor gedupeerden bij de huurtoeslag, zorgtoeslag of het
kindgebonden budget. Voor de inwerkingtreding van afdeling 2.4 is dus
niet met zekerheid te zeggen of er sprake is geweest van een handeling
van de Belastingdienst/Toeslagen waarvoor een vergoeding zou worden
toegekend.
Wanneer er sprake is van handelen van de Belastingdienst/Toeslagen dat
kan leiden tot toekenning van een incidentele noodvoorziening, wordt
onder 1° en onder 2° uitgewerkt. Voor een toelichting wordt verwezen
naar de toelichting bij artikel 2.16, eerste lid, en artikel 2.17, eerste lid.
Op grond van artikel 2.18, eerste lid, onderdeel b, dient de aanvrager van
de huurtoeslag, zorgtoeslag of het kindgebonden budget zich kenbaar te
hebben gemaakt bij de Belastingdienst/Toeslagen als iemand die mogelijk
aanspraak maakt op een vergoeding als gevolg van institutionele
vooringenomenheid van de Belastingdienst/Toeslagen of een onterechte

142

Artikel 49k wordt ingevoegd in de Awir door het voorgestelde artikel 8.1, onderdeel D, en
vervalt door het voorgestelde artikel 8.2, onderdeel A. De inwerkingtreding en terugwerking
van de artikelen 8.1, onderdeel D, en 8.2, onderdeel A, wordt geregeld door artikel 9.2, eerste
lid, aanhef en onderdeel c respectievelijk onderdeel e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

98

kwalificatie opzet/grove schuld. Dit kan bijvoorbeeld door contact op te
nemen met het Serviceteam gedupeerden Kinderopvangtoeslag.
Tweede lid
Er is geen recht op een incidentele noodvoorziening, indien voor de
aanvrager duidelijk was of redelijkerwijze duidelijk moet zijn geweest, dat
hij geen recht had op de huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget. Hiervan is bijvoorbeeld sprake als de terugvordering van een
toeslag het gevolg is van een te hoog inkomen om in aanmerking te
komen voor de toeslag.
Artikel 2.19 Vangnetbepaling bijzondere tegemoetkoming
huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget
Op grond van de vangnetbepaling kan bij algemene maatregel van
bestuur worden bepaald in welke bijzonder schrijnende gevallen tot een
bijzondere tegemoetkoming wordt overgegaan. In de algemene maatregel
van bestuur kunnen tevens regels ter uitvoering van de vangnetbepaling
en materiële voorwaarden waaronder de bijzondere tegemoetkoming kan
worden toegekend, worden opgenomen. Bij de huurtoeslag, de
zorgtoeslag of het kindgebonden budget kan het bijvoorbeeld gaan om
gedupeerden die buiten de CAF-zaken om institutioneel vooringenomen
zijn behandeld. De Belastingdienst/Toeslagen zal signalen in dit verband
opvolgen.
Na opstelling van het kader in de algemene maatregel van bestuur zal dat
worden bekendgemaakt, waarna aan de daarvoor in aanmerking komende
aanvragers van andere toeslagen die dat nog niet hebben gedaan, de
gelegenheid kan worden geboden een beroep op de regeling te doen door
middel van een aanvraag. Tegen de uiteindelijke beslissing op deze
aanvraag staat bezwaar en beroep open op basis van de regels van de
Awb.
Door middel van de in het tweede lid voorgestelde voorhangprocedure
vindt er een parlementaire toetsing van de algemene maatregel van
bestuur plaats.
Afhankelijk van de feiten en omstandigheden van de (bijzonder schrijnende) situatie kan de Belastingdienst/Toeslagen er ook voor kiezen om de
hardheidsclausule toe te passen. Hiermee kan het leed in voorkomende
gevallen sneller verzacht worden. Ook kan het kabinet ervoor kiezen een
aanvullende (wettelijke) herstelmaatregel voor te stellen, zoals de in dit
wetsvoorstel voorgestelde kindregeling.
Afdeling 2.6 Moratorium
Artikel 2.20 Moratorium
Dit artikel vervangt artikel 49i, eerste tot en met derde lid, Awir, dat tot
stand is gekomen door een amendement van de Kamerleden Lodders en
van Weyenberg.143 Omdat artikel 49i Awir terugwerkt tot en met
12 februari 2021, zal ook artikel 2.20 nadat dit artikel in werking is
getreden, tot en met die datum terug werken.144

143
144

Kamerstukken II 2020/21, 35 704, nr. 4.
Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel f.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

99

De bepaling voorziet in een afkoelingsperiode, waardoor rust en ruimte
wordt gecreëerd om te komen tot een goede afwikkeling van de schulden
van de ouders die behoren tot de hersteloperatie toeslagen en waarmee
wordt beoogd ouders in afwachting van een definitieve afwikkeling rust
en stabiliteit te geven. Met de ouders worden de aanvrager van een
kinderopvangtoeslag en zijn huidige toeslagpartner (op het moment van
uitbetaling van de forfaitaire tegemoetkoming) bedoeld.
Eerste lid
De afkoelingsperiode is van toepassing als de forfaitaire tegemoetkoming
van € 30.000 op grond van artikel 2.7 wordt uitbetaald. De afkoelingsperiode is ook van toepassing als de forfaitaire tegemoetkoming een lager
aanvullend bedrag tot € 30.000 bedraagt. Ook is de afkoelingsperiode van
toepassing als aan de aanvrager van een kinderopvangtoeslag in één keer
de toegekende forfaitaire tegemoetkoming van maximaal € 30.000 en een
ander bedrag aan compensatie of tegemoetkoming wordt uitbetaald.
Bijvoorbeeld indien in één keer een bedrag van € 50.000, dat bestaat uit
de toegekende forfaitaire tegemoetkoming en een andere compensatie of
tegemoetkoming wordt uitbetaald aan de aanvrager van een kinderopvangtoeslag. Een ander voorbeeld waarbij de afkoelingsperiode van
toepassing is, is de situatie waarbij eerst de toegekende forfaitaire
tegemoetkoming van € 30.000 wordt uitbetaald en enige tijd later een
aanvullende uitbetaling aan compensatie of tegemoetkoming.
De afkoelingsperiode van een jaar gaat van rechtswege in op het moment
dat de Belastingdienst/Toeslagen de forfaitaire tegemoetkoming van
maximaal € 30.000 aan de aanvrager van een kinderopvangtoeslag
uitkeert.
Tweede lid
Op 1 juni 2021 is het Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag gepubliceerd in de Staatscourant, waarin is toegezegd dat
aanvragers die voor 15 februari 2021 bij de Belastingdienst/Toeslagen een
verzoek hebben ingediend voor compensatie of tegemoetkoming, het
forfaitaire bedrag krijgen uitbetaald voor 1 mei 2021.145 Voor die
aanvragers van een kinderopvangtoeslag geldt op grond van het tweede
lid met terugwerkende kracht tot en met 12 februari 2021 van rechtswege
een afkoelingsperiode van 12 februari 2021 tot en met 1 mei 2021.
Hiermee is getracht zoveel mogelijk te voorkomen dat de schuldeisers van
die aanvragers van een kinderopvangtoeslag hun verhaalsrechten
uitoefenen vlak voor de uitbetaling van de forfaitaire tegemoetkoming.
Vervolgens kan ten aanzien van deze specifieke groep aanvragers van een
kinderopvangtoeslag nogmaals (en mogelijk deels gelijktijdig met de
eerste afkoelingsperiode tot en met 1 mei 2021) een afkoelingsperiode van
een jaar gelden vanaf het moment dat voornoemde forfaitaire tegemoetkoming wordt uitbetaald.
Derde lid
Tijdens de afkoelingsperiode zullen schuldeisers op grond van het derde
lid hun invorderingsmaatregelen moeten staken ten aanzien van alle
goederen van de ouders, voor zover deze maatregelen betrekking hebben
op de schulden die reeds bestonden en invorderbaar waren op het
moment dat de afkoelingsperiode inging (oude schulden). Dit betekent
bijvoorbeeld ook dat een schuldeiser niet de schuld kan verrekenen met
een vordering.
145

Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag. (Stcrt. 2021, 28304).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

100

Vierde lid
Een oude schuld kan in de afkoelingsperiode niet door de schuldeisers
worden ingeroepen als grond voor wijziging van verbintenissen of
verplichtingen jegens de aanvrager van een kinderopvangtoeslag of zijn
partner, voor opschorting van de nakoming van een verbintenis jegens de
aanvrager van een kinderopvangtoeslag of zijn partner of voor ontbinding
van een met de aanvrager van een kinderopvangtoeslag of zijn partner
gesloten overeenkomst (vierde lid). Dit betekent bijvoorbeeld dat een
huurovereenkomst van de woning van de aanvrager van een kinderopvangtoeslag of zijn partner niet kan worden ontbonden of dat de levering
van gas, water of licht niet kan worden gestopt.
Vijfde lid
Omdat artikel 2.20, eerste tot en met vierde lid, van toepassing is op
privaatrechtelijke schulden, worden de genoemde leden in artikel 2.20,
vijfde lid, van overeenkomstige toepassing verklaard op de in dit lid
genoemde bestuursrechtelijke geldschulden.
Afdeling 2.7 Brede ondersteuning door gemeente voor
gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag en diens gezin
Artikel 2.21 Brede ondersteuning door gemeente voor
gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag en diens gezin
Artikel 2.21 werkt terug tot en met 26 januari 2021. Op 28 september 2020
is door de VNG en de Belastingdienst/Toeslagen een overeenkomst
gesloten met betrekking tot de brede ondersteuning aan (potentieel)
gedupeerden door gemeenten. De inwerkingtredingsdatum van dit artikel
volgt de inwerkingtredingsdatum van artikel 6.12, eerste lid, omdat de
vraag aan een (potentieel) gedupeerde of hij brede ondersteuning door de
gemeente wenst, vanaf de inwerkingtreding van dat artikel, onderdeel is
geworden van het aanmeldingsproces bij de Belastingdienst/Toeslagen.
Eerste lid
Het college van burgemeester en wethouders (college) van een gemeente
heeft de bevoegdheid om, indien de ouder dit wenst, brede ondersteuning
aan te bieden op de vijf leefgebieden financiën, gezin, werk, wonen en
zorg. De Belastingdienst/Toeslagen vraagt aan een aanvrager van een
kinderopvangtoeslag die heeft verzocht om toepassing van een herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 of hij behoefte heeft aan brede
ondersteuning van de gemeente. Vervolgens wordt ook toestemming
gevraagd om het burgerservicenummer, informatie met betrekking tot de
status van de aanvraag om toepassing van een herstelmaatregel, en de
contactgegevens van hem en zijn gezin met de gemeente te delen. De
gemeente neemt dan contact op met de betrokkene. Dit is geregeld in
artikel 6.12, eerste lid, van dit wetsvoorstel. Gedupeerde ouders kunnen
zich ook rechtstreeks tot de gemeente wenden indien zij behoefte hebben
aan gemeentelijke hulp.
Tweede lid
In beginsel wordt het hulpaanbod gedaan door het college van de
gemeente waarin de inwoner woonachtig is. Er zijn echter omstandigheden denkbaar die het wenselijk maken om brede ondersteuning aan te
kunnen bieden aan een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag en zijn gezin indien zij geen inwoner zijn van de gemeente,
bijvoorbeeld aan een (ex-)gedetineerde of in het geval van een verhuizing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

101

Ook als iemand al in een hulpverleningstraject zit en verhuist naar een
andere gemeente kan het wenselijk zijn om hem te blijven helpen in
dezelfde gemeente vanwege de continuïteit van de hulpverlening. Het
college heeft de beleidsvrijheid om hierin een eigen afweging te maken.
Derde lid
Het college inventariseert de hulpvraag of hulpvragen binnen het gezin en
stelt in overleg met de aanvrager van de herstelmaatregel en diens gezin
een plan van aanpak op de vijf leefgebieden op. Het plan van aanpak
faciliteert het maken van een nieuwe start in het kader van herstel na de
problemen die hij heeft ervaren door de toeslagenproblematiek. Als
uitgangspunt voor de dienstverlening geldt dat gemeenten op grond van
het overeengekomen plan van aanpak dienstverlening op de vijf leefgebieden inzetten waardoor betrokkene en zijn gezin zo snel mogelijk en zo
goed als mogelijk hun leven weer op de rit krijgen.
Vierde lid
Het college kan de uitvoering van de brede ondersteuning door derden
laten verrichten. De aard van de bevoegdheid verzet zich hier niet tegen.
Het college blijft verantwoordelijk, bijvoorbeeld voor het behandelen van
klachten.
Vijfde lid
Zodra vast komt te staan dat de aanvrager van een kinderopvangtoeslag
niet in aanmerking komt voor een herstelmaatregel als bedoeld in
artikel 2.7 van dit wetsvoorstel, wordt de brede ondersteuning binnen 30
dagen beëindigd na verstrekking van deze gegevens door de
Belastingdienst/Toeslagen aan het college.
Hoofdstuk 3 Kwijtschelding bestuursrechtelijke schulden
Afdeling 3.1 Kwijtschelding bestuursrechtelijke schulden
gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag en partner en
compensatie
Artikel 3.1 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door Belastingdienst/Toeslagen
Met het voorgestelde artikel 3.1 wordt een maatregel gecodificeerd op
grond waarvan bepaalde toeslagschulden en bedragen die samenhangen
met die schulden worden kwijtgescholden. Deze maatregel treedt met
terugwerkende kracht tot en met 2 juni 2021 in werking.146 Dat is de
datum waarop het Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag, vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden.
Eerste en tweede lid
Voor kwijtschelding komt op grond van het voorgestelde artikel 3.1, eerste
lid, onderdeel a, in aanmerking degene die in aanmerking komt voor
toepassing van een herstelmaatregels als bedoeld in artikel 2.7.
Op grond van het voorgestelde artikel 3.1, eerste lid, onderdeel b, komt
ook degene die op de in het voorgestelde tweede lid van dat artikel
opgenomen peildatum de partner was van degene, bedoeld in artikel 3.1,
eerste lid, onderdeel a, voor kwijtschelding in aanmerking. Deze
146

Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel h.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

102

peildatum is in beginsel de datum waarop het forfaitaire bedrag is
uitbetaald aan degene, bedoeld in het genoemde eerste lid, onderdeel a.
Door deze datum als peildatum te nemen, wordt bereikt dat de
gedupeerde ouder en degene die op het moment van de uitbetaling van
het forfaitaire bedrag zijn partner is een nieuwe start kunnen maken
zonder, of met zo min mogelijk, schulden, met behoud van het uitbetaalde
forfaitaire bedrag.
In het tweede lid staat ook beschreven wat de peildatum is in twee
situaties waarin het forfaitaire bedrag niet wordt toegekend aan degene,
bedoeld in artikel 3.1, eerste lid, onderdeel a. Indien het forfaitaire bedrag
op grond van artikel 2.7, eerste lid, niet is toegekend omdat het forfaitaire
bedrag is verminderd tot nihil, dan is de peildatum de datum waarop aan
degene, bedoeld in artikel 3.1, eerste lid, onderdeel a, voor het eerst een
bedrag is uitbetaald op grond van een herstelmaatregel als bedoeld in
artikel 2.7, vierde lid. Indien aan degene, bedoeld in artikel 3.1, eerste lid,
onderdeel a, slechts geen forfaitair bedrag is uitgekeerd vanwege de
toepassing van artikel 2.7, tweede lid, eerste zin, is de peildatum de datum
waarop het forfaitaire bedrag is uitbetaald aan degene aan wie het
forfaitaire bedrag op grond van artikel 2.7, tweede lid, eerste zin, wel is
uitbetaald. Met het woord «slechts» in de vorige zin wordt voorkomen dat
er twee peildata ontstaan in het geval dat zich de situaties, beschreven in
artikel 3.1, tweede lid, tweede en derde zin, beide voordoen.
Op grond van het voorgestelde artikel 3.1, eerste lid, onderdeel c, komt
ook degene die op 31 december 2020 de partner was van degene, bedoeld
in artikel 3.1, eerste lid, onderdeel a, in aanmerking voor kwijtschelding,
mits degene, bedoeld in genoemd eerste lid, onderdeel a, uiterlijk op
1 juni 2021 heeft verzocht om toepassing van een herstelmaatregel als
bedoeld in artikel 2.7, vierde lid. Tot en met 1 juni 2021 konden belanghebbenden die zich voor herstel meldden er op basis van uitlatingen van het
kabinet147 en van de Belastingdienst/Toeslagen van uitgaan dat degene
die op 31 december 2020 hun partner was, voor kwijtschelding in
aanmerking zou komen. Op 1 juni 2021 is het Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag gepubliceerd in de Staatscourant, waarin
onder andere de kwijtschelding van toeslagschulden, vooruitlopend op
wetgeving, is goedgekeurd. In dat beleidsbesluit wordt de datum
31 december 2020 niet genoemd als peildatum voor het vaststellen van de
partner die voor kwijtschelding in aanmerking komt. Om opgewekt
vertrouwen niet te schaden, heeft het kabinet ervoor gekozen om in de
beschreven gevallen ook 31 december 2020 als peildatum te hanteren en
deze peildatum ook kenbaar te maken in formele wetgeving. Mocht een
aanvrager van de kinderopvangtoeslag die uiterlijk op 1 juni 2021 om
herstel verzocht heeft op de peildatum die uit artikel 3.1, eerste lid,
onderdeel b, volgt, een andere partner hebben dan op de peildatum die
uit artikel 3.1, eerste lid, onderdeel c, volgt, dan komen beide partners in
aanmerking voor kwijtschelding.
De toets wie als partner wordt aangemerkt betreft een materiële toets aan
het partnerbegrip. Dus ook degene, bedoeld in het voorgestelde
artikel 3.1, eerste lid, onderdeel a, die op de peildatum geen toeslag
ontvangt, kan op die datum een (toeslag)partner hebben.
Kwijtgescholden wordt het voor 1 januari 2021 nog niet betaalde bedrag
van de terugvordering van een toeslag die betrekking heeft op een
berekeningsjaar van voor 2021, de met die terugvordering samenhangende rente, bedoeld in de artikelen 27 en 29 Awir, de met die terugvordering samenhangende kosten van invordering, alsmede het bedrag van
147

Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 806.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

103

een met die terugvordering samenhangende bestuurlijke boete. De
kwijtschelding geldt ook voor terugvorderingen die betrekking hebben op
een berekeningsjaar van voor 2021 maar die pas na 1 januari 2021 zijn
geformaliseerd in een beschikking. Ook voor deze terugvorderingen geldt
immers dat deze niet voor 1 januari 2021 zijn betaald.
De Belastingdienst/Toeslagen verleent de kwijtschelding ambtshalve. Een
verzoek van de belanghebbende hiertoe is niet nodig.
Derde lid
Kwijtschelding van een terugvordering zou in bepaalde situaties ertoe
kunnen leiden dat de belanghebbende een deel van de toeslag dubbel
ontvangt. Dit is het geval indien het bedrag van de toeslag op enig
moment na de terugvordering toch weer op een hoger bedrag wordt
vastgesteld. Om dubbele uitbetaling te voorkomen, is in het voorgestelde
artikel 3.1, derde lid, geregeld dat het voor 1 januari 2021 nog niet
betaalde bedrag van de terugvordering die het gevolg is van een herzien
voorschot, niet wordt kwijtgescholden voor zover een toegekende toeslag
van dezelfde toeslagsoort over hetzelfde berekeningsjaar (bijvoorbeeld
een toegekende zorgtoeslag over 2020) als de terugvordering (in het
voorbeeld een terugvordering zorgtoeslag over 2020) op enig moment
wordt verrekend met die terugvordering (artikel 3.1, derde lid, onderdeel
a), of voor zover verrekening had gekund indien in 2021 of later geen
aflossing van die terugvordering had plaatsgevonden (artikel 3.1, derde
lid, onderdeel b). Daarna kan kwijtschelding van de resterende terugvordering plaatsvinden. Het voorgestelde artikel 3.1, derde lid, is daarmee
een nadere codificatie van hetgeen in onderdeel 3.2 van het Besluit
uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag is bepaald ten aanzien
van kwijtschelding van een openstaande toeslagschuld die het gevolg is
van een herzien voorschot. De in het voorgestelde artikel 3.1, derde lid,
opgenomen beperking van de kwijtschelding geldt niet voor latere
herzieningen van onherroepelijk vaststaande toeslagbeschikkingen die
leiden tot een hogere toeslag. Hoewel een latere herziene hogere toeslag
ook kan leiden tot dubbele uitbetaling van (een deel van) een toeslag,
vindt het kabinet het niet wenselijk een dergelijke beperking van de
kwijtschelding voor te stellen, omdat pas na vijf jaar148 duidelijk is of een
dergelijke herziening heeft plaatsgevonden en er dan pas na vijf jaar zou
kunnen worden kwijtgescholden. Het voorgestelde artikel 3.1, derde lid,
kan er in geen enkel geval toe leiden dat een belanghebbende alsnog een
bedrag moet betalen over kalenderjaren tot en met 2020.
Vierde lid
In het voorgestelde artikel 3.1, vierde lid, is expliciet opgenomen dat
bedragen die in 2021 of later zijn betaald over berekeningsjaren tot en met
2020, worden terugbetaald door de Belastingdienst/Toeslagen. De
kwijtschelding ziet immers ook op deze bedragen. Ook na 2020 verrekende bedragen met de nog kwijt te schelden schulden worden door de
Belastingdienst/Toeslagen terugbetaald, tenzij het gaat om een verrekening als bedoeld in het voorgestelde artikel 3.1, derde lid, onderdeel a.
Het terug te betalen bedrag wordt verminderd met het bedrag waarvoor
op grond van het voorgestelde artikel 3.1, derde lid, aanhef en onderdeel
b, geen kwijtschelding wordt verleend.

148

Artikel 21a Awir juncto artikel 5a UR Awir.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

104

Voorbeeld kinderopvangtoeslag 2020:
Stel: voorschot: € 12.000.
Stel: herzien voorschot: € 8.000.
Stel: reeds uitbetaald ten tijde van herziening voorschot: € 10.000.
Terugvordering naar aanleiding van herzien voorschot: € 10.000 (reeds
uitbetaald) -/- € 8.000 (herzien voorschot) = € 2.000.
Stel: de terugvordering van € 2.000 is op 31 december 2020 nog niet
betaald.
Stel: op 31 januari 2021 lost de ouder € 600 af.
De openstaande terugvordering bedraagt nu € 2.000 -/- € 600 = € 1.400.
Stel: de definitieve toeslag wordt vastgesteld op: € 9.750.
Uit te betalen of te verrekenen op grond van het bestaande artikel 24,
eerste en tweede lid, Awir: € 9.750 (definitieve toeslag) -/- € 8.000 (herzien
voorschot) = € 1.750.
Verrekening met de nog openstaande terugvordering op grond van het
bestaande artikel 30 Awir: € 1.400.
Uit te betalen naar aanleiding van definitieve toeslag: € 1.750 (definitieve
toeslag) -/- € 1.400 (verrekend bedrag) = € 350.
Bedrag dat op grond van het voorgestelde artikel 3.1, derde lid, niet in
aanmerking komt voor kwijtschelding: € 1.400 (verrekend bedrag) + € 350
(het bedrag van de definitieve toekenning dat niet verrekend kon worden
met de terugvordering door de aflossing van € 600 in 2021) = € 1.750.
Kwijt te schelden bedrag van de terugvordering: € 2.000 (openstaande
terugvordering direct voorafgaand aan 1 januari 2021) -/- € 1.750 (het
bedrag dat niet in aanmerking komt voor kwijtschelding) = € 250.
Aan de belanghebbende terug te betalen aflossing op grond van het
voorgestelde artikel 3.1, vierde lid: € 600 (bedrag van de aflossing in 2021)
-/- € 350 (het deel van het afgeloste bedrag dat niet in aanmerking komt
voor kwijtschelding) = € 250.
Totaal per saldo door de ouder ontvangen bedrag: € 10.000 (uitbetaald
bedrag op grond van het oorspronkelijk vastgestelde voorschot) -/- € 600
(aflossing) + € 350 (ontvangen naar aanleiding van definitieve toekenning)
+ € 250 (terugontvangen deel van de aflossing) = € 10.000.
Per saldo heeft de ouder een kwijtschelding ontvangen van € 10.000 (het
uiteindelijk per saldo ontvangen bedrag) -/- € 9.750 (het bedrag van de
definitieve toeslag) = € 250. De € 250 is ook het bedrag dat de ouder in
2020 meer ontvangen heeft dan het definitieve recht op kinderopvangtoeslag. De ouder die na 31 december 2020 een bedrag heeft afgelost
ontvangt hiermee per saldo hetzelfde als de ouder die na 31 december
2020 geen bedrag heeft afgelost.
Vijfde lid
Er zijn gevallen denkbaar waarin het niet wenselijk wordt geacht om
bepaalde toeslagschulden en bedragen die samenhangen met die
schulden kwijt te schelden. In het artikel 3.1, vijfde lid, wordt voorgesteld
om geen kwijtschelding te verlenen wanneer het ontstaan of niet voldoen
van de toeslagschuld het gevolg is van ernstig verwijtbaar handelen of
nalaten van degene, bedoeld in het artikel 3.1, eerste lid, onderdeel a, b of
c. Van ernstig verwijtbaar handelen of ernstig verwijtbaar nalaten is
bijvoorbeeld sprake in geval van een onherroepelijke strafrechtelijke
veroordeling die aanleiding vormt om van compensatie, bedoeld in
artikel 2.1, eerste lid, over het betreffende jaar af te zien en de betreffende
toeslagschuld daarmee rechtstreeks verband houdt. Ook een hoge
bestuurlijke boete die verband houdt met de toeslagschuld kan een
aanwijzing zijn dat er sprake is geweest van ernstig verwijtbaar handelen
of ernstig verwijtbaar nalaten. Een goede onderbouwing van die
bestuurlijke boete moet dan wel zijn vastgelegd door de Belastingdienst/
Toeslagen, hetgeen echter in het verleden regelmatig niet is gebeurd. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

105

ander voorbeeld van ernstig verwijtbaar handelen is het indienen van
vervalste bewijsstukken. Van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten is
geen sprake in de situatie waarin de aanvrager van een toeslag door
onwetendheid of onoplettendheid een wijziging die relevant is voor de
hoogte van een toeslag niet of te laat heeft doorgegeven. De bewijslast
dat er sprake is van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten ligt bij de
Belastingdienst/Toeslagen.
Artikel 3.2 Invoeging artikel 26a van de Invorderingswet 1990
Het verlenen van kwijtschelding aan een belastingschuldige vindt op
grond van artikel 26 Invorderingswet 1990 (IW 1990) uitsluitend plaats
wanneer de belastingschuldige niet in staat is, anders dan met buitengewoon bezwaar, de belastingaanslagen geheel of gedeeltelijk te betalen.
Buitengewoon bezwaar zal in het algemeen aanwezig zijn wanneer de
middelen om een belastingaanslag te voldoen ontbreken en ook niet
binnen afzienbare tijd kunnen worden verwacht. Ook zijn er omstandigheden die zich voor kunnen doen die meebrengen dat betaling van de
belastingaanslag redelijkerwijs niet kan worden gevorderd.149
Het kabinet is van mening dat de groep, gedupeerde ouders en hun
partner bij de hersteloperatie toeslagen, een schone lei verdient, zonder
schulden en met het geld van de compensatie. De kinderopvangtoeslagaffaire kan worden beschouwd als een omstandigheid waarbij betaling van
de belastingaanslagen redelijkerwijs niet kan worden gevorderd. Deze
doelgroep is geraakt door een collectief falen van alle staatsmachten, wat
maakt dat invordering van bepaalde publieke schulden onbillijk en
onredelijk is. Met het opnemen van een afzonderlijke bepaling kan de
doelgroep en de omvang van de kwijtschelding worden afgebakend.
Daarnaast wordt hiermee een objectief criterium gehanteerd om voor
deze doelgroep kwijtschelding te verlenen. Deze bepaling treedt met
terugwerkende kracht tot en met 2 juni 2021 in werking.150 Dat is de
datum waarop het Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag, vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden.
Artikel 26a, eerste en tweede lid, van de Invorderingswet 1990
Voor kwijtschelding van belastingschulden komen in aanmerking
diegenen die in aanmerking komen voor toepassing van een herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 van dit wetsvoorstel.
Op grond van het voorgestelde artikel 3.1, eerste lid, onderdeel b, komt
ook degene die, op de in het voorgestelde artikel 3.1, tweede lid,
opgenomen peildatum, de partner was van degene, bedoeld in artikel 3.1,
eerste lid, onderdeel a, voor kwijtschelding in aanmerking. Op grond van
het voorgestelde artikel 3.1, eerste lid, onderdeel c, geldt hetzelfde voor
degene die op 31 december 2020 de partner was van degene, bedoeld in
het artikel 3.1, eerste lid, onderdeel a, mits degene, bedoeld in artikel 3.1,
eerste lid, onderdeel a, uiterlijk op 1 juni 2021 heeft verzocht om
toepassing van een herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 van dit
wetsvoorstel.
Kwijtschelding zal op grond van het voorgestelde artikel 26a, eerste lid en
tweede lid, onderdeel a, IW 1990 worden verleend voor alle openstaande
belastingaanslagen op 31 december 2020 en voor belastingschulden die
op dat moment nog niet bekend zijn gemaakt met een aanslagbiljet, maar
wel betrekking hebben op de periode of een tijdstip gelegen voor 1 januari
149
150

Kamerstukken II 1987/88 20 588, nr. 3, p. 76.
Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel h.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

106

2021. Belastingaanslagen die voor 1 januari 2021 al (deels) voldaan zijn,
worden niet kwijtgescholden. Wanneer deze laatstgenoemde belastingaanslagen zijn voldaan met reeds ontvangen compensatie, kan compensatie hiervoor plaatsvinden op grond van het voorgestelde artikel 3.13 van
dit wetsvoorstel.
In het voorgestelde artikel 26a, tweede lid, onderdeel b, IW 1990 wordt
ook in kwijtschelding voorzien van nog openstaande bedragen die met
toepassing of overeenkomstige toepassing van de IW 1990 door de
ontvanger van de rijkbelastingdienst worden ingevorderd. Het betreft hier
bijvoorbeeld de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet, de
eigenwoningbijdrage als bedoeld in artikel 50, derde en vierde lid, van de
Wet bevordering eigenwoningbezit en de met die heffingen en invorderingen verschuldigde bestuurlijke boetes, verhogingen, kosten en interest.
Artikel 26a, derde lid, van de Invorderingswet 1990
Op grond van het reguliere kwijtscheldingsbeleid worden voorts niet alle
belastingen kwijtgescholden. De belastingen die niet worden kwijtgescholden staan genoemd in artikel 8, tweede lid, Uitvoeringsregeling
Invorderingswet 1990. De voorgestelde kwijtscheldingsbepaling in
artikel 3.2 van dit wetsvoorstel is ruimer.
In het geval het gaat om een aansprakelijkstelling volgt er géén kwijtschelding. De ouders en hun partner worden dan ontslagen van hun
betalingsverplichting voor de schuld die voortvloeit uit de aan de
aansprakelijkstelling. Door het ontslag van de betalingsverplichting gaat
de belastingschuld zelf niet teniet.
Artikel 26a, vierde lid, van de Invorderingswet 1990
In het voorgestelde vierde lid is opgenomen dat belastingen die in 2021 of
later zijn betaald of verrekend en die betrekking hebben op de periode van
voor 1 januari 2021 en die op grond van het onderhavige artikel voor
kwijtschelding in aanmerking komen, worden terugbetaald. Wanneer deze
bedragen niet waren voldaan zouden deze immers kwijtgescholden
worden.
Artikel 26a, vijfde lid, van de Invorderingswet 1990
Onder bepaalde omstandigheden wordt het niet wenselijk geacht om
kwijtschelding te verlenen. Het gaat hierbij om schulden die het gevolg
zijn van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de belastingschuldige. Hiervan is bijvoorbeeld sprake wanneer het ontstaan of
onbetaald blijven van de openstaande belastingschuld aantoonbaar te
wijten is aan het opzettelijk handelen of nalaten van de ouder of de
partner en in verband hiermee een vergrijpboete is opgelegd van 50% of
meer van het wettelijk maximum, of had kunnen worden opgelegd, maar
de financiële omstandigheden van de belastingplichtige tot een matiging
van de vergrijpboete noopten. Een ander voorbeeld waarin kwijtschelding
van belastingschuld evenmin plaats zal vinden is wanneer naar aanleiding
van het ontstaan of onbetaald blijven hiervan vervolging is ingesteld op
grond van het fiscale strafrecht. Er zijn nog meer voorbeelden denkbaar.
De genoemde voorbeelden geven een sterke aanwijzing om geen
kwijtschelding te verlenen maar zijn geen vereiste. Hierdoor wordt er
ruimte gelaten om in het beleid ook andere gevallen op te nemen waarbij
schulden, die het gevolg zijn van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten,
niet kwijt te schelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

107

Artikel 26a, zesde lid, van de Invorderingswet 1990
Het verlenen van kwijtschelding geschiedt zoveel als mogelijk ambtshalve.
Met het voorgestelde artikel 26a, zesde lid, IW 1990 wordt een termijn
opgenomen waarbinnen de ontvanger tot kwijtschelding moet overgaan.
Vanaf de datum van inwerkingtreding van het onderhavige artikel kunnen
belanghebbenden de ontvanger van de Belastingdienst houden aan de in
het voorgestelde artikel 26a, zesde lid, IW 1990 voorgestelde termijn.
In beginsel verleent de ontvanger de kwijtschelding uiterlijk drie maanden
na het tijdstip waarop het onderhavige artikel in werking is getreden. Er
bestaat een nauw verband tussen het toekennen van het forfaitaire bedrag
en kwijtschelding. Wanneer het forfaitaire bedrag is toegekend, is dat ook
een sterke indicatie dat belanghebbende recht heeft op kwijtschelding.
Derhalve is in artikel 26a, zesde lid, IW 1990 opgenomen dat een latere
uiterste datum van kwijtschelding heeft te gelden indien het forfaitaire
bedrag later wordt uitgekeerd. Een latere datum heeft te gelden in de
gevallen waarin het forfaitaire bedrag is toegekend na inwerkingtreding
van dit artikel. Ook als een kwijt te schelden belastingaanslag na of binnen
drie maanden voor inwerkingtreding van dit artikel bekend is gemaakt,
geldt voor de kwijtschelding van deze belastingaanslag een latere datum.
Het forfaitaire bedrag kan ook worden verminderd tot nihil vanwege een
eerder ontvangen bedrag op grond van een herstelregeling. Na vermindering van het forfaitaire bedrag tot nihil heeft de ontvanger, na de
vermindering, drie maanden de tijd om de op dat moment openstaande
belastingschulden die in aanmerking komen voor kwijtschelding kwijt te
schelden.
Belanghebbende kan ook, in verband met artikel 2.7, tweede lid, niet in
aanmerking komen voor toekenning van het forfaitaire bedrag. Deze
belanghebbende heeft echter wél recht op kwijtschelding. In deze gevallen
heeft de ontvanger drie maanden de tijd, na de afwijzing van het verzoek,
om de op dat moment openstaande belastingschulden die in aanmerking
komen voor kwijtschelding kwijt te schelden.
In de situatie dat er belastingschulden, die in aanmerking komen voor
kwijtschelding, later geformaliseerd worden zal de ontvanger deze
belastingschulden binnen drie maanden na de formalisering kwijtschelden.
In sommige gevallen is nader onderzoek nodig of de belanghebbende
inderdaad voor herstel en dus voor kwijtschelding in aanmerking komt.
Daarom wordt geregeld dat de ontvanger de in artikel 26a, zesde lid, IW
1990 opgenomen termijn eenmalig met drie maanden kan verlengen en
de belanghebbende hiervan uiterlijk op de laatste dag van de oorspronkelijke termijn in kennis stelt. Verder uitstel is mogelijk voor zover de
belanghebbende daarmee instemt.
Artikel 26a, zevende lid, van de Invorderingswet 1990
Het is vast beleid dat voorlopige aanslagen die nog niet zijn gevolgd door
een definitieve aanslag niet worden kwijtgescholden. Kwijtschelding van
voorlopige aanslagen bij de gedupeerde ouders en hun partner zal pas
plaatsvinden na oplegging van de definitieve aanslag. Nadat de definitieve aanslag is opgelegd, heeft de ontvanger, in lijn met artikel 26a, zesde
lid, IW 1990 drie maanden de tijd om na het opleggen van de definitieve
aanslag ook de voorlopige aanslag kwijt te schelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

108

Artikel 26a, achtste lid, van de Invorderingswet 1990
Het eenzijdig verlenen van kwijtschelding van zakelijke schulden is, sinds
jaar en dag, een vorm van ongewenste steunverlening door de overheid
aan de betrokken ondernemer. Dit is onwenselijk in verband met de
dreigende concurrentieverstoringen. In het geval van de gedupeerde
ouders is echter de toezegging gedaan dat alle publieke schulden van de
ouders worden kwijtgescholden. Dit betekent dat ook zakelijke schulden
worden kwijtgescholden bij de gedupeerde ouder en hun partner. Bij de
kwijtschelding van zakelijke schulden wordt gebruik gemaakt van de
ruimte die aan overheden wordt geboden door de
de-minimisverordening.151 Op grond van deze verordening mogen
overheden aan ondernemingen, over een periode van drie belastingjaren,
tot maximaal € 200.000 aan steun verstrekken zonder dat er sprake is van
verboden staatssteun in de zin van artikel 107, eerste lid, van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie. In gevallen waarin geen
de-minimissteun kan worden verleend, zal geen kwijtschelding van
zakelijke schulden worden verleend. Dit zal zich met name voordoen voor
dat gedeelte van de zakelijke schuld dat hoger is dan € 200.000. Het
zonder meer, dus zonder gebruik van de de-minimisverordening,
kwijtschelden van zakelijke schulden vormt een staatssteunrisico. Dit
betekent dat de Europese Commissie naar aanleiding van een klacht of uit
eigen beweging de kwijtschelding van zakelijke schulden als onrechtmatige staatssteun kan aanmerken. Dit heeft tot gevolg dat de Europese
Commissie zal bevelen dat de kwijtgescholden zakelijke schulden,
inclusief wettelijke rente, moeten worden teruggevorderd. Met het gebruik
van de de-minimisvordering wordt dit echter voorkomen, wat ertoe zal
leiden dat van het merendeel van de ouders alle zakelijke schulden
worden kwijtgescholden.
Artikel 26a, negende lid, van de Invorderingswet 1990
Bij de invordering van belastingen is altijd terughoudendheid betracht
met het voor bezwaar vatbaar verklaren van de wijze waarop de
ontvanger uitvoering geeft aan zijn taak. Kwijtschelding op grond van
deze bepaling is wél voor bezwaar vatbaar. Wanneer een ouder of diens
partner zich niet kan verenigen met de beslissing van de ontvanger, kan er
naar aanleiding van de beschikking bezwaar worden ingesteld. Dit kan
zowel tegen het verlenen als het niet verlenen van kwijtschelding.
Wanneer de ouder of diens partner zich niet kan verenigen met de
uitspraak op het bezwaar, kan er respectievelijk beroep, hoger beroep en
beroep in cassatie worden ingesteld. Op het bezwaar, beroep, hoger
beroep en beroep in cassatie is hoofdstuk V van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen van overeenkomstige toepassing.
Artikel 3.3 Wijziging artikel 232 van de Provinciewet
Artikel 227a van de Provinciewet bepaalt dat de IW 1990 van toepassing is
op de heffing en invordering van provinciale belastingen. Artikel 232 van
de Provinciewet bevat afwijkingen op deze hoofdregel. Aan artikel 232 van
de Provinciewet wordt het nieuwe artikel 26a IW 1990 toegevoegd, zodat
dit artikel voor provincies niet van toepassing is. Zoals in het algemeen
deel van deze toelichting al is opgemerkt, is het niet opportuun om
artikel 26a IW 1990 ook door provincies uit te laten voeren, omdat
kwijtschelding van provinciale belastingschulden naar verwachting
slechts in een klein aantal gevallen aan de orde zal zijn. De provinciale
151

Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie van 18 december 2013 betreffende de
toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie op de-minimissteun (PbEU 2013, L 352).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

109

belastingen, zoals de precariobelasting en de grondwaterheffing, hebben
een beperkt toepassingsbereik. De voordelen van ambtshalve kwijtschelding staan voor provinciale belastingen daarom niet in verhouding
tot de uitvoeringslasten. Deze schulden worden dus niet door provincies
zelf kwijtgescholden, maar kunnen wel door Sociale Banken Nederland
worden overgenomen. Artikel 3.3 werkt nadat het artikel in werking is
getreden, terug tot en met 2 juni 2021. Deze datum is toegelicht in de
toelichting op de artikelen 3.1 en 3.2.
Artikel 3.4 Wijziging artikel 255 van de Gemeentewet
Artikel 255, eerste lid, van de Gemeentewet wijst het orgaan aan dat
bevoegd is kwijtschelding te verlenen. De nieuwe kwijtscheldingsbepaling
in artikel 26a IW 1990 wordt toegevoegd aan dat eerste lid, zodat ook voor
de kwijtschelding op basis van dat artikel de gemeenteambtenaar belast
met de invordering van gemeentelijke belastingen bevoegd is.
Artikel 3.4 werkt nadat dit in werking is getreden, terug tot en met 2 juni
2021.152 Deze datum is toegelicht in de toelichting op de artikelen 3.1 en
3.2.
Artikel 3.5 Wijziging artikel 144 van de Waterschapswet
Artikel 144, eerste lid, van de Waterschapswet wijst het orgaan aan dat
bevoegd is kwijtschelding te verlenen. De nieuwe kwijtscheldingsbepaling
in artikel 26a IW 1990 wordt toegevoegd aan dat eerste lid, zodat ook voor
de kwijtschelding op basis van genoemd artikel 26a de ambtenaar van het
waterschap, belast met de invordering van de waterschapsbelastingen,
bevoegd is.
Artikel 3.5 werkt nadat het in werking is getreden, terug tot en met 2 juni
2021.153 Deze datum is toegelicht in de toelichting op de artikelen 3.1 en
3.2.
Artikel 3.6 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door Uitvoeringsinstituut
werknemersverzekeringen
Voor de kwijtschelding van schulden van gedupeerden en hun eventuele
toeslagpartner op het moment van uitbetalen van het forfaitaire bedrag
zijn voor het terrein van sociale zekerheid en werkgelegenheid vier
artikelen opgenomen in dit wetsvoorstel (de artikelen 3.6 tot en met 3.9).
Zoals in het algemeen deel van deze toelichting uiteengezet worden onder
omstandigheden ook de schulden kwijtgescholden van degene die op
31 december 2020 de toeslagpartner van de gedupeerde aanvrager van
een kinderopvangtoeslag was. Deze vier artikelen voorzien in kwijtschelding van schulden voor deze groep. Het betreft één artikel per
betrokken uitvoerder, respectievelijk het UWV, de SVB, het college van
burgemeester en wethouders en de Minister van SZW (inzake inburgering).
De artikelen 3.6 tot en met 3.9 voorzien in een bijzonder regime voor de
kwijtschelding van schulden van gedupeerden en hun toeslagpartner
naast de bestaande kaders voor het afwikkelen van schulden in de sociale
zekerheid, zoals uiteengezet in de toepasselijke bijzondere wetgeving.
Deze tijdelijke artikelen154 gaan als lex specialis voor op hetgeen bij of
152

Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel h.
Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel h.
154
Zij vervallen met ingang van 1 januari 2024. In artikel 8.7 is voorzien in overgangsrecht.
153

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

110

krachtens de toepasselijke wetten is geregeld en zij verruimen noch
beperken de reguliere mogelijkheden voor kwijtschelding.
Voor wat betreft de wet- en regelgeving die door het UWV, de SVB en de
Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) (inzake de Wet inburgering) wordt
uitgevoerd wordt opgemerkt dat de financiering en verantwoording van
de met de kwijtschelding verband houdende kosten meeloopt met de
reguliere verantwoordingssystematiek van de betreffende materiewet
waar de vordering verband mee houdt. Hoewel de kwijtscheldingsbevoegdheid in een zelfstandige wet wordt neergelegd, verandert de
grondslag van de vordering immers niet.
De artikelen 3.6 tot en met 3.9 werken nadat zij in werking zijn getreden,
terug tot en met 1 juli 2021.155 Dit is de datum die bij brief van de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid als startdatum voor de uitvoering
van deze regeling is aangekondigd.156
Eerste lid
In artikel 3.6, eerste lid, worden de doelgroep en reikwijdte van de
kwijtschelding beschreven. De doelgroep voor de kwijtschelding komt
overeen met de kwijtschelding van toeslagschulden en belastingschulden,
zoals neergelegd in de voorgestelde artikelen 3.1 en 3.2. Kwijtschelding is
een gebonden bevoegdheid waarbij op grond van door de
Belastingdienst/Toeslagen verstrekte gegevens wordt kwijtgescholden.
Dat wil zeggen: indien de Belastingdienst/Toeslagen aan het UWV meldt
dat een persoon gedupeerd is, of van deze gedupeerde de toeslagpartner
is, beziet het UWV welke vorderingen onder het artikel vallen en zonder
nadere inhoudelijke afweging of toetsing deze schulden kwijtscheldt. Er
zijn twee gevallen waarbij wel een inhoudelijke afweging moet worden
gemaakt. Dit is allereerst de uitzondering op kwijtschelding bij misbruik of
frauduleus of anderszins wederrechtelijk handelen (artikel 3.6, vierde lid,
onderdeel c) en de hardheidsclausule (artikel 9.1, tweede lid, onderdeel a)
op grond waarvan het UWV af kan wijken van de gestelde kaders. De
uitzonderingen worden hieronder nader toegelicht.
De reikwijdte van de kwijtschelding wordt in dit artikellid neergelegd, met
dien verstande dat het vierde lid, zoals hieronder wordt toegelicht,
uitzonderingen formuleert. Allereerst moet het een schuld betreffen die
verband houdt met de uitvoering van de wettelijke taak van het UWV,
zoals neergelegd in artikel 30, eerste lid, of 32d, tweede lid, van de Wet
structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet SUWI). Op grond
van het laatstgenoemde artikel omvat dit ook onder meer de Wet arbeid
en zorg (WAZO). Op grond van die wet kunnen ook uitkeringen verstrekt
worden aan personen, zoals vanwege zwangerschapsverlof van een
zelfstandige. In dit kader kunnen tevens vorderingen ontstaan.
Op grond van artikel 30 Wet SUWI is het UWV belast met de uitvoering
van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA), Wet op de
arbeidsongeschiktheidsverzekering, de Ziektewet (Zw), de Werkloosheidswet (WW), de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong), de Toeslagenwet (Tw) en de Wet inkomensvoorziening
oudere werklozen. Bij de uitvoering van deze wettelijke taken kunnen er
op veel verschillende gronden schulden bij het UWV ontstaan, bijvoorbeeld als gevolg van te veel verstrekte uitkeringen, een maatregel of een
boete. Op grond van artikel 32d, eerste en tweede lid, Wet SUWI kunnen
155
156

Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel i.
Brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 17 juni 2021, Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 848.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

111

bij of krachtens een andere wet, algemene maatregel van bestuur of
ministeriële regeling ook andere taken aan het UWV worden opgedragen.
Een voorbeeld van een andere wet waarbij de uitvoering niet op grond
van artikel 30 Wet SUWI, maar op grond van de wet zelf aan het UWV is
opgedragen, is de WAZO. Bij krachtens de wet opgedragen taken gaat het
in de praktijk om regelingen op grond van de Kaderwet SZW-subsidies,
zoals de Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van
werkgelegenheid (NOW), de Tijdelijke regeling tegemoetkoming Dagloonbesluit werknemersverzekeringen (reeds vervallen) of de Tijdelijke
overbruggingsregeling voor flexibele arbeidskrachten. Op grond van deze
regelingen kunnen vorderingen bestaan of ontstaan die op grond van het
voorgestelde artikel 3.6 worden kwijtgescholden. Ten aanzien van de
NOW wordt opgemerkt dat een schuld die voortkomt uit de NOW,
bijvoorbeeld vanwege een te hoog voorschot van de subsidie, op grond
van de uitzondering van het vierde lid, onderdeel a, van dit artikel niet
kwijtgescholden wordt. Het bestanddeel «verband houden met» moet
ruim worden uitgelegd. Hieronder vallen uiteraard schulden die een
directe grondslag hebben in de betreffende wet- en regelgeving, maar ook
andere daarmee verband houdende vorderingen met een meer indirect
karakter, bijvoorbeeld een onverschuldigde betaling als gevolg van een
fout in de uitvoering van de genoemde taak.
Ten tweede moet de schuld hebben opengestaan op 31 december 2020 of
betrekking hebben op de periode tot en met 31 december 2020. Daarmee
is het moment van vaststelling van de schuld (bij besluit) niet relevant
voor de toepassing van dit artikel, maar de periode waarop deze
betrekking heeft. Het kan om op 31 december 2020 reeds vastgestelde
schulden gaan, alsmede schulden die betrekking hebben op die periode,
maar die later pas worden vastgesteld. Een voorbeeld van deze laatste
situatie is een herziening van de hoogte van een uitkering op grond van
inkomensgegevens die pas op een later moment bekend worden,
bijvoorbeeld als gevolg van de vertraging in de polisadministratie of
gegevens die beschikbaar komen uit een handhavingstraject. Wanneer de
schuld later wordt vastgesteld wordt deze met toepassing van dit artikel
weer kwijtgescholden, tenzij artikel 3.6, vierde lid, van toepassing is. Het
kan voorkomen dat een schuld betrekking heeft op de periode voor
31 december 2020, maar ook op de periode daarna. Bijvoorbeeld wanneer
een doorlopende schending van de inlichtingenplicht tot een te hoge
uitkering heeft geleid over de maanden december 2020 en januari 2021. In
die gevallen wordt het deel van de schuld dat betrekking heeft op de
maand december kwijtgescholden. In sommige gevallen – zoals bij een
bestuurlijke boete – is het niet evident op welke periode de schuld
betrekking heeft. In die gevallen zal – zoals ook in de uitvoeringstoets door
het UWV is aangegeven – een individuele afweging moeten worden
gemaakt.
Tweede lid
De bij een schuld bijkomende kosten worden eveneens kwijtgescholden.
Schulden die op grond van het eerste lid worden kwijtgescholden, kunnen
verhoogd zijn. Bijvoorbeeld met wettelijke rente, incasso- en invorderingskosten. Dit lid ziet ook op een feitelijke verhoging als het gevolg van het
terugvorderen van een brutobedrag. Opgemerkt wordt dat bij het
kwijtschelden van deze bijkomende kosten geen peildatum wordt
gehanteerd. Als dit wel het geval zou zijn, zou het kunnen voorkomen dat
de primaire schuld in zijn geheel wordt kwijtgescholden, terwijl een deel
van de bijkomende kosten, bijvoorbeeld rente opgebouwd na
31 december 2020, in stand blijft. Dit wordt als niet uitlegbaar en daarmee
onwenselijk geacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

112

Derde lid
Het kan voorkomen dat een schuld die op 31 december 2020 bestond in
de periode daarna is verminderd door een aflossing of verrekening met
een lopende uitkering. Het derde lid bepaalt dat het UWV in die gevallen
het bedrag waarmee de schuld is verminderd restitueert. Overigens is het
de verwachting dat deze situatie zich – in ieder geval voor de eerste
cohorten gedupeerden die de forfaitaire betaling toegekend hebben
gekregen – beperkt voor zal doen aangezien publieke schuldeisers op
grond van het kabinetsbesluit de inning van schulden van (mogelijk)
gedupeerden reeds hebben gepauzeerd. Daarnaast geldt dat de afkoelperiode op grond van artikel 2.21 (moratorium) van toepassing is waardoor
inning van de schuld niet heeft plaatsgevonden. Het is ook mogelijk dat de
schuld om andere redenen is verminderd, bijvoorbeeld door kwijtschelding door het UWV op grond van een bevoegdheid in de materiewet.
In dat geval is er geen sprake van aflossing of verrekening en ontstaat er
geen betalingsverplichting voor het UWV.
Vierde lid
Er is een aantal uitzonderingen op de verplichting tot kwijtschelding,
bedoeld in artikel 3.6, eerste lid. Deze uitzonderingen gelden ook voor
verminderingen van de schuld die op grond van artikel 3.6, derde lid, tot
een betalingsverplichting zouden leiden.
In artikel 3.6, vierde lid, onderdeel a, wordt allereerst, zoals in het
algemene deel van deze toelichting uiteengezet, een uitzondering
gemaakt voor – kortgezegd – zakelijke schulden. Ingeval de gedupeerde of
zijn of haar toeslagpartner als natuurlijke persoon, bijvoorbeeld als
eenmanszaak, kwalificeert als een werkgever, kan het voorkomen dat er
een vordering van het UWV jegens deze werkgever ontstaat. Daarbij kan
worden gedacht aan een vordering jegens de werkgever die eigenrisicodrager is en die verzuimt een uitkering te betalen. Op grond van artikel 84,
derde lid, Wet WIA of artikel 63a, derde lid, Zw betaalt het UWV de
uitkering uit en verhaalt het UWV de kosten daarvan op de werkgever. Een
tweede voorbeeld is de vordering van het UWV jegens een werkgever op
grond van artikel 66 WW. Op grond van het vierde lid, onderdeel a, zijn
dergelijke schulden uitgezonderd van de kwijtschelding.
In artikel 3.6, vierde lid, onderdelen b en c, zijn uitzonderingen geformuleerd in verband met schulden die samenhangen met ernstig misbruik.
Zoals in het algemene deel van deze toelichting toegelicht is daarbij
aangesloten bij de begrippen «grove schuld» en «opzet» zoals neergelegd
in het Boetebesluit socialezekerheidswetten (Boetebesluit). De sociale
zekerheid kent een grotendeels geharmoniseerd kader voor boeteoplegging dat nader is uitgewerkt in genoemd besluit; op grond van de
materiewet kan een bestuurlijke boete opgelegd worden van ten hoogste
100%, of bij recidive 150%, van het bedrag dat ten onrechte is uitgekeerd
als gevolg van het niet of niet voldoende naleven van de inlichtingenplicht
(het benadelingsbedrag). Op grond van artikel 3.6, vierde lid, onderdeel b,
wordt de opgelegde boete en het bijbehorende benadelingsbedrag niet
kwijtgescholden indien is vastgesteld dat er grove schuld of opzet in het
spel was. Artikel 3.6, vierde lid, onderdeel b, subonderdeel 8, dat deze
uitzondering voor de Zw regelt, is vanwege de schakelbepaling van
artikel 3:16, eerste lid, WAZO ook van toepassing op laatstgenoemde wet.
De begrippen «opzet» en «grove schuld» zijn sinds 1 januari 2017 formeel
aan het Boetebesluit toegevoegd.157 Tot die tijd bestond er geen
eenduidige definitie van deze begrippen; een uitzondering op de
157

Zie nader Stb. 2016, 342.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

113

kwijtschelding ziet daarmee op boetes die volgens het toetsingskader dat
sindsdien geldt, zijn gekwalificeerd als een opzettelijke of met grove
schuld begane overtreding. Ten overvloede wordt opgemerkt dat grove
schuld en opzet zoals neergelegd in het Boetebesluit niet verward moeten
worden met de «O/GS-kwalificatie» bij toeslagen die in het verleden ten
onrechte is gehanteerd. Op grond van het Boetebesluit moet het
betreffende bestuursorgaan steeds stellen en bewijzen dat er grove schuld
of opzet aanwezig was bij de overtreder. Een bestuurlijke boete vanwege
grove schuld of opzet op grond van het Boetebesluit is uitzonderlijk en
met waarborgen (waaronder de op grond van artikel 6 van het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden die verband houden met de «criminal charge») omkleed.
In artikel 3.6, vierde lid, onderdeel c, is een restgrond opgenomen voor
het afzien van kwijtschelding of restitutie. Hiervan kan worden afgezien
indien het ontstaan van de schuld ligt in misbruik, fraude, of anderszins
wederrechtelijk handelen of nalaten. Als deze restgrond niet wordt
opgenomen zou UWV in voorkomende gevallen – gezien het gebonden
karakter van dit artikel – op grond van de wet gehouden zijn tot kwijtschelding, ook al zou deze kwijtschelding ernstig tegen het algemeen
rechtsgevoel (fraude mag niet lonen, wederrechtelijk verkregen voordeel
dient terug te keren naar de benadeelde) indruisen. Deze restgrond heeft
een open karakter, waarbij het oordeel aan het UWV wordt gelaten of
afgezien dient te worden van kwijtschelding. Hiervoor is gekozen omdat
het niet goed mogelijk is om alle samenloopsituaties tussen de kwijtschelding en eventueel misbruik of fraude te voorzien en om deze
vervolgens uitputtend te benoemen in de wet. Daarom is een individuele
gevalsbeoordeling geboden. Het is wel mogelijk om enige gevalstypen te
onderscheiden welke in ieder geval binnen het bereik van de restgrond
kunnen vallen. Allereerst kunnen vorderingen die verband houden met
misbruik of fraude die niet ziet op de inlichtingenplicht genoemd worden.
Hiervan is bijvoorbeeld sprake indien de uitkering is verkregen op grond
van een gefingeerd dienstverband, of de frauduleuze informatie (met
medeweten van betrokkene) is verstrekt door een derde. Ten tweede kan
het gaan om gevallen waarbij inzet van het strafrecht aan de orde is. Het
kan dan gaan om een strafrechtelijke veroordeling of strafbeschikking
vanwege socialezekerheidsfraude, maar ook om gevallen waarbij er een
voornemen tot het doen van aangifte bestaat, aangifte is gedaan, of de
zaak onder de rechter is. Meer in het algemeen verwoord, kan gedacht
worden aan situaties zoals beschreven in de «Aanwijzing sociale
zekerheidsfraude».158
Zoals aangegeven betreft deze restgrond een discretionaire bevoegdheid,
op basis van een eigen beoordeling op grond van de omstandigheden van
het geval. Gezien het nadeel dat belanghebbende ondervindt van het niet
kwijtschelden van de vordering, dient deze bevoegdheid niet lichtvaardig
aangewend te worden. Daarom wordt vereist dat het karakter van het
handelen «van dien aard is» dat kwijtschelding achterwege dient te
blijven. Bij twijfel over de aard van de gedraging en de omstandigheden
noopt de hoofdregel – zoals neergelegd in het artikel en de strekking van
de kwijtschelding in het kader van de hersteloperatie – tot kwijtschelding
deze vordering. Bij het aanwenden van deze uitzonderingsgrond dient het
UWV over voldoende informatie te beschikken om tot dit oordeel te
komen en voorts dient het UWV deugdelijk te motiveren waarom afgezien
wordt van kwijtschelding.

158

Stcrt. 2016, 12609.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

114

In uitzonderlijke gevallen kan het voorkomen dat er nadien nieuwe
relevante feiten of omstandigheden blijken die nopen tot een heroverweging van bovengenoemde beoordeling. Bijvoorbeeld wanneer de
strafrechter komt tot ontslag van alle rechtsvervolging in verband met
volledige ontoerekeningsvatbaarheid, of afwezigheid van alle schuld.
Hoewel het UWV niet gebonden is aan dit oordeel, kan dit wel een
relevante omstandigheid zijn om tot herziening over te gaan en alsnog tot
kwijtschelding te besluiten.
Vijfde lid
Krachtens artikel 2:23 Wajong of artikel 34a Wet WIA kan het UWV op
grond van artikel 15 van het Reïntegratiebesluit een starterskrediet
verstrekken ter voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal aan een
jonggehandicapte of persoon met een structurele functionele beperking
ter bevordering van de arbeid als zelfstandige. Dergelijke kredieten komen
naar aard en strekking overeen met leningen in het kader van de verlening
van bijstand ter voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal, welke
krachtens artikel 78f van de Participatiewet op grond van het Besluit
bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Bbz 2004) of de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) zijn vertrekt.159 Voor deze
Bbz 2004- en Tozo-leningen wordt op grond van artikel 3.8, vijfde lid,
aangesloten bij de regeling die geldt voor privaatrechtelijke (zakelijke)
kredieten. Daarom wordt voor de starterskredieten die het UWV heeft
verleend eenzelfde regime als voor Bbz 2004- en Tozo-leningen voorgesteld. Dit wordt geregeld in het voorgestelde artikel 3.6, vijfde lid. Voor de
inhoud van deze regeling wordt verwezen naar de toelichting bij
artikel 3.8, vijfde lid.
Zesde lid
Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld voor de uitvoering
van dit artikel. Gelet op de snelheid waarmee de grondslag voor kwijtschelding tot stand dient te komen en de onvoorziene uitvoeringsvraagstukken die dat met zich mee kan brengen, is het noodzakelijk om voor
uitvoerings- of administratieve aspecten deze mogelijkheid te bieden. Op
die manier kan snel en adequaat worden gereageerd als uitvoeringsproblemen vragen om regelgeving. Daarbij gaat het om aspecten die raken
aan de specifieke uitvoering door het UWV. Deze grondslag biedt geen
ruimte om normatieve keuzes op het niveau van ministeriële regeling uit
te werken.
Artikel 3.7 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door Sociale verzekeringsbank
Artikel 3.7 treedt met terugwerkende kracht tot en met 1 juli 2021 in
werking. Dit is de datum die bij brief van de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid als startdatum voor de uitvoering van deze regeling is
aangekondigd.160
Eerste lid
Wat betreft de systematiek en doelgroep komt dit artikellid overeen met
artikel 3.6, eerste lid. De kwijtscheldingsbevoegdheid die aan de SVB
wordt geattribueerd ziet allereerst op schulden die verband houden de
159

Gelijkenis bestaat met name ten aanzien van de lening op grond van het Bbz 2004 aan de
beginnende zelfstandige (artikel 24 Bbz 2004).
160
Brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 17 juni 2021, Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 848.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

115

taak van de SVB op grond van de artikelen 34 en 34a Wet SUWI. Taken op
grond waarvan vorderingen jegens de gedupeerde of diens partner
kunnen ontstaan zijn de volgende. Op grond van artikel 34, eerste lid,
onderdeel a, van die wet voert de SVB de Algemene Ouderdomswet
(AOW), de Algemene nabestaandenwet (ANW) en de AKW uit. Op grond
van artikel 34, eerste lid, onderdeel d, Wet SUWI kunnen ook op grond van
andere wetten taken aan de SVB opgedragen worden. Dit betreft allereerst
de taak op grond van artikel 47a van de Participatiewet inzake de
Aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO) en de uitvoering van de
Remigratiewet (RW) die in artikel 8a RW aan de SVB is opgedragen.161 Op
grond van artikel 34, derde lid, Wet SUWI verricht de SVB ook taken in
relatie tot de verwerking van gegevens afkomstig uit het buitenland. In het
kader van artikel 34, derde lid, Wet SUWI juncto artikel 20 AKW heeft de
SVB ook een taak ter uitvoering van het kindgebonden budget op grond
van de Wet kindgebonden budget. Een en ander is verder uitgewerkt in de
Regeling samenloop met buitenlandse tegemoetkomingen 2008. In dit
kader kunnen ook vorderingen ontstaan die in het kader van onderhavig
artikel worden kwijtgescholden.
Op grond van artikel 34a Wet SUWI kan de uitvoering van een algemene
maatregel van bestuur of ministeriële regeling, overeenkomstig
artikel 32d, tweede lid, Wet SUWI ten aanzien van het UWV, eveneens aan
de SVB worden opgedragen. Deze regelingen vallen ook onder de
kwijtschelding. Voorbeelden van dergelijke regelingen zijn: de Regeling
tegemoetkoming asbestslachtoffers 2014, de Tijdelijke regeling overbruggingsuitkering AOW en de Regeling tegemoetkoming werknemers met
CSE.
Tweede en derde lid
Het voorgestelde artikel 3.7, tweede en derde lid, komen overeen met
artikel 3.6, tweede en derde lid. Voor een toelichting wordt verwezen naar
de toelichting op artikel 3.6, tweede en derde lid.
Vierde lid
Uitzonderingen voor kwijtschelding zien op bestuurlijke boetes, bijbehorend benadelingsbedragen die voortvloeien uit de AOW, ANW, AKW,
AIO, Participatiewet en RW. Tevens is evenals bij artikel 3.6, vierde lid,
onderdeel c, een restgrond voor misbruik of frauduleus of anderszins
wederrechtelijk handelen of nalaten openomen.
Artikel 3.8 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door college van burgemeester
en wethouders met betrekking tot Participatiewet en enige
andere wetten
Artikel 3.8 treedt met terugwerkende kracht tot en met 1 juli 2021 in
werking. Dit is de datum die bij brief van de Minister van SZW als
startdatum voor de uitvoering van deze regeling is aangekondigd.162

161

De SVB heeft ook een uitvoerende taak in het kader van de wetten en regelingen voor
verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen (V&O), deze wetten vallen mede onder onderhavig
artikel. Gezien de leeftijden van verschillende doelgroepen wordt samenloop zeer onwaarschijnlijk geacht. Mocht er echter een vordering op grond van de V&O regelingen bestaan,
kan deze kwijtgescholden worden.
162
Brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 17 juni 2021, Kamerstukken II 2020/21. 31 066, nr. 848.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

116

Eerste lid
Wat betreft de systematiek en doelgroep komt dit artikellid overeen met
artikel 3.6, eerste lid. Het college van burgemeester en wethouders voert
op het terrein van SZW de Participatiewet, de Wet inkomensvoorziening
oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW)
en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) uit. Daarnaast heeft het college op
grond van in artikel X van de Wet van 13 september 2012 tot wijziging van
de Wet inburgering en enkele andere wetten in verband met de
versterking van de eigen verantwoordelijkheid van de inburgeringsplichtige (Stb. 2012, 430) opgenomen overgangsrecht een uitvoerende en
handhavende taak ten aanzien van inburgering, waardoor er schulden
kunnen bestaan jegens het college. Het college scheldt schulden op grond
van voornoemde wetten kwijt, of restitueert op grond van artikel 3.8,
derde lid, voor zover er in artikel 3.8, vierde of vijfde lid, geen uitzondering
is gemaakt.
In het kader van de Participatiewet kan er sprake zijn van schulden die
nadere toelichting behoeven. Dit betreft allereerst geldleningen. Deze
kunnen worden verstrekt in het kader van de verlening van algemene en
bijzondere bijstand. Voor kwijtschelding hiervan is relevant dat de schuld
openstond op 31 december 2020. Dit bedrag wordt kwijtgescholden. Het is
mogelijk dat algemene bijstand, verleend als geldlening, later omgezet
wordt in bijstand «om niet». Dit is bijvoorbeeld het geval bij bijstand op
grond van het Bbz 2004, maar leenbijstand kan naast bijstandsverlening
aan zelfstandigen ook verstrekt worden op grond van artikel 48, eerste lid,
van de Participatiewet. Wordt de lening na 31 december 2020, maar vóór
het moment van toepassing van dit artikel 3.8 omgezet in bijstand «om
niet», dan geldt dat uit de systematiek van het genoemde vierde lid,
tezamen gelezen met artikel 3.8, derde lid, er geen kwijtschelding meer
volgt en ook geen betalingsverplichting voor het college ontstaat. Er is
immers sprake van een vermindering van de geldschuld nadien, die geen
aflossing of verrekening betreft. Is de leenbijstand nog niet omgezet, dan
wordt het bedrag aan lening dat openstond op 31 december 2021
kwijtgescholden.
Bij leenbijstand in het kader van het Bbz 2004, dat per boekjaar wordt
vastgesteld, kan het voorkomen dat het recht op bijstand om niet pas later
kan worden vastgesteld. Kwijtschelding op grond van artikel 3.8 interfereert niet met deze beslissing. Voor de omzetting in een bedrag om niet is
immers niet relevant of de geldlening nog openstaat, maar de vermogenspositie van betrokkene (artikel 3 Bbz 2004). Zoals hieronder onder het
voorgestelde artikel 3.8, vijfde lid, wordt toegelicht, geldt voor bijstand ter
voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal, welke als lening wordt
verstrekt, een bijzonder regime.
Voorts kan er sprake zijn van verhaal op grond van paragraaf 6.5 van de
Participatiewet. Zo kan het college bijvoorbeeld op grond van artikel 62
van die wet de kosten van bijzondere bijstand aan een jongere verleend
op grond van artikel 12, onderdeel b, van de Participatiewet op de ouders
– die een onderhoudsplicht hebben – verhalen. Voor de toepassing van
artikel 3.8 is er in dergelijke gevallen pas sprake van een schuld indien het
college het besluit tot verhaal op grond van artikel 62g van de Participatiewet heeft genomen. Voorafgaand aan het nemen van dit besluit bestaat
slechts de mogelijkheid tot verhaal en is er dus nog geen schuld. Het is
ook voorstelbaar dat het college nadien besluit tot verhaal ten aanzien van
kosten die betrekking hebben op de periode tot en met 31 december 2020.
Zodra dit tot vaststelling van een schuld komt, zal deze weer kwijtgescholden worden. Logischerwijs is het gevolg hiervan dat het niet in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

117

verwachting ligt dat een college zal besluiten dergelijke kosten te
verhalen, in de wetenschap dat uitwinning niet mogelijk is door
genoemde kwijtschelding.
Tweede en derde lid
Het voorgestelde artikel 3.8, tweede en derde lid, komen overeen met
artikel 3.6, tweede en derde lid. Voor een toelichting wordt verwezen naar
de toelichting op artikel 3.6, tweede en derde lid.
Vierde lid
Er zijn uitzonderingen op de verplichting tot kwijtschelding. Er kunnen
schulden zijn van het college jegens de betrokkenen in de hoedanigheid
van werkgever. Deze schulden kunnen ontstaan in de context van het
verlenen van loonkostensubsidie aan de werkgever op grond van
artikel 10d van de Participatiewet of bij het verlenen van een andere
voorziening aan werkgever (zie artikel 8a, tweede lid, onderdeel a, van de
Participatiewet). Overeenkomstig artikel 3.6, vierde lid, onderdeel a,
worden dergelijke schulden op grond van artikel 3.8, vierde lid, onderdeel
a, uitgezonderd van kwijtschelding.
Op grond van de Participatiewet, IOAW en IOAZ is het Boetebesluit
eveneens van toepassing op sanctionering van overtredingen van de
inlichtingenplicht op grond van die wetten. Daarom is er bij opzet of grove
schuld zoals gedefinieerd in het Boetebesluit, een uitzondering gemaakt
op de kwijtschelding ten aanzien van het benadelingsbedrag of een
eventuele bestuurlijke boete. Overeenkomstig artikel 3.6, vierde lid,
onderdeel b, is er in onderdeel c een restgrond voor het afzien van
kwijtschelding opgenomen.
Vijfde lid
Artikel 3.8, vijfde lid, biedt een bijzonder regime voor de kwijtschelding of
restitutie van bijstand ter voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal
die wordt verstrekt krachtens artikel 78f van de Participatiewet. Op grond
van het Bbz 2004 en de Tozo kan deze vorm van bijstand aan zelfstandigen
worden verleend in de vorm van een rentedragende lening. Dergelijke
schulden hebben een zakelijk karakter en vertonen in grote mate gelijkenis
met zakelijke private leningen bij bijvoorbeeld een bank of andere
financiële instelling. Daarom is ervoor gekozen om zoveel mogelijk aan te
sluiten bij de regeling die geldt voor het afbetalen van (zakelijke) private
leningen, zoals uiteengezet in artikel 4.1 en eerder in het Besluit betalen
private schulden (Stcrt. 2021, 44723). Beleid ten aanzien van Tozo- en Bbz
2004-leningen dat in grote mate afwijkt is lastig uitlegbaar ten opzichte
van de gedupeerden die zich tot een bank hebben gericht in plaats van de
gemeente. Tegelijkertijd heeft de kwijtschelding van publieke schulden
een andere systematiek, start- en aankondigingsdatum en karakter,
waardoor op punten wordt afgeweken van het kader dat geldt voor
privaatrechtelijke schulden. Bij privaatrechtelijke leningen worden de
achterstallige betalingen overgenomen, maar de hoofdsom slechts
wanneer deze opeisbaar is geworden als gevolg van betalingsachterstanden (artikel 4.1, vierde lid, onderdeel b). Indien het een zakelijke
privaatrechtelijke schuld betreft, wordt de schuld slechts overgenomen
voor zover dat mogelijk is onder de de-minimisverordening (artikel 4.5
juncto artikel 3.14).
De in artikel 3.8, vijfde lid, getroffen regeling behelst hiermee het
volgende. In beginsel worden slechts de achterstallige betalingen die
ontstaan zijn voor 1 januari 2021 en die op 31 december 2020 nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

118

openstonden, kwijtgescholden, of – indien zij nadien alsnog zijn afgelost –
gerestitueerd (artikel 3.8, vijfde lid, aanhef en onderdeel a). Dit houdt in
dat onderdeel a alleen betrekking kan hebben op leningen die verstrekt
zijn op grond van het Bbz 2004; voor leningen op grond van de Tozo geldt
namelijk dat er pas vanaf 1 juli 2022 hoeft te worden terugbetaald163 en er
dus geen betalingsachterstanden kunnen zijn. Voor wat betreft de
kwijtschelding van de hoofdsom, welke «opeisbaar is», is aangesloten bij
de terugvordering van de lening omdat de «uit de geldlening voortvloeiende verplichtingen niet of niet behoorlijk worden nagekomen»
(artikel 58, tweede lid, onderdeel b, van de Participatiewet). Indien de
lening voor 1 januari 2021 bij besluit op deze grond is teruggevorderd, en
het bedrag op 31 december 2020 nog openstond, wordt de hoofdsom op
grond van onderdeel b kwijtgescholden. Opgemerkt wordt dat bij de
kwijtschelding van de hoofdsom het tweede lid van toepassing is en
eventuele verhogingen (op grond van artikel 58, vijfde lid, eerste zin, van
de Participatiewet) eveneens kwijtgescholden worden. Gezien het zakelijke
karakter van de lening en de staatssteunaspecten die verbonden zijn aan
de kwijtschelding, dient het college voordat daartoe wordt overgegaan op
grond van artikel 3.14 te toetsen of daarmee het maximumbedrag aan
de-minimissteun niet wordt overschreden. Met andere woorden: ook
wanneer de schuld binnen het bereik van dit lid valt en voor kwijtschelding in aanmerking komt, kan artikel 3.14 tot een maximering van
het kwijt te schelden bedrag, of zelfs het in zijn geheel achterwege blijven
van kwijtschelding leiden.
Zesde lid
Taken op grond van de Participatiewet, IOAW en IOAZ kunnen op basis
van de Wet gemeenschappelijke regelingen volledig bij het bestuur van
een openbaar lichaam belegd worden. Voor dergelijke constructies
kennen de Participatiewet, IOAW en IOAZ schakelbepalingen. Deze
bepalingen worden in het voorgestelde artikel 3.8, zesde lid, van overeenkomstige toepassing op dit artikel verklaard. Dit houdt in dat wanneer de
uitvoering van de genoemde wet aan het bestuur van het openbaar
lichaam is overgedragen, dit openbaar lichaam voor de toepassing van dit
artikel ten aanzien van schulden op grond van die wet in de plaats van het
college treedt. Voorts wordt artikel 3.6, vijfde lid, van overeenkomstige
toepassing verklaard.
Artikel 3.9 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid met betrekking tot de Wet inburgering
Dit artikel treedt met terugwerkende kracht tot en met 1 juli 2021 in
werking. Dit is de datum die bij brief van de Minister van SZW als
startdatum voor de uitvoering van deze regeling is aangekondigd.164
Eerste lid
Artikel 3.9, eerste lid, komt wat betreft de systematiek en doelgroep
overeen met artikel 3.6, eerste lid, en ziet op vorderingen van de Minister
van SZW jegens de gedupeerde die ontstaan zijn op grond van de Wet
inburgering (Wi), welke met ingang van 1 januari 2022 is komen te
vervallen. Op grond van het overgangsrecht opgenomen in artikel 54 van
de Wet inburgering 2021, blijven eventuele schulden op grond van de
vervallen Wi in stand.

163
164

Artikel 4b, tweede lid, Tijdelijke regeling overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers.
Brief van de Minister van SZW van 17 juni 2021, Kamerstukken 2020/21. 31 066, nr. 848.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

119

In de praktijk zal dit artikel worden uitgevoerd door de DUO. De
werkzaamheden ter uitvoering van de Wi zijn namelijk door de Minister
van SZW opgedragen aan de DUO in het Besluit mandaat, volmacht en
machtiging Dienst Uitvoering Onderwijs Wet- en regelgeving 2014.165
Schulden die uit de Wi voortvloeien betreffen boetes en terugbetaling van
een lening. Op grond van artikel 28 Wi legde DUO een boete op aan de
inburgeringsplichtige die het participatieverklaringstraject verwijtbaar niet
heeft behaald binnen de termijn van een jaar of de verlengde termijn. Op
grond van art 33 Wi legde de DUO een boete op aan de inburgeringsplichtige die de overige onderdelen van het inburgeringsexamen
verwijtbaar niet heeft behaald binnen de termijn van drie jaar of de
verlengde termijn. Boetes konden meerdere malen worden opgelegd.
Op grond van artikel 16 Wi verstrekte de DUO op aanvraag een lening aan
inburgeringsplichtigen en vrijwillige inburgeraars uit de Europese Unie en
Turkije van maximaal € 10.000 ter dekking van cursus-en examenkosten.
Op grond van de reguliere systematiek scheldt de DUO de lening kwijt van
asielgerechtigde inburgeringsplichtigen die binnen de termijn aan de
inburgeringsplicht voldaan hebben. Gezinsmigranten en vrijwillige
inburgeraars moeten de lening terugbetalen.
De openstaande schuld wordt kwijtgescholden. Dit geldt voor alle
groepen die op grond van de wet- en regelgeving inburgering een schuld
bij DUO hebben. Openstaande schuld wil in dit verband zeggen:
opgenomen leenbedrag uit de DUO-lening inburgering en openstaande
boetes inburgering op 31 december 2020. Het daarna nog resterende
openstaande leenbedrag waar door de inburgeraar een beroep op kan
worden gedaan, kan onder dezelfde voorwaarden als waaronder het
oorspronkelijke leenbedrag is verstrekt, worden opgenomen.
Tweede en derde lid
Het voorgestelde artikel 3.9, tweede en derde lid, komt overeen met
artikel 3.6, tweede en derde lid. Voor een toelichting wordt verwezen naar
de toelichting op artikel 3.6, tweede en derde lid.
Vierde lid
Anders dan bij de voorgaande artikelen worden voor schulden in het
kader van inburgering geen specifieke uitzonderingen gemaakt. Er kunnen
op grond van de Wi geen zakelijke schulden ontstaan. Evenmin kent de Wi
een boeteregime dat een eenduidige nadere kwalificatie geeft van de
mate van verwijtbaarheid inzake een bestuurlijke boete op grond van
artikel 28 Wi. Tevens is er geen sprake van aan de Wi te relateren feiten
die zowel bestuursrechtelijk als strafrechtelijk gesanctioneerd kunnen
worden. Net als bij de voorgaande artikelen wordt wel een restgrond voor
het afzien van kwijtschelding opgenomen. Deze bepaling komt overeen
met artikel 3.6, vierde lid, onderdeel c, met dien verstande dat in plaats
van «misbruik van de sociale zekerheid» de frase «misbruik van het stelsel
van inburgering» wordt gehanteerd. De Wi is namelijk geen sociale
zekerheid.

165

De Minister van SZW beoogt dit besluit te wijzigen zodat de uitvoering van onderhavig artikel
eveneens aan DUO wordt opgedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

120

Artikel 3.10 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door CAK
Dit artikel treedt met terugwerkende kracht tot en met 1 juni 2021 in
werking. Per die datum is uitvoering gegeven aan deze maatregel.
Eerste lid
De doelgroep voor de kwijtschelding komt overeen met die voor de
kwijtschelding van toeslagschulden en belastingschulden, zoals
neergelegd in de voorgestelde artikelen 3.1 en 3.2. De kwijtschelding is
een gebonden bevoegdheid waarbij op grond van door de
Belastingdienst/Toeslagen verstrekte gegevens wordt kwijtgescholden.
Dat wil zeggen; indien de Belastingdienst/Toeslagen meldt aan het CAK
dat een persoon gedupeerd is of toeslagpartner is van een gedupeerde (of
toeslagpartner van de gedupeerde was op 31 december 2020), beziet het
CAK welke vorderingen onder het artikel vallen en scheldt als
uitgangspunt zonder nadere inhoudelijke afweging deze schulden kwijt.
De reikwijdte van de kwijtschelding is in het eerste lid van het onderhavige artikel bepaald. Allereerst gaat het om vorderingen die zien op de
periode tot en met 31 december 2020 en toen nog niet waren voldaan. Dit
betreft dus zowel vorderingen die zijn ontstaan voor deze datum als
vorderingen die in 2021 zijn ontstaan, maar betrekking hebben op de
periode tot en met 31 december 2020.
Ten tweede moet het een schuld betreffen die verband houdt met de
uitvoering van de wettelijke taken van het CAK, zoals neergelegd in
artikel 6.1.2, van de Wet langdurige zorg (Wlz). Ten derde moet het een
wettelijke taak betreffen waarbij een schuld kan ontstaan bij een
gedupeerde of de toeslagpartner. Het gaat hierbij in ieder geval om:
– de vaststelling en de inning van eigen bijdragen als bedoeld in
artikel 3.2.5 Wlz;
– de vaststelling en de inning van eigen bijdragen als bedoeld in de
artikelen 2.5, voor zover betrekking hebbend op de eigen bijdrage voor
zorg van voor 1 januari 2020, en 2.1.4b van de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015;
– de oplegging en inning van bestuurlijke boetes als bedoeld in de
artikelen 9b en 9c van de Zorgverzekeringswet;
– de heffing en inning van de bestuursrechtelijke premie, bedoeld in
artikel 18d of artikel 18e van de Zorgverzekeringswet;
– de oplegging en inning van bijdragen, bedoeld in artikel 69, eerste lid,
van de Zorgverzekeringswet.
Hierna volgt een toelichting per type schuld.
Eigen bijdrage Wlz
Met betrekking tot de eigen bijdrage Wlz, zoals bedoeld in artikel 3.2.5
Wlz, scheldt het CAK voor gedupeerden en de partners van gedupeerden,
alle openstaande (niet betaalde) facturen met zorg(regels) kwijt die zien op
zorg van voor 1 januari 2021.
Eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning
Met betrekking tot de eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo), zoals bedoeld in de artikelen 2.1.4 (zorg tot 1 januari 2020) en
2.1.4b van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) (zorg
vanaf 1 januari 2020 in verband met invoering van het abonnementstarief), scheldt het CAK voor gedupeerden en de partners van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

121

gedupeerden, alle openstaande (niet betaalde) facturen met zorg(regels)
kwijt die zien op zorg van voor 1 januari 2021.
Bestuurlijke boetes onverzekerdenregeling
Met betrekking tot de bestuurlijke boetes die het CAK heeft opgelegd aan
onverzekerde verzekeringsplichtigen op basis van de artikelen 9d en 9c
van de Zorgverzekeringswet, scheldt het CAK kwijt alle voor 1 januari 2021
geformaliseerde openstaande schulden en alle nog te formaliseren
schulden voor zover deze betrekking hebben op de periode tot en met
31 december 2020.
Bestuursrechtelijke premie wanbetalers en ambtshalve verzekerden
Het CAK is krachtens artikel 18g, vijfde lid, van de Zorgverzekeringswet
bevoegd schulden ter zake van de bestuursrechtelijke premie die hem nog
niet zijn voldaan nadat artikel 18d of 18e, Zorgverzekeringswet niet meer
op de verzekeringnemer van toepassing is, kwijt te schelden. Met het
onderhavige artikel scheldt het CAK onverminderd alle schulden ter zake
van de bestuursrechtelijke premie kwijt. Ook als artikel 18d of 18e van de
Zorgverzekeringswet op de verzekeringnemer van toepassing is. Dat
betekent dat gedupeerden niet hoeven te wachten op definitieve
afmelding voor het bestuursrechtelijke premieregime door de zorgverzekeraar. Hiervoor is gekozen, omdat aan gedupeerden die zich voor
15 februari 2021 hebben gemeld, is toegezegd dat hun schulden bij de
uitvoeringsorganisaties vanaf mei 2021 worden kwijtgescholden.
Bijdrage verdragsgerechtigden
Met betrekking tot de bijdrage die het CAK oplegt aan personen, bedoeld
in artikel 69, eerste lid, van de Zorgverzekeringswet, geldt dat het CAK alle
voor 1 januari 2021 geformaliseerde openstaande schulden en alle nog te
formaliseren schulden voor zover deze betrekking hebben op de periode
tot en met 31 december 2020 kwijtscheldt.
Nadat de Belastingdienst/Toeslagen met een beschikking heeft vastgesteld
dat een persoon recht heeft op het forfaitaire bedrag en deze persoon
tevens schulden blijkt te hebben bij het CAK zoals in het bovenstaande
omschreven en het CAK hierover door de Belastingdienst/Toeslagen
expliciet is geïnformeerd, dient het CAK een besluit te nemen over de
kwijtschelding van deze publiekrechtelijke schulden.
Overeenkomstig de Awb wordt een termijn van acht weken als redelijk
beschouwd, daarbij heeft het bestuursorgaan de bevoegdheid om op
grond van artikel 4:14, eerste lid, Awb deze termijn te verlengen indien
niet binnen deze acht weken tot een besluit kan worden gekomen en de
betrokkene hierover tijdig is geïnformeerd. Indien het CAK hierover een
besluit heeft genomen staan uiteraard de reguliere rechtsmiddelen uit de
Awb (bezwaar en beroep) voor de betrokkene ter beschikking.
Tweede lid
Schulden die op grond van artikel 3.10, eerste lid, worden kwijtgescholden
kunnen verhoogd zijn. Bijvoorbeeld met wettelijke rente, incasso- en
invorderingskosten, maar ook kosten als beslag en eventuele boetes die
direct verband houden met het niet (tijdige) aflossen van de openstaande
schuld. Deze bijkomende kosten worden eveneens kwijtgescholden.
Opgemerkt wordt dat bij het kwijtschelden van deze bijkomende kosten
niet de peildatum van 31 december 2020 wordt gehanteerd. Als dit wel het
geval zou zijn, zou het kunnen voorkomen dat de primaire schuld in zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

122

geheel wordt kwijtgescholden, terwijl een deel van de bijkomende kosten,
bijvoorbeeld rente opgebouwd na 31 december 2020, in stand blijft. Dit
wordt als niet uitlegbaar en daarmee onwenselijk geacht.
Derde lid
Het kan voorkomen dat een schuld die op 31 december 2020 bestond, in
de periode daarna is verminderd door een aflossing. In die gevallen
betaalt het CAK het bedrag waarmee de schuld is verminderd uit aan
degene die heeft terugbetaald. Overigens is het de verwachting dat deze
situatie zich – in ieder geval voor de eerste cohorten gedupeerden die de
forfaitaire betaling toegekend hebben gekregen – beperkt voor zal doen
aangezien publieke schuldeisers op grond van het kabinetsbesluit de
inning van schulden van (mogelijk) gedupeerden reeds hebben gepauzeerd. Daarnaast geldt dat de afkoelperiode op grond van artikel 2.20 van
toepassing is waardoor inning van de schuld niet heeft plaatsgevonden.
Het is ook mogelijk dat de schuld om andere redenen is verminderd,
bijvoorbeeld door kwijtschelding door het CAK op grond van een reeds
bestaande bevoegdheid in desbetreffende materiewet. In dat geval is er
geen sprake van aflossing of verrekening en ontstaat er geen terugbetalingsverplichting voor het CAK.
Vierde lid
Indien ten aanzien van betrokkene vaststelling heeft plaatsgevonden van
fraude, aangifte is gedaan van fraude of indien hij hiervoor reeds is
veroordeeld en hij openstaande vorderingen heeft die direct daaruit
voortvloeien, kan het CAK het artikel buiten toepassing laten. Ten aanzien
van dergelijke situaties is in het algemeen besloten dat deze niet onder de
kwijtscheldingsgrond vallen, omdat op die manier fraude zou worden
beloond. Dit artikellid geeft het CAK daartoe de benodigde ruimte. Het
CAK zal bij een dergelijk besluit moeten kunnen onderbouwen dat hier
sprake is van een vordering als gevolg van fraude. Over de nadere
invulling van dit artikellid vindt nauw overleg plaats met het CAK en wordt
gestreefd naar een zo zorgvuldig en consistent mogelijk toepassing die
past binnen het Rijksbrede beleid van de hersteloperatie.
Vijfde lid
Artikel 3.10, vijfde lid, biedt een grondslag om bij ministeriële regeling
regels te stellen voor de uitvoering van dit artikel. Gelet op de snelheid
waarmee deze grondslag voor kwijtschelding tot stand dient te komen en
de onvoorziene uitvoeringsvraagstukken die dat met zich mee kan
brengen, is het noodzakelijk om voor uitvoerings- of administratieve
aspecten deze mogelijkheid te bieden. Op die manier kan snel en
adequaat worden gereageerd als uitvoeringsproblemen vragen om
regelgeving. Daarbij gaat het om aspecten die raken aan de specifieke
uitvoering door het CAK. Deze grondslag biedt geen ruimte om normatieve keuzes op het niveau van ministeriële regeling uit te werken.
Zesde lid
Met artikel 3.10, zesde lid, wordt voorzien in een grondslag om de
kwijtschelding van de eigen bijdrage voor de Wlz en de oude vorderingen
voor eigen bijdrage onder de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
(AWBZ) ten laste te doen komen van het Fonds langdurige zorg (Flz),
respectievelijk Algemeen Fonds Bijzondere Ziektekosten (AFBZ). Middelen
uit Flz, respectievelijk het AFBZ kunnen slechts voor de in artikel 90 van de
Wet financiering sociale verzekeringen gelimiteerde doeleinden worden
besteed. Het kwijtschelden van schulden van gedupeerden komt ten laste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

123

van een van beide fondsen, omdat er een vordering openstaat. Echter, dit
valt buiten de doeleinden van de Wet financiering sociale verzekeringen
(Wfsv) en zou daarom leiden tot een onrechtmatige besteding van
middelen door het CAK. Om dat te voorkomen biedt deze grondslag de
ruimte om de kwijtschelding wel te financieren vanuit het Flz respectievelijk AFBZ. In dit artikellid is tevens rekening gehouden met de
overgangssituatie als omschreven in artikel 11.2.10 Wlz.
Artikel 3.11 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door Wlz-uitvoerder
Dit artikel treedt met terugwerkende kracht tot en met 1 juni 2021 in
werking. Per die datum is uitvoering gegeven aan deze maatregel.
Eerste lid
In artikel 1.1.1 Wlz wordt de Wlz-uitvoerder genoemd: een rechtspersoon
die geen zorgverzekeraar is, die zich overeenkomstig artikel 4.1.1 Wlz
heeft aangemeld voor de uitvoering van de Wlz, het zorgkantoor
daaronder begrepen. Deze publieke organisatie is belast met de uitvoering
van de Wlz waaronder begrepen het verstrekken van het
Wlz-persoonsgebonden budget en oude vorderingen op grond van de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten.
Bij een Wlz-uitvoerder kunnen op verschillende wijzen schulden zijn
ontstaan van budgethouders. Het kwijtschelden van deze schulden op
basis van onderhavige wet is niet van toepassing op schulden die
ontstaan zijn als gevolg van een onverschuldigde betaling (bijvoorbeeld
indien een zorgverlener of budgethouder per ongeluk twee keer betaling
van dezelfde factuur ontvangen heeft). Men komt dan immers terecht in
het regime van het privaatrecht waarbij voor kwijtschelding reeds een
juridische grondslag geregeld is. Het gaat hier aldus om publiekrechtelijke
schulden die hun oorsprong vinden door onrechtmatig handelen van de
budgethouder. Mocht geconstateerd zijn (of reeds op een eerder moment
geconstateerd) dat schulden ontstaan zijn als gevolg van fraude of
misbruik, valt dit buiten de werkingssfeer van dit artikel.166
Voor wat betreft eventuele vorderingen die nog ten tijde van de AWBZ
ontstaan zijn (voor 2015), geldt dat een terugvordering bijvoorbeeld kan
zijn gestart als gevolg van een te hoog toegekend en reeds uitgegeven
pgb-budget. Ook deze oudere vorderingen komen voor kwijtschelding in
aanmerking (mits geen sprake is van misbruik of fraude van publieke
gelden).
Bij dit type vorderingen kan ook de situatie bestaan dat de ouders als
wettelijk vertegenwoordigers van een (destijds) minderjarig kind
aansprakelijk gesteld zijn voor de schulden die vanuit het budget van de
(destijds) minderjarige ontstaan is. Ook die vorderingen komen voor
kwijtschelding in aanmerking.
Met het voorgestelde artikel 2.7 wordt met terugwerkende kracht tot en
met 26 januari 2021 de maatregel van het forfaitaire bedrag van € 30.000
in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag gecodificeerd.
Indien de Belastingdienst/Toeslagen meldt aan de Wlz-uitvoerder dat een
persoon gedupeerde of diens toeslagpartner is in het kader van de
hersteloperatie kinderopvangtoeslag (en aldus ook het forfaitaire bedrag

166

In de kabinetsbrief van 18 januari 2021 zijn deze vorderingen expliciet uitgezonderd;
Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 773.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

124

ontvangt), beziet de Wlz-uitvoerder welke vorderingen van deze personen
openstaan en scheldt deze schulden kwijt.
Ook degene die op 31 december 2020 de partner was van degene die
recht heeft of zou hebben gehad op het forfaitaire bedrag komt voor
kwijtschelding in aanmerking. Het betreft een materiële toets aan dat
partnerbegrip. Dus ook degene die recht heeft of zou hebben gehad op
het forfaitaire bedrag, maar in 2020 geen toeslag ontvangt, kan op
31 december 2020 een partner hebben.
Nadat de Belastingdienst/Toeslagen met een beschikking heeft vastgesteld
dat een persoon recht heeft op het forfaitaire bedrag en deze persoon
tevens schulden blijkt te hebben bij de Wlz-uitvoerder zoals in het
bovenstaande omschreven en de Wlz-uitvoerder hierover door de
Belastingdienst/Toeslagen expliciet is geïnformeerd, dient de
Wlz-uitvoerder een besluit te nemen over de kwijtschelding van deze
publiekrechtelijke schulden.
Overeenkomstig de Awb wordt een termijn van ongeveer acht weken als
redelijk beschouwd, daarbij heeft het bestuursorgaan de bevoegdheid om
op grond van artikel 4:14, eerste lid, Awb deze termijn te verlengen indien
niet binnen deze acht weken tot een besluit kan worden gekomen en de
betrokkene hierover tijdig is geïnformeerd. Indien de Wlz-uitvoerder
hierover een besluit heeft genomen staan uiteraard de reguliere rechtsmiddelen uit de Awb (bezwaar en beroep) voor de betrokkene ter
beschikking.
Tweede lid
De toelichting op artikel 3.10, tweede tot en met vijfde lid, is van overeenkomstige toepassing. Daarom wordt kortheidshalve daarnaar verwezen.
Ten aanzien van artikel 3.10, vierde lid, dient specifiek voor de uitvoering
door Wlz-uitvoerders nog te worden opgemerkt dat het ook in de rede ligt
dat als Wlz-uitvoerders tot de gerechtvaardigde overtuiging zijn gekomen
dat er sprake is van fraude, in beginsel niet kan worden overgegaan tot
kwijtschelding. Daarnaast vindt er specifiek met Wlz-uitvoerders overleg
plaats dat Wlz-uitvoerders zoveel mogelijk uniform deze grondslag
toepassen, hiervoor wordt bijvoorbeeld een beleidsdocument opgesteld
dat handvatten biedt voor de toepassing van dit artikellid.
Derde lid
Met artikel 3.11, derde lid, wordt voorzien in een grondslag om de
kwijtschelding van vorderingen onder de Wlz en oude vorderingen onder
de AWBZ ten laste te doen komen van het Flz respectievelijk AFBZ.
Middelen uit het Flz respectievelijk het AFBZ kunnen slechts voor de in
artikel 90 van de Wet financiering sociale verzekeringen gelimiteerde
doeleinden worden besteed. Het kwijtschelden van schulden van
gedupeerden komt ten laste van een van beide fondsen, omdat er een
vordering openstaat. Echter, dit valt buiten de doeleinden van de Wfsv en
zou daarom leiden tot een onrechtmatige besteding van middelen door de
Wlz-uitvoerders. Om dat te voorkomen biedt deze grondslag de ruimte om
de kwijtschelding wel te financieren vanuit het Flz respectievelijk AFBZ. In
dit artikellid is tevens rekening gehouden met de overgangssituatie als
omschreven in artikel 11.2.10 Wlz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

125

Artikel 3.12 Kwijtschelding schulden gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en partner door college van burgemeester
en wethouders met betrekking tot Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
Dit artikel treedt met terugwerkende kracht tot en met 1 juni 2021 in
werking. Per die datum is uitvoering gegeven aan deze maatregel.
Eerste lid
Het college van burgemeester en wethouders is in onderhavig artikel het
bevoegde gezag om ambtshalve schulden kwijt te schelden die ontstaan
zijn bij het uitvoeren van de Jeugdwet en de Wmo en Wmo 2015, als
uitvoerder van vorengenoemde wetten.
Deze vorderingen van gemeenten op budgethouders, wettelijk vertegenwoordigers van budgethouders en zorgverleners kunnen op verschillende
wijzen zijn ontstaan. Het kwijtschelden van deze schulden op basis van
onderhavige wet is niet van toepassing op schulden die ontstaan zijn als
gevolg van een onverschuldigde betaling (bijvoorbeeld indien een
zorgverlener per ongeluk twee keer betaling van dezelfde factuur
ontvangen heeft). Men komt dan immers terecht in het regime van het
privaatrecht waarbij voor kwijtschelding reeds een juridische grondslag
geregeld is. Het gaat hier dus om publiekrechtelijke schulden die hun
oorsprong vinden door onrechtmatig handelen van de budgethouder of
zorgverlener. Mocht geconstateerd zijn (in een eerder stadium) dat
schulden ontstaan zijn als gevolg van fraude of misbruik, dan valt dit
buiten de werkingssfeer van dit artikel.167
Voor wat betreft eventuele publiekrechtelijke vorderingen die nog ten tijde
van de oude Wmo zijn ontstaan (voor 2015), geldt dat een terugvordering
bijvoorbeeld kan zijn gestart als gevolg van een te hoog toegekend en
reeds uitgegeven pgb-budget. Ook deze oudere vorderingen komen voor
kwijtschelding in aanmerking (en ook hier geldt: mits geen sprake is van
misbruik of fraude van publieke gelden).
Bij dit type vorderingen en vorderingen vanuit de Jeugdwet kan ook de
situatie bestaan dat de ouders als wettelijk vertegenwoordigers van een
(destijds) minderjarig kind aansprakelijk gesteld zijn voor de schulden die
vanuit het budget van de (destijds) minderjarige is ontstaan. Ook die
vorderingen komen voor kwijtschelding in aanmerking. Overigens kan het
voorkomen dat een openstaande vordering binnen een andere gemeente
is ontstaan dan waar de schuldenaar op dit moment woonachtig is.
Oudere vorderingen van iemand die inmiddels verhuisd is, blijven bij de
gemeente openstaan waarbij deze ooit zijn ontstaan. Hierover dient het
desbetreffende college te beslissen.
Met het voorgestelde artikel 2.7 wordt met terugwerkende kracht tot en
met 26 januari 2021 de maatregel van het forfaitaire bedrag van € 30.000
in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag gecodificeerd.
Indien de Belastingdienst/Toeslagen meldt aan het college dat een
persoon gedupeerde of diens toeslagpartner is in het kader van de
hersteloperatie kinderopvangtoeslag (en aldus ook het forfaitaire bedrag
ontvangt), beziet het college welke vorderingen van deze personen
openstaan en scheldt deze schulden kwijt.

167

In de kabinetsbrief van 18 januari 2021 zijn deze vorderingen expliciet uitgezonderd;
Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 773.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

126

Ook degene die op 31 december 2020 de partner, bedoeld in artikel 2,
eerste lid, onderdeel f, Awir, was van degene die recht heeft of zou
hebben gehad op het forfaitaire bedrag komt voor kwijtschelding in
aanmerking. Het betreft een materiële toets aan dat partnerbegrip. Dus
ook degene die recht heeft of zou hebben gehad op het forfaitaire bedrag,
maar in 2020 geen toeslag ontvangt, kan op 31 december 2020 een
partner hebben.
Nadat de Belastingdienst/Toeslagen heeft vastgesteld (met een
beschikking) dat een persoon recht heeft op het forfaitaire bedrag en deze
persoon tevens schulden blijkt te hebben bij de gemeente zoals in het
bovenstaande omschreven en de gemeente hierover door de
Belastingdienst/Toeslagen expliciet is geïnformeerd, dient de gemeente
een besluit te nemen over de kwijtschelding van deze publiekrechtelijke
schulden.
Overeenkomstig de Awb wordt een termijn van ongeveer acht weken als
redelijk beschouwd, daarbij heeft het bestuursorgaan de bevoegdheid om
op grond van artikel 4:14, eerste lid, Awb deze termijn te verlengen indien
niet binnen deze acht weken tot een besluit kan worden gekomen en de
betrokkene hierover tijdig is geïnformeerd. Indien het college hierover een
besluit heeft genomen staan uiteraard de reguliere rechtsmiddelen uit de
Awb (bezwaar en beroep) voor de betrokkene ter beschikking.
Tweede lid
De toelichting op artikel 3.10, tweede tot en met het vijfde lid, is van
overeenkomstige toepassing. Daarom wordt kortheidshalve daarnaar
verwezen.
Ten aanzien van het vierde lid wordt aanvullend opgemerkt dat er
specifiek met VNG (namens gemeenten) overleg plaats vindt zodat
gemeenten zoveel mogelijk uniform deze grondslag toepassen, hiervoor
wordt bijvoorbeeld een handreiking opgesteld dat handvatten biedt voor
de toepassing van dit artikellid.
Artikel 3.13 Compensatie voor afgeloste bestuursrechtelijke
schulden gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag
In het voorgestelde artikel 3.13 wordt de compensatie voor afgeloste
bestuursrechtelijke schulden met terugwerkende kracht tot en met 2 juni
2021 gecodificeerd. Deze compensatie vindt plaats op basis van het
Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag dat, vooruitlopend op wetgeving, per die datum in werking is getreden.168 In dat
beleidsbesluit wordt deze compensatie «compensatie voor afgeloste
publieke schulden» genoemd.
Eerste lid
De compensatie voor afgeloste bestuursrechtelijke schulden geldt
uitsluitend voor een aanvrager van een kinderopvangtoeslag die voor
1 januari 2021 een bedrag op grond van een herstelmaatregel heeft
ontvangen. Deze datum wijkt af van de datum van 13 februari 2021 die in
het Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag is vermeld.
De reden voor deze afwijking is de volgende. Alleen bestuursrechtelijke
schulden die na het ontvangen van het bedrag op grond van een
herstelmaatregel zijn afgelost, komen in aanmerking voor compensatie
voor afgeloste bestuursrechtelijke schulden. Na 31 december 2020 gedane
168

Stcrt. 2021, 28304.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

127

aflossingen van kwijt te schelden bestuursrechtelijke schulden worden
terugbetaald door de overheidsinstelling aan welke die aflossing is
betaald, waardoor per saldo geen aflossing heeft plaatsgevonden en een
compensatie voor afgeloste bestuursrechtelijke schulden niet aan de orde
is. Om misverstanden te voorkomen wordt in dit wetsvoorstel de datum
1 januari 2021 opgenomen.
Derde lid
Het in artikel 3.13, derde lid, opgenomen maximum hangt samen met het
beoogde doel van de artikelen 3.13 en 4.3 om slechts compensatie voor
afgeloste schulden te verlenen voor zover gedupeerde aanvragers van
een kinderopvangtoeslag hun ontvangen bedragen op grond van
herstelmaatregelen in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag hebben gebruikt voor het aflossen van publiekrechtelijke en
privaatrechtelijke schulden.
Vierde lid
Bij een schuld die door een overheidsorganisatie zou zijn kwijtgescholden
in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag indien deze
schuld niet voor 1 januari 2021 zou zijn afgelost, gaat het niet alleen om
bestuursrechtelijke schulden die op grond van dit wetsvoorstel zouden
zijn kwijtgescholden indien deze schuld niet voor 1 januari 2021 zou zijn
afgelost, maar ook om andere schulden die publieke instellingen
kwijtschelden in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag. In
die gevallen wordt veelal kwijtgescholden op grond van artikel 4.94a Awb.
Artikel 3.14 Maximumbedrag kwijt te schelden zakelijke
bestuursrechtelijke schulden
Eerste lid
Dit artikel ziet op gedupeerden die worden aangemerkt als ondernemer of
indien zij in staat van faillissement verkeren en direct daarvoor als
ondernemer werden aangemerkt. In verband met de Europese staatssteunregels is er voor deze doelgroep een plafond gesteld aan de kwijt te
schelden schuld die is ontstaan door het verlenen van een starterskrediet
door het UWV, dat onder de voorwaarden van artikel 3.6, vijfde lid, voor
kwijtschelding of restitutie in aanmerking komt; bijstand ter voorziening in
de behoefte aan bedrijfskapitaal en die onder de voorwaarden van
artikel 3.8, vijfde lid, voor kwijtschelding of restitutie in aanmerking komt;
en de compensatie voor afgeloste zakelijke bestuursrechtelijke schulden.
Het plafond is gesteld op maximaal het bedrag dat de gedupeerde nog
zou mogen ontvangen op grond van Verordening (EU) nr. 1407/2013 van
de Commissie van 18 december 2013 betreffende de toepassing van de
artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie op de-minimissteun (PbEU 2013, L 352). Dit maximale
bedrag is per sector verschillend en bedraagt over drie belastingjaren
voor de landbouwsector € 20.000, € 30.000 voor de visserijsector en
€ 200.000 op grond van de reguliere de-minimisverordening.
Opgemerkt wordt dat er bij faillissementen een kleinere kans is op
staatssteun en dat de de-minimisgrens niet snel zal spelen. Om te
voorkomen dat er te grote ongelijkheid ontstaat tussen gedupeerden die
in een faillissement verkeren en gedupeerden die niet in een faillissement
verkeren, maar wel zakelijke schulden hebben die tot maximaal de
de-minimisgrens worden overgenomen, worden de grens en de
voorwaarden van de de-minimisverordening ook van toepassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

128

verklaard op zakelijke schulden van gedupeerden in staat van faillissement.
Zoals onder artikelen 3.6, vijfde lid, en 3.8, vijfde lid, is uiteengezet kan op
grond van het Reïntegratiebesluit, het Bbz 2004 en de Tozo een rentedragende lening aan een (startende) zelfstandige worden verstrekt ter
voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal. Dergelijke schulden
hebben een zakelijk karakter en vallen onder de Europese staatssteunregels. Voor wat betreft de toetsing aan de de-minimisgrens wordt ten
aanzien van de starterskredieten die door UWV zijn verstrekt opgemerkt
dat er werkafspraken tussen het UWV en de Uitvoeringsorganisatie
Herstel Toeslagen (UHT) zijn gemaakt op grond waarvan de toetsing door
de UHT wordt verricht en het UWV uitgaat van deze beoordeling bij de
toepassing van onderhavig artikel. Voor deze werkwijze is gekozen uit het
oogpunt van eenduidigheid en doelmatigheid; het kwijtschelden van
starterskredieten is slechts in een beperkt aantal gevallen aan de orde.
Tweede lid
Bij het bepalen of de kwijtschelding mogelijk is en tot welk bedrag is het
college grotendeels afhankelijk van de informatie die bij de belanghebbende berust. Daarom is in het tweede lid een informatieverplichting
opgenomen ten aanzien van degene aan wie de lening ter voorziening in
de behoefte aan bedrijfskapitaal is verleend. Op grond hiervan moeten op
verzoek inlichtingen, gegevens en documenten verstrekt worden. In het
kader van staatssteun binnen de algemene de-minimisverordening moet
tevens een zogenoemde de-minimisverklaring overlegd worden, dit
betreft een «document» in de zin van de opgenomen informatieverplichting. Indien onvoldoende informatie verstrekt wordt, zal het college
niet over kunnen gaan tot kwijtschelding.
Hoofdstuk 4 Overneming en betaling privaatrechtelijke schulden
Afdeling 4.1 Overneming en betaling privaatrechtelijke schulden
gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag en partner, compensatie en vergoeding
Artikel 4.1 Overneming of betaling privaatrechtelijke
geldschulden gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag en
partner
Met het voorgestelde artikel 4.1 wordt de maatregel gecodificeerd op
grond waarvan bepaalde private geldschulden en kosten die samenhangen met die schulden worden overgenomen door de Minister van
Financiën. Deze maatregel treedt met terugwerkende kracht tot en met
29 oktober 2021 in werking. Dat is de datum waarop het Besluit betalen
private schulden169, vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden.
Eerste lid
Degene die recht heeft op het forfaitaire bedrag, bedoeld in artikel 2.7,
eerste lid, of hier recht op zou hebben indien dit forfaitaire bedrag niet zou
zijn verminderd tot nihil, en degene die op de peildatum de partner was
van diegene, komen in aanmerking voor overneming van geldschulden en
bij de geldschulden komende kosten. Voor de toelichting op de peildatum
wordt verwezen naar de toelichting op artikel 3.1, eerste lid. Van de
doelgroep is uitgesloten de groep gedupeerden waarop artikel 4.6 of 4.7
van toepassing is.

169

Staatscourant 2021, 44723.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

129

Het overnemen van geldschulden en kosten vindt plaats op aanvraag. Een
aanvraag daartoe wordt geacht ook een aanvraag tot betaling te
omvatten, indien schuldoverneming niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat
de crediteur hiervoor geen toestemming geeft. In dat geval wordt
toepassing gegeven aan artikel 4.1, vijfde lid.
Tweede lid
In artikel 4.1, tweede lid, zijn de voorwaarden opgesomd waaraan een
geldschuld moet voldoen, wil deze voor overneming in aanmerking
komen. De geldschuld moet zijn ontstaan na 31 december 2005, voor
1 juni 2021 opeisbaar zijn geworden en niet zijn voldaan op het tijdstip dat
de aanvraag wordt gedaan. De startdatum 1 januari 2006 is zo gekozen
omdat schulden van voor deze periode nooit het gevolg van een
probleem met kinderopvangtoeslagen kunnen zijn. De einddatum 1 juni
2021 sluit aan bij bekendmaking van de regeling, en voorkomt dat met de
wetenschap van het bestaan van die regeling nieuwe schulden worden
aangegaan. Kosten over die geldschulden kunnen ook zijn opgekomen na
genoemde einddatum. Daarom wordt die beperking van een einddatum
niet aangebracht. Daarom zullen ook de bijkomende kosten bij die
geldschulden die zijn ontstaan na 1 juni 2021 worden overgenomen.
Derde lid
In artikel 4.1, derde lid, zijn de geldschulden en kosten die worden
overgenomen, gedefinieerd. Een aantal daarvan behoeft nadere
toelichting:
– de bij een schuld bijkomende kosten. Dit zijn kosten als contractuele
rente, wettelijke rente, buitengerechtelijke incassokosten, proceskosten, invorderingskosten, executiekosten en contractuele boeten;
– schulden bij een krachtens publiekrecht ingesteld orgaan van een
rechtspersoon in het buitenland. Deze geldschuld is opgenomen
omdat deze schulden niet kunnen worden kwijtgescholden als
publiekrechtelijke schuld als bedoeld in hoofdstuk 3;
– bestuursrechtelijke geldschulden die niet voor kwijtschelding in
aanmerking komen op grond van hoofdstuk 3 van dit wetsvoorstel. In
beginsel geldt voor bestuursrechtelijke geldschulden dat deze worden
kwijtgescholden. Er zijn echter uitvoeringsinstanties waarmee geen
afspraken zijn gemaakt met betrekking tot kwijtschelding van schulden.
Deze schulden komen daarom voor overname op grond van dit artikel
in aanmerking. Het gaat om schulden bij bijvoorbeeld de Kamer van
Koophandel, het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen en de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.
Vierde lid
In artikel 4.1, vierde lid, is bepaald welke geldschulden en kosten niet
worden overgenomen. Een daarvan behoeft nadere toelichting: een
geldschuld die voortvloeit uit een onrechtmatige daad (artikel 4.1, vierde
lid, onderdeel c). Dit ziet op een onrechtmatige daad als bedoeld in
artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek.
Vijfde lid
Indien schuldovername niet mogelijk is, bijvoorbeeld doordat een
schuldeiser hiervoor geen toestemming geeft, voldoet de Minister van
Financiën de geldschuld. Met die aflossing is de verbintenis nagekomen,
bedoeld in artikel 6:30 BW. Een mogelijkheid tot afwijzing van deze
aflossingsmethode is er niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

130

Artikel 4.2 Overneming van schulden bij een zorgverzekeraar of
het Landelijk Bureau Invordering Ouderbijdragen gedupeerde
aanvrager kinderopvangtoeslag en partner
Dit artikel treedt met terugwerkende kracht tot en met 29 oktober 2021 in
werking. Dat is de datum waarop het Besluit betalen private schulden170,
vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden.
Met het voorgestelde artikel 4.2 wordt de maatregel gecodificeerd op
grond waarvan geldschulden en bedragen die samenhangen met die
schulden die een aanvrager van overneming als bedoeld in artikel 4.1
heeft bij een zorgverzekeraar of het Landelijk Bureau Invordering
Ouderbijdragen (LBIO) door de Minister van Financiën worden overgenomen. De overneming geschiedt op grond van dit artikel op aanvraag
van de zorgverzekeraar of het LBIO.
Artikel 4.3 Compensatie voor afgeloste private geldschulden
schulden gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag en partner
In dit artikel wordt de compensatie voor afgeloste privaatrechtelijke
schulden met terugwerkende kracht tot en met 29 oktober 2021 gecodificeerd. Deze compensatieregeling is met ingang van die datum, vooruitlopend op wetgeving, in werking getreden via het Besluit betalen private
schulden.
Eerste lid
De Minister van Financiën verleent de compensatie voor afgeloste
privaatrechtelijke schulden aan dezelfde doelgroep als waarop artikel 4.1,
eerste lid, betrekking heeft.
Tweede lid
De compensatie wordt verleend voor betalingen die zijn gedaan na het
ontvangen van een bedrag op grond van een herstelmaatregel als
bedoeld in artikel 2.7 of betalingen die zijn gedaan tussen het moment van
de dagtekening van de beschikking van de Belastingdienst/Toeslagen
waarin staat dat de Belastingdienst/Toeslagen vooralsnog geen reden ziet
voor uitbetaling van een forfaitair bedrag en het moment van de
dagtekening van de beschikking waarin toch recht op een forfaitair bedrag
als bedoeld in artikel 2.7, eerste lid, is vastgesteld.
Vierde lid
De hoogte van de compensatie voor afgeloste privaatrechtelijke schulden
is gelijk aan het bedrag dat de belanghebbende heeft afgelost aan
privaatrechtelijke schulden en kosten, met dien verstande dat de som van
de compensatie voor afgeloste privaatrechtelijke geldschulden en de
compensatie voor afgeloste bestuursrechtelijke schulden als bedoeld in
artikel 3.13 is gemaximeerd tot het bedrag dat de belanghebbende aan
herstelbetaling heeft ontvangen. Dit maximum hangt samen met het
beoogde doel om de compensatie uitsluitend te verlenen voor zover de
herstelbetaling is gebruikt voor het aflossen van privaatrechtelijke
schulden.

170

Staatscourant 2021, 44723.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

131

Artikel 4.4 Forfaitaire kostenvergoeding voor curator en bewindvoerder
Dit artikel treedt met terugwerkende kracht tot en met 29 oktober 2021 in
werking. Dat is de datum waarop het Besluit betalen private schulden,
vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden.
Eerste lid
De Minister van Financiën kent een forfaitaire kostenvergoeding toe aan
de bewindvoerder of curator van een aanvrager als bedoeld in de
artikelen 4.1 of 4.3.
Tweede lid
De vergoeding wordt toegekend voor vier uur tegen het in de Regeling
beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren opgenomen uurtarief.
Derde lid
De bewindvoerder of curator dient zijn aanvraag voor een forfaitaire
kostenvergoeding in bij de aanvraag als bedoeld in artikel 4.1, eerste lid,
of artikel 4.3, eerste lid.
Artikel 4.5 Maximumbedrag over te nemen of te betalen zakelijke
privaatrechtelijke schulden
Voor de toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting op
artikel 3.14.
Afdeling 4.2 Wettelijke schuldsanering en buitengerechtelijke
schuldregeling gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag
Artikel 4.6 Betaling schulden gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag in wettelijk schuldsaneringstraject
Met het voorgestelde artikel 4.6 wordt een maatregel gecodificeerd op
grond waarvan schulden van gedupeerde ouders die onder de toepassing
zijn van de wettelijke schuldsaneringsregeling (Wsnp), bedoeld in titel III
van de Faillissementswet (Fw), worden gecompenseerd. Deze maatregel
treedt met terugwerkende kracht in werking tot en met 2 juni 2021, zijnde
de datum met ingang waarvan het Besluit compensatie schuldentrajecten171, vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden.
Eerste lid
Degene die recht heeft op het forfaitaire bedrag, bedoeld in artikel 2.7, of
hier recht op zou hebben indien dit forfaitaire bedrag niet zou zijn
verminderd tot nihil vanwege een eerder ontvangen bedrag op grond van
een herstelmaatregel komt in aanmerking voor betaling van schulden.
Bijkomende voorwaarde is dat de Wsnp op hem van toepassing is.
Het Besluit compensatie schuldentrajecten is opgesteld om een oplossing
te bieden voor de gedupeerden die onder het strenge regime van een
Wsnp- of minnelijke schuldregeling natuurlijke personen (msnp)-traject
vallen terwijl het Besluit betalen private schulden nog niet in uitvoering
was. In dit artikellid is, in afwijking van het Besluit compensatie schuldentrajecten, een einddatum aan de start van de schuldregeling opgenomen.
171

Staatscourant 2021, 48636.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

132

Deze einddatum wordt gesteld om te voorkomen dat op deze maatregel
kan worden geanticipeerd door schulden op te bouwen in de tijd na die
datum, gedupeerden in de Wsnp terecht komen, om vervolgens uiterlijk
op 31 december 2023 een aanvraag tot compensatie te doen en zij op
grond van dit voorgestelde artikel alle na die datum opgebouwde
schulden ook gecompenseerd krijgen. Een gedupeerde aanvrager van
kinderopvangtoeslag met schulden kan een aanvraag doen voor
overneming van zijn privaatrechtelijke schulden op grond van artikel 4.1
van dit wetsvoorstel. Daarmee wordt het merendeel van zijn schuld al
voldaan, waardoor in principe geen nieuwe gedupeerden meer tot de
Wsnp worden toegelaten.
Tweede lid
Het bedrag dat wordt gecompenseerd is gelijk aan de vorderingen op de
lijst van erkende schuldeisers, opgenomen in het proces-verbaal van de
verificatievergadering, bedoeld in artikel 289 Fw.
Derde lid
Schulden die voortvloeien uit oplichting zijn uitgesloten van compensatie.
Schulden voortvloeiende uit geldboetes, ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel, betaling van een geldsom aan een slachtoffer,
betaling aan de benadeelde partij van een geldbedrag en verplichting tot
schadevergoeding opgelegd door de civiele rechter na een strafrechtelijke
veroordeling zijn reeds van de Wsnp uitgesloten op grond van artikel 358,
vierde lid, Fw.
Vierde lid
De betaling geschiedt op aanvraag van de bewindvoerder, bedoeld in
artikel 287, derde lid, Fw.
Vijfde lid
De bewindvoerder moet bij zijn aanvraag bepaalde stukken indienen,
zodat de Belastingdienst/Toeslagen het uit te betalen bedrag kan
vaststellen.
Zesde lid
Naast het bedrag op grond van artikel 4.6, tweede lid, wordt aan de
bewindvoerder een vergoeding ter grootte van het salaris vermeerderd
met de door die bewindvoerder betaalde verschotten en kosten van
publicaties en verminderd met eventueel verstrekte voorschotten of
genoten vergoedingen. Bij de berekening van die vergoeding wordt ervan
uitgegaan dat de schuldsaneringsregeling ten minste drie jaar heeft
geduurd. Deze vergoeding wordt verhoogd met € 543, zijnde voor vier
werkuren voor 60 procent van het geldende basisuurtarief curatoren en
bewindvoerders dat per 1 januari 2021 vastgesteld op € 226. Ook de
daarover verschuldigde omzetbelasting wordt vergoed. Er worden geen
exacte bedragen genoemd aangezien deze kunnen verschillen, afhankelijk
van het type schuldsanering. Voor de exacte bedragen wordt verwezen
naar het Besluit vergoeding bewindvoerder schuldsanering en de extra
vergoeding Wsnp zoals dit is vastgesteld door de Raad voor Rechtsbijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

133

Zevende lid
De bewindvoerder gaat niet over tot vereffening van de boedel, maar
verzoekt de rechtbank de saneringsregeling te beëindigen. Deze beëindiging wordt bij wetsduiding aangemerkt als een beëindiging omdat de
vorderingen ten aanzien waarvan de schuldsaneringsregeling geldt, zijn
voldaan. Voor deze wetsduiding is gekozen zodat ook artikel 288, tweede
lid, onderdeel d, Fw van toepassing is en een binnen tien jaar na de
beëindiging gedaan nieuw verzoek om de schuldsaneringsregeling toe te
passen om die reden niet kan worden afgewezen. Omdat het salaris van
de bewindvoerder reeds door de Belastingdienst/Toeslagen wordt
berekend in de vorm van een vergoeding, wordt artikel 320, derde lid, Fw
niet van toepassing verklaard. Zo zal de rechter dit salaris niet ook
vaststellen bij de beëindiging van de schuldsaneringsregeling.
Achtste lid
Ouders waarvan de Wsnp reeds is beëindigd, maar wordt heropend door
het ontvangen van het forfaitaire bedrag, vallen ook onder dit artikel 4.6.
Een dergelijke heropening is mogelijk op grond van artikel 356, vierde lid,
Fw in samenhang met artikel 194 van die wet. Op deze wijze wordt mede
gewaarborgd dat de gedupeerden met een schone lei verder kunnen.
Artikel 4.7 Betaling schulden gedupeerde aanvrager kinderopvangtoeslag in buitengerechtelijke schuldregeling
Met dit artikel wordt een maatregel gecodificeerd op grond waarvan alle
bestaande schulden van gedupeerde ouders op wie een buitengerechtelijke schuldregeling van toepassing was tussen 1 januari 2006 en de
datum waarop dit artikel in werking treedt, worden gecompenseerd. Deze
maatregel treedt met terugwerkende kracht in werking tot en met de
datum met ingang waarvan het Besluit compensatie gedupeerden in
schuldentraject172, vooruitlopend op wetgeving, in werking is getreden, te
weten 2 juni 2021.
Eerste lid
De doelgroep voor wie deze regeling geldt, is gelijk aan de doelgroep van
artikel 4.6, met als voorwaarde dat op de gedupeerde ouder een buitengerechtelijke schuldregeling van toepassing is, welke is gestart voor de
datum waarop dit artikel in werking treedt. Voor een toelichting op de
einddatum wordt verwezen naar de toelichting op artikel 4.6, eerste lid.
Tweede lid
Het uit te betalen bedrag is gelijk aan het bedrag aan openstaande
vorderingen, als onderdeel van een buitengerechtelijke schuldregeling. De
betalingsverplichtingen worden bewust niet meegenomen. Daarmee
wordt voorkomen dat toekomstige vorderingen voor bijvoorbeeld de
hypotheek of de nog af te betalen auto, door de Belastingdienst/Toeslagen
worden betaald.
Derde lid
Bepaalde schulden worden uitgesloten van compensatie. Het gaat om
schulden die voortvloeien uit oplichting, geldboetes, ontneming van
wederrechtelijk verkregen voordeel, betaling aan slachtoffer van een
geldsom, betaling aan de benadeelde partij van een geldbedrag en
172

Staatscourant 2021, 48636.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

134

verplichting tot schadevergoeding opgelegd door de civiele rechter na een
strafrechtelijke veroordeling.
Vierde lid
De betaling geschiedt op aanvraag van de werkgever of de persoon of
instelling of gemeentelijke kredietbank, bedoeld in artikel 48, eerste lid,
onderdeel a, b of c, van de Wet op het consumentenkrediet.
De gemeentelijke kredietbanken krijgen van de Belastingdienst/Toeslagen
de benodigde informatie op grond van het voorgestelde artikel 6.11. Aan
de bemiddelende werkgever, de bemiddelende personen of instellingen
worden geen gegevens verstrekt door de Belastingdienst/Toeslagen
omdat het veelal privacygevoelige informatie betreft en op voorhand niet
valt in te schatten of deze personen of instellingen met die gegevens op
vertrouwelijke wijze omgaan. De gegevens die de bemiddelende
werkgever of de bemiddelende persoon of instelling nodig heeft voor het
indienen van een aanvraag, zullen alsdan door de belanghebbende
moeten worden verstrekt.
Vijfde en zesde lid
Naast het in het tweede lid genoemde bedrag wordt aan de schuldhulpverlener een vergoeding betaald voor het opzetten en uitvoeren van de
buitengerechtelijke schuldregeling en eventueel financieel beheer. Deze
vergoeding bedraagt maximaal het salaris dat aan de bewindvoerder op
grond van artikel 4.6, zesde lid, wordt betaald en wordt verhoogd met
€ 543 en de verschuldigde omzetbelasting.
Zevende en achtste lid
De ontvangers van het vastgestelde bedrag gebruiken dit bedrag voor het
afbetalen van de schuldeisers dan wel het aflossen van het saneringskrediet.
Negende lid
In de toekomst kan een gedupeerde de schuldhulpverlening door de
gemeente niet geweigerd worden op de grond dat hij al eerder gebruik
heeft gemaakt van schuldhulpverlening.
Artikel 4.8 Maximumbedrag over te nemen of te betalen zakelijke
privaatrechtelijke schulden in geval van wettelijk schuldsaneringstraject of buitenrechtelijke schuldsanering
Voor de toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting op
artikel 3.14.
Hoofdstuk 5 Commissies
Artikel 5.1 Oudercommissie
Artikel 5.1 vervangt artikel 49f Awir, dat door middel van een amendement
van het Kamerlid Leijten aan die wet is toegevoegd.173 Het artikel verplicht
de Minister van Financiën tot het instellen van een commissie van
gedupeerde ouders die hem gevraagd en ongevraagd adviseert over de
hersteloperatie kinderopvangtoeslag. Het Kamerlid Leijten achtte de
instelling van een zodanige commissie noodzakelijk, omdat deze ouders
173

Kamerstukken II 2019/20, 35 468, nr. 35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

135

het beste inzicht hebben in de effecten van de hersteloperatie en de
daarmee samenhangende regelingen op de gedupeerden. Met het
opnemen van het artikel in de wet wilde zij tevens de gelijkwaardigheid
van de advisering door gedupeerde ouders en die door commissies van
deskundigen als bedoeld in artikel 5.2 tot uitdrukking brengen. Het derde
lid biedt een grondslag om bij ministeriële regeling onder andere te
regelen dat de oudercommissie haar eigen werkwijze bepaalt en dat de
leden een vergoeding vervangen voor hun werkzaamheden.
Op basis van artikel 49f Awir zijn de Instellingsregeling Oudercommissie
Kinderopvangtoeslag en het Besluit oudercommissie tot stand
gekomen.174 De commissie wordt in de praktijk meestal het ouderpanel
genoemd.
Artikel 5.1 werkt nadat dit artikel in werking is getreden terug tot en met
26 januari 2021. Met ingang van dezelfde datum vervalt artikel 49f Awir,
dat door artikel 5.1 wordt vervangen. Dit wordt geregeld in artikel 9.2,
eerste lid, aanhef en onderdeel e. De redenen voor de terugwerking tot en
met 26 januari 2021 zijn toegelicht in de paragrafen 2.2 en 2.3 van het
algemene deel van deze memorie van toelichting.
Artikel 5.2 Andere commissies
Artikel 5.2 vervangt artikel 49e Awir, dat tot stand is gekomen door een
amendement van de Kamerleden Omzigt en Leijten.175
Het eerste lid bepaalt dat de Minister van Financiën commissies moet
instellen ter advisering over de toekenning van compensatie en aanvullende compensatie voor de werkelijke schade.
Inmiddels zijn er drie commissies in het leven geroepen: de Commissie
aanvullende schadevergoeding werkelijke schade, de Commissie van
onafhankelijke deskundigen hersteloperatie toeslagen en de Bezwaarschriftenadviescommissie hersteloperatie toeslagen.176
Artikel 5.2, tweede lid, eerste zin, omschrijft de taak van de commissies.
Voorgesteld wordt om in de tekst te vermelden dat een commissie tot taak
heeft te adviseren over een dossier van een aanvrager van een kinderopvangtoeslag dat door de Belastingdienst/Toeslagen aan de commissie
wordt voorgelegd. Zonder deze toevoeging zou de indruk kunnen
ontstaan dat ieder dossier, dus ook een dossier van iemand wiens verzoek
om herstel volledig door de Belastingdienst/Toeslagen is toegewezen, aan
een commissie moet worden voorgelegd. In welke gevallen dossiers
voorgelegd worden aan een commissie, is geregeld in de instellingsregelingen voor de bovengenoemde commissies.
Om hun taak te kunnen uitoefenen is het van belang dat commissies die
de dossiers van de toeslagenaffaire beoordelen, kunnen beschikken over
alle op een dossier betrekking hebbende gegevens. Dat zijn de gegevens
uit de individuele dossiers en in relevante gevallen ook het groeps(CAF)dossier.
Volgens de toelichting op het eerdergenoemde amendement moet «op de
zaak betrekking hebbende gegevens» ruim worden uitgelegd en objectief
worden toegepast. Daartoe behoren bijvoorbeeld ook telefoonnotities die
betrekking hebben op de zaak.
174

Stcrt. 2021, 34722 en 35821.
Kamerstukken II 2019/20, 35 468, nr. 37.
176
Stcrt. 2021, 29438, 29442 en 46209.
175

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

136

Zoals blijkt uit de tekst van artikel 5.2, tweede lid, dient het advies van de
commissie toegesneden te zijn op het individuele dossier.
Uit artikel 5.2, derde lid, blijkt dat de commissies waarop artikel 5.2
betrekking heeft adviescommissies zijn. Om die reden is waar in
artikel 49e Awir sprake was van «oordeel of advies», in artikel 5.2 alleen
het woord «advies» gebruikt.
Een derde wijziging ten opzichte van artikel 49e Awir betreft het derde lid,
tweede zin. Daarin is bepaald dat indien de Belastingdienst/Toeslagen in
haar beschikking afwijkt van het advies van een commissie, zij de
beschikking extra dient te motiveren. Die extra motivering betreft de
reden voor de afwijking. Dit is nu ook zo verwoord in artikel 5.2, derde lid,
tweede zin.
Artikel 5.2 werkt nadat dit artikel in werking is getreden terug tot en met
26 januari 2021. Artikel 49e Awir vervalt met ingang van dezelfde datum.
Dit wordt geregeld in artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e. De
redenen voor de terugwerking tot en met 26 januari 2021 zijn toegelicht in
paragraaf 2.2 van het algemene deel van deze memorie van toelichting.
Hoofdstuk 6 Bepalingen van procedurele aard; verkrijgen,
gebruiken en verstrekken van gegevens
Afdeling 6.1 Bepalingen van procedurele aard
Artikel 6.1 Aanvraagtermijnen
Artikel 6.1 bepaalt voor de regelingen waarvoor een aanvraag moet
worden ingediend bij de Belastingdienst/Toeslagen, zoals voor compensatie of een O/GS-tegemoetkoming, en voor regelingen waarvoor een
aanvraag moet worden ingediend bij de Minister van Financiën, zoals
compensatie voor afgeloste bestuursrechtelijke of privaatrechtelijke
schulden, binnen welke termijn de aanvraag moet worden ingediend.
Doorgaans is dat voor 1 januari 2024 (eerste lid). Hierop zijn drie uitzonderingen. In de eerste plaats geldt de datum van 1 januari 2024 niet voor een
aanvraag om toekenning van een tegemoetkoming door een kind,
pleegkind of voormalig pleegkind op basis van artikel 2.13 of 2.14. In die
gevallen moet de aanvraag worden gedaan binnen een jaar na de uiterste
datum voor het doen van de aanvraag van de herstelmaatregel van de
toekenning waarvan het recht op de tegemoetkoming afhankelijk is
(artikel 6.2, tweede lid).
Een tweede uitzondering op de datum van 1 januari 2024 betreft de
situatie waarin de (laatste) beschikking tot toekenning van compensatie of
van een O/GS-tegemoetkoming pas na 1 juli 2023 onherroepelijk vast
komt te staan. In dat geval kan aanvullende compensatie, een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade of compensatie voor
afgeloste bestuursrechtelijke of privaatrechtelijke schulden aangevraagd
worden tot zes maanden na de datum waarop die beschikking onherroepelijk vast komt te staan (artikel 6.1, derde lid). De toekenning van een
dergelijke aanvraag en de hoogte van het toe te kennen bedrag zijn
namelijk afhankelijk van de toekenning van compensatie of van een
O/GS-tegemoetkoming en van de hoogte daarvan.
In artikel 6.1, vierde lid, is een derde uitzondering op de datum van 1 juli
2024 opgenomen. Het verschil met artikel 6.1, derde lid, is dat voor
toepassing van artikel 6.1, vierde lid, uitgegaan wordt van de datum
waarop de eerste beschikking tot toekenning van compensatie of van een
O/GS-tegemoetkoming onherroepelijk vast komt te staan. De in artikel 6.1,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

137

vierde lid, opgenomen uitzondering is van toepassing indien een
aanvraag wordt ingediend voor overneming of betaling van privaatrechtelijke schulden van een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag of voor betaling van privaatrechtelijke schulden van een
gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag die zich bevindt in
een wettelijk schuldsaneringstraject of op wie een buitengerechtelijke
schuldregeling van toepassing is. De toekenning van een dergelijke
aanvraag is afhankelijk van de vaststelling door de Belastingdienst/
Toeslagen dat een aanvrager van een kinderopvangtoeslag in aanmerking
komt voor een herstelmaatregel, omdat alleen die aanvrager van een
kinderopvangtoeslag in aanmerking komt voor toekenning. Dat een
gedupeerde aanvrager in aanmerking komt voor herstel kan vastgesteld
worden aan de hand van de eerste beschikking tot toekenning van
compensatie of van een O/GS-tegemoetkoming.
Door de in artikel 6.1, derde en vierde lid, opgenomen uitzonderingen op
de termijn voor het doen van een aanvraag heeft een gedupeerde
aanvrager van een kinderopvangtoeslag altijd tot zes maanden na de
datum waarop die beschikking onherroepelijk vast komt te staan tijd voor
het indienen van een dergelijke aanvraag.
Artikel 6.2 Beslistermijnen bij beschikking op aanvraag
In artikel 4:13, eerste lid, Awb is bepaald dat een beschikking dient te
worden gegeven binnen de daarvoor bij wettelijk voorschrift bepaalde
termijn of, indien zo’n termijn ontbreekt, binnen een redelijke termijn na
ontvangst van de aanvraag. In artikel 6.2 is voor de meeste aanvragen die
op grond van dit wetsvoorstel bij de Belastingdienst/Toeslagen of de
Minister van Financiën kunnen worden ingediend, geregeld binnen welke
termijn de Belastingdienst/Toeslagen onderscheidenlijk de Minister van
Financiën daarop dient te beslissen. Voor de beslissing op een aanvraag
van een incidentele noodvoorziening door een gedupeerde aanvrager van
een kinderopvangtoeslag (artikel 2.8) en een aanvraag van een incidentele
noodvoorziening door een gedupeerde aanvrager van een huurtoeslag,
zorgtoeslag of kindgebonden budget (artikel 2.18) bevat artikel 6.2 geen
beslistermijn. Dit betekent dat op een dergelijke aanvraag overeenkomstig
artikel 4:13 Awb moet worden beslist binnen een redelijke termijn na
ontvangst van de aanvraag.
Eerste lid
Voorgesteld wordt in artikel 6.2, eerste lid, voor de belangrijkste
vergoedings- en tegemoetkomingsregelingen te regelen dat een
beslissing op een aanvraag tot toepassing van de regeling, door de
Belastingdienst/Toeslagen dient te worden genomen binnen zes maanden
na ontvangst van de aanvraag. Tevens wordt voorgesteld om te bepalen
dat die termijn met maximaal zes maanden kan worden verlengd.
De beslistermijn van maximaal tweemaal zes maanden geldt op grond
van artikel 6.2, eerste lid, voor een aanvraag tot toekenning van:
– compensatie;
– aanvullende compensatie voor de werkelijke schade;
– een O/GS-tegemoetkoming;
– een aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade; en
– een tegemoetkoming voor een kind of een (voormalig) pleegkind,
indien geen ambtshalve toekenning van een tegemoetkoming heeft
plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

138

Op de hardheidsregeling die nu is opgenomen in artikel 49 Awir en in dit
wetsvoorstel is ondergebracht in artikel 2.1, eerste lid, aanhef en
onderdeel b, is de beslistermijn van maximaal tweemaal zes maanden nu
al van toepassing.177 Voor de O/GS-tegemoetkoming, die nu is geregeld in
artikel 49c Awir en samen met de aanvullende O/GS-tegemoetkoming
voor de werkelijke schade is opgenomen in artikel 2.6 van dit
wetsvoorstel, geldt hetzelfde.178
Als de artikelen 2.1 en 2.6 in werking zijn getreden, werken zij terug tot en
met 26 januari 2021.179 Daarom zal ook artikel 6.2, eerste lid, voor zover
dit betrekking heeft op aanvragen als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
aanhef en onderdeel b, en op aanvragen als bedoeld in 2.6, eerste lid,
terugwerken tot en met 26 januari 2021. Dit wordt geregeld in artikel 9.2,
eerste lid, aanhef en onderdeel e.
Voor de huidige compensatieregeling, die is ondergebracht in artikel 2.1,
eerste lid, aanhef en onderdeel a, van dit wetsvoorstel, is thans in
artikel 49b Awir geen bijzondere beslistermijn opgenomen. Daarvoor geldt
nu op grond van artikel 4:13, eerste lid, Awb een redelijke termijn. Om die
reden wordt de beslistermijn van maximaal tweemaal zes maanden op
aanvragen als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onderdeel a, pas
met ingang van inwerkingtreding van dat artikel van toepassing. Hetzelfde
geldt voor een aanvraag van aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade als bedoeld in artikel 2.1, derde lid, van een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade als bedoeld in
artikel 2.6, derde lid, van een tegemoetkoming voor een kind of
(voormalig) pleegkind op basis van artikel 2.13 of 2.14 waarvoor nu nog
geen specifieke wettelijke regelingen zijn.
Tweede lid
Een termijn van zes maanden met mogelijkheid tot verlenging met
maximaal zes maanden wordt in artikel 6.2, tweede lid, eveneens
voorgesteld voor de beslissing van de Minister van Financiën op een
aanvraag tot:
a. toekenning van:
– compensatie voor afgeloste bestuursrechtelijke schulden;
– compensatie voor afgeloste privaatrechtelijke geldschulden en
kosten; of
– een vergoeding aan een curator of bewindvoerder; of
b. overneming of betaling van privaatrechtelijke schulden.
Derde lid
Voor de beslissing op een aanvraag om betaling van privaatrechtelijke
schulden van een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag
die zich bevindt in een wettelijk schuldsaneringstraject of op wie een
buitengerechtelijke schuldregeling van toepassing is, geldt op grond van
artikel 6.2, derde lid, een termijn van maximaal vier weken.

177

Artikel 49, negende lid, Awir.
Artikel 49c, vijfde lid, Awir.
179
Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.
178

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

139

Artikel 6.3 Samenloop aanvragen
Artikel 6.3 vervangt artikel 49d Awir. Vanwege de samenhang met de
artikelen 2.1 tot en met 2.6 wordt voorgesteld artikel 6.3 evenals de
artikelen 2.1 tot en met 2.6 met terugwerkende kracht tot en met
26 januari 2021 in werking te laten treden.180
Eerste lid
Op grond van artikel 6.3, eerste lid, verzamelt de Belastingdienst/
Toeslagen na een aanvraag om toepassing van de compensatieregeling
dan wel om toepassing van de O/GS-tegemoetkomingsregeling ook
informatie om een oordeel te kunnen geven over toepassing van de
andere regeling. Onderhavig lid beoogt te regelen dat het verzamelen van
relevante informatie bij een verzoek voor toepassing van de verschillende
regelingen niet telkens opnieuw dient te gebeuren. Het is efficiënt om de
informatie die nodig is om een oordeel te kunnen geven over de verschillende regelingen zoveel mogelijk gelijktijdig te verzamelen zodat het
totaaldossier vervolgens bruikbaar is voor een mogelijk later verzoek om
toepassing van de andere regeling.
Tweede lid
Artikel 6.3, tweede lid, heeft tot doel te voorkomen dat als een aanvraag
tot toepassing van de compensatieregeling, de
O/GS-tegemoetkomingsregeling of de tot 26 januari 2021 geldende
hardheidsregeling op een later moment gevolgd wordt door een aanvraag
tot toepassing van een ander van deze regelingen, een volledige voor die
andere regeling geldende beslistermijn gaat gelden. In dat geval wordt de
beslistermijn inzake laatstgenoemde aanvraag verkort met het reeds
verstreken deel van de voor eerstgenoemde aanvraag geldende beslistermijn. De resterende beslistermijn ten aanzien van de latere aanvraag
bedraagt minimaal de beslistermijn van artikel 4:13 Awb. Dit is in beginsel
minimaal acht weken, tenzij de Belastingdienst/Toeslagen een mededeling
heeft gedaan als bedoeld in artikel 4:14, derde lid, Awb. Dit laatste houdt
in dat, indien een beschikking niet binnen acht weken kan worden
gegeven, de Belastingdienst/Toeslagen dit binnen deze termijn aan de
aanvrager mededeelt en daarbij een redelijke termijn noemt binnen welke
de beschikking wel tegemoet kan worden gezien. Op die manier heeft de
Belastingdienst/Toeslagen altijd een redelijke termijn na ontvangst van de
aanvraag om een beschikking te geven, ook in situaties waarin de
beslistermijn op het eerste verzoek bijna is verstreken op het moment dat
een volgend verzoek wordt ingediend.
Derde lid
Indien een latere aanvraag betrekking heeft op de aanvullende compensatie voor de werkelijke schade of de aanvullende O/GS-tegemoetkoming
voor de werkelijke schade, geldt de in het voorgestelde tweede lid
opgenomen beperking van de termijn niet.
Artikel 6.4 Beslissing over tegemoetkoming kind, pleegkind of
voormalig kind
De beschikking tot toekenning van de tegemoetkoming, bedoeld in
artikelen 2.10 en 2.11, wordt ambtshalve gegeven. De toekenning aan het
kind, het pleegkind of het voormalige pleegkind vindt plaats nadat is
vastgesteld dat de ouder of de partner van die ouder, indien die tevens
180

Zie artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

140

diens partner was op 26 januari 2021, in aanmerking komt voor een
herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 en is geconstateerd dat het
kind, het pleegkind of het voormalige pleegkind voldoet aan de overige
voorwaarden die worden gesteld in artikel 2.10, artikel 2.11, eerste lid,
respectievelijk artikel 2.11, tweede lid.
Om te bepalen of een kind van een gedupeerde aanvrager van een
kinderopvangtoeslag recht heeft op de tegemoetkoming worden de
computersystemen van de Belastingdienst/Toeslagen geraadpleegd. De
Belastingdienst/Toeslagen gaat over tot het vaststellen van de beschikking
tot toekenning indien hij de beschikking heeft over alle relevante
gegevens.
Indien de vaststelling dat recht bestaat op een herstelmaatregel heeft
plaatsgevonden voor de inwerkingtreding van de artikelen 2.10 tot en met
2.13, wordt de beschikking tot toekenning van de tegemoetkoming aan
het (voormalige)(pleeg)kind vastgesteld na de inwerkingtreding van die
artikelen. In de overige gevallen vindt dit plaats na de vaststelling van het
recht op de herstelmaatregel. Mocht de Belastingdienst/Toeslagen niet
binnen zes maanden na de inwerkingtreding van de artikelen 2.10 tot en
met 2.13 respectievelijk de vaststelling van de beschikking tot toekenning
van de herstelmaatregel overgaan tot ambtshalve toekenning van de
tegemoetkoming, dan kan het (voormalige)(pleeg)kind op basis van
artikel 2.13 een aanvraag indienen tot toekenning van een tegemoetkoming.
Nadat de beschikking tot toekenning is vastgesteld, wordt deze bekendgemaakt. Totdat een kind twaalf jaar is geworden, wordt de beschikking
bekendgemaakt aan de wettelijke vertegenwoordiger, hoewel het kind de
rechthebbende is. Op grond van artikel 8:21, tweede lid, Awb kunnen
minderjarigen zelf in rechte optreden, indien zij tot redelijke waardering
van hun belangen in staat kunnen worden geacht. Zij worden daartoe in
staat geacht vanaf twaalf jaar. Om die reden wordt de beschikking vanaf
het twaalfde jaar bekendgemaakt aan het kind, indien het kind de
aanvraag heeft ingediend. De wettelijke vertegenwoordiger kan echter wel
totdat het kind achttien jaar is geworden namens hem optreden.
Artikel 6.5 Beslistermijn vergoeding gedupeerde aanvrager
kinderopvangtoeslag en diens gezin buiten Nederland
Onze Minister van Financiën stelt een beschikking tot toekenning van
ondersteuning als bedoeld in artikel 2.15, eerste, tweede of derde lid, vast
binnen zes weken nadat met de aanvrager (en de overige gezinsleden die
behoefte hebben aan ondersteuning) een plan van aanpak is vastgesteld.
Dit plan van aanpak wordt in overleg met de aanvrager opgesteld. Het
doel ervan is om de hulpbehoefte in kaart te brengen en te concretiseren.
Op basis van het plan van aanpak worden de aanvrager en zijn gezin
geholpen bij het vinden van passende ondersteuning op de vijf leefgebieden, genoemd in artikel 2.15, eerste lid.
Nadat het onderhavige artikel in werking is getreden, werkt het terug tot
en met dezelfde datum als artikel 2.15. De terugwerking wordt toegelicht
bij het laatstgenoemde artikel.
Artikel 6.6. Beslistermijn kwijtschelding door Belastingdienst/
Toeslagen
Het voorgestelde artikel 6.6 regelt de termijn waarbinnen de
Belastingdienst/Toeslagen tot kwijtschelding moet overgaan. In het Besluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

141

uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag was hiervoor geen
termijn opgenomen.
De Belastingdienst/Toeslagen gaat op grond van het voorstel uiterlijk op
het laatst van de volgende drie momenten over tot kwijtschelding:
Moment 1: drie maanden na het tijdstip waarop artikel 6.6 in werking
treedt. Met deze termijn heeft de Belastingdienst/Toeslagen nog een
redelijke termijn om tot kwijtschelding over te gaan na inwerkingtreding
van dit artikel. Overigens streeft de Belastingdienst/Toeslagen ernaar om
in gevallen waarin de toekenning van het forfaitaire bedrag, bedoeld in
het beleidsbesluit Besluit uitbreiding Catshuisregeling Kinderopvangtoeslag181, al meer dan drie maanden voor inwerkingtreding van dit artikel
heeft plaatsgevonden, op grond van dat beleidsbesluit al kwijtschelding te
hebben verleend op het tijdstip van inwerkingtreding van dit artikel. Als
dat forfaitaire bedrag minder dan drie maanden voor inwerkingtreding
van dit artikel is toegekend, streeft de Belastingdienst/Toeslagen ernaar
om kwijtschelding binnen drie maanden na die toekenning te verlenen.
Moment 2: drie maanden na het toekennen van het forfaitaire bedrag,
bedoeld in artikel 2.7, drie maanden na het afwijzen van dit forfaitaire
bedrag in verband met de toepassing van het artikel 2.7, tweede lid, of
drie maanden na het verminderen tot nihil van dit forfaitaire bedrag in
verband met een of meerdere eerder ontvangen bedragen op grond van
herstelmaatregelen. Moment 2 hangt ermee samen dat de beoordeling
van het recht op het forfaitaire bedrag een sterke indicatie vormt dat
belanghebbende recht heeft op kwijtschelding. Op het moment dat een
belanghebbende zich pas op een later moment voor herstel meldt,
hetgeen tot en met 31 december 2023 mogelijk is, kan de Belastingdienst/
Toeslagen ook pas op een later moment tot beoordeling van het recht op
het forfaitaire bedrag overgaan, waardoor moment 1 (drie maanden na
het tijdstip waarop artikel 6.6 in werking treedt) overschreden wordt.
Moment 3: drie maanden nadat de toekenning van de toeslag (bijvoorbeeld de zorgtoeslag over 2020) waarop de kwijt te schelden terugvordering betrekking heeft (in het voorbeeld de zorgtoeslag) over het
berekeningsjaar waarop de kwijt te schelden terugvordering betrekking
heeft (in het voorbeeld 2020) onherroepelijk is geworden. Vanaf het
moment dat de toekenning van de toeslag onherroepelijk is geworden,
kan het kwijt te schelden bedrag bepaald worden. De termijn van drie
maanden hangt samen met het handmatige proces van de kwijtschelding
terwijl de terugvorderingen meestal geautomatiseerd worden opgelegd.
Door bewaking van terugvorderingen bij de belanghebbenden die deel
uitmaken van de groep die recht heeft op herstel, de herstelpopulatie,
door de Belastingdienst/Toeslagen, zal de termijn van drie maanden in de
praktijk meestal veel korter zijn.
In sommige gevallen is nader onderzoek nodig of de belanghebbende
inderdaad voor herstel en dus voor kwijtschelding in aanmerking komt.
Daarom is geregeld dat de Belastingdienst/Toeslagen de termijn eenmalig
met maximaal drie maanden kan verlengen en de belanghebbende
hiervan uiterlijk op de laatste dag van de oorspronkelijke termijn in kennis
stelt. Verder uitstel is mogelijk voor zover de belanghebbende daarmee
instemt.

181

Stcrt. 2021, 28304.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

142

Artikel 6.7 Vooraankondiging compensatiebedrag
De compensatie op grond van de compensatieregeling is opgebouwd uit
meerdere bedragen (zie artikel 2.2 en artikel 2.3, achtste en negende lid)
en kan betrekking hebben op meerdere berekeningsjaren. Na een
zogenoemde integrale beoordeling heeft de Belastingdienst/Toeslagen
deze bedragen in kaart gebracht. De Belastingdienst/Toeslagen informeert
de gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag schriftelijk over
deze bedragen door middel van een zogenoemde vooraankondiging.
Alvorens het bedrag van de compensatie vast te stellen, krijgt een
gedupeerde aanvrager na de dagtekening van de vooraankondiging
gedurende zes weken de tijd om zijn zienswijze over het voorgenomen
bedrag aan compensatie te geven. Op verzoek van de gedupeerde
aanvrager kan de termijn van zes weken verkort worden.
Vanwege de samenhang met artikel 2.1 wordt voorgesteld artikel 6.7
evenals artikel 2.1 met terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021 in
werking te laten treden.182
Artikel 6.8 Wijze van uitbetalen
Eerste tot en met derde lid
Voorgesteld wordt om in artikel 6.8 de uitbetaling van de in hoofdstuk 2
geregelde compensatie, tegemoetkomingen en andere vergoedingen te
regelen overeenkomstig de wijze waarop dit is gebeurd in artikel 25,
eerste en tweede lid, Awir voor toeslagen en voorschotten op toeslagen
en in artikel 7a, eerste en tweede lid, Invorderingswet 1990 voor inkomstenbelasting.
De uitbetaling van compensatie, een tegemoetkoming of een andere
vergoeding vindt in de meeste gevallen plaats op een bankrekening die de
rechthebbende daartoe heeft bestemd en die op zijn naam staat
(artikel 6.8, eerste lid).
Voor de uitbetaling van een tegemoetkoming als bedoeld in artikel 2.10,
2.11 of 2.14 maakt het verschil of het kind of (voormalige) pleegkind
meerderjarig of minderjarig is. Indien het kind of (voormalige) pleegkind
meerderjarig is, kan hij zelf een bankrekening aanwijzen (tweede lid). Een
kind of (voormalig) pleegkind wordt aangemerkt als meerderjarig
wanneer hij op het moment van de dagtekening van de beschikking tot
vaststelling van de tegemoetkoming meerderjarig is. Is het kind of
(voormalige) pleegkind minderjarig, dan dient zijn wettelijke vertegenwoordiger de bankrekening waarop betaald moet worden, aan te wijzen
(derde lid). Deze bankrekening moet staan op de naam van het kind of
(voormalige) pleegkind.
Vierde tot en met zesde lid
Artikel 6.8, vierde lid, regelt de betaling van de kostenvergoeding aan de
curator respectievelijk bewindvoerder, als degene die in aanmerking komt
voor overneming of betaling van privaatrechtelijke schulden of voor
compensatie voor afgeloste privaatrechtelijke schulden, onder curatele
respectievelijk onder bewind is gesteld. Het vijfde en zesde lid regelen de
betaling van de schulden, bedoeld in artikel 4.6, tweede lid, respectievelijk
artikel 4.7, tweede lid, en van de vergoeding aan de bewindvoerder als
degene wiens schulden worden betaald zich in een wettelijk schuldsaneringstraject bevindt (artikel 4.6, zesde lid) respectievelijk aan de schuldbe182

Zie artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

143

middelaar als op degene wiens schulden worden betaald een buitengerechtelijke schuldregeling van toepassing is (artikel 4.7, vijfde lid). Omdat
er doorgaans sprake is van werkzaamheden die de aanvrager uitoefent in
het kader van een beroep of bedrijf, wordt in het vierde tot en met zesde
lid niet de voorwaarde gesteld dat de bankrekening op naam staat van de
aanvrager.
Zevende lid
Er kan telkens niet meer dan één bankrekening worden bestemd voor de
uitbetaling.
Achtste lid
Artikel 6.8, achtste lid, bepaalt dat indien de rechthebbende onderscheidenlijk de wettelijke vertegenwoordiger, indien de rechthebbende een
minderjarig kind of (voormalig) pleegkind is, niet binnen een redelijke
termijn een bankrekening aanwijst, de uitbetaling van de tegemoetkoming, compensatie of andere vergoeding plaatsvindt op een bankrekening die op naam van de rechthebbende staat. Binnen een redelijke
termijn wel zeggen: binnen twaalf weken. De Belastingdienst/Toeslagen
stuurt na zes weken een herinnering aan de rechthebbende of de
wettelijke vertegenwoordiger met het verzoek om het juiste bankrekeningnummer binnen zes weken door te geven. Als hij hier niet op reageert,
wordt de compensatie, tegemoetkoming of andere vergoeding uitbetaald
op een bij de Belastingdienst/Toeslagen bekende bankrekening die op
naam staat van de rechthebbende. Indien er geen bankrekeningnummer
bij de Belastingdienst/Toeslagen bekend is, volgt de uitbetaling pas nadat
de rechthebbende of de wettelijke vertegenwoordiger een bankrekeningnummer aan de Belastingdienst/Toeslagen heeft doorgegeven. Bij een
tegemoetkoming of vergoeding als bedoeld in artikel 2.15, tweede of
derde lid, zorgt het OTB namens de Minister van Financiën voor de
uitbetaling op een bankrekening die op naam staat van de rechthebbende.
Artikel 6.9 Uitbetaling
Eerste en tweede lid
Op grond van het voorgestelde artikel 6.7 informeert de Belastingdienst/
Toeslagen de gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag door
middel van een zogenoemde vooraankondiging schriftelijk over de hoogte
van voorgenomen compensatie op grond van de compensatieregeling. De
Belastingdienst/Toeslagen betaalt het voorgenomen bedrag van de
compensatie zo snel mogelijk na de bekendmaking ervan uit aan de
gedupeerde aanvrager (artikel 6.9, eerste lid). Nadat de gedupeerde
aanvrager in de gelegenheid is geweest zijn zienswijze te geven op de
vooraankondiging, wordt de compensatie vastgesteld (artikel 6.7, derde
lid). Indien de compensatie op een hoger bedrag wordt vastgesteld dan
voorgenomen bij de vooraankondiging, betaalt de Belastingdienst/
Toeslagen het verschil uit aan de gedupeerde aanvrager (artikel 6.9,
tweede lid).
Vanwege de samenhang met artikel 6.7 wordt voorgesteld artikel 6.9,
eerste en tweede lid, evenals artikel 6.7 met terugwerkende kracht tot en
met 26 januari 2021 in werking te laten treden.183

183

Zie artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

144

Derde lid
De betaling van het forfaitaire bedrag, bedoeld in artikel 2.7, eerste lid,
vindt plaats binnen zes maanden nadat de Belastingdienst/Toeslagen de
aanvraag van een herstelmaatregel als bedoeld in dat artikel heeft
ontvangen.
Vanwege de samenhang met artikel 2.7 wordt voorgesteld artikel 6.9,
derde lid, evenals artikel 2.7 met terugwerkende kracht tot en met
26 januari 2021 in werking te laten treden.184
Vierde lid
De betaling van het bedrag van maximaal € 10.000, bedoeld in artikel 2.7,
tweede lid, vindt plaats binnen zes maanden na het moment waarop dit
vierde lid in werking is getreden, of als dat later is, binnen zes maanden
nadat de Belastingdienst/Toeslagen de aanvraag van een herstelmaatregel
als bedoeld in artikel 2.7 heeft ontvangen van degene die in aanmerking
komt voor het bedrag van maximaal € 10.000.
Vijfde en zesde lid
Een tegemoetkoming voor een kind of een (voormalig) pleegkind als
bedoeld in artikel 2.10, 2.11 of 2.14 en een tegemoetkoming voor een
gedupeerde aanvrager van een huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget als bedoeld in artikel 2.16 of 2.17 wordt binnen vier weken na de
bekendmaking van de beschikking tot toekenning uitbetaald. De rechthebbende of de wettelijke vertegenwoordiger, als de rechthebbende een
minderjarig kind of (voormalig) pleegkind is, kan wel verzoeken om een
latere uitbetaling. Deze uitbetaling vindt dan niet later plaats dan op
31 december 2025.
Zevende lid
Een betalingstermijn van vier weken geldt eveneens voor een tegemoetkoming of vergoeding aan een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag en diens gezin, als bedoeld in artikel 2.15, tweede of derde
lid, een vergoeding voor een bewindvoerder als bedoeld in 4.6, zesde lid,
of voor een schuldbemiddelaar als bedoeld in 4.7, vijfde lid, en betaling
van schulden als bedoeld in artikel 4.6 of 4.7. Anders dan op grond van
artikel 6.9, vijfde en zesde lid, ontbreekt in deze gevallen de mogelijkheid
om op verzoek van de rechthebbende op een later moment uit te betalen.
Op de uitbetaling van tegemoetkomingen en andere vergoedingen die
niet in artikel 6.9, eerste tot en met zevende lid, vermeld worden, is
artikel 4:87 Awb van toepassing. Artikel 4:87 Awb bepaalt dat de betaling
geschiedt binnen zes weken nadat de beschikking is bekendgemaakt,
tenzij de beschikking een later tijdstip vermeldt. Dit betekent dat betaling
aan de rechthebbende in de regel plaatsvindt binnen zes weken.
Achtste lid
Een tegemoetkoming als bedoeld in artikel 2.16 of 2.17 wordt niet
uitgekeerd, indien deze minder bedraagt dan € 24. Een terugvordering
van € 76 vanwege een onterechte kwalificatie opzet of grove schuld geeft
recht op een tegemoetkoming van (afgerond) € 23 en leidt dus niet tot
uitbetaling. Het besluit om niet uit te betalen wordt wel bekendgemaakt

184

Zie artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

145

aan de aanvrager van de huurtoeslag, zorgtoeslag of het kindgebonden
budget.
Artikel 6.10 Terugvordering
Eerste lid
De bevoegdheid tot terugvordering op basis van artikel 6.10, eerste lid,
bestaat alleen indien de aanvraag tot toekenning van de (aanvullende)
compensatie of (aanvullende) tegemoetkoming is ingediend nadat
artikel 6.10 in werking is getreden. De bevoegdheid geldt dus niet voor
aanvragen van voor die datum. Een aanvraag is ingediend als deze
voldoet aan de eisen die gelden voor het in behandeling nemen van de
aanvraag. De aanvraag moet in ieder geval de naam en het adres van de
aanvrager, de dagtekening van de aanvraag en een aanduiding van de
beschikking die wordt gevraagd, bevatten. Daarnaast kan het voor het
beslissen op de aanvraag nodig zijn dat de aanvrager aanvullende
gegevens of bescheiden verstrekt. Een aanvraag die door de
Belastingdienst/Toeslagen in eerste instantie als onvolledig is beoordeeld,
wordt pas geacht te zijn ingediend nadat deze door de aanvrager met de
gevraagde informatie is aangevuld.
Tweede lid
Het forfaitaire bedrag wordt ambtshalve toegekend als de Belastingdienst/
Toeslagen – in de regel op basis van een zogenoemde zorgvuldige eerste
toets – oordeelt dat een aanvrager van een kinderopvangtoeslag
waarschijnlijk recht heeft op toekenning van een bedrag op grond van een
herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7. Aan de toekenning van een
bedrag op grond van een herstelmaatregel ligt een aanvraag ten
grondslag en daarmee indirect ook aan de ambtshalve toekenning van het
forfaitaire bedrag. Zoals bij artikel 2.7, eerste lid, is toegelicht, weegt de
Belastingdienst/Toeslagen niet altijd alle feiten en omstandigheden
voordat het forfaitaire bedrag wordt toegekend. Het kabinet accepteert dat
hierdoor onterechte toekenningen van het forfaitaire bedrag plaatsvinden.
Tegelijk wil het kabinet voorkomen dat aanvragers van een herstelmaatregel misbruik kunnen maken van de omstandigheid dat de
Belastingdienst/Toeslagen niet alle feiten en omstandigheden toetst.
Daarom wordt in het tweede lid de mogelijkheid opgenomen om het
forfaitaire bedrag terug te vorderen als de aanvrager van een herstelmaatregel een onjuiste aanvraag heeft ingediend of geen recht had op
toekenning van het forfaitaire bedrag en hij dit wist of redelijkerwijze
behoorde te weten. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om situaties waarbij de
aanvrager van een herstelmaatregel geen kinderen heeft, waarin zijn
kinderen nooit kinderopvang hebben genoten, waarin de terugvordering
van kinderopvangtoeslag samenhing met een omstandigheid die bekend
is of zou moeten zijn bij de aanvrager, zoals bewezen fraude, of waarin de
aanvrager bewust onjuiste informatie geeft over omstandigheden die zich
hebben voorgedaan. Deze opsomming is niet limitatief. Op basis van
ervaringen uit de praktijk kunnen deze voorbeelden in beleidsregels nader
worden in- en aangevuld.
Het kabinet wil dat gedupeerde ouders na toekenning van het forfaitaire
bedrag niet in onzekerheid verkeren over eventuele terugbetaling. Daarom
zal de Belastingdienst/Toeslagen slechts in zeer duidelijke gevallen van
geen recht op herstel, waarbij dit ook voor de aanvrager van herstel
redelijkerwijze duidelijk zou moeten zijn, gebruikmaken van de
mogelijkheid tot terugvordering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

146

De bevoegdheid tot terugvordering op basis van het tweede lid bestaat
indien de aanvraag tot toekenning van een herstelmaatregel is ingediend
na 19 maart 2021. De keuze voor deze datum is toegelicht in het algemeen
deel van deze memorie van toelichting. Voor het moment waarop een
aanvraag geacht wordt te zijn ingediend, wordt verwezen naar de
toelichting op artikel 6.10, eerste lid.
Derde lid
In artikel 6.10, derde lid, wordt opgenomen onder welke omstandigheden
het OTB namens de Minister van Financiën het budget terug kan vorderen
dat is toegekend aan een in het buitenland wonende aanvrager van een
kinderopvangtoeslag voor het inkopen van brede ondersteuning. Dit is
mogelijk indien het plan van aanpak, bedoeld in artikel 2.15, vierde lid, tot
stand is gekomen na de inwerkingtreding van het onderhavige artikel en
de aanvrager, bedoeld in artikel 2.15, eerste lid, bij het opstellen van het
plan van aanpak opzettelijk onjuiste informatie heeft verstrekt of geen
recht had op toekenning van een herstelmaatregel als bedoeld in
artikel 2.7 en hij dit wist of redelijkerwijze behoorde te weten. Het is niet
relevant of de aanvraag van de herstelmaatregel voor of na inwerkingtreding van het onderhavige artikel heeft plaatsgevonden. Degene die het
budget ontvangen heeft, kan namelijk ten tijde van het maken van het
plan van aanpak alsnog afzien van het budget voor brede ondersteuning
als hij weet dat hij geen recht heeft op toekenning van een herstelmaatregel.
Vierde lid
In het voorgestelde artikel 6.10, vierde lid, is de bevoegdheid opgenomen
van de Minister van Financiën tot terugvordering van compensatie voor
afgeloste bestuursrechtelijke of privaatrechtelijke schulden. Die
bevoegdheid bestaat indien de aanvrager de aanvraag heeft ingediend
nadat dit artikel in werking is getreden en hij bij de aanvraag opzettelijk
onjuiste informatie heeft verstrekt of geen recht had op de compensatie
en hij dit wist of redelijkerwijze behoorde te weten.
Afdeling 6.2 Verkrijgen, gebruiken en verstrekken van gegevens
Artikel 6.11 Informatieverstrekking aan Belastingdienst/
Toeslagen
Dit artikel regelt de kosteloze verstrekking aan de Belastingdienst/
Toeslagen van gegevens en inlichtingen waarvan de kennisneming van
belang kan zijn voor de uitvoering van de artikelen van de hoofdstukken 2,
3 en 4 van dit wetsvoorstel. Het gaat dus om informatie die van belang is
voor de beoordeling of recht bestaat op compensatie of een tegemoetkoming en kwijtschelding of overname dan wel betaling van schulden
door de Belastingdienst/Toeslagen.
Eerste lid en tweede lid
Deze leden volgen zoveel mogelijk de formulering van het artikel over
informatieverstrekking voor de beoordeling of recht bestaat op toeslagen,
te weten artikel 38 Awir.
Om te toetsen of een belanghebbende recht heeft op compensatie, een
tegemoetkoming, kwijtschelding of overname van schulden, kan de
Belastingdienst/Toeslagen informatie nodig hebben van derden, omdat
die informatie niet binnen de Belastingdienst/Toeslagen voorhanden is.
Daarom regelt het eerste lid voor bij algemene maatregel van bestuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

147

aangewezen lichamen, instellingen, diensten, rechtspersonen of personen
een verplichting tot informatieverstrekking. De informatie mag alleen voor
het toetsen van het recht van de belanghebbende of het uitvoeren van de
regelingen worden opgevraagd. Het gaat dan vanzelfsprekend om
gegevens en inlichtingen waarover die betrokken persoon of instantie
redelijkerwijs geacht wordt te beschikken.
Op een verzoek om informatie aan derden door de Belastingdienst/
Toeslagen zijn de algemene beginselen van behoorlijk bestuur van
toepassing. Dit brengt onder andere met zich dat het verzoek van de
Belastingdienst/Toeslagen om gegevens en inlichtingen te verstrekken
moet voldoen aan het evenredigheidsbeginsel en dus proportioneel moet
zijn. Het verzoek om gegevens en inlichtingen te verstrekken is evenredig
indien in het betreffende geval de Belastingdienst/Toeslagen redelijkerwijs
heeft kunnen oordelen dat sprake was van evenredigheid tussen het doel
van het verzoek en de gevolgen van het verzoek voor de betreffende
derde. Verder dient de Belastingdienst/Toeslagen bij het opvragen van de
betreffende gegevens en inlichtingen en daarmee bij het voldoen aan de
informatieverplichting te onderbouwen dat er sprake is van een belang.
De Belastingdienst/Toeslagen kan informatie opvragen indien zij redelijkerwijs het standpunt kan innemen dat die informatie van belang kan zijn
voor de uitvoering van de genoemde hoofdstukken van dit wetsvoorstel.
Het uitgangspunt daarbij is dat een informatieverzoek voldoende specifiek
moet zijn, waarbij voornoemd belang redelijkerwijs duidelijk aanwezig
moet zijn.
In artikel 4, tweede lid, van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) wordt onder verwerking verstaan: elke bewerking of elk
geheel van bewerkingen met betrekking tot persoonsgegevens of een
geheel van persoonsgegevens, al dan niet uitgevoerd via geautomatiseerde procedures, zoals het verzamelen, vastleggen, ordenen, structureren, opslaan, bijwerken of wijzigen, opvragen, raadplegen, gebruiken,
verstrekken door middel van doorzending, verspreiden of op andere wijze
ter beschikking stellen, aligneren of combineren, afschermen, wissen of
vernietigen van gegevens. Het krachtens artikel 6.11 verstrekken van
informatie komt neer op een verwerking van persoonsgegevens. Over de
op grond van de AVG voorgeschreven noodzaak van gegevensverstrekking kan het volgende worden opgemerkt. De noodzaak om
derden om informatie te kunnen vragen is dat daarmee sneller en
accurater de aanspraak op en de hoogte van de compensatie, tegemoetkoming, kwijtschelding of overname van schulden kan worden vastgesteld. Daar is vooral de belanghebbende bij gebaat. Het nut voor de
belanghebbende is bovendien dat hij bij de informatiegaring door de
Belastingdienst/Toeslagen kan worden ontzien. Dat doet ook recht aan de
menselijke maat en het doenvermogen van de burger, die immers
mogelijk niet altijd goed kan doorgronden welke informatie de
Belastingdienst/Toeslagen precies van hem verlangt.
Naar het oordeel van het kabinet is de voorgestelde maatregel tot
gegevensverstrekking proportioneel. Alternatieven waarin vaker en meer
dan nu het geval is, informatie bij de belanghebbende zou worden
opgevraagd voldoen volgens het kabinet onvoldoende aan het vereiste
van subsidiariteit. Daardoor is de voorgestelde maatregel het meest
geschikte alternatief. Gelet op het door de AVG voorgeschreven vereiste
van dataminimalisatie zullen niet meer persoonsgegevens worden
opgevraagd dan strikt noodzakelijk om de aanspraak op en de hoogte van
de compensatie, tegemoetkoming, kwijtschelding of overname van
schulden tijdig en correct vast te kunnen stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

148

Indien bij de verstrekking van gegevens en inlichtingen ook het burgerservicenummer dient te worden vermeld, zal dit bij algemene maatregel van
bestuur worden geregeld.
Derde lid
Artikel 6.11, derde lid, biedt rechtsbescherming aan de bij algemene
maatregel van bestuur aangewezen lichamen, instellingen, diensten,
rechtspersonen of personen die op grond van het voorgestelde eerste
worden verplicht om informatie te verstrekken aan de Belastingdienst/
Toeslagen. Lichamen, instellingen, diensten, rechtspersonen of personen
die de verplichting om gegevens en inlichtingen te verstrekken zijn
nagekomen, maar van oordeel zijn dat die verplichting onrechtmatig is
opgelegd, kunnen verzoeken om een vergoeding van de kosten die
rechtstreeks verband houden met de nakoming van de opgelegde
verplichting. Zij kunnen daarop aanspraak maken als zij aannemelijk
maken dat er sprake is van een onrechtmatig opgelegde verplichting. Ook
dienen zij aannemelijk te maken welke kosten er zijn gemaakt voor het
voldoen aan deze verplichting.
De beschikking van de Belastingdienst/Toeslagen op dit verzoek is vatbaar
voor bezwaar en beroep. Voor de toepassing van de wettelijke
voorschriften inzake bezwaar en beroep wordt de rechtmatigheid van de
opgelegde verplichting van het eerste lid van dit artikel geacht deel uit te
maken van het geschil in bezwaar en beroep tegen de beschikking tot
toekenning van een kostenvergoeding. Via bezwaar en beroep tegen de
beschikking tot toekenning van een kostenvergoeding bestaat dus de
mogelijkheid om na het verstrekken van de gevraagde gegevens en
inlichtingen in bezwaar en beroep te gaan tegen de rechtmatigheid van de
opgelegde informatieverplichting. Bezwaar tegen de beschikking tot
toekenning van een kostenvergoeding heeft geen schorsende werking op
de informatieverplichting die volgt uit het voorgestelde eerste lid.
Vierde tot en met zevende lid
Deze leden vervangen artikel 49i, vierde, achtste en negende lid, Awir, dat
tot stand is gekomen door een amendement van de Kamerleden Lodders
en van Weyenberg.185
Artikel 6.11, vierde lid, biedt een schuldeiser met een opeisbare vordering
de grondslag om aan de Belastingdienst/Toeslagen gegevens te leveren
van een specifieke schuldenaar met het verzoek om na te gaan of op de
vorderingen van de betreffende schuldeiser een afkoelingsperiode van
toepassing is. Indien hiervan sprake is, bevestigt de Belastingdienst/
Toeslagen dit aan de betreffende schuldeiser en vermeldt de
Belastingdienst/Toeslagen daarbij de datum waarop de afkoelingsperiode
is aangevangen.
Artikel 6.11, vierde lid, ziet op gegevensverstrekking door privaatrechtelijke partijen met een opeisbare vordering. Het vijfde en zesde lid
verklaren het vierde lid van overeenkomstige toepassing op de in die
leden genoemde bestuursrechtelijke partijen met een bestuursrechtelijke
vordering. Op grond van artikel 6.11, zevende lid, kunnen bij ministeriële
regeling regels worden gesteld over welke gegevens precies noodzakelijk
zijn en de wijze waarop een gegevensverstrekking plaats moet vinden.

185

Kamerstukken II 2020/21, 35 704, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

149

Achtste lid
Dit lid is overgenomen uit artikel 38 Awir.
Artikel 6.12 Verstrekking burgerservicenummer en contactgegevens door Belastingdienst/Toeslagen
Eerste lid
Artikel 6.12, eerste lid, vervangt artikel 49h, eerste lid, Awir, dat tot stand is
gekomen door een amendement van de Kamerleden Lodders en Van
Weyenberg, Omtzigt en Bruins.186 Met dit artikellid wordt de aanmelding
van een belanghebbende voor hulpverlening op de vijf leefgebieden
financiën, gezin, werk, wonen en zorg door het college van burgemeester
en wethouders van de gemeente van zijn woonplaats gefaciliteerd. Het
betreft hier een aanvrager van een kinderopvangtoeslag die een aanvraag
heeft ingediend tot toekenning van een herstelmaatregel als bedoeld in
artikel 2.7 van dit wetsvoorstel en zijn gezin als bedoeld in artikel 4 van de
Participatiewet, en door wie is aangegeven dat hij voor hulpverlening
door het college op de vijf leefgebieden financiën, gezin, werk, wonen en
zorg in aanmerking wil komen. Om het college in staat te stellen contact
op te kunnen nemen met deze aanvrager of zijn gezin, kan de
Belastingdienst/Toeslagen met zijn toestemming het burgerservicenummer van hem en zijn gezin verstrekken aan het college van de
gemeente van zijn woonplaats. Omdat contactgegevens niet altijd in de
basisregistratie personen te vinden zijn, kunnen deze ook door de
Belastingdienst/Toeslagen worden verstrekt. Dit staat nog niet in
artikel 49h, eerste lid, Awir. Ook informatie met betrekking tot de status
van de aanvraag om toepassing van een herstelmaatregel wordt met het
college gedeeld. De brede ondersteuning die gemeenten bieden is
onlosmakelijk verbonden met het besluit van de Belastingdienst/
Toeslagen ten aanzien van de ingediende aanvraag om toepassing van
een herstelmaatregel. Om die reden verstrekt de Belastingdienst/
Toeslagen de informatie hieromtrent aan het college.
Tweede lid
De aanmelding van een belanghebbende voor hulpverlening bij emotionele en psychische problematiek door Stichting Slachtofferhulp
Nederland wordt gefaciliteerd. Het betreft hier alleen een aanvrager van
een kinderopvangtoeslag die een aanvraag heeft ingediend tot toekenning
van compensatie of een tegemoetkoming op basis van afdeling 2.1 van dit
wetsvoorstel en die heeft aangegeven voor hulpverlening bij emotionele
en psychische problematiek in aanmerking te willen komen. Ten behoeve
van de facilitering van de aanmelding kan de Belastingdienst/Toeslagen
met toestemming van die belanghebbende zijn burgerservicenummer en
contactgegevens verstrekken aan Stichting Slachtofferhulp Nederland.
Derde tot en met vijfde lid
In deze leden worden grondslagen voor gegevensverwerking in de zin van
de AVG, zoals hiervoor toegelicht bij artikel 6.11, eerste en tweede lid,
gegeven.

186

Kamerstukken II 2020/21, 35 574, nr. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

150

Derde lid
Geregeld wordt dat de Belastingdienst/Toeslagen bij het vaststellen van
recht op de kindregeling, bedoeld in afdeling 2.4, gegevens van de ouder
kan verwerken.
Vierde lid
Geregeld wordt dat de Belastingdienst/Toeslagen aan de Minister van
Financiën de gegevens verstrekt die benodigd zijn voor de uitvoering van
artikel 2.15.
Vijfde lid
Geregeld wordt dat de Belastingdienst/Toeslagen aan de Minister van
Financiën de gegevens verstrekt die benodigd zijn voor de uitvoering van
de artikelen 3.13 en 4.1 tot en met 4.4.
Zesde tot en met achtste lid
Deze leden vervangen artikel 49i, vijfde tot en met zevende lid, Awir, die
tot stand zijn gekomen door een amendement van de Kamerleden
Lodders en Van Weyenberg.187
Zesde lid
Geregeld wordt dat enkele grote publieke schuldeisers van de
Belastingdienst/Toeslagen gegevens ontvangen van gedupeerden en
gegevens van degenen die zich gemeld hebben als gedupeerde bij de
hersteloperatie. Voor deze gegevensverstrekking is gekozen omdat
publiekrechtelijke schuldeisers kwijtschelding van bepaalde schulden van
gedupeerden verlenen.
Ten aanzien van de kwijtschelding door Wlz-uitvoerders en door colleges
van burgemeester en wethouders met betrekking tot de uitvoering van de
Jeugdwet en de Wmo en Wmo 2015 dient te worden opgemerkt dat
afhankelijk van de manier van administreren door Wlz-uitvoerders en
gemeenten ook gegevens van de wettelijk vertegenwoordigers uitgewisseld kunnen worden. Dit heeft te maken met het feit dat ouders als
wettelijk vertegenwoordigers verantwoordelijk zijn voor de afbetaling van
schulden die zijn ontstaan in de periode dat de budgethouder minderjarig
was.
Zevende lid
Indien een schuldeiser aan de Belastingdienst/Toeslagen bevestigt dat er
in redelijkheid wordt gezocht naar een voor alle betrokken partijen
passende oplossing voor de financiële situatie van iemand als bedoeld in
artikel 6.12, zesde lid, onderdelen a en b, kan de Belastingdienst/Toeslagen
op verzoek van die schuldeiser gegevens verstrekken die noodzakelijk
worden geacht voor de totstandkoming van die passende oplossing. De
schuldeiser kan bij zijn verzoek aan de Belastingdienst/Toeslagen
gegevens verstrekken die noodzakelijk worden geacht voor de totstandkoming van de passende oplossing.
Achtste lid
Artikel 6.12, achtste lid, is overgenomen uit artikel 49i, zevende lid, Awir.
187

Kamerstukken II 2020/21, 35 704, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

151

Negende lid
Artikel 6.9, negende lid, vervangt artikel 49j, tweede lid, Awir, dat tot stand
is gekomen door het hiervoor genoemde amendement van de Kamerleden Lodders en van Weyenberg en regelt dat, indien dit noodzakelijk
blijkt voor het verwijderen van een registratie, het stelsel van kredietregistratie de Belastingdienst/Toeslagen kan verzoeken om gegevens van de
belanghebbende en diens partner. Dit dient uitsluitend om te voorkomen
dat uitvoering van het eerste lid in een individueel geval niet mogelijk
blijkt omdat zich bij het verwijderen van de registratie een probleem
voordoet dat uitsluitend kan worden verholpen door gegevensdeling
tussen Belastingdienst/Toeslagen en het stelsel van kredietregistratie. De
Belastingdienst/Toeslagen zal dit verzoek beoordelen.
Tiende lid
Artikel 6.12, tiende lid, vervangt artikel 49i, negende lid, Awir, dat tot stand
is gekomen door het hiervoor genoemde amendement van de Kamerleden Lodders en van Weyenberg.
Elfde lid
Artikel 6.12, elfde lid, is overgenomen uit de artikelen 49h, tweede lid en
49i, achtste lid, Awir.
Artikel 6.13 Verwerking bijzondere categorieën persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard
Voor de definitie van gegevensverwerking voor de toepassing van dit
artikel wordt verwezen naar de definitie van verwerking in de AVG, zoals
hiervoor is toegelicht bij artikel 6.11, eerste en tweede lid.
Eerste lid
Artikel 6.13, eerste lid, biedt een grondslag voor de verwerking van
bijzondere categorieën van persoonsgegevens en persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard voor zowel de Belastingdienst/Toeslagen als het
college van burgemeester en wethouders.
Tweede lid
De verwerking van deze gegevens door de Belastingdienst/Toeslagen kan
alleen als dat noodzakelijk is voor het vaststellen van een recht op
compensatie, kwijtschelding of overneming van schulden als bedoeld in
hoofdstuk 2, 3 en 4 van dit wetsvoorstel of voor de uitvoering daarvan. De
verwerking van deze gegevens door het college kan alleen als dat
noodzakelijk is voor het verlenen van brede ondersteuning op grond van
artikel 2.21.
Derde lid
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld die
passende waarborgen voor de rechten en vrijheden van de betrokkenen
bieden.
Vierde lid
Bij de verwerking van bijzondere categorieën persoonsgegevens en
persoonsgegevens van strafrechtelijke aard wordt voorzien in zodanige
waarborgen dat de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

152

onevenredig wordt geschaad. Deze waarborgen zijn toegelicht in het
algemeen deel van de toelichting op dit wetsvoorstel.
Artikel 6.14 Verwijdering gegevens uit stelsel van kredietregistratie
Dit artikel vervangt artikel 49j, eerste lid, Awir, dat tot stand is gekomen
door een amendement van de Kamerleden Lodders en Van Weyenberg.188
In het stelsel van kredietregistratie staan overeenkomsten van consumenten geregistreerd door partijen die zijn aangesloten bij dit stelsel.
Hierbij valt te denken aan kredietovereenkomsten en autoleaseovereenkomsten. Een aangesloten partij beoordeelt of het sluiten van een
overeenkomst verantwoord is aan de hand van onder andere de gegevens
in dit stelsel. Het doel van de raadpleging van het stelsel van kredietregistratie is het voorkomen van overkreditering. Het Bureau Kredietregistratie
(BKR) beheert momenteel het enige stelsel van kredietregistratie.
Met dit artikel wordt beoogd te regelen dat gedupeerde aanvragers van
een kinderopvangtoeslag en hun partners bij het afsluiten van toekomstige overeenkomsten geen hinder meer ondervinden van de registratie
van achterstanden die zijn vervallen. Als zij bij een nieuwe start bijvoorbeeld een huis willen kopen en daarvoor een hypotheek aanvragen, is het
niet gerechtvaardigd en niet redelijk dat registratie van achterstanden als
gevolg van de «alles-of-niets» uitleg van de regelgeving met betrekking
tot kinderopvangtoeslagen of de buitensporige fraudejacht daaraan in de
weg kunnen staan. Met dit artikel wordt beoogd te regelen dat een
achterstand die in dat kader is kwijtgescholden of die een aanvrager van
een kinderopvangtoeslag of zijn partner zelf heeft ingelost, op geen enkele
wijze meer zichtbaar is in het stelsel van kredietregistratie.
Een aangesloten partij die heeft ingestemd met kwijtschelding van
betalingsachterstanden van een gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag of zijn partner, dient alle registraties die samenhangen met
die kwijtgescholden betalingsachterstanden en achterstanden die de
gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag of zijn partner zelf
heeft ingelost, te verwijderen uit het stelsel van kredietregistratie. Niet
beoogd is om de registratie van een lopende overeenkomst te verwijderen, omdat het bij het aangaan van nieuwe overeenkomsten belangrijk
is dat het bestaan van deze overeenkomst wordt meegewogen om
overkreditering te voorkomen.
Dit artikel laat de regelingen van BKR en aangesloten partijen aangaande
registraties van betalingsachterstanden in andere gevallen onverlet. Noch
ziet dit artikel op geregistreerde schuldhulpverlening.
Hoofdstuk 7 Specifieke uitkeringen
Artikel 7.1 Specifieke uitkering aan gemeenten door Minister van
Financiën
De toenmalige Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane,
heeft gemeenten in 2020 gevraagd om gedupeerde ouders over de volle
breedte van essentiële levensbehoeften hulp te bieden. De Staatssecretaris en gemeenten hebben op 28 september 2020 een overeenkomst
getekend over het hulpaanbod voor potentieel gedupeerde ouders. Zij zijn
daarin onder andere overeengekomen dat de gemeenten getroffen ouders
maatwerk zullen bieden op basis van hun hulpvraag.
188

Kamerstukken II 2020/21, 35 704, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

153

In de 6e Voortgangsrapportage Kinderopvangtoeslag heeft de Staatssecretaris de Tweede Kamer ingelicht over de gemaakte afspraken.189 De
Staatssecretaris heeft daarin tevens aangekondigd in het verlengde van
de gemaakte afspraken een specifieke uitkering te zullen verstrekken
waarmee gemeenten alle kosten die zij maken voor hulp aan gedupeerden
op de vijf primaire leefgebieden (financiën, gezin, werk, wonen en zorg)
op basis van nacalculatie kunnen voldoen. Op basis van de daartoe
vastgestelde Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp
gedupeerden toeslagenproblematiek190, in werking getreden op
27 november 2020, hebben gemeenten in 2020 een eenmalige specifieke
uitkering ontvangen. De eenmalige specifieke uitkering in 2020 is conform
artikel 17, vijfde lid, van de Financiële-verhoudingswet verstrekt op basis
van een ministeriële regeling.
De eenmalig verstrekte bijdrage in 2020 bedroeg ca. € 11 miljoen. Deze
uitkering was bedoeld als startbedrag voor gemeenten om gedupeerden
te helpen. Begin 2021 is een onafhankelijk onderzoek gedaan naar de
kosten die gemeenten maken voor gedupeerden. Daaruit bleek dat er
behoefte was aan extra middelen. Dit heeft geleid tot het vaststellen van
een nieuwe ministeriële regeling, de Regeling specifieke uitkering
gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek
2021191, met een budget van € 48,1 miljoen. In deze nieuwe regeling zijn
andere verantwoordingslasten, namelijk op basis van nacalculatie en een
verbreding van bekostigde activiteiten (voor inrichtings- en coördinatiekosten) opgenomen.
Om te bewerkstelligen dat gemeenten ook de in 2020 verstrekte bijdrage
onder het regime van het vernieuwde stelsel van verstrekking en
verantwoording kunnen afhandelen, voorziet de nieuwe ministeriële
regeling in een wijziging van de oude ministeriële regeling en is aan de
nieuwe ministeriële regeling terugwerkende kracht verleend tot en met
1 januari 2021.
Omdat aan de nieuwe regeling een eenmalig karakter ontbreekt, behoeft
deze een andere wettelijke grondslag dan de oude regeling. Voorgesteld
wordt daarin door middel van artikel 7.1 te voorzien. Om met terugwerkende kracht een wettelijke grondslag te kunnen bieden aan de nieuwe
ministeriële regeling, wordt tevens voorgesteld om artikel 7.1, nadat dit
artikel in werking is getreden, terug te laten werken tot en met 1 januari
2021. Dit wordt geregeld in artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel d,
van dit wetsvoorstel.
De nieuwe ministeriële regeling stelt de gemeenten in staat hulp te bieden
aan door het (kinderopvang)toeslagstelsel gedupeerde inwoners. De
geboden hulp omvat hulp op de zogenoemde vijf leefgebieden: financiën
(zoals verlening van ondersteuning bij schuldhulp), gezin (zoals verlening
van ondersteuning bij het tegengaan van stress in het gezin), werk (zoals
verlening van ondersteuning bij het (weer) vinden van betaald werk),
wonen (zoals verlening van ondersteuning bij het vinden van (nieuwe)
huisvesting) en zorg (zoals bekostiging van psychosociale begeleiding).

189

Kamerstukken II 2020/21, 35 704, nr. E.
Stcrt. 2020, 62609.
191
Stcrt. 2021, 46972.
190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

154

Artikelen 7.2 en 7.3 Specifieke uitkeringen aan gemeenten door
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
De kosten die gemeenten op grond van dit wetsvoorstel in verband met
de kwijtschelding en de restitutie van publieke schulden maken, worden
bekostigd door middel van specifieke uitkeringen. Het gaat hierbij zowel
om de bekostiging van de kwijt te schelden of te restitueren vorderingen
als om uitvoeringskosten die met deze kwijtschelding en restitutie
samenhangen. Naar verwachting zal deze bekostiging van gemeenten
langer voortduren dan vier jaar. Ouders kunnen zich immers tot
31 december 2023 melden, waarna een lichte toets en eventueel een
integrale beoordeling, bezwaar en (hoger) beroep volgt. Daarnaast
kunnen er later vorderingen ontstaan die betrekking hebben op de periode
voor 31 december 2020. Daarmee kunnen gemeenten langer dan vier jaar
na inwerkingtreding van de relevante wettelijke bepalingen nog kosten
maken in het kader van de kwijtschelding van publieke schulden. Voor
specifieke uitkeringen die langer voortduren dan vier jaar, is ingevolge
artikel 17 van de Financiële-verhoudingswet een wettelijke grondslag
vereist. Daarom voorziet dit wetsvoorstel in wettelijke grondslagen voor
twee specifieke uitkeringen.
In de eerste plaats is een grondslag opgenomen voor een specifieke
uitkering aan gemeenten ter bekostiging van de kwijtschelding van
gemeentelijke belastingen (artikel 7.2).
Verantwoordelijke Minister voor deze specifieke uitkering is de Minister
van BZK. In de tweede plaats is een grondslag opgenomen voor een
specifieke uitkering aan gemeenten ter bekostiging van de kwijtschelding
van vorderingen in de sociale zekerheid (artikel 7.3). Verantwoordelijke
Minister voor deze specifieke uitkering is de Minister van SZW. Naast deze
twee specifieke uitkeringen wordt door de Minister van VWS een
specifieke uitkering aan gemeenten verstrekt voor de kosten die gepaard
gaan met de kwijtschelding en restitutie door gemeenten van vorderingen
op grond van de Jeugdwet en de Wmo 2015 (artikel 3.12 van dit
wetsvoorstel). Deze specifieke uitkering kan echter reeds op de Kaderwet
VWS-subsidies worden gebaseerd, waardoor een wettelijke grondslag
voor deze specifieke uitkering in dit wetsvoorstel niet nodig is.
De uitwerking van de afzonderlijke specifieke uitkeringen vindt plaats bij
ministeriële regeling van de betreffende Minister. De keuze voor afzonderlijke regelingen hangt samen met deze nadere uitwerking. Het betreffen
gescheiden beleidsverantwoordelijkheden en verschillende financiële
geldstromen tussen de betreffende beleidsdepartementen en gemeenten.
Zo is gemeentelijke belastingheffing een autonome aangelegenheid van
de gemeenten en worden in dat kader normaal gesproken geen uitkeringen verstrekt, terwijl de uitvoering van de betreffende socialezekerheidswetten gebeurt in medebewind waarvoor in een vergoeding door
het Rijk wordt voorzien. Door de uitkeringen per domein afzonderlijk te
regelen, wordt bewerkstelligd dat de specifieke uitkering in verhouding tot
andere financiële stromen binnen dat domein kan worden vormgegeven.
Zo kan bij de uitwerking van de specifieke uitkering voor het SZW-domein
rekening worden gehouden met de verhouding met het macrobudget
Participatiewetuitkeringen en de vergoeding voor de kosten van de Tozo,
waarvoor reeds een specifieke uitkering wordt verstrekt, en kunnen
daarover regels worden gesteld.
Gemeenten zijn met ingang van 1 juli 2021 anticiperend op de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel reeds begonnen met kwijtschelden, de voorgestelde wettelijke bepalingen die grondslag bieden
voor het kwijtschelden werken dan ook terug tot en met 1 juli 2021. In dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

155

kader worden dus reeds kosten gemaakt. Daarom wordt aan onderhavige
artikelen eveneens terugwerkende kracht tot en met 1 juli 2021 verleend.
Hoofdstuk 8 Wijziging van enige wetten en overgangsrecht
Afdeling 8.1 Wijziging van enige wetten
Artikel 8.1 Wijzigingen van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen
Onderdeel A (wijziging artikel 49c)
In artikel 49c Awir is de O/GS-tegemoetkomingsregeling opgenomen. Met
de voorgestelde wijzigingen in artikel 49c worden met terugwerkende
kracht tot en met 4 december 2020 twee maatregelen gecodificeerd. Het
gaat om twee maatregelen die met ingang van die datum bij het Besluit
aanvullende tegemoetkoming werkelijke schade bij O/GS192, vooruitlopend op wetgeving, in werking zijn getreden. Het gaat hierbij ten eerste
om de verbreding van de O/GS-tegemoetkomingsregeling naar situaties
waarin een buitengerechtelijke schuldregeling, ook wel minnelijke
schuldsanering genoemd, door de Belastingdienst/Toeslagen is geweigerd
op grond van een onterechte kwalificatie opzet of grove schuld. Ten
tweede gaat het om de per 4 december 2020 geïntroduceerde aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade. Daarnaast wordt
voorgesteld om in artikel 49c, achtste lid, op te nemen dat de
O/GS-tegemoetkoming en de aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de
werkelijke schade, in lijn met de uitvoeringspraktijk, achterwege blijven
voor zover op andere wijze in een vergoeding of tegemoetkoming ter zake
is of wordt voorzien. Hiermee wordt voorkomen dat een belanghebbende
(deels) dubbel herstel ontvangt.
Door de artikelen 2.6 en 8.2, onderdeel A, van dit wetsvoorstel wordt de in
artikel 49c Awir opgenomen O/GS-tegemoetkomingsregeling verplaatst
van de Awir naar de Wet hersteloperatie toeslagen. Artikel 9.2, eerste lid,
aanhef en onderdeel e, voorziet nadat artikel 2.6 in werking is getreden in
terugwerking van dat artikel tot en met 26 januari 2021. Daarbij worden
geen beleidsmatige wijzigingen beoogd. Voor een nadere toelichting op
de O/GS-tegemoetkomingsregeling – en daarmee ook op de voorgestelde
aanvullingen op artikel 49c Awir – wordt verwezen naar de toelichting op
artikel 2.6.
Onderdeel B (wijziging artikel 49d)
Artikel 49d, eerste lid
Het thans geldende eerste lid beoogt te regelen dat het verzamelen van
relevante informatie bij een verzoek tot toepassing van de verschillende
herstelregelingen niet telkens opnieuw hoeft te gebeuren. Het is efficiënt
als de Belastingdienst/Toeslagen de informatie die nodig is om een
oordeel te kunnen geven over de verschillende herstelregelingen zoveel
mogelijk gelijktijdig verzamelt zodat het totaaldossier vervolgens
bruikbaar is voor een mogelijk later verzoek om toepassing van de andere
regeling.
Het huidige artikel 49d, eerste lid, heeft betrekking op de hardheidsregeling, bedoeld in artikel 49 Awir, de compensatieregeling, bedoeld in
artikel 49b Awir, en de O/GS-tegemoetkomingsregeling, bedoeld in
artikel 49c Awir. Zonder aanpassing van artikel 49d, eerste lid, Awir zou dit
192

Stcrt. 2020, 63420.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

156

lid ook gaan gelden voor de herstelmaatregelen die op grond van dit
wetsvoorstel nog worden opgenomen in hoofdstuk 5 Awir, te weten de
aanvullende O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade en de
incidentele noodvoorziening. Het kabinet vindt het niet wenselijk dat de
Belastingdienst/Toeslagen na een verzoek om een hardheidstegemoetkoming op grond van de hardheidsregeling, compensatie of een
O/GS-tegemoetkoming ook al gegevens moet verzamelen voor een
mogelijk later verzoek om een incidentele noodvoorziening, aanvullende
compensatie voor de werkelijke schade en een aanvullende
O/GS-tegemoetkoming voor de werkelijke schade. Dit zou namelijk niet
efficiënt zijn. De voorgestelde wijziging van artikel 49d, eerste lid, Awir,
voorkomt dit. Voorgesteld wordt om het aangepaste artikel 49d Awir met
terugwerkende kracht tot en met 2 oktober 2020 in werking te laten
treden. Dit is de datum waarop door middel van artikel 8.1, onderdeel C,
van dit wetsvoorstel de regeling incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag wordt toegevoegd aan hoofdstuk 5 Awir.
Artikel 49d, tweede en derde lid
Het thans geldende tweede lid heeft tot doel te voorkomen dat als een
aanvraag tot toepassing van de hardheidsregeling, de compensatieregeling of de O/GS-tegemoetkomingsregeling op een later moment
gevolgd wordt door een aanvraag tot toepassing van een ander van deze
regelingen, de volledige voor die andere regeling geldende beslistermijn
gaat gelden. In dat geval wordt door het tweede lid de beslistermijn inzake
laatstgenoemde aanvraag verkort met het reeds verstreken deel van de
voor eerstgenoemde aanvraag geldende beslistermijn. Een kortere
beslistermijn is mogelijk doordat de Belastingdienst/Toeslagen op grond
van het eerste lid al informatie heeft verzameld voor toepassing van de
andere regelingen. De resterende beslistermijn ten aanzien van de latere
aanvraag bedraagt minimaal de beslistermijn van artikel 4:13 Awb. Op die
manier heeft de Belastingdienst/Toeslagen altijd een redelijke termijn na
ontvangst van de aanvraag om een beschikking te geven, ook in situaties
waarin de beslistermijn op het eerste verzoek bijna is verstreken op het
moment dat een volgend verzoek wordt ingediend.
Met de voorgestelde aanpassingen van het tweede en derde lid wordt
bereikt dat het tweede lid ook na de voorgestelde wijziging van artikel 49c
Awir (artikel 8.1, onderdeel A, van dit wetsvoorstel) en de voorgestelde
invoeging van artikel 49da Awir (artikel 8.1, onderdeel C, van dit
wetsvoorstel) alleen van toepassing is op een verzoek waarvoor de
Belastingdienst/Toeslagen op grond van het eerste lid al bij een eerder
verzoek relevante informatie heeft moeten verzamelen. Alleen in die
gevallen kan volstaan worden met een kortere beslistermijn voor de
Belastingdienst/Toeslagen. Vanwege de samenhang met de aanpassing
van het eerste lid wordt voorgesteld ook de voorgestelde wijzigingen in
het tweede lid en het derde lid met terugwerkende kracht tot en met
2 oktober 2020 in werking te laten treden.
Onderdeel C (invoeging artikel 49da van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen)
Met het voorgestelde artikel 49da Awir wordt met terugwerkende kracht
tot en met 2 oktober 2020 de regeling incidentele noodvoorziening
kinderopvangtoeslag gecodificeerd. Deze regeling is met ingang van die
datum bij het Besluit noodvoorziening kinderopvangtoeslag193, vooruitlopend op wetgeving, in werking getreden.

193

Stcrt. 2020, 50964.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

157

Door de artikelen 2.8 en 8.2, onderdeel A, van dit wetsvoorstel wordt de in
artikel 49da Awir opgenomen regeling incidentele noodvoorziening
kinderopvangtoeslag verplaatst van de Awir naar de Wet hersteloperatie
toeslagen. Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e, voorziet nadat
deze artikelen in werking zijn getreden in terugwerking tot en met
26 januari 2021. Daarbij worden geen beleidsmatige wijzigingen beoogd.
Voor een nadere toelichting op de regeling incidentele noodvoorziening
kinderopvangtoeslag wordt verwezen naar de toelichting op artikel 2.8. De
in artikel 49da, tweede en derde lid, beschreven andere herstelmaatregelen in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag zijn
dezelfde herstelmaatregelen als worden genoemd in artikel 2.7, vierde lid,
onderdelen d, e, f en g, en vijfde lid, van dit wetsvoorstel. Deze herstelmaatregelen zijn toegelicht in de toelichting op artikel 2.7.
Onderdeel D (invoeging artikel 49k van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen)
Op 16 december 2020 is het Besluit noodvoorziening toeslagen194 in
werking getreden. Dit beleidsbesluit verving het Besluit noodvoorziening
kinderopvangtoeslag195 en zorgde ervoor dat de regeling incidentele
noodvoorziening kinderopvangtoeslag, vooruitlopend op wetgeving, werd
verbreed naar alle toeslagen (kinderopvangtoeslag, huurtoeslag,
zorgtoeslag en kindgebonden budget). Voorgesteld wordt om deze
uitbreiding met terugwerkende kracht tot en met 16 december 2020 te
codificeren door in artikel 49k Awir de regeling incidentele noodvoorziening huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget op te nemen.
Door de artikelen 2.18 en 8.2, onderdeel A, van dit wetsvoorstel wordt de
in artikel 49k Awir opgenomen regeling incidentele noodvoorziening
huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget verplaatst van de Awir
naar de Wet hersteloperatie toeslagen. Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en
onderdeel e, regelt dat artikel 2.18 nadat dit in werking is getreden, terug
werkt tot en met 26 januari 2021. Daarbij worden geen beleidsmatige
wijzigingen beoogd. Voor een nadere toelichting op de regeling
incidentele noodvoorziening huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting op artikel 2.18.
Artikel 8.2 Vervallen van artikelen Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen
Onderdeel A
Voorgesteld wordt de inhoud van de artikelen 49 tot en met 49h Awir over
te plaatsen naar de Wet hersteloperatie toeslagen en hieraan terugwerkende kracht te geven tot en met 26 januari 2021. Deze voorstellen zijn
toegelicht in de onderdelen 2.2 en 2.3 van het algemene deel van deze
toelichting. De voorstellen impliceren dat de artikelen 49 tot en met 49h
Awir met ingang van deze datum vervallen. Dit wordt geregeld in het
onderhavige artikel en in artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel e, van
dit wetsvoorstel.
Onderdeel B
In dit wetsvoorstel worden de artikelen 49i en 49j Awir vervangen door
artikel 2.20 en 6.12, derde tot en met vijfde, zevende en achtste lid,
respectievelijk de artikelen 6.12, zesde lid, en 6.14. Omdat de artikelen 49i
en 49j Awir terugwerken tot en met 12 februari 2021, wordt voorgesteld
194
195

Stcrt. 2020, 62981.
Stcrt. 2020, 50964.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

158

het vervallen van deze artikelen en de inwerkingtreding van de
artikelen 2.20, 6.12, derde tot en met achtste lid, en 6.14 terug te laten
werken tot en met die datum. Dit is geregeld in artikel 9.2, eerste lid,
aanhef en onderdeel f.
Artikel 8.3 Wijzigingen van de Algemene wet bestuursrecht
Onderdeel A (wijziging van bijlage 2)
Met dit artikel worden in artikel 9 respectievelijk artikel 10 van bijlage 2
van de Awb de artikelen van de Wet hersteloperatie toeslagen die zien op
kwijtschelding binnen het SZW- en VWS-domein ingevoegd. Hiermee
wordt geregeld dat voor de kwijtschelding door uitvoeringsinstanties op
het SZW- en VWS-domein wordt aangesloten bij de bevoegdheidsregeling voor de bestuursrechtspraak, zoals deze ook reeds geldt voor de
van toepassing zijnde materiewetten. Gelet op de nauwe verwevenheid
van de kwijtschelding met de reguliere uitvoering door deze instanties is
het wenselijk dat besluiten op grond van die bepalingen van de Wet
hersteloperatie toeslagen ook onder het bijzondere regime vallen. Dat
zorgt voor een logische, uniforme uitvoeringspraktijk en voorkomt
ongelukkige fouten bij een eventuele beroepsprocedure.
Mocht een gedupeerde tegen een besluit tot (niet) kwijtschelden in
bezwaar en beroep willen gaan, dan zal concreet bij besluiten van de SVB,
het UWV, gemeenten in geval van socialezekerheidswetgeving, het CAK,
met uitzondering van besluiten die betrekking hebben op de eigen
bijdrage Wmo 2015, en van Wlz-uitvoerders hoger beroep moeten worden
ingesteld bij de Centrale Raad van Beroep. Dit hoger beroep heeft
schorsende werking. Bij besluiten van het CAK die zien op de eigen
bijdrage Wmo 2015 en besluiten van gemeenten die zien op de uitvoering
van de Wmo 2015 moet hoger beroep worden ingesteld bij de Centrale
Raad van Beroep. Dit hoger beroep heeft geen schorsende werking.
Voorts wordt opgemerkt dat voor de besluiten tot kwijtschelding binnen
het SZW- en VWS-domein de reguliere beroepsprocedure van toepassing
is, indien in de desbetreffende materiewetten ook geen bijzondere
beroepsprocedure is geregeld.
Onderdeel B (wijziging van bijlage 3)
In het verlengde van voorgaande wordt in bijlage 3, artikel 2, Awb, ook het
verlaagde griffierecht van toepassing verklaard voor de artikelen die zien
op kwijtschelding waarbij desbetreffende materiewet reeds is genoemd in
die bijlage 3.
De artikelen met betrekking tot kwijtschelding binnen het SZW-domein196
en het VWS-domein197 werken terug tot en met 1 juli 2021 respectievelijk
1 juni 2021. Uit praktische overwegingen is ten aanzien van de wijziging
van de Awb gekozen voor terugwerking tot en met 1 juli 2021.
Artikel 8.4 Wijzigingen van Wet hersteloperatie toeslagen
Onderdelen A en B (wijziging artikelen 2.2 en 2.3)
De bezwaarschriftenadviescommissie die adviseert over bezwaren op
beschikkingen in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag
heeft geadviseerd om ook compensatie te verlenen voor de rente die is
196
197

De artikelen 3.6 tot en met 3.9 van dit wetsvoorstel.
De artikelen 3.10 tot en met 3.12 van dit wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

159

begrepen in een terugvorderingsbeschikking die het gevolg is van
hardheid of institutionele vooringenomenheid. De Belastingdienst/
Toeslagen geeft sinds 24 februari 2022 uitvoering aan dit advies. Deze
rente wordt alleen gecompenseerd voor zover deze is betaald. Ongeacht
of deze rente is betaald, verhoogt deze rente het bedrag voor materiële
schade, bedoeld in artikel 2.2, onderdeel c. Voorgesteld wordt om deze
beleidsaanpassing met terugwerkende kracht tot en met 24 februari 2022
te codificeren.198
Onderdelen C en D (vervallen artikelen 2.8 en 2.18)
Voorgesteld wordt de incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag
en de incidentele noodvoorziening huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget uiterlijk per 1 januari 2025 te laten vervallen. Deze
uiterlijke einddatum wijkt af van de in het Besluit noodvoorziening
toeslagen199 opgenomen einddatum van 31 december 2022. De
verwachting van het kabinet is dat de incidentele noodvoorzieningen ook
na 31 december 2022 nog nodig zullen zijn om aan gedupeerden die in
een acute financiële noodsituatie verkeren op korte termijn een bedrag uit
kunnen te keren. In de inwerkingtredingsbepaling200 is de mogelijkheid
opgenomen om de incidentele noodvoorziening kinderopvangtoeslag of
de incidentele noodvoorziening huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden
budget eerder dan 1 januari 2025 te laten vervallen als blijkt dat die
incidentele noodvoorziening al voor 1 januari 2025 niet meer nodig is.
Onderdeel E (wijziging artikel 3.1)
Op grond van dit onderdeel wordt een tekstuele aanpassing voorgesteld
in artikel 3.1 van dit wetsvoorstel. Voorgesteld wordt deze tekstuele
aanpassing in werking te laten treden op het bij koninklijk besluit te
bepalen tijdstip waarop artikel IV, onderdeel H, van de Wet verbetering
uitvoerbaarheid toeslagen in werking treedt. Met deze tekstuele
aanpassing vermeldt artikel 3.1, eerste lid, van dit wetsvoorstel niet langer
dat afgeweken wordt van artikel 31bis Awir. In het huidige artikel 31bis
Awir staat dat de Belastingdienst/Toeslagen schulden niet kan kwijtschelden. Voor de beperkte doelgroep van artikel 3.1 van dit wetsvoorstel
heeft de Belastingdienst/Toeslagen een handmatig proces voor kwijtschelding ingericht en is kwijtschelding dus wel mogelijk. Zodra de
Belastingdienst/Toeslagen geautomatiseerd kan kwijtschelden, zal
ingevolge artikel IV, onderdeel H, van de Wet verbetering uitvoerbaarheid
toeslagen, artikel 31bis Awir bij koninklijk besluit komen te vervallen. Op
datzelfde moment treedt de onderhavige tekstuele aanpassing in
artikel 3.1 van dit wetsvoorstel in werking.
Onderdeel F (vervallen artikelen 3.6 tot en met 3.9 en 9.1, tweede lid,
onderdelen a tot en met d)
Artikel 8.4, onderdeel F, regelt dat de artikelen 3.6 tot en met 3.9 die zien
op kwijtschelding in het SZW-domein, vervallen met ingang van 1 januari
2024. Voor deze datum moet de gedupeerde ouder zich bij de
Belastingdienst/Toeslagen gemeld hebben. Artikel 9.1, tweede lid,
onderdelen a tot en met d, dat de betrokken bestuursorganen de
bevoegdheid geeft af te wijken van artikel 3.6, 3.7, 3.8 en 3.9, vervalt
eveneens met ingang van die datum.

198

Artikel 9.2, eerste lid, aanhef en onderdeel k.
Stcrt. 2021, 48346.
200
Artikel 9.2, tweede lid, aanhef en onderdeel b.
199

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

160

Onderdeel G (vervallen artikelen 3.10 tot en met 3.12 en 9.1, tweede lid,
onderdelen e tot met g)
De artikelen 3.10 tot en met 3.12 vervallen met ingang van een bij
koninklijk besluit te bepalen tijdstip dat niet ligt voor 1 januari 2024.
Artikel 9.1, tweede lid, onderdelen e tot en met g, dat de betrokken
bestuursorganen de bevoegdheid geeft af te wijken van artikel 3.10, 3.11
en 3.12, vervalt dan eveneens.
Artikel 8.5 Wijziging Wet hardheidsaanpassing Awir
Met de voorgestelde wijziging van artikel II van de Wet hardheidsaanpassing Awir worden verwijzingen naar artikel 49 Awir met terugwerkende
kracht tot en met 26 januari 2021 aangepast in verband met het op grond
van artikel 8.2, onderdeel A, van dit wetsvoorstel vervallen van artikel 49
Awir met ingang van die datum. Met de voorgestelde wijzigingen van
artikel II van de Wet hardheidsaanpassing Awir wordt geen beleidsmatige
wijziging beoogd.
Afdeling 8.2 Overgangsrecht
Artikel 8.6 Overgangsrecht in verband met terugwerking van de
artikelen van de afdelingen 2.1, 2.4, 3.1, 4.1 en 4.2
Beschikkingen die in het kader van de herteloperatie toeslagen zijn
gegeven op basis van artikel 49, 49b of 49c Awir of van een van de
goedkeurende beleidsbesluiten die zijn besproken in het algemene deel
van deze toelichting, verliezen bij het in werking treden van artikel 8.2,
onderdeel A, en de artikelen van de afdelingen 2.1, 2.4, 3.1, 4.1 en 4.2 hun
wettelijke grondslag, aangezien de artikelen 49, 49b en 49c Awir op dat
moment komen te vervallen. Met artikel 8.6 wordt beoogd deze beschikkingen met ingang van dat moment van een nieuwe wettelijke basis te
voorzien. Daartoe bepaalt artikel 8.6 dat zij vanaf dat moment worden
aangemerkt als beschikkingen die gebaseerd zijn op artikelen van afdeling
2.1, 2.4, 3.1, 4.1 of 4.2. Omdat de artikelen van de afdelingen 2.1, 2.4, 3.1,
4.1 en 4.2 de bepalingen uit de Awir vervangen en de beleidsbesluiten
codificeren, heeft dit naar verwachting geen inhoudelijke gevolgen voor
de beschikkingen.
Artikel 8.7 Overgangsrecht eenmalige tegemoetkoming herstel
Dit artikel biedt overgangsrecht voor de in artikel 49g Awir opgenomen
eenmalige tegemoetkomingsregeling herstel. Op grond van die regeling
werd aan belanghebbenden die voor 1 november 2020 verzocht hadden
om toepassing van een herstelmaatregel in het kader van de hersteloperatie toeslagen uiterlijk op 15 december 2020 eenmalig een bedrag van
€ 750 toegekend. Artikel 49g Awir vervalt op grond van de artikelen 8.2,
onderdeel A, en 9.2, aanhef en onderdeel e, van dit wetsvoorstel met
terugwerkende kracht tot en met 26 januari 2021. De eenmalige tegemoetkomingsregeling is niet opgenomen in dit wetsvoorstel omdat de regeling
inmiddels is uitgewerkt. Wel is overgangsrecht nodig voor beschikkingen
die op 26 januari 2021 nog niet onherroepelijk vaststonden. Hierin voorziet
het onderhavige artikel. De bepaling werkt terug tot en met 26 januari
2021.
Artikel 8.8 Overgangsrecht kwijtschelding SZW-domein
De artikelen 3.6 tot en met 3.9, zoals deze zullen luiden op 31 december
2023, zullen van toepassing blijven op gedupeerden die zich melden voor
de datum waarop deze vervallen, 1 januari 2024. Het tweede lid beperkt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

161

werking van het eerste lid. Als er na 31 december 2023 een nieuwe
vordering ontstaat, die bovendien betrekking heeft op de periode voor
1 januari 2021, wordt deze schuld niet langer ambtshalve, maar pas na
een daartoe strekkend verzoek van de belanghebbende, kwijtgescholden.
Hiermee wordt voorkomen dat artikelen 3.6 tot en met 3.9 nog zeer lang
een ambtshalve verplichting voor UWV, SVB, colleges, en DUO opleveren.
Veel vorderingen verjaren na vijf jaar, maar sommige vorderingen
verjaren pas na twintig jaar, dus in 2041. Naar verwachting zal het echter
om een zeer beperkt aantal vorderingen gaan.
Hoofdstuk 9 Slotbepalingen
Artikel 9.1 Hardheidsclausules
In de hoofdstukken 2 tot en met 4 en 6 is geregeld wie, onder welke
voorwaarden in het kader van de hersteloperatie toeslagen in aanmerking
komt voor een herstelregeling, welke aanvraagtermijn daarbij geldt,
binnen welke termijn het betrokken bestuursorgaan moet beslissen en
hoe de uitbetaling is geregeld. Dit biedt rechtszekerheid voor de rechtszoekenden, draagt bij aan gelijke behandeling van gelijke gevallen en is
van belang vanuit het oogpunt van democratische controle. De artikelen
die in artikel 9.1, eerste en tweede lid, worden genoemd, geven op
onderdelen voldoende beoordelingsruimte om rekening te houden met de
bijzondere omstandigheden in een individueel geval. Zij bevatten echter
ook elementen die het bestuursorgaan weinig ruimte laten. Daar is
bewust voor gekozen. Dit heeft echter het nadeel dat, als zich een
bijzondere situatie voordoet waarin niet is voorzien en waarin toepassing
van de wetsbepaling tot zeer onbillijke uitkomst leidt, zij weinig mogelijkheden bieden om die uitkomst te verzachten. Met het oog op dergelijke
gevallen wordt voorgesteld om in artikel 9.1 een hardheidsclausule op te
nemen die het betrokken bestuursorgaan de bevoegdheid geeft om in een
schrijnend geval af te wijken van de daarin genoemde artikelen. Een
belangrijke voorwaarde daarbij is dat vasthouden aan de toepassing van
de betreffende bepaling voor de degene die het verzocht om toekenning
van een van de genoemde herstelregelingen zou leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard.
Omdat de hardheidsclausule juist is bedoeld voor niet precies te
voorziene gevallen is vooraf niet aan te geven welke bijzondere omstandigheden toepassing van de hardheidsclausule zouden kunnen rechtvaardigen. Op basis van ervaring met de uitvoering van de herstelregelingen
kan op termijn in een beleidsregel worden uitgewerkt onder welke
voorwaarden de bepaling toegepast zal worden.
Artikel 9.2 Inwerkingtreding
Artikel 9.2 regelt de inwerkingtreding van de wet nadat het wetsvoorstel
tot wet is verheven. Het tijdstip van inwerkingtreding, dat voor de
verschillende artikelen en onderdelen daarvan kan verschillen, wordt
bepaald bij koninklijk besluit.
Voorgesteld wordt om de in het eerste lid, onderdelen a tot en met l,
genoemde artikelen en artikelonderdelen terug te laten werken tot en met
de datum die in het desbetreffende onderdeel van artikel 9.2 wordt
vermeld. Op de redenen voor de terugwerking is ingegaan in de
toelichting op de artikelen of artikelonderdelen.
Voor een toelichting op het tweede lid, aanhef en onderdelen a tot en met
d, wordt verwezen naar de toelichting bij de artikelen en artikelonderdelen
die vermeld worden in de onderdelen a tot en met d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

162

Deze toelichting wordt mede ingediend namens de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De Staatssecretaris van Financiën,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3

163