Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 257

Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, het
Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van
Strafrecht teneinde de vergoeding van
affectieschade mogelijk te maken en het verhaal
daarvan alsmede het verhaal van verplaatste
schade door derden in het strafproces te
bevorderen

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 3 november 2015
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I

ALGEMEEN

1

1.
2.
3.
4.
5.
6.

1
2
3
4
5

7.
8.

Inleiding
Inhoud en aanleiding wetsvoorstel
Consultatie
Zorgschade
Affectieschade
Ontlasten van naasten en nabestaanden in het strafproces
Gevolgen voor de rijksbegroting
Overgangsrecht

8
9
10

II

ARTIKELSGEWIJS

11

I ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met grote interesse en een positieve
grondhouding het wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek
(hierna: BW), het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) en het Wetboek
van Strafrecht (hierna: Sr) teneinde de vergoeding van affectieschade
mogelijk te maken en het verhaal daarvan alsmede het verhaal van
verplaatste schade door derden in het strafproces te bevorderen (hierna:

kst-34257-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

1

het wetsvoorstel, Kamerstuk 34 257) bestudeerd. Deze leden maken zich
hard voor een sterke positie van slachtoffers. Tot die kring horen naar hun
overtuiging ook de directe naasten van een slachtoffer. De genoemde
leden vinden het dan ook zeer positief dat met voorliggend wetsvoorstel
de positie van naasten van personen die ernstig letsel lijden of overlijden
door toedoen van een ander, wordt verbeterd. Zij delen het oordeel van
de regering dat altijd moet worden voorkomen dat de vaststelling van de
vergoeding van affectieschade leidt tot langdurige en pijnlijke discussies
over de intensiteit van het leed. De genoemde leden hebben nog enkele
vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie zijn zeer verheugd met onderhavig
wetsvoorstel dat aandacht besteed aan de naaste omgeving van slachtoffers van een misdrijf of een (ernstig) ongeluk. De genoemde leden
menen dat er behoefte is aan een dergelijke voorziening bij nabestaanden
en naasten.
De leden van de SP-fractie hebben met goedkeuring kennisgenomen van
het uitgangspunt om de positie van naasten van slachtoffers te verbeteren. Zij zien echter wel een aantal problemen in de uitvoering en hebben
daar dan ook kritische vragen en opmerkingen over.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Zij steunen de herziening van het wettelijke
uitgangspunt dat naasten van personen die ernstig letsel lijden of
overlijden door toedoen van een ander middels het strafprocesrecht
aanspraak kunnen maken op materiële en immateriële schadevergoeding.
Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van bovengenoemd
wetsvoorstel. Naar aanleiding hiervan hebben de leden de volgende
vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Zij kunnen zich voorstellen dat
het zinnig kan zijn om de vergoeding van affectieschade mogelijk te
maken, maar hebben daarbij wel enkele principiële en praktische vragen.
2. Inhoud en aanleiding wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie kijken met spijt terug op de afgelopen tijd
waarin het niet, of beperkt mogelijk was, nabestaanden van een overleden
dierbare of de naaste omgeving van een slachtoffer dat onherstelbaar
leed is aangedaan, te compenseren in hun gevoelde leed. Dit doordat een
vorig wetsvoorstel van de regeringen tussen 2003 en 2010 de eindstreep
niet heeft gehaald. Bijna alle Europese landen (er)kennen een vorm van
affectieschade, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna:
EHRM) heeft uitspraken gedaan waaruit blijkt dat smartengeld moet
worden toegewezen. In Nederland is dit slechts beperkt mogelijk door
aanspraak te maken op het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
De regering heeft het slachtofferbeleid aangemerkt als één van hun
speerpunten in het beleid. Kan de regering uitleggen waarom het zo lang
heeft geduurd voordat deze wet, die overigens een basis had in de Wet
aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering
en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend
letsel van naasten (Kamerstuk 28 781), is ingediend?
De leden van de SP-fractie vragen de regering allereerst of het bij de
vergoeding van affectieschade niet alleen gaat om schade na een ongeval

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

2

of een strafbaar feit, maar ook na bijvoorbeeld een medische fout. Moeten
in dat geval nabestaanden of familie van slachtoffers eerst via de
klachtprocedure van een ziekenhuis hun affectieschade claimen? Hoe ziet
de regering dit voor zich?
Deze leden lezen dat alleen Duitsland en Nederland geen affectieschade
kennen. Wat is de reden dat Duitsland hier niet toe over is gegaan? Welke
andere Europese lidstaten kennen een soortgelijk systeem als in dit
wetsvoorstel wordt voorgesteld? Wat zijn de ervaringen daarmee? Tevens
zijn de genoemde leden benieuwd naar de verhouding tussen affectieschade en shockschade.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de beoordeling van de
juridisch-wetstechnische aspecten van onderhavig wetsvoorstel niet los
vallen te zien van de lessen die volgens hen getrokken moeten worden uit
de gevolgen die de Amsterdamse zedenzaak voor de betrokken ouders
heeft gehad. Hierin werd geoordeeld dat de ouders van de misbruikte
kinderen in juridische zin niet als slachtoffer zijn aan te merken en met
hun eisen tot zowel materiële als immateriële schadevergoeding niet bij
de strafrechter terecht kunnen. Deze leden merken op dat getracht is de
betreffende ouders zoveel mogelijk te benaderen als slachtoffer (wat zij
ook waren in feitelijke zin) maar in juridische zin zij door het Openbaar
Ministerie (hierna: OM) en de Rechterlijke macht niet aangesproken
konden worden als slachtoffer.
De genoemde leden vragen de regering daarom in hoeverre onderhavig
wetsvoorstel behalve de voeging in het strafproces teneinde een
schadevergoeding af te dwingen, ook tegemoet komt aan de pijnlijke
beoordeling dat naasten in juridisch zin niet als slachtoffer gezien kunnen
worden. Leiden de voorgestelde aanpassingen in het BW, Sv en Sr er toe
dat in toekomstige strafprocessen derden ook in juridische zin als
slachtoffer benoemd en aangesproken kunnen worden door het OM en de
rechterlijke macht? Hoe wordt dit belangrijke aspect geborgd en krijgt dit
verder invulling in strafprocessen waarbij het verdriet en leed van naasten
en nabestaanden groot is? Ook het College van Procureurs-Generaal
(hierna: College van P-G) wijst hierop in haar advies met de opmerking
over de promotie van de positie van zelfstandige kwestie in civielrechtelijke zin naar die van zelfstandig slachtoffer in strafvorderlijke zin. Graag
vernemen deze leden hierop een reactie van de regering, zowel in brede
zin maar ook als het gaat om de specifiek juridisch-technische gevolgen
van het aanvaarden van strafrechtelijk zelfstandig slachtofferschap van
naasten, zoals ten aanzien van de hieraan verbonden schade-aanspraak
op basis van artikel 6:106 BW.
Daarnaast vragen de genoemde leden aandacht voor het gegeven dat ook
een financiële compensatie «slechts» een middel is om iets van de
geleden schade te compenseren. Nadrukkelijk vragen deze leden hoe de
regering bij ernstige misdrijven werk maakt van herstelbemiddeling in het
strafrecht, door onder meer slachtoffergesprekken en initiatieven om de
dader zijn eventuele spijt buiten de rechtszaal te laten betuigen jegens
naasten en nabestaanden.
3. Consultatie
De leden van de VVD-fractie vragen of nader kan worden ingegaan op de
reikwijdte van het begrip «ernstig en blijvend letsel». Kan nader worden
ingegaan op de argumentatie dat deze strikt moet worden uitgelegd? Kan
nader worden ingegaan op de invulling die aan dit criterium wordt
gegeven op pagina 12 van de memorie van toelichting? Op basis van
welke gegevens en informatie heeft de regering aangenomen dat bij een
blijvende functiestoornis van 70% of meer in de praktijk sprake zal zijn van
ernstig en blijvend letsel als bedoeld in het wetsvoorstel? De Advocaten
van Slachtsoffers van Personenschade (hierna: ASP) meent dat de
gekozen grens van 70% niet goed is gekozen aangezien deze dusdanig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

3

hoog is dat die geen juiste invulling vormt voor het criterium «ernstig en
blijvend letsel». Zij pleiten ervoor om het aan de betrokken partijen in een
concreet geval over te laten invulling te geven aan het criterium. Voor
motivering van deze aanbeveling verwijzen zij daarbij naar de «smartengeldgids» van de ANWB. Subsidiair pleiten zij ervoor om het percentage
functionele invaliditeit niet op 70% te handhaven, aangezien deze grens zo
hoog is dat hiermee geen geloofwaardige invulling kan worden gegeven
aan het criterium ernstig en blijvend letsel. De genoemde leden staan hier
niet afwijzend tegenover.
De leden van de SP-fractie willen graag een reactie op het idee van
Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds- en Zendenslachtoffers (hierna:
LANGZS) om het onevenredigheidscriterium van artikel 361, derde lid, Sv
aan te scherpen om te voorkomen dat de strafrechter schadevorderingen
niet inhoudelijk zal behandelen (brief van 23 december 2014). Volgens
LANGZS moet zo tevens worden voorkomen dat vorderingen tot
vergoeding van affectieschade te snel als ingewikkeld voor afdoening in
het kader van het strafproces zullen worden beschouwd.
Ook zijn deze leden benieuwd naar de reactie van de regering op de
zorgen van ASP over de zware eis van 70% blijvend functioneel verlies
(brief van 27 oktober 2015). ASP geeft aan dat deze eis dusdanig hoog is
dat het geen juiste invulling vormt voor het criterium «ernstig en blijvend
letsel». Het gaat bij het recht op vergoeding van affectieschade namelijk
niet om de ernst van het letsel bij de gekwetste, maar om de impact die
dat letsel heeft op het leven van zijn of haar naasten. ASP suggereert ten
eerste om dit criterium daarom los te laten of anders uit te gaan van 40%
blijvend functioneel verlies. Daarbij moet dan nog wel een uitzondering
gemaakt worden voor bijvoorbeeld personen met traumatisch hersenletsel wegens de grote impact op de omgeving. De genoemde leden
volgen deze redenering goed en zijn benieuwd naar de visie van de
regering hierop.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om haar reactie op het
schrijven van het CJIB in de consultatieronde. Het CJIB voorziet
ICT-problematiek en derhalve geen ruimte om de voorgestelde aanpassingen te realiseren. Ook wijst het CJIB op negatieve gevolgen voor het
inningspercentage. Wat is de reactie hierop van de regering? Heeft zij
voorts de wens van het CJIB gehonoreerd om een uitvoeringstoets te
laten uitvoeren naar onderhavig wetsvoorstel en dit ook te financieren?
Wat is de stand van zaken op dit punt en kan deze toets ook aan de Kamer
worden gezonden? Tot slot vragen de genoemde leden of het belang van
ketenregie bij de implementatie van onderhavig wetsvoorstel wordt
gedeeld door de regering en hoe hieraan (momenteel en na aanname van
onderhavig wetsvoorstel) uitvoering wordt gegeven.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of de door het
Centraal Justitieel Incasso Bureau (hierna: CJIB) gevraagde uitvoeringstoets heeft plaatsgevonden. Zo ja, kan de regering de uitkomsten van deze
toets aan de Kamer zenden? Zo nee, waarom heeft de regering deze toets
niet laten uitvoeren en op welke gronden heeft zij dan de uitvoerbaarheid
beoordeeld?
Voorts vragen de genoemde leden hoe de regering verklaart dat zij tot een
lagere schatting van het aantal te verwachten voegingen komt dan de
Raad voor de rechtspraak (hierna: RvdR), terwijl beide schattingen zouden
zijn gebaseerd op cijfers van het Schadefonds Gewelds Misdrijven
(hierna: SGM)? Waar baseert de regering de inschatting op dat het per
zaak gemiddeld slechts om twee naasten zal gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

4

4. Zorgschade
De leden van de VVD-fractie hebben nog enkele vragen over de
zorgschade. Dit is niet langer opgenomen in het wetsvoorstel. Aangegeven staat dat nader wordt bezien op welk wijze de vergoeding van
zorgschade alsnog wordt vormgegeven. Welk tijdspad is daaraan
gekoppeld?
De leden van de CDA-fractie lazen in het conceptwetsvoorstel dat hierin
gekozen was om inkomensschade van de naaste mee te laten tellen bij de
vergoeding van zorgkosten. Op die manier zouden slachtoffers meer
financiële ruimte hebben om te kiezen voor mantelzorg in plaats van
professionele hulp. De genoemde leden begrijpen de keuze van de
regering om de wijze waarop de vergoeding van zorgschade wordt
vormgegeven, los te koppelen van onderhavig wetsvoorstel. Zij vragen de
regering echter wel op welke bezwaren zij precies is gestuit en van welke
partijen de wens is gekomen om meer tijd te nemen voor een nadere
uitwerking van dit punt, zodat dit nu is vertraagd en is losgekoppeld van
onderhavig wetsvoorstel. Is het waar dat met name in de verzekeringsbranche veel onduidelijkheid hierover bestaat? Deelt de regering de
mening dat het gewenst is dat er spoedig meer duidelijkheid komt over de
wijze waarop de verruiming van de toe te kennen zorgkosten vormt krijgt?
Wanneer kan de Kamer dit wetsvoorstel verwachten?
De voornoemde leden vragen de regering ook in hoeverre onderhavig
wetsvoorstel tegemoet komt aan de zorgen die de Eerste Kamer tien jaar
geleden had bij onderhavig wetsvoorstel, onder meer over het ontstaan
van een claimcultuur en het gebrek aan snelle afwikkeling van schade en
inkomensschade. Bijvoorbeeld in het geval dat de naaste van een
slachtoffer met ernstig letsel zijn partner of kind wil blijven verzorgen.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of ten aanzien van de
beoordeling van dit wetsvoorstel, meer duidelijkheid omtrent toekenning
van zorgschade gewenst is. Wanneer sprake is van ernstig en blijvend
letsel hangt dat samen met de kosten die gemaakt moeten worden in
verband met verzorging, verpleging, begeleiding en huishoudelijke hulp.
Deelt de regering deze mening? Deze leden vragen de regering (gelet op
de gemaakte opmerking over de juridische erkenning van naasten als
slachtoffer) of het niet van belang is dat nieuwe wet- en regelgeving
antwoord geeft op vragen zoals hoe om te gaan met gederfd inkomen
indien (mantel)zorg zal worden verleend door de naasten van het
slachtoffer. Graag vernemen de genoemde leden hoe de regering hiermee
omgaat.
De voornoemde leden wijzen op jurisprudentie van de Hoge Raad waaruit
beperkingen voor de toepassing van art. 6:107 BW volgen, met name als
het gaat om het inschakelen van professionele hulp en de vergoeding van
kosten voor de gekwetste. Prof. mr. A.J. Verheij wijst hier ook op in zijn
artikel in het tijdschrift Verkeersrecht (6–2014) dat ingezonden is tijdens de
consultatieronde. Hoe ziet de regering de toepassing van art. 6:107 BW
met de thans geldende wettelijke beperkingen zoals gesteld door de Hoge
Raad, wanneer een ruimere kring van personen hier voortaan een beroep
op kan doen? Tegen welke drempels lopen naasten en nabestaanden op
en hoe lost de regering eventuele knelpunten op in onderhavig wetsvoorstel?
5. Affectieschade
De leden van de VVD-fractie vragen hoe wettelijke regelingen in andere
Europese landen ten aanzien van het vergoeden van affectieschade zijn
vormgegeven. Zijn deze regelingen te vergelijken met de voorgestelde
regeling in onderhavig wetsvoorstel? Zo nee, waarin verschillen ze van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

5

elkaar? Daarnaast onderschrijven de genoemde leden de beschreven
factoren die een rol spelen bij de hoogte van de vergoeding voor
affectieschade, te weten de aard van de toestand van de verwant, de aard
van de relatie en de aard van de toedracht van de oorzaak van het letsel
van de verwant. Ten aanzien van de laatste factor vragen deze leden of de
begrippen opzet en schuld factoren zijn die een rol spelen bij de hoogte
van de toe te kennen schadevergoeding. De genoemde leden kunnen zich
voorstellen dat indien een veroordeling is uitgesproken voor een
opzettelijk gepleegd misdrijf, de vergoeding voor affectieschade hoger
uitvalt. Hoe kijkt de regering hier tegenaan?
De leden van de PvdA-fractie noemen dat de Eerste Kamer zich tijdens de
behandeling van het wetsvoorstel tot aanpassing van het Burgerlijk
Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds
geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als
gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten
(Kamerstuk 28 781), zich kritisch heeft uitgelaten en tegen het voorstel
heeft gestemd. De kern van de problematiek was de vraag of een
schadevergoeding alleen moest worden toegekend aan nabestaanden of
ook aan naasten van een slachtoffer met een ernstig blijvend letsel.
Voldoet het wetsvoorstel zoals dat nu voorligt aan de bezwaren die de
Eerste Kamer in 2010 heeft geuit? Zo nee, waar wijkt het af van de
bezwaren van de Eerste Kamer?
Wat wordt bedoelt met de zin «Met de voorgestelde opzet mag worden
verwacht dat de toepassing van de regeling voor de rechter geen grote
problemen zal opleveren» (pagina 5)? Hoe moeten de genoemde leden dit
opvatten in relatie tot hetgeen elders wordt aangenomen dat het voor de
strafrechter moeilijk zal zijn om de affectieschade vast te stellen in het
geval sprake is van ernstig en blijvend letsel (pagina 7)? Hoe moeten deze
leden in het verlengde van hetgeen hierboven is gevraagd, de opmerking
«Daardoor zal de regeling in de praktijk naar verwachting ook niet tot
grote uitvoeringsmoeilijkheden leiden en veelal buiten de rechter om
kunnen worden uitgevoerd» begrijpen? Wat wordt bedoeld met «buiten
de rechter om kunnen worden uitgevoerd»? Waar moeten de genoemde
leden dan aan denken?
De leden van de SP-fractie plaatsen, net als de RvdR, de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (hierna: NVvR) en het OM kanttekeningen bij
de mogelijkheid om vorderingen tot vergoeding van affectieschade te
behandelen in het strafproces. Zij vrezen zelfs een dode letter waar het
gaat om ernstig en blijvend letsel. Een medische eindtoestand is namelijk
gemiddeld pas na twee jaar duidelijk. De kans is groot dat het strafproces
in eerste aanleg dan al voorbij is en voegen kan alleen bij de rechtbank.
Een vordering tot vergoeding van affectieschade moet dan via de civiele
weg, met de nodige kosten van dien. Een slachtoffer heeft gratis rechtsbijstand, een naaste van een slachtoffer niet. Een medisch onderzoek, of dit
nu zelf is aangevraagd of via de civiele rechter, kost soms duizenden
euro’s maar is wel noodzakelijk om de vordering tot vergoeding van
affectieschade te onderbouwen. Er moeten griffierechten worden betaald
en er kan bij het winnen van de civiele procedure geen beroep worden
gedaan op de voorschotregeling van het CJIB. De kans dat een dergelijke
dure procedure wordt gewonnen is klein, net als de kans dat de dader het
geld betaalt of kan betalen, waardoor de genoemde leden vrezen dat veel
mensen zullen afzien van het vorderen van affectieschade en zich dus
alsnog niet erkend zullen voelen. Kan de regering hier uitgebreid op
ingaan? Hoe schat de regering de kansen in dat er tijdig een vordering kan
worden ingediend bij de strafrechter? Hoe vaak komt het nu al voor dat
sprake is van 70% blijvende invaliditeit?
Voorts hebben deze leden hier nog aanvullende vragen over. Want wat
moet een naaste doen als de schade na de strafprocedure groter is dan in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

6

eerste instantie voorzien? Wat als de schade nog onbekend is ten tijde van
het strafproces? Indien de schade wel degelijk bekend is tijdens het
strafproces is het voorts de vraag wie de medische onderzoeken gaat
betalen om het ernstig en blijvend letsel vast te stellen. Is dat de dader of
de naaste van het slachtoffer? Wat gebeurt er met deze kosten als de
dader wordt vrijgesproken? Wat als de advocaat van de tegenpartij het
medisch onderzoek in twijfel trekt? Een civiele rechter wijst dan vaak een
onafhankelijke deskundige aan, maar dat zal een strafrechter niet doen.
Een voorlopig deskundigenbericht is toch alleen mogelijk tijdens de
civiele procedure?
Waar het gaat om affectieschade door misdrijven kan een dader in
tegenstelling tot verkeersongevallen geen beroep doen op een aansprakelijkheidsverzekering. Dit maakt de kans om een schadevergoeding te
incasseren kleiner, aangezien er geen verzekering is die de vergoeding
uitbetaalt voor de verzekerde (de dader). Hoe beoordeelt de regering dit?
Hoe wordt ervoor gezorgd dat naasten alsnog hun schadevergoeding
krijgen, zonder dat dit in de weg staat van de resocialisatie van de
veroordeelde? Zijn er betalingsregelingen mogelijk?
De voornoemde leden hebben er begrip voor dat de schadevergoeding bij
misdrijven hoger is dan bij verkeersongevallen. De psychische impact is
dan vaker groter.
Klopt het echter dat de strafrechter op dit moment een veel hoger bedrag
aan smartengeld toekent bij verkeersongevallen dan bij misdrijven? Zo ja,
hoe rijmt de regering dit met elkaar?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om een reactie op de
inschatting van de Letselschade Raad, namelijk dat de introductie van
affectieschade alleen al in overlijdenszaken zal leiden tot een forse
verhoging van de schadelast van 10% tot 15% van de door zorgaanbieders
verschuldigde jaarpremie. Heeft de regering hiernaar onderzoek laten
doen? Voorziet zij gevolgen voor mogelijke premieverhogingen door
zorgverzekeraars?
De leden van de PVV-fractie lezen dat wordt voorgesteld om affectieschade ook te vergoeden in geval van verwonding. Gekozen is voor een
formulering die tot uitdrukking brengt dat de verwonding van het
slachtoffer ernstig en tevens blijvend moet zijn. De genoemde leden
vragen hoe gehandeld wordt indien in een veel later stadium pas blijkt dat
het letsel blijvend is. Valt dit onder de regels met betrekking tot verjaring?
Wat als het slachtoffer of andere gerechtigden een vergoeding hebben
ontvangen en later blijkt dat het letsel toch niet blijvend is? Aangegeven
wordt dat bij de categorieën in art. 6:107, tweede lid, sub c en d, BW het
bestaan van een zeer nauwe band zodanig voor de hand ligt, dat het
onnodig is om aanvullende eisen te stellen. Deze leden vragen in dat
kader of een slachtoffer in sommige gevallen moet gaan aantonen dat er
bijvoorbeeld geen nauwe band is tussen haarzelf en de ouder.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de vergoeding van
affectieschade tot doel heeft het leed van naasten te erkennen en
daarnaast het geschokte rechtsgevoel van naasten te verzachten door een
«opoffering» van de kant van de dader. Kan de regering verduidelijken
waarom financiële genoegdoening naar haar mening noodzakelijk is,
naast de vergelding die via het strafrecht zou kunnen plaatsvinden? Ook
vragen deze leden hoe zij de samenloop tussen de functies van strafrechtelijke en civielrechtelijke procedures ziet in dit kader?
De genoemde leden vragen de regering voorts of van de mogelijkheid om
affectieschade bij daders te verhalen effect te verwachten is op de
strafmaat of aanvullende voorwaarden, zoals bijvoorbeeld een storting in
fondsen die ten goede komen aan slachtoffers op grond van art. 14c,
tweede lid, sub 4, Sr, in strafprocessen? Deze leden zouden deze vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

7

graag afzonderlijk beantwoord zien voor zelfstandige civielrechtelijke
procedures en voor afdoening binnen de strafzaak.
De voornoemde leden merken op dat door de openstelling van
vergoeding van affectieschade aan naasten het bedrag dat de dader moet
betalen in veel gevallen hoger zal zijn dan in de huidige situatie. Verwacht
de regering dat dit van invloed zal zijn op de inbaarheid van het bedrag?
Zo ja, in welke mate? Voorts vragen deze leden of de genoemde functies
van affectieschade volgens de regering in stand blijven wanneer de
affectieschade ten laste van de Staat komt.
6. Ontlasten van naasten en nabestaanden in het strafproces
De leden van de PvdA-fractie noemen dat nabestaanden en naasten van
slachtoffers met ernstig blijvend letsel zich kunnen voegen in het
stafproces. De genoemde leden zijn van mening dat dit een waardevolle
aanvulling is van het schadevergoedingsrecht. De impact van blijvend
letsel bij of het verlies van een geliefde als gevolg van een misdrijf op
iemands leven en functioneren kan groot zijn. Niet alleen de dagen na het
misdrijf, maar ook gedurende het hele strafproces zullen naasten steeds
geconfronteerd worden met het leed dat het slachtoffer en hen is
aangedaan. Die periode moet zo kort mogelijk zijn. Dat naasten van
slachtoffers zich kunnen voegen in het strafproces zal voorkomen dat zij
ook nog een civiel procedure moeten opstarten om hun emotionele
schade vergoed te krijgen. Zoals nu het geval is bij het slachtoffer kan de
strafrechter besluiten de schadevergoeding over te dragen aan civiele
rechter. Is het bekend hoe slachtoffers deze dubbele rechtstrajecten
ervaren? Hoe vaak gebeurt het dat een slachtoffer besluit af te zien van
een schadevergoeding als de strafrechter de schade niet kan vaststellen?
Hoe beoordeelt u dit?
Bij de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van
Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet schadefonds
geweldsmisdrijven ter versterking van de positie van het slachtoffer in het
strafproces (Kamerstuk 30 143) heef de PvdA samen met de VVD een
amendement ingediend om te bevorderen dat de strafrechter vaker dan
toen het geval was, inhoudelijk over de vordering van de benadeelde
partij beslist (Kamerstuk 30 143, nr. 16). Is er sinds de aanname van dit
amendement een ontwikkeling te zien dat strafrechters vaker beslissen
over een schadevergoeding? Zo ja, heeft u daar cijfers van?
Verwacht de regering dat als het gaat om de schadevergoeding van
nabestaanden en naasten van slachtoffers met ernstig blijvend letsel de
strafrechter met evenveel gemak of moeite de vordering tot schadevergoeding kan vaststellen? Graag een toelichting hierop.
De regering verwacht dat het moeilijker wordt om de affectieschade vast
te stellen als sprake is van ernstig en blijvend letsel bij het slachtoffer dan
wanneer het slachtoffer is overleden. De genoemde leden begrijpen uit de
memorie van toelichting dat het niet eenvoudig is om «het letsel van het
slachtoffer, de ernst en blijvendheid daarvan en de causaliteit tussen het
misdrijf en het letsel te bewijzen». Kan de regering dat toelichten en dit
illustreren met enkele voorbeelden? Kan de regering bij het antwoord
tevens betrekken wat de consequentie daarvan is voor het vaststellen van
de affectieschade? Kan dat betekenen dat er vaker wordt doorverwezen
naar de civiele rechter? Kan dat betekenen dat naasten van slachtoffers
met blijvend letsel zich pas veel later kunnen wenden tot de civiele rechter
omdat de blijvendheid van het letsel nog niet zeker is? Hoe is de jurisprudentie daaromtrent als het gaat om het vaststellen van de causaliteit
tussen een misdrijf en het letsel van een slachtoffer? Kent het bewijzen
van het verband tussen het misdrijf en het blijvend letsel van het
slachtoffer niet dezelfde problemen als die van de naaste die moet
bewijzen dat er verband bestaat tussen het misdrijf en het blijvend letsel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

8

van het slachtoffer? Zo nee, waar zit het verschil en de extra problematiek?
Valt een vordering tot schadevergoeding die door de civiele rechter moet
worden vastgesteld omdat het te complex is voor de strafrechter ook
onder de voorschotregeling bij het CJIB? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie constateren dat ook de regering van mening is
dat het vorderen van affectieschade in het geval van ernstig en blijvend
letsel moeilijk kan zijn, maar stapt hier vervolgens te snel over overheen.
Onderschat de regering de problemen niet? Kan de regering hier
uitgebreider op ingaan? Ook gezien alle problemen die de voornoemde
leden eerder hebben aangekaart en de vrees die daarbij hoort dat naasten
alsnog niet erkend worden maar juist gefrustreerder kunnen raken door
de juridische molen waarin ze verzeild raken.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering uiteen te zetten wanneer
volgens haar sprake is van een onevenredige belasting van het strafproces, gelet op de mogelijkheden die onderhavig wetsvoorstel introduceert in het bestaande strafproces. Zij vragen de regering ook of zij de
mening deelt dat door het OM en Rechtspraak moet worden gewaakt voor
al te snel gebruikmaking van dit juridische (art. 361 Sv) en logistieke
argument, gelet op de door de regering aangekondigde versterking van
de positie van naasten en nabestaanden in het strafproces. Hoe ziet de
regering deze balans, bijvoorbeeld wanneer lessen moeten worden
getrokken uit de Amsterdamse zedenzaak? Wanneer alle ouders zich
zouden hebben kunnen voegen in het strafproces, zou daarmee immers
het strafproces aanzienlijk zijn verzwaard maar wel gerechtvaardigd gelet
op het leed en verdriet van deze ouders. Deze leden wijzen eveneens op
«kleinere zaken» waarin sprake is van één naaste aan wie men wel of
geen ruimte wil bieden om een ingewikkelde vordering tot schadevergoeding in te dienen. Hoe beziet de regering deze spanningsboog en
concrete toepassing in de praktijk van art. 361, derde lid, Sv?
De genoemde leden vragen de regering hoe wettelijk bewerkstelligd zou
kunnen worden dat indien de benadeelde partij geheel of gedeeltelijk niet
ontvankelijk wordt verklaard in zijn vordering, op een voor de benadeelde
partij zo min mogelijk belastende wijze, deze vordering kan worden
doorgeleid naar de civiele rechter. Immers, in zaken waarin naasten of
nabestaanden na een strafproces de gang naar de civiele rechter zelf
volledig in de hand moeten nemen door het indienen van een civiele
vordering kan dit voor een verergering van leed, verdriet, frustratie en
onmacht zorgen terwijl juist in het strafproces zelf veel aandacht is
besteed aan naasten of nabestaanden. In dit kader verwijzen de
genoemde leden opnieuw naar de ervaringen van ouders uit de Amsterdamse zedenzaak. Graag vernemen zij hierop een reactie van de regering.
7. Gevolgen voor de rijksbegroting
De leden van de PvdA-fractie lezen in een bijzin dat de regering schrijft dat
niet alle slachtoffers een beroep doen op de het SGM. Wat is de reden dat
slachtoffers zo beperkt een beroep doen op het SGM? Worden zij gewezen
op de mogelijkheid om een (deel van) hun letselschade vergoed te krijgen
als de schade niet door de dader vergoed kan worden?
Nabestaanden van slachtoffers van een geweldsmisdrijf kunnen op dit
moment aanspraak maken op een tegemoetkoming in de geleden schade
via het SGM. Betreft het hier ook affectieschade? Zo ja, klopt het dat de
nabestaanden van slachtoffers na implementatie van deze wet minder
vaak het SGM zullen benaderen voor een vergoeding van de hun
emotionele schade? Zo nee, hoe zit het dan? Zou het voorgaande
betekenen dat het aantal naasten van slachtoffers dat een beroep doet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

9

het SGM zal dalen omdat een groot deel van de emotionele schade al
door de dader moet worden vergoed? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie constateren een groot verschil in de
berekening van de extra werklast die de RvdR heeft berekend en die de
regering heeft berekend. Waar komt dit verschil vandaan? Kan daarbij van
beide berekeningen een uitgebreidere onderbouwing worden gegeven?
Wat zal de regering doen als na invoering van het wetsvoorstel blijkt dat
de kosten voor de Rechtspraak en het CJIB hoger uitvallen dan voorspeld?
Moeten deze twee instanties die meerkosten dan uit hun eigen begroting
halen? Zo ja, waarom en deelt de regering de mening dat het gezien de
druk op in ieder geval de rechtspraak onwenselijk is?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering te onderbouwen waarom
zij tot een lager aantal voegingen voor affectieschade is gekomen dan de
RvdR. De genoemde leden vragen de regering ook (ongeacht of er nu
6400 of 740 extra voegingen zijn) waarom de bijbehorende extra werklast
wordt opgevangen binnen het huidige budget van de RvdR, dit in het licht
van de begrotingsproblematiek die blijkt uit de begroting van de RvdR
voor het jaar 2016. Zij vragen ook of, en zo ja op welke wijze, gemonitord
zal worden hoeveel extra voegingen er jaarlijks zullen plaatsvinden als
gevolg van onderhavig wetsvoorstel. Indien dit hoger uitvalt dan geschat
in onderhavig wetsvoorstel, is de regering dan bereid de RvdR hier
financieel in tegemoet te komen?
De genoemde leden vragen de regering op welke wijze de overheid zich
maximaal inspant om, indien zij de schadevergoeding overneemt, deze
schade uiteindelijk wel op de dader te verhalen en/of hiertoe een
dwangbevel of middelen in te zetten. Hoe verloopt deze procedure precies
en kan de regering de meest geactualiseerde resultaten daarvan
weergeven?
8. Overgangsrecht
De leden van de VVD-fractie lezen dat het niet nodig zou zijn een
zelfstandige bepaling van het overgangsrecht te introduceren. Hoe kijkt de
regering dan aan tegen de situatie dat de schadeveroorzakende gebeurtenis en het overlijden hebben plaatsgevonden voorafgaand aan de
inwerkingtreding van deze wet, doch bijvoorbeeld diverse kosten door
nabestaanden eerst nadien worden gedragen. Zou dit niet toch onder het
overgangsrecht dienen te vallen?
De leden van de CDA-fractie vragen in navolging van de RvdR of de
voorgestelde overgangsregeling niet erg lang is en of niet een apart
overgangsrecht met een eerdere inwerkingtreding gewenst is. De
genoemde leden vragen de regering de wettelijke mogelijkheden voor een
alternatieve overgangsregeling hiertoe te beschrijven, daarbij onderscheid
te maken in verschillende denkbare perioden die als schadeveroorzakend
kunnen worden aangemerkt vóór inwerkingtreding van de wet. Deze
leden vragen dit mede in het licht van de eerder ingediende motie van het
lid Van Helvert c.s. (Kamerstuk 34 082, nr. 13) en eerder schriftelijke vragen
van het lid van Toorenburg (Kamerstukken II, 2013–14, nr. 2184) over de
onwenselijkheid dat de overheid tot op heden geen financiële oplossing
kan bieden voor de ouders van misbruikte kinderen.
Ten aanzien van het overgangsrecht benoemt de ASP dat de noodzaak om
te stoppen met werken om voor een gekwetste te zorgen, zich ook na
inwerkingtreding van het wetsvoorstel kan voordoen terwijl de schadeveroorzakende gebeurtenis hiervoor heeft plaatsgevonden. Hoe houdt
onderhavig wetsvoorstel hier rekening mee en kan dit punt tevens worden
betrokken wanneer alternatieve overgangsregelingen op een rij worden
gezet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

10

II ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel C, eerste lid
De leden van de PvdA-fractie hebben vragen over het bepalen van de
ernst van het letsel. In de memorie van toelichting wordt bij het constateren van ernstig blijvend letsel uitgegaan van een blijvende functiestoornis van 70%. Dit is gebaseerd op de American Medical Associationguides (hierna: AMA-guides). De genoemde leden zijn niet bekend met de
AMA-guides en vragen de regering wat duidelijkheid te scheppen in deze
guides en waarom de AMA-guides het juiste uitgangspunt zijn bij het
vaststellen van blijvende functiestoornis. Begrijpen de leden het zo goed
dat de AMA-guides weliswaar een leidraad zijn maar zeker niet rigide
gehanteerd hoeven worden en dat de rechters vrij zijn om buiten deze
richtlijnen om vast te stellen dat in een specifieke geval ook sprake is van
blijvend letsel?
De leden van de SP-fractie vragen wat nu precies ernstig en blijvend letsel
is. Om blijvend letsel vast te stellen wordt gebruik gemaakt van reeds
bestaande criteria met betrekking tot blijvende invaliditeit, zo begrijpen de
leden. Maar hoe wordt vastgesteld dat sprake is van ernstig letsel? Niet
iedereen ervaart letsel op eenzelfde manier. De hand van een beroepspianist is niet de hand van iemand die zijn baan nog prima met één hand
kan uitvoeren. Voornoemde leden lezen in de memorie van toelichting dat
«niet het leed is doorslaggevend, maar het letsel van de gekwetste».
Hiermee lijkt de regering in eerste instantie te suggereren alsof het
criterium geobjectiveerd wordt. Om vervolgens verschillende voorbeelden
te geven waarin ook het leed van het slachtoffer en de naasten wordt
besproken. Dit is erg verwarrend en biedt nog onvoldoende houvast bij
het indienen en beoordelen van een vordering tot vergoeding van
affectieschade. Bij de toelichting op het derde lid van onderdeel C wordt
zelfs toegegeven dat het begrip ernstig en blijvend letsel in de praktijk en
door de rechter moet worden ingevuld.
Betekent dit dus dat men maar moeten zien hoe dit voorstel in de praktijk
uit zal pakken? Of blijft de regering ervan uit gaan dat het bij het
vaststellen van de ernst niet gaat om het leed en dus de ervaring, maar
om het letsel? In hoeverre kan dan rekening gehouden worden met de
erkenning van het leed van naasten van slachtoffers? Zal dit niet leiden tot
ongelooflijk veel discussies en procedures, waardoor naasten opnieuw
leed kan worden aangedaan?
De genoemde leden begrijpen dat ook psychisch letsel begrepen moet
worden onder ernstig en blijvend letsel, maar dan alleen als het medisch
objectiveerbaar is en zeer ernstig is. Er zijn verder niet eens vaste
percentages van blijvende functiestoornissen voor psychisch letsel. Komt
het er eigenlijk niet op neer dat een beroep hierop snel kansloos is? Hoe
vaak wordt dergelijk ernstig psychisch letsel in de huidige praktijk erkend?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering nader toe te lichten
waarom zij voor een uitval van tenminste 70% van lichaamsfuncties heeft
gekozen bij de toepassing van het criterium ernstig en blijvend letsel. Is
dit een bewuste keuze om de drempel voor toekenning van affectieschade
hoog wil leggen? Waarom heeft zij op dit punt meer waarde gehecht aan
de adviezen van de Letselschade Raad en Het Verbond van Verzekeraars,
dan aan de suggesties van onder meer Slachtofferhulp Nederland, de
ANWB, de RvdR en de ASP? Deze leden vragen de regering ook waar dit
percentage op is gebaseerd en volgens welke methodiek dit dient te
worden vastgesteld. Indien de regering de voorgestelde regeling wil
toetsen aan een percentage, waarom is dan niet gekozen voor de
constructie dat in ieder geval sprake is van ernstig en blijvend bij een
uitvalpercentage van 70%? Waarom kiest de regering überhaupt voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

11

gebruik van een percentage? Waarom krijgen de materiële gevolgen die
het letsel voor de naaste met zich mee brengt en waarvan sprake moet
zijn om het letsel te kunnen kwalificeren als ernstig en blijvend niet meer
nadruk? Blijkens het conceptwetsvoorstel zoals ter consultatie is
voorgelegd, heeft de regering dat in eerste instantie wel gedaan. Waarom
heeft de regering de daarin genoemde richtsnoeren in de nu voorliggende
memorie van toelichting veranderd? Houdt dat verband met de keuze om
de voorstellen ten aanzien van zorgschade los te koppelen van onderhavig
wetsvoorstel? Kan de regering deze punten nogmaals opsommen en
aangeven waarom deze volgens haar klaarblijkelijk niet meer van belang
zijn bij de vaststelling van ernstig en blijvend letsel?
De genoemde leden vragen de regering nader toe te lichten dat psychisch
letsel ook medisch objectiveerbaar psychisch letsel betreft. Stelt de
regering hiermee als eis dat altijd een medisch- dan wel psychologisch
rapport dient te zijn opgemaakt om van ernstig en blijven psychisch letsel
te kunnen spreken? Is een dergelijk vereiste wenselijk en/of noodzakelijk?
Graag vernemen de leden een meer uitgebreide reactie van de regering of
dergelijke vereisten gesteld moeten worden om als naasten of
nabestaanden in aanmerking te komen voor affectieschade. Zij hechten
hier waarde aan, ook gelet op de gevraagde nuancering door het College
van P-G in haar advisering en de problemen die voorzien worden ten
aanzien van de hoge bewijslast bij geestelijk letsel. Deelt de regering de
inschatting van het College van P-G dat indien de toepassing van
onderhavig wetsvoorstel mogelijk was geweest bij de Amsterdamse
zedenzaak, ingediende vorderingen gedoemd waren te mislukken? Is die
inschatting een motivatie voor de regering om onderhavig wetsvoorstel
zo in te richten dat dergelijke vorderingen succesvol zijn in de toekomst?
Dat wil zeggen, de bewijslast niet te hoog wordt gelegd voor naasten en
nabestaanden in de nasleep van dergelijk gepleegde misdrijven? Hoe ziet
de regering dit en is zij bereid onderhavig wetsvoorstel dientengevolge
aan te passen? Graag vernemen de genoemde leden hierop een reactie.
Artikel I, onderdeel C, tweede lid
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de door de regering
gehanteerde gefixeerde bedragen. Ze lijken redelijk en de leden lezen dat
de meeste adviezen deze bedragen ondersteunen. Zijn deze bedragen
vergelijkbaar met vergoedingen die in andere Europese landen worden
gehanteerd? Zo nee, kan de regering een overzicht geven waar de
bedragen van afwijken?
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd in hoeverre ook stief- en
pleegkinderen een vordering tot vergoeding van affectieschade kunnen
indienen.
Artikel IV
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in navolging op de RvdR
in te gaan op de verhouding tussen de in onderhavig wetsvoorstel
voorgestelde bedragen en de lagere uitkeringen van het SGM.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
Adjunct- griffier van de commissie,
Verstraten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 257, nr. 5

12