Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

19 637

Vreemdelingenbeleid

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 2857

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 april 2022
Inleiding
Door de voortdurende oorlog in Oekraïne zijn volgens de Europese
Commissie inmiddels meer dan 7 miljoen mensen ontheemd, waarvan
bijna 5 miljoen de Oekraïense grens zijn overgetrokken naar de EU. Nog
steeds worden de meesten van hen opgevangen in de buurlanden. 70%
van hen is vrouw en bijna 36% is minderjarig. Ik wil mijn waardering
uitspreken voor de veiligheidsregio’s en gemeenten die nog steeds hard
werken om voldoende opvangplekken te realiseren voor deze groep. Op
het moment van schrijven zijn er bijna 41.000 plekken beschikbaar,
waarvan bijna 31.000 zijn bezet. In Nederland zijn op moment van
schrijven ongeveer 41.000 ontheemden uit Oekraïne geregistreerd in de
BRP. Daarnaast ben ik nog steeds de vele particulieren zeer erkentelijk die
bijdragen aan de opvang van ontheemden door hun huis open te stellen.
Waarschijnlijk worden op deze wijze nog enkele duizenden mensen
opgevangen.
In deze brief informeer ik uw Kamer over de laatste stand van zaken met
betrekking tot huisvesting, onderwijs en zorg voor de ontheemden uit
Oekraïne in Nederland. Daarnaast informeer ik u over de stand van zaken
van de nationale opvangorganisatie die, als onderdeel van een Nationaal
Programma, wordt opgezet om voor de langere termijn opvang te borgen
voor de groep ontheemden uit Oekraïne.
Gezien het brede scala aan onderwerpen schrijf ik deze brief mede
namens alle kabinetsleden van de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb).
Financiële afspraken met gemeenten (correctie)
In de brief van 6 april jl. over de stand van zaken rond de opvang van
ontheemden uit Oekraïne in Nederland (Kamerstukken 19 637 en 36 045,

kst-19637-2857
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

1

nr. 2854) is per abuis vermeld dat naast gemeenten ook veiligheidsregio’s
€ 700 per week per gerealiseerde gemeentelijke opvangplek ontvangen.
Veiligheidsregio’s zullen echter geen € 700 per week per gemeentelijke
opvangplek ontvangen. De wijze van vergoeding voor veiligheidsregio’s
voor hun rol in de coördinatie van de opvang en de extra daaraan
verbonden kosten worden in een aparte regeling opgenomen. Enkele
gemeenten hebben binnen hun veiligheidsregio’s deze coördinerende
taken op zich genomen. Deze gemeenten kunnen ook gebruikmaken van
de regeling die voor veiligheidsregio’s hiervoor wordt opgesteld.
Overlast in gemeentelijke opvang
Helaas ontvangt het kabinet de eerste signalen van gemeenten en de
veiligheidsregio’s over overlastgevende ontheemden in gemeentelijke
opvanglocaties. Hoewel de groep die overlast veroorzaakt op dit moment
relatief klein is, ondermijnt ze wel het draagvlak voor de opvang van
ontheemden die onze bescherming echt nodig hebben. Het kabinet neemt
deze signalen zeer serieus en werkt samen met gemeenten aan een
handelingsperspectief hoe in situaties van overlast te handelen. Daarbij
wordt ook gekeken naar ervaringen en kennis van het Centraal Orgaan
opvang asielzoekers (COA) en gemeenten op dit terrein. Ook wordt reeds
bestaand beleid ten aanzien van de aanpak van overlastgevende
asielzoekers meegenomen. Een kanttekening daarbij is dat dit beleid
gericht is op de opvang van asielzoekers op COA-locaties. Het kan daarom
niet één op één worden overgenomen voor de opvang van ontheemden
uit Oekraïne. Het kabinet zal uw Kamer spoedig informeren over het te
ontwikkelen handelingsperspectief voor gemeenten.
Particuliere Opvang Oekraïners (POO)
Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne zijn er vele particuliere
initiatieven gestart ten behoeve van de ondersteuning van ontheemden
uit Oekraïne. Particulieren zamelen geld en goederen in en stellen hun
huis open voor ontheemden uit Oekraïne. Zoals gemeld in de brief van
30 maart jl. opereert het consortium van het Rode Kruis, Vluchtelingenwerk Nederland, het Leger des Heils en TakeCareBNB onder de naam
RefugeeHomeNL. Zij coördineren en faciliteren de particuliere opvang. Op
dit moment zit dit project in de pilotfase. Dat houdt in dat het consortium
actief is in twee gemeenten. Dit doen zij door het werven, selecteren,
screenen en begeleiden van gasthuishoudens en ontheemden uit
Oekraïne. De eerste 56 ontheemden zijn gekoppeld en wonen samen in 22
gasthuishoudens. Er hebben zich meer dan 30.000 potentiële gasthuishouden aangemeld. Daarvan zijn inmiddels 8.290 gastgezinnen gescreend
en geschikt bevonden. Op deze locaties is plaats voor 22.190 ontheemden.
Het koppelen van gasthuishoudens met ontheemden is een zorgvuldig
proces. Het betreffen vaak mensen die een traumatische ervaring hebben
meegemaakt. Daarnaast hebben de ontheemden andere gebruiken en
gewoonten waardoor samenwonen uitdagingen met zich mee kan
brengen. Om mismatches en teleurstellingen bij de gasthuishoudens en
ontheemden te voorkomen, wordt er nauwkeurig gekoppeld. Dit neemt
veel tijd in beslag waardoor het opschalen van de pilot minder snel gaat
dan gehoopt. De verwachting is dat er nog lange tijd opvang nodig zal
blijven. Het consortium ondersteunt en houdt contact met de gasthuishoudens. Het consortium is in overleg met de VNG over de communicatie
en de verdere landelijke uitrol. Ten behoeve van de gasthuishoudens is op
15 april jl. een ge-update versie van de Handreiking Particuliere Opvang
Oekraïners (POO) gepubliceerd op de website van de rijksoverheid.
Naast de particuliere opvang die door RefugeeHomeNL wordt gecoördineerd, zijn er ook tal van particuliere opvang initiatieven waar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

2

Ministerie van Justitie en Veiligheid geen zicht op heeft. In samenwerking
met de ketenpartners en het maatschappelijk middenveld zet het
Ministerie van Justitie en Veiligheid zich in om deze particulieren te
informeren over alles wat komt kijken bij het opvangen van een
ontheemden uit Oekraïne. Verder zijn de (WhatsApp)hulplijnen van het
Rode Kruis ook te bereiken voor gasthuishoudens en ontheemden die niet
via het consortium zijn gehuisvest. Daarnaast worden de Oekraïners
tijdens hun reis – en na aankomst in Nederland, zo goed mogelijk
geïnformeerd over de risico’s van mogelijke uitbuiting. Ontheemden
worden erop gewezen zich te registeren bij de gemeente, zodat ze in beeld
zijn en legale arbeid kunnen gaan verrichten. In de Handreiking POO
wordt hier ook aandacht aan besteed.
Registratiecode
Op dit moment wordt een nieuwe verblijfstitelcode voor de ontheemden
ontwikkeld, code 46, die gelijk met het starten van het proces van de
aanvragen tijdelijke bescherming bij de IND (medio mei) wordt geïmplementeerd. Deze code geeft aan dat de vreemdeling een asielaanvraag
heeft ingediend en in aanmerking komt voor tijdelijke bescherming, en dat
de vreemdeling gedurende de periode waarin die bescherming vanuit de
EU geldt, arbeid in loondienst mag verrichten. BZK zal de nieuwe code
opnemen in de Regeling BRP.
Van crisisstand naar reguliere structuur
In reactie op het verzoek van het lid Kröger tijdens de regeling van
werkzaamheden van 19 april jl. (Handelingen II 2021/22, nr. 74, Regeling
van Werkzaamheden) informeer ik u graag als volgt. Bij brief van 8 maart
jl. werd uw Kamer geïnformeerd dat met ingang van 9 maart jl. tijdelijk op
hoog ambtelijk en politiek-bestuurlijk niveau wordt zorggedragen voor
coördinatie en besluitvorming over het geheel van maatregelen en
voorzieningen in samenwerking met de betrokken publieke en private
partners – met het oog op een samenhangende aanpak (Kamerstukken
19 637 en 36 045, nr. 2829). De structuur voor nationale crisisbesluitvorming, die wordt gecoördineerd vanuit de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), werd geactiveerd specifiek ten
behoeve van de opvangopgave voor ontheemden uit Oekraïne. Bij de
aanpak van de opvang van ontheemden uit Oekraïne zijn vele disciplines
betrokken, zoals onderwijs, gezondheid, veiligheid en arbeidsmarkt. Dit
betreft met name de toegang tot en financiering van onderwijs, zoals
tijdelijke onderwijsvoorzieningen, en gezondheidszorg voor ontheemden
uit Oekraïne alsmede toegang tot de arbeidsmarkt en recht op toeslagen.
Het activeren van de structuur voor crisisbesluitvorming was noodzakelijk
voor het op korte termijn kunnen samenbrengen van alle disciplines en
een goede coördinatie voor samenhangende en tijdige besluitvorming. U
kunt bij coördinatie daarmee concreet denken aan de organisatie en
inhoudelijke voorbereiding van overleggen, zowel de afstemming en
voorbereiding van documenten die voorliggen ter vergadering als tijdige
verspreiding van deze stukken, waken voor en vastleggen van tijdige
besluitvorming en planning en het daarvoor samenbrengen van alle
betrokken partijen. In het verlengde hiervan wordt ook de publiekscommunicatie gerealiseerd.
Hiermee is de coördinatie van de communicatie tussen en besluitvorming
van alle betrokken bewindspersonen rond de toestroom van ontheemden
uit Oekraïne sindsdien via de Ministeriële Commissie Crisisbesluitvorming
(MCCb) verlopen. De MCCb werd ingesteld bij besluit van de MinisterPresident, Minister van Algemene Zaken, van 6 september 2016 houdende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

3

instelling van de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing1. Ook het
Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie is operationeel. Iedere bewindspersoon houdt hierin zijn eigen inhoudelijke rol. De inhoudelijke weging,
besluitvorming en uitvoering blijft hiermee dus altijd bij de inhoudelijke
vakminister(s). De Minister van Justitie en Veiligheid is voorzitter van de
MCCb, de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid is verantwoordelijk
voor de migratieketen. Met de inrichting van een Nationale Opvangorganisatie en een Programma-DG en de benodigde overlegstructuren zal de
coördinatie op korte termijn overgaan in de reguliere besluitvormingsstructuur van de Ministeriële Commissie Migratie en Samenleving
(MCMS) en de daaronder ressorterende Ambtelijke Commissie Migratie
en Samenleving (ACMS). Uiteraard wordt ten behoeve van een
zorgvuldige overgang van deze coördinatie waar nodig en voor een korte
termijn nog ondersteuning geboden aan de nieuw ingerichte opvangorganisatie en programma-DG. Tot slot kunnen indien de situatie daartoe
aanleiding geeft (elementen van) de structuur voor nationale crisisbesluitvorming op ieder moment weer worden geactiveerd.
Naar aanleiding van de Regeling van Werkzaamheden d.d. 19 april vroeg
het lid Omtzigt om informatie over wie de hulp in Oekraïne binnen het
kabinet coördineert. De coördinatie van hulp vanuit overheidswege
gebeurt door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, in nauwe samenwerking met andere departementen en valt buiten de structuur voor de
nationale crisisbesluitvorming die specifiek werd geactiveerd ten behoeve
van de opvangopgave voor ontheemden uit Oekraïne. Het kabinet zal
zoals gevraagd door uw Kamer voor het einde van het meireces de Kamer
informeren over de uitvoering van de motie van het lid Amhaouch c.s.
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1768) over een Europees herstelprogramma
gericht op de wederopbouw van Oekraïne en zal in deze brief ook nader
ingaan op deze hulpcoördinatie.
Organisatie van de beschikbaarheid van zorg
In de brief van 17 maart 2022 (Kamerstuk 19 637, nr. 2834) en de brief van
1 april 2022 (Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 182) is de Tweede Kamer geïnformeerd over de wijze waarop de zorg aan Oekraïense ontheemden is
georganiseerd. Ontheemden uit Oekraïne hebben een bijzondere status,
waardoor de toegang tot de gezondheidszorg op een andere manier moet
worden georganiseerd. Zij vallen niet onder de Regeling Medische zorg
Asielzoekers en kunnen ook geen zorgverzekering afsluiten (tenzij de
ontheemde gaat werken). Om de beschikbaarheid van medische zorg en
Wlz-verblijfszorg goed te organiseren is besloten dat de Staatssecretaris
van JenV de verantwoordelijkheid draagt voor de organisatie van de
beschikbaarheid van zorg, analoog aan diens verantwoordelijkheid voor
de asielzoekers.
Het Ministerie van JenV werkt met ondersteuning van het Ministerie van
VWS samen met de zorgverzekeraars aan de invulling van een uitvoeringscontract, zoals dit ook is georganiseerd voor asielzoekers. Het
uitgangspunt hierbij is het zoveel mogelijk kopiëren van bestaande
systemen, contracten, en de aanspraken, zoals deze ook is opgenomen in
de regeling medische zorg asielzoekers.
In de tussenperiode kan gebruik worden gemaakt van de subsidieregeling
medisch noodzakelijke zorg voor onverzekerden (SOV). Om de administratieve lasten van de SOV te verlichten is met terugwerkende kracht tot
1 maart het aantal in te vullen gegevens geminimaliseerd en is de
meldplichtperiode van 7 dagen afgeschaft. De melding kan ook later
1

Stcrt. 2016, nr. 48258

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

4

worden gedaan. De administratieve lasten blijven echter te hoog. Het
Ministerie van VWS en het CAK werken daarom met spoed aan de
aansluiting van de SOV op het declaratiesysteem van zorgaanbieders. Ook
zal de meldplicht zo snel mogelijk (met terugwerkende kracht) worden
opgeschort.»
Onderwijs
Stand van zaken
In navolging van het verzoek van de vaste commissie voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap op 17 maart jl. ontvangt uw Kamer hierbij de
stand van zaken van de internationale schakelklassen (ISK’s). Daarnaast
informeren we uw Kamer over de recente ontwikkelingen rondom het
onderwijs aan Oekraïense kinderen in aanvulling op de Kamerbrief over
de stand van zaken van de opvang van ontheemden uit Oekraïne van
6 april jl.2
Het is verschrikkelijk als je je leven achter je moet laten omdat oorlogsgeweld je eigen thuis te onveilig maakt om er te blijven. Door de oorlog in
Oekraïne komen inmiddels steeds meer mensen uit Oekraïne naar
Nederland, waaronder veel kinderen. Het onderwijs speelt voor hen dan
een extra belangrijke rol: leerlingen kunnen zich verder ontwikkelen en
verder leren, een school biedt leerlingen structuur, de leerlingen komen in
contact met leeftijdsgenoten en de school is een veilige plek om naartoe
te gaan. Ook de Onderwijsraad heeft recent het belang van onderwijs aan
vluchtelingen bij mij onder de aandacht gebracht3.
We zien dat gemeenten en scholen, die in tijden van corona ook stevige
uitdagingen het hoofd hebben geboden, opnieuw enorme inspanningen
leveren om deze kinderen en jongeren – samen met leerlingen uit andere
landen – onderwijs te bieden. Indien er voldoende ruimte is, dan verdient
het de voorkeur dat Oekraïense kinderen terecht kunnen in het bestaande
nieuwkomersonderwijs. In regio’s waar de bestaande voorzieningen, ook
de opgeschaalde variant, onvoldoende zijn, verkent het Ministerie van
OCW het inzetten van extra, tijdelijke onderwijsvoorzieningen. Dat zal
gebeuren met inzet van de expertise die in het bestaande nieuwkomersonderwijs voorhanden is.
Tijdelijke onderwijsvoorzieningen
Het reguliere nieuwkomersonderwijs is ingericht om onderwijs te bieden
aan leerlingen die uit het buitenland komen. Zo ook gevluchte Oekraïners.
De huidige voorzieningen voor nieuwkomers bestaan uit nieuwkomersklassen en -scholen in het po en internationale schakelklassen (ISK’s) in
het vo. Het Ministerie van OCW voert landelijk regie en houdt het
overzicht. Op lokaal/regionaal niveau is het de taak van de gemeente om
te zorgen voor de realisering van voldoende onderwijsplekken. Schoolbesturen zorgen voor het realiseren van het onderwijs aan deze leerlingen.
Als de bestaande scholen niet verder kunnen opschalen binnen de
bestaande kaders, zijn wij met schoolbesturen in overleg over het
inrichten van tijdelijke onderwijsvoorzieningen voor kinderen en jongeren
uit Oekraïne.

2
3

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2854
In een gesprek met de Onderwijsraad is gesproken over het Advies Vluchtelingen en Onderwijsuit 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

5

Mooie voorbeelden van initiatieven in het land
Er zijn op verschillende plekken in het land al tijdelijke onderwijslocaties
gestart. Een mooi voorbeeld hiervan is de locatie in Ederveen, die sinds
dinsdag 5 april onderwijs biedt aan circa 100 Oekraïense leerlingen in de
leeftijd van het primair onderwijs. De leerlingen komen hoofdzakelijk van
opvanglocatie de Harskamp, van waaruit ook vervoer wordt georganiseerd. Daarnaast zijn er leerlingen die uit de omgeving van Ederveen
komen, waar zij veelal opgevangen worden door particulieren. Het
onderwijs wordt in de ochtenden voor de helft in het Oekraïens en voor de
helft in het Nederlands gegeven. ’s Middags vindt er op de locatie
Harskamp een ondersteunend programma plaats met onder andere sport.
Een ander mooi voorbeeld van een tijdelijke onderwijslocatie is te vinden
in Arnhem. Op deze locatie is gestart met meer dan 100 leerlingen in de
leeftijd van het primair en voortgezet onderwijs. De verwachting is dat dit
aantal snel zal groeien. De PO leerlingen krijgen onderwijs in het
Nederlands met ondersteuning van Oekraïners. De leerlingen in het
voortgezet onderwijs krijgen onderwijs in zowel Nederlands als Oekraïens.
Daarnaast krijgen zij wiskunde in het Oekraïens en de vakken leefstijl en
maatschappij in een combinatie van het Nederlands en Oekraïens. Alle
leerlingen volgen in de middag een ondersteunend programma van sport
en cultuur.
Handreiking
Om antwoord te geven op veelgestelde vragen en de betrokken partijen
bij het inrichten van onderwijs voor Oekraïense leerlingen is in
afstemming met organisaties zoals PO-raad, VO-raad, LOWAN, de
Inspectie van het Onderwijs en de VNG een handreiking opgesteld door
het Ministerie van OCW. In deze handreiking (bijlage 1 en beschikbaar op
de website: www.rijksoverheid.nl/onderwijsvooroekraine) wordt alle
informatie gegeven over de mogelijke invulling van het onderwijs, de
inzet van onderwijspersoneel (bevoegdheden), de bekostiging en het
toezicht. De handreiking zal in de komende tijd geactualiseerd worden
wanneer er nieuwe informatie bekend is of nieuwe besluiten zijn
genomen.
Spoedwet
Zoals eerder aangegeven heeft het kabinet veel waardering voor scholen
en gemeenten die zich inzetten om in deze buitengewone omstandigheden onderwijs te organiseren voor alle kinderen en jongeren in ons
land. Binnenkort ontvangt u een wetsvoorstel dat een oplossing biedt
voor de situatie dat er in een regio onvoldoende onderwijsplaatsen
beschikbaar zijn ten gevolge van de toestroom van leerlingen uit
Oekraïne. Indien er voldoende ruimte is, dan verdient het de voorkeur dat
Oekraïense kinderen terecht kunnen in het bestaande nieuwkomersonderwijs. In regio’s waar de bestaande voorzieningen, ook de opgeschaalde
variant, onvoldoende zijn, maakt het wetsvoorstel het inzetten van
tijdelijke onderwijsvoorzieningen mogelijk. Dat zal gebeuren met inzet van
de expertise die in het bestaande nieuwkomersonderwijs voorhanden is.
Schoolbesturen die hiertoe overgaan, doen dit in nauwe samenwerking
met de gemeente, andere scholen in de regio. Er is deskundigheid
beschikbaar vanuit bestaande nieuwkomersscholen en vanuit LOWAN.
Ook worden in het wetsvoorstel mogelijkheden gecreëerd om onverhoopte impasses tussen schoolbesturen en gemeenten te doorbreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

6

Leerlingenvervoer
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het regelen van leerlingenvervoer.
Het leerlingenvervoer is nodig voor alle leerlingen die niet dicht bij school
wonen. Gemeenten zijn nu al op zoek hoe zij vervoer van opvanglocaties
naar schoollocaties kunnen regelen. Deze locaties liggen niet altijd bij
elkaar in de buurt, omdat leerlingen zoveel mogelijk in het nieuwkomersonderwijs worden opgevangen. Dit vinden wij erg belangrijk omdat daar
de expertise is om leerlingen het beste op te vangen. Gemeenten kunnen
dit vervoer over het algemeen niet uit eigen middelen betalen. Het budget
voor leerlingenvervoer in het gemeentefonds past bij de leerlingen in het
speciaal onderwijs. Hiervoor hebben gemeenten contracten afgesloten
met vervoerders die Europees zijn aanbesteed en geraamd zijn op het
aantal leerlingen in het speciaal onderwijs. Het is dus niet altijd haalbaar
om de Oekraïense leerlingen zomaar mee te nemen in deze contracten.
Om die reden stellen we extra middelen beschikbaar tot aan de zomervakantie. Daarna zal opnieuw worden bezien of de middelen nodig zijn en
hoe deze verdeeld zullen worden.
Ambulante begeleiding
Een aantal van de Oekraïense leerlingen komen nog op reguliere scholen
terecht. Dit gaat dan om enkele leerlingen per school. Deze scholen
hebben vaak niet de expertise om een nieuwkomersleerling les te geven
zoals een nieuwkomersschool dat wel heeft. Daarom wordt ambulante
begeleiding voor deze reguliere scholen mogelijk gemaakt vanuit de
nieuwkomersscholen die deze expertise wel hebben. De ambulante
begeleiding zal gelden voor de docenten die op reguliere scholen met
Oekraïense leerlingen werken. Vanuit de nieuwkomersbekostiging kunnen
reguliere scholen zorgen voor extra aandacht voor de nieuwkomersleerlingen, maar de specifieke expertise kunnen zij het beste verkrijgen via
ambulante begeleiding.
Maatwerk bij de nieuwkomersbekostiging
Scholen en de tijdelijke onderwijsvoorzieningen die aan Oekraïense
leerlingen en andere nieuwkomers onderwijs geven, kunnen hiervoor in
aanvulling op de reguliere bekostiging ook al zogenoemde nieuwkomersbekostiging ontvangen. Deze is afhankelijk van het aantal nieuwkomers op
een school. De reguliere nieuwkomersbekostiging wordt 4 keer per jaar
uitgekeerd op basis van 4 peildata.
Aangezien het aantal Oekraïense leerlingen op een school snel kan
veranderen, kunnen scholen vanaf 1 april jl. maandelijks bijhouden
(peildatum = eerste dag van de maand) aan hoeveel nieuwkomers ze
lesgeven. De maatwerkbekostiging geldt in ieder geval voor 2022 en
wordt opgedeeld in twee tijdvakken. Na afloop van een tijdvak kunnen
scholen een aanvraag doen middels een aanvraagformulier op rijksoverheid.nl. Scholen zijn hierover reeds geïnformeerd. De bekostiging is
daarop aangepast en deze is daarmee voor de scholen beter op maat bij
de huidige situatie.
Overige inzet
Naast een handreiking voor schoolleiders, besturen en gemeenten zet het
ministerie regiocoördinatoren in. De regiocoördinatoren voeren regie op
landelijk niveau en bieden ondersteuning aan scholen en gemeenten.
Voor scholen en gemeenten is er een mailadres en telefoonnummer om
met de regiocoördinatoren in contact te komen en al hun vragen te
stellen. Daarnaast halen zij informatie op hoe het onderwijs in het land
wordt georganiseerd. Om hen daarin te ondersteunen starten wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

7

binnenkort ook een peiling waarin een aantal vragen hierover worden
gesteld. Daarnaast is een extra financiële ondersteuning aan LOWAN
verstrekt. LOWAN is het inhoudelijke expertisecentrum voor onderwijs
aan nieuwkomers. Scholen kunnen direct contact met hen opnemen over
de inhoudelijke invulling van het onderwijs. Zoals eerder aan uw Kamer
gemeld in de Kamerbrief4 van 6 april jl., is de ondersteuning aan LOWAN
uitgebreid.
Budgettaire tabel
In onderstaande budgettaire tabel zijn enkel maatregelen opgenomen
waar reeds door het kabinet toe besloten is, inclusief een raming van het
budgettaire beslag. Er zijn andere maatregelen in voorbereiding dan wel
besluitvorming.
Maatregel

Budgettair
beslag (mln.
euro’s)

Departement

887
64
1,2
2

JenV
JenV
BZK
BZK

23
1,6
1,8
24
8
0,6
2,5
79,3
3
9,2

VWS
JenV
VWS
VWS
VWS
OCW
OCW
OCW
OCW
OCW

Gemeentelijke en particuliere opvang (GOO en POO)
Gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang
Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang
Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden
Tolken
Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)
Zorgkosten medische evacuees
Transportkosten medische evacuees
Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering
Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten
Nieuwkomersonderwijs
Ambulante begeleiding
Leerlingenvervoer

Toelichting Gemeentelijke en particuliere opvang
Deze maatregel betreft de compensatie voor gemeenten voor de realisatie
van noodopvangplekken en verstrekkingen aan ontheemden. Dit bedrag is
geraamd voor zes maanden, gezien de regeling voorzien wordt voor drie
maanden met eventueel verlenging met drie maanden en uitgaande van
50.000 ontheemden. Voor de periode erna wordt een nieuwe regeling
uitgewerkt. Met deze middelen betalen gemeenten ook de huur voor het
Rijksvastgoed uit (zie post hieronder). Gemeenten mogen opvanglocaties
tot 12 maanden vastleggen, de kostenraming hiervoor wordt meegenomen bij de uitwerking van bovenstaande regeling.
Toelichting gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang
Het Rijksvastgoedbedrijf (RvB) zal in overleg met gemeenten bestaand
Rijksvastgoed beschikbaar stellen voor de tijdelijke noodopvang van
ontheemden uit Oekraïne. Om hen een waardig onderkomen en noodzakelijke voorzieningen te bieden, moeten aanpassingen worden gedaan
aan de gebouwen.
Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang
Om de extra werkzaamheden van het RVB mogelijk te maken zijn
middelen nodig t.b.v. projectleiding en juridische/contractuele
werkzaamheden.
4

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2854

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

8

Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie
Dit betreft een verkenning naar een tijdelijke uitvoeringsorganisatie die
kan ondersteunen in het realiseren van tijdige en goede huisvesting voor
ontheemden. De bijbehorende kosten worden gedekt binnen de begroting
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De uitkomsten van deze
verkenning worden politiek gewogen alvorens verdergaande stappen
richting vormgeving van de tijdelijke organisatie worden ondernomen.
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden (SOV)
Ontheemden uit Oekraïne die naar Nederland komen zijn momenteel
onverzekerd voor medisch noodzakelijke zorg. Voor onverzekerden
bestaat de SOV-regeling, op basis waarvan aanbieders gecompenseerd
worden voor medisch noodzakelijke zorg die zij aan hen verlenen. Het
kabinet heeft besloten de uitgaven in de SOV voor ontheemden uit
Oekraïne generaal te compenseren t/m het tweede kwartaal van 2022 en
raamt het budgettaire beslag hiervan op 23 miljoen euro.
Tolken
De wet verplicht zorgverleners om begrijpelijk te communiceren met
patiënten. Dat betekent dat bij een taalbarrière een professionele talentolk
moet worden ingezet. Omdat de ontheemden uit Oekraïne niet onder het
COA vallen, waar talentolken voor asielzoekers beschikbaar worden
gesteld, wordt gebruikt gemaakt van het inkoopcontract van JenV om 1,6
miljoen euro hiervoor beschikbaar te stellen.
Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)
De Europese Commissie heeft haar lidstaten gevraagd te inventariseren
hoeveel capaciteit er in de lidstaat beschikbaar is om medische evacuaties
van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden uit te voeren en de betreffende patiënten op te vangen en zorg en ondersteuning te bieden. De
coördinatie en organisatie hiervan wordt aan Nederlandse zijde uitgevoerd door het LCPS, onderdeel van het Landelijk Netwerk Acute Zorg
(LNAZ). Het gaat om een bedrag van 1,8 miljoen euro voor 6 maanden.
Zorgkosten medisch evacuees
Nederland kan in het tweede kwartaal 2022 maximaal 30 patiënten per
dag opvangen en raamt het budgettaire beslag van de zorgkosten voor
medische evacuees op 24 miljoen euro. De zorgkosten voor de medische
evacuees worden vergoed via de SOV-regeling.
Transport medische evacuees
Voor de evacuatie van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden wordt
gebruik gemaakt van een Europees matchingsysteem. Na acceptatie door
het ontvangende land, wordt het transport vervolgens geregeld door het
land waar de patiënt zich bevindt voor overplaatsing. Binnen de EU is
afgesproken dat de kosten van transport voor het ontvangende land zijn.
Hiervoor is een bedrag van 8 miljoen euro geraamd.
Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering
Via LOWAN (de door OCW gesubsidieerde ondersteuningsorganisatie
voor het nieuwkomersonderwijs) worden scholen ondersteund om
kinderen uit Oekraïne zo snel mogelijk les te kunnen geven. Het ministerie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

9

verhoogt de subsidie aan LOWAN-po (via de PO-Raad) en LOWAN-vo voor
extra fte ondersteuning.
Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten
Dit betreft een compensatie voor zittende Oekraïense studenten in het
studiejaar 2021 – 2022 in het ho en mbo. Deze compensatie loopt via
instellingen en bedraagt maximaal 1.000 euro (betreft de kosten voor
leefgeld en studie, bedrag conform Nibudnorm) per student per maand
voor in beginsel drie maanden (maart – mei). Dit wordt via een subsidieregeling aan instellingen uitgekeerd.
Toelichting Nieuwkomersonderwijs
Nieuwkomers uit Oekraïne in zowel het primair als het voortgezet
onderwijs komen in aanmerking voor de nieuwkomersbekostiging (po
circa 11.000 euro per jaar, vo circa 12.300 euro per jaar). Op basis van
beschikbare cijfers dient naar verwachting voor 18.000 nieuwkomers met
leerplichtige leeftijd nieuwkomersonderwijs georganiseerd te worden. Dit
budgettaire beslag geldt voor de periode van 1 maart 2022 tot 16 juli 2022
(einde schooljaar).
Toelichting Ambulante begeleiding
Een aantal van de Oekraïense leerlingen komen nog op reguliere scholen
terecht. Deze scholen hebben vaak niet de expertise om een nieuwkomersleerling les te geven zoals een nieuwkomersschool dat wel heeft.
Ambulante begeleiding vanuit de nieuwkomersscholen voor deze
reguliere scholen zorgt ervoor dat ook reguliere scholen expertise tot hun
beschikking hebben. Het gaat hierbij om 2 fte voor 15 van de 25 veiligheidsregio’s. De middelen worden in overleg met de PO en VO raad
ingezet en zijn beschikbaar voor een jaar.
Toelichting Leerlingenvervoer
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inrichten van leerlingenvervoer.
Nieuwkomersonderwijs wordt zo veel als mogelijk centraal georganiseerd, waardoor de afstand tussen opvanglocaties en de onderwijsinstellingen kan toenemen. Daarom worden gemeenten gesteund in het
organiseren van leerlingenvervoer voor nieuwkomersonderwijs. Dit
betreft een eenmalige decentrale uitkering voor de periode 1 maart 2022 –
16 juli 2022 (exclusief schoolvakanties).
Budgettaire verwerking
Uw Kamer ontvangt hiertoe een Incidentele Suppletoire Begroting (ISB)
van de betreffende departementen.
Conclusie
Tot slot wil ik benoemen dat de ontwikkelingen op het gebied van migratie
en aangrenzende werkvelden zich ten gevolge van de oorlog in Oekraïne
razendsnel opvolgen, zowel op nationaal, Europees als internationaal
niveau. Dat heeft tot gevolg dat het beeld zeer snel verandert en het
kabinet zich daar continu op dient aan te passen. Ik span mij, samen met
mijn collega’s, in om uw Kamer tijdig en adequaat te informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

10

Actieve openbaarmaking stukken
In het kader van actieve openbaarmaking maakt het kabinet de stukken die
ten grondslag liggen aan de in deze brief beschreven besluitvorming
openbaar. De stukken worden op de website5 van de rijksoverheid
gedeeld voor zover daar geen zwaarwegende belangen6 in de weg staan
en zijn op korte termijn raadpleegbaar.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

5
6

https://www.rijksoverheid.nl/
Hierbij is onder meer te denken aan derden belang, het belang van de staat, de persoonlijke
levenssfeer en de internationale betrekkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

11

Bijlage 1.

Nieuwkomers op ISK’s
Algemene cijfers
•

•

•

•

Medio april zijn er circa 40.000 Oekraïense ontheemden in Nederland.
Zo’n 36% daarvan is minderjarig. Dit komt neer op zo’n 11.000 tot
12.000 leerlingen (4–18). Dit waren er eind maart nog zo’n 4.000 tot
5.000. Deze cijfers zijn afkomstig van het dagelijks beeld, vanuit het
crisisteam J&V, de schatting van het aantal leerlingen komt van OCW.
Er zijn ruim 7.300 Oekraïense leerlingen op scholen ingeschreven
(peiling van 11 april), zo’n 4.600 in het PO en 2.700 in het VO. Deze
cijfers zijn afkomstig uit het Register Onderwijsdeelnemers van DUO.
Het verschil tussen het geschatte aantal leerlingen en het aantal
ingeschreven leerlingen kan een aantal redenen hebben. Zo is er onder
andere een korte periode tussen aanmelden en inschrijven, alleen de
inschrijvingen komen in het Register Onderwijsdeelnemers terecht,
hierdoor kan een verschil ontstaan tussen het aantal leerlingen in
Nederland, en het aantal ingeschreven leerlingen.
Er zijn naar verwachting 386 scholen in het PO die nieuwkomersonderwijs verzorgen, en 118 scholen in het VO met een Internationale
Schakelklas7.

Informatie over ISK’s
•

•
•

•

7

Nieuwkomer ben je in het voortgezet onderwijs als je vreemdeling
bent (zoals bedoeld in de vreemdelingenwet) en minder dan 2 jaar in
Nederland.
In 2021 waren er gemiddeld zo’n 8.300 nieuwkomers in het voortgezet
onderwijs.
Een lichte stijging was te zien in het peilmoment van 1 oktober 2021,
wat zich met een forse stijging heeft uitgebouwd naar 9.074 nieuwkomers per peilmoment van 1 januari 2022.
De toenemende aantallen Oekraïense ontheemden zorgt voor een
verdere verwachte toename van nieuwkomers.

Dit zijn geen exacte aantallen omdat het nieuwkomersonderwijs niet door DUO wordt
geregistreerd als zodanig. Deze aantallen zijn gebaseerd op de bekostigingscijfers van
afgelopen jaar en de informatie van de Inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2857

12