1.1.1

Stedelijke Regio Utrecht
Verkenning van culturele kansen

Annelies van der Horst, Bianca Szytniewski

Juli 2018
Annelies van der Horst
avanderhorst@dsp-groep.nl
06 20874709
Bianca Szytniewski
bszytniewski@dsp-groep.nl
06 48068306
Justin de Kleuver
jdekleuver@dsp-groep.nl
06 43123460

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

2

Inhoud

1

Samenvatting

5

2

Vooraf

10

3

De regio Utrecht

14

4

Kracht van de Stedelijke Regio

24

5

Kansen en uitdagingen

32

Bijlage 1 Overzicht culturele infrastructuur

38

Bijlage 2 Literatuuroverzicht

40

Bijlage 3 Deelnemers

41

Bijlagen

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

3

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

4

1

Samenvatting
Aanleiding
In haar brief van 12 maart 2018 nodigt de Minister van OCW stedelijke regio’s uit om een Cultuurprofiel te
maken. Het Cultuurprofiel is een eerste stap voor invloed van de regio’s op het cultuurbeleid van het Rijk
met ingang van 2021 en de verdeling van rijkssubsidies. Voorafgaand daaraan wil de Minister met ingang
van 2019 een aantal proeftuinen inrichten. Namens de Stedelijke Regio Utrecht hebben de gemeente
Utrecht, gemeente Amersfoort en provincie Utrecht deze uitnodiging opgepakt. De overheden werken al
jarenlang samen. In het tweede Cultuurpact 2017-2019 zijn de overheden overeengekomen de
samenwerking te versterken op het gebied van cultuur en erfgoed. Gezamenlijk hebben zij het voortouw
genomen een verkenning uit te laten uitvoeren en in gesprek met het culturele veld inhoud te geven aan
het cultuurprofiel van de stedelijke regio.
De Stedelijke Regio Utrecht ligt centraal in Nederland en bestaat uit de twee stedelijke
concentratiegebieden Utrecht en Amersfoort. De Stedelijk Regio Utrecht beperkt zich echter niet tot de
twee steden. In deze verkenning zijn de steden Utrecht en Amersfoort uitgelicht maar is ook breder
gekeken naar de omliggende gemeenten. In hoofdlijnen zijn de overige gemeenten in de provincie Utrecht
ook meegenomen. En zoals de Raad voor Cultuur in haar verkenning schetst, de grenzen van deze regio
reiken verder dan die van de provinciegrenzen. In de verkenning spreken we over de Stedelijke Regio, stad
Utrecht en stad Amersfoort.

Stedelijke Regio
Zowel Utrecht als Amersfoort groeien in een rap tempo. Utrecht en Amersfoort zorgen samen voor het
grootste deel van de 14% bevolkingsgroei die de provincie tot 2040 verwacht. Niet alleen het aantal
inwoners neemt toe, maar ook de samenstelling van de bevolking wordt diverser. Deze ontwikkeling strekt
zich uit naar de omliggende gemeenten. Zowel Utrecht als Amersfoort scoren hoog op de
sociaaleconomische index van de Atlas voor gemeenten 2018. De Stedelijke Regio kent een hoge
werkgelegenheid met een relatief sterke vertegenwoordiging van de sectoren zorg, onderwijs en zakelijke
dienstverlening. Naast de vele bedrijven die zich in de Stedelijke Regio vestigen, draagt de aanwezigheid van
de vele kennisinstellingen bij aan innovatie en economische ontwikkeling. De centrale ligging en de
aanwezige infrastructuur spelen hierbij ook een belangrijke rol. De economische groei van de regio wordt
tevens gestimuleerd door de cultuur toeristische sector, de culturele sector en creatieve bedrijvigheid in de
Stedelijke Regio. Het percentage banen in zowel de culture sector als de creatieve bedrijfstakken is hoog,
vooral in de stad Utrecht.

Culturele infrastructuur
De Stedelijke Regio en de binnensteden van Utrecht en Amersfoort herbergen een rijkdom aan cultureel
erfgoed. De twee steden samen hebben 1900 rijksmonumenten en meer dan 1700 gemeentelijke

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

5

monumenten. De monumenten worden gebruikt om verbindingen te leggen tussen de steden, zoals dit
recent gebeurde in het themajaar De Stijl en waar het Rietveld Schröderhuis en het Mondriaanhuis
onderdeel van waren. Het culturele ecosysteem in de Stedelijke Regio bestaat uit sterke basisvoorzieningen
die zich ook vermengen met de top. Het culturele aanbod is van buitengewone kwaliteit en heeft een
aantrekkingskracht op publiek van zowel buiten de Stedelijke Regio als uit het buitenland. Meerdere
culturele voorzieningen uit de Stedelijke Regio behoren tot de landelijke Basisinfrastructuur (BIS). De
Stedelijke Regio Utrecht kenmerkt zich bovendien door een sterke focus op talentontwikkeling en
innovatie, creatieve bedrijvigheid, broedplaatsen en productiehuizen. Dit laat een veelzijdige en innovatieve
keten zien in de steden Utrecht en Amersfoort.

Kracht van de Stedelijke Regio
De Stedelijke Regio Utrecht beschikt over een rijkdom aan historisch erfgoed en een sterke culturele
infrastructuur in een rijke leefomgeving . De verkenning laat vijf sterke onderscheidende elementen zien die
samen de kracht vormen van de Stedelijke Regio:
1

Jong, creatief en ondernemend: er zijn relatief veel jonge en ondernemende makers actief in de
culturele sector. Zij hebben een open houding en zijn bereidheid om onderling samen te werken en
kennis uit te wisselen. Dit levert een dynamisch en innovatief creatief klimaat op.

2

Hoogwaardig en divers cultureel aanbod: het cultureel aanbod in de Stedelijke Regio strekt zich
uit van de podiumkunsten, film en letteren tot musea, beeldende kunst, jeugdtheater, jeugddans,
urban arts, historisch erfgoed en nieuwe media. De verscheidenheid is groot en de kwaliteit is hoog.

3

Grootstedelijk gebied met veel erfgoed en cultuurlandschap: de Stedelijke Regio kent een
rijkdom aan cultureel erfgoed en cultuurlandschap. Dit strekt zich uit in de regio en het
buitengebied.

4

Brede culturele belangstelling met ruimte voor niches: belangstelling voor kunst en cultuur
wordt breed gedragen in zowel de steden als de kleinere gemeenten in de Stedelijke Regio. Ook is er
vanuit het publiek aandacht voor de zogenaamde niches, de iets minder makkelijk toegankelijke
voorstellingen, tentoonstellingen en activiteiten.

5

Sterke samenwerking: de Stedelijke Regio kenmerkt zich door de vele verschillende
samenwerkingsverbanden, op lokaal, regionaal en internationaal niveau, per discipline en
interdisciplinair, tussen de overheden, de culturele instellingen en wijkcultuurhuizen.

Uitdagingen en aandachtspunten
Naast krachten laat de kenschets van de stand van zaken in de Stedelijke Regio Utrecht ook uitdagingen
zien die meespelen bij de ontwikkeling vanuit kracht naar kansen. Dit zijn: 1) het bewaren van een balans bij
een snelle verstedelijking van de Stedelijke Regio met aandacht voor het oude en het nieuwe, natuur en
cultuur, programmering en publieksruimte, en ruimte voor de makers, en 2) het overbruggen van
scheidslijnen in opleidingsniveau, herkomst, identiteit, religie, leeftijd en mobiliteit die invloed op de
cultuurdeelname van publiek en niet publiek en in verschillende delen in deze Stedelijke Regio. De
aandachtspunten zijn: 1) het sterker profileren van de Stedelijke Regio Utrecht en 2) het verstevigen van de

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

6

rol van de provincie Utrecht (naast die van beide gemeenten) in het stimuleren en ondersteunen van de
culturele sector.

Kansrijke thema’s
Een inclusieve cultuursector: culturele instellingen en culturele makers werken samen met beide
gemeenten en de provincie aan het bereiken van een inclusieve culturele infrastructuur.
Past bij OCW:

cultuurparticipatie en vernieuwing aanbod, genres en werkwijzen

Bouwt voort op de kracht: brede culturele belangstelling, hoogwaardig en divers aanbod en jong, creatief
en ondernemend, samenwerking
Gaat de uitdaging aan:

scheidslijnen overbruggen en versterken rol provincie

Proeftuin:

PACT en samenwerking culturele instellingen met cultuurhuizen

Vanaf 2020:

intensiveren en uitbreiden samenwerking culturele instellingen en
cultuurhuizen

Cultuureducatie (cultuur en onderwijs): het versterken van de cultuureducatie in het onderwijs
door uitbreiding naar het voortgezet onderwijs in de Stedelijke Regio met een nadruk op het VMBO
Past bij OCW:

cultuureducatie en talentontwikkeling

Bouwt voort op de kracht: samenwerking, brede culturele belangstelling en hoogwaardig en divers aanbod
Gaat de uitdaging aan:

scheidslijnen overbruggen en versterken rol provincie

Proeftuin:

versterken cultuureducatie in het onderwijs door schaalsprong VO/VMBO
Stedelijke regio Utrecht

Vanaf 2020:

samenwerking LKCA/FCP

Verbinding tussen grootstedelijk gebied en cultuurlandschap (erfgoed als podium): het cultureel
erfgoed zit in het DNA van de Stedelijke Regio, is inspiratiebron voor makers en accommodatie en
podium voor kunst en cultuur.
Past bij OCW:

vernieuwing aan aanbod, genres en werkwijzen en leefomgeving

Bouwt voort op de kracht: grootstedelijk gebied met groen en erfgoed, hoogwaardig en divers aanbod en
jong, creatief en ondernemend, samenwerking

DSP-groep

Gaat de uitdaging aan:

profilering cultuur in Amersfoort en Utrecht, balans bewaren

Proeftuin:

culturele programmering vliegbasis Soesterberg

Vanaf 2020:

culturele programmering erfgoed/parklandschap

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

7

Creativiteit als waarde voor de stad en omgeving: de uitdaging en kans voor de Stedelijke Regio is
om culturele instellingen en makers in de komende jaren een plek te bieden en mee te laten groeien
met de beide steden.

Past bij OCW:

vernieuwing aan aanbod, genres en werkwijzen en leefomgeving,
talentontwikkeling

Bouwt voort op de kracht: grootstedelijk gebied met groen en erfgoed, hoogwaardig en divers aanbod en
jong, creatief en ondernemend, samenwerking
Gaat de uitdaging aan:

balans bewaren

Proeftuin:

taskforce ontwikkelt nieuwe aanpak voor ruimte voor makers in en om de stad

Vanaf 2020:

Masterplan ruimte voor makers in en om de beide steden in de Stedelijke Regio
Utrecht (Omgevingsvisie)

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

8

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

9

2

Vooraf
Aanleiding voor de verkenning
In zijn verkenning ‘Cultuur voor stad, land en regio’ introduceert de Raad voor Cultuur een cultuurbeleid
gericht op de schaal van een stedelijke culturele regio. De Raad onderscheidt in Nederland twaalf tot zestien
stedelijke culturele regio’s. De regio’s worden gevormd door een cultureel ecosysteem waarin makers,
culturele instellingen en overheden samenwerken en inspelen op de samenstelling en behoefte van de
bevolking, de identiteit en eigenheid van de regio en aanwezige infrastructuur en onderscheidende
kenmerken. De specifieke kenmerken van deze regio’s moeten - zo stelt de Raad - meer leidend zijn bij de
toekenning van de rijkssubsidies aan cultuur.
Op 12 maart 2018 presenteerde de minister van OCW haar brief ‘Cultuur in een open samenleving’. In deze
brief neemt zij het advies van de Raad voor Cultuur grotendeels over. Zij beschrijft haar ambities met
stedelijke culturele regio’s en formuleert de uitgangspunten voor samenwerking met gemeenten en
provincies. Daaruit wordt in grote lijnen duidelijk hoe OCW aankijkt tegen stedelijke regio’s en de plannen
die het ministerie van die regio’s verwacht. Het kabinet nodigt de andere overheden uit om stedelijke en
regionale profielen op te stellen. Met die profielen kan het Rijk bij de toekenning van rijkssubsidies (BIS)
vanaf 2020 rekening houden met de regionale kenmerken zoals bevolkingssamenstelling en het lokale
productieklimaat. Voorafgaand daaraan wil de Minister met ingang van 2019 een aantal proeftuinen
inrichten.
In de visiebrief worden de volgende voorwaarden voor een op te stellen profiel benoemd:
Aansluiten bij de kracht en de ontwikkeling in het culturele veld.
Opstellen in samenwerking met het culturele veld.
Aandacht voor: basis, keten en topvoorzieningen, die passen bij de identiteit en mogelijkheden van
de regio; aanbod en publiek; participatie; cultuuronderwijs.
De Minister adviseert de andere overheden om voorafgaand aan het opstellen van het Cultuurprofiel een
verkenning uit te voeren naar de stedelijke culturele regio en met behulp van die verkenning een keuze te
maken voor de samenstelling en omvang van de regio en de proposities die de regionaal samenwerkende
overheden in het profiel presenteren. Als mogelijke onderwerpen noemt zij: cultuureducatie,
cultuurparticipatie, internationalisering, vernieuwing van aanbod, genres en werkwijze, talentontwikkeling
en de leefomgeving.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

10

De opdracht aan DSP
De gemeente Utrecht, de gemeente Amersfoort en de provincie Utrecht hebben DSP gevraagd de
verkenning uit te voeren naar het culturele profiel van de Stedelijke Regio Utrecht. De drie overheden sloten
eerder twee Cultuurpacten met daarin (financiële) afspraken over de samenwerking. Het doel daarvan is om
de samenwerking tussen de overheden en culturele partners op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed te
versterken. De verkenning vormt de basis het Cultuurprofiel van de Stedelijke Regio Utrecht dat de drie
overheden voor 1 november 2018 bij het Rijk zullen indienen.
In de verkenning gebruiken wij de termen die ook door de Raad voor Cultuur worden gebruikt: professionele
basisvoorzieningen (zoals bibliotheken, monumenten, archieven, podia en festivals, voorzieningen voor
cultuureducatie, media, musea). Keten: voorzieningen voor talenten (talentontwikkeling en innovatie) en
creatieve bedrijvigheid, broedplaatsen, productiehuizen en al die voorzieningen waar nieuwe kunst,
ontwerpen of producties getoond worden. Juist in deze ketens verwacht de Raad dat samenwerking tussen
gemeenten, provincie en rijksoverheid de culturele infrastructuur sterker kan maken. Ook zal naar de
verwachting van de Raad vooral hier sprake zijn van keuzes voor die disciplines waarvan de Stedelijke Regio
de keten wil ondersteunen en/of versterken. Als laatste brengen wij in de verkenning de top in beeld, die
voorzieningen en dat aanbod dat van buitengewone kwaliteit is of de potentie heeft dat te worden. Deze
voorzieningen staan niet op zichzelf, zij dragen eveneens bij aan de keten en zijn vaak geworteld in de basis.
Aanpak DSP
De Verkenning mondt uit in een aantal kansen en uitdagingen die verder uitgewerkt kunnen worden in het
door de Stedelijke Regio Utrecht in te dienen Cultuurprofiel. Om die kansen en uitdagingen in beeld te
krijgen volgden we de aanpak:
Hoofdvraag:
Wat is de (onderscheidende) culturele kracht en energie van de Stedelijke Regio Utrecht, wat zijn de
samenwerkingsverbanden en wat zijn, dientengevolge, kansrijke thema’s binnen de regio?

Kracht

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

Samenwerking

Kans

11

Deelvragen:
1 Wat typeert de Stedelijke Regio Utrecht?
2 Waar ligt de (onderscheidende) kracht van de Stedelijke Regio Utrecht en welke bedreigingen
liggen op de loer?
3 Welke regionale samenwerkingsvormen op bestuurlijk en op uitvoeringsniveau bestaan er reeds in
de regio?
4 Welke thema’s op het gebied van kunst en cultuur zijn kansrijk binnen een propositie van de regio
aan OCW/waar zit de dynamiek en waar de kansen c.q. mogelijkheden om samen te werken, zowel
op bestuurlijk niveau als op instellingsniveau, en in welke vorm zou dit mogelijk zijn?

De verkenning is opgesteld door het bestuderen van informatie van de twee steden Utrecht en Amersfoort
en van de provincie Utrecht. We voerden (groeps-) gesprekken en een serie interviews met
vertegenwoordigers van culturele instellingen, kunstvakonderwijs en met vertegenwoordigers van
betrokken gemeenten en provincies. We spraken de twee wethouders cultuur en de gedeputeerde voor
cultuur van de provincie Utrecht. Op twee momenten gedurende de uitvoering van de verkenning
gebruikten we de inbreng van een klankbordgroep om de verkenning aan te vullen en waar nodig bij te
sturen.

Leeswijzer
In hoofdstuk 3 kenschetsen we de stedelijke regio Utrecht, beschrijven we de culturele infrastructuur,
publiek en publieksbereik, cultuurbeleid. In hoofdstuk 4 formuleren we de sterke punten (kracht), de
samenwerking in en tussen beide steden en met de provincie en de aandachtspunten die we op basis van
de kenschets zien. In hoofdstuk 6 zetten we de kansen en uitdagingen op een rij en beschrijven we de
voorwaarden die ons inziens nodig zijn om de kansen te verzilveren.
De stedelijke regio Utrecht
Wij hanteren de term ‘Stedelijke Regio Utrecht’. De Stedelijk Regio Utrecht beperkt zich niet tot de steden
Utrecht en Amersfoort: er is breder gekeken naar de gemeenten in de provincie en, zoals de Raad voor
Cultuur in haar verkenning schetst, de grenzen van deze regio reiken ook nog eens verder dan die van de
provinciegrenzen.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

12

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

13

3

De regio Utrecht
Kenschets stedelijke regio Utrecht
Ligging en verbindingen
De Stedelijke Regio Utrecht ligt centraal in Nederland en bestaat uit de stedelijke concentratiegebieden
Utrecht (347.526 inwoners) en Amersfoort (155.215) en omliggende regio die grofweg samenvalt met de
grenzen van de provincie. Andere grotere gemeenten in de Stedelijke Regio Utrecht zijn Veenendaal (64
918 inwoners), Stichtse Vecht (64 525 inwoners), Zeist (63 340 inwoners), Nieuwegein (62 448 inwoners) en
Woerden (51 765 inwoners).1 De overige gemeenten in de provincie zijn: Baarn, Bunnik, Bunschoten, De Bilt,
De Ronde Venen, Eemnes, Houten, IJsselstein, Leusden, Lopik, Montfoort, Oudewater, Renswoude, Rhenen,
Soest, Utrechtse Heuvelrug, Vianen, Wijk bij Duurstede en Woudenberg. Op 1 januari 2018 wonen er
1.295.618 personen in de provincie Utrecht (CBS). Per 1 januari 2019 maken Zederik en Leerdam en de
gemeente Vijfherenlanden ook deel uit van de provincie. Er komen daardoor ruim 35.000 inwoners bij.

Bron: Provincie Utrecht

1 Inwonersaantallen op 1 januari 2018 (CBS).

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

14

De Stedelijke Regio wordt gekenmerkt door hoogwaardige stedelijke concentratiegebieden, cultureel
erfgoed en cultuurlandschap2. Het natuurlandschap is divers en wordt gekarakteriseerd door de bossen van
de Utrechtse Heuvelrug, de veenplasgebieden zoals de Loosdrechtse Plassen, de Vinkeveense Plassen en
de Maarseveense Plassen, het Kromme-Rijn gebied en de Vechtstreek. Daarnaast lopen de Lek, Hollandse
IJssel en de Amsterdamrijnkanaal en Merwedekanaal langs en door de verschillende gemeenten. De
dichtheid aan cultureel erfgoed is ongekend hoog, de regio kent kastelen, buitenplaatsen, paleizen,
landgoederen, forten en natuurlijk de cultuurhistorisch rijke binnensteden van Utrecht, Amersfoort en
bijvoorbeeld ook Oudewater en Wijk bij Duurstede.
De centrale ligging van de Stedelijke Regio Utrecht draagt bij aan de unieke positie van de regio als
belangrijk knooppunt van Nederland. In dit knooppunt komen verschillende modaliteiten en verkeer vanuit
meerdere richtingen bij elkaar. Het netwerk van wegen en spoorwegen verbindt de Stedelijke Regio met de
andere belangrijke kennisregio’s als Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven en functioneert als schakel
tussen de Randstad en de rest van Nederland. Door de gemeentelijke en provinciale aandacht voor lokale
verbindingen en infrastructuur kunnen bewoners en bezoekers zich in de Stedelijke Regio makkelijk
verplaatsen met het openbare vervoer of gebruik maken van het uitgebreide fietsnetwerk.

Bevolkingssamenstelling en -ontwikkeling
De Stedelijke Regio Utrecht ontwikkelt in rap tempo. Volgens de laatste prognoses groeit Utrecht stad van
de huidige 347 526 inwoners naar 361 000 inwoners in 2020 en 410 000 inwoners in 2030. De
welvaartsgroei van Utrecht strekt zich uit naar de omliggende regio. In de stad Amersfoort zet de
bevolkingsgroei door van de huidige 155 215 in inwoners naar 159 000 inwoners in 2020 en 169 000
inwoners in 2030.3 De groei van de twee steden heeft te maken met de woonaantrekkelijkheid van de
Stedelijke Regio. Vooral de woonaantrekkelijkheid van Utrecht is uitzonderlijk. In de Atlas voor de
gemeenten 2018 staat Utrecht op de tweede plek aan kop met Amsterdam.
Zowel in Utrecht stad als Amersfoort zijn de inwoners relatief jong en hoogopgeleid. In beide gemeenten is
meer dan de helft van de inwoners jonger dan 40 jaar. Terwijl in Amersfoort de verdeling ongeveer gelijk is
over de groepen 0 tot 17 jaar en 18 tot 39 jaar, zien we in Utrecht dat twee derde van de inwoners onder de
40 jaar in de categorie 18 tot 39 jaar valt. Wat opleiding betreft, heeft de stad Utrecht het hoogste
percentage hoogopgeleiden in heel Nederland. In 2018 geldt dit voor bijna 60% van de beroepsbevolking.
In Amersfoort heeft in 2017 49% van de inwoners een opleiding op het niveau van hbo of de universiteit. 4

2 Cultuurlandschap = door de mens ontworpen/ingerichte natuur zoals landgoederen, tuinen, parken, bossen.
3 Onderzoek en statistiek van de gemeente Amersfoort: https://amersfoortincijfers.nl//jive?cat_open_code=c
4 Voor deze data zijn de Atlas voor gemeenten 2018 en de website Amersfoort in cijfers gebruikt.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

15

Diversiteit
In de steden Utrecht en Amersfoort wonen verschillende etniciteiten en nationaliteiten. 11% van de
inwoners in Utrecht heeft een westerse migratieachtergrond en 22,5% een niet-westerse
migratieachtergrond. De grootste groepen zijn van Marokkaanse, Turkse en Surinaamse/Antilliaanse komaf.
In Amersfoort heeft 9% van de bewoners een westerse en 15% van de bewoners een niet-westerse
migratieachtergrond. De grootste groepen zijn van Turkse of Marokkaanse komaf.
Zowel Utrecht als Amersfoort scoren hoog op de sociaaleconomische index van de Atlas voor gemeenten
2018. Amersfoort staat op de derde en Utrecht op de vierde plek na Amstelveen en Haarlemmermeer. Deze
index is gebaseerd op acht indicatoren, uiteenlopend van werkgelegenheid, werkloosheid tot armoede.
Amersfoort staat op een stevige derde plek en is Utrecht voorbijgeschoten in vergelijking met 2017. Dit
komt vooral door het lage aandeel huishoudens in de bijstand en in armoede in combinatie met een laag
percentage van laagopgeleiden en een hoge participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt.
De vierde positie van Utrecht is gebaseerd op het grootse aandeel werkzame vrouwen als percentage van
de vrouwelijke potentiele beroepsbevolking en het laagste percentage van laagopgeleiden in de stad. Op
deze indicatoren scoort Utrecht het hoogst van de vijftig grootste gemeenten in Nederland. Daarnaast doet
Utrecht het goed op het gebied van werkgelegenheid en heeft het een grote hoeveelheid aan banen in de
financiële en zakelijke dienstverlening. In de sociaaleconomische index van Utrecht komt echter ook naar
voren dat Utrecht gemiddeld scoort op het aandeel huishoudens in de bijstand en in armoede.
De diversiteit van de bevolking in de Stedelijke Regio komt verder naar voren in onder andere het
uiteenlopende stemgedrag van de inwoners tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, de vele gezinnen met
tweeverdieners tegenover mensen die onder de armoedegrens leven, en de verschillen tussen de
gemeenten. Niet alleen Utrecht en Amersfoort verschillen van elkaar en van de omliggende gemeenten,
maar ook de lokale cultuur in bijvoorbeeld Lopik is anders dan in Soest of Nieuwegein. Dat wordt onder
andere veroorzaakt door een aantal gemeenten dat ligt binnen de ‘biblebelt’ en gemeenten die gegroeid
zijn als uitloop voor de stad (Nieuwegein en Houten). Het hoge aandeel forenzen in de Stedelijke Regio leidt
bovendien tot een andere bevolkingssamenstelling overdag dan ’s avonds of weekenden.
Economische structuur en ontwikkeling
De economie in de Stedelijke Regio Utrecht kent een hoge werkgelegenheid met een relatief sterke
vertegenwoordiging van de sectoren zorg, onderwijs en zakelijke dienstverlening. De regio is een zeer
aantrekkelijke vestigingsplaats voor veel bedrijven vanwege de centrale ligging en de aanwezige
infrastructuur. De aanwezigheid van de vele kennisinstellingen zoals de Universiteit Utrecht, de Hogeschool
Utrecht met ook een vestiging in Amersfoort, de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, het RIVM, KNMI,
UMC, Maximacentrum, SOMT University of Physiotherapy en de vele MBO-opleidingen draagt bij aan
innovatie en economische ontwikkeling in de Stedelijke Regio. Daarnaast speelt de creatieve sector een
belangrijke rol voor de bloei van de culturele sector en creatieve bedrijvigheid in de regio. In de Atlas voor
gemeenten van 2018 staat Utrecht stad op de vierde plek, achter Amsterdam, Hilversum en Haarlem, als

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

16

het gaat om het percentage banen in zowel de culture sector5 als de creatieve bedrijfstakken6 van het totale
aantal banen.
In 2017 zijn de maatschappelijk baten van het culturele aanbod in Utrecht stad berekend en afgezet tegen
de jaarlijkse subsidies van de gemeente. Uit de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kwam naar
voren dat de maatschappelijke baten van het culturele aanbod voor Utrecht groter waren dan de kosten
voor de gemeente. Een deel van de baten komt bovendien buiten de stad in de directe omgeving terecht.
De economische groei van de Stedelijke Regio wordt tevens gestimuleerd door de cultuur toeristische
sector. De jaarlijkse toegevoegde waarde van toerisme en recreatie in de provincie Utrecht bedraagt in
2016 ruim 2.8 miljard euro7. Het zakelijk toerisme was goed voor 54% van de bestedingen, gevolgd door
42% voor dagtochten en 4% voor vakanties. De combinatie van natuur, cultuur, erfgoed en nabijheid van
steden draagt bij aan de groeiende aantrekkingskracht van de Stedelijke Regio voor mensen buiten de
provincie.

Traditie van verbeelding en zingeving
De Stedelijke Regio Utrecht was van oudsher een religieus centrum en dat is nog altijd terug te zien. Ook
heeft de regio een traditie in vormgeving en verbeelding. De traditie van zin- en betekenisgeving is
zichtbaar in de aanwezigheid van het vele religieus erfgoed in beide binnensteden. In verschillende
monumenten zijn culturele functies gevestigd. Belangrijke daarbij is Museum Catharijneconvent,
rijksmuseum voor religieuze kunst in de stad Utrecht. Het museum is gevestigd in het voormalige klooster
het Catharijneconvent dat dit jaar 550 jaar bestaat. De Stad Utrecht is de katholieke hoofdzetel (de
kardinaal) van Nederland, daarnaast biedt de Stedelijke Regio een thuis aan verschillende stromingen in het
protestantisme, aan de oecumenische beweging en andere religies. Stad Utrecht is vestigingsplaats voor de
Humanistische Universiteit en de brede faculteit geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht. Ook
biedt de Stedelijke Regio van oudsher ruimte aan andere christelijke en niet christelijke en filosofische
stromingen zoals de Hernhutters in Zeist, de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden, de Vrije
Hogeschool in Zeist en Venwoude in Lage Vuursche om de bekendste te noemen.
De Stedelijke Regio is ook de regio van vormgeving en verbeelding, van Jan van Scorel, De Utrechtse
Caravaggisten, Het Magische Realisme met Pyke Koch en het surrealisme (Moesman), de bakermat van de
‘De Stijl’ met de iconen Rietveld-Schroder huis en Mondriaanhuis tot aan Dick Bruna. Utrecht heeft de
grootste Hogeschool voor de kunsten (Amersfoort had tot 1984 een opleiding Beeldende Vorming), het
oudste gemeentemuseum (Centraal Museum) en diverse kunstenaarsverenigingen.

5 Hieronder vallen bijvoorbeeld banen bij openbare bibliotheken, musea, kunstgalerijen, expositieruimten en in de monumentenzorg,

banen in theaters en schouwburgen, producenten van podiumkunsten en dienstverlening bij de uitvoerende kunst.
6 Creatieve bedrijfstaken voegen een esthetische en symbolische waarde toe en/of verschaffen de consument of gebruiker van
producten betekenis en wakkeren een levensstijl aan.
7 De toeristisch-recreatieve waarde van Utrecht is vergelijkbaar met de gemeenschappelijke waarde van de provincies Groningen,
Fryslân en Drenthe op dit gebied (Agenda Recreatie en toerisme 2016-2019 (2016))

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

17

Culturele infrastructuur
De Stedelijke Regio Utrecht en de beide steden daarin gaan terug tot in de middeleeuwen (Amersfoort 1028
en Utrecht rond 700) en herbergt een rijkdom aan historisch erfgoed. Utrecht stad heeft ruim 1400
rijksmonumenten, zoals het Rietveld Schröderhuis en de Domtoren, 12 beschermde archeologische
Rijksmonumenten en 1600 gemeentelijke monumenten. Er zijn bovendien 500 beeldbepalende
panden. Ook Amersfoort is rijk aan cultuurhistorische waarden. De vele markante gebouwen als oude
kerken, kloosters en woonhuizen zijn onderdeel van meer dan 500 rijksmonumenten en meer dan 150
gemeentelijke monumenten die in de stad te zien zijn.

Het culturele ecosysteem in de steden Utrecht en Amersfoort en de provincie heeft sterke
basisvoorzieningen die het fundament vormen van de Stedelijke Regio. In Amersfoort zijn dit onder andere
Het Eemhuis, Theater Flint, Theater De Lieve Vrouw, poppodium Fluor en Amersfoort C. In Utrecht behoren
de vele musea en podia als de Stadsschouwburg, Tivoli Vredenburg, Theater Kikker en Poppodium Ekko tot
de basis. Ook de verschillende partnerinstellingen van de provincie dragen bij aan de cultuurregio. Dit zijn
bijvoorbeeld Het Utrechts Landschap (LEU), Stichting De Utrechtse Molens (SDUM), Monumentenwacht
Utrecht (MWU), Bibliotheekservice Centrum (BiSC) en Kunst Centraal. Top en basis vermengen zich met
elkaar. Vele voorzieningen en het aanbod in de Stedelijke Regio zijn van buitengewone kwaliteit en hebben
ook een aantrekkingskracht op publiek van buiten de regio. Meerdere culturele voorzieningen uit de
Stedelijke Regio behoren dan ook tot de landelijke Basisinfrastructuur (BIS). Voor de huidige periode zijn dit
BAK (Basis voor Actuele Kunst), Festival Oude Muziek, Filiaal theatermakers, Huis Doorn, Museum
Catharijneconvent, Nederlands Film Festival en Theater Utrecht. Ook ontvangen verschillende culturele
instellingen meerjarige subsidie van het Fonds Podiumkunsten. In Amersfoort zijn dit Laswerk, Holland
Opera en Amersfoort Jazz, en in Utrecht de gezelschappen het NUT, Aluin en De Dansers en de festivals
Dutch Harp Festival, Gaudeamus Muziekweek, Le Guess Who?, Spring en Tweetakt.
De Stedelijke Regio kenmerkt zicht bovendien door een sterke focus op talentontwikkeling en innovatie,
creatieve bedrijvigheid, broedplaatsen en productiehuizen. In Utrecht zijn Kytopia, Dutch Game Garden,
VechtclubXL, Kapitaal en De Nijverheid enkele voorbeelden van deze keteninstellingen. In Amersfoort zijn
dit onder andere Per Expressie, Scholen in de Kunst en Nieuwe Erven grote spelers als het gaat om
talentontwikkeling. In deze dynamische keten vallen ook de verschillende voorzieningen waar nieuwe
kunst, ontwerpen of producties getoond worden zoals SETUP, Muziekhuis Utrecht en Metaalkathedraal in
Utrecht stad. In bijlage 1 staat een overzicht van de culturele infrastructuur in beide gemeenten en de
provincie.
De aanwezigheid van een sterk ecosysteem uit zich ook in het hoogwaardige en diverse culturele aanbod in
de Stedelijke Regio. In de Atlas voor gemeenten 2018 is het ‘zichtbare’ culturele aanbod in steden en regio’s
opgenomen als regionale cultuurindex. Utrecht staat op de vierde plek na Amsterdam, Maastricht en
Leeuwarden. De stad is met name sterk in het aanbod podiumkunsten en letteren. Amersfoort staat

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

18

momenteel op de 26e , maar is het afgelopen jaar begonnen met een inhaalslag om de culturele
voorzieningen aan te laten sluiten op de groei van de stad.
Naast de vele culturele instellingen kent Utrecht stad vele kennis- en onderwijsinstellingen die jonge
professionals opleiden voor de culturele en creatieve industrie. De HKU onderscheidt zich met hoger
onderwijs in de kunsten en de media met acht focusgebieden: Beeldende Kunst, Design, Muziek en
Technologie, Games en Interactie, Kunst en Economie, Media, Utrechts Conservatorium en Theater. De HKU
kent bovendien vier expertisecentra en zes lectoraten die het creatieve werkveld proberen te verbinden aan
creatieve innovatie.8 Daarnaast bieden de Herman Brood Academie en de Nederlands Pop Academie
mogelijkheden voor opleidingen tot professional in de muzieksector. BAK is bovendien een belangrijke
speler op het gebied van postacademische opleidingen die met het BAK Fellowship-programma een
platform biedt voor talentontwikkeling en het ontwikkelen van een kritische onderzoekspraktijk.
De culturele infrastructuur beperkt zich niet tot de twee steden. In de verschillende gemeenten door de
provincie heen is een stevige culturele infrastructuur aanwezig die bijdraagt aan het onderscheidende
profiel van deze Stedelijke Regio. De regio kent vele bibliotheken, centra voor cultuureducatie en
amateurkunst, ateliers, kleinere podia, festivals en galeries. Daarnaast zijn Kasteel Amerongen, Slot Zuylen
en Slot Zeist, de Pyramide van Austerlitz, de Forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van
Amsterdam (kandidaat Unesco Werelderfgoed), de Utrechtse Molens en Park Vliegbasis Soesterberg slechts
enkele voorbeelden van de vele bijzondere erfgoedlocaties in de Stedelijke Regio.

Publiek en publieksbereik en (potentiele) publieksstromen
Het bezoek aan het culturele aanbod in de steden Utrecht en Amersfoort is afkomstig uit de stad en
vanzelfsprekend ook van buiten de twee steden. De mate waarin de bezoekers aan de culturele instellingen
uit de stad of daarbuiten komen, verschilt in de stad Utrecht per sector. Het bezoek aan cultuureducatie- en
amateurkunstinstellingen is voor 82% uit de stad afkomstig, terwijl bezoek aan de Utrechtse musea en de
podiumkunsten (gezelschappen) voor twee derde speciaal daarvoor naar Utrecht komt . Voor films, festivals
en podia geldt dat ongeveer de helft van de bezoekers uit de stad komt en de helft van buiten de stad. Het
geografische bereik van culturele instellingen als Tivoli Vredenburg en het Centraal Museum strekt zich over
het hele land met vooral ook bezoekers uit de omliggende provincies zoals Noord-Holland, Zuid-Holland,
Gelderland en Overijssel. De Stadsschouwburg daarentegen heeft vele bezoekers uit de provincie Utrecht.9
Festivals zoals Le Guess Who? en het Festival Oude Muziek trekken ook voor een substantieel deel
internationaal publiek.

8 Lectoraten van HKU zijn: Research in Creative Practices, Creatieve Economie, Interactive Narrative Design, Kunst en

professionalisering, Performatieve Maakprocessen en Muziekontwerp. De vier expertisecentra, verantwoordelijk voor
praktijkonderzoek, innovatietrajecten en kennisontwikkeling, zijn: Onderzoek en innovatie, Educatie, Creatieve technologie en Creatief
ondernemerschap.
9 De waarde van cultuurstad Utrecht, Atlas voor Gemeenten (2018).

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

19

De gemeente Utrecht heeft in 201710 onderzoek uit laten voeren naar de achtergrond van het publiek dat
gebruik maakt van het culturele aanbod van de stad: in het algemeen is de cultuurdeelname hoog, vooral
onder de jonge Utrechters.11 Wanneer gekeken wordt naar opleiding valt op dat bijna alle hoogopgeleiden
gebruik maken van het culturele aanbod in de stad, de helft van de laagopgeleiden doet dat ook. Daarnaast
zijn er verschillen in cultuurdeelname tussen de inwoners met een Nederlandse achtergrond of een
migratieachtergrond. De deelname van inwoners met een Nederlandse achtergrond is het hoogst (89%)
gevolgd door inwoners met een Surinaamse of Antilliaanse achtergrond (83%) en met een andere, westerse
achtergrond (77%). Cultuurdeelname van Turkse Nederlanders (68%) en Marokkaanse Nederlanders (47%)
ligt lager. Wanneer wordt gekeken naar deelname per sector, valt op dat ongeacht de achtergrond van de
bezoekers film, festivals en musea in de top drie staan.12
Voor Amersfoort en de omliggende gemeenten is geen informatie beschikbaar over de specifieke
bezoekerskenmerken en het publieksbereik van binnen en buiten de stad. Vele culturele instellingen
houden afzonderlijk hun publieksbereik bij, maar dit is nog niet gebundeld in een rapportage. De gemeente
Amersfoort zoekt naar een instrument om het publieksbereik te monitoren. Naar aanleiding van de
overeenkomstige kenmerken in bevolkingssamenstelling, opleiding en migratieachtergrond, nemen we aan
dat de achtergrondkenmerken van de bezoekers van het culturele aanbod van Amersfoort enigszins
overeenkomen met Utrecht.13
Publiek uit de gemeenten rondom Utrecht en Amersfoort richt zich vooral op de twee grote steden voor
theater en filmbezoek, maar tegelijkertijd heeft een aantal gemeenten zelf ook hoogwaardige
voorzieningen waar bewoners gebruik van maken en evenementen waar veel bezoekers op af komen,
bijvoorbeeld het Stadstheater en kunstencentrum De Kom in Nieuwegein en de Zeister Muziekdagen en
het Beauforthuis in Austerlitz (Zeist). De belangstelling voor kunst en cultuur wisselt echter per gemeente.
Om het publieksbereik verder te vergroten wordt cultuur volgens de culturele instellingen uit de kleinere
gemeenten steeds vaker ingezet als middel in plaats van alleen doel. Hierbij worden kunst en cultuur steeds
meer gekenmerkt door beleving en participatie waarbij de nadruk komt te liggen op korte termijn projecten
en activiteiten, zoals kleinschalige festivals en kunst en cultuurprojecten.
De Stedelijke Regio Utrecht kent een netwerk van cultuurhuizen (in de stadswijken en in de provincie) en
bibliotheekvestigingen. De (wijk)cultuurhuizen en bibliotheken spelen een belangrijke rol bij het verlagen
van de drempel van het culturele aanbod, participatie en emancipatie en het bereiken van publieksgroepen
die nog niet door de andere culturele instellingen bereikt worden. Ook jeugdtheatergezelschappen
vergroten de toegankelijkheid voor cultuur via schoolvoorstellingen. Festivals bereiken een nieuwe

10 Cultuurvragen bewonersenquête naar achtergrondkenmerken (Gemeente Utrecht 2017).
11 In de leeftijdscategorie 16-29 neemt 91% deel aan het cultuuraanbod. Dit daalt geleidelijk naar 63% onder de 65+- ers.
12 Cultuurdeelname van Nederlanders met een Turkse of Marokkaanse afkomst is in het algemeen lager dan van de andere groepen.

Van het film, festival en museumaanbod maakt een derde (Turkse afkomst) en een kwart (Marokkaanse afkomst) gebruik.
13 Uit de Vrijetijdsmonitor van 2015 blijkt dat 45% van de Amersfoorters tussen de 18 en 84 jaar een voorstelling, concert of museum
in Amersfoort heeft bezocht in 2015 en dat 43% ook zelf actief aan kunst en cultuur doet.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

20

doelgroep door steeds meer de wijken in te trekken en door een verrassend gebruik van locaties in de
openbare ruimte, terwijl theaters steeds vaker programmeren voor specifieke doelgroepen.

Cultuurbeleid
De gemeente Utrecht benoemt in de cultuurnota 2017-2020 de belangrijkste doelen voor cultuurbeleid:
hoogwaardige en pluriforme culturele infrastructuur (alle kunstdisciplines, bloeiend productieklimaat in
professionele en in de amateurkunsten, vernieuwing en onderzoek, wisselwerking tussen grotere en
kleinere instellingen), publieksbereik (cultuur voor iedereen en doelgroepenbeleid), verbreden en verbinden
(dialoog, uitwisseling en samenwerking, crossovers, creatieve industrie, internationale profilering),
talentontwikkeling (makers en talent andere functies in de culturele sector), cultuurparticipatie en
amateurkunst (gezamenlijke kunstbeoefening en wijkcultuurhuizen, uitwisseling amateurkunsten) en
cultuureducatie (binnen en buiten het onderwijs, leerlijn creatief vermogen implementeren, samenwerking
met het VO). Het recente coalitieakkoord ‘Utrecht: Ruimte voor iedereen’ bouwt hierop voort en neemt de
groei van de stad Utrecht als uitgangspunt voor de groei van cultuur. In het akkoord wordt ingezet op de
volgende punten:
versterking van cultuur in de wijken;
creatieve rafelranden en broedplaatsen;
cultuur voor iedereen en cultuureducatie;
het structureel inzetten van het evenementenbeleid waarbij aandacht is voor zowel de economische
als sociale waarde van de evenementen; en
een nieuwe omgevingsvisie met als uitgangspunt een balans tussen woonkwaliteit, kwaliteit voor
bezoekers en ruimte voor bedrijvigheid, evenementen en horeca(ondernemers).
Eind 2017 is de Cultuurvisie Amersfoort 2030 verschenen met een brede benadering van cultuurbeleid
waarbij ingezet wordt op het versterken van de culturele sector in Amersfoort. De gemeente zet de
komende jaren in op drie samenhangende invalshoeken:
De intrinsieke waarde van cultuur voor mens en samenleving: Cultuur voor iedereen en focus op
diversiteit.
Cultuur voor een aantrekkelijke stad: via de waarde en betekenis die cultuur hebben voor een
aantrekkelijke stad, heeft cultuurbeleid raakvlakken met beleidsvelden als het woon- en leefklimaat,
economie, toerisme, citymarketing, ruimtelijke ordening, monumentenzorg en beheer openbare
ruimte.
Cultuur voor een verbonden stad: in een inclusieve samenleving hebben mensen in de eerste plaats
verbinding binnen de ‘eigen’ groep en op zijn minst begrip en respect voor ‘de ander’. Amersfoort
moet voor een grote diversiteit aan mensen een aantrekkelijk cultureel klimaat zijn. Kunst en cultuur
kunnen mensen van verschillende achtergrond of leefstijl dichter bij elkaar brengen.
De cultuurvisie is leidend voor het recente coalitieakkoord van Amersfoort. Hierin geeft de coalitie aan het
stelsel van de basisinstellingen te versterken en weerbaar te maken, zodat het mee kan groeien met de

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

21

stad. De voorgenomen bezuinigingen op de amateurkunsten worden ongedaan gemaakt en Amersfoort zet
in op profilering. Waar nodig krijgen culturele instellingen een financiële impuls voor kwaliteitsverbetering
en het structureel gezond maken van hun instellingen.
In het Cultuurpact 2017-2019 zijn de gemeente Utrecht, de gemeente Amersfoort en de provincie Utrecht
overeengekomen de samenwerking te versterken op het gebied van cultuur en erfgoed. Gezamenlijk
onderzoeken de partijen de raakvlakken op cultuurbeleid en vormen zij een eigen cultureel profiel. De
overheden investeren gezamenlijk ruim 70 miljoen per jaar in de culturele infrastructuur. De overheden
zetten de komende jaren in op onder andere het voortzetten van samenwerking op themajaren als het
recente themajaar 100 jaar De Stijl, samenwerking en kennisdeling op het gebied van klimaatadaptatie bij
monumenten en erfgoed, ondersteuning van het programma Leiderschap in Cultuur Jong Utrecht in
samenwerking met het K.F. Heinfonds en verdere afstemming rondom festivalprogrammering. Beide
steden hebben een lange traditie met kunst in de openbare ruimte.
De provincie Utrecht neemt hierin de rol op zich als verbinder en partner van het veld van cultuur en
erfgoed. Hierbij worden kennis, organisatiekracht en financiële middelen ingezet om ontwikkelingen te
ondersteunen die aansluiten bij de provinciale beleidsdoelen. In de Cultuur- en erfgoednota 2016 – 2019
‘Alles is NU’ benoemt de provincie haar accenten op het gebied van cultuur en erfgoed. De nieuwe accenten
liggen op kennis, onderzoek en ontwikkeling, erfgoedbeheer, erfgoedtoerisme en duurzaamheid. Daarnaast
continueert de provincie eerder beleid op het gebied van bibliotheek- en monumentenbeleid, festivals, de
Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Romeinse Limes (als beoogd UNESCO Werelderfgoed), archeologie en
archieven en cultuureducatie.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

22

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

23

4

Kracht van de Stedelijke Regio
In het vorige hoofdstuk geven we een kenschets van de stand van zaken in de Stedelijke Regio Utrecht, in
dit hoofdstuk tillen we daar een aantal bijzondere en sterke elementen uit. Die vormen samen de kracht van
deze Stedelijke Regio op dit moment. Vervolgens sommen we kort de uitdagingen en aandachtspunten op
waarmee bij de verdere ontwikkeling van de kracht naar kansen (H 5) rekening moet worden gehouden.
Tijdens de verkenning constateerden wij met de overheden en de culturele instellingen dat de
samenwerking in deze Stedelijke Regio eveneens een sterk onderscheidend punt is. Daarom nemen wij die
hieronder als een van de onderdelen van de kracht mee.
De Stedelijke Regio Utrecht beschikt over een hoogwaardige en diverse culturele infrastructuur in een rijke
leefomgeving (grootstedelijke en het lokale, ruimte voor recreatie en natuur, erfgoed, bereikbaarheid en
toegankelijkheid). De Stedelijke Regio Utrecht is bescheiden in oppervlakte, heeft daardoor een menselijke
maat met merendeels inwoners met een open houding. We onderscheiden vijf sterke onderscheidende
elementen die samen de kracht vormen: (1) jong, creatief en ondernemend, (2) hoogwaardig en divers, (3)
een brede culturele belangstelling (met ruimte voor niches), (4) grootstedelijk gebied met veel erfgoed en
cultuurlandschap en (5) samenwerking. Deze vijf elementen werken wij hieronder uit.

De stedelijke regio Utrecht is jong, creatief en ondernemend
De Stedelijke Regio Utrecht heeft een brede culturele en creatieve sector waarin relatief veel jonge en
ondernemende creatievelingen actief zijn. In Utrecht vooral afkomstig van de HKU, de Universiteit Utrecht
(bijvoorbeeld van theaterwetenschappen, mediastudies, kunstgeschiedenis en muziekwetenschappen) of
van initiatieven voor talentontwikkeling of digitale platforms, in Amersfoort via werkplaatsen zoals Per
Expressie of Scholen in de Kunst Nieuwe Erven. Veel creatieve mensen zijn in deze Stedelijke Regio
opgeleid of komen naar deze regio voor de eerste fase in hun culturele loopbaan. In die zin wordt vooral de
stad Utrecht ook wel ‘arrival city’ genoemd, de plek waar je komt om te starten en je te ontwikkelen maar
niet per se je hele werkzaam leven blijft. Zo vertrekken volgens gesprekspartners mensen uit de creatieve
en culturele sector na een aantal jaar naar Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Berlijn. Het jonge, creatieve
en ondernemende is terug te zien in de vele kleine initiatieven, festivals, platforms voor nieuwe media,
innovatieve nieuwe culturele concepten, de game-ontwerpers, initiatieven voor placemaking,
muziekwerkplaatsen en de crossovers tussen cultuur en maatschappelijke vraagstukken. Samen met de
open houding en de bereidheid om onderling samen te werken en kennis uit te wisselen, levert dit een
dynamisch en innovatief creatief klimaat op.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

24

Het culturele aanbod is hoogwaardig en divers
De Stedelijke Regio Utrecht kent een sterke culturele infrastructuur met een hoogwaardig en divers
cultureel aanbod. Het aanbod strekt zich uit van de podiumkunsten, film en letteren tot musea, beeldende
kunst, jeugdtheater, jeugddans, urban arts, historisch erfgoed en nieuwe media. En niet alleen wordt er veel
gemaakt en getoond, ook is er in de steden Utrecht en Amersfoort veel aanbod van elders te zien. Het
aanbod is niet alleen in inhoud divers, maar ook in uitstraling. Sommige festivals, musea, podia en
programma’s worden internationaal erkend, andere initiatieven hebben een landelijk bereik of zijn juist heel
lokaal gericht. Het laatste zien we ook in de andere gemeenten in de Stedelijke Regio.
Naast de grote culturele instellingen zijn er verschillende creatieve werkplaatsen en ook de amateurkunsten
zijn groot in deze Stedelijke Regio. Deze culturele bedrijvigheid geeft ruimte voor het uitproberen en
opzetten van nieuwe initiatieven en stimuleert cultuureducatie, participatie en talentontwikkeling op een
natuurlijke manier.

De belangstelling voor het culturele aanbod is groot
De overwegend hoogopgeleide bevolking in deze Stedelijke Regio heeft een brede belangstelling voor
kunst en cultuur. In de kleinere gemeenten is er een grote publieksparticipatie in lokale festivals,
amateurkunst en atelierroutes en in Utrecht en Amersfoort is het publieksbereik van het culturele aanbod
groot. Ook neemt het binnen- en buitenlands toerisme toe en dat vergroot de vraag naar (het niet
taalgebonden) cultureel aanbod nog verder. Bij het publiek is ook ruimte en aandacht voor de zogenaamde
niches, de iets minder makkelijk toegankelijke voorstellingen, tentoonstellingen en activiteiten, maar de
meeste vraag is er naar een cultureel aanbod dat een breed publiek aanspreekt. Gesprekspartners geven
aan dat vooral Amersfoort het gemiddelde van Nederland is. Dat wat in Amersfoort slaagt, kan overal in
Nederland positie krijgen.

De stedelijke Regio is een grootstedelijk gebied vol waardevol cultureel erfgoed
Utrecht, Amersfoort en omgeving hebben een rijkdom aan cultureel erfgoed en cultuurlandschap. Dit strekt
zich uit in de steden en het buitengebied van de Stedelijke Regio. Nergens in Nederland is er zoveel divers
cultureel erfgoed op een zo kleine oppervlakte te ervaren. De cultuurhistorische waardevolle binnensteden,
de musea, de vele buitenplaatsen (Lustwarande en langs De Vecht) en kastelen, de forten (Nieuwe
Hollandse Waterlinie) en verdedigingswerken, de Romeinse opgravingen (Limes) en middeleeuwse
geschiedenis, het religieus erfgoed, de piramide van Austerlitz, de bunkers en villa’s, vliegbasis Soesterberg
en Paleis Soestdijk karakteriseren de regio. Een aantal van deze locaties wordt gebruikt voor producties,
tentoonstellingen, concerten en andere culturele initiatieven of bieden huisvesting aan musea. De
honderdjarige viering van De Stijl in 2017 heeft eind juni 2018 geleid tot de opening van een nieuwe
fietsroute tussen Amersfoort en Utrecht met kunstwerken geïnspireerd op de Stijl.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

25

Goede samenwerking tussen culturele instellingen en overheden
Een belangrijk onderdeel van de kracht in deze Stedelijke Regio is de mate van samenwerking en de vele
verschillende samenwerkingsverbanden. Waarom er zo veel wordt samengewerkt is niet precies bekend,
maar kunnen liggen in de relatief jonge leeftijd, de open houding, de korte afstanden en de evenwichtige
verhouding vrouwen en mannen die in de culturele sector (in leidinggevende posities) werkzaam zijn. Een
andere oorzaak kan zijn dat (vooral in de stad Utrecht) er weinig grote traditionele (producerende) culturele
instellingen zijn met een jarenlange rijkssubsidie en daardoor een grotere flexibiliteit. We lichten hier de
lokale en regionale samenwerking en de inhoudelijke samenwerking tussen de culturele instellingen en
overheden uit.
Samenwerking tussen de overheden
Utrecht, Amersfoort en de provincie Utrecht vinden elkaar steeds vaker. Uitgangspunt hierbij is 1+1= 3. Het
eerdergenoemde Cultuurpact is een goed voorbeeld van de gezamenlijke doelen die worden nagestreefd
en ook binnen het Cultuurconvenant Midden-Nederland gaat de samenwerking lang terug. In 2017 sloegen
de overheden de handen ineen in het organiseren van het themajaar 100 jaar De Stijl over het erfgoed van
De Stijl en de kunstenaars/architecten die in de steden Utrecht of Amersfoort geboren zijn zoals Piet
Mondriaan en Gerrit Rietveld. In de hele Stedelijke Regio vonden tentoonstellingen en evenementen plaats.
De recentelijk geopende kunstfietsroute tussen Utrecht en Amersfoort is een resultaat van die regionale
samenwerking waarbij in dit kader naast de drie eerder genoemde overheden ook de gemeenten De Bilt,
Zeist en Soest zijn betrokken. Momenteel wordt samen met de musea en de marketingorganisaties
gekeken naar de invulling van de strategische samenwerking tussen Utrecht en Amersfoort. Daarbij gaat
het onder andere om het verder ontwikkelen van het gedachtegoed van De Stijl maar ook om toekomstige
themajaren zoals de Ode aan t landschap in 2021 en de viering van Utrecht 900 jaar in 2022. Utrecht en
Amersfoort werken ook samen in het stimuleren van publieksbereik en bereiden samen de lancering van de
We Are Public deelnemerspas voor.
Bestuurlijke samenwerking vanuit kunst en cultuur ontstaat ook buiten Utrecht en Amersfoort om. Het 17eeuwse verdedigingswerk, de Oude Hollandse Waterlinie, ligt ten westen van Utrecht stad en is terug te zien
in het landschap en in de oude kernen van Woerden, Oudewater en Montfoort. Deze gemeenten hebben
zich verenigd om de historie een plek te geven in recreatie en toerisme en de historische lijnen in het
landschap en de cultuurhistorie van invloed te laten zijn bij ruimtelijke ontwikkeling. Naast het Cultuurpact
met Amersfoort en Utrecht krijgt de bestuurlijke samenwerking verder vorm door andere cultuurpacten die
de provincie met de gemeenten afsluit.
Samenwerking tussen de instellingen
De kracht van de culturele sector in Utrecht en Amersfoort schuilt dus onder andere in het vermogen tot
samenwerking. De omvang van de steden is overzichtelijk en er zijn korte lijnen tussen de verschillende
culturele instellingen. Dat uit zich zowel in inhoudelijke samenwerking als in gezamenlijke positionering en

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

26

belangenbehartiging. Er zijn samenwerkingsverbanden op disciplines, zoals van de grotere Utrechtse
musea in de vorm van de Stichting Utrechts Museumkwartier (SUM), het Utrechts Festival Overleg (UFO), de
Kasteelmusea (SSK) en het platform Amersfoortse Klassiek, en ook interdisciplinair zoals het Directieoverleg
Amersfoortse Culturele instellingen (DAC) en de zeven cultuursectoren in Utrecht. De laatste verenigden
zich recent in een gezamenlijke reactie ‘Ruimte voor iedereen’ op het nieuwe coalitieakkoord. Ook op
wijkniveau wordt samengewerkt, bijvoorbeeld in de vorm van de Leidsche Rijn Connectie. Hierbij zijn onder
andere podia als Castellum Hoge Woerd en de Cultuurcampus, wijkcultuurhuizen als de Vrijstaat en Cultuur
19, broedplaatsen als de Metaal Kathedraal, RAUM, HOV en de Kersenboomgaard, bibliotheken, scholen,
burgerinitiatieven en andere creatieve producerende instellingen bij betrokken.
De HKU, UU en HU zijn belangrijke spelers in het leggen van verbindingen en werken samen met
verschillende partners in de Stedelijke Regio zoals de Taskforce Innovatie, Economic Board Utrecht en
Immovator, de gemeenten met HKU en HU vestigingen (Utrecht, Hilversum en Amersfoort), andere
onderwijsinstellingen zoals de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, en de verschillende culturele
instellingen en initiatieven in Utrecht en door het hele land. De HKU en de Universiteit Utrecht trekken ook
samen op in bijvoorbeeld hun samenwerking met instellingen zoals BAK, Casco, Fotodok, Impakt, Het Huis,
Dox, Het Filiaal Theatermakers, Theater Utrecht, Spring Festival met de Spring Academie. Uit de gesprekken
met de verschillende culturele instellingen komt naar voren dat er nog veel meer ruimte is voor de HKU om
in te spelen op de activiteiten van de culturele instellingen en de wisselwerking met de verschillende
broedplaatsen in de steden.
Daarnaast werken de cultuureducatie instellingen samen met verschillende lokale instellingen. Kunst
Centraal en Landschap Erfgoed Utrecht (LEU) zijn hiervan een voorbeeld, maar ook Scholen in de Kunst
heeft een sterk lokaal net als de openbare bibliotheken die vestigingen in de stadswijken en in de andere
gemeenten net buiten de stad hebben.
Samenwerkingsverbanden ontstaan ook tussen makers op de verschillende creatieve werkplekken en in
een werkcontext. Broedplaatsen als Kytopia en Vechtclub XL in Utrecht stad dragen bij aan interactie tussen
makers en netwerkvorming in de sector. Dit leidt bijvoorbeeld tot nieuwe opdrachten, kennisoverdracht
naar starters, crossovers en nieuwe productideeën. Kultlab uit Amersfoort zet bijvoorbeeld Amersfoortse
makers in bij de organisatie van festivals.
Ook culturele instellingen buiten de twee steden zoeken naar samenwerkingsmogelijkheden met andere
instellingen. Dit loopt door heel de Stedelijke Regio heen. Museum Oud Amelisweerd (MOA) zet bijvoorbeeld
in op een groene verbinding met landgoed Oostbroek (Utrechts Landschap) en Park Vliegbasis Soesterberg.
Tivoli Vredenburg organiseert deze zomer openluchtconcerten in Slot Zeist en wil de samenwerking
uitbreiden om grotere concertenreeksen op te zetten, het Centraal Museum overlegt met de (kleinere)
musea in de omgeving (naast de Amersfoortse Musea met die in bijvoorbeeld IJsselstein en Woerden) en
geeft werken uit de collectie in bruikleen. Museum Het Catharijneconvent organiseert een tentoonstelling

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

27

samengesteld door de directeur van het Centraal Museum. En ook wordt er samengewerkt bij bouw en
invulling van het Depot CCNL in Amersfoort.
Samenwerking tussen grote instellingen en wijkcultuurhuizen
De stad Utrecht ontwikkelde in de afgelopen 15 jaar zogenaamde wijkcultuurhuizen in Overvecht, Zuilen en
Kanaleneiland en meer recent in Leidsche Rijn. Er zijn verschillende samenwerkingsverbanden tussen de
grotere culturele instellingen en de wijkcultuurhuizen in de stad Utrecht. Voorbeelden hiervan zijn de
samenwerking tussen Cultuurhuis Kanaleneiland, Stadsschouwburg en Jongerenwerk Utrecht en de
samenwerking tussen Tivoli Vredenburg en de wijkcultuurhuizen uit onder ander Kanaleneiland en
Overvecht die experimenteren om programma’s uit te wisselen.
PACT Utrecht is een breed netwerk van Utrechtse cultuurmakers dat actief werkt aan meer inclusiviteit.
Het netwerk zoekt met elkaar en binnen de eigen organisaties naar strategieën om inclusiever te worden.
Dat doet het netwerk vanuit de overtuiging dat Utrecht gebaat is bij meer contact tussen verschillende
mensen, meer eigenaarschap van diverse groepen en een gedeelde cultuurbeleving. Het netwerk van Pact
Utrecht bestaat uit medewerkers van Het Huis Utrecht, Theatergroep Dox, TivoliVredenburg, Museum
Catharijne Convent, New Dutch Connections, Gemeente Utrecht, ZIMIHC, ROC Midden-Nederland,
Insomnio, Operamakers, Jongeren Cultuurhuis Kanaleneiland, De Coöperatie, Theater Utrecht,
Stadsschouwburg Utrecht, de Metaalkathedraal en Catching Cultures Orchestra.
Bovendien is er een aantal kleinere gezelschappen en festivals dat erop gericht is een divers publiek in de
wijken te bereiken. Gezelschappen als Stut, New Dutch Connections, Watjadel en ook Holland Opera spelen
vaak op andere plekken dan de (grote) podia en betrekken vaak wijkbewoners en bijvoorbeeld asielzoekers
en vluchtelingen bij het maakproces. De wijkcultuurhuizen spelen hierbij een belangrijke rol.
Internationaal
In het kader van cultuurpromotie is een samenwerkwerkingsverband ontstaan tussen negentien
gemeenten in de Stedelijke Regio en de provincie om zich samen (internationaal) te profileren met
bepaalde culturele iconen (regiomarketingplan 2018-2019 (inter)nationaal toerisme).
Op het niveau van culturele instellingen, en ook de HKU, wordt samengewerkt met partners in het
buitenland. Naast de culturele instellingen die internationale producties programmeren, zorgen grote
festivals zoals SPRING, Nederlands Film Festival, Tweetakt Festival, Festival Oude Muziek, Le Guess Who? en
het International Literature Festival Utrecht (ILFU) in Utrecht en Amersfoort Jazz, Spoffin en Into the Woods
in Amersfoort ervoor dat internationale makers bijdragen aan vernieuwing in het cultureel aanbod in de
Stedelijke Regio.
Met bijdragen uit onder meer het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) is een reeks
projecten mogelijk gemaakt die zijn gericht op kennisuitwisseling en innovatie en de versterking van
Utrecht als aantrekkelijke creatieve stad. Voorbeelden zijn ProtoSpace (een laboratorium waar startende

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

28

ondernemers, kunstenaars, uitvinders en studenten hun ideeën letterlijk zichtbaar maken en kunnen
omzetten in concrete producten), de restauratiewerkplaats van Museum Speelklok, het Designer Café (een
nieuwe conceptstore waar collecties van jonge getalenteerde Nederlandse modeontwerpers geproduceerd
en verkocht worden), de restauratie van Villa Jongerius, Utrecht Science Park, het Máximapark in Leidsche
Rijn en Trajectum Lumen (lichtroute door de historische binnenstad).

Uitdagingen en aandachtspunten
Naast sterke elementen (de kracht) laat de kenschets van de stand van zaken in de Stedelijke Regio Utrecht
ook uitdagingen en aandachtspunten zien die meespelen bij de ontwikkeling vanuit kracht naar kansen.
Wij zien twee uitdagingen: (1) balans bewaren bij een snelle verstedelijking, (2) scheidslijnen tussen publiek
en niet publiek en tussen verschillende delen in deze regio, en twee aandachtspunten: (1) versterken van de
profilering van de Stedelijke Regio Utrecht en (2) de rol van de provincie Utrecht (naast die van beide
gemeenten) in het stimuleren en ondersteunen van de culturele sector.
Balans bewaren
Meer dan andere steden in Nederland nemen Utrecht en Amersfoort de komende jaren in inwoneraantal
toe; in 2030 tellen beide steden samen 600.000 inwoners. De afspraak is dat er aan de Oostzijde van
Utrecht en de Westzijde van Amersfoort niet zal worden bijgebouwd. De groei zal daarom zoveel mogelijk
worden opgevangen binnen de bestaande stadsgrenzen (verdichting). Tussen beide steden ligt een groen
historisch parklandschap met kansen om te voldoen aan een toenemende behoefte aan recreatie en
evenementen.
Utrecht en Amersfoort zorgen samen voor het grootste deel van de 14% bevolkingsgroei die de provincie
Utrecht tot 2040 verwacht. Vooral jonge, hoger opgeleide huishoudens en migranten (waaronder expats)
zoeken hun heil in de stad. Cultureel kapitaal is een belangrijke factor voor welvarende en aantrekkelijke
steden. De culturele, sociale en economische infrastructuur zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden als
basis voor zowel stedelijk als regionaal kapitaal. En kunst en cultuur dragen bij aan de kwaliteit van de
Stedelijke Regio waar het gaat om de economische bijdrage van cultuur, de identiteit en de leefkwaliteit. De
rijke culturele infrastructuur, de makers, initiatieven en vele voorzieningen zijn medebepalend voor de
vestigingskeuze van nieuwe, veelal hoger opgeleide bewoners. Die scheppen op hun beurt weer een
gunstig vestigingsklimaat voor (internationale) bedrijven. De groei legt echter ook druk op de menselijke
schaal en op de open houding van de mensen uit de regio. De uitdaging voor de komende jaren is de balans
te bewaren tussen het oude en het nieuwe, tussen natuurbehoud en culturele ontwikkeling en tussen kleinen grootschalig. Daarvoor zijn creativiteit, kennis en innovatie van groot belang.
De vraag is of de omvang van het culturele aanbod gelijke tred kan houden met de vraag naar cultuur.
Sommige culturele instellingen die in de binnenstad van Utrecht of Amersfoort zijn gevestigd, lopen tegen
de grenzen van programmering en publieksruimte aan. Uitbreiding of verhuizing naar nieuwe, grotere
locaties in de binnensteden die ook aansluiten op de ambities van de instelling wordt steeds moeilijker. Dat
geldt niet alleen voor culturele instellingen maar zeker ook voor werkruimte voor makers. Er is druk op de
woon- en maakplekken van de makers in zowel Utrecht als Amersfoort. De kunstenaar is onlosmakelijk

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

29

verbonden met de stad en broedplaatsen zijn van waarde voor de leefbaarheid en het innovatieve karakter
van steden. Tegelijkertijd zijn er ook makers die hun inspiratie vinden in kleinere gemeenten of in het
buitengebied.
Scheidslijnen overbruggen
Een andere belangrijke voorwaarde voor een aantrekkelijke Stedelijke Regio is dat iedereen ongeacht
herkomst, leeftijd, opleiding of sociale klasse zich thuis voelt en zich herkent in wat de regio aan kunst en
cultuur te bieden heeft. In beide steden is de bevolking relatief jong, hoogopgeleid en beide steden scoren
hoog in de sociaaleconomische index. De deelname aan cultuur is zoals we zagen groot. Bijna alle
hoogopgeleiden in Utrecht maken gebruik van het culturele aanbod. De cultuurdeelname van inwoners
met een Turkse of Marokkaanse achtergrond blijft echter achter. Hetzelfde geldt voor de lager opgeleiden
onder de bevolking. De toename van de inwoneraantallen komt voor een deel op rekening van migranten
en expats die eerder Engels dan Nederlands spreken en daardoor minder snel van een Nederlands
(taalgebonden) cultuuraanbod gebruik zullen maken. Niet alleen in opleiding en herkomst zit een reden
voor het minder gebruik maken van het culturele aanbod. Ook identiteit en religie (bible belt, plassengebied
en Utrechtse Heuvelrug), afstand (van wijk naar centrum of juist van kern naar grote stad) en leeftijd (te jong
en te oud) en mobiliteit hebben invloed op de cultuurdeelname van iedereen. De uitdaging ligt in het
overbruggen van deze scheidslijnen.

Profilering versterken
De stad Utrecht is een van de vier grootste steden van Nederland en samen met Amersfoort groeien de
steden naar 600.000 inwoners (exclusief de andere gemeenten in deze Stedelijke Regio). Wanneer we kijken
naar de rijkssubsidies aan initiatieven in de Stedelijke Regio dan valt op dat het aantal instellingen dat
subsidie ontvangt vergelijkbaar is aan het aantal in bijvoorbeeld Den Haag, maar de omvang van de
rijkssubsidies beduidend lager is in de Stedelijke Regio Utrecht. Dat kan komen doordat het cultureel
aanbod in deze Stedelijke Regio, op de grotere podia en producerende instellingen in de stad Utrecht na,
kleinschaliger, procesmatiger en flexibeler is. Ook bestaat het aanbod uit veel festivals en evenementen die
gedurende het gehele jaar minder zichtbaar zijn. Basis-, keten en top lopen in deze Stedelijke Regio door
elkaar heen. Dit is een kracht, maar daardoor is de profilering van het culturele aanbod in (met name)
Amersfoort minder sterk dan zou kunnen.
Provinciale rol versterken
Een aandachtspunt dat meermalen terug kwam in de gesprekken is het feit dat de provincie Utrecht (net als
bijvoorbeeld de provincies Zuid- en Noord-Holland) een aantal taken heeft afgestoten. De provincie Utrecht
beëindigde vanaf 2011 de ondersteuning van cultuurparticipatie en de productie van kunst & cultuur (met
uitzondering van festivals) en dat wordt in de sector nog steeds gevoeld. Binnen de samenwerking in de
Stedelijke Regio vraagt daarom de versterking van de provinciale rol aandacht. Die rol kan, naast de inzet die
de provincie nu al pleegt, meer bestaan uit het ondersteunen en stimuleren van cultuurparticipatie, en in
het verbinden van beide steden met de andere gemeenten in de Stedelijke Regio.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

30

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

31

5

Kansen en uitdagingen
De kansrijke thema’s stedelijke regio Utrecht
Deze verkenning mondt uit in vier thema’s die kansrijk zijn om verder uit te werken in het Cultuurprofiel. Dit
zijn de thema’s die voortbouwen op de kracht van de Stedelijke Regio (inclusief de samenwerking) en
tegelijkertijd de geconstateerde uitdagingen aangaan. De thema’s passen eveneens binnen de prioriteiten
die de Minister benoemt (zie pagina 8). De uitwerking in het Cultuurprofiel heeft twee doelen, een voor de
korte termijn en een voor de lange termijn. De korte termijn is gericht op het maken van afspraken tussen
de Stedelijke Regio Utrecht en OCW over een of meer proeftuinen (2019), de langere termijn is gericht op
samenwerking in cultuurbeleid vanaf 2021.
Een inclusieve cultuursector
Overheden en culturele sector in de Stedelijke Regio Utrecht streven naar een inclusieve cultuursector. De
deelname aan en belangstelling voor het culturele aanbod in de Stedelijke Regio is groot, maar feit is dat
een deel van de inwoners geen gebruik maakt van het culturele aanbod. Redenen zijn de verschillen in
herkomst (en dientengevolge verschillen in culturele canon), in opleiding, in inkomen, woonlocatie en
reisafstanden, leeftijd en vitaliteit.
Culturele instellingen en culturele makers werken bij het bereiken van een inclusieve culturele
infrastructuur samen met beide gemeenten en de provincie. Zij zijn er diep van doordrongen dat een
inclusieve sector veranderingen vraagt in aanbod, personeelsbestand, besturen en programmering en zijn
met de invoering daarvan gestart. Uit de verkenning komen twee samenwerkingsverbanden die eruit
springen: de samenwerking binnen PACT en het netwerk van culturele instellingen en cultuurhuizen in
Utrecht.
PACT Utrecht is in 2017 in de stad Utrecht van start gegaan en kan in de komende jaren uitbreiden met een
netwerk van culturele instellingen uit Amersfoort en daarna met de omliggende gemeenten zoals
Maarssen, Houten, Nieuwegein, Woerden en Zeist . PACT is daarmee een kandidaat voor uitwerking in een
proeftuin. Bij die uitwerking is het belangrijk om inclusiviteit in te vullen als ‘voor iedereen toegankelijk’ en
stapsgewijs te werk te gaan, eerst in de stad Utrecht, dan Amersfoort en vervolgens samen met de provincie
de andere gemeenten. In elke gemeente zal ‘voor iedereen toegankelijk’ ook andere accenten vragen. In de
ene gemeente is een grote culturele diversiteit, in de andere gemeente zal vergrijzing eerder een scheidslijn
zijn. PACT krijgt in deze proeftuin de functie van kennisplatform.
Het tweede samenwerkingsverband dat eruit springt is dat tussen culturele instellingen en cultuurhuizen.
De samenwerking en uitwisseling tussen de grote culturele instellingen en de Utrechtse (wijk)cultuurhuizen
is goed op gang en heeft zeker de potentie om verder te groeien. Door de samenwerking in programmering
met de cultuurhuizen bereiken de grotere culturele instellingen een nieuw publiek. Ook kunnen zij met hulp
van het cultuurhuis een brug slaan naar het publiek dat om wat voor reden niet meer naar de culturele
instellingen in het stadscentrum toe kan komen maar nog wel het cultuurhuis in de wijk bezoekt. Niet alleen

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

32

vergroot zo het bereik van de grotere culturele instellingen, ook zijn de ervaringen van cultuurhuizen en de
contacten met het publiek bruikbaar voor aanpassingen in de programmering van de grotere instellingen.
Het netwerk dat zo is ontstaan kan in de komende jaren verder worden uitgebreid en verdicht. Daarvoor kan
in de stad Utrecht het aantal cultuurhuizen toenemen door ook in Utrecht-zuid/oost een cultuurhuis te
starten en door samen te werken met de openbare bibliotheek. In Amersfoort zijn de voorwaarden
aanwezig om een vergelijkbaar netwerk tussen culturele instellingen en wijklocaties op te tuigen.
Amersfoort heeft de ambitie om een cultuurhuis in een van de stadswijken te starten. De bibliotheek
Eemland kan daarin ook een rol vervullen. Het netwerk zou daarna verder kunnen uitbreiden door de
bibliotheekvestigingen en cultuurhuizen in de provincie er in op te nemen. Bij de eerste twee stappen
(Utrecht en Amersfoort) zijn beide gemeenten betrokken, bij de uitbreiding naar de andere gemeenten
speelt de provincie een belangrijke rol.
Cultuureducatie (cultuur en onderwijs)
In de stedelijke regio Utrecht ligt een stevige basis voor cultuureducatie met Cultuur en School en UCK in de
stad Utrecht en Scholen in de Kunst in Amersfoort en een stelsel van de omliggende gemeenten waar
Kunst Centraal samen met Landschap Erfgoed Utrecht een belangrijke rol speelt. Deze basis kan nog verder
worden versterkt om het bereik van cultuur in het onderwijs te vergroten. Dat vraagt om afstemming van de
aanpak van de betrokken organisaties en het beleid van de drie overheden.
Aanvullend aan het versterken van de cultuureducatie voor het primair onderwijs liggen kansen in het
verstevigen van de cultuureducatie in het voortgezet onderwijs in de Stedelijke Regio met een nadruk op
het VMBO. Die uitbreiding draagt ook bij aan het streven naar meer inclusiviteit en aan de kwaliteit van kunst
en cultuur op de vervolgopleidingen HBO en MBO en in de regio. Een sterk stelsel van cultuureducatie voor
het primair- en voortgezet onderwijs in de Stedelijke Regio leidt ook tot een intensivering van de
samenwerking tussen de scholen en de culturele instellingen (musea, film en beeldcultuur, jeugdtheater,
jeugddans) en de organisaties met een focus op jeugd en jongeren, urban art en talenontwikkeling zoals
DOX, Het Filiaal en Per Expressie. Bij de uitwerking van deze kans past een samenwerking met het landelijke
kenniscentrum LKCA en het landelijk Fonds Cultuurparticipatie die beide gevestigd zijn in deze Stedelijke
Regio. De Stedelijke Regio Utrecht wordt hiermee de regio voor kennisopbouw en kennisdeling over
cultuureducatie en cultuur en onderwijs.
Verbinding tussen grootstedelijk gebied en cultuurlandschap (erfgoed als podium)
Uit de verkenning komt dat deze Stedelijke Regio barst van het cultureel erfgoed en beide steden een
groen parklandschap delen. Door de verdichting van beide steden neemt de vraag naar recreatie en kunst
en cultuur toe en beide dragen bij aan een goede leefkwaliteit. Het erfgoed zit in het DNA van deze
Stedelijke Regio, inspiratiebron voor makers en accommodatie en podium voor kunst en cultuur. Dat geldt
voor het erfgoed in en buiten de beide steden. De kans voor de Stedelijke Regio ligt in het verstevigen van
kunst en cultuur in relatie tot natuur en erfgoed en een samenwerking tussen culturele instellingen,

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

33

makers, festivals, erfgoedbeheerders, Utrechts Landschap, Staatbosbeheer, Natuurmonumenten en de
marketingorganisaties van Utrecht en Amersfoort.
Naast de culturele activiteiten die al in het buitengebied plaatsvinden, biedt het militaire erfgoed van de
stedelijke regio aanvullende mogelijkheden voor de verbinding van grote stad en parklandschap. De
voormalige vliegbasis Soesterberg en de verdedigingswerken van de Hollandse Waterlinie zijn bijzondere
structuren in dat landschap. Zij zorgen ook voor de fysieke verbinding tussen Utrecht en Amersfoort. Deze
verbinding uit zich ook in de verschillende beelden- en kunstroutes en in de filmvoorstellingen die op dit
moment in voorbereiding zijn. Door kunstprogrammering in en met erfgoed wordt de bekendheid van de
locaties vergroot, wordt het verband tussen de verschillende objecten en locaties meer zichtbaar en kan de
stedelijke regio zich meer profileren als de regio van geschiedenis, kunst, stad en natuur. In alle gevallen
gaat het erom een betekenisvol verhaal te vertellen dat de historie van de regio zichtbaar maakt en de
identiteit versterkt. Voorwaarde is wel dat het gebruik van locaties goed wordt afgestemd met natuur- en
milieuorganisaties en rekening wordt gehouden met de relatief hoge productiekosten van
podiumkunstvoorstellingen op locaties zonder voorzieningen.
Op korte termijn kan een onderzoek naar de culturele functie van de Vliegbasis Soesterberg onderdeel zijn
van een proeftuin. De vliegbasis verbindt beide steden en ligt centraal in de Stedelijke Regio en herbergt al
een paar culturele functies zoals het Nationaal Militair Museum. In de proeftuin moet niet alleen worden
samengewerkt met de eigenaar Het Utrechts Landschap, maar ook culturele instellingen met ervaring in
het spelen op bijzondere locaties, musea en overheden en de samenwerkende marketingorganisaties.
Op de langere termijn is het intensiveren van een culturele programmering in en op erfgoed het doel
waarbij het erfgoed en de regio aan bekendheid zullen winnen.
Creativiteit als waarde voor de stad en omgeving
Het creatieve proces, de energie en de dynamiek van de jonge generatie makers vergroot de waarde van de
beide steden en hun omgeving en behoort, naast het cultureel erfgoed tot het DNA van deze Stedelijke
Regio. Uit de verkenning blijkt dat door de groei van beide steden en de verdichting de druk op culturele
accommodaties en op ruimte voor werkplekken voor jonge makers te groot is. Dat geldt – binnen de
verstedelijking – voor de fysieke ruimte voor kunst en cultuur. De druk op de fysieke ruimte heeft echter
ook een negatief gevolg op de ontwikkeling van talent, op kunstproductie en presentatie en op de
mogelijkheden om aan de vraag van het publiek te voldoen. Naast de druk door verstedelijking speelt mee
dat door eerdere bezuinigingen op rijkssubsidies producerende functies zijn verdwenen. De festivals in deze
Stedelijke Regio hebben deze functie daarom deels overgenomen.
De uitdaging voor de Stedelijke Regio is om culturele instellingen en makers ook in de komende jaren een
plek te bieden. De vraag is wel hoe dat te doen in de snelst groeiende stedelijk regio van Nederland, hoe
behoud je ruimte voor culturele voorzieningen, broedplaatsen, werkplaatsen en makers?

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

34

In de stad Utrecht is hier recent onderzoek naar gedaan en is een actieplan opgesteld. De urgentie om deze
bedreiging om te zetten in een kans wordt gedeeld door de culturele sector en beide steden. De provincie
benadrukt de rol die creatievelingen vervullen in het oplossen van maatschappelijke vraagstukken
(crossovers cultuur). Culturele instellingen uit Utrecht en Amersfoort trekken aan de bel want de nood is
hoog, de voorwaarden die in tenders voor nieuwe gebiedsontwikkeling zijn opgenomen, richten zich op een
segment van de creatieve industrie waar de gesubsidieerde culturele instelling of de (jonge) maker niet toe
behoort.
De kans is om (volgend op het reeds uitgevoerde onderzoek en het opgestelde actieplan) een model te
ontwikkelen dat wel werkt in deze tijd van (economische en demografische) druk. Het model moet bestaan
uit methoden om culturele waarde toe te voegen aan de transformatie van een gebouw, het bundelen van
functies of de ontwikkeling van een gebied. Zowel in Utrecht als in Amersfoort bevindt zich een aantal
goede voorbeelden waarvan de ervaring gebruikt kan worden om het model uit te werken. Vervolgens kan
een taskforce van gemeenten, provincie, SWK030, HKU, vastgoedeigenaren en een vertegenwoordiging
van de culturele sector aan de slag om een visie en nieuwe aanpak te ontwikkelen.
Naast het model dat toewerkt naar een culturele gebiedsontwikkeling zouden de gezamenlijke gemeenten
in de Stedelijke Regio Utrecht samen met de provincie (Ruimtelijke ordening/Omgevingsvisie) toe kunnen
werken naar een regionaal masterplan culturele/creatieve functies. In dit plan wijzen overheden in
afstemming met culturele instellingen en makers locaties aan waar ruimte is voor tijdelijke en structurele
vestiging van werkplekken, broedplaatsen en culturele accommodaties.

Kansrijke thema’s samengevat
Een inclusieve cultuursector: culturele instellingen en culturele makers werken samen met beide
gemeenten en de provincie aan het bereiken van een inclusieve culturele infrastructuur.
Past bij OCW:

cultuurparticipatie en vernieuwing aanbod, genres en werkwijzen

Bouwt voort op de kracht: brede culturele belangstelling, hoogwaardig en divers aanbod en jong, creatief
en ondernemend, samenwerking
Gaat de uitdaging aan:

scheidslijnen overbruggen en versterken rol provincie

Proeftuin:

PACT en samenwerking culturele instellingen met cultuurhuizen

Vanaf 2020:

intensiveren en uitbreiden samenwerking culturele instellingen en
cultuurhuizen

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

35

Cultuureducatie (cultuur en onderwijs): het versterken van de cultuureducatie in het onderwijs
door uitbreiding naar het voortgezet onderwijs in de Stedelijke Regio met een nadruk op het VMBO
Past bij OCW:

cultuureducatie en talentontwikkeling

Bouwt voort op de kracht: samenwerking, brede culturele belangstelling en hoogwaardig en divers aanbod
Gaat de uitdaging aan:

scheidslijnen overbruggen en versterken rol provincie

Proeftuin:

versterken cultuureducatie in het onderwijs door schaalsprong VO/VMBO
Stedelijke regio Utrecht

Vanaf 2020:

samenwerking LKCA/FCP

Verbinding tussen grootstedelijk gebied en cultuurlandschap (erfgoed als podium): het cultureel
erfgoed zit in het DNA van de Stedelijke Regio, is inspiratiebron voor makers en accommodatie en
podium voor kunst en cultuur.
Past bij OCW:

vernieuwing aan aanbod, genres en werkwijzen en leefomgeving

Bouwt voort op de kracht: grootstedelijk gebied met groen en erfgoed, hoogwaardig en divers aanbod en
jong, creatief en ondernemend, samenwerking
Gaat de uitdaging aan:

profilering cultuur in Amersfoort en Utrecht, balans bewaren

Proeftuin:

culturele programmering vliegbasis Soesterberg

Vanaf 2020:

culturele programmering erfgoed/parklandschap

Creativiteit als waarde voor de stad en omgeving: de uitdaging en kans voor de Stedelijke Regio is
om culturele instellingen en makers in de komende jaren een plek te bieden en mee te laten groeien
met de beide steden.

Past bij OCW:

vernieuwing aan aanbod, genres en werkwijzen en leefomgeving,
talentontwikkeling

Bouwt voort op de kracht: grootstedelijk gebied met groen en erfgoed, hoogwaardig en divers aanbod en
jong, creatief en ondernemend, samenwerking
Gaat de uitdaging aan:

balans bewaren

Proeftuin:

taskforce ontwikkelt nieuwe aanpak voor ruimte voor makers in en om de stad

Vanaf 2020:

Masterplan ruimte voor makers in en om de beide steden in de Stedelijke Regio
Utrecht (Omgevingsvisie)

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

36

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

37

Bijlage 1 Overzicht culturele
infrastructuur
Het ministerie van OC&W vraagt om een overzicht van de meerjarig vanuit de overheid gesubsidieerde instellingen, volgens
onderstaande indeling. Wij realiseren ons dat het beeld van het cultureel klimaat daarmee verre van volledig is, aangezien er een groot
aantal incidenteel/niet-gesubsidieerde instellingen en organisaties is dat wél een belangrijk bijdrage aan het cultureel klimaat levert.
basis
Iedere stedelijke regio beschikt over goede basisvoorzieningen. Deze voorzieningen zijn fijnmazig en in meer of mindere mate in alle
gemeenten van Nederland aanwezig. Ze zijn onmisbaar voor het optimaal functioneren van culturele ecosystemen.
Basisvoorzieningen zijn dicht bij de inwoners van een regio georganiseerd en passen bij de lokale habitat. Het is de humuslaag van het
ecosysteem, waar leren en kennismaken centraal staan. Voorbeelden van deze basisvoorzieningen zijn de openbare bibliotheek29,
monumenten(zorg), archieven, laagdrempelige podia en festivals, voorzieningen voor cultuureducatie en -participatie, lokale mediainstellingen30 of musea (of oudheidkundige kamers). Vaak wordt bij deze basisvoorzieningen ook de verbinding gelegd naar andere
domeinen, zoals zorg, welzijn en recreatie.
Basis voorzieningen vormen het fundament van de stedelijke regio. Financiering gebeurt voornamelijk uit gemeentelijke middelen.
keten
Iedere stedelijke cultuurregio staat voor zijn creatieve kapitaal. Hij komt op voor zijn talenten, schept ruimte voor ontwikkeling en
creatieve bedrijvigheid. Kunstvakopleidingen (hoger en middelbaar), talentontwikkeling, ondernemerschap, vernieuwing, experiment
en een gezonde arbeidsmarkt: zij vormen de schakels van een keten, waarin talenten tot wasdom komen. Stedelijke regio’s
ondersteunen zo’n keten door het beschikbaar stellen of ondersteunen van bijvoorbeeld ateliers, oefenruimten, broedplaatsen,
productiehuizen of artist-in-residence programma’s. Ook plekken waar nieuwe kunst, ontwerpen of producties getoond worden,
spelen een belangrijke rol in zo’n keten; denk hierbij aan theaters, filmhuizen, bioscopen, muziekpodia, musea, presentatieruimtes,
galeries, festivals, kunstencentra of de openbare ruimte.
top
Iedere stedelijke cultuurregio zorgt voor een cultureel aanbod dat past bij zijn regio: bij zijn makersklimaat, zijn publiek, zijn identiteit.
We zien gespecialiseerde musea waaronder een museum voor moderne kunst, meerdere podia voor specifiek aanbod en wijktheaters,
faciliteiten voor popmuziek, één of meer filmhuizen en bioscopen, kunstvakopleidingen, kunstuitleen (gesubsidieerd of commercieel),
presentatieruimtes en goede voorzieningen voor cultuureducatie. Naast publiek aanbod zien we ook een substantieel privaat
gefinancierd aanbod.
In deze laag zien we ook een cultureel aanbod van buitengewone kwaliteit, met (internationale) uitstraling of een onderscheidend
artistiek profiel en een grote aantrekkingskracht op publiek van buiten de regio en landsgrenzen. Denk bijvoorbeeld aan een
gespecialiseerde muziekvoorziening, een groot festival of een internationaal vermaard museum. Tot deze voorzieningen behoren ook
initiatieven en projecten die in een specifieke omgeving tot hun recht komen, zoals bijvoorbeeld festivals op de Waddeneilanden of de
landschapskunst in Flevoland.
Amersfoort*
Basis

Bibliotheek Eemland/ Archief Eemland/ Scholen in de kunst (cultuureducatie, -participatie en
amateurkunst)
Theater Flint/ Poppodium Fluor/ Theater De Lieve Vrouw
Amersfoort in C (Mondriaanhuis, Museum Flehite, Kunsthal KadE, Rietveldpaviljoen)/
Stadsgalerij/ Kunst in Amersfoort (033Fotostad, Kunstkijkroute, Kunst & Varen, Vreemde
Gasten)
Dias Latinos/ Havikconcerten/ Kamermuziekfestival September Me/ Bachdag/ Nacht van de
Literatuur/ Poppen in het Park/ Kaalstaart
Architectuurcentrum FASadE
131 amateurkunstverenigingen
City Marketing
Erfgoediconen: Volmolen/ Koppelpoort/ Kamperbinnenpoort/ Stadsmuren

Keten

Per Expressie/ Kultlab (GbdB, SidT, Into the Woods, Lepeltje Lepeltje)
Laswerkplaats/ Nieuwe Erven (wijkcultuurplaats en –podium)
Zonen en dochters / Blauwdruk/ Kunstbende/Popronde

Top

Amersfoort Jazz/ Spoffin
Mondriaanhuis / Kunsthal KAdE
Holland Opera

*daarnaast dragen incidenteel en niet-gesubsidieerde instellingen en organisaties, zoals bijvoorbeeld Monteverdi XL, Arteganza, De
War, De Nieuwe Stad en Koeterwaals, maar ook organisaties als het Jeugd Cultuurfonds bij aan het cultureel klimaat in Amersfoort.

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

38

Utrecht
Basis

Bibliotheek Utrecht/ Literatuurhuis
TivoliVredenburg/ EKKO/ De helling/ Ruis
’t Hoogt/ Het Utrechts Archief
Stadsschouwburg Utrecht/ Theater Kikker/ Podium en Castellum Hoge Woerd/
Werftheater Activiteiten
Utrechts Centrum voor de Kunsten (UCK)/ Cultuur 19/ ZIMIHC/ Het Wilde Westen
Jongeren Cultuurhuis Kanaleneiland/ Via Vinex
Utrecht Marketing
Centraal Museum/ Museum Speelklok/ Nederlands Volksbuurtmuseum
Zuilens Fanfare Corps/ Harmonie Orkest Vleuten
Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht/ Holland Animation Film Festival/ Café theater
Festival/ Pieterskerkconcerten
Pluk de Nacht/ Utrechtse Klokkenspelvereniging/ Zaterdagmiddagmuziek Domkerk/
Kunstliefde/ Het Literatuurhuis

Keten

Metaalkathedraal/ RAUM
Muziekhuis Utrecht/ Popwaarts/ De Coöperatie
Hooghiemstra/ Exbunker/ SWK/ Sophies Kunstprojecten
Het Huis Utrecht/ De Berekuil/ Stut/ Operamakers/ New Dutch Connections/ Standplaats/
Monobanda PLAY / Casco/ Impakt/ Fotodok/ Insomnio / Utrechts Dichtersgilde

Top

Nederlands Film Festival/ Storm-Tweetakt Festival
Spring festival Utrecht/ Festival Oude Muziek/ Gaudeamus Muziekweek/ Le Guess Who?
Nederlands Kamerkoor/ De Bach vereniging/ Holland Baroque Society/
Rosa Ensemble/ Dutch Harp Festival
BAK/ Museum Catharijneconvent/
Theater Utrecht/ DOX/ Het Filiaal theatermakers/ De Dansers/ Schweigman&/ Room with a
view/ het NUT/ Aluin

Provincie Utrecht
Partnerinstellingen /organisaties

Bibliotheekservice Centrum (BiSC)

die subsidie ontvangen vanuit de

Landschap Erfgoed Utrecht (LEU)

provinciale cultuurnota

Kunst Centraal (KC)
Het Utrechts Landschap (HUL)
Stichting De Utrechtse Molens (SDUM)
Steunpunt Archeologie en Monumenten Utrecht (STAMU)
Monumentenwacht Utrecht (MWU)
Restauratie Opleidings Project (ROP)
Festivals met (inter)nationale uitstraling
Nederlands Film Festival (NFF) /Tweetakt/ Festival Oude Muziek/ SPRING performing arts
Festival/ Spoffin festival/ Le Guess Who?/ International Literature Festival Utrecht/ Amersfoort
Jazz Festival/ Café Theater Festival/ Gaudeamus Muziekweek/ Holland Animation Film Festival

Erfgoediconen

Slot Zuylen / Kasteel Amerongen/ Huis Doorn/ Kasteel De Haar/ Linies: Limes, Nieuwe
Hollandse Waterlinie/Stelling van Amsterdam/Oude Hollandse Waterlinie/ Grebbelinie
Kamp Amersfoort/ Pyramide van Austerlitz/ Nationaal Militair Museum (NMM)/ Slot Zeist

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

39

Bijlage 2 Literatuuroverzicht
Algemeen
Atlas voor gemeenten 2018
Utrecht
Cultuurnota 2017-2020
Coalitieakkoord Utrecht Ruimte voor iedereen 2018
Reactie cultuursector op coalitieakkoord
De waarde van cultuurstad Utrecht 2018
Bidboek Utrecht ECoC 2018
Een bloeiende creatieve industrie in een levendige stad 2017
Life like a local: Perspectief toerisme 2020
Alle sectoranalyses en overkoepelende samenvatting Utrecht
Werkplan huisvesting creatieve sector z.d.
Utrecht Monitor
Amersfoort
Cultuurvisie Amersfoort 2030
Coalitie akkoord 2018
Nota evenementenbeleid Amersfoort 2015
Amersfoort in de Atlas voor gemeenten 2015
Projectplan: Implementatie Cultuurvisie, opgave cultuureducatie (concept) 2018
Eindresultaten 100 jaar De Stijl
Projectplan Implementatie Cultuurvisie: Makers en Talent
Projectplan Implementatie Cultuurvisie: Cultuureducatie
Amersfoort in cijfers
Vrijetijdsmonitor Amersfoort 2014
Provincie
Alles is nu Cultuur en Erfgoed nota 2016-2019
Bezoekersonderzoek Nieuwe Hollandse Waterlinie 2017
Inventarisatie en analyse cultuuronderzoek Provincie Utrecht 2018
Cultuurpact Amersfoort/Utrecht 2018
Resultaten Mondriaan to Dutch Design
Bezoek aan Utrechtse recreatiegebieden 2014-2015
Mobiliteitsvisie Provincie Utrecht 2014-2028: Verbinden, vernieuwen en versterken 2014

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

40

Bijlage 3 Deelnemers
Klankbordgroep
Utrecht Marketing
City Marketing Amersfoort
Het Filiaal
Zimihc
Centraal museum
BAK
Amersfoort in C
Lieve Vrouw Amersfoort
Holland Opera
Kultlab
Kunst Centraal
LKCA

Gesprekspartners interviews
1:1 interviews
Wethouder cultuur Utrecht
Wethouder cultuur Amersfoort
Gedeputeerde provincie Utrecht
Beleidsmedewerkers cultuur Provincie Utrecht
Centraal Museum
HKU
LKCA
Het Filiaal
Stichting K.F. Hein Fonds

Groepsinterview: stedelijk en groen gebied regio
Gemeente Zeist
Holland Opera
Utrecht Marketing
Jazz Amersfoort
Zeistermuziekdagen
Casema
Theater Utrecht
MOA

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

41

Groepsinterview: verstedelijking en ruimte voor culturele voorzieningen en creatieve werkplekken
t Hoogt
Het Huis Utrecht
EKKO
Laswerk Amersfoort
Casco
Raum
Expodium

Groepsinterview: inclusiviteit
Stadsschouwburg Utrecht
Jeugd Cultuur Fonds Utrecht
Cultuurhuis Kanaleneiland en Cultuurspot Overvecht
Zimihc
Tivoli Vredenburg
Bibliotheek Eemland
Arteganza
Scholen in de kunst
Lieve Vrouw Amersfoort
Groepsinterview: cultuureducatie
Kunst Centraal
Idea Soest
Kunstenhuis De Bilt/Zeist
DE KOM Nieuwegein
DE KOM Nieuwegein
Cultuurhuis Oudewater
Cultuurcoach Utrechtse heuvelrug
De Muzen Veenendaal
Scholen in de Kunst Amersfoort
Gemeente Utrecht
De slinger Houten
Cultuurconsulent De ronde Venen

DSP-groep

RAPPORT ─ Stedelijke Regio Utrecht

42

DSP-groep BV
Van Diemenstraat 410
1013 CR Amsterdam
+31 (0)20 625 75 37
dsp@dsp-groep.nl
KvK 33176766
www.dsp-groep.nl
DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en
management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting
van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid
(ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke
organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit
40 medewerkers en een groot aantal freelancers.
Dienstverlening
Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij
het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving.
We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke
kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een
onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een
advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of
(tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren.
Expertise
Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke
kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van
transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving,
openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur.
Meer weten?

Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om
een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl
voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers..

DSP-groep is ISO 9001:2008 (kwaliteitsmanagement)
gecertificeerd en aangesloten bij VBO en OOA.