Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2816

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 24 januari 2024
De vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over
de brief van 10 januari 2024 over o.a. de Geannoteerde agenda voor de
Informele Raad Buitenlandse Zaken Handel van 22 en 23 januari 2024
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2796).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 januari 2024 aan de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voorgelegd. Bij brief
van 19 januari 2024 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Thijssen
De griffier van de commissie,
Meijers

kst-21501-02-2816
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van
de bewindspersoon
Inbreng PVV-fractie
Inbreng GroenLinks-PvdA-fractie
Inbreng VVD-fractie
Inbreng BBB-fractie
Inbreng SGP-fractie

2
2
13
15
21
25

Volledige agenda

27

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Inbreng leden van de PVV-fractie
Inzet landbouw, visserij en voedselzekerheid
De leden van de PVV-fractie maken zich ernstige zorgen over de Nederlandse en Europese inzet bij de WTO MC13 op het gebied van landbouw,
visserij en voedselzekerheid. Deze twee sectoren spelen een grote rol in
de voedselzekerheid en staan in de EU en in Nederland al jaren door
verschillende redenen, waaronder stikstof, zwaar onder druk. Een verdere
liberalisering van de wereldmarkt voor deze sectoren in het kader van een
gelijk speelveld kan nog meer nadelige gevolgen hebben voor deze
sectoren.
Het vergroten van een gelijk speelveld op het gebied van landbouw en
visserij leidt regelmatig tot oneerlijke concurrentie voor Nederlandse en
Europese producenten vanwege de strenge milieu- en duurzaamheidsdoelstellingen van de EU. Wat de leden van de PVV-fractie willen, is geen
uitruil van de belangen van de landbouw en visserij, ten gunste van de
industrie of dienstensector. De leden van de PVV-fractie willen dat deze
belangen van de sectoren worden beschermd. De kritiek van andere
landen op de EU, dat handelsmechanismes op gebied van ontbossing,
klimaat, mensenrechten en dwangarbeid leiden tot een vorm protectionisme kunnen deze leden delen. Deze links ideologische stellingname van
de EU op deze gebieden leidt tot inmengingen in de soevereiniteit van
andere landen en leidt niet tot een gelijkwaardige handelsrelatie, waar de
belangen van ieder land worden gerespecteerd.
Dit roept de volgende vragen op:
De leden van de PVV-fractie zien graag een reflectie van de Minister op de
bovengenoemde zorgen en punten.
1. Antwoord van het kabinet:
Bestaande afspraken op het gebied van handel, zowel multilateraal in de Wereldhandelsorganisatie (WTO) als via bilaterale
handelsakkoorden van de EU, zijn van groot belang voor ons
bedrijfsleven. Ze dragen bij aan een gelijker speelveld, voorspelbaarheid voor bedrijven die internationaal ondernemen, en
creëren mogelijkheden voor diversificatie van handelspartners.
De inzet van Nederland en van de EU gaat verder dan enkel
liberalisering, en is erop gericht om op regels gebaseerde handel
verder te versterken, afspraken te maken met onze handelspartners over het voldoen aan duurzaamheidsstandaarden en
onnodig handelsverstorende maatregelen zoveel mogelijk te
voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

2

In de kaderinstructie voor de komende ministeriele conferentie
van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)1 is de huidige Nederlandse (en EU-) inzet op visserij- en landbouwgebied bij de WTO
beschreven. Deze inzet is gericht op eerlijke en evenwichtige
regelgeving die bijdraagt aan duurzame economische ontwikkeling van alle WTO-leden. Zoals de leden van de PVV-fractie
aangeven, lopen Nederlandse en Europese vissers en
landbouwers voorop in de verduurzaming van deze sectoren. De
inzet van Nederland en de EU binnen de WTO is er niet op gericht
om Nederlandse producenten strengere doelstellingen op te
leggen, maar om bij te dragen aan versterking van de regels van
het multilaterale handelssysteem ten behoeve van eerlijke en
duurzame handel. Deze regels dragen ook bij aan een goede
concurrentiepositie van Nederlandse producenten. Daarbij blijft
sprake van bescherming van gevoelige landbouwsectoren van de
EU, onder andere met tarieven en quota.
EU-wetgeving die als doel heeft om klimaat, mensenrechten en
arbeidsrechten te beschermen dient in overeenstemming te zijn
met de regels van de WTO. Daarmee wordt onbedoeld protectionisme voorkomen. WTO-conformiteit vormt een kernelement van
de inzet van het kabinet in haar beoordeling van wetsvoorstellen
van de Commissie. Ook zet Nederland via de EU in op gelijkwaardige partnerschappen met derde landen, waaronder met
landen in Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan in de
vorm van Economic Partnership Agreements (EPAs). Daarbij
onderstreept het kabinet ook het belang van technische assistentie en ondersteuning voor landen waarin het lastiger is om aan
de gevraagde standaarden te voldoen, bijvoorbeeld door gebrek
aan de benodigde infrastructuur.
Welke visie heeft de Europese Commissie op het vergroten van de
economische levensvatbaarheid van de visserij en landbouw in relatie tot
de bedreigingen van de Europese en Nederlandse voedselzekerheid mede
veroorzaakt door EU-richtlijnen?
2. Antwoord van het kabinet:
Mede dankzij onze sterke nationale agrarische sector en de
innovatieve boeren en de ondersteuning daarvan met het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid is voedselvoorziening in de
EU en Nederland aan te merken als robuust. Daarbij zorgen de
Europese interne markt en de handel met landen buiten de EU
voor voldoende importmogelijkheden van voedsel naast de
nationale voedselvoorziening. Ondanks de ingrijpende consequenties van de coronapandemie, de Russische invasie van
Oekraïne en klimaatverandering heeft het Europese voedselsysteem een robuuste voedselvoorziening kunnen garanderen.
Uiteraard zijn er uitdagingen en blijft Nederland zich op Europees
niveau inzetten voor een weerbaar en duurzaam Europees
voedselsysteem. Onderdeel hiervan is ook het verminderen van
risicovolle strategische afhankelijkheden indien dat nodig is.
De Europese Commissie en Nederland werken nauw samen in het
vergroten van de economische levensvatbaarheid van de visserij
en landbouw. Zo is bijvoorbeeld een bedrag van 139,9 miljoen
euro beschikbaar via het European Maritime Fisheries and
Aquaculture Fund (EMFAF). Hoofddoelen van dit fonds zijn het
verder verduurzamen en flexibiliseren van de Europese en
1

Bijlage 2023D39643 bij Kamerstuk 21 501–02, nr. 2735

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

3

Nederlandse visserijvloot om de levensvatbaarheid van de visserij
te waarborgen.
Wat voor impact heeft een verdere liberalisering van de visserij op de
strategische afhankelijkheden van Nederland?
3. Antwoord van het kabinet:
De 13e ministeriele conferentie van de Wereldhandelsorganisatie
(WTO MC13) zal niet spreken over verdere liberalisering van de
visserij. Wel zal worden gesproken over een vervolgakkoord over
visserijsubsidies.
De Nederlandse en Europese inzet voor MC132 richt zich wat
betreft visserij op het verder verbieden van subsidies die
bijdragen aan Illegale, Ongemelde en Ongereglementeerde
visserij (IOO-visserij). Visserij die niet bijdraagt aan overbevissing,
wordt hierdoor dus niet geraakt. Binnen de EU worden er al
afspraken gemaakt over maximale vangsten om de vispopulatie
te beschermen. Daarom had het eerdere akkoord over illegale
visserijsubsidies van de 12e ministeriele conferentie van de WTO
(MC12) geen directe impact op het Nederlandse visserijbeleid. De
subsidies die via dit verdrag niet langer zijn toegestaan, worden
door Nederland niet gegeven.
Op welke manier zorgt Nederland ervoor dat de Nederlandse belangen
inzake visserij, landbouw en e-commerce worden beschermd tijdens de
WTO-onderhandelingen?
4. Antwoord van het kabinet:
Zoals hierboven aangegeven, richt de Nederlandse inzet wat
betreft visserij zich op het verbieden van subsidies die bijdragen
aan schadelijke visserij, namelijk overbevissing en overcapaciteit.
Binnen de EU is overbevissing en overcapaciteit al in hoge mate
gereguleerd. Voor andere landen is dat nog niet altijd het geval.
In de onderhandelingen over een visserijakkoord die momenteel
plaatsvinden is de Nederlandse inzet dus om een gelijk speelveld
te creëren waarbij de verstrekking van schadelijke subsidies
wereldwijd aan banden wordt gelegd.
De landbouwonderhandelingen in de WTO zijn complex vanwege
de kruisverbanden en samenhang tussen onderwerpen en het
grote belang van voedselzekerheid voor alle landen. Nederland is
voorstander van een geïntegreerde aanpak van de verschillende
deelonderwerpen, bijvoorbeeld door het starten van een integraal
werkprogramma. De Nederlandse en Europese inzet richt zich op
WTO-afspraken die protectionistische maatregelen tegengaan en
die bijdragen aan een duurzame ontwikkeling van de wereldwijde
landbouwsector. Dat is ook in het belang van de Nederlandse
landbouwsector, die veel baat heeft bij mondiale handel. Het is
overigens niet de verwachting dat tijdens MC13 afspraken
worden gemaakt over nieuwe markttoegang voor landbouwgoederen.
Op het gebied van e-commerce is Nederland voorstander van het
vinden van een permanente oplossing voor of een verlenging van
het WTO e-commerce moratorium. Dit moratorium houdt in dat er
geen douaneheffingen worden geheven op elektronische transmissies. Het verlopen van dit moratorium zou nadelig zijn voor
2

Bijlage 2023D39643 bij Kamerstuk 21 501-02, nr. 2735

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

4

een stabiel en voorspelbaar handelsklimaat. Nederland heeft een
open economie en een hoge mate van digitalisering en is er
daarom bij gebaat dat ook in de toekomst wereldwijd geen
douaneheffingen op elektronische transmissies worden geheven.
Over deze onderwerpen wordt regelmatig van gedachten
gewisseld met Nederlandse belanghebbenden, zowel uit het
bedrijfsleven (inclusief branche organisaties) als uit het bredere
maatschappelijk middenveld.
In hoeverre draagt de deelname van Nederland aan de WTO MC13 bij aan
het behouden van de nationale regelgevingsautonomie in handelszaken?
5. Antwoord van het kabinet:
Het gemeenschappelijk handelsbeleid is een EU-competentie. Dat
betekent dat de EU als geheel onderhandelt binnen de WTO,
waarbij de Commissie namens de EU de onderhandelingen voert.
De inbreng van de Commissie komt tot stand op basis van de
input en belangen die de EU-lidstaten aandragen, evenals de
besprekingen van de Europese Commissie met het Europees
Parlement. WTO-leden kunnen alleen gezamenlijk beslissen tot
het overeenkomen van bindende afspraken. Daarbij neemt de EU
als geheel een standpunt in, waarover eerst binnen de EU
besluitvorming plaatsvindt. De Commissie kan derhalve de Unie
niet binden zonder de instemming van (een meerderheid van) de
EU-lidstaten.
Hoe kan Nederland ervoor zorgen dat de inzet van de Europese
Commissie op de WTO MC13 meer op de economische levensvatbaarheid
van de Nederlandse landbouwsector en visserij komt te liggen?
6. Antwoord van het kabinet:
Nederland staat in voortdurend contact met de Europese
Commissie om de Nederlandse inbreng in de door de Commissie
tijdens MC13 uit te dragen standpunten mee te nemen. Dit wordt
gedaan op basis van de kaderinstructie die eerder aan uw Kamer
is gestuurd. Zoals aangegeven in het antwoord op de voorgaande
vraag onderhandelt de Commissie namens de EU binnen de WTO.
De Commissie en de lidstaten voeren nauw overleg over de
inbreng en ontwikkelingen in aanloop naar en tijdens MC13. De
inzet van de Commissie sluit nauw aan op de inzet van het
kabinet.
De inzet van Nederland op deze onderwerpen is er mede op
gericht om de concurrentiepositie van de Nederlandse vis- en
landbouwsector te verdedigen en te versterken. Dit is nader
uiteengezet in het antwoord op vraag 4 hierboven.
Hoe waarborgt Nederland zijn soevereiniteit en de Nederlandse belangen
in de context van de WTO-hervormingen, gezien de invloed van grotere
economieën?
7. Antwoord van het kabinet:
Binnen de WTO neemt de EU als geheel een standpunt in en
worden de onderhandelingen gevoerd door de Europese
Commissie namens de EU. De EU is een van de grootste spelers
binnen de WTO, gezien het economische gewicht van de 27
lidstaten gezamenlijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

5

Het kabinet bepleit actief de Nederlandse belangen binnen de EU.
Ook draagt Nederland de eigen standpunten uit in bilaterale
contacten met andere WTO-leden. De inzet van de Europese
Commissie en de inzet van het kabinet ten aanzien van
WTO-hervormingen lopen gelijk op. Aan het einde van de WTO
MC13 zal er een Outcome Document liggen ter aanname door alle
WTO-leden. Het kabinet zal langs de lijnen van de kaderinstructie
deze uitkomst wegen.
Inzet WTO-moratorium op e-commerce
De leden van de PVV-fractie zien dat de verlenging van het
WTO-moratorium op e-commerce Nederlandse bedrijven aanzienlijke
voordelen biedt. Het stimuleert digitale handel door tariefbarrières te
verwijderen, wat innovatie en digitalisering bevordert. Dit leidt tot
kostenbesparingen, vooral voor kleine en middelgrote ondernemingen
(KMO’s) en startups, en versterkt hun internationale concurrentievermogen. Tegelijkertijd ondersteunt het een stabiele, groeiende wereldwijde
digitale economie, wat zowel bedrijven als consumenten ten goede komt
door toegenomen markttoegang. De leden van de PVV-fractie maken zich
wel zorgen over de bescherming van de intellectuele eigendommen van
Nederlandse bedrijven en de privacy van onze burgers. Daarover de
volgende vragen:
Op welke manier kan de verlenging van het moratorium een impact
hebben op Nederlandse kleine en middelgrote ondernemingen, vooral
met betrekking tot hun digitale innovatie en exportconcurrentievermogen?
8. Antwoord van het kabinet:
Het WTO-moratorium op elektronische transmissies is van kracht
sinds 1998 en is in die tijd geregeld verlengd. Een mogelijke
verlenging van het moratorium tijdens MC13 zal dan ook
inhouden dat de status quo wordt gehandhaafd, namelijk, dat er
geen douanerechten worden geheven op elektronische transmissies.
Het kabinet onderschrijft dat verlenging van het moratorium
voordelen biedt aan Nederlandse bedrijven, vooral het midden- en
kleinbedrijf (MKB). Dit wordt bevestigd door een recente publicatie van de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO) waaruit blijkt dat wanneer het moratorium
niet wordt verlengd de nadelige effecten het zwaarst wegen voor
het MKB.3
Hoe oordeelt de Minister over de behandeling van schendingsklachten
van de WTO op het gebied van intellectueel eigendom van het Nederlandse bedrijfsleven en het midden- en klein bedrijf (MKB) in het
bijzonder?
9. Antwoord van het kabinet:
In algemene zin is het kabinet van mening dat het internationale
systeem van intellectuele eigendomsrecht essentieel is voor het
bevorderen van mondiale innovatie en kennisuitwisseling.
Nederland loopt, naast Duitsland, Frankrijk en Italië, voorop bij
het creëren/registreren van nieuwe IE-rechten. IE-beleid en
3

OECD Trade Policy Paper, October 2023, no 275, «»Understanding the potential scope,
definition and impact of the WTO e-commerce moratorium,»» Andrea Andrenelli and Javier
Lopez-Gonzalez.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

6

-wetgeving zorgen voor een gelijk speelveld en vergroten de
concurrentiekracht van Nederlandse ondernemingen in de
wereld. De beschikbaarheid van een systeem van parallelle
bescherming van IE-rechten op zowel Europees niveau (Europees/
unitair octrooi, Gemeenschapsmodel-recht, Uniemerk, communautair kwekersrecht, geografische aanduidingen) als
bescherming op nationaal/Benelux-niveau (onder andere merken,
modellen, octrooien, kwekersrecht) zorgt ervoor dat er voor ieder
soort onderneming passende rechtsbescherming is.
Ook op multilateraal vlak zet Nederland zich in voor behoud van
het systeem van intellectuele eigendomsrechten bij de WTO.
Centraal daarbij staat het WTO-verdrag over handelsgerelateerd
intellectueel eigendomsrecht, oftewel het zogenaamde TRIPsverdrag (Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual
Property Rights). De TRIPS-bepalingen zijn onderworpen aan het
WTO-geschillenbeslechtingssysteem. Eventuele schendingen van
het TRIPS-verdrag kunnen daar dus ook worden tegengegaan. Het
kabinet is op dit moment niet bekend met klachten vanuit het
Nederlandse bedrijfsleven die aanleiding geven tot het opstarten
van een dergelijk geschil.
In hoeverre zou een beëindiging van het moratorium de kosten van
internationale handel verhogen en daarmee de toegankelijkheid en
betaalbaarheid van digitale diensten voor Nederlandse consumenten
beïnvloeden?
10. Antwoord van het kabinet:
Beëindiging van het moratorium kan zorgen voor een onzeker
handelsklimaat. Eventuele gevolgen zoals prijsstijgingen of
minder toegang tot bepaalde digitale diensten kunnen nadelig
uitwerken voor consumenten. Uit het in antwoord 8 genoemde
onderzoek van de OESO blijkt dat de minstbedeelden, maar ook
het MKB, het meest geraakt zouden worden door een beëindiging
van het moratorium, wereldwijd, en ook in Nederland.
Het is wel zo dat bepalingen vergelijkbaar met het moratorium al
in veel bilaterale EU handelsovereenkomsten zijn opgenomen.
Dat betekent dat de EU met een aantal derde landen ook
bilateraal heeft afgesproken geen douanerechten op elektronische transmissies te heffen.
Welke risico’s op het gebied van privacy en overheidstoezicht zou een
verlenging van het moratorium kunnen meebrengen voor de Nederlandse
burgers, met name in relatie tot grensoverschrijdende digitale datastromen?
11. Antwoord van het kabinet:
Het moratorium is sinds 1998 van kracht. Het heeft geen invloed
op de regelgevende autonomie van landen op het gebied van
gegevensbescherming. De regelmatige verlengingen van het
moratorium hebben landen er immers niet van weerhouden veel
verschillende aspecten van de digitale economie te reguleren en
wetten aan te nemen, zoals bijvoorbeeld de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in de EU.
Hoe zou het besluit om digitale tarieven op te leggen de recente overeenkomst over een wereldwijde minimumbelasting op digitale diensten
beïnvloeden, en welke gevolgen zou dit kunnen hebben voor de mondiale
handelsdynamiek?
12. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

7

Het gaat hier om twee verschillende afspraken die los van elkaar
staan. De afspraken over een minimumbelasting op digitale
diensten worden besproken in de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling plus (OESO+) en betreffen
belasting geheven op diensten los van de vraag of sprake is van
import. Bij het moratorium op heffingen bij grensoverschrijdende
elektronische transmissies is er brede overeenstemming dat het
moratorium of vergelijkbare afspraken in andere bilaterale of
regionale akkoorden geen invloed hebben op de bevoegdheid van
staten om binnen de eigen jurisdictie belastingen op te leggen.
Hoe beïnvloedt het moratorium de flexibiliteit van Nederland om de
handel in diensten te liberaliseren en hun eigen tempo te bepalen in de
groeiende digitale economie?
13. Antwoord van het kabinet:
Het moratorium is, zoals hierboven aangegeven, van kracht sinds
1998 en verbindt de EU om geen douaneheffingen op elektronische transmisses te heffen. Dit doet niet af aan de mogelijkheden van de EU om handelsbeleid op het gebied van diensten
vorm te geven en afspraken te maken met andere landen over
verbeterde markttoegang.
Inzet Open Strategische Autonomie (OSA)
De leden van de PVV-fractie zijn bezorgd over de overdracht van Nederlandse soevereiniteit naar de EU. De Open Strategische Autonomie (OSA),
gericht op het vergroten van de EU-autonomie in cruciale beleidsdomeinen, kan worden gezien als een verdere integratie en afhankelijkheid
binnen de EU, wat de nationale soevereiniteit en zelfbeschikking van
Nederland ondermijnt. Het concept is uiterst dynamisch en volledig
afhankelijk van de geopolitieke ontwikkelingen.
Dit geeft de Europese Commissie volgens de leden van de PVV-fractie een
veel te grote vrijbrief om naar eigen inzicht deze open strategische
autonomie te definiëren, interpreteren en vervolgens daarop te acteren.
De leden van de PVV-fractie vinden dit een zeer onwenselijke ontwikkeling. Dit roept vragen op over de balans tussen Europese samenwerking
en nationale autonomie. In het trade-tool box zitten zelfs een aantal
instrumenten op het gebied van de Green Deal en klimaatverandering die
ideologisch zijn ingegeven en haaks staan op het bevorderen van
buitenlandse handel.
De leden van de PVV-fractie ziet graag een reflectie van de Minister op de
bovengenoemde zorgen en punten.
14. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet ziet open strategische autonomie als het vermogen
van de EU om een relevante geopolitieke speler te zijn en geen
speelbal van andere grootmachten te worden. De huidige
geopolitieke ontwikkelingen vergroten het risico dat Nederland
niet langer publieke belangen als nationale veiligheid en verdienvermogen kan waarborgen. Ontwikkelingen als de Russische
agressie tegen Oekraïne, de energiecrisis, het openlijke conflict
om economische en technische dominantie tussen China en de
Verenigde Staten en de toenemende bereidheid van landen om
economische invloed in te zetten als geopolitiek wapen, onderstrepen de noodzaak om risicovolle strategische afhankelijkheden te verminderen. Dit kunnen we als land niet alleen en
daarom werken we samen in EU-verband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

8

Wanneer een derde land bijvoorbeeld misbruik maakt van een
bestaande strategische afhankelijkheid is het van belang dat
Nederland via de EU tegenmacht kan uitoefenen om externe druk
af te wenden. Door op dit vlak de weerbaarheid en het handelingsvermogen van de EU te versterken wordt daarmee ook de
autonomie en soevereiniteit van Nederland versterkt. Handelsinstrumenten dragen hier aan bij. EU-handelsakkoorden stellen
Europese en Nederlandse marktpartijen bijvoorbeeld in staat om
leveringsketens te diversifiëren. Hierdoor kunnen risicovolle
strategische afhankelijken verminderd worden.
De kabinetsinzet komt dus voort uit de overtuiging dat onze
nationale publieke belangen het best geborgd kunnen worden als
we de weerbaarheid en het handelingsvermogen van de EU als
geheel vergroten.
Het kabinet gelooft daarbij in een sterke Unie van sterke
lidstaten. De EU als organisatie kan alleen maatregelen nemen
voor zover de EU daartoe op grond van de EU-verdragen bevoegd
is (het zogenaamde attributiebeginsel) en mits het EU-handelen
meerwaarde heeft ten opzichte van afzonderlijk optreden door de
lidstaten (subsidiariteitsbeginsel).
Hoe kan de Minister ervoor zorgen dat de open strategische autonomie
niet leidt tot overmatige afhankelijkheid van EU-besluitvorming?
15. Antwoord van het kabinet:
De kabinetsvisie op OSA beoogt niet om Nederland afhankelijk
van EU-besluitvorming te maken. Nederland is en blijft als lid van
de Raad nauw betrokken bij de totstandkoming van Europese
wet- en regelgeving en besluit daarover mee.
EU-besluitvormingsprocedures zijn vastgelegd in de
EU-verdragen.
Op welke wijze kan de Minister de Nederlandse belangen beschermen bij
het nastreven van OSA in relatie tot EU-handelspartners?
16. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet spant zich in om Europese beleidsdiscussies omtrent
de open strategische autonomie vorm te geven naar de Nederlandse visie. Het kabinet brengt de Nederlandse belangen op
verschillende manieren voor het voetlicht. Nederland speelt een
actieve rol in het Europese debat en is met zijn middenpositie in
het Europese krachtenveld voor veel lidstaten een constructieve
en serieuze gesprekspartner. Zo zal het kabinet tijdens de a.s.
informele Raad Buitenlandse Zaken de Nederlandse visie op OSA
en de bijdrage van handelspolitiek uiteenzetten. Een ander
voorbeeld is het gezamenlijke non-paper over de OSA van de EU,
gepubliceerd door Nederland op 19 juli 2023 in samenwerking
met België, Finland, Portugal en Slowakije.
Ook speelt Nederland een actieve rol bij het bepalen van de
sectoren die voor de EU als geheel als strategisch bestempeld
worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld in het kader van strategisch
industriebeleid, zoals de Important Projects for Common
European Interest(IPCEIs), de onderhandelingen over de Net-Zero
Industry Act of inzet op de EU Chips Act.4 Dit draagt eraan bij dat
deze sectoren in Nederland en andere EU lidstaten sterker
worden. Daarbij geldt dat wanneer strategische sectoren in
4

Kamerstuk 22 112, nr. 3369

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

9

andere EU-lidstaten sterker worden dit ook in het Nederlandse
belang is. Immers, ook in dat geval is Nederland niet afhankelijk
van niet-EU spelers terwijl binnen de interne markt het vrije
verkeer van goederen en diensten gegarandeerd is.
Welke maatregelen neemt de Minister om Nederlandse belangen te
beschermen in het kader van de EU’s trade toolbox, met name in verband
met het anti-dwang instrument?
17. Antwoord van het kabinet:
Als lid van de Raad, medewetgever in de EU, is Nederland nauw
betrokken bij de vormgeving van wet- en regelgeving. Zo heeft
Nederland bij de totstandkoming van nieuwe instrumenten in de
EU-toolbox, waaronder het anti-dwang instrument en het
internationaal aanbestedingsinstrument, ingezet op nauwe
betrokkenheid van de Raad gedurende het gehele besluitvormingsproces over de eventuele inzet van deze instrumenten. Het
introduceren van deze instrumenten biedt Nederland
bescherming tegen een mogelijk ongelijk speelveld of misbruik
van economische afhankelijkheden door derde landen. Deze
instrumenten zijn effectief omdat zij individuele lidstaten zoals
Nederland beschermen door de inzet van het economische
gewicht van de EU als geheel.
In het geval van het anti-dwang instrument gelden selectiecriteria
bij de vormgeving van responsmaatregelen, bijvoorbeeld het
voorkomen of minimaliseren van negatieve impact op actoren in
de EU en het voorkomen van buitensporige administratieve
lasten. Hierdoor kunnen de Nederlandse belangen die in de
toekomst spelen in een specifieke casus, zoals de beschikbaarheid van producten in een bepaalde sector, ook goed
meegewogen worden. Verder geldt dat in het geval een specifieke
lidstaat, dus ook Nederland, getroffen wordt door economische
dwang, de Commissie altijd nauw zal optrekken met deze lidstaat
in het kader van mogelijke toepassing van het instrument.
Bilaterale handelsakkoorden
Hoe verzekert Nederland zich ervan dat bilaterale handelsakkoorden, zoals
met Mercosur-landen, de Nederlandse soevereiniteit respecteren en
bevorderen?
18. Antwoord van het kabinet:
De EU zet in onderhandelingen over handelsakkoorden standaard
in op bepalingen die het recht van overheden om nieuwe wet- en
regelgeving aan te nemen in het publiek belang (het right to
regulate) expliciteren en herbevestigen. Ook in hoofdstukken
over handel in diensten en investeringen worden standaard
bepalingen opgenomen die inhouden dat verdragspartijen het
recht hebben om maatregelen te nemen ter verwezenlijking van
legitieme beleidsdoelstellingen.
Zo behouden de EU en individuele lidstaten van de
EU-beleidsruimte om in de toekomst de beschermingsniveaus
voor mens, dier en milieu op een adequate wijze te borgen en te
verbeteren. Het kabinet zal erop blijven toezien dat bovengenoemde afspraken ook worden opgenomen in toekomstige
EU-handelsakkoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

10

Overige
Hoe garandeert Nederland dat de nieuwe bepalingen over grensoverschrijdende datastromen tussen de EU en Japan de digitale soevereiniteit
van Nederland niet ondermijnen?
19. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet heeft eerder beoordeeld dat het onderhandelingsmandaat5 van de Europese Commissie met Japan niet verder gaat
dan noodzakelijk. Het is gericht op het opnemen van afspraken
over grensoverschrijdende gegevensstromen in het bestaande
handelsakkoord met Japan met inachtneming van de autonomie
van de Europese Unie op het gebied van (digitale) regelgeving.
In hoeverre is er ruimte voor Nederland om nationale belangen te
beschermen binnen de kaders van dit protocol voor digitale handel met
Japan?
20. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven in voornoemd onderhandelingsmandaat hebben
de bepalingen waarover kan worden onderhandeld uitsluitend
betrekking op grensoverschrijdende gegevensstromen (in
overeenstemming met artikel 8.81 van de overeenkomst).
Aangezien grensoverschrijdende gegevensstromen een cruciale
rol spelen in digitale handel, heeft het kabinet de inzet van de
Commissie gesteund om grensoverschrijdende gegevensstromen
te garanderen. Dit is uiteraard met behoud van EU-beleidsruimte
voor cruciale (digitale) regelgeving.
Zo mogen deze onderhandelingen over grensoverschrijdende
gegevensstromen geen afbreuk doen aan het rechtskader van de
EU, in het bijzonder wat de bescherming van persoonsgegevens
en niet-persoonsgebonden gegevens en de cyberbeveiliging
betreft. Ook is afgesproken dat de voorschriften de EU en haar
lidstaten niet mogen beletten de economische activiteit in het
algemeen belang te reguleren om legitieme doelen van het
overheidsbeleid te verwezenlijken.
Hoe waarborgt Nederland en de EU de bescherming van de privacy en
gegevens van zijn burgers in de overeenkomst voor digitale handel met
Japan, vooral met betrekking tot grensoverschrijdende datastromen?
21. Antwoord van het kabinet:
Het akkoord houdt volle regelgevende autonomie van de EU in
stand op het terrein van bescherming van persoonsgegevens en
privacy. In het akkoord wordt het recht benadrukt van overheden
om nieuwe wet- en regelgeving aan te nemen in het publiek
belang (the right to regulate) en zelf het niveau van bescherming
van persoonsgegevens en privacy te bepalen.
Voor besprekingen in handelsverband over grensoverschrijdende
gegevensstromen en bescherming van persoonsgegevens zijn
horizontale standaardbepalingen door de Raad vastgesteld in
2018. Dit zijn standaardbepalingen die enerzijds borgen dat
grensoverschrijdende gegevensstromen moeten worden gefaciliteerd en anderzijds dat in het kader van
EU-handelsovereenkomsten niet wordt onderhandeld over
gegevensbescherming. Deze systematiek en bepalingen worden
door het kabinet onderschreven.
5

Kamerstuk 22 112, nr. 3492.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

11

Deze bepalingen beogen protectionisme door derde landen te
voorkomen en zorgen er tegelijkertijd voor dat dergelijke
handelsovereenkomsten niet kunnen worden gebruikt om de
strenge EU-regels inzake de bescherming van persoonsgegevens
af te zwakken. Tevens is er in juni 2022 gesproken tijdens de
Raad Justitie en Binnenlandse Zaken over grensoverschrijdende
gegevensdoorgifte. Daar is nogmaals bevestigd dat er expliciet
rekening moet worden gehouden met het niveau van gegevensbescherming in de EU bij handelsakkoorden.
Op welke manier verzekert de Nederlandse regering dat de rechten van
Nederlandse burgers op het gebied van gegevensverwijdering en
gegevensbeheer gerespecteerd worden in de digitale handelsafspraken
met Japan?
22. Antwoord van het kabinet:
De wijze van omgang met de rechten van burgers inzake de
bescherming van persoonsgegevens en privacy valt buiten de
reikwijdte van handelsafspraken of handelsakkoorden. Het is aan
zowel Japan als de EU om te bepalen hoe de rechten van de
burgers wat betreft gegevensverwijdering en gegevensbeheer
worden gerespecteerd. In de EU wordt dit in de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG) bepaald. De AVG
voorziet in mechanismen hoe gegevensstromen tussen de EU en
derde landen kunnen worden gegarandeerd. Een belangrijke
voorwaarde is daarbij dat persoonsgegevens alleen mogen
worden doorgegeven aan derde landen die een passend beschermingsniveau hebben. Als een derde land een passend niveau van
gegevensbescherming biedt kan de Commissie een adequaatheidbesluit nemen, zoals dat is gebeurd met Japan. Voordat de
Commissie een besluit neemt dienen lidstaten zich over het
voorliggende adequaatheidsbesluit uit te spreken.
Wat voor juridische mogelijkheden heeft een Nederlandse burger,
wanneer hij constateert, dat zijn gegevens worden misbruikt in Japan?
23. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven in het antwoord op de voorgaande vraag valt
gegevensbescherming buiten de reikwijdte van het protocol
tussen de EU en Japan. Zowel Japan als de EU passen autonoom
wetgeving toe, in het geval van de EU is dit de AVG. Onder
voorgaand antwoord is toegelicht hoe gegevensuitwisseling
onder de AVG met derde landen wordt gefaciliteerd. De Autoriteit
Persoonsgegevens (AP) houdt toezicht op de doorgifte van
persoonsgegevens naar derde landen door in Nederland gevestigde organisaties. De AP kan een boete geven aan organisaties
die onrechtmatig gegevens naar derde landen doorgeven.
Hoe beoordeelt Nederland de impact van de toetreding van Tuvalu tot het
interim-Economisch Partnerschapsakkoord op de Nederlandse handelsbelangen en soevereiniteit?
24. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven beoordeelt het kabinet de toetreding van
Tuvalu tot het interim-Economisch Partnerschapsakkoord als
positief. In de nota «Doen waar Nederland goed in is» heeft het
kabinet ingezet op de Economisch Partnerschapsakkoorden. De
toetreding van Tuvalu past binnen dit kader en kan bijdragen aan
het vergroten van de onderlinge handel tussen de Europese Unie,
en Nederland, enerzijds, en Tuvalu anderzijds. Daarbij dient te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

12

worden aangetekend dat de handelsstromen tussen Nederland en
Tuvalu zeer beperkt zijn.
Welke maatregelen neemt Nederland om te verzekeren dat de uitbreiding
van het iEPA met de landen in de Stille Oceaan de nationale belangen en
soevereiniteit niet aantast?
25. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet maakt een afweging wanneer een voorstel tot
toetreding via een concept-Raadsbesluit voorligt aan de Raad, op
basis van het Nederlandse beleid en de Nederlandse nationale
belangen. Aangezien het gemeenschappelijk handelsbeleid een
exclusieve EU competentie is, kunnen nieuwe handelsafspraken
met derde landen alleen in EU-verband aangegaan worden.
Binnen de EU besluit Nederland daarover mee als lid van de Raad.
Daarbij ziet het kabinet erop toe dat deze afspraken de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven en de positie van
Nederland in het mondiale handelssysteem versterken. Zoals
aangegeven in het antwoord op de voorgaande vraag is het
kabinet positief over de toetreding van Tuvalu tot het iEPA met
de landen in de Stille Oceaan, ook al zijn de directe economische
effecten beperkt. De veranderende wereldwijde geopolitieke
verhoudingen vragen om versterkt engagement met niet-Westerse
landen. Het iEPA vormt een belangrijk instrument om de relatie
met Tuvalu en andere eilandstaten in de Stille Oceaan te
versterken.
In welke mate behoudt Nederland zijn besluitvormingsvrijheid binnen
deze internationale handelsakkoorden, en hoe worden Nederlandse
normen en waarden hierin gewaarborgd?
26. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven in het antwoord op de vorige vraag besluit
Nederland als lid van de Raad mee over het al dan niet aangaan
van nieuwe EU-handelsakkoorden. Handelsakkoorden bevatten
voorts bepalingen die het recht van overheden om nieuwe weten regelgeving aan te nemen in het publiek belang (het right to
regulate) expliciteren en herbevestigen. De EU – en dus ook
Nederland – kan haar hoge beschermingsniveau blijven
handhaven en, indien nodig, verhogen. Zo behouden de EU en
Nederland beleidsruimte om in de toekomst de beschermingsniveaus voor mens, dier en milieu op een adequate wijze te borgen
en te verbeteren.
Inbreng leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van de agenda van de informele Raad Buitenlandse
Zaken Handel. Ze hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen bij.
Handelsakkoorden
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen dat er tijdens de Raad
onder andere gesproken zal worden over het Mercosur-verdrag, waar het
kabinet nog geen positie over heeft bepaald. Hoe kijkt het kabinet naar de
recente politieke ontwikkelingen in Argentinië in relatie tot de toekomst
van het Mercosur-verdrag?
27. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

13

Het is het kabinet bekend dat de recent geïnstalleerde regering in
Argentinië onder leiding van president Milei bereid is om de
onderhandelingen over een EU-Mercosur associatieakkoord voort
te zetten. Het kabinet wacht de uitkomst van de onderhandelingen af.
Leven er wat de Minister betreft zorgen over de duurzaamheidsstandaarden in dit verdrag nu de nieuwe president het Ministerie van Milieu
en Duurzame Ontwikkeling heeft afgeschaft? Zo ja, waarom, zo nee,
waarom niet? Is de Minister bereid om zorgen over de duurzaamheidsstandaarden aan de orde te stellen tijdens de aankomende Raad?
28. Antwoord van het kabinet:
De regering van president Milei heeft aangegeven de onderhandelingen over een EU-Mercosur associatieakkoord voort te willen
zetten. Daarbij dient te worden opgemerkt dat de organisatie van
de centrale overheid een interne aangelegenheid van Argentinië
is.
De Europese Commissie zet in de EU-Mercosur onderhandelingen
in op aanvullende duurzaamheidsafspraken, waaronder over het
tegengaan van ontbossing en de opname van het Parijsklimaatakkoord als essentieel element van het verdrag. Het
kabinet volgt de ontwikkelingen rondom duurzaamheidsafspraken in de onderhandelingen nauwgezet.
Duurzaamheid is een belangrijk onderdeel van moderne
EU-handelsverdragen. In het kader van onderhandelingen over
duurzaamheid in handelsakkoorden zet het kabinet in op
afspraken over het voldoen aan bepaalde standaarden en over de
effectieve implementatie en goede naleving daarvan, via dialoog
en indien nodig via geschillenbeslechting.
Ten aanzien van een EU-Mercosur akkoord zal het kabinet pas een
positie bepalen op het moment dat alle daartoe noodzakelijke
stukken door de Europese Commissie ter besluitvorming aan de
Raad worden aangeboden. Ten behoeve hiervan zal door het
kabinet een integrale weging worden gemaakt van de voor- en
nadelen van een EU-Mercosur akkoord. Bij die weging zal onder
andere worden gekeken naar de duurzaamheidsafspraken.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen in de geannoteerde
agenda niet of er verder wordt gesproken over de consequenties van de
uitkomsten van de COP28 op Europees handelsbeleid. Wordt hier tijdens
de Raad over gesproken? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waar wordt over
gesproken en wat is de lijn van Nederland hierin?
29. Antwoord van het kabinet:
Zoals is af te leiden uit de aan uw Kamer gestuurde geannoteerde
agenda zal niet worden gesproken over de consequenties van de
uitkomsten van de COP28 op Europees handelsbeleid tijdens de
aankomende informele Raad Buitenlandse Zaken Handel. Dit
onderwerp is niet geagendeerd door het Belgische Voorzitterschap.
Tijdens de COP28 is het begin van het einde voor fossiele brandstoffen
ingeleid. De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie brengen in herinnering
dat Nederland zichzelf op de klimaattop van 2022 al een concreet doel had
gesteld, namelijk het stoppen van verlenen van exportsteun aan fossiele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

14

projecten. Deze leden vragen de Minister nader in te gaan op de stand van
zaken van het E3F initiatief.
30. Antwoord van het kabinet:
Met de ondertekening van de COP26-verklaring in 2022 heeft
Nederland zich gecommitteerd aan het beëindigen van publieke
steun voor projecten in de fossiele energiesector in het
buitenland. Fossiele projecten komen niet meer in aanmerking
voor een publieke exportkredietverzekering (ekv).
De E3F-coalitie bestaat uit een groep van landen6 die heeft
afgesproken om exportfinanciering voor klimaatvriendelijke en
duurzame projecten te stimuleren en voor fossiele sectoren te
beperken. Alle leden van de E3F-coalitie hebben de COP26verklaring ondertekend en geïmplementeerd. De E3F-landen
hebben de uitgangspunten van de COP26-verklaring op eenzelfde
wijze geïnterpreteerd met uitzonderingen op basis van het eigen
nationale exportbeleid en prioriteiten. De E3F-coalitie publiceert
transparantierapporten over het aantal gesteunde ekv-transacties
in de hernieuwbare energiesector en de uitfasering van publieke
steun voor fossiele transacties.
Inbreng leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken
Handel d.d. 10 januari en van het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken
Handel d.d. 30 november. Zij bedanken de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor de toezending hiervan. De
leden van de VVD-fractie hebben nog enkele vragen over de geannoteerde
agenda en het verslag.
In de geannoteerde agenda lezen de leden van de VVD-fractie dat er in het
kader van de voorbereiding op de dertiende Ministeriële Conferentie van
de WTO (MC13) onder andere gesproken gaat worden over de voortgang
van de hervorming van het geschillenbeslechtingssysteem. De leden van
de VVD-fractie hechten veel waarde aan een goed werkend geschillenbeslechtingssysteem aangezien dit essentieel is voor het vertrouwen van
bedrijven en investeerders en steunen dan ook de inzet van het kabinet in
deze. Dit is echter reeds een langlopende discussie en daarom zouden de
leden de Minister willen vragen iets nader in te gaan op de huidige stand
van zaken. Wat is de verwachting van de Minister met betrekking tot de
voortgang op dit punt? Wat zijn de belangrijkste knelpunten en hoe duidt
de Minister de positie van de Verenigde Staten?
31. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven in de kaderinstructie voor MC13 zetten
Nederland en de EU zich dit jaar onder andere in om het bindende
geschillenbeslechtingssysteem binnen de WTO te herstellen. Het
belangrijkste knelpunt vormt het herstellen van het beroepslichaam, gezien de weigering van de VS om nieuwe leden voor het
beroepslichaam te benoemen. Hoewel er intensieve gesprekken
gaande zijn in de aanloop naar MC13 geeft de VS vooralsnog
geen indicatie of het standpunt ten aanzien van het beroepslichaam zal worden herzien.

6

België; Denemarken; Duitsland; Finland; Frankrijk; Italië; Nederland; Spanje; het Verenigd
Koninkrijk; Zweden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

15

Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie ook enkele vragen over het
werkprogramma ten aanzien van industriële subsidies. Wanneer verwacht
de Minister dat dit werkprogramma wordt vastgesteld en wordt dit
gedeeld met de Kamer?
32. Antwoord van het kabinet:
De inzet van Nederland is dat tijdens de 13e ministeriele conferentie van de WTO overeengekomen wordt dat een werkprogramma over handel en industrieel beleid in WTO-verband wordt
gestart. Binnen dit werkprogramma zou vervolgens op structurele
manier gesproken kunnen worden over transparantie en verduidelijking van WTO-regelgeving omtrent industriële subsidies met als
doel de versterking van een mondiaal gelijk speelveld voor
industriële subsidies. Om een nieuw werkprogramma te starten
bij de WTO is goedkeuring van alle WTO-leden nodig. Het is
momenteel nog onduidelijk of bij MC13 hierover consensus
bereikt kan worden, maar als dat wel gebeurt dan is dat vanuit
Nederlands perspectief een belangrijke stap vooruit. Indien een
werkprogramma wordt gelanceerd, zal deze gedeeld worden met
de Kamer.
Kan de Minister voorts nader toelichten op welke wijze dit werkprogramma van invloed is op Nederlandse bedrijven, de industriële sector en
hun concurrentiepositie? Op welke wijze worden zij betrokken bij de
standpuntbepaling en hoe worden hun belangen geborgd in de Nederlandse en EU positie?
33. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven zet het kabinet in op het overeenkomen van
een werkprogramma. De Nederlandse inzet is om vanuit zo’n
werkprogramma de transparantie omtrent de verstrekking van
industriële subsidies te vergroten en om bestaande WTO-regels
over industriële subsidies te verduidelijken. Een werkprogramma
kan daarmee leiden tot verbeterde naleving van bestaande regels
over industriële subsidies en uiteindelijk ook tot de totstandkoming van nieuwe regels. Dit zal het makkelijker maken om
eerlijke handelspraktijken te faciliteren en daar kan het Nederlandse bedrijfsleven van profiteren.
Het kabinet hecht veel waarde aan dialoog met het Nederlandse
bedrijfsleven. Wat betreft handelsaangelegenheden gebeurt dit
onder andere via het Breed Handelsberaad. Het Breed Handelsberaad draagt bij aan de vormgeving van de Nederlandse inzet
binnen de EU. De Nederlandse inzet met betrekking tot een gelijk
speelveld voor industriële subsidies is hier reeds besproken.
In het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Handel lezen de leden van
de VVD-fractie dat de Europese Unie mogelijkheden ziet tot een vervolgakkoord op visserijsubsidies. De leden van de VVD-fractie merken op dat de
visserijsector voor Nederland van groot belang is en de sector de
afgelopen jaren geconfronteerd is met veel nieuwe regelgeving en
verplichtingen. Zij hechten er aan dat de visserijsector in Nederland de
ruimte heeft en houdt. Op welke wijze worden hun belangen in deze
besprekingen geborgd?
34. Antwoord van het kabinet:
Momenteel wordt onderhandeld over een akkoord omtrent
schadelijke visserijsubsidies als vervolg op het visserijakkoord
dat bij de 12e ministeriele conferentie van de WTO (MC12) werd
gesloten. Dit toekomstige akkoord zal zich richten op een verbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

16

van subsidies die bijdragen aan overbevissing en overcapaciteit.
Het streven is dat duurzame visserij waarbij de visstand op peil
wordt gehouden niet aan banden wordt gelegd. Binnen de EU zijn
er al afspraken gemaakt over maximale vangsten, juist om
visstanden op peil te houden. Het kabinet verwacht daarom dat
het vervolgakkoord op visserijsubsidies juist zal bijdragen aan
het mondiale gelijk speelveld waar de Nederlandse visserijsector
baat bij heeft.
Over de inzet van Nederland op dit WTO dossier en andere
onderwerpen wordt regelmatig van gedachten gewisseld met
vertegenwoordigers van het Nederlandse bedrijfsleven en het
bredere maatschappelijk middenveld.
Zijn er ontwikkelingen in de onderhandelingen die mogelijk negatieve
gevolgen hebben voor de Nederlandse visserijsector? Zo ja, om welke
negatieve gevolgen gaat het hier en wat doet de Minister om dit te
mitigeren?
35. Antwoord van het kabinet:
Het voorkomen van overbevissing en overcapaciteit is dusdanig
gereguleerd binnen de EU dat het vervolgakkoord waarschijnlijk
geen noemenswaardig effect zal hebben op de Nederlandse
visserijsector.
Een relevant discussiepunt om hier te benoemen is het voorstel
dat door een aantal WTO leden is gedaan om de bewijslast voor
de grootste visserij leden van de WTO, waaronder de EU, om te
draaien. Dat zou betekenen dat er bij elke subsidie van uitgegaan
wordt dat deze bijdraagt aan overbevissing tenzij het tegendeel
bewezen is. Afhankelijk van de invulling en technische details
hiervan, zou het in ultimo kunnen betekenen dat subsidies
tijdelijk stoppen tot bewezen is dat deze niet bijdragen aan
overbevissing. De ontwikkelingen worden nauwgezet gevolgd en
het kabinet steunt de EU in haar inzet in de WTO om niet met dit
voorstel in de huidige vorm mee te gaan. WTO-besluitvorming
vindt bij consensus plaats.
In de geannoteerde agenda lezen de leden van de VVD-fractie ook dat het
maatschappelijk middenveld via het Breed Handelsberaad is uitgenodigd
om deel te nemen aan de dertiende Ministeriële Conferentie van de WTO
(MC13). Kan de Minister aangeven of er door de diverse belangengroepen
uit het maatschappelijk middenveld ook bevestigend is gereageerd op
deze uitnodiging aangezien het voor Nederland van belang is dat hun
belangen worden betrokken in de onderhandelingen? Indien dit niet het
geval is, ziet de Minister nog mogelijkheden om dit te stimuleren?
36. Antwoord van het kabinet:
Evenals bij eerdere ministeriële conferenties van de WTO ziet het
kabinet graag dat ook tijdens MC13 een vertegenwoordiger van
elk van de drie belangengroepen in het Breed Handelsberaad
(ngo’s, vakbonden en het bedrijfsleven) als adviseurs in de
Koninkrijksdelegatie worden opgenomen. Inmiddels is van alle
belangengroepen een reactie ontvangen, waarin vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en ngo’s aangaven deel te nemen aan
de delegatie. Uiteraard zullen de leden van het Breed Handelsberaad voorafgaand aan MC13 geïnformeerd worden en de
gelegenheid krijgen hun input te delen. Daarnaast zijn er vanuit
de Tweede Kamer twee Leden aangemeld, wiens aanwezigheid in
de delegatie door het kabinet eveneens zeer wordt gewaardeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

17

De leden van de VVD-fractie lezen voorts dat het kabinet in wil zetten op
het creëren van nieuwe diversificatiemogelijkheden waarmee de risico’s
van strategische afhankelijkheden verder kunnen worden gemitigeerd.
Kan de Minister enkele voorbeelden van deze diversificatiemogelijkheden
geven?
37. Antwoord van het kabinet:
Handelsakkoorden creëren nieuwe diversificatiemogelijkheden
doordat ze de toegang tot derde markten verbeteren, handelsbelemmeringen wegnemen en nieuwe kansen bieden voor Nederlandse en Europese ondernemers in derde landen. In handelsakkoorden worden bijvoorbeeld afspraken gemaakt over de handel
in grondstoffen. Dergelijke afspraken kunnen de markttoegang
van Nederlandse en Europese marktpartijen tot kritieke grondstoffen versterken en bieden daarmee nieuwe diversificatiemogelijkheden. Zo bevat het hoofdstuk over energie en grondstoffen in
het EU-Chili Advanced Framework Agreement onder andere
afspraken over het beperken van exportrestricties (zoals
heffingen en quota’s), een verbod op monopolies met exclusieve
rechten voor import en export van ruwe grondstoffen, en
afspraken over het inkaderen van het beleid van lagere grondstofprijzen voor binnenlandse producenten. Omdat Chili een grote
producent is van kritieke grondstoffen, zoals koper en lithium,
biedt dit akkoord belangrijke nieuwe diversificatiemogelijkheden
voor deze grondstoffen.
Op het gebied van kritieke grondstoffen kunnen Europese en
bilaterale strategische grondstoffenpartnerschappen met derde
landen ook bijdragen aan diversificatie, zoals uiteengezet in de
voortgangsbrief over de Nationale Grondstoffenstrategie van
22 december jl. 7 Nederland verkent mogelijkheden tot het
sluiten van bilaterale strategische partnerschappen op kritieke
grondstoffen met derde landen. Een voorbeeld hiervan is de
Letter of Intent getekend met Vietnam op 2 november jl. die de
samenwerking met het land op het gebied van grondstoffen
beoogt te intensiveren.
Daarnaast zet het kabinet in op diversificatie via internationale
handelsbevordering en door het inzetten van economische
diplomatie vanuit Den Haag en door de posten. De intensivering
van het postennet, met versterking op het terrein van economische veiligheid, stelt de ambassades hier nog beter toe in
staat. Middels deze economische diplomatie worden behoeften
van, kansen in, en aanknopingspunten met derde landen geïdentificeerd.
In de geannoteerde agenda spreekt de Minister voorts over het non-paper
dat Nederland gezamenlijk met enkele andere Europese lidstaten heeft
gepubliceerd. Kan de Minister aangeven hoe het non-paper is ontvangen
door de andere lidstaten en hoe er concrete invulling en opvolging aan dit
non-paper gegeven gaat worden?
38. Antwoord van het kabinet:
Nederland speelt een actieve rol in het Europese debat over OSA.
In het kader hiervan publiceerde Nederland op 19 juli 2023 samen
met België, Finland, Portugal en Slowakije een non-paper over
OSA waarin de Nederlandse visie op OSA centraal staat.

7

Kamerstuk 32 852, nr. 291.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

18

Het non-paper is verwelkomd door verschillende Europese
lidstaten als nuttige bijdrage aan het Europese debat over OSA.
In het non-paper staan verschillende beleidssuggesties die een
bijdrage kunnen leveren aan het versterken van de OSA van de
EU. Het kabinet zal deze beleidssuggesties blijvend onder de
aandacht brengen in Europese discussies tijdens (informele)
Raden. Tevens zal het kabinet mogelijkheden onderzoeken om in
samenwerking met andere lidstaten opvolging te geven aan de
verschillende beleidssuggesties in het non-paper.
Belangrijke elementen in het kader van de open strategische economie
zijn onafhankelijkheid en veiligheid. De leden van de VVD-fractie hechten
zoals bekend dan ook veel waarde aan het ondervangen van veiligheidsrisico’s bij investeringen, zeker waar het dual-use goederen en strategische
kennis betreft, aangezien deze direct van invloed kunnen zijn op vitale
onderdelen van de Nederlandse en Europese economie. Bovendien acht
de VVD het essentieel dat kennis, expertise en daarmee de bedrijven die
op dit gebied in Nederland en de EU actief zijn behouden blijven. Zij zijn
dan ook blij dat er gewerkt wordt aan een economisch veiligheidspakket.
Hoe kan er voor worden gezorgd dat naast de screening van buitenlandse
investeringen ook wordt geborgd dat strategische kennis en expertise in
Nederland en Europa behouden blijft en op welke wijze wordt dit geborgd
in het aangekondigde economisch veiligheidspakket?
39. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is een warm pleitbezorger van de noodzaak om op
het terrein van economische weerbaarheid en veiligheid de
Europese coördinatie en samenwerking te versterken. Het
kabinet heeft daarom de Europese economische veiligheidsstrategie verwelkomd en onderstreept het belang van doortastende
opvolging. Het versterken van de relatieve positie van Nederland
en Europa op sensitieve technologie door middel van beschermende (protect) en aanjagende (promote) maatregelen is
hierbinnen een belangrijk onderdeel.
Naast een voorstel over de versterking van screening van
inkomende buitenlandse investeringen komt de Commissie op
korte termijn met meer voorstellen die hierbij relevant zijn, zoals
een nadere toelichting op het initiatief ten aanzien van uitgaande
investeringen en initiatieven die zien op het versterken van
exportcontrole en kennisveiligheid in Europees verband en een
voorstel over het versterken van onderzoek naar sensitieve
technologieën in Europa. Het kabinet acht het van belang dat
deze publicaties van de Commissie, die allen onderdeel uitmaken
van de opvolging van de Europese Economische veiligheidstrategie,8 goed op elkaar aansluiten, ook vanuit het streven om als
Europa op sensitieve technologie leiderschap te verkrijgen of te
behouden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er tevens gesproken gaat worden
over het Mercosur-verdrag. De leden ondersteunen het belang en de
toegevoegde waarde van bilaterale handelsakkoorden en steunen de lijn
van de Minister hierin. Zij hebben begrip voor het feit dat ten aanzien van
een mogelijk akkoord tussen de Europese Unie en de Mercosur-landen
pas een standpunt wordt ingenomen op het moment dat alle daartoe
noodzakelijke stukken door de Commissie ter besluitvorming aan de Raad
worden aangeboden. Wel hechten de leden van de VVD-fractie er aan dat
de Kamer tijdig geïnformeerd wordt over eventuele belangrijke
8

Kamerstuk 22 112, nr. 3761

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

19

afwegingen binnen handelsakkoorden en zij niet pas wordt geïnformeerd
als er alleen de optie tot accordering of weigering van een integraal
pakket voorligt. Op welke wijze zorgt de Minister dat de Kamer tijdig
wordt geïnformeerd over dergelijke ontwikkelingen en de bepaling van de
Nederlandse positie?
40. Antwoord van het kabinet:
De Kamer wordt onder andere op de hoogte gehouden van
onderhandelingen over handelsakkoorden via de reguliere
voortgangsrapportage handelsakkoorden die met iedere geannoteerde agenda RBZ Handel aan de Kamer wordt gezonden. Deze
onderhandelingen geven regelmatig aanleiding tot vragen aan het
kabinet, onder andere in de Commissiedebatten en Schriftelijke
Overleggen naar aanleiding van de RBZ handel. Het kabinet
bepaalt pas een positie over een akkoord op het moment dat alle
daartoe noodzakelijke stukken door de Europese Commissie ter
besluitvorming aan de Raad worden aangeboden. De kabinetsappreciatie, waarin een weging van de voor- en nadelen van het
akkoord wordt opgenomen, wordt tijdig met de Kamer gedeeld
voordat daadwerkelijke besluitvorming in de Raad plaatsvindt.
Tot slot nog een vraag naar aanleiding van het verslag van de Raadsvergadering van 27 november 2023. Uit het verslag blijkt dat er tijdens die
Raad ook is gesproken over een rapport over de implementatie en
handhaving van bestaande handelsafspraken. Een van de onderwerpen
die in het rapport aan de orde komt, is de internationalisering van het
Europese midden- en kleinbedrijf (MKB). De leden van de VVD-fractie
vernemen in het kader van dit rapport graag van de Minister welke kansen
hij ziet voor het Nederlandse MKB om verder internationaal te opereren
en hoe dit vanuit het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken, de
Europese Unie en bijvoorbeeld de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) verder gestimuleerd kan worden.
41. Antwoord van het kabinet:
Handelsakkoorden bieden, juist voor het MKB, een kans om meer
internationale handel te drijven. Omdat handel zo belangrijk is
voor onze economie zet Nederland er daarom ook op in dat het
Nederlandse bedrijfsleven optimaal gebruik weet te maken van
bestaande afspraken. Via een handelsakkoord worden tarieven
geschrapt of verlaagd, douaneprocedures versoepeld en worden
Nederlandse ondernemers op gelijke wijze behandeld als de
ondernemers in het land van bestemming. Dit laatste geldt voor
hun producten en diensten, maar ook voor deelname in aanbestedingen bijvoorbeeld.
Ter stimulering van de internationalisering van het MKB wordt
samengewerkt met een groot aantal organisaties zoals de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), de Douane, de
Kamer van Koophandel, Invest International, Invest NL en de
Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen. Zo wordt onder andere
ingezet op informatievoorziening. Dit gebeurt op de websites van
de respectievelijke organisaties en op die van de Europese
Commissie, zoals het portaal Access2Markets. Ook wordt
gebruikt gemaakt van contacten met organisaties als Evofenedex
en VNO-NCW om voorlichting te geven of via nieuwsbrieven
informatie te delen. In samenspraak met de Europese Commissie
worden op het moment de mogelijkheden voor een informatiedag
over internationale handelsafspraken onderzocht. Naast informatie helpt RVO ondernemers over de grens te ondernemen met
subsidies zoals Support International Business waarmee onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

20

nemers advies kunnen krijgen over hoe zij internationaal actief
kunnen worden. Juist het MKB heeft daar veel baat bij.
In hoeverre is het verminderen van regeldruk en verantwoording een
onderwerp van gesprek, aangezien juist deze complexiteit en de werklast
in negatieve zin bijdragen aan het vermogen van het MKB om internationaal te opereren? Kan de Minister schetsen hoe het MKB hierbij
wordt betrokken?
42. Antwoord van het kabinet:
De Europese Commissie voert onder de naam «Betere Regelgeving» in samenwerking met lidstaten actief beleid om de
kwaliteit van EU regelgeving te verbeteren en onnodige regeldruk
en belemmeringen weg te nemen. Het MKB is de belangrijkste
doelgroep van dit beleid. Het kabinet steunt dit beleid en werkt
er actief aan mee.
Het beleid is enerzijds gericht op het verbeteren van impact
assessments, evaluaties en consultaties en met name de wijze
waarop het MKB wordt geraadpleegd en de mogelijke effecten
van voorgenomen regelgeving voor het MKB in kaart worden
gebracht. Anderzijds is het beleid gericht op het oplossen van
concrete belemmeringen in bestaande regelgeving door regelgeving te herzien en waar nodig aan te passen of in te trekken.
Voor het oplossen van bestaande belemmeringen wordt onder
andere gebruik gemaakt van het zogenaamde «fit for future»platform. Vertegenwoordigers van lidstaten en diverse
maatschappelijke belanghebbenden, waaronder het MKB, werken
hierin samen om de Europese Commissie te adviseren over de
aanpak van belemmeringen in concrete onderdelen van EU
regelgeving. In 2023 was Nederland bijvoorbeeld nauw betrokken
bij een advies over hoe bij de totstandkoming van EU regelgeving
nog beter systematisch rekening zou moeten worden gehouden
met de te verwachten effecten van regelgeving op het MKB.
De Europese Commissie werkt met een «One in One out»-beleid
dat tot doel heeft te voorkomen dat de regeldruk die wordt
veroorzaakt door EU-regelgeving verder toeneemt. Daarnaast
heeft de Commissie een specifieke doelstelling geformuleerd om
de regeldruk die wordt veroorzaakt door rapportageverplichtingen met 25% te reduceren.
Bij de beoordeling van nieuwe wetsvoorstellen van de Commissie
wordt de verwachte regeldruk op bedrijven standaard meegenomen. Het kabinet staat hierover in contact met vertegenwoordigers van het MKB. Ook het Breed Handelsberaad biedt de
mogelijkheid voor vertegenwoordigers van het bedrijfsleven
waaronder het MKB om zich te uiten over regeldruk in relatie tot
het EU gemeenschappelijke handelsbeleid van de EU.
Inbreng leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie nemen kennis van de geannoteerde agenda
van de informele raad Buitenlandse Zaken/Handel van 22 en 23 januari
2024. Daarover hebben zij een set vragen en opmerkingen.
In de geannoteerde agenda valt te lezen dat Nederland bepleit dat «een
mogelijk EU-Mercosur akkoord een integraal associatieakkoord blijft». Hoe
rijmt dit met eerder aangenomen moties waarin de Kamer zich fel uitsprak
tegen voortzetting en splitsing van het EU-Mercosur handelsverdrag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

21

43. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet bepleit dat een mogelijk EU-Mercosur akkoord een
integraal associatieakkoord blijft naar aanleiding van de motie
van het lid Teunissen c.s. (Kamerstuk 21 501-02, 2616) waarin dit
door de Kamer is verzocht.
In de kabinetsreactie d.d. 12 april 20239 is door het kabinet
gereageerd op twee aangenomen moties over een EU-Mercosur
akkoord, waaronder de motie van het lid Teunissen c.s. In deze
kabinetsreactie is ook aangegeven dat het kabinet pas een
positie zal bepalen ten aanzien van een mogelijk akkoord tussen
de Europese Unie en de Mercosur-landen op het moment dat alle
daartoe noodzakelijke stukken door de Commissie ter besluitvorming aan de Raad worden aangeboden. Ten behoeve hiervan
zal door het kabinet een integrale weging worden gemaakt van
de voor- en nadelen van het EU-Mercosur akkoord. Bij die weging
zal onder andere worden gekeken naar duurzaamheid, de
verwachte impact van het associatieakkoord op verschillende
Nederlandse sectoren en het bredere geopolitieke belang van het
akkoord.
Waarom pleit Nederland er in Brussel niet voor een pas op de plaats te
maken voor een «mogelijk EU-Mercosur akkoord»?
44. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven in het antwoord op de vorige vraag zal het
kabinet pas een positie bepalen ten aanzien van een mogelijk
akkoord tussen de Europese Unie en de Mercosur-landen op het
moment dat alle daartoe noodzakelijke stukken door de
Commissie ter besluitvorming aan de Raad worden aangeboden.
Het kabinet zal deze stukken op hun merites beoordelen.
Wat wordt de inbreng van het kabinet bij de besprekingen over de open
strategische autonomie (OSA)?
45. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet zal de Nederlandse zienswijze op de open strategische autonomie (OSA) van de EU uiteenzetten. Voor Nederland
staat OSA voor het versterken van het vermogen van de EU om
als mondiale speler, in samenwerking met internationale
partners, op basis van eigen inzichten en keuzes haar publieke
belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling
verbonden wereld.
Het kabinet zal tijdens de Raad ook het belang van een strategische handelspolitiek voor de OSA van de EU benadrukken. Zo
zal het kabinet bijvoorbeeld de toegevoegde waarde van handelsakkoorden in dit kader onderstrepen. Deze kunnen bijdragen aan
het lange termijn concurrentievermogen van Nederland en de EU
en mitigeren bovendien de risico’s van strategische afhankelijkheden door het creëren van nieuwe diversificatiemogelijkheden
voor Nederlandse en Europese marktpartijen. Het kabinet zal ook,
in overeenstemming met de motie van het lid Brekelmans
(Kamerstuk 35 207, nr. 70), de nadruk leggen op het belang van
het vergroten van de informatievergaring over de potentiële
risico’s van uitgaande investeringen.

9

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2636.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

22

Een open strategische autonomie is niet mogelijk zolang Nederland en de
Europese Unie in het verlengde daarvan op strategische terreinen
afhankelijk blijven. De non-paper waar Nederland aan bij heeft gedragen,
schrijft niet over «Africa». De lens van deze landen blijft met name
georiënteerd op het Oosten, en in mindere mate op het Zuiden. Waarom
werden door Nederland de handelsbetrekkingen met Afrikaanse landen
niet aangehaald, in het licht van Chinese bedrijven die in Afrika veel
grondstoffen delven? Kan Nederland binnen de informele raad hier een
punt over maken dat de Unie zich hierop meer moet prioriteren?
46. Antwoord van het kabinet:
Zoals uiteengezet in de nationale grondstoffenstrategie10 en in de
Afrikastrategie11 ziet het kabinet en zijn partners, zoals FMO,
Invest International, Atradius DSB en RVO, het belang van Afrika
als het gaat om grondstoffen en om het versterken van handelsen investeringsrelaties. Het kabinet is voorstander van grondstoffenpartnerschappen van de EU en bilateraal met grondstofrijke
Afrikaanse landen. Afrikaanse landen koppelen de afname van
grondstoffen in toenemende mate aan investeringen en samenwerking op het gebied van lokale verwerking en productie.
Nederland zet zich er binnen de EU dan ook voor in dat strategische projecten op het gebied van mijnbouw, raffinage en
verwerking ook in de Afrikaanse landen kunnen plaatsvinden.
Dat draagt bij aan de diversificatie van de Nederlandse aanvoer
en zo wordt het Nederlandse aandeel in de waardenketens van
kritische grondstoffen versterkt. Tevens is het kabinet
voorstander van het versterken van bilaterale handelsbetrekkingen met Afrikaanse landen via Economische Partnerschapsakkoorden (EPA’s) om duurzame handel en ontwikkeling te stimuleren.12 Zo heeft de EU bijvoorbeeld op 18 december jl. een
Economisch Partnerschapsakkoord ondertekend met Kenia,
waarover uw Kamer op 13 november jl. is geïnformeerd.13
De Minister stelt dat Nederland het streven van de Commissie steunt om
de EU-coördinatie op gebied van exportcontrole van dual-use goederen
binnen de bestaande competentieverdeling te versterken en zich hier
actief voor zal blijven inzetten. Waar bestaat die actieve inzet uit?
47. Antwoord van het kabinet:
Het overkoepelend regelgevend kader voor exportcontrole van
strategische goederen en diensten is Europees bepaald en
neergelegd in de (EU) dual-use verordening. Op grond van die
verordening kunnen lidstaten nationale exportcontrolemaatregelen instellen (artikel 9) die vervolgens door andere lidstaten
kunnen worden overgenomen (artikel 10). De mogelijkheid om de
nationale controlemaatregel van een andere lidstaat over te
nemen bestaat sinds de inwerkingtreding van de herziene (EU)
dual-use Verordening van september 2021 en is daarmee betrekkelijk nieuw. De verordening gaat niet in op belangrijke
praktische uitvoeringsaspecten van dit nieuwe instrument.
Nederland heeft daarom samen met een aantal andere lidstaten
actief ingezet om tot een gemeenschappelijk begrip te komen ten
aanzien van de uitvoering van de artikelen 9 en 10, om zo de
gewenste EU-inbedding te krijgen. Nederland heeft bovendien na
de inwerkingtreding van de herziene verordening als een van de
10

Kamerstuk 32 852, nr. 224
Kamerstuk 29 237, nr. 183
12
Kamerstuk 36 180, nr. 1
13
Kamerstuk 21 501–02, nr. 2781
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

23

eerste lidstaten gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot het
instellen van een nationale controlemaatregel14 en andere
lidstaten bij de voorbereiding daarvan waar mogelijk betrokken.
Daarnaast zijn andere lidstaten actief opgeroepen de maatregel
over te nemen om de maatregel zo van de gewenste EU-inbedding
te verzekeren en om fragmentatie te voorkomen. De nationale
controlemaatregel is na publicatie meermaals toegelicht in de
daarvoor bestemde Raadswerkgroep en er is bilateraal, op zowel
hoog-ambtelijk als politiek niveau, om steun voor en overname
van de maatregel verzocht.
Bij de verdere besprekingen naar aanleiding van het verwachte
white paper van de Europese Commissie over exportcontrole zal
Nederland zich actief inzetten voor versterking van de Europese
coördinatie en waar mogelijk zelf suggesties aandragen.
Welke waarborgen houden we als Nederland zelf in de hand om dual-use
goederen niet in handen van de verkeerde landen te laten vallen?
Daarentegen ook gelijk de vraag wat het beleid is om juist deze waardevolle dual-use goederen en technologie weldegelijk in Oekraïne te krijgen.
Ook willen deze leden graag meer weten over hoe sancties, exportcontrole, toezicht en opsporing ervoor zorgen dat dual-use goederen niet via
allerlei bedrijven en schimmige structuren toch in de handen vallen van
Rusland (omzeilen sancties), Iran en China (zie bijvoorbeeld het item van
Nieuwsuur van Zaterdag 16 december 2023 «Onderzoek naar ontduiken
Ruslandsancties: Nederlands bedrijf betrokken»).
48. Antwoord van het kabinet:
De uitvoering van exportcontrole is en blijft een nationale
competentie. Het kabinet vult deze in op een manier die zo goed
mogelijk aansluit op de Nederlandse infrastructuur (denk aan de
internationale relevantie van de Haven van Rotterdam) en het
bedrijfsleven actief in dual-use goederen en technologie. Exportcontrole vindt altijd op een case-by-case basis plaats: per
individuele casus wordt een specifieke analyse gemaakt van het
risico op ongewenst eindgebruik. Aan de hand van deze risicoanalyse wordt bepaald of een vergunning wordt verleend. Dit
(nationale) proces kent de nodige flexibiliteit en zo kan snel
worden ingespeeld op ontwikkelingen op technologisch vlak en
ontwikkelingen in en rond conflictgebieden.
Ten aanzien van vergunningaanvragen voor de uitvoer van
dual-use goederen naar eindgebruikers in onbezet gebied in
Oekraïne wordt een fundamenteel andere afweging gemaakt dan
voor soortgelijke uitvoer naar eindgebruikers in landen van zorg.
Het is noodzakelijk om onderscheid te maken tussen dual-use
goederen (die op basis van de EU dual-use verordening altijd
onder exportcontrole vallen, ongeacht hun bestemming), en
sanctiegoederen (die op basis van EU-sanctieverordeningen niet
naar een bepaald land mogen, maar naar de rest van de wereld in
theorie vrij verscheept mogen worden). De overgrote
meerderheid van EU-goederen die ongewenst in Russische dan
wel Iraanse wapensystemen teruggevonden worden, vallen in de
laatste categorie, en in deze categorie is omzeiling dan ook het
14

Regeling van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van
23 juni 2023, houdende invoering van een vergunningplicht voor de uitvoer van geavanceerde
productieapparatuur voor halfgeleiders die niet zijn genoemd in bijlage I van Verordening
2021/821 (Regeling geavanceerde productieapparatuur voor halfgeleiders). Stcrt. 2023, nr.
18212.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

24

grootste probleem. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de
Douane werken nauw samen om bedoelde en onbedoelde
omzeiling van exportcontrole tegen te gaan. Informatievoorziening naar distributeurs en exporteurs, douanerisicoprofielen
op uit- en doorvoer van goederen, en analyse van importdata en
handelsstromen dragen hier concreet aan bij. Signalen van
sanctieomzeiling door Nederlandse bedrijven of personen worden
opgevolgd door onderzoeken en zo nodig strafrechtelijke
vervolging.
Eind november 2023 publiceerden de Commissie en de Europese Dienst
voor Extern Optreden op verzoek van de Europese Raad van juni 2023 een
strategisch rapport over de stand van zaken van de relatie tussen de EU
en Turkije met aanbevelingen om de relatie te intensiveren. De Minister
geeft aan dat de Raad hierover nader geïnformeerd zal worden. Kan de
Minister aangeven wanneer de Kamer nader wordt geïnformeerd?
49. Antwoord van het kabinet:
Het is op het moment van schrijven nog onduidelijk wanneer en
op welke Raadsformatie of Europese Raad het Belgisch voorzitterschap de inhoudelijke bespreking van het rapport zal
agenderen. De inzet van het kabinet is om de Kamer middels de
geannoteerde agenda van de desbetreffende Raad te informeren
over de kabinetspositie.
Kan de Minister aangeven in welke mate de Turkije gemoderniseerde
douane-unie onder druk staat of dat Turkije druk gebruikt in het kader van
de toelating van Zweden tot de NAVO? Ervaart de Minister hier druk van
Turkije? Zo ja, welke en hoe gaat hij hiermee om?
50. Antwoord van het kabinet:
De douane-unie tussen de EU en Turkije en de NAVO-toetreding
van Zweden zijn losstaande dossiers. Zo beschouwt het kabinet
ze ook.
Op het gebied van handelsovereenkomsten stellen de leden van de
BBB-fractie het op prijs dat afspraken en regelgeving zorgen voor een
gelijk speelveld. Product en dienst kwaliteitseisen die in Nederland en
Europa gelden moeten ook gelden voor de goederen en diensten die de
EU en Nederland specifiek binnenkomen.
Inbreng leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken voor het schriftelijk overleg over de Raad Buitenlandse
Zaken Handel en hebben de volgende vragen.
In de gezamenlijke non-paper over Open Strategische Autonomie (Vr)
wordt gesteld dat net-zero emissies kunnen bijdragen aan strategische
onafhankelijkheid. De leden van de SGP-fractie vragen of het kabinet dat
standpunt kort kan toelichten.
51. Antwoord van het kabinet:
Investeringen in Europese netto-nul technologieën en een
versnelling van de groene transitie kunnen de mondiale concurrentiepositie en daarmee de open strategische autonomie van de
EU versterken, omdat daarmee de afhankelijkheid van derden
landen voor wat betreft fossiele brandstoffen wordt afgebouwd.
Door het afbouwen van dergelijke afhankelijkheden en door te
investeren in Europese netto-nul technologieën kunnen Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

25

landse publieke belangen, zoals voorzieningszekerheid van
energie, beter worden gewaarborgd. Met als resultaat dat
Nederlandse burgers en bedrijven beschermd worden tegen
mogelijke risico’s zoals aanhoudend hoge energieprijzen of
energieafhankelijkheid van derde landen.
In de gezamenlijke non-paper over OSA wordt het versterken van het
besluitvormingsproces voor het Gemeenschappelijk Buitenland en
Veiligheidsbeleid (GBVB) genoemd. Welke opties ziet het kabinet
daarvoor, naast het eerder genoemde vraagstuk over gekwalificeerde
meerderheden of unanimiteit, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
52. Antwoord van het kabinet:
Om de geopolitieke uitdagingen waarmee de EU wordt geconfronteerd het hoofd te kunnen bieden, dienen de besluitvormingsprocedures binnen het Gemeenschappelijk Buitenland- en
Veiligheidsbeleid (GBVB) versterkt en versneld te worden. In dat
kader pleit het kabinet voor meer gebruik van gekwalificeerde
meerderheidsbesluiten op het gebied van sancties, mensenrechtenverklaringen en civiele GVDB-missies. Daarnaast dienen
andere vormen of instrumenten aangewend te worden – zoals het
gebruik van constructieve onthoudingen – om de besluitvorming
binnen het EU buitenlands beleid een positieve impuls te geven.
In lijn met deze gedachte heeft Nederland zich in 2023 aangesloten bij de Group of Friends for Qualified Majority Voting
(QMV). Samen met gelijkgezinde landen wordt zo getracht het
draagvlak voor effectievere besluitvorming binnen de Raad te
vergroten. Om de EU slagvaardiger te maken is het echter van
belang verder te kijken dan alleen het verbeteren van de besluitvormingsprocedures. De EU als geheel kan effectiever opereren
door coherent op te treden en een geïntegreerd buitenlands
beleid te voeren.
In het verslag wordt onder de lunchbespreking gesproken over sanctieontwijking van de Russische federatie. Kan de Minister toelichten wat daar
voor conclusies of handelingsperspectieven uitgekomen zijn, zo vragen de
leden van de SGP-fractie.
53. Antwoord van het kabinet:
Tijdens de lunchbespreking is gesproken over de noodzaak tot
voorkomen van omzeiling van sancties, specifiek waar het gaat
om handelsstromen via derde landen. Een aantal lidstaten bracht
hierbij specifieke casussen aan de orde en benadrukte de
noodzaak tot goede informatie-uitwisseling en samenwerking
tussen lidstaten. Het kabinet is hier ook voorstander van en zet
zich hier actief voor in, zowel op nationaal als EU niveau. Het
kabinet benadrukt hierbij gegevensdeling, uitbreiding analysecapaciteit, diplomatieke outreach naar bedrijfsleven en strikte
naleving en handhaving.
Heeft het kabinet inzichtelijk waarom Nigeria het Economisch Partnerschap Westelijk Afrika nog niet heeft ondertekend, zo vragen de leden van
de SGP-fractie.
54. Antwoord van het kabinet:
De Nigeriaanse President Buhari heeft op 3 februari 2016 tijdens
de plenaire vergadering van het Europees Parlement in
Straatsburg aangegeven niet voornemens te zijn het Economisch
Partnerschapsakkoord tussen de Europese Unie en Westelijk
Afrika te ondertekenen met referte aan negatieve gevolgen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

26

industrialisatie in Nigeria.15 Er is geen indicatie dat de Nigeriaanse positie sindsdien gewijzigd is.
De leden van de SGP-fractie lezen nog niets in de stukken over de impact
van Oekraïense export die exclusief via de EU gaat. Kan het kabinet
toelichten hoe ze tegen de impact van Oekraïense voedselexport voor de
eigen markt aankijkt, en hoe de economische steun voor Oekraïne zo goed
mogelijk samen kan gaan met de eigen markt?
55. Antwoord van het kabinet:
De Russische invasie van Oekraïne heeft een blijvend negatief
effect op de Oekraïense economie. Steun aan de Oekraïense
economie is daarom van groot belang om te zorgen dat Oekraine
ook op de langere termijn in staat blijft zichzelf te verdedigen.
Om de Oekraïense economie steun in de rug te bieden zijn sinds
4 juni 2022 de resterende importheffingen op producten uit
Oekraïne tijdelijk opgeschort. Het kabinet steunt de zogenoemde
autonome handelsmaatregelen (ATM), gelet op het blijvend
belang van economische steun aan Oekraïne. 16
Het kabinet is zich er van bewust dat Europese en Nederlandse
marktpartijen op de interne markt mogelijk toegenomen concurrentie ondervinden als gevolg van hogere invoer. Het kabinet
hecht dan ook aan het monitoren van de invoer uit Oekraïne door
de Commissie en houdt de situatie ook zelf nauwlettend in de
gaten. Het is immers belangrijk dat ernstige marktverstoringen
tijdig kunnen worden vastgesteld. Wanneer er sprake is van
ernstige nadelige markteffecten, kan de Commissie, indien nodig,
via de vrijwaringsclausule die opgenomen is in de ATM de
voorkeursregelingen opschorten en de huidige heffingen in het
EU-Oekraïne associatieakkoord herinvoeren. Het kabinet acht
deze vrijwaringsclausule van groot belang. Gedurende de
informele Raad Buitenlandse Zaken Handel van 22 en 23 januari
a.s. is geen bespreking van de handelsrelatie met Oekraïne
voorzien.
II. Volledige agenda
Geannoteerde agenda voor de formele Raad Buitenlandse Zaken
Handel van 22 en 23 januari 2024. Kamerstuk 21 501-02, nr. 2796 –
Brief regering d.d. 10-01-2024, Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, Geoffrey van Leeuwen
Verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Handel van 27 november
2023. Kamerstuk 21 501-02, nr. 2789 – Brief regering d.d. 30-11-2023,
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

15

Verbatim report of proceedings – Formal sitting – Nigeria – Wednesday, 3 February 2016
(europa.eu)
16
Kamerstuk 36 045, nr. 154

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2816

27