Oplossingsrichtingen ter versterking van de
kennisbasis voor nucleaire technologie en
stralingsbescherming

Ambtelijk rapport

Colofon
Dit rapport is in opdracht van de Hoogambtelijke Werkgroep Nucleair Landschap opgesteld door de
interdepartementale werkgroep Kennisbasis Nucleaire Technologie en Stralingsbescherming. Hierin
waren vertegenwoordigd:
•
•
•
•
•
•

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (agendalid)
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (agendalid)
Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

© juni 2023, www.overheid.nl

Managementsamenvatting
In 2020 heeft de Commissie Van der Zande, in opdracht van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en
Stralingsbescherming (ANVS), het rapport ‘Naar een Agenda en Platform Nucleaire Technologie en
Straling’ uitgebracht. Het bevat aanbevelingen gericht op een structurele borging en versterking
van de kennisbasis voor nucleaire technologie en stralingsbescherming. Na het verschijnen van dit
rapport heeft de Hoogambtelijke Werkgroep Nucleair Landschap besloten een interdepartementale
werkgroep op te richten om de problematiek verder te verkennen en zich te buigen over de
uitwerking van dit adviesrapport: de werkgroep Kennisbasis Nucleaire Technologie en
Stralingsbescherming. Het voorliggende rapport van deze werkgroep bevat verdiepende inzichten
en verder uitgewerkte suggesties voor oplossingsrichtingen.
Sinds 2020 heeft zich een aantal grote ontwikkelingen voorgedaan die deze verkenning in een
ander daglicht hebben geplaatst. Daar waar er bij aanvang zorgen leefden om kennisbehoud in
een ‘krimpende sector’, spelen er nu zorgen omtrent de schaarste aan kenniswerkers die nodig zijn
voor een groeiende sector. In het coalitieakkoord 2021-2025 ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken
naar de toekomst’ is namelijk afgesproken dat, mits dat veilig kan, de kerncentrale in Borssele
langer open blijft en dat het kabinet stappen zet voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales.
Daarnaast heeft het kabinet in 2022 het voorlopige besluit genomen om door te gaan met het
PALLAS-project, waarmee de bestaande Hoge Flux Reactor in Petten vervangen wordt. Vanwege
deze geplande nieuwe initiatieven en de krapte op de arbeidsmarkt is de urgentie om de
kennisbasis te versterken alleen maar toegenomen. Tegelijkertijd leiden de nieuwe plannen ook tot
een nieuw elan en is de bereidheid van betrokken partijen om in de kennisbasis en -infrastructuur
te investeren groter geworden.
In haar verkenning maakt de werkgroep onderscheid tussen de kennisproblematiek met
betrekking tot i) nucleaire technologie en nucleaire veiligheid en ii) stralingsbescherming. De
problematiek op beide terreinen is namelijk verschillend van aard. Daar komt bij dat de spelers in
de nucleaire sector doorgaans andere spelers zijn dan die in de stralingsbeschermingswereld.
Nucleaire technologie en nucleaire veiligheid
De bouw van nieuwe kerncentrales vereist duizenden technisch geschoolde medewerkers op mbo-,
hbo- en wo-niveau. Dat is in de huidige tijd een grote uitdaging, gezien de algemene krapte op de
arbeidsmarkt voor technisch opgeleid personeel en het feit dat er tot voor kort weinig
belangstelling was voor de nucleaire sector. Het is dus zaak om massaal studenten en werkenden
te enthousiasmeren voor een carrière in de nucleaire sector. Indien het de nucleaire sector niet
lukt om voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken, dan staat dit de nieuwe nucleaire
initiatieven in de weg. De werkgroep ziet hiervoor drie oplossingsrichtingen:
•

•

•

Een offensieve wervingsstrategie om jongeren, (aankomende) studenten en potentiële
werknemers uit het binnen- en buitenland te interesseren voor de nucleaire sector, en in
het bijzonder voor de Nederlandse nucleaire opgave. Hiervoor is primair de nucleaire
sector zelf aan zet.
Studenten in het reguliere technische mbo-, hbo- en wo-onderwijs al in een vroege fase
van hun studie in aanraking laten komen met nucleaire technologie en nucleaire veiligheid.
Dat kan bijvoorbeeld via gastcolleges, stages, cursussen, minors, masters en
onderzoeksopdrachten.
Het versterken van het nucleaire onderwijs en onderzoek via extra investeringen door
opleidingsinstellingen, de nucleaire sector en overheden. Daarbij kan gedacht worden aan
het instellen van nieuwe leerstoelen en lectoraten op nucleair terrein en het
(co)financieren van onderzoeksprogramma’s. Voor deze onderzoeksprogramma’s is een op
te stellen nationale Kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid leidend.

3

Stralingsbescherming
Hier spelen twee zaken. Ten eerste de achteruitgang van de wetenschappelijke expertise in
Nederland, waarvoor al sinds 2008 wordt gewaarschuwd, en ten tweede de kwetsbaarheid van de
postinitiële 1 opleidingen tot stralingsbeschermingsdeskundige. In de afgelopen jaren is het aantal
opleidingsinstellingen afgenomen en blijkt het voor de overgebleven instellingen moeilijk om
nieuwe docenten te werven. Dit is zorgelijk omdat de opleiding van bekwame en competente
deskundigen juist een essentiële pijler vormt van het stelsel dat de stralingsbescherming van
personen waarborgt. Voor de opleidingsinstellingen, veelal verbonden aan universiteiten, vormen
deze opleidingen geen kernactiviteit, wat het voortbestaan van deze opleidingen kwetsbaar maakt.
De werkgroep ziet de volgende oplossingsrichtingen:
•
Instellen van leerstoelen op het terrein van stralingsbescherming en structureel
(co)financieren van Europese en nationale onderzoeksprogramma’s stralingsbescherming
waarbij een op te stellen nationale Kennisagenda Stralingsbescherming leidend is. Het Rijk
zal hiertoe het initiatief moeten nemen en ook voor (co)financiering moeten zorgen,
aangezien van de universiteiten of anderen op dit moment geen initiatieven worden
verwacht.
•
Actief stimuleren van verdergaande samenwerking tussen de bestaande
opleidingsinstellingen voor stralingsbescherming. Hierbij kan het Rijk het voortouw nemen.
•
Actief werven van nieuwe docenten en efficiënter omgaan met de pool van bestaande
docenten. Hier zijn primair de opleidingen zelf aan zet. De instelling van leerstoelen kan
positief bijdragen aan de aanwas van nieuwe docenten.
•
Vinger aan de pols houden door het vergroten van het inzicht in de toekomstige vraag
naar cursussen stralingsbeschermingsdeskundige (niveau coördinerend en algemeen
coördinerend stralingsbeschermingsdeskundige). De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en
Stralingsbescherming (ANVS) kan deze rol vervullen en tijdig problemen signaleren.
In dit rapport heeft de werkgroep de geschetste oplossingsrichtingen verder uitgewerkt en stelt ze
concrete acties voor. Deze acties dienen als opties, die verder kunnen worden onderzocht en
uitgewerkt in een werkprogramma voor de werkgroep. Sommige zaken zijn al in gang gezet naar
aanleiding van het amendement dat de Tweede Kamerleden Erkens (VVD) en Dassen (Volt) tijdens
de behandeling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
voor het jaar 2022 hebben ingediend. Het betrof het eenmalig vrijmaken van € 5 miljoen voor het
opzetten van een kennis- en innovatieprogramma “om onze kennis en innovatie op het gebied van
nucleaire technologie te versterken waar nodig”. Deze acties zijn ook in dit rapport opgenomen.
Hoe verder?
De werkgroep zal op basis van het voorliggende rapport een voorstel doen voor een
werkprogramma dat zich richt op de uitvoering van concrete acties, rekening houdend met
prioriteiten. Daarbij richt de werkgroep zich primair op de acties waarbij het Rijk een (aanjagende)
rol heeft. Waar nodig zal de werkgroep verdere verkenningen in het programma opnemen. Het
werkprogramma wordt ter goedkeurig voorgelegd aan zowel het interdepartementale
Directeurenoverleg Nucleair als het interdepartementale DG-overleg Nucleair. Dit is de opvolger
van de Hoogambtelijke Werkgroep Nucleair Landschap.
Het Directeurenoverleg Nucleair is opdrachtgever voor de werkgroep Kennisbasis Nucleaire
Technologie en Stralingsbescherming.

Hierbij gaat het om opleidingen die onderwijs verzorgen aan cursisten die reeds een initiële opleiding hebben
afgerond. De initiële opleiding hoeft geen stralingsbeschermingscomponenten te bevatten.
1

4

Inhoudsopgave
1. INLEIDING

7

1.1 AANLEIDING
1.2 RELEVANTE RECENTE ONTWIKKELINGEN
1.2.1 DIVERSE NIEUWE INITIATIEVEN OP NUCLEAIR GEBIED
1.2.2 € 5 MILJOEN VOOR OPZETTEN VAN KENNIS- EN INNOVATIEPROGRAMMA
1.3 AANPAK VERKENNING
1.3.1 KENNISPROBLEMATIEK STRALINGSBESCHERMING EN NUCLEAIRE TECHNOLOGIE VERSCHILT
1.3.2 GEVOLGDE WERKWIJZE
1.4 TERMINOLOGIE: KENNISBASIS VERSUS KENNISINFRASTRUCTUUR
1.5 LEESWIJZER

7
7
7
9
10
10
10
11
12

2

KENNISPROBLEMATIEK NUCLEAIRE TECHNOLOGIE EN OPLOSSINGEN

13

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7

INLEIDING
PERSONEELSOPBOUW IN NUCLEAIRE SECTOR
HUIDIGE SITUATIE OP DE NUCLEAIRE ARBEIDSMARKT
TOEKOMSTIGE VRAAG NAAR PERSONEEL IN DE NUCLEAIRE SECTOR
AANBOD VAN PERSONEEL VOOR NUCLEAIRE SECTOR
PROBLEEMSCHETS
OPLOSSINGSRICHTINGEN

13
13
15
15
16
18
18

3

KENNISPROBLEMATIEK STRALINGSBESCHERMING EN OPLOSSINGEN

27

3.1 INLEIDING
3.2 ACHTERUITGANG WETENSCHAPPELIJKE EXPERTISE STRALINGSBESCHERMING
3.2.1 INLEIDING
3.2.2 PROBLEEMSCHETS
3.2.3 OPLOSSINGSRICHTINGEN
3.3 KWETSBAARHEID OPLEIDINGEN TOT STRALINGSBESCHERMINGSDESKUNDIGE
3.3.1 INLEIDING
3.3.2 PROBLEEMSCHETS
3.3.3 TOEKOMSTSCENARIO’S VOOR OPLEIDINGSSTELSEL TOT SBD
3.3.4 OPLOSSINGSRICHTINGEN

27
27
27
28
29
33
33
33
36
37

4

VOORGESTELDE ACTIES VERSUS RAPPORT COMMISSIE VAN DER ZANDE

39

4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

INLEIDING
IMPULS BEWUSTWORDING, ONDERWIJS EN ONDERZOEK
INRICHTEN NATIONAAL PLATFORM NUCLEAIRE TECHNOLOGIE EN STRALING
HUMAN RESOURCES OBSERVATORIUM VOOR NUCLEAIRE TECHNOLOGIE EN STRALING
HORIZONTALE INTERDEPARTEMENTALE COÖRDINATIE

39
39
39
40
41

5

BIJLAGE I: SAMENVATTING RAPPORT COMMISSIE VAN DER ZANDE

43

BIJLAGE II: AMENDEMENT VAN TK-LEDEN ERKENS EN DASSEN

45

BIJLAGE III: NWO-COFINANCIERING VAN NATIONALE ONDERZOEKSPROGRAMMA’S

46

BIJLAGE IV: ACTIES M.B.T. NUCLEAIRE TECHNOLOGIE EN NUCLEAIRE VEILIGHEID

48

BIJLAGE V: ACTIES M.B.T. STRALINGSBESCHERMING

52

BIJLAGE VI: HYBRIDE DOCENTEN

56

BIJLAGE VII: DEPARTEMENTALE TAKEN, BEVOEGDHEDEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN

57

BIJLAGE VIII: LIJST MET AFKORTINGEN

58

BIJLAGE IX: LIJST MET GERAADPLEEGDE STAKEHOLDERS

60

BIJLAGE X: LITERATUURLIJST

61

6

1. Inleiding
1.1

Aanleiding

Diverse partijen hebben sinds 2008 signalen afgegeven over de kwetsbaarheid van de Nederlandse
kennisbasis voor nucleaire technologie en stralingsbescherming. In 2019 constateerde de Raad van
Advies van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) in haar advies
‘Veiligheid in een krimpende sector’ [1] dat in Nederland de nucleaire sector krimpt en dat het van
belang is ervoor te zorgen dat de veiligheidssituatie ook in deze fase van krimp adequaat en up-todate blijft. Voor het up-to-date blijven van de kennis adviseerde de raad om een nationaal nucleair
kennismanagementprogramma op te zetten, in samenwerking met de ANVS, de nucleaire
industriesector, de vergunninghouders, universiteiten en kenniscentra.
Naar aanleiding van dat advies heeft de ANVS in 2019 de Commissie Van der Zande ingesteld om
te verkennen of in de nucleaire- en stralingsindustrie, de kenniswereld en bij de overheid
draagvlak is om de kennisbasis voor nucleaire veiligheid en stralingsbescherming structureel te
versterken en te borgen. Op 11 juni 2020 heeft de commissie het rapport ‘Naar een Agenda en
Platform Nucleaire Technologie en Straling’ [2] gepubliceerd. Dit rapport bevat een serie
aanbevelingen om de kennisbasis op het gebied van nucleaire technologie en
stralingstoepassingen te versterken. Zie Bijlage I voor een samenvatting van dit rapport, inclusief
aanbevelingen.
Na het verschijnen van het rapport van deze commissie heeft de Hoogambtelijke Werkgroep
Nucleair Landschap (HAW) op 16 juni 2020 besloten een interdepartementale werkgroep op te
richten die zich buigt over de uitwerking van dit rapport. Deze werkgroep – werkgroep Kennisbasis
Nucleaire Technologie en Stralingsbescherming (hierna verder aangeduid als ‘de werkgroep’) – is
eind 2020 geformeerd. In deze werkgroep zijn de ministeries van Economische Zaken en Klimaat
(EZK), Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Infrastructuur en Waterstaat (IenW), Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de ANVS
vertegenwoordigd. De HAW was opdrachtgever van deze werkgroep. De opdracht aan de
werkgroep luidde als volgt:
Verken de in het adviesrapport ‘Naar een Agenda en Platform Nucleaire Technologie en Straling’
gesignaleerde problematiek gerichter en breng mogelijke oplossingsrichtingen met bijbehorende
voor- en nadelen en, voor zover mogelijk, financiële consequenties in kaart. Neem daarbij ook
de oplossingsrichtingen uit dit adviesrapport mee.
Het voorliggende rapport bevat de gevraagde verkenning en oplossingsrichtingen.

1.2

Relevante recente ontwikkelingen

1.2.1 Diverse nieuwe initiatieven op nucleair gebied
Tijdens de verkenningsfase heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan die de verkenning in
een ander daglicht hebben geplaatst. Daar waar er bij aanvang zorgen leefden om kennisbehoud
in een ‘krimpende sector’, spelen er inmiddels zorgen omtrent de schaarste aan kenniswerkers die
nodig zijn voor een groeiende sector. In het coalitieakkoord 2021-2025 ‘Omzien naar elkaar [4],
vooruitkijken naar de toekomst’ is namelijk afgesproken het aandeel kernenergie in de energiemix
te verhogen. Daarnaast zijn er initiatieven op het terrein van isotopenproductie. Concreet zijn er
de volgende initiatieven:
•
•
•

Bouw van de nieuwe PALLAS-reactor voor (medische) isotopen die de verouderde Hoge
Flux Reactor (HFR) in Petten zal vervangen.
Bouw van SHINE, een faciliteit voor medische isotopenproductie in Veendam.
Voorbereidende stappen voor de bouw van 2 nieuwe grootschalige kerncentrales
gebaseerd op type generatie-III+-reactoren, voorkeurslocatie Borssele.
7

•

Bedrijfsduurverlenging van de kerncentrale in Borssele, mits dat veilig kan.

Het PALLAS-project voorziet in de vervanging van de HFR door de nieuwe PALLAS-reactor en de
bouw van het Nuclear Health Centre, een faciliteit voor de verwerking van medische isotopen. De
PALLAS-reactor gaat zich primair richten op de productie van een breed palet aan medische
isotopen. In september 2022 is de Tweede Kamer geïnformeerd over het kabinetsbesluit om
middelen te reserveren voor dit project. De oprichtingsvergunning voor het project is op 15
februari 2023 verleend. Naar verwachting zal de Tweede Kamer rond de zomer worden
geïnformeerd over de voortzetting van dit project. NRG|PALLAS gaat er vanuit dat de PALLASreactor in 2029-2031 operationeel wordt.
Het Amerikaanse initiatief SHINE beoogt in Veendam een faciliteit te realiseren voor
isotopenproductie met behulp van een deeltjesversneller. Naar verwachting van experts zal deze
faciliteit primair isotopen voor medische diagnostiek gaan produceren. SHINE heeft zich ten doel
gesteld om vanaf 2026 in Nederland te gaan produceren.
Figuren 1.1 en 1.2 geven schematisch de routekaarten voor respectievelijk de bouw van PALLAS
en de bouw van de faciliteit van SHINE weer.

Figuur 1.1: Routekaart bouw en exploitatie PALLAS

Figuur 1.2: Routekaart bouw en exploitatie SHINE
Als onderdeel van de ambitie om Nederland tegen 2050 klimaatneutraal te maken, streeft het
kabinet naar CO2-neutrale elektriciteitsproductie in 2040. Nederlandse kerncentrales kunnen
daaraan een belangrijke bijdrage leveren. Daarom heeft het kabinet besloten in te zetten op de
voorbereiding van twee kerncentrales met een gezamenlijk elektrisch vermogen van circa 3 GW
met generatie-III+-reactoren, waarbij de locatie Borssele de voorkeur heeft. Verder is in het
coalitieakkoord afgesproken de bedrijfsduur van de bestaande kerncentrale Borssele te verlengen
tot na 2033, mits dit technisch mogelijk is en veilig kan. Om dit mogelijk te maken, is onder meer
een aanpassing van de Kernenergiewet vereist.
Figuren 1.3 en 1.4 geven schematisch de routekaarten weer voor respectievelijk de nieuwbouw
van de kerncentrales en bedrijfsduurverlenging van de kerncentrale in Borssele.

8

Figuur 1.3: Routekaart nieuwbouw en ingebruikname kerncentrales

Figuur 1.4: Routekaart bedrijfsduurverlenging kerncentrale in Borssele
Tot slot maakt het kabinet middelen vrij uit het Klimaatfonds voor ondersteuning bij de realisatie
van Small Modular Reactors (SMR’s; kleine modulaire kernreactoren) 2. Het gaat om een bedrag
van € 65 miljoen, onder voorbehoud van nadere uitwerking. Met die investering wordt een
praktische koppeling tot stand gebracht tussen de Nederlandse maakindustrie en ontwikkelaars
van SMR’s gebaseerd op conventionele nucleaire concepten. Het doel is om kennis op te bouwen in
de productieketen, controle en toezicht. De ervaring die wordt opgedaan is ook relevant voor de
nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales.
Indien de genoemde ontwikkelingen doorgaan, dan heeft dat twee gevolgen. Ten eerste dat er
duidelijk behoefte is aan meer nucleaire expertise dan in een krimpende sector, en ten tweede dat
de sector behoefte heeft aan een forse instroom van technisch opgeleid personeel op alle niveaus
(mbo, hbo en wo) met uiteenlopende, ook niet-nucleaire, achtergronden.

1.2.2 € 5 miljoen voor opzetten van kennis- en innovatieprogramma
De Tweede Kamer heeft in 2021 een amendement aangenomen dat de leden Erkens en Dassen
tijdens de behandeling van de begrotingsstaten van het ministerie van EZK voor het jaar 2022
hadden ingediend. Het betrof het eenmalig vrijmaken van € 5 miljoen voor het opzetten van een
kennis- en innovatieprogramma “om onze kennis en innovatie op het gebied van nucleaire
technologie te versterken waar nodig”. Zie Bijlage II voor de exacte tekst van het amendement.
2

Bron: Ontwerp Meerjarenprogramma Klimaatfonds 2024 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

9

Dit betekende dat het ministerie van EZK vooruitlopend op dit rapport van de werkgroep reeds
initiatieven heeft moeten nemen om een kennis- en innovatieprogramma op te zetten. Minister
Jetten (Klimaat en Energie) heeft eind 2022 de Tweede Kamer schriftelijk 3 laten weten hoe hij
invulling aan dit amendement heeft gegeven.
De acties die in dit kader zijn geïnitieerd, zijn in dit rapport opgenomen.

1.3

Aanpak verkenning

1.3.1 Kennisproblematiek stralingsbescherming en nucleaire technologie verschilt
Hoewel het vraagstuk van een eventuele kwetsbaarheid van de kennisbasis al ruim een decennium
op de agenda staat, valt op dat daarbij in vrij algemene termen over kennis wordt gesproken. Ook
het rapport van de Commissie Van der Zande is daar niet erg specifiek over. Welke specifieke
(vak)kennis precies kwetsbaar is, is niet duidelijk.
Om te beginnen is het van belang om onderscheid te maken tussen enerzijds kennis over
stralingsbescherming en anderzijds over nucleaire technologie, inclusief nucleaire veiligheid.
Bij stralingsbescherming spelen enerzijds zorgen over het krimpende aantal opleidingen en
anderzijds over het mogelijk verdwijnen van leerstoelen op dit terrein, waardoor het Nederlandse
universitair wetenschappelijk onderzoek en de bijbehorende expertise dreigt te verschralen. De
vraag naar praktijkgerichte opleidingen tot stralingsbeschermingsdeskundige is het gevolg van de
eis om gekwalificeerde werknemers in dienst te hebben voor het toepassen van technologie met
ioniserende straling. Er is dus sprake van een vraaggestuurde markt.
Als het gaat om de kwetsbaarheid van nucleaire kennis, was in Nederland in ieder geval tot voor
kort 4 de vraag naar specifieke wetenschappelijke nucleaire opleidingen beperkt. Het aantal
afgestudeerden en gepromoveerden met een nucleaire achtergrond is dan ook vrij klein. Dit heeft
vervolgens zijn weerslag op het wetenschappelijke onderwijsaanbod op het gebied van nucleaire
technologie en nucleaire veiligheid; ook hier zijn signalen dat binnen afzienbare tijd leerstoelen
gaan verdwijnen. Naast deze specifiek ‘nucleair’ opgeleide kenniswerkers is ook behoefte aan
kenniswerkers die een andere achtergrond hebben. Denk bijvoorbeeld aan materiaalkundigen,
chemici of meet- en regeltechnici, al dan niet wetenschappelijk onderlegd.
Gegeven de verschillen in de problematiek rondom kennisbehoud en -ontwikkeling in geval van
stralingsbescherming en nucleaire technologie, heeft de werkgroep besloten de kennisbasis en
-infrastructuur op beide terreinen apart te verkennen.

1.3.2 Gevolgde werkwijze
De werkgroep heeft gekozen om te starten met een verdiepte probleemanalyse, waarbij het
rapport van de Commissie Van der Zande het startpunt vormde. Daarvoor is gebruik gemaakt van
literatuuronderzoek (zie Bijlage X: Literatuurlijst), interviews met stakeholders en andere
deskundigen (zie Bijlage IX: Lijst met geraadpleegde personen), rondetafelbijeenkomsten en
kennis die binnen de werkgroep aanwezig was.
De werkgroep heeft ook zelf onderzoek uitgezet: Berenschot [4] Rapport Analyse toekomstige
vraag naar nucleaire experts in Nederland. Er is een rondetafelbijeenkomst georganiseerd met de
leden van Nucleair Nederland en een vertegenwoordiger van de ANVS waarbij de resultaten van dit
onderzoek centraal stonden. Daarbij zijn ook mogelijke oplossingsrichtingen geïnventariseerd hoe
met de krapte op de arbeidsmarkt om te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32645, nr. 101
Uit afscheidsinterview met prof. Bert Wolterbeek, TU Delft: “Het vak reactorfysica trok voorheen vijf
studenten, dat zijn er nu veertig. Er is meer vraag naar afstudeerplaatsen dan we aankunnen.” Zie
RID-directeur: ‘Eigenlijk jammer om nu weg te gaan’ (tudelft.nl), 3 februari 2023.
3
4

10

Daarnaast heeft de werkgroep dankbaar gebruikgemaakt van het onderzoek dat Nucleair
Nederland 5 heeft laten uitvoeren door Technopolis [5] De arbeidsmarkt in de Nederlandse
nucleaire sector. Hiermee is voor de eerste keer gepoogd een overzicht te maken van de
Nederlandse nucleaire arbeidsmarkt. Het eerstgenoemde rapport richt zich specifiek op de
behoefte aan nucleaire experts en het tweede rapport op de totale behoefte aan (technisch)
personeel. Voor meer achtergrondinformatie zie aldaar.
Rondom stralingsbescherming is een schriftelijke enquête uitgezet onder leden van de Nederlandse
Vereniging voor Stralingshygiëne (NVS), opleiders en complexvergunninghouders. Het doel hiervan
was om beter inzicht te krijgen in de zorgen die leven rondom stralingsbescherming. De enquêtes
waren gericht op het krimpende aantal opleidingen tot (Algemeen) Coördinerend
Stralingsbeschermingsdeskundige en het verdwijnen van wetenschappelijke expertise en
leerstoelen op dit terrein. Daarnaast is een rondetafelbijeenkomst georganiseerd die zich richtte op
stralingsbescherming waarbij deelnemers uit onderwijs, praktijk en onderzoek aanwezig waren.
Hier stond de toetsing van de probleemanalyse en van mogelijke oplossingen centraal. Zie Bijlage
IX: Lijst met geraadpleegde stakeholders.
Op basis van deze uitgevoerde acties zijn (potentieel) relevante oplossingsrichtingen verder
verkend. De werkgroep was gevraagd om voor- en nadelen daarvan te schetsen. In de praktijk
blijkt dat niet zo zinvol, aangezien de opties vaak beperkt zijn. De keuze is vaak niets doen dan
wel de voorstelde oplossingsrichting volgen. Niets doen komt dan overeen met de huidige situatie.
Voor oplossingsrichtingen waarbij het Rijk een rol speelt, zijn deze verder uitgewerkt in concrete
acties (zie Bijlagen IV en V). Per actie is aangegeven wie aan zet zijn, wat de globale aanpak is en,
indien aan de orde, een eerste indicatie van mogelijke kosten. De daadwerkelijke kosten hangen af
van de verder te maken keuzes.

1.4

Terminologie: Kennisbasis versus kennisinfrastructuur

“Kennis is een persoonlijk vermogen dat gezien moet worden als het product van de informatie, de
ervaring, de vaardigheid en de attitude waarover iemand op een bepaald moment beschikt.” [6]
Onder kennisbasis verstaan we in dit rapport de kennis in hoofden van mensen zoals
wetenschappelijk onderzoekers, docenten, consultants en werknemers die in de nucleaire keten
en/of in de stralingsbescherming werkzaam zijn. Het versterken van de kennisbasis betreft dan
zowel de toename van het aantal mensen dat hun kennis actief inzet voor de verdere ontwikkeling
en toepassing van nucleaire technologie of stralingsbescherming, als de toename van kennis op
individueel niveau.
Onder kennisinfrastructuur verstaan we hier: “Een samenwerkingsverband tussen expertisecentra,
overheid, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen, waarin kennisontwikkeling en kennisoverdracht
centraal staat en waarbij sprake is van interactie tussen onderzoek, beleid en praktijk.” 6 De
organisaties zoals die in Figuur 1.3 zijn weergegeven, maken deel uit van de nucleaire
kennisinfrastructuur in Nederland. Het versterken van de kennisinfrastructuur kan dus enerzijds
gaan over het versterken van de samenwerking en anderzijds over het toevoegen van nieuwe
organisaties of faciliteiten aan de kennisinfrastructuur.

Vereniging die bestaat uit zeven Nederlandse nucleaire bedrijven en organisaties: COVRA, EPZ, NRG, PALLAS,
Reactor Instituut Delft, Urenco en SHINE.
6
Bron: Kennisinfrastructuur | www.bodyofknowledgesociaalwerk.nl
5

11

Figuur 1.3: Organisaties die deel uitmaken van de nucleaire kennisinfrastructuur in Nederland. De
onderstreepte organisaties zijn lid van Nucleair Nederland. Bron: Technopolis [5].

1.5

Leeswijzer

Vanwege de hierboven beschreven verschillen tussen de situaties voor nucleaire technologie en
stralingsbescherming, is er in dit rapport voor gekozen beide onderwerpen in twee aparte
hoofdstukken (respectievelijk hoofdstuk 2 en 3) te behandelen. Hoofdstuk 2 richt zich op de
kennisproblematiek rond nucleaire technologie en schetst mogelijke oplossingsrichtingen.
Hoofdstuk 3 doet hetzelfde voor stralingsbescherming en geeft mogelijke oplossingsrichtingen.
Tenslotte wordt in hoofdstuk 4 gereflecteerd op de overeenkomsten en verschillen tussen de in dit
rapport voorgestelde acties en de aanbevelingen van de Commissie Van der Zande. In dat
hoofdstuk schetst de werkgroep ook de verbeterde horizontale coördinatie van beleid gericht op
het versterken van de kennisbasis- en infrastructuur voor nucleaire technologie en
stralingsbescherming, één van de aandachtspunten van deze commissie.

12

2

Kennisproblematiek nucleaire technologie en oplossingen

2.1

Inleiding

Al ruim twintig jaar uit de internationale Nuclear Energy Agency (NEA) haar zorgen over het tekort
aan nucleair opgeleide en getrainde werknemers. Tijdens de bijeenkomst op 28 februari 2023 van
de Raad van Adviseurs van het Global Forum uitte de directeur-generaal van de NEA opnieuw deze
zorgen: “At present, the talent base in the nuclear field is extremely thin, making the threat of not
having enough educated and trained professionals around to design and operate the future nuclear
fleet a huge challenge.” 7
Ook binnen Europa staat het behoud van expertise hoog op de agenda. Frankrijk heeft tijdens haar
voorzitterschap van de Europese Raad in 2022 deze kwestie via een presidentieel rapport 8 op de
Europese agenda gezet: ”The European Union faces a significant risk of losing expertise and skills
in the nuclear field. […] It is strategically very important for the coming decades to maintain a high
level of knowledge and expertise in the nuclear field in Europe.”
In Nederland speelt deze problematiek ook, temeer er diverse nieuwe initiatieven op stapel staan.
Er is niet alleen sprake van een tekort aan nucleair experts maar ook aan een brede groep technici
met verschillende achtergronden en opleidingsniveaus.
Leeswijzer
Paragraaf 2.2 schetst de huidige personeelsopbouw in de nucleaire sector. Pararaaf 2.3 beschrijft
de huidige situatie op de nucleaire arbeidsmarkt en paragraaf 2.4 de toekomstige extra vraag die
voortkomt uit de geplande acties en nieuwe initiatieven. Paragraaf 2.5 laat zien dat het
(toekomstige) aanbod van personeel voor nucleaire sector een kritieke factor is, ondanks dat het
aanbod niet goed gekwantificeerd kan worden. Tot slot biedt paragraaf 2.6 mogelijke
oplossingsrichtingen om aan het benodigde personeel te komen.

2.2

Personeelsopbouw in nucleaire sector

Onder de Nederlandse nucleaire sector verstaan we in de context van dit rapport de ANVS en de
leden van Nucleair Nederland - te weten de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval (COVRA),
de Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland (EPZ), NRG, PALLAS, het Reactorinstituut
Delft (RID), SHINE en Urenco. Deze organisaties vormen samen wat in het Technopolis-rapport [5]
de ‘smalle’ nucleaire sector wordt genoemd. De nucleaire sector is echter breder, zie bijvoorbeeld
Figuur 1.3.
In de literatuur [7] wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende achtergronden van
werknemers in de nucleaire sector (zie ook Figuur 2.1):
1) Nuclear experts zoals nucleair ingenieurs, reactorfysici, kernfysici, deeltjesfysici, nucleair
chemici, radiochemici en stralingsbeschermingsdeskundigen;
2) nuclearised werknemers bestaande uit technici en ingenieurs met een niet-nucleaire
opleiding zoals werktuigbouwkunde, elektrotechniek en civiele techniek;
3) werknemers in algemene ondersteunende functies, zij hoeven slechts nuclear-aware te
zijn.
Zowel de nuclearised als de nuclear-aware werknemers hebben via training competenties en
vaardigheden ontwikkeld om in de nucleaire sector actief te kunnen zijn.

7

Nuclear Energy Agency (NEA) - Strengthening the future of the nuclear sector’s workforce (oecd-nea.org)

8 Zie: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9799-2022-INIT/fr/pdf, Franse versie.

13

Figuur 2.1: Hypothetische verdeling van verschillende werknemers in de nucleaire sector. Bron:
[7].
Technopolis [5] schat in dat de huidige verdeling tussen nuclear experts, nuclearised en nuclearaware werknemers in Nederland respectievelijk 20%, 60% en 20% is. Daarbij worden
stralingsbeschermingsdeskundigen als ‘nuclearised’ beschouwd. Uit de interviews van Berenschot
[4] blijkt dat op dit moment van de circa 1800 werknemers in de nucleaire sector ongeveer 10%
nuclear expert is, stralingsbeschermingsdeskundigen daargelaten. Het gaat dus om circa 180
werknemers. Wat men onder een nuclear expert verstaat, is trouwens niet heel scherp
gedefinieerd.
Figuur 2.2 toont de gevraagde opleidingsniveaus voor werknemers in de nucleaire sector. In de
toekomst wordt grofweg een vergelijkbare verdeling voorzien.

Figuur 2.2: Gevraagde opleidingsniveaus in huidige en naar verwachting toekomstige vacatures.
Bron: Technopolis [5], op basis van data-uitvraag onder leden van Nucleair Nederland en de
ANVS.
Het gevraagde opleidingsniveau is min of meer gelijkelijk verdeeld over mbo, hbo en wo. Over het
geheel is er net iets meer vraag naar wo-opgeleid personeel. Het gemiddelde gevraagde

14

opleidingsniveau in de nucleaire sector verschilt echter per organisatie. Zo vragen EPZ en Urenco
bijvoorbeeld vaker een lager opleidingsniveau dan de ANVS en de TU Delft [5].
In de nucleaire sector werkt zo’n 1.800 fte, voornamelijk man en in vaste dienst. Door de relatief
hoge gemiddelde leeftijd van 46 jaar is er een grote vervangingsvraag door pensionering. Circa
30% van het personeel gaat naar verwachting binnen 12 jaar met pensioen [5].

2.3

Huidige situatie op de nucleaire arbeidsmarkt

De nucleaire sector heeft last van de algemene krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt en in het
bijzonder van de grote krapte op de arbeidsmarkt voor technici. Er wordt voornamelijk gezocht
naar technisch personeel op mbo(4)- en hbo-niveau voor rollen als operator, operations manager
en technicus. Voor deze rollen is een nucleaire achtergrond of opleiding geen vereiste. De
concurrentie met andere sectoren, bijvoorbeeld de hightechsector, is hevig. Ook op de lange
termijn worden structurele arbeidstekorten verwacht. Dit komt zowel door aangekondigde
investeringen door het bedrijfsleven en overheid (hogere vraag) als door de demografische
ontwikkeling van de Nederlandse bevolking (lager aanbod). Op zowel korte als lange termijn kan
de krapte op de arbeidsmarkt dus impact hebben op het aantrekken van de juiste arbeidskrachten
voor de nucleaire sector [5].
Daarnaast is er sprake van een sectorspecifieke krapte vanwege de hoge mate van vergrijzing in
deze sector en de beperkte nieuwe aanwas. Dat laatste is toe te schrijven aan het negatieve imago
van kernenergie en het beeld dat de carrièreperspectieven beperkt zijn. Wat betreft het negatieve
imago lijkt er volgens de sector wel sprake te zijn van een kanteling, aangezien kernenergie een
bijdrage levert aan de emissiereductie van broeikasgassen.
Volgens het Technopolis-rapport stonden er in de loop van 2020 ongeveer 180 vacatures open in
de nucleaire sector. Ongeveer 30% van de vacatures bleek lastig te vervullen. Dit wil zeggen dat
vacatures meerdere keren moeten worden geplaatst voordat een geschikte kandidaat is gevonden.
Omdat de vacatures uiteindelijk wel werden vervuld, leidt dit nog niet tot grote problemen. Actief
werven wordt daarbij steeds belangrijker. Dit gebeurt bijvoorbeeld door vacatures actief te delen
via verschillende traditionele en sociale media en door eigen netwerken in te zetten. Ook wordt er
vaker gebruik gemaakt van recruiters voor de lastigere vacatures en werven sommige organisaties
in het buitenland. Zo is nu al 35% van de nucleair experts (exclusief
stralingsbeschermingsdeskundigen) afkomstig uit het buitenland [4].
Er is voornamelijk een vraag naar mensen met werkervaring. Dat hoeft niet per se ervaring binnen
de nucleaire sector te zijn; voor veel technische functies is werkervaring in een andere sector in
hoge mate overdraagbaar naar de nucleaire sector. Denk bijvoorbeeld aan ervaring in de
chemische procesindustrie of in de maritieme sector. De verdeling naar gevraagde ervaring bij
huidige en toekomstige vacatures is naar verwachting ongeveer 40% junior (0-5 jaar ervaring),
40% medior (5-10 jaar ervaring) en 20% senior (10+ jaar ervaring) [5].

2.4

Toekomstige vraag naar personeel in de nucleaire sector

Technopolis [5] heeft de toekomstige vraag naar personeel in de nucleaire sector ingeschat
uitgaande van de geplande acties en nieuwe initiatieven in de nucleaire sector (zie paragraaf
1.2.1), inclusief het buiten gebruik stellen van de HFR in Petten. Uitgangspunten daarbij zijn dat
de bouw van PALLAS en SHINE in de periode 2025-2030 plaatsvindt, evenals het buiten gebruik
stellen van de HFR en het langer in bedrijf houden van de kerncentrale Borssele. Technopolis gaat
uit van de bouw van twee nieuwe kerncentrales, met een totaal elektrisch vermogen van 2 GW, is
in de periode 2030-2035. Uitgaande van 1.800 fte nu is op korte termijn (2025-2030) een
toename van het aantal medewerkers van zo’n 40% nodig en op langere termijn (2030-2035) van
zo’n 65%. Zie Figuur 2.3. Het aantal vacatures stijgt naar schatting van 180 vacatures nu naar
bijna 400 per jaar op de lange termijn. Daarin is de vervangingsopgave meegenomen.
Technopolis baseert hun berekening op nieuwe kerncentrales met een gezamenlijk elektrisch
vermogen van 2 GW. Mocht het totale elektrisch vermogen groter worden, dan neemt de vraag
15

naar personeel over de hele linie verder toe, zie figuur 18 in het Technopolis-rapport [5]. Het
kabinet zet in op twee kerncentrales met een gezamenlijk elektrisch vermogen van circa 3 GW met
generatie-III+-reactoren. Ter illustratie, op dit moment worden in het Verenigd Koninkrijk twee
eenheden met generatie-III+-reactoren met een elektrisch vermogen van 1.630 GW per eenheid
gebouwd, dus in totaal 3.260 GW (Hinkley Point C). Hiervoor zullen naar verwachting 900
werknemers (niet fte!) in de operationele fase nodig zijn. 9
Daarnaast heeft Technopolis ook een schatting gemaakt van de behoefte aan externe, nuclearaware werknemers voor de toeleverende bedrijven die bouwen en apparatuur aanleveren. Zie de
blauwe staven in Figuur 2.3. De omvang van deze werkkracht varieert gedurende de bouw. Ter
illustratie, voor Hinkley Point C zijn gedurende die piek 8.600 van dit type werknemers nodig op
locatie, 3.000 meer dan oorspronkelijk was ingeschat. 10 Het is belangrijk om deze groep mensen
zo nodig bij te scholen vóór de bouw van de nieuwe reactoren. Sommige bedrijven zullen
bijvoorbeeld gecertificeerd moeten worden door de ANVS om de kwaliteit van hun
veiligheidsrelevante componenten aan te tonen. Andere zullen bekend moeten raken met de
nucleaire kwaliteitseisen. In dit rapport laten we deze groep werknemers verder buiten
beschouwing.

Figuur 2.3: Benodigd aantal fte uitgaande van doorgang van geplande acties en voorgenomen
initiatieven in de nucleaire sector (rood) (zie paragraf 2.3.2). Ter vergelijking: het huidige aantal is
circa 1.800 fte. Benodigd aantal fte bij toeleverende bedrijven (blauw). Bron: Technopolis [5].

2.5

Aanbod van personeel voor nucleaire sector

Niet-nucleair opgeleid personeel
Zoals te zien is in de piramide in Figuur 2.1, is de grootste groep benodigd personeel in eerste
instantie niet-nucleair opgeleid. Het gaat hierbij om technisch geschoold personeel zoals ingenieurs
en technici. Met name mensen met de volgende expertises worden als schaars ervaren [4]:

Geraadpleegd op 1 mei 2023: https://somersetjobs.co.uk/jobs-at-hinkley-point-c
Geraadpleegd op 1 mei 2023: Five years on, 22,000 are working in Britain on Hinkley Point C | EDF
(edfenergy.com), 29 september 2021.
9

10

16

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Meet- en regeltechnici
Civiel ingenieurs
Materiaalkundigen
Chemici
Deeltjesversnellerfysici (accelerator physicists)
Veiligheidskundigen
(Probabilistische) risico-analisten
Stralingsbeschermingsdeskundigen
Software engineers
Hardware engineers
Cybersecurity-experts
Operators (hbo- en mbo-niveau)

Om deze groep mensen te laten landen in de sector is het nodig om ze nuclearised of nuclearaware te maken door het volgen van (korte) opleidingen, al dan niet in-house, en het inwerken in
de deels nieuwe nucleaire materie.
Nucleair opgeleid personeel
Voor de top van de piramide (zie Figuur 2.1.) kent het Nederlandse wetenschappelijk onderwijs
momenteel één masterspecialisatie Nuclear Science and Engineering binnen de masteropleidingen
Applied Physics, Chemical Engineering en Sustainable Energy Technology aan de TU Delft. Het
mbo en hbo bieden op dit moment geen onderwijs aan op dit gebied.11
De TU Delft richt zich op kernsplijting en is de grootste leverancier van nucleair opgeleiden in
Nederland. In de periode 2011-2021 studeerden gemiddeld 13 masterstudenten per jaar af aan de
TU Delft met een aantekening Nuclear Science and Engineering op hun diploma. Het aantal
wetenschappelijke promoties op het gebied van nucleaire technologie aan de TU Delft was in deze
periode gemiddeld 2 per jaar. Hierbij gaat het om experts (PhD’s) op het gebied van nucleaire
technologie, waarbij de expertise afhangt van de specifieke onderzoeksgroep waarbinnen het
promotieonderzoek is uitgevoerd. Gemiddeld kwamen er in deze periode jaarlijks 15 kersverse
nucleair experts vanuit de TU Delft op de arbeidsmarkt. Dit betekent trouwens niet automatisch
dat ze voor een carrière in de nucleaire sector hebben gekozen.
Over het algemeen is er tevredenheid over de aansluiting van de universitaire opleiding aan de TU
Delft [4]. Wel wordt deze opleiding als technisch-natuurwetenschappelijk gekarakteriseerd; er is
minder aandacht voor nuclear engineering, waarbij de aandacht meer ligt op het ontwerpen,
construeren en ontwikkelen van nucleaire installaties. Deze kennis is wel relevant voor de bouw
van nieuwe nucleaire installaties in Nederland. Organisaties als PALLAS en SHINE halen daarom
mensen met deze opleidingen uit het buitenland [5].
Daarnaast kennen enkele andere technische en niet technische universiteiten nucleaire
specialisaties. Zo richt de TU Eindhoven zich op kernfusie. Daar kan men een Master Science and
Technology of Nuclear Fusion behalen. In Groningen is het Energy and Sustainability Research
Institute Groningen (ESRIG) verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hier wordt onder meer
onderzoek verricht naar isotopen en nucleaire energie.
Personeel met mbo- en hbo-opleiding
Technopolis heeft specifiek naar het aantal afgestudeerden van relevante mbo- en hbo-opleidingen
voor de nucleaire sector gekeken. Geconstateerd is dat het aantal afgestudeerden aan deze
opleidingen de totale vraag naar medewerkers van de sector weliswaar overtreft, maar dat
desondanks in de toekomst nog steeds sprake kan zijn van een kwantitatief en een kwalitatief
tekort aan de aanbodzijde van de arbeidsmarkt. Voor dat tekort lijkt de concurrentie met andere
sectoren de grootste verklarende factor. In tabel 2.1. is een overzicht van meerdere verklarende
factoren opgenomen.

11

In 2009 had de Hogeschool Zeeland al plannen voor een nieuwe afstudeerrichting nucleaire technologie.

17

Tabel 2.1. Mogelijke oorzaken voor krapte op nucleaire arbeidsmarkt. Bron: Technopolis [5].

2.6

Probleemschets

Zowel de verkenning van Berenschot als van Technopolis laat zien dat, zonder additionele
maatregelen, ook in de toekomst een mismatch tussen vraag en aanbod op de nucleaire
arbeidsmarkt te verwachten is. Om de woorden uit het Technopolis-rapport te gebruiken, kan in
ieder geval geconcludeerd worden dat het realiseren van de verwachte groei van de nucleaire
sector ”zeer uitdagend” te noemen is.
Om meer grip op de (toekomstige) arbeidsmarktsituatie te krijgen, heeft de Commissie Van der
Zande aanbevolen om een ‘Human Resources Observatorium voor Nucleaire Technologie en
Straling’ op te richten. Het betreft het verzamelen en analyseren van data van de huidige en
verwachte in- en uitstroom van studenten en werknemers uit de nucleaire sector en stralingssector
op de verschillende niveaus van opleiding en expertise.
Zowel de verkenning van Berenschot als van Technopolis laten zien hoe lastig het is om de
toekomstige vraag en aanbod van personeel in te schatten. Daarbij is met name het inschatten
van de toekomstige instroom van de niet-nucleair opgeleide werknemers vrijwel onmogelijk. Dat
betreft zo’n 80-90% van de werknemers. Hoe moet je inschatten of mensen de keuze maken voor
werk in de nucleaire sector? Dit neemt niet weg dat beide verkenningen, die een poging gedaan
hebben om zaken te kwantificeren, hun meerwaarde hebben gehad. Ze hebben de noodzaak laten
zien van een gericht arbeidsmarktbeleid voor de nucleaire sector.
Indien het de nucleaire sector niet lukt om voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken, dan
staat dit de nieuwe nucleaire initiatieven in de weg. Een beperkte arbeidscapaciteit zou kunnen
betekenen dat de realisatie van de initiatieven wordt vertraagd of dat de kosten hiervoor stijgen
vanwege een stijging van de lonen. Een vergelijkbare problematiek speelt bijvoorbeeld in de
(bredere) energiesector, waar in de komende vier jaar een tekort wordt verwacht van 17.500
technici, waarvan 13.000 bij de netbeheerders [8].

2.7

Oplossingsrichtingen

In deze paragraaf schetst de werkgroep mogelijke oplossingsrichtingen om aan het benodigde
personeel te komen. Ze onderscheidt daarbij ten eerste oplossingsrichtingen die betrekking
hebben op het interesseren respectievelijk werven van leerlingen, studenten en potentiële
werknemers. Hiervoor staat primair de nucleaire sector zelf aan de lat. Ten tweede kan de
kennisinfrastructuur aan de kant van de onderwijsinstellingen versterkt worden opdat meer
studenten (wo, hbo en mbo) in aanraking komen met nucleaire technologie. De hoop is dan dat ze
hierin geïnteresseerd raken en vervolgens in de nucleaire sector gaan werken. Aangezien
onderwijs en onderzoek onlosmakelijk met elkaar verweven zijn, moeten beide versterkt worden
(zie Kader 2.1). Het versterken van de kennisinfrastructuur is een gezamenlijke taak van de
nucleaire sector, de onderwijsinstellingen en overheden (Rijk en/of decentrale overheden).

18

Kader 2.1: Relatie onderzoek en onderwijs en onderzoek
In het wetenschappelijk onderwijs zijn onderzoek en onderwijs onlosmakelijk met elkaar
verbonden. Via het onderzoek sijpelt nieuwe kennis door naar het onderwijs. Promovendi
begeleiden veelal studenten die onderzoek doen. Promovendi worden op hun beurt begeleid
door postdocs of de vaste wetenschappelijke staf. De financiering van promovendi en postdocs
vindt meestal plaats via tijdelijke onderzoeksprogramma’s. Idealiter zijn de
onderzoeksprogramma’s gebaseerd op een actuele kennisagenda waarin de kennis- en
onderzoekbehoefte is opgenomen. Soms wordt ook een innovatieagenda opgesteld.
Onderzoek voedt ook docenten in het hbo en mbo. Bovendien zijn er in het hbo en mbo
ontwikkelingen om meer aan (praktijkgericht) onderzoek te doen. Door in samenwerking met
bedrijven innovatief onderzoek te doen op nucleair terrein kan tevens de belangstelling voor de
nucleaire sector gewekt worden.

Aangezien de verwachte krapte op de arbeidsmarkt voor de nucleaire sector niet los valt te zien
van de algemene personeelstekorten in Nederland, benoemt de werkgroep ook relevante
oplossingsrichtingen die door het kabinet zijn geïnitieerd. Zo zijn op 3 februari 2023 door het
kabinet oplossingsrichtingen gedeeld voor zowel de arbeidsmarkt als geheel 12 als voor techniek en
ICT in het bijzonder 13. Ook het Aanvalsplan Arbeidsmarkttekorten Techniek, Bouw en Energie 14
van de brede technieksector bevat veel waardevolle initiatieven. Het kabinet heeft een jaarlijkse
investering van € 50 miljoen toegezegd om dit Aanvalsplan te realiseren. Waar relevant verwijst
de werkgroep naar initiatieven die er al zijn of die het kabinet heeft aangekondigd.
Concreet zijn de volgende oplossingsrichtingen:
1. Aanstellen van speciale managers om leerlingen, studenten en potentiële werknemers te
bereiken en te interesseren voor de nucleaire sector.
2. Bieden van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden.
3. Eigentijds voorlichten en informeren van breed publiek over de rol van nucleaire
technologieën en stralingstoepassingen.
4. Opstellen van nationale Kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid;
5. Versterken van nucleair onderwijs in het wo.
6. Versterken van nucleair onderwijs in het hbo en mbo.
7. (Co)financieren van nationaal onderzoek.
8. (Co)financieren van Europees onderzoek.
Zoals hiervoor beargumenteerd, zijn de oplossingsrichtingen 3, 4, 5, 6 en 7 onderling afhankelijk
en moeten dus in gezamenlijkheid genomen worden. Het versterken van nucleair onderwijs is
alleen zinvol als studenten ook daadwerkelijk meer belangstelling voor dit onderwerp gaan tonen.
Hiervoor is werken aan oplossingsrichting 1 een belangrijke voorwaarde, maar ook
oplossingsrichting 3 kan al van invloed zijn op de studiekeuze.
Van geen van deze oplossingsrichtingen is de doeltreffendheid verzekerd. Het doel is om
(toekomstige) potentiële werknemers te interesseren en te enthousiasmeren om in de sector te
gaan werken. Uiteindelijk maken ze zelf een keuze uit het brede arbeidsaanbod.
Hierna licht de werkgroep deze oplossingsrichtingen verder toe:
1. Aanstellen van speciale managers om leerlingen, studenten en potentiële
werknemers te bereiken en te interesseren voor de nucleaire sector
Gegeven de sterke concurrentie op de arbeidsmarkt, is het zaak dat de werkgevers in de nucleaire
sector vroegtijdig in beeld komen en zich positief weten te onderscheiden. Dit vergt ook een veel
Aanvullende maatregelen arbeidsmarktkrapte, Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29544, nr. 1174
Actieplan Groene en Digitale Banen, Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29544, nr. 1173
14
MKB NL Aanvalsplan arbeidstekorten (vno-ncw.nl)
12
13

19

intensiever en gerichter wervingsbeleid dan tot nu toe. Zo heeft het hightechbedrijf ASML een
‘Manager Universiteitsrelaties & Talent Engagement’ in dienst die zich uitsluitend richt op het
interesseren respectievelijk werven van leerlingen, studenten en personeel voor ASML (zie Kader
2.2).
De organisaties die deel uitmaken van de nucleaire keten, inclusief ANVS, zullen afzonderlijk en
wellicht ook gezamenlijk een vergelijkbare inspanning moeten leveren als zo’n ‘Manager
Universiteitsrelaties & Talent Engagement’. Daarbij is het van belang dat de nucleaire sector zich
stevig positioneert: werknemers en studenten willen in toenemende mate een positieve
maatschappelijke bijdrage leveren, bijvoorbeeld aan CO2-vrije energieopwekking of medische
diagnostiek en therapie in de geneeskunde. Verder onderscheidt de nucleaire sector zich door zijn
hoogtechnologisch gehalte en de internationale carrièreperspectieven.
Kader 2.2: Manager Universiteitsrelaties & Talent Engagement bij ASML
In de uitzending van VPRO Tegenlicht ‘Het geheim van ASML’ is onder meer Arianne Bijma,
Manager Universiteitsrelaties & Talent Engagement, aan het woord over het tekort aan technici
op de arbeidsmarkt en de manier waarop ASML werft.
Zij is verantwoordelijk voor de relaties met universiteiten en talenten. Haar baan is wereldwijd
de beste mensen vinden en binden aan ASML. Maandelijks is ze op zoek naar honderden nieuwe
medewerkers.
Op dit moment zijn het hardst mensen in de fabriek nodig. “Het grootste knelpunt is dat
onvoldoende mensen technisch worden opgeleid. Elke goede techneut heeft 5 aanbiedingen op
zak tegen de tijd dat die zijn diploma haalt. Het maakt niet uit of dat nou een mbo-diploma,
hbo-diploma of een universitair diploma is; dan kan je aan het werk.”
“We hebben allerlei dingen, we hebben lesprogramma’s, we doen mee aan allerlei evenementen
zoals Night of Nerds, de Week van de Techniek, of Girls Night. Want ook het interesseren van
meer meisjes en vrouwen voor de techniek is een grote opgave.”
Bron: VPRO Tegenlicht - Het geheim van ASML, 12 september 2022, vanaf minuut 9:31.

Idealiter zijn acties van zo’n manager gericht op uiteenlopende doelgroepen, te weten:
•
•
•
•

Potentiële werknemers met een relevante afgeronde opleiding en eventueel relevante
werkervaring;
Potentiële werknemers die bereid zijn zich te laten om- of bijscholen;
Studenten die gekozen hebben voor relevante studierichtingen;
Leerlingen in het basis- en middelbaar onderwijs.

Kader 2.3 bevat een overzicht van mogelijke acties die de sector kan ontplooien om deze
doelgroepen te bereiken en te interesseren voor de nucleaire sector. Daarbij zijn ook acties
opgenomen die aansluiten bij initiatieven van het kabinet om de problemen op de arbeidsmarkt
aan te pakken.
Daarbij kan nog speciale aandacht uitgaan naar het werven in het buitenland en het interesseren
van vrouwen en meisjes. Werken in Nederland is voor buitenlanders om verschillende redenen
interessant: het is een stabiel land met een hoge levensstandaard en goede internationale
verbindingen. Daarnaast zijn de flexibele arbeidvoorwaarden, minder strakke hiërarchische
structuren en het feit dat de meeste Nederlanders Engels spreken pluspunten. 15 Op dit moment
zijn nucleair experts uit de volgende landen werkzaam in Nederland: Argentinië, België. Bulgarije.
Duitsland, Italië, Groot-Brittannië, India, Italië, Verenigde Staten, Zuid-Afrika, Zweden. Sommige
van deze landen hebben een overschot aan nucleaire kenniswerkers [4].
Tot slot loopt op dit moment onder het Euratom-programma het volgende ENEN2plus-project dat
zich op verschillende doelgroepen richt: Building European Nuclear Competence through
continuous Advanced and Structured Education and Training Actions. Het is zinvol om dit project te
15

Interview met gespecialiseerde recruiter Thomas Thor.

20

volgen en in een latere fase gebruik te maken van de producten. Dit project wordt eind mei 2026
afgerond.

21

Kader 2.3: Doelgroepgerichte acties om potentiële werknemers voor nucleaire sector
te interesseren
Focus: potentiële werknemers met relevante afgeronde opleiding of werkervaring:
•
(Gezamenlijk) werven van experts uit het buitenland, bv. door inzetten gespecialiseerde
recruiter zoals Thomas Thor of meedoen aan Europees online career events van ENEN2plus
(zie voorbeeld).
•
Werven van werknemers uit andere sectoren die overeenkomsten vertonen met nucleaire
sector, bv. chemische procesindustrie, maritieme sector.
•
Aanbieden van traineeship, zie ter inspiratie het nationaal watertraineeship.
•
Gebruikmaken van de ‘Gouden Poort’, één van de hoofdpunten uit het Aanvalsplan
Arbeidsmarkttekorten Techniek, Bouw en Energie. Dit expertisecentrum/matchingloket voor
werkgevers, werknemers en werkzoekenden faciliteert een tienjarige werk- en
opleidingsgarantie binnen de aangesloten sectoren. Volgens het Aanvalsplan zou in de
zomer van 2023 de uitwerking voor de Gouden Poort “klaar moeten zijn voor
implementatie”.
Focus: potentiële werknemers die bereid zijn zich te laten om- of bijscholen:
•
Aansluiten bij omscholingsplatform Be an Engineer, dat werkzoekenden met een havo-,
vwo of mbo niveau 4 diploma koppelt aan techniekbedrijven. De werkgever betaalt een
twee- of vierjarige hbo-opleiding in deeltijd bij één van de aangesloten hogescholen, terwijl
de werknemer fulltime betaald krijgt voor een werkweek van vier dagen.
•
Contacten onderhouden met de diverse regionale mobiliteitsteams (RMT’s), die
werkzoekenden helpen met onder meer om- en bijscholing voor tekortsectoren en
begeleiding naar nieuw werk.
Focus: studenten die gekozen hebben voor relevante studierichtingen:
•
Deelnemen aan Open Dagen om aankomend studenten kennis te laten maken met
nucleaire techniek en stralingstoepassingen.
•
In vroeg stadium van de opleiding interesse wekken (o.a. gastcolleges, excursies bv. via
relaties met studieverenigingen). Voor universitaire opleidingen geldt: “The challenge is to
guide the best talent to nuclear specialties in this relatively short time frame that
constitutes the first years at university” 16
•
Peers betrekken, bv. Dutch Young Generation, het Nederlandse netwerk van jonge
medewerkers uit de nucleaire sector. Daarbij inspiratie halen uit de watersector met hun
Waterambassadeurs, Stroomversnellers,
•
Campus recruitment: werving van studenten voor stages en afstudeerstages.
•
Zichtbaarheid op campus vergroten: sponsoren van challenges; stimuleren van deelname
aan Nuclear Olympiad van World Nuclear University.
•
Aanbieden van studiebeurzen voor relevante studies, al dan niet in het buitenland.
•
Aansluiten bij Night of the Nerds (regio Eindhoven) of vergelijkbaar initiatief in andere
regio’s opzetten.
Focus: leerlingen in het basis- en middelbaar onderwijs:
•
Aanhaken bij Jet-Net, waarbinnen bedrijven en scholen samenwerken om leerlingen in
basis- en voortgezet onderwijs te interesseren voor technische beroepen, onder meer via
gastlessen en bedrijfsbezoeken. Jet-Net bestaat al sinds 2002 en heeft zowel een nationaal
loket als regionale loketten.
•
Een opdracht aanleveren voor Vakkanjers, dat jaarlijks landelijke challenges opzet voor
leerlingen in vier leeftijdscategorieën (van groep 7-8 van de basisschool tot 3-4 vmbo).
•
Zorgen dat voor de nucleaire sector relevante opleidingen beter te vinden zijn op de website
Leeroverzicht. Het trefwoord nucleair levert nu slechts 1 hit op: hbo-opleiding Medisch
Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken.
•
Maatwerk leveren (bv. (praktijk)opdrachten, workshops) voor leerlingen op Technasia in de
regio.
•
Laten inspireren door Belgische initiatieven voor leerlingen.

16

DESCRIPTION – ENEN+ project

22

2. Bieden van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden
In een krappe arbeidsmarkt zijn aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden een manier om
onderscheidend te zijn. Aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden zijn zowel bedoeld voor het aantrekken
van nieuwkomers in de sector als voor het behouden van werknemers voor de sector.
De werkgroep doet hiervoor enkele suggesties:
•

•

•
•
•

Investeren in opleidingen voor starters: interne opleidingen en traineeships, studiebeurzen
voor vervolgstudie voor (nieuwe) werknemers (bv. 1-jarige master-after-master in Nuclear
Engineering in België).
Investeren in talentontwikkeling: bv. deelname aan programma’s van de World Nuclear
Academy (bv. Strategic Leadership Academy), aan ENEN PhD Event & Prize of aan mobilty
schemes for nuclear talents van ENEN2plus.
Bieden van optie om te werken als hybride docent, voor werknemers die dit interessant
vinden (zie Bijlage VI).
Aantrekkelijk maken om door te werken na de pensioengerechtigde leeftijd, bijvoorbeeld door
werken in deeltijd mogelijk te maken of via incidentele inhuur (consultancy).
Bieden van goed salaris en overige arbeidsvoorwaarden zoals bv. aangename werkomgeving,
flexibele werktijden, thuiswerken of op meer centrale locatie (indien mogelijk), taalcursussen,
ondersteuning sociale integratie van buitenlandse werknemers, aandacht voor vitaliteit op het
werk, ondersteuning bij vinden van woonruimte, etc.

3. Eigentijds voorlichten en informeren van breed publiek over de rol van nucleaire
technologieën en stralingstoepassingen
Onbekend maakt onbemind. Wil de nucleaire sector meer mensen aantrekken, dan is het primair
van belang om meer bekendheid te geven aan de maatschappelijke rol van deze sector: hoe
draagt die bij aan de maatschappelijke missies op het terrein van gezondheid en energie/klimaat?
Hoe werken de technieken? Welke dilemma’s doen zich voor? Welke veiligheidsaspecten spelen en
hoe wordt veiligheid gewaarborgd? Waarop zijn werknemers in deze sector trots? Wat zijn
relevante en interessante ontwikkelingen op dit terrein? etc.
De nucleaire sector zou hiervoor gezamenlijk een voorlichtingsplan kunnen ontwikkelen en
uitvoeren. Behalve dat de voorlichting objectief en consistent hoort te zijn, moeten de vorm en de
gebruikte media ook passen bij de tijdsgeest: sterke visuele component, persoonlijke verhalen,
live ervaringen, events, simulatoren, games etc. Van belang is een balans te vinden tussen
enerzijds aandacht trekken en vasthouden en anderzijds objectieve voorlichting geven.
In het kader van het amendement Erkens/Dassen (zie Bijlage II) heeft EZK inmiddels een
eenmalige subsidie aan EPZ verleend voor een haalbaarheidsstudie naar een publiekscentrum
kernenergie. Zie Bijlage IV, Actie N.1.
4. Opstellen van nationale kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid
Een nationale kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid geeft richting aan het nationale
onderzoek en dient daarmee als basis voor het opzetten van een nationaal onderzoeksprogramma.
Het doel van zo’n onderzoeksprogramma is tweeledig: enerzijds richting geven aan het onderzoek
ter versterking van de nationale kennisbasis en anderzijds financieren van onderzoekers (bv.
postdocs, promovendi of lectoren) die studenten begeleiden, opdat die op termijn in de nucleaire
sector kunnen instromen.
De kennisagenda dient primair aan te sluiten bij de behoeften van de betrokken departementen
(incl. ANVS) en de nucleaire sector. Het voorstel is om één of meerdere kenniskamers 17 te
organiseren waarin de betrokken departementen, de nucleaire sector en wetenschappers zijn
vertegenwoordigd. Gezamenlijk wordt nagegaan welke kennisvragen volgens hen op het terrein
17
De kenniskamer is een instrument van de overheid om een brug te slaan tussen wetenschap en beleid, met
als doel om een beter begrip te krijgen van de problematiek in de volle breedte en op zoek te gaan naar de
nieuwe beleidsuitdagingen, strategische kennisvragen en handelingsperspectieven.

23

van nucleaire technologie en veiligheid voor Nederland relevant zijn. De wetenschappers geven
aan welke kennis reeds voorhanden is, welke nieuwe inzichten en ontwikkelingen er zijn en of ze –
gegeven hun expertise – in staat zijn om de gevraagde nieuwe kennis te ontwikkelen. Zie verder
Bijlage IV, Actie N.2.
Deze nationale kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid zal op regelmatige basis
geactualiseerd moeten worden, bijvoorbeeld eens in de 4 jaar.
5. Versterken nucleair onderwijs in het wo
Op dit moment is er beperkt aandacht voor nucleaire technologie en stralingstoepassingen in het
wetenschappelijk onderwijs (zie 2.5 Aanbod van personeel voor nucleaire sector, Nucleair opgeleid
personeel). TU Delft is een van de grootste leveranciers van afgestudeerden en gepromoveerden
op het terrein van ‘reactorfysica & nucleaire materialen’; daarbij ligt het accent op kernsplijting. TU
Eindhoven levert studenten en promovendi af op het gebied van kernfusie.
Het versterken van het nucleair wetenschappelijk onderwijs zou twee doelen moeten dienen: ten
eerste het leveren van meer afgestudeerden en gepromoveerden op het terrein van nucleaire
technologie (toekomstige nuclear experts) en ten tweede meer studenten in het wetenschappelijk
onderwijs (bachelor en master) in aanraking laten komen met nucleaire technologie en hen
daarvoor te interesseren. Wat dat laatste betreft gaat het om een brede groep studenten, gegeven
de substantiële behoefte aan niet-nucleaire expertises (zie 2.5 Aanbod van personeel voor
nucleaire sector, Niet-nucleair opgeleid personeel). Daarbij zou men zich niet alleen op studenten
aan de TU Delft moeten richten, maar op ook studenten aan de TU Eindoven, Universiteit Twente,
en eventueel andere universiteiten met aandacht voor (toegepaste) natuurkunde of scheikunde
zoals de Rijksuniversiteit Groningen, de Universiteit van Amsterdam etc. Daarvoor is het van
belang cursussen of minors op het terrein nucleaire technologie en stralingstoepassingen aan een
brede groep (technische) bachelor- en masterstudenten aan te bieden. Zie verder Bijlage IV,
Acties N.3 en N.4.
6. Versterken nucleair onderwijs in het hbo en mbo
De nucleaire sector heeft een grote behoefte aan werknemers die een mbo- of hbo-diploma op zak
hebben. Het gaat hierbij in eerste instantie niet om werknemers die al een achtergrond hebben in
nucleaire techniek of stralingstoepassingen. De nucleaire sector heeft juist ook veel werknemers
met andere achtergronden nodig, denk bijvoorbeeld aan operators, meet- en regeltechnici,
chemici, veiligheidskundigen en cyberexperts (zie paragraaf 2.5, waarin de variëteit aan
gevraagde niet-nucleair experts is geschetst).
Toch is het zinvol om in het mbo en hbo meer aandacht te besteden aan nucleaire techniek en
stralingstoepassingen. Hiermee kan interesse worden gewekt voor het werken in de nucleaire
sector. Als nucleaire werkgevers de banden aanhalen met onderwijsinstellingen, biedt dit tevens
kansen voor campus recruitment en verdere profilering van de sector in het onderwijs.
Momenteel is er nauwelijks aandacht voor nucleaire technologie en stralingstoepassingen in het
hbo. Een manier om hier verandering in te brengen is het instellen van lectoraten.
Een lectoraat is een eenheid bij een hogeschool waarbinnen praktijkgericht onderzoek wordt
uitgevoerd. Een lectoraat bestaat doorgaans uit een lector en een kenniskring, waarin
onderzoekers, docent-onderzoekers, studenten en het werkveld samenwerken. Lectoren zijn
onderzoekers op het snijvlak van onderwijs, onderzoek en de beroepspraktijk. Het aanstellen van
lectoren heeft vervolgens ook zijn doorwerking in het onderwijs.
Het is ook mogelijk dat een lector aan de slag gaat bij zowel een hogeschool als een
onderzoeksinstituut. De lector verbindt zo het fundamenteel onderzoek van het instituut met het
praktijkgericht onderzoek van de hogeschool. Deze verbinding versterkt de kennis- en
innovatieketen door wetenschap, beleid en praktijk bij elkaar te brengen. Dit biedt kansen voor
senior onderzoekers, lectoren en studenten en draagt bij aan een grotere beschikbaarheid van
goed opgeleide professionals. Via de regeling Lectorposities bij instituten (L.INT) worden subsidies
verleend voor dit type lectorposities. Regieorgaan SIA voert deze regeling uit. Middels het
24

amendement Erkens/Dassen zijn de eerste stappen gezet om een regeling in te stellen voor de
aanstelling van drie lectorposities bij instituten. Zie verder Bijlage IV, Actie N.5.
Daarnaast bieden (nieuwe) regelingen mogelijkheden om het mbo en hbo op het gebied van
nucleaire technologie en stralingstoepassingen te versterken, zie kader 2.4.
Kader 2.4: (Nieuwe) regelingen om beroepsonderwijs beter aan te sluiten bij praktijk
•

•
•

Aansluiten bij het plan van de brede technieksector om hybride docenten (zie Bijlage VI) op
te leiden. De technieksector wil vanaf 2023 duizend extra hybride docenten beschikbaar
stellen voor alle onderwijsniveaus. Regionale Techniekcentra moeten binnen vijf jaar
bijdragen aan volledig hybride beroepsonderwijs op mbo- en hbo-niveau.
Beter laten aansluiten van beroepsonderwijs op behoeften van de nucleaire sector door
gebruik te maken van het Regionaal Investeringsfonds MBO (RIF MBO) (subsidieregeling).
Gebruikmaken van publiek-private samenwerking tussen onderwijs en sectorpartijen om
beroepsopleidingen te laten aansluiten bij de sector. Het non-profit actienetwerk Katapult
kan hierbij assisteren.

Tot slot is in het kader van het amendement Erkens/Dassen (zie Bijlage II) inmiddels een
eenmalige subsidie aan NRG toegekend voor het oprichten van een Nuclear Academy. Doel hiervan
is het nucleaire onderwijs in brede zin te stimuleren en te bevorderen, waarbij de focus ligt op
mbo- en hbo-niveau. Daarnaast zullen trainingsmodules voor werknemers binnen de overheid
worden ontwikkeld. Zie verder Bijlage IV, Actie N.6.
7. (Co)financieren van nationale onderzoeksprogramma’s Nucleaire Technologie &
Veiligheid
Het doen van onderzoek naar nucleaire technologie en veiligheid draagt enerzijds bij aan het
versterken van de kennisbasis op dit terrein in Nederland en anderzijds aan het creëren van een
basis voor het afleveren van toekomstige nucleair experts met kennis gebaseerd op
toonaangevend onderzoek(studenten en promovendi) die in de nucleaire sector kunnen gaan
werken.
Voor de financiering van onderzoek naar kernenergie zijn de onderzoeksinstellingen deels
afhankelijk van nationale financiering. Hoewel het Euratom Research and Training Programme
2023-2025 van de EU (co)financiering biedt, is men terughoudend met het financieren van
onderzoek naar kerncentrales. Dit heeft te maken met het feit dat niet alle Europese lidstaten
kernenergie ondersteunen, wat institutionele samenwerking op dit gebied binnen het EU kader
bemoeilijkt. Dit geldt trouwens niet voor onderzoek, innovatie, opleiding en training op het gebied
van de veiligheid van Small Modular Reactors (SMRs) 18.
Er zijn vier routes (zie Bijlage III) om via NWO nationale (co)financiering te krijgen voor nationale
onderzoeksprogramma’s op het gebied van nucleaire technologie & veiligheid. Zie voor te nemen
stappen Bijlage IV, Actie N.7.
8. (Co)financieren van Europese onderzoeksprogramma’s Nucleaire Technologie &
Veiligheid
In aansluiting op Horizon Europe, het kaderprogramma van de Europese Unie voor onderzoek en
innovatie, bestaat er een specifiek, complementair EU-programma van Euratom gericht op
nucleaire technologie. Het Euratom Research and Training Programme 2023-2025 is in maart 2023
gepubliceerd en strekt zich onder meer uit over de thema’s nucleaire veiligheid, radioactief afval,
stralingsbescherming, crisisvoorbereiding, kernfusie en de veiligheid van SMRs.

Zie: Commission Declaration on ‘EU Small Modular Reactors (SMRs) 2030: Research & Innovation, Education
& Training’ (europa.eu)
18

25

Voor medische toepassingen van ioniserende straling is binnen het EU4HEALTH programma 2023
subsidie beschikbaar voor verschillende joint actions. Een van deze joint actions is gericht op de
kwaliteit en veiligheid van medische toepassingen met ioniserende straling.
Voor sommige (onderdelen) van deze programma’s is (co)financiering vereist.

26

3 Kennisproblematiek stralingsbescherming en oplossingen
3.1

Inleiding

Wat betreft de kennisproblematiek rondom stralingsbescherming, spelen er twee zaken. Ten
eerste de achteruitgang van de wetenschappelijke expertise en ten tweede de kwetsbaarheid van
de opleidingen tot stralingsbeschermingsdeskundige (SBD) die de Commissie Van der Zande
signaleert.
In paragraaf 3.2 komt de achteruitgang van de wetenschappelijke expertise op het terrein van
stralingsbescherming aan de orde en in paragraaf 3.3 de kwetsbaarheid van de opleidingen tot
stralingsbeschermingsdeskundige. Daarbij schetst de werkgroep voor beide kwesties allereerst de
problematiek en vervolgens oplossingsrichtingen.

3.2

Achteruitgang wetenschappelijke expertise stralingsbescherming

3.2.1 Inleiding
In 2008 heeft de Gezondheidsraad [9] de achteruitgang van wetenschappelijke expertise op het
terrein van stralingsbescherming geagendeerd. Op grond daarvan heeft de minister van SZW,
mede namens zijn collega’s van het ministerie van VWS en het toenmalige ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM), in 2009 aangekondigd met de
Nederlandse Vereniging voor Stralingshygiëne (NVS) de consequenties van deze achteruitgang te
bespreken en te bekijken hoe deze ontwikkeling indien nodig kan worden gekeerd. 19 Uiteindelijk
leidde dit tot een opdracht aan het RIVM [10] om in nauwe samenwerking met de NVS een
inventarisatie uit te voeren naar (de ontwikkelingen in) het wetenschappelijk onderzoek en
onderwijs in de stralingsbescherming in Nederland. Daarvoor is een enquête gehouden onder
betrokkenen in het stralingsveld. De openingsvraag van de enquête luidde: “Bent u het eens met
de stelling van de Gezondheidsraad dat de wetenschappelijke expertise op het gebied van de
stralingsbescherming in Nederland afneemt?” Hierop antwoordde 71% bevestigend, 18%
ontkennend en 11% had de vraag niet beantwoord. De respondenten die het eens waren met deze
stelling, noemden als motivatie onder meer dat:
een aantal radiobiologiegroepen en fysicagroepen met versnellers is opgeheven, het aantal en
het niveau van publicaties is gedaald, dat er onvoldoende aandacht is voor
stralingsbescherming, dat de rol van radioactieve stoffen in het moleculair biologisch
onderzoek afneemt, dat het ledenbestand van de NVS aan het vergrijzen is, dat er geen
universitair curriculum is voor stralingshygiëne, dat wetenschappelijke kennis afneemt, maar
praktische kennis niet, dat stralingsbeschermingsdiensten bij arbo- en milieudiensten zijn
gevoegd en verder van de wetenschap zijn komen te staan, dat een leerstoel
stralingsbescherming ontbreekt waardoor kennis versnipperd is geraakt, dat er minder
aandacht is voor de bredere maatschappelijke en ethische aspecten van stralingsbescherming
en dat er in Nederland weinig tijd, geld en capaciteit beschikbaar wordt gesteld voor
wetenschappelijk onderzoek in de stralingshygiëne. [11]
Mede op grond van deze inventarisatie van het RIVM [9,10] heeft de minister van Economische
Zaken in 2013 toegezegd om zich, “samen met partijen uit het veld, te oriënteren op
mogelijkheden om de kennis ten aanzien van stralingsbescherming op peil te houden.” 20 Hier is
echter geen gevolg aan gegeven, noch door het ministerie van Economische Zaken, noch door het
ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat vanaf 2015 de taken op het gebied van nucleaire
veiligheid en stralingsbescherming heeft overgenomen (zie ook Bijlage VII). Er hebben ook geen
autonome ontwikkelingen plaatsgevonden die het tij hebben gekeerd.
Rond de jaarwisseling 2017/2018 heeft een initiatiefgroep bestaande uit de TU Delft, het RIVM en
het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) een ‘Peiling nationale kennisbehoefte straling en
19
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 883, nr. 154
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 645, nr. 52

27

nucleaire veiligheid’ [14] gehouden onder een anders samengestelde groep betrokkenen. Toen
onderschreef 89% van de respondenten de stelling dat de wetenschappelijke expertise op het
gebied van de stralingshygiëne achteruitgaat.
Emeritus hoogleraar radiochemie Bert Wolterbeek vergelijkt het probleem van de achteruitgang
van wetenschappelijke expertise met “een veenbrand: vooralsnog minder zichtbaar (en dus soms
niet eens als zodanig herkend), maar op het onontkoombare moment dat de brand ook
daadwerkelijk bovengronds uitbreekt is die heel moeilijk te blussen.” [13]
Inmiddels heeft de Commissie Van de Zande met haar adviesrapport dit thema opnieuw op de
agenda gezet. Overigens is deze achteruitgang in wetenschappelijke expertise een bredere trend,
die zich wereldwijd manifesteert. Zo is de International Commission on Radiological Protection
(ICRP) een “call for action to strengthen expertise in radiation protection worldwide” aan het
voorbereiden 21.

3.2.2 Probleemschets
De vraag is natuurlijk hoe erg het is dat de wetenschappelijke stralingsexpertise achteruitgaat.
Deze vraag kwam ook aan orde tijdens een bijeenkomst (5 oktober 2018) met een select aantal
deelnemers, die aan de eerdergenoemde peiling [11] hadden meegedaan:
Al snel kwam de vraag op: wat gaat er mis als we niets doen? Per slot van rekening speelt
deze problematiek al 10 jaar zonder dat er structureel aan een oplossing gewerkt is, en er is
nog steeds niets dramatisch gebeurd. Er werd opgemerkt dat veel van de mensen die nu in het
vak zitten daar al erg lang werkzaam zijn. En de afgelopen jaren zijn al veel deskundigen met
pensioen gegaan.
Het gaat er dus om hoeveel mensen uit een jongere generatie het vak nog serieus op
academisch niveau beoefenen. Die groep lijkt erg klein te zijn. Serieuze problemen zullen zich
pas manifesteren als het kennisniveau daadwerkelijk onder de rode streep zakt, maar op dat
moment kun je er weinig meer aan doen. Wel is het zo dat je nu al effecten van kenniserosie
ziet. Bijvoorbeeld: omdat je mensen mist die het werkelijke risico niet meer kunnen duiden of
onderbouwde keuzes kunnen maken, zie je op veel terreinen een op angst gebaseerde hang
om elke vorm van risico uit te sluiten. En op den duur loop je ook het risico om mensen te
missen die op een verstandige manier beleid kunnen maken.
In de interviews die door de werkgroep zijn gehouden, werd op onderstaande gevolgen gewezen:
Risico dat opleidingen tot SBD niet kunnen voldoen aan de kwaliteitseisen, wat kan
resulteren in onvoldoende bescherming tegen straling
Bedrijven, ziekenhuizen en andere zorgverleners die werken met ioniserende straling, zijn wettelijk
verplicht om medewerkers op de werkvloer te hebben die speciaal zijn opgeleid in het werken met
straling. Voor een gediplomeerd stralingsbeschermingsdeskundige van het hoogste niveau geldt de
eis dat die in staat moet zijn om wetenschappelijke publicaties te vertalen naar voor de praktijk
van de stralingsbescherming relevante informatie en daarmee verder kan bouwen aan dit
vakgebied. Daarvoor is het van belang dat ook onderwijs gegeven wordt door wetenschappers die
boven de stof staan en op de hoogte zijn van de recente ontwikkelingen in het
stralingsbeschermingsvak. Die kennis moet doorsijpelen naar de SBD niveau ACD. Als deze
wetenschappers er in de toekomst niet meer zijn en dus niet betrokken zijn bij de opleidingen, dan
komt de kwaliteit van de ACD-opleiding in het geding. De opleiding van bekwame en competente
deskundigen is juist een essentiële pijler van het stelsel dat de stralingsbescherming van personen
waarborgt (zie hiervoor paragraaf 3.3.1).
Risico dat in Nederland onvoldoende expertise heeft om bepaalde vragen te
beantwoorden
Kennis van stralingsbescherming, bij voorkeur gebaseerd op de laatste stand der techniek, is nodig
om bepaalde vragen van de overheid (bijvoorbeeld contra-expertise voor vergunningsaanvragen)
en uit het veld 22 te beantwoorden en daarmee de stralingsbescherming in Nederland te borgen.
Parker Foundation Virtual Lecture Series: Dr. Werner Rühm: bit.ly/parkerlecture, 2 november 2022.
Bv. ziekenhuizen, leden van Nucleair Nederland, de olie- en gasindustrie, de geothermie-industrie en de
procesindustrie.
21
22

28

Ook bij nieuwe initiatieven en nieuwe ontwikkelingen moet de stralingsbescherming geborgd zijn.
Denk aan het omgaan met radioactief afval, circulair hergebruik van materialen, geothermie, en
productie van medische radio-isotopen. Regelmatig blijkt dat niet altijd voldoende kennis aanwezig
is. Zo moet de TU Delft nu al voor sommige fundamentele ad hoc-vragen een beroep doen op
gepensioneerde experts.
Geen vertegenwoordiging in internationale wetenschappelijke gremia beperkt inspraak
in regelgeving
Een aantal internationale wetenschappelijke gremia zoals het United Nations Scientific Committee
on the Effects of Atomic Radiation (UNSCEAR), de International Commission on Radiological
Protection (ICRP) en het International Committee for Radiological Units (ICRU) stellen
adviesdocumenten, richtsnoeren en veiligheidsnormen op. Deze vinden via de Europese richtlijn
basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (EU-BSS) hun weerslag in Europese wet- en
regelgeving. Inspraak in voornoemde gremia heeft invloed op deze documenten en uiteindelijk op
de EU-BSS. Als we als Nederland niet actief betrokken zijn bij o.a. UNSCEAR en ICRP, kunnen we
geen (indirecte) invloed uitoefenen op de Europees gehanteerde normen.
Op dit moment heeft Nederland geen zitting in het UNSCEAR of de ICRP. Wel maken twee
Nederlanders deel uit van de Belgische UNSCEAR-delegatie. Vanuit Nederland zit niemand in het
ICRP of de bijbehorende werkgroepen. Voor zitting in de ICRP worden commissieleden
voorgedragen op basis van hun wetenschappelijke expertise. Wel kijken RIVM en ANVS tijdens het
consultatieproces mee naar de ICRP-rapporten.
***
Dat de opleiding tot SBD niveau ACD door de afname van wetenschappelijke expertise in het
gedrang kan komen, wordt door de geraadpleegde personen als grootste probleem gezien.
Daarnaast zal een verdere achteruitgang van wetenschappelijke expertise tot een groeiende
afhankelijkheid van experts en expertise uit het buitenland leiden. Nuchter beschouwd vormt dat
een beperkt risico, zolang andere landen wel in expertiseopbouw in het stralingsdomein
investeren. Wetenschappelijke publicaties en zicht op nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen in
andere landen vormen dan onze kennisbasis. Een aantal industrieën doet dat ook op die manier en
dat werkt over het algemeen goed. In de medische sector zorgen de academische ziekenhuizen
ervoor dat ze bijblijven.

3.2.3 Oplossingsrichtingen
Naar mening van de werkgroep is het van belang om in de wetenschappelijke expertise te blijven
investeren. In eerste instantie is dat van belang om de kwaliteit en continuïteit van de SBDopleidingen ook in de toekomst te kunnen blijven borgen, en dus ook de kwaliteit van de docenten
en de stralingsbeschermingsdeskundigen. In tweede instantie is het billijk dat Nederland
internationaal haar steentje bijdraagt aan het versterken van de internationale expertiseopbouw,
temeer we internationaal een belangrijke rol vervullen in de nucleaire geneeskunde. Denk
bijvoorbeeld aan isotopenproductie, radio-embolisatie met microsferen en patiëntdosimetrie.
De werkgroep stelt de volgende oplossingsrichtingen voor, die ze hierna verder toelicht:
1. Instellen van leerstoelen op het terrein van stralingsbescherming.
2. Opstellen van een nationale Kennisagenda Stralingsbescherming.
3. (Co)financieren van onderzoeksprogramma’s stralingsbescherming.
Het gaat hier om een samenhangend pakket van acties. Het is dus èn-èn! Leerstoelen richten zich
op onderwijs en onderzoek. Om onderzoek te kunnen doen, moet onderzoek ge(co)financierd
worden. 23 Het is wijs om de focus van het onderzoek op de voor Nederland meest relevante
23
NWO verzorgt van overheidswege de projectfinanciering van wetenschappelijk onderzoek. Een belangrijk
criterium daarbij is de kwaliteit van het onderzoeksvoorstel. Het is niet de bedoeling om onderzoek van een
specifieke groep (bv. de ingestelde leerstoelgroep Stralingsbescherming) te financieren. Wel kan gestuurd
worden via eisen aan consortiumvorming.

29

kennisvragen te richten en dat vraagt om een actuele kennisagenda. Om deze acties in gang te
zetten en de stand van de wetenschappelijke expertise te blijven monitoren is een actieve
betrokkenheid van het Rijk vereist. Het enige alternatief is niets doen, waardoor de gesignaleerde
problemen blijven bestaan.
De maatregelen lijken doeltreffend, aangezien ze verder onderzoek stimuleren en daarmee
bijdragen aan expertiseopbouw en mogelijkerwijs aan de uitbreiding van het docentencorps (zie
paragraf 3.3).
Hierna licht de werkgroep deze oplossingsrichtingen verder toe:
1. Instellen van leerstoelen op het terrein van stralingsbescherming
De Commissie Van der Zande beveelt de instelling aan van een aantal leerstoelen: deze zouden
met name ‘horizontaal’ gericht moeten zijn, dat wil zeggen ze het gehele stralingsdomein zouden
moeten omvatten. Uit de interviews die de werkgroep heeft gehouden, komt naar voren dat één of
meerdere leerstoelen ’Stralingsbescherming’ van essentieel belang zijn om te zorgen voor:
•
•
•
•
•

De instandhouding en verdere opbouw van wetenschappelijke stralingsbeschermingskennis
in Nederland.
De versterking van bestaande Nederlandse kennisnetwerken rondom het thema
stralingsbescherming.
Een Nederlandse vertegenwoordiging in de toonaangevende wetenschappelijke gremia.
Het aantrekken van een generatie jonge onderzoekers op het gebied van
stralingsbescherming.
Een actieve kennisoverdracht, inclusief nieuwste inzichten, zowel richting het
docentencorps dat opleidingen in de stralingsbescherming verzorgt als direct richting
stralingsbeschermingsdeskundigen in opleiding.

Inmiddels is naar aanleiding van het amendement van Erkens/Dassen op de EZK-begroting 2022
(zie Bijlage II) het initiatief genomen tot het instellen van een leerstoel ‘Stralingsdosimetrie en
Biofysica’ aan de TU Delft. Dit betreft een deelgebied van de stralingsbescherming. Zie Bijlage V,
Actie S.2.
De geïnterviewden achten daarnaast het instellen van een leerstoel ‘Stralingsbescherming’, die het
hele gebied van stralingsbescherming beslaat, van belang. Zo’n leerstoel zal (deels) door de
vakdepartementen gefinancierd moeten worden, aangezien van de universiteiten op dit moment
geen initiatieven worden verwacht. Universiteiten richten zich op dit moment op een select aantal
deelgebieden van stralingsbescherming en dan met name op onderzoek naar medische
toepassingen van ioniserende straling en op biologische effecten van ioniserende straling. Mogelijk
willen universiteiten wel een deel meefinancieren en/of op termijn zo’n leerstoel zelf in stand
houden. Zie verder Bijlage V, Actie S.1.
2. Opstellen van een nationale Kennisagenda Stralingsbescherming
Een nationale Kennisagenda Stralingsbescherming bevat de meest relevante en urgente
onderzoeksvragen en vormt daarmee de basis voor het opzetten van een nationaal
onderzoeksprogramma stralingsbescherming. Daarbij gaat het om kennisontwikkeling en
onderzoek op het gebied van stralingsbescherming dat plaatsvindt bij universiteiten 24,
academische ziekenhuizen en publieke kennisinstellingen.
De kennisagenda dient primair aan te sluiten bij de behoeften van de betrokken departementen en
sectoren zoals de zorgsector en industriesector. Omdat Nederland en ook andere landen niet in
staat zijn om het hele onderzoeksveld te bestrijken, is internationale c.q. Europese samenwerking
van groot belang. Nederland zou daarom het accent enerzijds moeten leggen op onderzoeksvragen
die specifiek zijn voor de Nederlandse situatie en anderzijds op vragen op terreinen waar

Inclusief onderzoek dat verricht gaat worden door de in te stellen leerstoelen ‘Stralingsbescherming’ en
‘Stralingsdosimetrie en Biofysica’, zie Bijlage V, Acties S.1 en S.2.
24

30

Nederland internationaal sterk is. Met dit laatste kan Nederland haar bijdrage leveren aan de
verdere ontwikkeling van de stralings(beschermings)expertise op internationaal niveau.
Om tot een nationale Kennisagenda te komen, kan het Rijk één of meerdere kenniskamers 25
(laten) organiseren waarin beleidsmakers, de zorgsector en de industriesector, aangeven welke
maatschappelijke opgaven zich volgens hen op het terrein van stralingsbescherming aandienen en
welke onzekerheden zij daarbij onderkennen. De wetenschappers en eventueel andere relevante
kenniswerkers geven aan welke kennis reeds voorhanden is, welke nieuwe inzichten en
ontwikkelingen er zijn en bieden ondersteuning bij het formuleren en prioriteren van relevante
kennis- en onderzoeksvragen. Dit mondt uit in een nationale Kennisagenda Stralingsbescherming.
Daarbij moet scherp in de gaten gehouden worden wat al binnen Europese en internationale
programma’s gebeurt. Zie verder Bijlage V, Actie S.3.
De nationale Kennisagenda Stralingsbescherming zal op regelmatige basis geactualiseerd moeten
worden, bijvoorbeeld eens in de 5 jaar. Daarbij kan aangesloten worden bij het ritme van de
Europese onderzoeksprogramma’s op dit gebied (zie Kader 3.2).
3. (Co)financieren van onderzoeksprogramma’s stralingsbescherming
De Europese Unie co-financiert al jaren meerjarige onderzoeksprogramma’s met betrekking tot
stralingsbescherming. Zie kader 3.1 voor het lopende partnerschap Pianoforte. De nadruk ligt
daarbij op coördinatie en integratie van nationale onderzoeks- en innovatieprogramma’s: “The cofunded European Partnership for research in radiation protection and detection of ionising radiation
(HORIZON-EURATOM-2021-NRT-01-09) supports coordination and integration of national research
and innovation programmes. It is appropriate that core participation in this action is focused on
entities that can fully participate through their contribution from national and regional
programmes.” 26 Met andere woorden: om mee te kunnen doen aan dit partnerschap is tevens een
nationaal onderzoeksprogramma vereist.

25
De kenniskamer is een instrument van de overheid om een brug te slaan tussen wetenschap en beleid, met
als doel om een beter begrip te krijgen van de problematiek in de volle breedte en op zoek te gaan naar de
nieuwe beleidsuitdagingen, strategische kennisvragen en handelingsperspectieven.
26
Bron: Participant Declaration relating to the co-funded European Partnership for research in radiation
protection and detection of ionising radiation (HORIZON- EURATOM-2021-NRT-01-09) under the Euratom Work
Programme 2021-2022.

31

Kader 3.1: Platform Pianoforte – The European Partnership for Radiation Protection
Research
Pianoforte is het huidige Europees partnerschap voor onderzoek naar stralingsbescherming.
Doel is de bescherming tegen ioniserende straling te verbeteren door bij te dragen aan de
ontwikkeling van nieuwe kennis, innovatieve methoden, technologieën en vaardigheden op het
gebied van stralingsbescherming. Het gaat om het beantwoorden van openstaande
kennisvragen, het inspelen op maatschappelijke vraagstukken en opkomende kwesties. De
focus van onderzoek ligt daarbij op lagedosiseffecten, dosimetrie, radio-ecologie, medische
toepassingen van ioniserende straling, sociaalwetenschappelijke aspecten van
stralingsbescherming en emergency preparedness voor eventuele stralingsongevallen.
Dit partnerschap formuleert onder meer de strategische onderzoeksagenda’s op grond waarvan
calls voor onderzoek worden uitgezet. De financiering van het onderzoek komt voor 65% (M€
30) uit het EURATOM-programma en voor de resterende 35% (M€ 16) uit de deelnemende
landen.
Het platform is gestart in juni 2022 en loopt tot en met mei 2027 met een mogelijke verlenging
van 2 jaar. Er zijn 3 call-rondes voorzien waarin projectvoorstellen door consortia kunnen
worden ingediend: 2023, 2024 en 2025. Het partnerschap bestaat uit 58 partners, afkomstig uit
22 landen: Europese lidstaten, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen. Vanuit Nederland is het
RIVM partner. NRG is een affiliated entity.
De volgende voorwaarden gelden voor de calls for proposals die in 2023 zijn gepubliceerd:
•
Een consortium is transnationaal en bestaat uit minimaal 3 onderling onafhankelijke
organisaties afkomstig uit verschillende landen.
•
Een consortium bevat minimaal een organisatie die geen partner of affiliated entity is.
•
De deelnemende organisaties zorgen voor 37% cofinanciering.
•
De projectduur is maximaal 4 jaar en duurt niet langer dan het Pianoforte Partnerschap.
Zoals aangeven, vereist meedoen aan Pianoforte dat er ook sprake is van een nationaal
onderzoeksprogramma. Het Rijk zou zowel in nationale als Europese onderzoeksprogramma’s
kunnen investeren. Deelname aan Europese programma’s kan tegen relatief lage kosten en biedt
toegang tot kennis en een breed netwerk. Zie verder Bijlage V, Actie S.4.
Buiten het Rijk is er in Nederland geen direct belanghebbende partij die een breed nationaal
wetenschappelijk onderzoeksprogramma rondom het thema stralingsbescherming zal financieren.
Het ligt daarom voor de hand dat het Rijk zo’n programma financiert. Daarvoor komt bijvoorbeeld
Programmalijn 2 van de Nationale Wetenschapsagenda (Thematische programmering) in
aanmerking. Programmalijn 2 “biedt ministeries en andere overheden de mogelijkheid om
onderzoek te stimuleren dat leidt tot gefundeerde antwoorden op maatschappelijke vragen die
hoog op de beleidsagenda staan.” Deze vragen worden met een financiële bijdrage (50%) vanuit
de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) doorontwikkeld tot calls for proposals. Betrokken
departementen financieren de overige 50%. Zie Bijlage III voor meer informatie over deze
programmalijn.
Een andere optie is dat NWO en ZonMw op basis van een kennisagenda gezamenlijk een
onderzoekprogramma stralingsbescherming opstellen. Echter moet dan wel 100% van de
financiering hiervoor van de vakdepartementen komen. Desgewenst kunnen ze ook het opstellen
van een kennisagenda verzorgen.
Actie S.5 in Bijlage V geeft aan welke stappen de vakdepartementen moeten nemen om tot een
nationaal onderzoeksprogramma te komen.

32

3.3

Kwetsbaarheid opleidingen tot stralingsbeschermingsdeskundige

3.3.1 Inleiding
Bedrijven, ziekenhuizen en andere zorgverleners die werken met ioniserende straling, zijn wettelijk
verplicht om medewerkers op de werkvloer te hebben die speciaal zijn opgeleid in het werken met
straling. Ze zijn opgeleid tot ‘Toezichthoudend Medewerker Stralingsbescherming’ (TMS),
‘Stralingsbeschermingsdeskundige’ (SBD) of medisch deskundigen radiologische handelingen en
hebben hun examen bij een erkende opleiding met goed gevolg afgelegd. Daarnaast is er een
categorie werknemers die door een TMS of SBD goed zijn voorgelicht en geïnstrueerd om veilig
met ioniserende straling te kunnen werken. Deskundigheid bij de ondernemer vormt een
belangrijke pijler van het systeem van stralingsbescherming. Op organisaties die werken met
ioniserende straling rust de primaire verantwoordelijkheid om stralingsbronnen onder deskundig
intern toezicht veilig en verantwoord te gebruiken. Zie ‘De Staat van de stralingsbescherming
2022’ van de ANVS [14] en andere betrokken toezichthouders voor meer achtergrondinformatie.
Voor toezichthoudend medewerkers bieden opleidingen specifieke cursussen aan die zijn
toegesneden op diverse toepassingen van straling, bijvoorbeeld in de tandartspraktijk of in de
industriële radiografie. Stralingsbeschermingsdeskundigen daarentegen worden breed opgeleid tot
stralingsbeschermingsdeskundige niveau coördinerend deskundige (SBD niveau CD) of
stralingsbeschermingsdeskundige niveau algemeen coördinerend deskundige (SBD niveau ACD).
Die laatste beschikt over het hoogste niveau van deskundigheid. Dit niveau is vereist voor
risicovolle en omvangrijke toepassingen die een uitgebreide stralingsbescherming verlangen.
Voor ondernemers die zeer diverse of omvangrijke aantallen stralingsbronnen toepassen wordt een
complexvergunning voorgeschreven. Zij zijn dan verplicht een SBD niveau ACD in dienst te hebben
die verantwoordelijk is voor de stralingsbescherming in de stralingsbeschermingseenheid (SBE).
Op dit moment zijn er vier opleidingsinstellingen die opleiden tot SBD niveau CD: TU Delft
(opleidingslocaties Delft en Utrecht), Rijksuniversiteit Groningen/GARP, Radboud Universiteit en
NRG in Petten. TU Delft verzorgt tevens de opleiding tot SBD niveau ACD. De opleidingen tot SBD
niveau CD worden frequent verzorgd (jaarlijks of soms wel twee keer per jaar), de opleiding tot
SBD niveau ACD wordt eens in de 5 jaar verzorgd. De volgende ACD-opleiding staat voor 2025
gepland.

3.3.2 Probleemschets
Afname aantal opleidingen voor stralingsbeschermingsdeskundigen
Recentelijk zijn er door de Commissie Van der Zande kwetsbaarheden gesignaleerd in het
opleidingsstelsel tot stralingsbeschermingsdeskundige [2]. De opleidingsmarkt is vrij en niet
gereguleerd. In de afgelopen jaren is het aantal instellingen dat deze opleidingen verzorgt
afgenomen. In 2016 is de TU Eindhoven gestopt met de opleiding tot SBD niveau CD en in 2020
het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC-Boerhaave Nascholing). De opleidingsmarkt is in
staat gebleken om het wegvallen van deze opleidingen te absorberen. Ook voor de cursisten zelf
lijkt dit nog geen grote gevolgen te hebben aangezien de landelijke spreiding van SBD niveau CDopleidingen nog redelijk is, Zuidoost-Nederland daargelaten. Sinds 2022 verzorgt LUMC-Boerhaave
Nascholing ook niet langer de opleiding tot SBD niveau ACD in samenwerking met TU Delft. Dit
betekent dat Nederland op dit moment voor de nieuwe aanwas van SBD niveau ACD geheel
afhankelijk is van het voortzetten van deze opleiding door de TU Delft.
Deze ontwikkelingen hebben wel grote gevolgen.
Ten eerste is pijnlijk duidelijk dat het voortbestaan van aanbieders van de
stralingsbeschermingsopleidingen in Nederland geen vanzelfsprekendheid is. Wat als nog meer
opleidingen gaan stoppen? Voor alle aanbieders is het verzorgen van deze beroepsopleidingen
geen kernactiviteit. Dit draagt het gevaar van afstoten van opleidingen in zich, zeker als ze niet
langer financieel rendabel zijn. Wat betreft rendabiliteit is de afname van het aantal SBD niveau
CD-opleidingen trouwens gunstig voor de resterende opleidingen, uitgaande van eenzelfde of
hogere vraag naar deze opleidingen. Uit de interviews die de werkgroep heeft afgenomen, komt
het beeld naar voren dat de inzet en betrokkenheid van individuen die deze opleidingen verzorgen,

33

een belangrijke factor is voor het (nog) overeind houden van deze opleidingen. Wat als deze
individuen met pensioen gaan, of ander werk gaan doen? Dit risico is het grootst bij de opleiding
tot SBD niveau ACD. TU Delft is op dit moment namelijk de enige aanbieder in Nederland die deze
opleiding verzorgt.
Ten tweede heeft de afname van het aantal opleidingen geleid tot een hogere werkdruk van de
docenten die gezamenlijke taken uitvoeren. Dat geldt met name voor de taken van de landelijke
examencommissie voor de opleiding tot SBD niveau CD waarin alle opleidingen zijn
vertegenwoordigd. Het gaat dan onder meer om het vaststellen van de onderwerpen voor de
examens, het samenstellen van de examenopgaven en het vaststellen van de uitslag van het
examen. Hetzelfde werk wordt nu met minder mensen gedaan.
Schaarste aan geschikte docenten voor opleidingen tot SBD
Uit interviews komt naar voren dat het moeilijk is om voldoende geschikte docenten te werven
voor de opleidingen tot SBD. Dat geldt met name voor de opleiding tot SBD niveau ACD. Gegeven
het vereiste ingangsniveau voor de deze opleiding (academisch werk- en denkniveau) en het hoge
niveau van stralingsbeschermingsdeskundigheid dat met de opleiding wordt beoogd, is idealiter
een gezonde mix van opleiders met academisch niveau en hbo-niveau wenselijk. Er bestaat enige
bezorgdheid dat de opleiders in toenemende mate een hbo-niveau hebben terwijl de volgende eis
geldt voor een gediplomeerd SBD niveau ACD: “dat hij [de SBD, red.] wetenschappelijke
publicaties kan vertalen naar voor de praktijk van de stralingsbescherming relevante informatie en
daarmee verder kan bouwen aan dit vakgebied” 27.
Vermoedelijk is de krapte op de arbeidsmarkt één van de verklarende factoren die het lastig maakt
om docenten voor de opleidingen tot stralingsbeschermingsdeskundige te werven. Maar ook
andere factoren zijn door betrokkenen genoemd. Ten eerste is het geboden salaris voor docenten
relatief laag in vergelijking met dat van wetenschappelijk medewerkers aan de universiteit. Ook
docenten met een wetenschappelijke opleiding worden aan de universiteiten als hbo’er
ingeschaald. Ten tweede lijken potentieel geschikte kandidaten zich niet door het onderwerp
stralingsbescherming te voelen aangetrokken. Wel geven betrokkenen aan dat als docenten
eenmaal in dit vak werken ze daar juist heel erg enthousiast over zijn.
Een eventueel tekort aan vaste docenten kan de volgende gevolgen hebben:
Ten eerste kan dit leiden tot een lagere kwaliteit van het stralingsbeschermingsonderwijs omdat
deze functie met name voor academisch geschoolde docenten weinig aantrekkelijk is. Dat zou zich
op de volgende manieren kunnen uiten: 1) toekomstige stralingsbeschermingsdeskundigen zijn
onvoldoende in staat om nieuwe wetenschappelijke inzichten naar de praktijk te vertalen en/of 2)
een devaluatie van de diploma’s. Strikt genomen zou de landelijke examencommissie hierop
moeten toezien.
Ten tweede zou een docentenkort kunnen leiden tot een verdere verschraling van het
opleidingenlandschap doordat meer opleidingen stoppen met het geven van deze opleidingen. Bij
de Radboud Universiteit bijvoorbeeld, komt deze vraag regelmatig ter tafel. De consequentie
hiervan kan zijn dat niet langer aan de vraag naar deze opleidingen kan worden voldaan. De vraag
naar de SBD-opleidingen komt trouwens niet alleen van cursisten die daadwerkelijk de formele
functie van SBD gaan bekleden. Naast deze groep neemt ook een grote groep cursisten deel aan
deze opleiding die in hun werk met stralingsvraagstukken te maken hebben en daarbij niet per se
met ioniserende straling werken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan medewerkers van het RIVM, NRG,
de ANVS en andere inspecties, en aan geïnteresseerde studenten van de desbetreffende
universiteiten.
Op dit moment zetten de opleidingen nog veelvuldig wetenschappers en wetenschappelijk
opgeleiden in als gastdocenten. Maar die moeten er wel zijn en ook in de toekomst bereid zijn om
regelmatig een bijdrage tegen een bescheiden vergoeding te leveren.

27

Regeling basisveiligheidsnormen stralingsbescherming, Bijlage 5.1.

34

Beperkte aansluiting van opleidingen bij wetenschappelijk onderzoek
Idealiter krijgen de deelnemers die de opleiding tot SBD volgen (ook) les van docenten die tevens
een onderzoektaak hebben. Hierdoor komt nieuwe kennis en het proces van wetenschappelijk
onderzoek in de cursussen aan de orde. Naarmate minder docenten zelf ook onderzoek doen,
neemt de aansluiting van de opleidingen bij wetenschappelijk onderzoek af. Zie ook paragraaf 3.2.
Beperkte capaciteit voor actualisatie en modernisering van het onderwijsmateriaal
Een actualisatie van het standaard- en naslagwerk ‘Inleiding tot de stralingshygiëne’ van A.J.J. Bos
uit 2000 is dringend nodig. Auteursrechten staan echter een voortvarende aanpak in de weg. Het
samenstellen van een nieuw standaardwerk dat door alle opleidingen kan worden gebruikt,
verloopt moeizaam. Dat komt enerzijds doordat het bij voorkeur om een gezamenlijke actie van de
betrokken opleidingsinstellingen vraagt en anderzijds vanwege de verhoogde werkdruk bij de
ervaren docenten, mede doordat het aantal opleidingen is afgenomen (zie het eerdere punt over
de afname van opleidingen). Inmiddels hebben sommige opleiders daarom hun eigen
geactualiseerde cursussyllabus samengesteld.
Beperkte capaciteit om mogelijk groeiende vraag naar SBD niveau ACD aan te kunnen
In het afgelopen decennium was het aantal mensen dat een opleiding tot SBD niveau CD en ACD
heeft afgerond relatief stabiel, zie Figuur 3.1. Naar verwachting zal de vraag naar deze cursussen
op termijn gaan stijgen. Dat heeft verschillende oorzaken: 1) uitstroom vanwege vergrijzing, 2)
een groeiend aantal ziekenhuizen dat over een complexvergunning zal moeten beschikken en 3)
ontplooiing van nieuwe initiatieven 28. Nieuwe vergunninghouders hebben behoefte aan extra
(A)CD maar ook organisaties die daar beleidsmatig mee te maken hebben, zoals de ANVS en het
RIVM, die een uitbreiding voorzien van hun personeel vanwege deze nieuwe initiatieven.

Figuur 3.1: Aantal mensen dat jaarlijks een opleiding tot stralingsbeschermingsdeskundige niveau
coördinerend deskundige (CD) en niveau algemeen coördinerend deskundige (ACD) heeft
afgerond. RPE staat voor Radiation Protection Expert (=stralingsbeschermingsdeskundige).
De werkgroep heeft in september 2022 een enquête uitgezet onder grote vergunninghouders,
waarin is gevraagd naar de behoefte aan SBD niveau CD en ACD. Er zijn 43 enquêtes verstuurd
waarop 25 vergunninghouders hebben gereageerd. 16 van de respondenten ervaren schaarste op
de arbeidsmarkt als het gaat om SBD niveau CD en ACD. Bijna de helft gaf aan op dat moment
aan extra behoefte te hebben aan SBD niveau CD en één vergunninghouder had behoefte aan een
SBD niveau ACD. Ook voor de komende 3 tot 15 jaar voorzien de respondenten een extra behoefte
aan SBD niveau (A)CD. Samen verwachten de respondenten in de volgende SBD niveau ACDcursus, die naar verwachting in 2025 plaatsvindt, 15 mensen te laten opleiden tot SBD niveau
28

Onder andere twee nieuwe kerncentrales, PALLAS en SHINE.

35

ACD. Daarmee lijken nu reeds 15 plaatsen van de 25 plaatsen vergeven. Het risico bestaat dat TU
Delft in 2025 onvoldoende capaciteit heeft om aan deze vraag te voldoen.

3.3.3 Toekomstscenario’s voor opleidingsstelsel tot SBD
Er is een aantal toekomstscenario’s denkbaar als het gaat om de toekomst van het Nederlandse
opleidingsstelsel tot SBD, zie kader 3.2.
Kader 3.2: Scenario’s voor verdere ontwikkeling SBD-opleidingen
1. Laisser faire
Op korte termijn verandert het opleidingenlandschap niet. De aantallen studenten zijn al
jaren redelijk stabiel en de opleidingsinstellingen krijgen de cursussen qua inzet docenten
(net) rond. Echter, op termijn neemt het aantal in te zetten (gast)docenten af onder meer
door pensionering. Omdat meer CD-opleidingen door dit soort ontwikkelingen gaan stoppen,
springen commerciële partijen zoals NRG, ApplusRTD en Philips/Fontys in dat gat. Ze bieden
ook hun diensten aan voor het verzorgen van onderdelen van de ACD-opleiding in Delft. De
werkdruk in de examencommissie voor de CD-examens neemt verder toe omdat het totale
aantal opleidingsinstellingen afneemt en hetzelfde werk met minder vertegenwoordigers van
deze instellingen gedaan moet worden. Bovendien is het doceren van actuele
wetenschappelijke inzichten beperkt omdat er minder universiteiten betrokken zijn bij de
opleidingen.
2. Samenwerking ‘light’ van SBD-opleidingen
Alle bestaande opleidingsinstellingen voor SBD, zowel de opleidingen tot niveau CD als
niveau ACD, versterken hun samenwerking en gaan de schaarse (vak)docenten met elkaar
delen. Dit is met name bij inzet van gastdocenten een oplossing voor de voorziene tekorten.
De instellingen gaan gezamenlijk nieuw lesmateriaal ontwikkelen en de nascholing van de
docenten verzorgen. TU Delft blijft de opleiding tot SBD niveau ACD verzorgen. De werkdruk
in de examencommissie voor de CD-examens blijft onverminderd hoog omdat het aantal
opleidingsinstellingen gelijk blijft.
3. Samenwerking SBD-opleidingen met gezamenlijke verantwoordelijkheid voor
ACD-opleiding
Net als in het tweede scenario, versterken onderwijsinstellingen hun samenwerking.
Bovendien geven de instellingen gezamenlijk invulling aan de ACD-opleiding. NRG, Radboud
en Rijksuniversiteit Groningen/GARP nemen dus samen de rol over van LUMC-Boerhaave
Nascholing. De werkdruk in de examencommissie voor de CD-examens blijft ook hierbij
onverminderd hoog omdat het aantal instellingen gelijk blijft.
4. Samenwerking SBD-opleidingen onder de vlag van één erkende
onderwijsinstelling
De bestaande onderwijsinstellingen gaan hun samenwerking nog verder versterken en
vormen één bij de ANVS erkende onderwijsinstelling met lokale dependances/instellingen.
Ze verzorgen gezamenlijk alle ACD- en CD-opleidingen. Hiermee bereiken ze een efficiënte
inzet van de beschikbare docenten. Er wordt gezamenlijk invulling gegeven aan de inhoud
van de examens. De examencommissie doet daarbij vooral het redactiewerk en kan bij
toerbeurt worden ingevuld. Omdat alle docenten een bijdrage leveren beperkt dit de
werkdruk.

Niets doen kan de kwetsbaarheid van de opleidingen vergroten. Hoewel de overheid in haar
stralingsbeschermingsbeleid veel verantwoordelijkheid heeft neergelegd bij de vergunninghouder,
heeft zij toch een verantwoordelijkheid. De vergunninghouder moet daarvoor namelijk over
voldoende gekwalificeerd personeel beschikken, dus toezichthoudend medewerkers en eventueel
stralingsbeschermingsdeskundigen. Dit kan alleen als er ook de mogelijkheid bestaat de vereiste
opleidingen te volgen. In die zin draagt de overheid een zekere systeemverantwoordelijkheid voor

36

het opleidingsstelsel [11]. Ook op basis van artikel 14 – ‘General responsibilities for the education,
training and provision of information’ - van de richtlijn 2013/59/Euratom-‘Basic Safety Standards’
draagt de overheid een formele verantwoordelijkheid hiervoor 29. De overheid ziet toe op de
kwaliteit van de opleiding en verleent de vereiste erkenningen. Ze beschikt echter niet over
formele instrumenten om te sturen op het aantal en de aard van de opleidingen. Het is een vrije
markt.
De overheid kan weliswaar niet formeel sturen, maar heeft alle belang bij een veerkrachtig en
kwalitatief goed opleidingsstelsel. Dit vraagt om een actieve informele rol, waarbij de overheid
vinger aan de pols houdt en samen met betrokkenen eventuele knelpunten probeert op te lossen.
Tot nu toe heeft de ANVS deze rol deels gepakt. De ANVS levert de voorzitter van de CDexamencommissie en heeft een traject gestart om de kwaliteit van de SBD-opleidingen in beeld te
brengen. Hiertoe heeft het RIVM samen met onderwijsbureau PLATO een onderzoek uitgevoerd.
Dit heeft geresulteerd in het ontwikkelen van een toetsmatrijs voor de CD-examens en inmiddels
is een RIVM’er bij de ANVS gedetacheerd om bij de examencommissie de kwaliteit van de
examens te bewaken. Ook is de stichting KOS (kwaliteitstoezicht op de
stralingsbeschermingsopleidingen) opgericht in opdracht van de ANVS om de kwaliteit van de
SBD- en TMS-opleidingen te kunnen beoordelen en verbeteren, middels self-assessment en
visitatie. Het is echter zaak dat de betrokken departementen de gezamenlijke verantwoordelijkheid
nemen voor een goed functionerend opleidingsstelsel.

3.3.4 Oplossingsrichtingen
Gegeven de voorgaande analyse en het streven om de kwetsbaarheid van het opleidingsstelsel te
verkleinen, stelt de werkgroep de volgende oplossingsrichtingen voor, die ze vervolgens verder
toelicht:
1. Stimuleren van verdergaande samenwerking van de bestaande opleidingsinstellingen voor
stralingsbescherming.
2. Zorgen voor nieuwe aanwas van docenten en efficiënter omgaan met docenten.
3. Vergroten inzicht in de toekomstige vraag naar cursussen SBD niveau (A)CD.
Het Rijk heeft vooral een stimulerende rol bij 1. De ANVS kan een bijdrage leveren aan 3. De
doeltreffendheid hiervan is vooraf niet in te schatten. Niets doen zou tot het ‘lasser faire’-scenario
kunnen leiden (zie Kader 3.2).
Hierna licht de werkgroep deze oplossingsrichtingen verder toe:
1. Stimuleren van verdergaande samenwerking van bestaande opleidingen voor
stralingsbescherming
Om de kwetsbaarheid van de huidige opleidingen tot stralingsbeschermingsdeskundige te
verminderen, is verdergaande samenwerking van de opleidingen gewenst. De mate van
samenwerking kan variëren van enerzijds het samen werken aan de actualisatie van
onderwijsmateriaal, het opzetten van een gezamenlijke docentenpool en het bieden van nascholing
aan docenten tot het gezamenlijk verzorgen van de ACD-opleiding (zie Kader 3.2 Scenario’s).
Rijksuniversiteit Groningen/GARP, Radboud Universiteit en NRG hebben aangegeven samen met
TU Delft de ACD-opleiding te willen verzorgen.
De mogelijkheden en bereidheid om samen te werken moeten verder worden onderzocht. Het Rijk
zou het initiatief moeten nemen om het gesprek hierover op gang te brengen. Daarbij is expliciet
aandacht voor de zakelijke en financiële kant van belang. De werkgroep krijgt de indruk dat de
inzet die opleidingen plegen maar beperkt in de cursusprijs worden doorberekend. Zoals een van
de geïnterviewden aangaf is er bij (sommige?) opleidingen sprake van “liefdewerk oud papier”. Zo
is er een vrijwilliger die het cursusmateriaal redigeert en actualiseert. Zakelijk gezien zouden
Dit is in het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (BBS) in de hoofstukken 5 en 7 van de
BBS.
29

37

kosten voor actualisering en modernisering van het onderwijsmateriaal in de cursusprijzen
doorberekend moeten worden. Bij verdergaande samenwerking spelen verder zaken als het
bepalen van reële financiële vergoedingen voor de inzet van eenieder en de wijze waarop de
samenwerking geformaliseerd wordt. Mogelijke kartelvorming is daarbij ook een aandachtspunt.
Zie verder Bijlage V, Actie S.6.
2. Zorgen voor nieuwe aanwas van docenten en efficiënter omgaan met docenten
Hierna volgen een aantal concrete suggesties hiervoor:
•

•

•

•

•

Aantrekkelijker maken van docentschap:
- Bieden van beter salaris;
- Bieden van in-house training docenten (meester-gezel);
- Gemengde functies aanbieden: bv. onderzoeker/docent.
Werven van bèta-leraren:
- Werven bij eerstegraads lerarenopleidingen;
- Werven van ervaren eerstegraads leraren die een switch willen maken.
Leveren van docenten vanuit de nieuwe leerstoel stralingsbescherming:
- Staf en promovendi die verbonden zijn aan leerstoel ook onderwijstaak geven;
- Geschikte afstudeerders proberen te houden als docent.
Efficiënter omgaan met docenten:
- Vanuit de verschillende opleidingen een pool van docenten creëren;
- Gebruikmaken van gezamenlijk te ontwikkelen video-colleges, Massive Open Online
Courses (MOOC), Professional Online Courses (ProfEd) of virtuele practica.
Vak stralingsbescherming in de picture zetten:
- Zichtbaarheid geven aan leerstoel stralingsbescherming;
- (Aankomende) studenten bereiken, meeliften met nucleaire wervingsacties (zie Kader
2.3);
- Stralingsbescherming plek geven in curricula.

3. Vergroten inzicht in toekomstige vraag naar cursussen SBD niveau (A)CD
Hoewel Figuur 3.1 laat zien dat het aantal deelnemers de afgelopen jaren vrij stabiel is, zijn er
ontwikkelingen (vergrijzing, toename ziekenhuizen met complexvergunningen, nieuwe initiatieven)
die de vraag naar (A)CD-cursussen vermoedelijk doen stijgen. Dat maakt het op dit moment lastig
voor de opleidingsinstellingen om tijdig in te schatten of de cursussen rendabel te verzorgen zijn
en/of dat er voldoende opleidingscapaciteit is. Dat laatste geldt zeker bij de cursus SBD niveau
ACD, die maar eens in de vijf jaar gegeven wordt. Meer zicht op de vraag naar de SBD-cursussen
kan helpen om op dit soort situaties te anticiperen.
De ANVS beschikt over een serie gegevens die behulpzaam kunnen zijn bij het maken van
prognoses (registratiegegeven van de SBD, gegevens van vergunninghouders, aantal deelnemers
dat met goed gevolg de cursus heeft afgerond etc.). Mogelijk kunnen op basis van deze gegevens
en eventuele aanvullende gegevens prognoses worden gemaakt van de ontwikkeling van de vraag
naar SBD en cursussen SBD niveau (A)CD. De mogelijkheden hiertoe zouden verder onderzocht
kunnen worden. Zie Bijlage V, Actie S.7.

38

4 Voorgestelde acties versus rapport Commissie Van der Zande
4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk geeft de werkgroep een korte reflectie op de aanbevelingen van de Commissie
Van der Zande en de acties zoals die in het voorliggende rapport zijn opgenomen. Zie Bijlage I
voor een samenvatting en de aanbevelingen van de commissie.
Het adviesrapport heeft terecht de urgentie onderstreept om de kennisbasis voor nucleaire
technologie, nucleaire veiligheid en stralingsbescherming te versterken. Met de geplande nieuwe
initiatieven en de krapte op de arbeidsmarkt is die urgentie alleen maar toegenomen.
Daar waar de Commissie Van der Zande zich vooral richtte op nucleair experts en
stralingsbeschermingsdeskundigen, ziet de werkgroep dat dit niet volstaat in de huidige situatie. Er
is een breed palet aan mensen met een technische achtergrond nodig, zowel qua opleiding,
opleidingsniveau als ervaring. De uitstroom van de opleidingen lijkt onvoldoende te zijn voor de
verwachte vraag naar nieuwe werknemers. Er zal een offensieve wervingsstrategie nodig zijn om
succes te hebben. De commissie pleit dan ook terecht voor ‘bewustwording’ om mensen voor de
sector te interesseren. In de ogen van de werkgroep zou dat zelfs verder moeten gaan: het is zaak
om jongeren, studenten en potentiële werknemers actief te verleiden om in deze sector te gaan
werken.

4.2

Impuls bewustwording, onderwijs en onderzoek

De werkgroep deelt de aanbevelingen uit het adviesrapport dat onderwijs en onderzoek versterkt
moeten worden. Echter, onderwijs op alle niveaus is nodig. Daarbij is primair van belang dat vroeg
in de opleiding interesse voor nucleaire en stralingstoepassingen wordt gewekt: het gaat
uitdrukkelijk niet alleen om nucleaire studierichtingen. Dit neemt niet weg dat ook de nucleaire
opleidingen verstevigd moeten worden. Zo leidt vooral de TU Delft op dit moment nucleair experts
op het gebied van kernsplijting op. Tegelijkertijd is de opleiding klein van omvang en daarmee erg
kwetsbaar. Willen relevante opleidingen meer nucleaire experts afleveren, dan zullen die versterkt
moeten worden. In de praktijk dragen promovendi en postdocs substantieel bij aan onderwijs en
begeleiding tijdens onderzoek. Deze worden gefinancierd uit onderzoeksprogramma’s. Idealiter
sluiten de onderzoeksprogramma’s aan bij de nationale kennisbehoefte en/of specialismen. Dit
vraagt om het opstellen van kennisagenda’s, zowel voor nucleaire technologie en veiligheid als
voor stralingsbescherming. Op dit punt sluit de werkgroep zich aan bij de aanbevelingen van de
commissie. De werkgroep heeft dit verder geconcretiseerd in de paragrafen 2.4 respectievelijk 3.2.

4.3

Inrichten nationaal Platform Nucleaire Technologie en Straling

Uit het adviesrapport”, pagina 11:
“Het kennisplatform is een netwerkorganisatie en staat onder leiding van een klein
regieorgaan met een onafhankelijke voorzitter en bestuur. Het regieorgaan wordt qua
rechtslichaam ondergebracht in een op te richten stichting. De stichting is de juridische
ontvanger van publieke gelden en besteder van deze gelden bij winnende
projecten/consortia/deelprogramma's. De taak van de stichting is om het Platform actief,
vitaal, en levendig te houden met een stem in de samenleving. Het gaat bijvoorbeeld om
het initiëren van nationale dialogen op relevante thema's. Het regieorgaan bestaat uit 5 à
7 personen, die tevens het bestuur van de stichting vormen. Vergelijk dat bijvoorbeeld
met de topteams van de Topgebieden van EZK.”
De werkgroep is niet overtuigd van de wenselijkheid van zo’n nationaal Platform Nucleaire
Technologie en Straling. Daarbij spelen de volgende overwegingen:
•
In de gesprekken die de werkgroep heeft gevoerd, is niemand op dit voorstel
teruggekomen. Integendeel: tijdens het rondetafelgesprek over stralingsbescherming is
aangegeven dat men geen nieuwe structuren wenste.

39

•

•

•

•

4.4

De spelers in de nucleaire sector zijn veelal andere spelers dan in die in de
stralingsbeschermingswereld. Het samenvoegen van deze werelden lijkt daarom niet
zinvol.
Nederland heeft gespecialiseerde organisaties voor het uitvoeren van subsidieregelingen
voor onderzoeksprogramma’s, bv. NWO en ZonMw. Vanuit het oogpunt van
onafhankelijkheid en professionaliteit heeft werken langs deze lijnen de voorkeur van de
werkgroep.
Naar mening van de werkgroep kan een coördinerende rol, die onder meer via het
opzetten van zo’n platform wordt nagestreefd, door de betrokken ministeries worden
opgepakt. Zie hiervoor paragraaf 4.5.
Voor nationale dialogen zijn er andere routes. Zie bijvoorbeeld het lopende ‘Dossier Advies
Besluitvormingsproces toekomst radioactief afval’ dat het Rathenau Instituut trekt.

Human Resources Observatorium voor Nucleaire Technologie en Straling

Het Europese Human Resources Observatory for the Nuclear Energy Sector (EHRO-N) heeft een
methode ontwikkeld om de vraag naar en het potentiële aanbod van (nucleair opgeleid) personeel
in kaart te brengen [15]. Het doel daarvan is het creëren van bewustwording rondom de schaarste
aan geschikte arbeidskrachten en landen aan te zetten tot een efficiënte omgang met de
beschikbare arbeidskrachten.
Landen met een groot aandeel kernenergie, zoals het Verenigd Koninkrijk en Finland, hebben,
mede met het oog op de planning van de bouwactiviteiten dit soort exercities uitgevoerd [16,17].
Deze exercities zijn vrij data-intensief en gedetailleerd, bv. op het niveau van werknemers met
bepaalde specifieke opleiding en ervaring.
De werkgroep heeft in 2022 met EHRO-N contact gehad over hun methode. Het blijkt dat het voor
hen in de praktijk lastig is om de gewenste data vanuit de landen te krijgen. Zo variëren onder
meer de labels van categorieën werknemers en opleidingen door de landen heen. EHRO-N zou
graag voor Nederland hun methode willen uitproberen als een pilot. De vraag is echter hoeveel
een dergelijke gedetailleerde exercitie gaat opleveren, gegeven de specifieke informatie die
beschikbaar moet zijn. Het voornaamste probleem van dit soort exercities is dat een realistische
inschatting van de toekomstige instroom van studenten uit uiteenlopende studierichtingen vrijwel
niet te maken is. Hierdoor is het lastig om het daadwerkelijke tekort in te schatten.
In feite zijn de exercities die Berenschot [4] en Technopolis [5] hebben uitgevoerd een soort
‘light’-versie van zo’n observatorium. Er is niet daarbij niet gedifferentieerd naar ervaringsjaren en
specifieke categorieën werknemers. Ook is vrij grof naar ontwikkelingen in de tijd gekeken. Dit
neemt niet weg dat deze exercitie een indicatie geeft van de schaarsteproblematiek en aanzet tot
handelen.
Als de bouw van de nieuwe kerncentrales concreter wordt, inclusief bijbehorend tijdpad, dan zou
overwogen kunnen worden om samen met de bouwer(s), opleidingsinstellingen en de nucleaire
sector met EHRO-N vraag en aanbod meer gedetailleerd in kaart te brengen, mits alle partijen dat
nuttig vinden en bereid en in staat zijn om data aan te leveren.
In ieder geval kan een exercitie zoals Technopolis recent heeft uitgevoerd, op regelmatige basis
herhaald worden. Dit geeft vooral inzicht in de (veranderende) behoefte. Daarbij zou men zich
kunnen beperken tot de ‘smalle nucleaire’ sector.
Voor stralingsbescherming stelt de werkgroep voor de vinger aan de pols te houden wat betreft
het aantal geregistreerde stralingsdeskundigen en de verwachte instroom aan nieuwe cursisten in
de komende paar jaar (zie Bijlage VI, Actie S.7).

40

4.5

Horizontale interdepartementale coördinatie

De Commissie Van der Zande stelde destijds dat er tussen de betrokken departementen sprake
was van weinig samenwerking en van een gebrek aan coördinatie: “Op het gebied van de
kennisagenda’s en de kennisinfrastructuur is daar echter geen permanente horizontale coördinatie.
EZK richt zich vooral op NRG, VWS op het RIVM en Pallas, IenW op ANVS, en OCW en NWO staan
op afstand van de primaire programmering van het universitaire kennisveld nucleaire technologie
en straling. Daarbij is de beschikbare ambtelijke capaciteit per betrokken ministerie minimaal, wat
zorgt voor nog meer kwetsbaarheid.” De commissie pleitte daarom voor een versterking van de
horizontale interdepartementale coördinatie op (hoog)ambtelijk niveau. De op te stellen
kennisagenda voor Nucleaire Technologie en Straling zou een bindend mechanisme kunnen zijn
voor de interdepartementale samenwerking evenals de uitvoering van de door de commissie
voorgestelde impulsprogramma’s.
De werkgroep heeft geconstateerd dat de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden rondom
onderzoek en opleiding op het terrein van stralingsbescherming en nucleaire veiligheid zijn
verdeeld over meerdere departementen (zie Bijlage VII). Inmiddels is de horizontale
interdepartementale coördinatie versterkt en zijn er op diverse niveaus coördinatiestructuren
geïmplementeerd (zie Figuur 4.1). Het is hierbij belangrijk dat de samenwerking de ministeriële
verantwoordelijkheden (en daarmee de financieringsverantwoordelijkheden) onverlet laat.

Figuur 4.1: Interdepartementale overlegstructuren en werkgroepen op het terrein van nucleair en
stralingsbescherming ten behoeve van horizontale interdepartementale coördinatie.
Het Directeurenoverleg Nucleair is opdrachtgever voor de werkgroep Kennisbasis Nucleaire
Technologie en Stralingsbescherming.
De werkgroep zal op basis van het voorliggende rapport een voorstel doen voor een
werkprogramma dat zich richt op de uitvoering van concrete acties, rekening houdend met
prioriteiten. Waar nodig zal de werkgroep verdere verkenningen in het programma opnemen. Het
werkprogramma wordt ter goedkeuring voorgelegd aan zowel het interdepartementale
Directeurenoverleg Nucleair als het interdepartementale DG-overleg Nucleair.
De werkgroep richt zich primair op de uitvoering van acties waarbij het Rijk een (aanjagende) rol
heeft. Daarbij gaat het in ieder geval, maar niet uitsluitend, om:
•
•
•

De totstandkoming van een eventuele actualisatie van kennisagenda’s;
De totstandkoming van onderzoeksprogramma’s.
Het vergroten van de wetenschappelijke expertise via de instelling van leerstoelen en
lectoraten.

41

•

•
•

Het bewaken van voortgang en evaluatie van de acties die in het kader van het
amendement Erkens/Dassen in gang zijn gezet en de uitvoering van eventuele
vervolgacties die daaruit voortvloeien.
Het identificeren van verdere opties om de kennisbasis en -infrastructuur te versterken.
Het signaleren van eventuele knelpunten met betrekking tot de kennisbasis en
-infrastructuur.

42

Bijlage I: Samenvatting rapport Commissie Van der Zande
Naar een Agenda en Platform Nucleaire Technologie en Straling (‘Advies Van der Zande’)
In juni 2020 kwam een onafhankelijke, door de ANVS ingestelde commissie onder leiding van
André van der Zande met een advies over hoe de Nederlandse kennisinfrastructuur voor nucleaire
technologie en straling versterkt zou moeten worden.
De commissie constateert dat al sinds de eeuwwisseling zorgen bestaan over de kwetsbaarheid
van de kennisinfrastructuur voor nucleaire technologie en straling. Dat komt tot uiting in een
stroom rapporten van nationale en internationale organisaties, zoals de Nuclear Energy Agency
(OECD/NEA) over de instroom van studenten, en de Gezondheidsraad over wetenschappelijke
expertise over stralingsbescherming.
De commissie memoreert dat bij het laatste grote nucleaire incident dat Nederland in geringe mate
trof, Fukushima in 2011, er al nauwelijks voldoende experts waren om de crisisorganisaties te
bemensen. Daarnaast zijn in de voorbije jaren nog enkele opleidingen tot
stralingsbeschermingsdeskundige weggevallen.
Vrijwel alle belanghebbenden die door de commissie zijn geconsulteerd bevestigden de
zorgwekkende situatie. Bij sector en overheid ontbreekt centrale regie op het gebied van
kennismanagement. Iedere stakeholder heeft eigen initiatieven waarin kennis wordt verkregen of
gebruikt. Dat heeft geleid tot een bijzonder wankele kennisbasis, die ook door de vergrijzing en de
tot dan toe slechte vooruitzichten op nieuwe nucleaire bedrijvigheid in Nederland verder wordt
verzwakt.
Aanbevelingen
Naar aanleiding van gesprekken met stakeholders kwam de commissie met vier
hoofdaanbevelingen, die hieronder kort worden toegelicht.
•
•

•
•

Stel vanuit het Rijk een kennis- en innovatieagenda Nucleaire Technologie en Straling op.
Richt een nationaal Platform Nucleaire Technologie en Straling (PNUTS) op en initieer
vanuit het Platform drie impulsprogramma’s op het gebied van bewustwording, onderzoek
en onderwijs.
Richt een Human Resources Observatorium op voor Nucleaire Technologie en Straling.
Versterk de horizontale interdepartementale coördinatie op (hoog)ambtelijk niveau.

1) Kennis- en innovatieagenda Nucleaire Technologie en Straling (NUTS)
De commissie constateert dat kennis over en innovatie van nucleaire- en stralingstoepassingen in
Nederland versnipperd is. Daarnaast is er geen aansluiting bij het Topsectorenbeleid of de
Nationale Wetenschapsagenda. Coördinatie op het gebied van kennis ontbreekt. Daarom stelt de
commissie voor dat de meest betrokken ministeries (EZK, IenW en VWS) gezamenlijk een
Nucleaire Technologie en Straling Agenda (NUTS-Agenda) (doen) opstellen.
2) Platform Nucleaire Technologie en Straling (PNUTS) en impulsprogramma’s
De commissie stelt het Platform voor als een netwerkorganisatie voor overheidspartijen,
kenniswereld en sector, onder leiding van een klein regieorgaan met een onafhankelijke voorzitter
en bij voorkeur in de vorm van een onafhankelijke stichting met administratieve inbedding bij de
TU Delft of het RIVM.
De drie impulsprogramma’s op de thema’s bewustwording, onderzoek en onderwijs worden vanuit
PNUTS georganiseerd, waarbij de ministeries EZK, IenW en VWS elk in gelijke mate
verantwoordelijkheid nemen voor de onderzoeksimpuls. In onderstaande tabel is de voorgestelde
financiering weergegeven.

43

Ministeries

Platformleden

Sector

NWO

Impuls per programma

Bewustwording

-

-

1,5

-

1,5

Onderzoek

3,0

5,5

-

2,5

11,0

Onderwijs

-

-

1,5

-

1,5

3,0

5,5

3,0

2,5
Totale impuls
voor 3 jaar

14,0

Tabel 1. Overzicht van 3-jarige investering (in € mln.) inclusief programma-allocatie en financier.

3) Human Resources Observatorium voor Nucleaire Technologie en Straling
Een HR-observatorium, ondergebracht bij de ANVS, zou systematisch de in- en uitstroom in kaart
moeten brengen van studenten en werknemers in de nucleaire en stralingssector, op de
verschillende niveaus van opleiding en expertise. De commissie beveelt aan actief de
samenwerking te zoeken met het Joint Research Centre (JRC) van de Europese Commissie, waar
ervaring bestaat vanwege het European Human Resources Observatory for the Nuclear Energy
Sector (EHRO-N).
Ook raadt de commissie aan om in dit verband samenwerking te zoeken met het Capaciteitsorgaan
voor de medisch-specialistische zorg en de Nederlandse Vereniging voor Stralingshygiëne (NVS).
4) Interdepartementale coördinatie op (hoog)ambtelijk niveau
Op het gebied van kennis zouden de departementen volgens de commissie nauwer moeten
samenwerken. De NUTS-agenda en bijbehorende impulsprogramma’s zouden daar een bindende
rol in kunnen vervullen. De commissie stelt voor dat de Hoogambtelijke Werkgroep Nucleair
Landschap de aanbevelingen uit het adviesrapport bekrachtigt en dat de NUTS-agenda besproken
wordt in het strategisch DG-overleg ‘innovatie en wetenschap’.

44

Bijlage II: Amendement van TK-leden Erkens en Dassen

45

Bijlage III: NWO-cofinanciering van nationale onderzoeksprogramma’s
Er zijn vier routes om via NWO nationale (co)financiering te krijgen voor onderzoeksprogramma’s.
Deze routes kennen verschillende voorwaarden en mogelijkheden. Een belangrijk aandachtspunt is
welke partijen of consortia de middelen mogen aanvragen. Hieronder worden de vier routes
toegelicht:
1. Via het Open Technologieprogramma in het NWO-domein Toegepaste en Technische
Wetenschappen (TTW).
NWO financiert per project maximaal € 850.000. Als de totale projectkosten hoger zijn dan €
600.000 euro is een bijdrage in de projectkosten (cofinanciering) door (een) gebruiker(s)
verplicht en wel 25% van het meerdere boven de € 600.000. De looptijd is maximaal 6 jaar.
Indienen van financieringsaanvragen binnen het Open Technologieprogramma kan het hele
jaar door.
2. Via de Missiegedreven programma’s binnen de hoofdlijn van het Kennis- en
innovatieconvenant.
Dit programma richt zich op missiegedreven thematische calls gericht op de prioriteiten van de
zes Kennis- en Innovatieagenda’s (KIA’s). Voor kernenergieonderzoek dienen de
onderzoeksvoorstellen aan te sluiten bij missie ‘Energietransitie & duurzaamheid’ en specifiek
bij de opgestelde Integrale kennis- en innovatieagenda voor klimaat en energie (IKIA). Dit
vereist wel dat kernenergie onderdeel uitmaakt van de Topsector Energie en dat kernenergie
een plek heeft in de bijbehorende IKIA. Voor nucleaire medische toepassingen geldt dat
kennis- en innovatievragen rondom dat thema een plek moeten hebben in de kennis- en
innovatieagenda ’Gezondheid & zorg’ van de Topsector Life Sciences & Health om voor
financiering in aanmerking te komen.
Onderzoekers dienen voorstellen in voor samenwerkingsprojecten, met een budget van €
750.000 tot 4 miljoen per voorstel. Cofinanciering bedraagt 10 tot 30 procent, afhankelijk van
de aard van het project. Indien innovatie centraal staat, is 30% cofinanciering vereist, indien
kennisontwikkeling centraal staat, is 10% vereist. Een deel van de cofinanciering moet
afkomstig zijn van private partijen.
3. Via de KIC Vraaggedreven Partnerschappen voor Consortia
Dit programma richt zich op de ontwikkeling van partnerschappen van kennisinstellingen,
publieke en private partijen. Ze kunnen een onderzoeksvoorstel indienen ter beantwoording
van een zelf gekozen kennis- en ontwikkelvraag die past binnen één of meerdere Kennis- en
innovatieagenda’s (KIA’s) van de betreffende Topsector. Net als bij de missiegedreven
programma’s zijn de onderwerpen uit de KIA’s leidend (zie hiervoor). Als onderzoeken niet
daarbij aansluiten, is geen financiering langs deze route mogelijk.
Voor een aanvraag in deze call for proposals kan minimaal € 1.500.000 en maximaal €
5.000.000 worden aangevraagd aan NWO-financiering. Daarmee financiert NWO maximaal
50% van het totale cash-deel van het projectbudget; de rest van het cash-deel van het
projectbudget wordt ingebracht via de verplichte cofinanciering. De maximale looptijd is 6 jaar.
4.

Via Programmalijn 2 van de Nationale Wetenschapsagenda (Thematische programmering)
Programmalijn 2 “biedt ministeries en andere overheden om gezamenlijk onderzoek te
stimuleren op thema’s die voor hen in het bijzonder relevant zijn. Zo kunnen zij gefundeerde
antwoorden vinden op maatschappelijke vragen die hoog op hun agenda staan. Ministeries en
andere overheden kunnen (half)jaarlijks thema’s en/of beleidsvragen aandragen voor door hen
medegefinancierde onderzoeksprogramma’s. Afhankelijk van het beschikbare budget en
passendheid worden deze thema’s met een financiële bijdrage (50%) vanuit de Nationale
Wetenschapsagenda doorontwikkeld tot calls for proposals.” Een onafhankelijke, door NWO
samengestelde werkgroep stelt een advies op richting Raad van Bestuur van NWO voor
cofinanciering. De selectie van het voorstel is niet gegarandeerd, de selectie hangt af van de
kwaliteit van het voorstel, het aantal aanvragen en het totaal beschikbare NWA-budget.
Voorwaarden om voor financiering uit Programmalijn 2 in aanmerking te komen, zijn:

46

•
•

•
•

De departementen dragen minimaal M€ 1,5 bij aan het onderzoeksprogramma, NWO
matcht eenzelfde bedrag.
Voor een matching van NWO boven M€ 2,5 moeten minimaal drie departementen
financieel bijdragen, daaronder is dat geen harde voorwaarde (maar deelname van
meerdere departementen maakt het voorstel wel sterker).
De looptijd van het onderzoeksprogramma is minimaal 3 jaar.
Het financieel commitment van de overheden berust op ‘nieuwe’ middelen (dit zijn
middelen die nog niet zijn toegezegd aan NWO/ZonMw en die via overheden aan NWO
moeten worden overgemaakt). De matching bestaat uit middelen van NWO die OCW uit de
reguliere onderzoekfinanciering aan NWO verstrekt.

Los van deze ‘standaard’-programma’s is ook maatwerk mogelijk. Daar staat echter geen NWOfinanciering tegenover. NWO heeft dan vooral de rol van uitvoerder van een subsidieregeling voor
onderzoek.
De kans op subsidie via het Open Technologieprogramma is vrij klein. Er worden veel voorstellen
ingediend en de kwaliteit van de meeste voorstellen is vrij hoog. Dat neemt niet weg dat deze
route voor de universiteiten te overwegen is. Voor deelname aan de programma’s binnen het
kader van het Kennis- en Innovatieconvenant (missiegedreven of vraaggedreven) is van belang
dat onderzoeksvoorstellen aansluiten bij de respectievelijke KIA’s. Het is dus zaak dat nucleaire
thema’s zowel een plek krijgen in de Topsector Energie en/of Life Sciences & Health als in de
KIA’s. De KIA’s worden in 2023 voor de komende periode 2024-2027 opgesteld.
Om een actieve betrokkenheid van de nucleaire sector te bewerkstellingen, verdient financiering
via programma’s binnen het kader van het Kennis- en Innovatieconvenant (missiegedreven of
vraaggedreven) de voorkeur. Zolang nucleaire thema’s niet in de Topsectoren en bijbehorende
KIA’s zijn opgenomen, blijft slechts financiering via het Open Technologieprogramma en via de
NWA Programmalijn 2 over. De NWA Programmalijn 2 geeft de meefinancierende overheden de
meeste ruimte om de call vorm te geven.

47

Bijlage IV: Acties m.b.t. nucleaire technologie en nucleaire veiligheid
In deze bijlage zijn de oplossingsrichtingen met betrekking tot nucleaire technologie en nucleaire
veiligheid verder uitgewerkt in concrete acties. Deze acties dienen als opties, die verder kunnen
worden onderzocht en uitgewerkt in een werkprogramma voor de werkgroep. Per actie is
aangeven wie aan zet zijn, wat de globale aanpak is en, indien aan de orde, een eerste indicatie
van de mogelijke kosten. De daadwerkelijke kosten hangen af van de verder te maken keuzes.
Onder kosten voor het Rijk bedoelen we hier de additionele kosten voor de betrokken
departementen: EZK, VWS en/of IenW. Het gaat hier bijvoorbeeld niet om de reguliere
onderzoekfinanciering die OCW op reguliere basis via NWO verstrekt.
Actie N.1 (reeds in uitvoering): Haalbaarheidsstudie naar een publiekscentrum kernenergie
Wie is aan zet?
Suggesties voor
aanpak

EPZ, Rijk (EZK) financiert
In het kader van het amendement Erkens/Dassen (zie bijlage II) heeft EZK
inmiddels een eenmalige subsidie aan EPZ verleend voor een
haalbaarheidsstudie naar een publiekscentrum kernenergie. Deze studie
moet eind 2023 gereed zijn.
Inspiratie kan daarbij ook uit de opzet van het Belgische bezoekerscentrum
Tabloo gehaald worden.

Kosten Rijk
[€]

Eenmalige subsidie EZK voor haalbaarheidsonderzoek

140.000 excl. BTW

Actie N.2: Opstellen van nationale kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid
Wie is aan zet?

Aanpak

Kosten Rijk
[€]

Rijk (met ondersteuning van geschikte expert), sector, universiteiten, evt.
hogescholen
Voorbereiden kenniskamers:
•
Afbakening onderzoeksterrein Nucleaire Technologie & Veiligheid.
•
Overzicht maken van het Nederlandse nucleaire onderzoekslandschap:
•
Inventariseren van kennisvragen die leven bij departementen (incl.
ANVS) en nucleaire sector.
•
Inventariseren van bestaande kennisagenda’s onderzoeksinstellingen.
Organiseren van een of meerdere kenniskamers:
•
Bepalen van voorzitter en deelnemers.
•
Organiseren, houden van kenniskamer(s) om kennis- en
onderzoeksvragen te inventariseren, selecteren en prioriteren.
Opstellen en publiceren van kennisagenda:
•
Verwerken resultaat van kenniskamer(s) tot agenda.
•
Publiceren van kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid.
Eenmalig, vervolgens om de 4 jaar updaten*)
Schatting eenmalig voorbereiden, organiseren
kenniskamer(s) en synthetiseren van resultaten in de vorm
van een nationale kennisagenda door expert.

p.m.

Begeleiding en ondersteuning vanuit Rijk

p.m.

Naar verwachting zijn kosten van actualisatie lager omdat onderzoeksveld afgebakend is, het
onderzoekslandschap in beeld, en er ervaring is met de werkwijze is. Naar schatting kan het voor de 50% van
de initiële kosten.
*)

48

Actie N.3: Afleveren van meer wo- afgestudeerden en gepromoveerden op het terrein van
nucleaire technologie & veiligheid
Wie is aan zet?
Suggesties voor
aanpak

Sector, universiteiten en Rijk
•

•

•

Kosten Rijk
[€]

Verkenning opschalen en/of verbreden van de nucleaire opleidingen:
- Sector brengt behoefte aan typen nucleair experts met een woachtergrond in beeld. Welke universiteiten kunnen nu al voorzien in
die behoefte (los van capaciteit) en waar zijn er witte vlekken
(genoemd zijn bv. nuclear engineering)?
- Bij welke universiteiten/afstudeergroepen is opschaling gewenst
opdat meer afgestudeerden en gepromoveerden worden geleverd?
- Aan welke nieuwe leerstoelen/onderzoeksgroepen is er evt.
behoefte (hierbij ook nationale kennisagenda Nucleaire Technologie
& Veiligheid betrekken) en is er tevens voldoende vraag naar
afstudeerders en promovendi uit deze groepen? Wat zijn de
alternatieven (bv. 1-jarige master-after-master in Nuclear
Engineering in België volgen)?
Opschaling kan worden gerealiseerd door corresponderende
onderzoeksprogramma’s, waardoor meer postdocs en promovendi aan
het werk kunnen die op hun beurt weer studenten kunnen begeleiden
(zie Actie N.7)
Verbreding kan worden gerealiseerd door nieuwe leerstoelen in te
stellen (zie Actie N.5) met een corresponderende onderzoeksgroep en
onderzoeksprogramma’s. Om commitment te krijgen van zowel de
sector als de betreffende universiteit(en) worden nieuwe leerstoelen bij
voorkeur gezamenlijk bekostigd door de sector, de universiteit en het
Rijk.

Nog onduidelijk, precieze behoefte hangt af van
verkenning.
Zie Bijlage V, S.1 voor indicatie kosten leerstoel.

p.m.

Actie N.4: Brede groep technische bachelor- en masterstudenten in aanraking laten komen met
nucleaire technologie en stralingstoepassingen
Wie is aan zet?
Suggesties voor
aanpak

Sector, Onderwijs en Rijk
•

•
Kosten Rijk
[€]

Verkennen in 4TU-verband en eventueel met RUG hoe technische
bachelor- en masterstudenten in aanraking kunnen komen met
nucleaire technologie en stralingstoepassingen. Bijvoorbeeld:
- ‘joint minors’ in nuclear engineering aanbieden voor
bachelorstudenten werktuigbouw, elektrotechniek, chemie en civiele
techniek;
- nucleaire component inbouwen in bestaande minors rondom Energie
of Medische Technologie.
Ook is denkbaar dat minors wordt ontwikkeld die zowel bruikbaar zijn
voor hbo- als wo-bachelor
Proberen nucleaire techniek & veiligheid een plek geven in volgende
versie van Sectorplan Onderwijs Bètatechniek.

Nog onduidelijk.

p.m.

49

Actie N.5 (reeds in uitvoering): Aanstellen lectoren op gebied van nucleaire technologie en
stralingsbescherming
Wie is aan zet?
Aanpak

Kosten Rijk
[€]

Regieorgaan SIA, hogescholen, Rijk (EZK) financiert
Via het amendement Erkens/Dassen zie Bijlage IV) is geld beschikbaar
gesteld voor het aanstellen van lectoren:
•
EZK levert de inhoudelijke afbakening voor de ‘call for proposals’.
•
Regieorgaan SIA formuleert in 2023 call for proposals en stelt die open.
•
Onafhankelijke beoordelingscommissie beoordeelt en selecteert
voorstellen op basis van vooraf vastgestelde beoordelingscriteria.
•
Lectoren voeren gehonoreerde voorstellen uit.
•
Lectoren rapporteren na twee jaar tussentijds over voortgang en
leveren na vier jaar eindrapportage op. Rapportages worden gedeeld
met EZK.
•
Betreffende hogescholen nemen zelf besluit om lectoraat al dan niet
voort te zetten.
In eerste instantie eenmalige subsidie van EZK voor vier
jaar voor drie lectoren à € 400.000 per lector.

1.200.000

Actie N.6 (reeds in uitvoering): Nuclear Academy
Wie is aan zet?
Aanpak

Kosten Rijk
[€]

TU Delft en NRG, Rijk (EZK) financiert
Via het amendement Erkens/Dassen zie Bijlage IV) is geld beschikbaar
gesteld voor het oprichten van een Nuclear Academy:
•
Stimuleren en bevorderen van onderwijs in brede zin, maar vooral op
mbo- en hbo-niveau op het gebied van nucleaire technologie. De
Nuclear Academy ondersteunt zoveel mogelijk bij de ontwikkeling van
de nucleaire curricula voor het mbo en hbo. Daarnaast zal de Academy
mbo- en hbo-docenten trainen/opleiden om nucleair onderwijs te
verzorgen. Hiervoor worden verkennende gesprekken gevoerd met
onderwijsinstellingen.
•
Ontwikkelen van trainingsmodules voor werknemers binnen de
overheid. In de loop van 2023 zal de Nuclear Academy de eerste
trainingen gaan verzorgen.
•
Aanschaffen van een reactorsimulator en ontwikkelen van de
bijbehorende trainingsmodules voor het nucleair onderwijs.
Eenmalige subsidie van EZK voor periode 1-1-2023
tot 31-12-2023

50

1.250.000 excl. BTW

Actie N.7: (Co)financieren van nationaal onderzoeksprogramma Nucleaire Technologie &
Veiligheid
Wie is aan zet?
Aanpak

Sector, Rijk, NWO
•

•
•
•

•
•
•

Kosten Rijk
[€/jaar]

Bepalen van welke NWO-programma’s gebruikgemaakt kan worden;
kan voor verschillende (groepen) onderzoeksvragen anders zijn (zie
Bijlage III).
Nagaan welke departementen en private partijen meedoen en cofinancieren; financiële bijdrage mag verschillen.
Betrokken partijen bepalen totaal financieel commitment.
Betrokken partijen bepalen onderzoeksfocus/beleidsvragen en passende
financieringsinstrumenten (zie bv. Bijlage III) mede op grond van de
‘Kennisagenda Nucleaire Technologie & Veiligheid’ of aan de
Topsectoren verbonden KIA’s en de duur van het programma.
Departementen dienen voorstel in conform de programma-eisen van
NWO.
Als voorstel geselecteerd is, ontwikkelt NWO dit door tot calls for
proposals.
Universiteiten en geselecteerde publieke kennisinstellingen (bv. RIVM of
TNO) kunnen, eventueel in samenwerking met private partijen,
vervolgens onderzoeksvoorstellen indienen.

Bij voorkeur doorlopend, door opeenvolgende programma’s te initiëren.
Mede afhankelijk van programma en bijbehorende
NWO-matching

*) Minimale bijdrage departementen is €1.500.000 uitgaande van driejarig programma.

51

p.m.*)

Bijlage V: Acties m.b.t. stralingsbescherming
In deze bijlage zijn de oplossingsrichtingen met betrekking tot stralingsbescherming verder
uitgewerkt in concrete acties. Deze acties dienen als opties, die verder kunnen worden onderzocht
en uitgewerkt in een werkprogramma voor de werkgroep. Per actie is aangeven wie aan zet zijn,
wat de globale aanpak is en, indien aan de orde, een eerste indicatie van mogelijke kosten. De
daadwerkelijke kosten hangen af van de verder te maken keuzes. Onder kosten voor het Rijk
bedoelen we hier de additionele kosten voor de betrokken departementen: EZK, VWS en/of IenW.
Het gaat hier bijvoorbeeld niet om de reguliere onderzoekfinanciering die OCW op reguliere basis
via NWO verstrekt.

Actie S.1: Instellen van leerstoel(en) op het terrein van stralingsbescherming
Wie is aan
zet?
Aanpak

Kosten Rijk
[€/jaar]

Rijk, samen met NVS, ANVS en universiteiten
Verkenning:
•
Rijk stelt in samenspraak met bv. NVS en ANVS initiële taakomschrijving
(o.a. actief betrokken bij onderwijs en opleidingen), profielschets en
selectiecriteria op; eventueel voor meerdere leerstoelen in deeltijd.
•
NVS en ANVS brengen mogelijke kandidaten en potentiële universiteiten
voor zo’n leerstoel in beeld, bij voorkeur een universiteit met een meer
biologisch/medisch accent aangezien bij TU Delft al een leerstoel
‘Stralingsdosimetrie en Biofysica’ ingesteld gaat worden (zie Actie S.3).
Naar schatting komen in Nederland circa 10 gepromoveerde onderzoekers
voor de leerstoel in aanmerking.
•
Rijk sondeert, evt. samen met NVS, bij universiteiten belangstelling voor
zo’n leerstoel en evt. (op termijn) wil (mee)financieren.
Selectie universiteiten en kandidaten:
•
Rijk maakt samen met NVS een keuze voor 1 of evt. meerdere
universiteiten, als het om deeltijdaanstellingen gaat.
•
Rijk stelt samen met NVS en de universiteit(en) definitieve
taakomschrijving, profielschets en selectiecriteria vast.
•
Keuze maken tussen werven via open procedure of op voordracht.
Subsidiëring:
•
Rijk zorgt voor subsidiebeschikking voor bekostiging van (deel) van
leerstoel en in latere fase de bijbehorende staf (4 fte).
Leerstoel(en) voor onbepaalde tijd nodig. Starten met bv. 5 of 10 jaar met
mogelijkheid tot verlenging of nieuwe leerstoelhouder.
Min *)

Max *)

Hoogleraar/leraren, schaal H2 (totaal 1 fte)

120.000

175.000

Universitair hoofddocent, schaal 13/14 (1 fte)

110.000

145.000

Universitair docent, schaal 11/12 (3 fte)

240.000

360.000

0

0

470.000

680.000

Postdocs en promovendi (betaling via
onderzoeksprogramma’s)
Totaal

*) Salarissen zijn gebaseerd op salaristabellen uit de CAO Nederlandse Universiteiten 1 januari 2022 t/m 31
maart 2023. De hoogte van de te financieren personele kosten is bepaald met de systematiek van NWO. Deze
bevat de directe salariskosten en een opslag voor de vakantietoeslag, eindejaarsuitkering en werkgeverslasten
en overige personele kosten: salaristabel_nfu_januari_2023.pdf (nwo.nl) Er is hier geen rekening gehouden
met indexatie. De einduitkering bij afloop van tijdelijke projecten is hier niet van toepassing.
Mogelijk zijn universiteiten bereid zelf ook een deel van de kosten te dragen. Soms vragen universiteiten ook
extra kostenvergoedingen voor zaken als huisvesting, personele ondersteuning etc.

52

Actie S.2 (reeds in uitvoering): Instellen van leerstoel ‘Stralingsdosimetrie en Biofysica’
Wie is aan zet?
Aanpak

TU Delft, Rijk (EZK) financiert
Via het amendement Erkens/Dassen zie Bijlage IV) is geld beschikbaar
gesteld voor een leerstoel ‘Stralingsdosimetrie en Biofysica’ aan de TU Delft.
De werving van de hoogleraar is inmiddels door TU Delft gestart.
Voorts worden twee promovendi aangesteld om deze hoogleraar in zijn
werkzaamheden te ondersteunen. Aanvullend is geld uitgetrokken voor de
aanschaf van moderne laboratoriumapparatuur voor wetenschappelijk
onderzoek.
Gekoppeld aan deze subsidie heeft TU Delft toegezegd de opleidingen tot
stralingsdeskundige in stand te houden.

Kosten Rijk
[€/jaar]

EZK financiert de eerste vijf jaar de hoogleraar. Hierna zal TU Delft de
hoogleraar voor de volgende vijf jaar financieren.

Kosten Rijk
[€]

Hoogleraar, 2 promovendi en laboratoriumapparatuur

2.410.000

Actie S.3: Opstellen van nationale Kennisagenda Stralingsbescherming
Wie is aan zet?
Aanpak

Kosten Rijk
[€]

Rijk (initiatief) met ondersteuning van RIVM, ANVS, NRG en COVRA
Voorbereiden kenniskamers, bv. door expert of ZonMw samen met NWO
•
Afbakening van onderzoeksgebied stralingsbescherming.
•
Overzicht maken van Nederlandse onderzoekslandschap.
•
Inventariseren van kennisvragen, daarbij kunnen ook
onderzoeksagenda’s van Europese en internationale gremia betrokken
worden (bv. ICRP).
Organiseren van een of meerdere kenniskamers:
•
Bepalen van voorzitter en deelnemers.
•
Organiseren, houden van kenniskamer(s) om kennis- en
onderzoeksvragen te inventariseren, selecteren en prioriteren.
Opstellen en publiceren van kennisagenda:
•
Verwerken resultaat van kenniskamer(s) tot agenda.
•
Publiceren van Kennisagenda Stralingsbescherming.
Eenmalig voorbereiden, organiseren kenniskamer(s) en synthetiseren van
resultaten in de vorm van een kennisagenda, vervolgens om de 5 jaar
updaten*)
Door expert of ZonMw samen met NWO (schatting)
Begeleiding en ondersteuning vanuit het Rijk

100.000 – 200.000
p.m.

Naar verwachting zijn kosten van actualisatie lager omdat onderzoeksveld afgebakend is, het
onderzoekslandschap in beeld, en er ervaring is met de werkwijze. Naar schatting kan het voor de 50% van de
initiële kosten.
*)

53

Actie S.4: Cofinanciering deelname aan Europese onderzoeksprogramma
Wie is aan zet?
Aanpak

RIVM, Rijk cofinanciert als akkoord
•

•
•

•

Kosten Rijk
[€]

RIVM vraagt bij de voorbereiding van de calls – op basis van de
Nederlandse Kennisagenda Straling – aandacht voor de Nederlandse
kennisvragen.
Per call-ronde houdt RIVM als nationale partnerorganisatie de calls in de
gaten en attendeert het netwerk (bv. via NVS) op deze calls.
Partijen die willen reageren nemen contact op met de werkgroep
Kennisbasis Nucleaire Technologie en Stralingsbescherming voor
eventuele cofinanciering.
Departementen besluiten over cofinanciering van projecten.

Inzet RIVM per call ronde (2024 en 2025)
Projectkosten per land uitgaande van een totaal
budget per project van M€ 1,0-1,5 en 4 tot 5
deelnemende partijen (waarvan 1 Nederlandse),
die allen 37% cofinancieren.*)

p.m.
75.000-140.000
(per project)

2 tot 5 projecten met Nederlandse inbreng
gedurende de looptijd van Pianoforte (juni 2023 tot
en met mei 2027) lijkt een realistische inschatting.
*) Schatting is gebaseerd op presentatie over eerste call ronde tijdens Pianoforte General Assembly meeting,
17 januari 2023.

Actie S.5: (Co)financieren van nationaal onderzoeksprogramma Stralingsbescherming
Wie is aan zet?
Aanpak

Rijk (vakdepartementen) in samenwerking met NWO
•
•
•
•
•

Kosten Rijk
[€/jaar]

Besluiten cofinanciering via NWO Programmalijn 2 aan te vragen (zie
Bijlage IV).
Vakdepartementen bepalen onderzoeksfocus/beleidsvragen op grond
van de kennisagenda en financieel commitment.
Vakdepartementen dienen voorstel in (maart of oktober) voor
onderzoeksprogramma.
Als voorstel wordt geselecteerd, samen met NWO doorontwikkelen tot
calls for proposals.
Universiteiten, hbo-instellingen en geselecteerde andere
kennisinstellingen (bv. RIVM) kunnen vervolgens gezamenlijk
onderzoeksvoorstellen indienen. NRG kan bijvoorbeeld als
samenwerkingspartner betrokken zijn maar kan als commerciële partij
geen subsidie ontvangen.

Bij voorkeur doorlopend, door opeenvolgende programma’s te initiëren.
NWO matcht overige 50%

Minimaal 500.000*)

*) De minimale bijdrage van de vakdepartementen bedraagt € 1.500.000 uitgaande van driejarig programma.

54

Actie S.6: Stimuleren van verdergaande samenwerking van bestaande opleidingen voor
stralingsbescherming
Wie is aan zet?
Aanpak

Rijk (initiatief), samen met opleidingen
•

•

•
Rijk
[€]

Met de vier opleiders (Rijksuniversiteit Groningen/GARP, Radboud
Universiteit, NRG in Petten en TU Delft) individueel en gezamenlijk in
gesprek gaan over concrete vormen van samenwerking en kijken waar
draagvlak voor te vinden is en waar eventuele knelpunten zitten.
Als er draagvlak voor is: Uitwerken van 1 of meer
samenwerkingsmodellen, met aandacht voor financiële en juridische
dimensies. Hierbij een organisatieadviseur betrekken.
Als er draagvlak is voor bepaald model: samenwerking formaliseren.

Schatting kosten organisatieadviseur, incl. BTW

75.000

Actie S.7: Vergroten inzicht in toekomstige vraag naar cursussen SBD niveau (A)CD
Wie is aan zet?
Aanpak

Rijk (initiatief), samen met opleidingen en vergunninghouders
Gegevens verzamelen:
•
ANVS en opleidingen verzamelen gezamenlijk, binnen de wettelijke
mogelijkheden, gegevens die het mogelijk maken om betere prognoses
van het verwachte aantal cursisten voor opleidingen tot SBD te maken.
Denk bijvoorbeeld aan gegevens als leeftijd, opleidingsniveau en
motivatie voor deelname aan opleiding.
Gegevens analyseren en delen met opleidingen:
•
Nagaan of op basis van dit soort prognoses zijn te maken.

Rijk
[€]

Onderdeel ANVS opdracht

p.m.

55

Bijlage VI: Hybride docenten
Hybride docenten combineren lesgeven met een andere baan in loondienst of als zelfstandige. In
deze context gaat het met name om werknemers uit de technieksector die door hun werkgevers
worden vrijgesteld om (praktijk)onderwijs te verzorgen.
In het Aanvalsplan Arbeidsmarkttekorten Techniek, Bouw en Energie stelt de sector duizend van
dit soort hybride docenten te willen opleiden, die via nieuwe regionale Techniekcentra gekoppeld
kunnen worden aan beroepsopleidingen op mbo- en hbo-niveau.
Bij een pilot (gestart in 2020) van de Brainport-regio geven werknemers van hightechbedrijven al
maximaal een dag in de week les aan de TU Eindhoven of Fontys Hogescholen. De bedrijven
krijgen daarvoor een vergoeding van de onderwijsinstellingen.
De motivatie voor de inzet van hybride docenten is dat studenten onderwijs krijgen van goed
ingevoerde docenten in een ‘contextrijke omgeving’, met veel opdrachten uit de praktijk. Voor de
hybride docenten zelf is het een verrijkende ervaring en de werkgevers komen in beeld bij
potentiële nieuwe werknemers. Voor de betrokken onderwijsinstellingen verlicht de inzet van
hybride docenten bovendien de heersende personeelstekorten.

56

Bijlage VII: Departementale taken, bevoegdheden en
verantwoordelijkheden
Stralingsbescherming
De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden op het terrein van stralingsbescherming zijn
verdeeld over vijf departementen, de ANVS en de betrokken inspecties. In de
’Samenwerkingsovereenkomst Stralingsbescherming 2017’ 30 hebben de betrokken departementen,
inspecties en de ANVS, allen met een taak onder de Kernenergiewet, afgesproken om onder
andere op de volgende onderwerpen samen te werken:
2.4 Het plannen en afstemmen van werkzaamheden, waaronder de periodieke
meerjarenplannen, onderzoeksprogramma’s [nadruk toegevoegd], deelname en
vertegenwoordiging bij internationale overleggen, en de beantwoording van Kamervragen
en verzoeken op grond van de Wet openbaarheid van bestuur.
2.6 Onderzoek en opleiding [nadruk toegevoegd] op het gebied van stralingsbescherming,
waaronder het borgen van voldoende kennis en deskundigheid bij zowel
stralingsdeskundigen in dienst van de ondertoezichtgestelden als van de overheid.
Wat betreft verantwoordelijkheden met betrekking tot opleidingen en deskundigheid is het
volgende opgenomen:
12. De ministers van IenM [nu IenW, red.], van SZW en van VWS zijn gezamenlijk
verantwoordelijk voor het beleid en de wet- en regelgeving omtrent
stralingsdeskundigheid, voor zover het de erkenning van instellingen en opleidingen betreft
en de wijze waarop de deskundigen worden geregistreerd.
13. De ministers van IenM [nu IenW, red.] en van SZW zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor
het beleid en de wet- en regelgeving omtrent stralingsdeskundigheid, voor zover het de
kennis, vaardigheden en bekwaamheden betreft waaraan een deskundige moet voldoen
om geregistreerd te kunnen worden, dan wel zijn of haar werkzaamheden uit te kunnen
voeren.
Nucleaire veiligheid
Als het gaat om nucleaire veiligheid, zijn de taken 31 met betrekking tot onderzoek verdeeld tussen
EZK en OCW: ”De Ministers van Economische Zaken en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
blijven verantwoordelijk voor de ondersteuning van onderzoek van nucleaire veiligheid,
bijvoorbeeld subsidie aan NRG of wetenschappelijk onderzoek bij de TU Delft, tenzij het onderzoek
betreft dat de Autoriteit nodig heeft voor het uitoefenen van haar taken.”

30 Staatscourant (20 oktober 2017) ’Samenwerkingsovereenkomst Stralingsbescherming 2017’

Memorie van Toelichting bij de ‘Wijziging van de Kernenergiewet in verband met de instelling van de
Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming’, TK stuk 34219 nr. 3, vergaderjaar 2014-2015
31

57

Bijlage VIII: Lijst met afkortingen
ACD

Algemeen Coördinerend Deskundige

ANVS

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

AZ

Ministerie van Algemene Zaken

BBS

Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming

BZ

Ministerie van Buitenlandse Zaken

CD

Coördinerend Deskundige

COVRA

Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval

ECTS

European Credit Transfer System

EHRO-N

European Human Resources Observatory for the Nuclear Energy Sector

EPZ

Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

FIN

Ministerie van Financiën

fte

fulltime-equivalent

GW

gigawatt

HAW

Hoogambtelijke Werkgroep Nucleair Landschap

HFR

Hoge Flux Reactor

IAEA

Internationaal Atoomenergie Agentschap

ICRP

International Commission on Radiological Protection

ICRU

International Committee for Radiological Units

IKIA

Integrale Kennis- en Innovatieagenda

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

ESRIG

Energy and Sustainability Research Institute Groningen

GARP

Groningen Academy for Radiation Protection

JRC

Joint Research Centre

KIA

Kennis- en Innovatieagenda

KIC

Kennis- en Innovatieconvenant

LUMC

Leids Universitair Medisch Centrum

MOOC

Massive Open Online Course

NEA

Nuclear Energy Agency

NFI

Nederlands Forensisch Instituut

NN

Nucleair Nederland

NRG

Nuclear Research and Consultancy Group

NVS

Nederlandse Vereniging voor Stralingshygiëne

58

NWA

Nationale Wetenschapsagenda

NWO

Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

OCW

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

p.m.

pro memorie

PNUTS

Platform Nucleaire Technologie en Straling

RID

Reactor Instituut Delft

RIF

Regionaal Investeringsfonds

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RMT

Regionaal Mobiliteitsteam

RuG

Rijksuniversiteit Groningen

SBD

Stralingsbeschermingsdeskundige

SBE

Stralingsbeschermingseenheid

SMR

Small Modular Reactor

SZW

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

TMS

Toezichthoudend Medewerker Stralingsbescherming

TNO

Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek

TSO

Technical support organisation

TTW

Toegepaste en Technische Wetenschappen

TU

Technische Universiteit

UMC

Universitair Medisch Centrum

UNSCEAR

United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation

VROM

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

ZonMw

Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie

59

Bijlage IX: Lijst met geraadpleegde stakeholders
Nucleaire technologie
ANVS
EPZ
NRG
IAEA
JRC-EHRO-N 32
KPMG
PALLAS
RID TU-Delft
RIVM
SHINE
Technopolis
URENCO

Stralingsbescherming
ANVS
Groep grote vergunninghouders (enquête)
NRG
NVS bestuur
NVS leden (enquête)
Radboud UMC
RID TU-Delft
RIVM
RUG/GARP
Simon van Dullemen

voormalig opleider stralingsbescherming LUMC en ACD’er bij zowel LUMC
als Leiden Universiteit

Overig
Thomas Thor
NWO
ZonMw

32

Joint Research Centre - European Human Resources Observatory for the Nuclear Sector

60

Bijlage X: Literatuurlijst
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]

[8]
[9]
[10]
[11]

[12]
[13]
[14]
[15]
[16]
[17]

Raad van Advies van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming, ‘Veiligheid
in een krimpende sector’ , 2019.
Commissie Van der Zande, ‘Naar een Agenda en Platform Nucleaire Technologie en
Straling’, 2020.
VVD, D66, CDA en ChristenUnie Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst
Coalitieakkoord 2021 – 2025, 15 december 2021.
Berenschot, ‘Analyse toekomstige vraag naar nucleaire kennis(werkers) in Nederland’,
2022.
Technopolis, ‘De arbeidsmarkt in de Nederlandse nucleaire sector’, 2022.
Weggeman, M., ‘Kennismanagement: inrichting en besturing van kennisintensieve
organisaties’, 1997.
Simonovska V. en U. von Estorff, ‘Putting into Perspective the Supply of and Demand for
Nuclear Experts by 2020 within the EU-27 Nuclear Energy Sector”. Report EUR 25291 EN,
Petten, Netherlands, 2012.
Netbeheer Nederland, ‘Quickscan coalitieakkoordenergiesysteem’, 2022.
Gezondheidsraad, ‘Opleiden van deskundigen op het gebied van stralingsbescherming’,
2008.
Bijwaard H. en H. Slaper, ‘Inventarisatie van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs in
de stralingsbescherming’, RIVM Rapport 610890002, 2013.
Slaper, H. Bijwaard, A.G.J. Sedee en T. Vermeulen (zomer 2013), ’Gaat expertise
stralingsbescherming achteruit?’, Nederlands Tijdschrift voor Stralingsbescherming,
jaargang 4, nummer 1, p. 18-21.
Smetsers, R., B. Wolterbeek, P. van Gelder, K, Huitema en E. van Zalen, ‘Peiling nationale
kennisbehoefte straling en nucleaire veiligheid’, 2018.
Wolterbeek, B., Notitie ‘Stralingsveiligheid in Nederland: de afbrokkelende kenniscompetentie piramide’, 9 oktober 2020.
ANVS, ‘De Staat van de stralingsbescherming 2022,’ 2022, p. 25 e.v.
EHRO-N, ‘Results of surveys of the Supply of and Demand for Nuclear Experts within the
EU-28 Civil Nuclear Energy Sector’, 2019.
UK Department of Energy & Climate Change, ‘Sustaining Our Nuclear Skills’, 2015.
Finnish Ministry of Economic Affairs and Employment & Energy, ‘Survey of Competence in
the Nuclear Energy Sector 2017–2018 in Finland’, 2019.

61