TOELATING TOT DE UNIVERSITAIRE
MASTEROPLEIDING

ONDERZOEK NAAR DE TRANSPARANTIE VAN
DE TOELATINGSEISEN EN -PROCEDURES
VOOR DE MASTEROPLEIDINGEN

Utrecht, augustus 2010

Inhoud

Samenvatting5
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding 13
Achtergrond 13
Opdracht 14
Opzet onderzoek 14
Opbouw rapport 15

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

Toelatingseisen 17
Eisen voor de aansluitende master 18
Eisen voor studenten van de eigen of andere universiteit 18
Eisen voor hbo-studenten 19
Eisen voor buitenlandse studenten 20
Conclusie 20

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6

Toelatingsprocedure en voorlichting 21
Toelatingsprocedure voor de aansluitende master 22
Toelatingsprocedure voor de niet-aansluitende master 23
Toelatingsprocedure voor buitenlandse studenten 24
Werkwijze toelatingsorganen 24
Voorlichting 25
Conclusie 25

4
4.1
4.2
4.3

Op weg naar een zelfstandige master 27
Startcompetenties voor de master 27
Profilering 27
Harde knip 28

5

Aandachtspunten en vervolg 31

BIJLAGEN 31
I
II
III
IV
V

De wet 33
Criteria transparantie toelating tot de master 35
Gespreksleidraad studenten 36
Gespreksleidraad deskundigen 37
Onderwerpen monitor 39

Samenvatting

Inleiding
Op verzoek van de voormalige minister van OCW heeft de inspectie in 2010
onderzoek verricht naar de transparantie van de toelatingseisen en procedures voor de masterfase en de uitvoeringspraktijk daarvan. Dit met
het oog op de zorgvuldige invoering van de ‘harde knip’ tussen de bacheloren masteropleiding. Dit onderzoek is verricht middels een websiteanalyse
van 65 masteropleidingen en door gesprekken van de inspectie met
studenten en deskundigen van enkele instellingen, met de
studentenorganisaties LSVB en ISO en met de koepelorganisatie VSNU. De
bedoeling van het onderzoek was de variëteit in kaart te brengen van eisen,
procedures en uitvoeringspraktijk. Het voorliggend rapport doet verslag van
dit onderzoek. Het schetst een beeld van de diverse wijzen waarop de
toelating tot de universitaire masteropleidingen geregeld is en uitgevoerd
wordt. Daarbij wordt, naast de toelatingseisen en –procedure, ook aandacht
besteed aan de verzelfstandiging van de masteropleiding.
Conclusie
Op grond van voorliggend onderzoek concludeert de inspectie dat de eisen
en procedures voor de toelating tot de master voldoende transparant zijn
en dat daarmee aan de voorwaarden wordt voldaan om de harde knip in te
voeren. In het praktijkonderzoek kwamen echter enkele zaken naar voren
die nog niet overal op orde zijn en die, waar van toepassing, nadere
aandacht behoeven. Het betreft:
•
•
•
•

tijdig bekend maken van uitslagen;
de verhouding tussen centrale en decentrale toelating;
de druk op het bachelorprogramma;
de uitval in de premaster.

Verder kan de transparantie verbeterd worden door doel en gebruik van de
motivatiebrief als toelatingseis voor studenten van elders en van het
assessment in de toelatingsprocedure te verhelderen en door het vermelden
van reactietermijnen bij de inschrijfdatum.
De meeste bezochte opleidingen gaan bij de toelating zeer studentgericht te
werk en zijn bereid te zoeken naar oplossingen voor individuele problemen
bij de toelating. Buitenlandse studenten zijn opmerkelijk tevreden over de
hulp en begeleiding bij de inschrijving. Hieronder volgt een opsomming van
een aantal positief geduide punten waarop de conclusie is gebaseerd
inclusief een aantal aandachtspunten voor de instellingen.
1. Toelatingseisen
De websites van opleidingen zijn de belangrijkste bron van informatie voor
studenten die een masteropleiding kiezen. Op de websites staan de
toelatingseisen voor de masteropleiding vermeld. Daarbij wordt onderscheid
gemaakt tussen studenten die doorstromen en studenten van elders.
Binnen die laatste groep wordt meestal onderscheid gemaakt tussen
studenten uit het buitenland, studenten van dezelfde bachelor maar van
een andere universiteit, eigen studenten van een andere opleiding en hbostudenten.
Pagina 5 van 40

Toelatingseisen
Type student
doorstroomstudenten

Eisen
alleen inschrijven

studenten van andere opleiding of
andere universiteit

dossier (vakken, cijfers, motivatiebrief);
toelatingsonderzoek; maatwerk voor eventuele
deficiënties of (gedeelte van) premaster

hbo-studenten

dossier (verwante bachelor, vakken, cijfers, motivatie,
soms assessment); toelatingsonderzoek; premasterprogramma (al dan niet selectief), meestal 60 ECTS
(European Credit Transfer System)

buitenlandse studenten

dossier (vergelijkbare bachelor, diploma, gemiddeld
cijfer, motivatiebrief, niveau Engels, soms referenties);
toelatingsonderzoek.

De eisen voor een zelfde master kunnen per universiteit in zwaarte
verschillen. De opleidingen zelf zijn vaak niet op de hoogte van de eisen bij
verwante opleidingen van andere universiteiten, studenten wel. Dat geldt
niet voor de technische universiteiten; die hebben een gemeenschappelijk
beleid voor de toelating. De toelatingseisen zijn meestal gekoppeld aan de
voorafgaande bachelor en worden niet gedefinieerd vanuit de competenties
die voor de masteropleiding nodig zijn. Volgens de verschillende groepen
studenten is het duidelijk aan welke eisen zij moeten voldoen, zo bleek uit
het praktijkonderzoek.
Motivatiebrief
Studenten van elders leveren een dossier in. Standaardonderdeel daarvan is
de motivatiebrief. Bij enkele van de bezochte opleidingen telde deze brief
mee in de besluitvorming, bij andere helemaal niet. Sommige studenten
vonden het moeilijk een dergelijke brief te schrijven.
De inspectie is van oordeel dat de motivatiebrief een zinvol middel kan zijn
omdat deze de student brengt tot meer reflectie en een bewustere keus.
Opleidingen zouden duidelijk moeten aangeven welke rol de motivatiebrief
speelt en wat zij ervan verwachten. Wanneer de motivatiebrief niet in de
besluitvorming wordt betrokken, zou deze eis achterwege gelaten moeten
worden.
De premaster
De meeste hbo-studenten volgen een premaster of schakelprogramma van
een jaar, soms van een half jaar, voor ze worden toegelaten tot de master.
Vaak blijkt de premaster tegen te vallen of erg zwaar te zijn. Een derde tot
de helft van de hbo-studenten haakt onderweg af. Wanneer selectie voor de
premaster plaatsvindt, is er nauwelijks uitval onderweg.
De inspectie is van oordeel dat enige vorm van selectie vooraf voor de
premaster gewenst is om te voorkomen dat studenten een tijd ‘voor niets’
aan de universiteit doorbrengen.
Wo-studenten volgen een maatwerkprogramma of een (gedeelte van) een
premaster. Er zijn klachten van wo-studenten over het voor hun lage niveau
van de premaster. Het zou beter zijn deze groep in alle gevallen een
maatwerkprogramma aan te bieden, ook al zal dat de toelatingsprocedure
intensiever maken.

Pagina 6 van 40

Afspraken universiteit-hbo
Buiten de toelatingseisen voor verschillende groepen, zijn er ook andere
regelingen. Zo hebben sommige universiteiten samenwerkingsverbanden
met een of meer hogescholen. Wanneer hbo-bachelors bijvoorbeeld een
bepaald vakkenpakket hebben, worden zij rechtstreeks toegelaten tot een
technische of een groene universiteit. Dit soort afspraken bevordert de
efficiëntie en doorstroom in het hoger onderwijs.
Conclusie
Op basis van de resultaten van de websiteanalyse en de gesprekken met
betrokkenen in de instellingen concludeert de inspectie dat de
toelatingseisen en voorwaarden op grond waarvan diverse groepen
studenten tot de wetenschappelijke masteropleiding worden toegelaten,
voldoende transparant zijn. Het verbaast de inspectie wel dat verwante
opleidingen niet op de hoogte zijn van elkaars eisen.
De eisen zijn meestal afgeleid van de voorafgaande bacheloropleiding.
Slechts in beperkte mate worden zij vanuit de master geformuleerd. Nog te
weinig wordt de masteropleiding als zelfstandige opleiding gezien.
2. Toelatingsprocedure
De websites van opleidingen leveren informatie over de stappen die
studenten moeten volgen voor de toelating. De procedure is verschillend
voor eigen studenten en studenten van buiten. Over het algemeen is het de
studenten duidelijk wat zij moeten doen om toegelaten te worden. De
toelating is een zaak van de examen- of toelatingscommissies. Soms spelen
studieadviseurs een actieve rol.
De studenten uit het buitenland die de inspectie heeft gesproken waren
zonder uitzondering zeer tevreden over de begeleiding vanuit de faculteit of
opleiding. Er is veel begrip voor hun situatie, zij worden wegwijs gemaakt
en er worden maatwerkoplossingen gezocht. Zij hebben het gevoel dat er
echt iemand ‘over hen gaat’.
Termijnen
Op de websites worden deadlines voor inschrijving genoemd, maar zelden
of nooit wordt vermeld binnen hoeveel tijd een reactie mag worden
verwacht. In de praktijk bleek dat de reactie na twee tot zes weken bekend
werd. Voor studenten bleek het vooral belangrijk te zijn of zij op tijd konden
instromen. De inspectie vindt het niet meer dan normaal dat degene die
deadlines stelt, ook een reactietermijn vermeldt.
Instroommoment
De studenten waarmee de inspectie heeft gesproken, konden meestal op
het door hen gewenste moment instromen. Twee keer moesten studenten
een half jaar wachten. Belangrijk bij het tijdig instromen is dat docenten op
tijd tentamens nakijken en dat de opleiding erop toeziet dat de resultaten
tijdig bekend zijn.
Centraal en decentraal
Er zijn hier en daar klachten over het centrale gedeelte van de toelating. De
toelating kent meestal een centraal gedeelte (eerste check dossier en
inschrijving) en een decentraal gedeelte dat op faculteits- of
opleidingsniveau gebeurt. Het centrale, digitale, gedeelte van de toelating
vertoont in sommige gevallen nog kinderziektes en neemt veel tijd in
beslag. Dit soms tot ergernis van de opleiding zelf die de aanvraag veel
Pagina 7 van 40

sneller behandelt. In de praktijkstudie kwam het voor dat de opleiding
binnen een week besliste terwijl het traject bij de centrale organisatie zo’n
drie weken in beslag nam. Studenten weten vaak niet dat het om twee
verschillende trajecten gaat.
Toelating of selectie
Hoewel de toelatingsprocedure selectieve momenten bevat (assessment,
gemiddeld cijfer) is er geen sprake van selectie in de gebruikelijke zin. Die
geldt bijvoorbeeld wel voor de research-master. Bij de toelating gaat het er
om of de student aan alle eisen voldoet. Is dat zo dan wordt hij of zij zonder
meer toegelaten. Bij sommige opleidingen, vooral de hele grote, is er wel
behoefte aan een meer selectieve toelating, zodat de juiste student op de
juiste plek komt. Er is een ontwikkeling gaande in de richting van selectie
voor iedereen, dus ook voor de doorstroomstudenten. Die zouden dan niet
meer als aparte categorie worden behandeld. Dit bevordert een juiste keuze
en de verzelfstandiging van de master.
Conclusie
De inspectie is van oordeel dat de toelatingsprocedure tot de master naar
behoren wordt uitgevoerd en voldoende transparant op de websites wordt
gepresenteerd. De inspectie heeft nauwelijks geluiden gehoord over
onvolkomenheden of rechtsongelijkheid in de uitvoering van de
toelatingsprocedure. Buitenlandse studenten zijn zeer te spreken over de
ondersteuning die zij krijgen. Over het algemeen kon de inspectie
constateren dat de toelatings- of examencommissie studentgericht te werk
gaat en bereid is naar maatwerkoplossingen te zoeken.
Er zijn wel enkele zaken die extra aandacht verdienen, zeker als de harde
knip wordt ingevoerd. Zo kan de snelheid van afhandeling van de
toelatingsprocedure in sommige gevallen worden verhoogd als er een
betere interne afstemming plaatsvindt tussen het centraal en decentraal
niveau. Uitslagen van herkansingen moeten op tijd bekend zijn, zodat
studenten tijdig kunnen instromen in de master. Naast een uiterste
inschrijfdatum zouden opleidingen ook een reactietermijn moeten
vermelden.
De toelating is nu nog grotendeels een procedure waarbij het gaat om de
volledigheid van het dossier. Mocht de trend van een selectieve toelating
zich doorzetten, dan is het van belang goed duidelijk te maken op welke
gronden de beslissing tot toelating genomen wordt.
3. Naar een zelfstandige master
In het onderzoek heeft de inspectie ook aandacht besteed aan de
beleidsmatige context van de harde knip en is zij nagegaan in hoeverre de
masteropleiding als een zelfstandige opleiding wordt aangeboden. Een
aanwijzing daarvoor vormen de beschrijvingen op de websites. Soms wordt
de master vooral als tweede deel van de studie gepresenteerd en richt men
zich via de website voornamelijk op eigen bachelorstudenten. Meestal
definieert men de master vanuit de voorafgaande bachelor.
Startcompetenties voor de master
In een aantal gevallen wordt de master als zelfstandige opleiding
gedefinieerd. Dat wil zeggen dat de competenties beschreven worden die
nodig zijn om de opleiding te volgen en dat de website zich tot verschillende
groepen van instromers richt. Dat gebeurt vooral bij specifieke,
Pagina 8 van 40

internationaal gerichte opleidingen. Hoewel de meeste masters nog vrij
dicht tegen de voorafgaande bachelor aanliggen, is er wel een ontwikkeling
in de richting van een zelfstandige master gaande. Daarbij zijn er koplopers
en achterblijvers.
Profilering
Masteropleidingen zijn niet bewust bezig zich te profileren. De meer
internationaal gerichte opleidingen doen dit wel. Ten behoeve van
studenten zou het goed zijn als opleidingen duidelijk maken wat hun sterke
punten zijn en waarin zij zich onderscheiden van andere opleidingen. Een
duidelijke profilering biedt de mogelijkheid om de master als zelfstandige
opleiding te positioneren, de mobiliteit van studenten te bevorderen en hun
keuzemogelijkheden te vergroten.
Harde knip
De inspectie ziet de harde knip als een mogelijkheid de overgang van de
bachelor naar master duidelijk te markeren. Een mogelijk gevolg van de
harde knip is echter dat studenten studievertraging op kunnen lopen. Als
een opleiding één instroommoment per jaar heeft, kan het voorkomen dat
studenten die enkele studiepunten missen een jaar moeten wachten voor zij
aan hun master kunnen beginnen. Een maatregel als meerdere
instroommomenten in de masteropleiding is dus van belang. De inspectie
tekent daarbij wel aan dat het invoeren van meerdere instroommomenten
zonder meer geen oplossing is om studievertraging te voorkomen. Er dient
een volwaardig curriculum te worden aangeboden. De inspectie constateert
echter ook dat het aanbieden van een volwaardig curriculum op meerdere
tijdstippen een lastige zaak is: het levert logistieke problemen op met
betrekking tot bijvoorbeeld de beschikbaarheid van docenten en het heeft
ook financiële consequenties. Het duidelijk markeren van de bachelor ten
opzichte van de masteropleiding in de vorm van een harde knip (eerst je
bachelor, dan je master) draagt niet alleen bij aan de verzelfstandiging van
de master maar zorgt er tevens voor dat ook de bacheloropleiding een meer
zelfstandig karakter zal krijgen. In het ontwerp voor de bamastructuur was
indertijd de bacheloropleiding ook bedoeld als een zelfstandige, afgeronde
opleiding. Deze status heeft de bachelor zich in het maatschappelijke en
universitaire veld echter nog niet verworven. Uit de gesprekken met
betrokkenen in de instellingen bleek dat de invoering van de harde knip
negatieve gevolgen kan hebben voor het bachelorprogramma, in het
bijzonder voor programma’s met een belangrijke beroepscomponent. Zo
kreeg de inspectie bij een instelling als voorbeeld te horen dat de stage die
normaal gesproken in het vierde jaar wordt doorlopen (bij een opleiding
met beroepscomponent) nu in de bachelor moet plaatsvinden, waardoor er
minder ruimte is voor vakken. Daarnaast moet het curriculum dusdanig van
aard zijn dat het toewerkt naar een afronding binnen drie jaar. Invoering
van de harde knip kan dus zorgen voor druk op de vakken en problemen
met het curriculum omdat het bachelorprogramma compacter en minder
flexibel wordt. Het zal niet meer mogelijk zijn alvast enkele mastervakken
te volgen en daarmee de voortgang in de studie te bevorderen. Ook
studeren in het buitenland wordt problematischer gezien de tijdsdruk.
Daarnaast komen nevenactiviteiten, zoals extra stages en bestuurswerk, in
het gedrang. Bij een opleiding die de inspectie bezocht, vreesden niet alleen
de studenten, maar ook de staf dat er veel minder ruimte zal zijn voor
extracurriculaire activiteiten als bestuursfuncties.

Pagina 9 van 40

Na de invoering van de harde knip zal de inspectie gedurende enkele jaren
een monitor uitvoeren. Daarbij zullen de consequenties voor het
bachelorprogramma een belangrijk punt van aandacht zijn, in het bijzonder
de mogelijke verzwaring van het programma en het mogelijke verlies aan
flexibiliteit. Ook de risico’s van meerdere instroommomenten voor het
curriculum zullen in de monitor onderzocht worden.
Conclusie
Het is de inspectie gebleken dat in de praktijk toelating door de instellingen
vaak in sterke mate gekoppeld wordt aan het curriculum van de bachelor en
niet zozeer aan de noodzakelijke kennis en vaardigheden die een student
moet hebben om de mastertitel te kunnen behalen. De inspectie is van
oordeel dat de toegankelijkheid van de masteropleiding voor studenten van
andere wo-instellingen, uit het hbo of uit het buitenland kan verbeteren, als
er inderdaad meer naar de startcompetenties gekeken wordt die de student
nodig heeft om de master met succes te kunnen volgen en afronden.
Het onderzoek van de inspectie laat zien dat profilering door de opleidingen
van het eigen masteraanbod nog geen gemeengoed is. Dit is opmerkelijk
omdat opleidingen er zelf belang bij hebben om studenten aan te trekken
voor de masterfase en het bovendien de mogelijkheid biedt om de master
als zelfstandige opleiding te positioneren. We zien dat vooral internationaal
georiënteerde masteropleidingen meer aan profilering doen, terwijl de meer
Nederlands georiënteerde masters (bijvoorbeeld fiscaal recht) de bachelor
en master nu vaak als één geheel zien en ze vanzelfsprekend in elkaar over
laten lopen. De inspectie is voorstander van een sterkere profilering van het
‘eigene’ van de masteropleiding om de mobiliteit en de keuzemogelijkheden
van studenten te bevorderen en om een actueel en gevarieerd
opleidingsaanbod te realiseren.
De inspectie ziet de harde knip als een mogelijkheid de overgang van de
bachelor naar master duidelijk te markeren. Zij tekent daarbij wel aan dat
het invoeren van meerdere instroommomenten zonder meer geen oplossing
is om studievertraging te voorkomen. Er dient een volwaardig curriculum te
worden aangeboden. De inspectie constateert echter ook dat het aanbieden
van een volwaardig curriculum op meerdere tijdstippen een lastige zaak is
en het nodige zal vergen van de instelling, zowel programmatisch als
organisatorisch.
4. Aandachtspunten voor de instellingen
Op grond van het onderzoek heeft de inspectie een aantal aandachtspunten
geformuleerd:
1. Praktische zaken
Het is zaak dat opleidingen, waar van toepassing, een aantal praktische
zaken goed regelen met betrekking tot de toelating:
•

Resultaten van tentamens zijn binnen de vastgestelde termijn
bekend.
Uit de gesprekken kwam naar voren dat studenten soms te
maken hebben gehad met problemen rondom het tijdig
bekend maken van tentamenresultaten door docenten.
Studenten vonden dit frustrerend omdat als cijfers niet op tijd
worden ingeleverd bij de studentenadministratie dit tot
problemen kan leiden bij de toelating tot de master. De
inspectie is van oordeel dat tentamenresultaten tijdig bekend
Pagina 10 van 40

•

•

dienen te worden gemaakt. Zeker als er duidelijke afspraken
zijn over de termijn waarop cijfers bekend zouden moeten
worden gemaakt.
In de voorlichting op de websites wordt niet alleen een
inschrijfdatum vermeld, maar ook een reactietermijn.
De inspectie vindt het opmerkelijk dat kandidaten bij bijna 90
procent van de onderzochte opleidingen te maken krijgen met
deadlines van inschrijving, maar dat slechts een zeer klein
percentage (6 procent) van de opleidingen de student
informeert over welke reactietermijnen er vanuit de
toelatingscommissie worden gehanteerd. Uit oogpunt van
transparantie voor de student is dit naar het oordeel van de
inspectie voor verbetering vatbaar.
Op de website wordt informatie gegeven over doel en gebruik
van de motivatiebrief.
De motivatiebrief maakt voor studenten van elders vaak deel
uit van het dossier dat zij moeten inleveren. Deze brief telde
maar bij enkele van de bezochte opleidingen mee in de
besluitvorming, bij de andere niet of nauwelijks. Sommige
studenten vonden het moeilijk een dergelijke brief te
schrijven en tobden daar soms meerdere dagen over. De
motivatiebrief kan een zinvol middel zijn in zoverre dat deze
de student dwingt tot meer reflectie en een bewustere keus.
De inspectie is van oordeel dat de opleidingen meer
aanwijzingen moeten geven over de verlangde vorm en
inhoud van de brief en het doel. Bovendien moeten zij
duidelijk zijn over de rol van de motivatiebrief bij de
toelating. Wanneer de motivatiebrief niet in de besluitvorming
wordt betrokken, zou deze eis achterwege gelaten moeten
worden.

2. Selectie
Het dient duidelijk te zijn voor studenten wie op welke gronden de
beslissing over de toelating neemt. Dit geldt in het bijzonder voor
toelatingsprocedures die selectieve elementen bevatten, zoals een
assessment. Mocht in de nabije toekomst selectie een belangrijkere rol gaan
spelen bij de toelating, dan dienen opleidingen van te voren bekend te
maken hoe zij de validiteit en de betrouwbaarheid van de selectie gaan
borgen.
3. Profilering
Een duidelijke profilering biedt de mogelijkheid om de master als
zelfstandige opleiding te positioneren, de mobiliteit van studenten te
bevorderen en hun keuzemogelijkheden te vergroten. Opleidingen zouden
moeten worden aangespoord om zich meer te profileren op basis van hun
sterke punten, juist bij studenten die niet aan de eigen instelling studeren.
Dit heeft niet alleen tot gevolg dat studenten worden gestimuleerd om zich
te verdiepen in masterprogramma’s van andere universiteiten, maar ook
dat zij de keuze voor hun master bewuster zullen maken.
4. Good practices
Het verbaast de inspectie dat opleidingen over het algemeen ‘in zichzelf
gekeerd’ zijn: wat bij andere opleidingen van de eigen en andere
universiteiten gebeurt is meestal geen punt van aandacht. De inspectie
Pagina 11 van 40

beveelt opleidingen aan ervaringen, ideeën en ‘good practices’ met elkaar
uit te wisselen. De VSNU kan daarbij een coördinerende rol vervullen.

Pagina 12 van 40

1

1.1

Inleiding

Achtergrond
Bij de invoering van de bachelor-masterstructuur maakte de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) voor wat betreft de
toelating tot de wo-master een onderscheid tussen de doorstroommaster
(art.7.30a WHW) en de toelating tot overige masteropleidingen (art.7.30b
WHW). Studenten die binnen eenzelfde opleiding bleven, konden zonder
nadere eisen doorstromen naar de bijbehorende master als zij hun
bachelordiploma hadden behaald. Wanneer dat niet het geval was, kon het
instellingsbestuur een bewijs van toelating verlenen, als het van mening
was dat de betrokkene voldeed aan de eisen voor de desbetreffende
opleiding. In de praktijk mochten de meeste eigen studenten, ook al hadden
zij hun bachelor nog niet voltooid, doorstromen naar de bijbehorende
master, zij het vaak onder bepaalde restricties. Dit staat bekend onder de
naam ‘zachte knip’. Studenten afkomstig van andere opleidingen dienden
een bewijs van toelating aan te vragen. Daarvoor moesten zij volgens het
wetsartikel aan bepaalde eisen voldoen ‘op het gebied van kennis, inzicht
en vaardigheden die kunnen zijn verworven aan het eind van de
bacheloropleiding’.
Dit leidde tot verschillende eisen voor verschillende groepen studenten,
maar ook tot verschillen tussen groepen verwante opleidingen. Meestal
waren de eisen gebaseerd op het voorafgaande bachelorprogramma. Dat
werd in de eerste tijd na de introductie van het nieuwe systeem gezien als
de koninklijke weg. Bachelor- en masteropleiding werden nog niet
beschouwd als zelfstandige opleidingen.
Verankering bamastructuur
Nu, ruim zes jaar na de invoering van de bamastructuur, is er behoefte
vanuit universiteiten en het beleid aan meer helderheid over de transitie
van bachelor naar master en wenst men een duidelijke markering aan te
brengen tussen deze beide opleidingen. Dat zou onder meer kunnen
bijdragen aan de verzelfstandiging van de masteropleiding en van de
bacheloropleiding. In het ontwerp voor de nieuwe structuur is indertijd de
bacheloropleiding bedoeld als een zelfstandige, afgeronde opleiding. Deze
status heeft de bachelor zich in het maatschappelijke en universitaire veld
echter nog niet verworven. De verzelfstandiging van de masteropleiding kan
de mobiliteit bevorderen, een doel dat het Europese hoger onderwijs hoog
in het vaandel heeft.
Het loskoppelen van de bachelor- en masteropleiding draagt bij tot de
afronding van het implementatieproces van de bamastructuur en tot het
realiseren van de oorspronkelijke doelen, waaronder het bevorderen van de
mobiliteit en van een gevarieerd internationaal aanbod aan opleidingen.
Wanneer de master als eigenstandige opleiding wordt aangeboden, kan dat
toestroom van buiten de opleiding makkelijker maken en de mobiliteit in
Europa bevorderen.

Pagina 13 van 40

Beleid
De zogenoemde ‘harde knip’, die in een voorgestelde wetswijziging van de
WHW (‘Ruim baan voor talent’, TK 2009-2010, 32 2530) verplicht wordt
gesteld, en door de universiteiten wordt onderschreven, markeert de
scheiding tussen de bachelor- en masteropleiding. Een harde knip houdt in
dat ook doorstroomstudenten die een doorstroommaster willen volgen, pas
aan die masteropleiding mogen beginnen als zij de daarmee
corresponderende bacheloropleiding volledig hebben afgerond. Voor
studenten van buiten geldt meestal al een harde knip. Dat betekent dat in
de toekomst alle studenten voldoen aan dezelfde inhoudelijke ingangseisen
van de master ongeacht de vooropleiding (andere universiteit, buitenlandse
universiteit, hbo of doorstroom) en dat deze eisen worden beschreven in
termen van vereiste competenties voor de masteropleiding.
Voorwaarde voor invoering is wel dat duidelijk is aan welke eisen studenten
voor toelating moeten voldoen en dat de regelingen voor toelating
zorgvuldig en correct worden uitgevoerd.

1.2

Opdracht
In juni 2009 verzocht de toenmalige minister van OCW de inspectie
onderzoek te doen naar de transparantie van de toelatingseisen en procedures voor de masterfase en naar de kwaliteit van de toepassing van
de regels met betrekking tot de toelating: de uitvoeringspraktijk. Dit met
het oog op het verzelfstandigen van beide opleidingen door een duidelijke
markering aan te brengen.
Het voorliggend rapport doet verslag van dit onderzoek. Het schetst een
beeld van de diverse wijzen waarop de toelating tot de universitaire
masteropleidingen geregeld is en uitgevoerd wordt. Daarbij wordt ook
aandacht besteed aan de verzelfstandiging van de masteropleiding.

1.3

Opzet onderzoek
Het onderzoek bestond uit twee delen: eerst zijn de websites van een groot
aantal (65) masteropleidingen, gelijk verdeeld over α, β en γ en over
universiteiten, geanalyseerd op transparantie. Dit begrip is
geoperationaliseerd in een aantal criteria (zie bijlage II). Uitkomsten van de
analyse zijn besproken met studentenorganisaties, VSNU en OCW. Deze
groepen waren al eerder betrokken bij de opzet van het onderzoek en het
vaststellen van criteria ten behoeve van de analyse.
Vervolgens is onderzoek gedaan naar de uitvoeringspraktijk bij acht
opleidingen, verdeeld over vijf universiteiten. Er zijn gesprekken gevoerd
met in totaal 48 (voornamelijk) masterstudenten en 24 deskundigen
(opleidingsdirecteuren, studieadviseurs en leden van toelatings- of
examencommissies). Daarbij is gebruik gemaakt van gespreksleidraden die
de criteria voor transparantie verder operationaliseerden. De toelating tot
de researchmaster is buiten beschouwing gelaten. De bedoeling van het
onderzoek was de variëteit in kaart te brengen van eisen, procedures en
uitvoeringspraktijk. De uitkomsten leveren dan ook geen uniform landelijk
beeld op.
De centrale vraag van het onderzoek was: zijn de toelatingseisen en –
procedures tot de wetenschappelijk masteropleidingen transparant en is de
uitvoeringspraktijk naar behoren?

Pagina 14 van 40

Daarnaast heeft de inspectie tijdens het onderzoek ook enkele opiniërende
vragen voorgelegd over de verzelfstandiging van de master, de invoering
van de harde knip, de aard van de masteropleiding, profilering en de
samenstelling van de masterpopulatie.

1.4

Opbouw rapport
Hoofdstuk 2 beschrijft de toelatingseisen tot de master, hoofdstuk 3 de
toelatingsprocedures. Daarbij wordt eerst ingegaan op wat op grond van de
websiteanalyses verwacht mag worden: de norm. Vervolgens wordt de
praktijk beschreven en de conclusie gepresenteerd.
In het vierde hoofdstuk wordt aandacht besteed aan zaken die gerelateerd
zijn aan de toelating tot de master: de startcompetenties, profilering en de
harde knip. Ten slotte wordt aangegeven waar het vervolgonderzoek, in de
vorm van een monitor, zich op zal richten.

Pagina 15 van 40

Pagina 16 van 40

2

Toelatingseisen

De WHW beschrijft aan welke eisen de diverse categorieën instromende
studenten geformuleerd moeten voldoen. De wet maakt onderscheid in
toelatingseisen aan studenten voor wie de masteropleiding een aansluitende
opleiding is (WHW artikel 7.30a) en aan studenten voor wie dat niet zo is
(WHW artikel 7.30b). De opleidingen operationaliseren de eisen uit de wet
en nemen die op in de onderwijs- en examenregeling (OER), dat is een
wettelijke verplichting.
Norm
Heldere toelatingseisen voor de master zijn een belangrijke randvoorwaarde
voor een juiste studiekeuze en een eventuele overstap naar een master aan
een andere instelling. Het moet voor studenten duidelijk zijn waar ze aan
moeten voldoen om te kunnen beginnen met hun nieuwe masteropleiding.
Het gaat daarbij niet alleen om de wijze waarop deze eisen zijn opgenomen
in de OER, maar ook om de wijze waarop de eisen op de websites zijn
weergegeven en in de praktijk worden toegepast.
Analyse van de websites
Uit de websiteanalyse blijkt dat de geboden informatie over de
toelatingseisen van de masteropleidingen toegankelijk en begrijpelijk voor
de studenten is weergegeven. We constateren tevens dat de sites qua
vormgeving, navigatiestructuur en inhoud van elkaar verschillen en dat dit
van invloed is op de overzichtelijkheid en de gebruiksvriendelijkheid.
Hoewel de gebruiksvriendelijkheid verschilt, is de relevante informatie, al
dan niet na enig zoekwerk, wel overal voorhanden.
Praktijkstudie
Uit het praktijkonderzoek komt ook naar voren dat het voor de
verschillende groepen studenten duidelijk is aan welke eisen ze moeten
voldoen. De toelatingseisen zijn in alle gevallen vastgelegd voor zowel wobachelorstudenten voor wie de masteropleiding een aansluitende master is,
als voor studenten voor wie dat niet geldt. De toelatingseisen zijn
toegesneden op studenten met diverse vooropleidingen. Wat opvalt, is dat
toelatingseisen voor de master per instelling kunnen verschillen, ook al gaat
het om dezelfde studie. Zo kan het voorkomen dat bij de ene universiteit
als ingangseis wordt gesteld dat een student gemiddeld een 7 moet hebben
voor de bachelor, terwijl deze eis bij een andere universiteit niet wordt
gesteld. Verder constateert de inspectie dat in de praktijk de toelatingseisen
door de instellingen nog in sterke mate gekoppeld worden aan het
curriculum van de bachelor en niet zozeer aan de noodzakelijke kennis en
vaardigheden die een student moet hebben om de mastertitel te kunnen
behalen.
Hieronder wordt nader ingegaan op de eisen die aan verschillende groepen
instromers worden gesteld.

Pagina 17 van 40

2.1

Eisen voor de aansluitende master
Van studenten voor wie de masteropleiding aangewezen is als aansluitend
op de bacheloropleiding, wordt geëist dat zij een graad van de
desbetreffende bacheloropleiding hebben of dat zij voldoen aan de in de
OER gestelde eisen voor toelating. Deze eis blijkt in de praktijk overal
gesteld te worden. De toelating tot de ‘doorstroommaster’ is doorgaans een
formaliteit: er geldt geen selectie en men wordt zonder voorwaarden direct
toegelaten.
Voorsorteereisen
In het rapport ‘BaMa stroomt door’ uitte de inspectie haar zorg over de
voorsorteereisen die opleidingen stellen aan studenten voor wie de
masteropleiding is aangewezen als aansluitend op de bacheloropleiding. De
inspectie constateerde toen dat studenten tijdens de bacheloropleiding
bepaalde vakken moesten kiezen die nodig waren om zonder problemen
toegelaten te kunnen worden tot de master(variant) van hun voorkeur.
Studenten moesten als het ware ‘voorsorteren’ tijdens de wobacheloropleiding. De inspectie was van mening dat hiermee de
keuzevrijheid van de student in de bachelor werd beperkt en het brede
karakter van de bacheloropleiding onder druk kwam te staan.
Uit zowel de analyse van de websites als de gesprekken met betrokkenen in
de instellingen is gebleken dat er slechts in zeer beperkte mate sprake is
van voorsorteereisen en de zorg voor dit punt lijkt dus grotendeels
weggenomen. De inspectie constateert dat er nauwelijks opleidingen zijn
die eisen dat kennis van bepaalde vakken of minoren verplicht is om een
goede aansluiting te hebben bij de inhoud van de master.
Hoewel de inspectie in de toelating van deze groep studenten niet direct
knelpunten signaleert, klonken er wel kritische geluiden van
masterstudenten ten aanzien van de makkelijke doorstroom van de ‘eigen’
studenten. Het zou de eerlijkheid van het systeem ten goede komen als,
net als voor de zij-instromers, ook voor de doorstroomstudenten een
selectie zou gelden, aldus enkele gesprekspartners. Zo zou, ter bevordering
van een betere matching tussen student en opleiding, het schrijven van een
motivatiebrief bijvoorbeeld ook voor doorstromers moeten gelden.

2.2

Eisen voor studenten van de eigen of andere universiteit
Voor studenten die van een andere instelling komen of zonder
corresponderende bachelor (dus met een bachelordiploma in een andere
discipline), worden vaak strengere eisen gehanteerd (tenzij tussen de
instellingen afspraken zijn gemaakt). Meestal moeten zij hun bachelor
volledig hebben afgerond en ook nog aan andere criteria voldoen. Hierbij
wordt gekeken of deze studenten bepaalde onderdelen missen die vereist
zijn om aan de master te mogen beginnen. Dit betekent vaak dat er wordt
gekeken of de inhoud van het gevolgde bachelorprogramma overeenkomt
met de gewenste voorkennis. Er wordt dan meestal per student bekeken of
er sprake is van een in te vullen deficiëntiepakket. Er kan geëist worden dat
deze studenten eerst bepaalde cursussen volgen om over voldoende kennis
te beschikken voor een juiste aansluiting op de master. Ook gebeurt het dat
wo-studenten (een gedeelte van) de premaster volgen die voor hbostudenten is opgezet. Er zijn klachten van wo-studenten over het voor hun
lage niveau van de premaster. Het zou beter zijn deze groep in alle gevallen
Pagina 18 van 40

een maatwerkprogramma aan te bieden, ook al zal dat de
toelatingsprocedure intensiever maken.
Het is de inspectie gebleken dat de toelating soms lastig verloopt voor
studenten die vanuit een brede bachelor doorstromen naar een
gespecialiseerde master. Enkele studenten met een bachelordiploma van
het University College gaven dit aan en noemden de relatieve onbekendheid
met de brede bachelor als mogelijke oorzaak. Verder valt op dat de eisen
voor een verwante wo-bachelor kunnen verschillen in zwaarte van de ene
naar de andere universiteit. De opleidingen zelf zijn vaak niet op de hoogte
van de eisen bij verwante opleidingen van andere universiteiten, studenten
echter wel. Een positieve uitzondering hierop zijn de drie technische
opleidingen Delft, Twente en Eindhoven. Zij hebben een gemeenschappelijk
beleid voor de toelating en zij hebben met elkaar afgesproken enkele
principes te hanteren als richtsnoer voor de onderlinge doorstroom van
bachelor- naar masteropleidingen. Gelijknamige bacheloropleidingen bieden
zo gelijke doorstroommogelijkheden in 3TU-verband.
Motivatiebrief
Studenten van elders leveren een dossier in, standaardonderdeel daarvan is
de motivatiebrief. Deze brief telde maar bij enkele van de bezochte
opleidingen mee in de besluitvorming, bij de anderen niet of nauwelijks.
Sommige studenten vonden het moeilijk zo’n brief te schrijven en tobden
daar soms meerdere dagen over. De motivatiebrief kan een zinvol middel
zijn in zoverre dat deze de student dwingt tot meer reflectie en een
bewustere keus.
De inspectie is van oordeel dat de opleidingen meer aanwijzingen moeten
geven over de verlangde vorm en inhoud van de brief en het doel,
bijvoorbeeld in de trant van ‘beschrijf waarom deze opleiding aan jouw
wensen en talenten voldoet.’ Bovendien moeten zij duidelijk zijn over de rol
van de motivatiebrief bij de toelating. Wanneer de motivatiebrief niet in de
besluitvorming wordt betrokken, zou deze eis achterwege gelaten moeten
worden.

2.3

Eisen voor hbo-studenten
Voor hbo-studenten geldt in het algemeen dat ze niet zonder meer kunnen
instromen in een universitaire master. Zij moeten een bewijs van toelating
aanvragen bij het instellingsbestuur, aldus de wet. Het merendeel van de
onderzochte opleidingen stelt aanvullende eisen aan hbo-studenten. Hbobachelors krijgen in vrijwel alle gevallen te maken met een
schakelprogramma of premaster. Ze moeten deze volgen alvorens aan een
universitaire master deel te kunnen nemen. De tijd en omvang van een
schakelprogramma kan verschillen, dit is meestal afhankelijk van de
geconstateerde deficiënties van deze studenten. In de meeste gevallen
betreft het een schakelprogramma van een jaar, hoewel er ook
schakelprogramma’s van een half jaar zijn.
Selectie
Er vindt meestal geen selectie voor de premaster plaats als de hbostudenten een verwant bachelordiploma hebben. De opleidingen zijn veelal
op de hoogte van de vakken die in het hbo-programma worden
aangeboden. Bij de groene universiteit volgen groene hbo-studenten geen
premaster, soms wel een kort schakelprogramma dat tijdens de master
Pagina 19 van 40

gevolgd kan worden (statistiek bijvoorbeeld). Vaak blijkt de premaster
tegen te vallen of erg zwaar te zijn. Een derde tot de helft van de hbostudenten haakt onderweg af. Twee van de bezochte opleidingen
selecteerden de studenten vooraf en hebben nauwelijks uitval onderweg.
De inspectie is van oordeel dat enige vorm van selectie vooraf gewenst is
om dat voorkomen dat hbo-studenten een tijd ‘voor niets’ aan de
universiteit doorbrengen.
Samenwerkingsafspraken hbo-wo
Er zijn universiteiten die overeenkomsten sluiten met hogescholen en
doorstroomprogramma’s ontwikkelen die (gedeeltelijk) tijdens de hbobacheloropleiding plaatsvinden. Veel wo-opleidingen hebben inmiddels
concrete stappen ondernomen om in samenwerking met hbo-opleidingen de
doorstroom van hbo-abituriënten naar een wo-masteropleiding te regelen.
De inspectie heeft gezien dat daar waar de samenwerking werkelijk op gang
komt, de voorbeelden bemoedigend zijn maar ook dat de realisatie van de
samenwerking in de praktijk nog niet altijd soepel verloopt. De inspectie is
in algemene zin wel voorstander van dit soort afspraken omdat ze de
efficiëntie en doorstroom in het onderwijs bevorderen.

2.4

Eisen voor buitenlandse studenten
De belangrijkste eisen voor de toelating van studenten uit het buitenland
zijn een vergelijkbaar bachelordiploma, voldoende kennis van de Engelse
taal om de opleiding met succes te kunnen volgen, vaak een gemiddelde
score van 70-75%, een verplichte motivatiebrief en soms
aanbevelingsbrieven. Het bezitten van voldoende taalkennis wordt getoetst
op basis van de daarvoor gangbare kwalificaties (een IELTS-test (minimaal
6,5) of een TOEFL-test).
We zien in de praktijk dat de eis met betrekking tot de beheersing van het
Engels strikt wordt toegepast. Bij deze studenten wordt er kritischer
gekeken naar het dossier omdat de gevolgen bij uitval groter zijn dan bij
Nederlandse studenten. Voor deze studenten is er geen premaster.

2.5

Conclusie
Op basis van de resultaten van de websiteanalyse en de gesprekken met
betrokkenen in de instellingen concludeert de inspectie dat de
toelatingseisen en voorwaarden op grond waarvan diverse groepen
studenten tot de wetenschappelijke masteropleiding worden toegelaten,
voldoende transparant zijn. Van studenten voor wie de masteropleiding
aangewezen is als aansluitend op de bacheloropleiding, wordt een graad
van de desbetreffende bacheloropleiding geëist. Aan bachelorstudenten met
andere vooropleidingen worden eisen gesteld die overeenkomen met de
kennis, inzicht en vaardigheden die opgedaan (kunnen) zijn tijdens de
geëigende wo-bacheloropleiding.
Het verbaast de inspectie dat soortgelijke masters per universiteit andere
eisen stellen. De eisen zijn meestal afgeleid van de voorafgaande
bacheloropleiding. Slechts in beperkte mate worden zij vanuit de master
geformuleerd. Nog te weinig wordt de masteropleiding als zelfstandige
opleiding gezien.

Pagina 20 van 40

3

Toelatingsprocedure en voorlichting

Naast de transparantie van toelatingseisen is het voor de invoering van de
harde knip van belang dat ook de toelatingsprocedure tot de master
duidelijk is omschreven, zodat studenten weten waar zij aan toe zijn. Ook is
het van belang dat de procedure voor toelating in de praktijk zorgvuldig en
correct wordt uitgevoerd.
Norm
Een heldere procedure houdt in dat bekend is wat studenten moeten doen
om toegelaten te worden. Dat komt erop neer dat zij moeten weten welke
documenten zij in hun dossier moeten opnemen. Ook moet duidelijk zijn
wie de beslissing neemt over de toelating en op welke gronden de beslissing
genomen wordt. Verder zijn termijnen van belang: de inschrijfdatum, maar
ook de tijd waarbinnen een reactie verwacht mag worden.
Webanalyse en praktijkstudie
De websites van opleidingen leveren informatie over de stappen die
studenten moeten volgen voor de toelating. De procedure is verschillend
voor eigen studenten en studenten van buiten. Over het algemeen is het de
studenten duidelijk wat zij moeten doen om toegelaten te worden. De
toelating is een zaak van de examen- of toelatingscommissies. Soms spelen
studieadviseurs een actieve rol.
De meer specifieke en kleinschalige opleidingen gaan studentgerichter te
werk bij de toelating dan de meer algemene opleidingen die veel studenten
trekken. Deze zijn strenger in hun toelatingsbeleid en passen de regels
strenger toe.
De mate waarin hbo-studenten welkom zijn, verschilt van opleiding tot
opleiding. Bij sommige is het de gewoonste zaak van de wereld en vormen
ze een substantieel deel van de masterpopulatie, andere zien ze liever niet.
Dat eerste geldt voor de meer specifieke masteropleidingen die zich
zelfstandig profileren en ook veel buitenlandse studenten ontvangen.
Inschrijfdatum en reactietijd
Op de websites worden wel deadlines voor inschrijving genoemd, maar
zelden of nooit wordt vermeld binnen hoeveel tijd een reactie mag worden
verwacht. In de praktijk bleek dat de reactie na 2 à 6 weken bekend werd.
Voor studenten bleek dit meestal geen punt te zijn omdat voor hen het
belangrijkste is dat ze op tijd kunnen instromen. Desalniettemin is de
inspectie van mening dat als aan studenten wordt gevraagd zich te houden
aan de voorgeschreven deadlines, opleidingen ook openheid moeten
betrachten over hun eigen reactietermijnen.
Instroommoment
De studenten konden meestal op het door hen gewenste moment
instromen. In twee gevallen moesten studenten een half jaar wachten.
Belangrijk bij het tijdig instromen is dat docenten op tijd tentamens
nakijken. Bij een technische faculteit bleek dit problemen op te leveren,
zeker als de harde knip wordt ingevoerd. De uitslagen van de herkansing
van augustus waren niet bekend bij de start van het collegejaar. Een
Pagina 21 van 40

andere technische faculteit (van dezelfde universiteit) kende dit probleem
niet.
Centraal en decentraal
De procedures op centraal en decentraal niveau blijken in de praktijk soms
niet goed op elkaar aan te sluiten. De toelating kent meestal een centraal
gedeelte (eerste check van het dossier en de inschrijving) en een decentraal
gedeelte dat op faculteits- of opleidingsniveau gebeurt. Het centrale,
digitale, gedeelte vertoont in sommige gevallen nog kinderziektes. Het
centrale gedeelte neemt doorgaans ook vrij veel tijd in beslag, dit tot
ergernis van de opleiding zelf die veel sneller de aanvraag behandelt, zo
bleek bij een universiteit. Daarnaast realiseren studenten zich niet dat het
om twee verschillende trajecten gaat: de toelating en de inschrijving. Dat is
voor hen ook niet relevant. Voor hen is het één geheel.
Hieronder wordt beschreven hoe de procedure verloopt voor verschillende
groepen studenten en vervolgens wordt nader ingegaan op de werkwijze
van toelatingsorganen en de voorlichting.
Toelating of selectie
Hoewel de toelatingsprocedure selectieve momenten bevat (assessment,
gemiddeld cijfer) is er geen sprake van selectie in de gebruikelijke zin. Die
geldt bijvoorbeeld wel voor de research-master. Bij de toelating gaat het
erom of de student aan alle eisen voldoet. Is dat zo dan wordt hij of zij
zonder meer toegelaten. Bij sommige opleidingen, vooral de hele grote, is
er wel behoefte aan een meer selectieve toelating. Die zou dan ook moeten
gelden voor de doorstroomstudenten. Er is een ontwikkeling gaande in de
richting van selectie voor iedereen, ook voor de doorstroomstudenten. Die
zouden dan niet meer als aparte categorie worden behandeld. Dit bevordert
een juiste keuze en de verzelfstandiging van de master.

3.1

Toelatingsprocedure voor de aansluitende master
Vanuit de eigen universiteit is er, conform de wettelijke regeling, altijd één
masteropleiding die rechtstreeks aansluit op één bacheloropleiding. De
toelatingsprocedure voor de aansluitende master wordt over het algemeen
door alle opleidingen helder naar de studenten gecommuniceerd. De
procedure voor kandidaten die over het geëigende bachelordiploma voor
een aansluitende master beschikken is betrekkelijk eenvoudig. Deze
kandidaten worden zonder meer ingeschreven in de aansluitende
masteropleiding, als zij in het bezit zijn van een graad van de
desbetreffende bacheloropleiding. Kandidaten die nog niet in het bezit zijn
van het bachelordiploma kunnen, als de opleiding een ‘zachte-knipregeling’
heeft, onder bepaalde in het OER vastgelegde voorwaarden, starten met de
masteropleiding. De voorwaarden waaronder de voorlopige toelating
mogelijk is, betreffen eisen over het totaal aantal ECTS-punten (European
Credit Transfer System) dat nog mag ontbreken, eisen over het soort
vakken dat in ieder geval behaald moet zijn en eisen over de termijn
waarbinnen de ontbrekende vakken of ECTS-punten moeten zijn behaald.
Deze kandidaten ontvangen een voorlopig bewijs van toelating, als zij de
desbetreffende bachelorgraad nog niet hebben behaald. Indien zij niet aan
de voorwaarden voldoen, vervalt de voorlopige toelating tot de
masteropleiding. De doorstroomstudenten met wie de inspectie sprak,
hadden over het algemeen nauwelijks klachten over de toelatingsprocedure.

Pagina 22 van 40

3.2

Toelatingsprocedure voor de niet-aansluitende master
De procedures voor de studenten met andere vooropleidingen zijn
verschillend, maar over het algemeen is het voor deze niet-aansluitende
bachelorstudenten duidelijk wat zij moeten doen om toegelaten te worden.
Alle onderzochte sites bieden informatie over de toelatingsprocedure voor
specifieke instroomgroepen. Voor de niet-aansluitende master uiteraard
uitgebreider en specifieker (bij internationaal georiënteerde opleidingen
vaak ook in het Engels) dan bij de aansluitende master.
De procedure voor kandidaten die niet van de geëigende bacheloropleiding
komen, verloopt over het algemeen in een aantal stappen. Eerst wordt
bepaald of de deficiënties van deze kandidaten binnen een redelijke termijn
weg te werken zijn. De toelatingsorganen of studieadviseurs stellen dit vast
aan de hand van de mate van verwantschap van de genoten vooropleiding.
Als aanvulling op het schriftelijk bewijs van de opleiding(en) die de
kandidaat heeft voltooid, kan de commissie (examencommissie of
toelatingscommissie) besluiten om bepaalde kennis en vaardigheden binnen
of buiten de universiteit door deskundigen te laten testen. De commissie
betrekt bij haar onderzoek vaak ook de motivatie en ambitie van de
kandidaat met betrekking tot het desbetreffende programma, alsmede de
kennis van de kandidaat van de taal waarin het onderwijs van het
programma wordt verzorgd. Bij twijfel of onduidelijkheden wordt nadere
informatie gevraagd of wordt de student uitgenodigd voor een gesprek. Het
komt ook voor dat studenten, nadat de toets van de vooropleiding heeft
plaatsgevonden, doorgaan in een selectieprocedure. Deze selectie gebeurt
aan de hand van cijfers of door middel van testen, assessments of
specifieke opdrachten.
Premasterassessment
Een van de bezochte universiteiten hanteert een assessment bij de
toelating. Het premasterassessment is een toelatingstest voor hbobachelors die een masteropleiding willen volgen. Door het afleggen van het
premasterassessment krijgt de student zicht op de eigen capaciteiten.
Daarnaast krijgt de student een beeld van de competenties en
vaardigheden die nodig zijn om een master met succes af te ronden.
Het is de inspectie gebleken dat de rol van het premasterassessment voor
hbo-instromers niet transparant is: deelname is wel verplicht, maar de
uitslag is niet altijd bindend. Waar het bij de ene opleiding als bindend
wordt beschouwd, heeft de uitslag bij de andere opleiding geen
consequenties voor toelating. De uitslag van het premasterassessment
wordt daar als diagnostisch instrument gebruikt. Vertegenwoordigers van
de opleidingen laten weten dat voor deze aanpak is gekozen omdat er
twijfel is over de voorspellende waarde van het instrument. Anderzijds
geven de studenten aan dat ze niet weten waar ze aan toe zijn en het was
voor hen onduidelijk hoe ze zich konden voorbereiden. Bovendien vinden
studenten het vreemd dat het assessment niet (op alle onderdelen) bindend
is. De inspectie is van mening dat instellingen duidelijker moeten
communiceren welke rol de uitslag van het premasterassessment speelt bij
de beoordeling van de geschiktheid van de kandidaat voor de
masteropleiding.

Pagina 23 van 40

3.3

Toelatingsprocedure voor buitenlandse studenten
Het toelatingsonderzoek bij studenten met een bachelordiploma uit het
buitenland vindt plaats op basis van de beoordeling van de vooropleiding, te
weten het niveau van de opleiding en de inhoudelijke verwantschap met de
Nederlandse wo-masteropleiding. Als er onduidelijkheid bestaat over de
aard of inhoud van de opleiding, wordt de hulp van de NUFFIC ingeroepen.
Daarnaast wordt de beheersing van de Engelse taal getoetst. De toelating
van studenten met een buitenlands diploma wordt doorgaans centraal
geregeld. Opleidingen steken veel tijd in de toelating van buitenlandse
studenten: het betreft meestal arbeidsintensieve toelatingsprocedures op
maat. De studenten uit het buitenland die de inspectie heeft gesproken
waren zonder uitzondering zeer tevreden over de begeleiding vanuit de
faculteit of opleiding. Er is veel begrip voor hun situatie, ze worden wegwijs
gemaakt en er worden maatwerkoplossingen gezocht. Ze hebben het gevoel
dat er echt iemand ‘over hen gaat’.

3.4

Werkwijze toelatingsorganen
Op de sites wordt over het algemeen aangegeven uit welke stappen het
toelatingsonderzoek bestaat, welke documenten er moeten worden
opgestuurd en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van de procedure.
Uit onze analyse van de sites blijkt echter dat bij ruim 80 procent van de
geselecteerde opleidingen de website onvoldoende inzichtelijk maakt hoe de
toelatingsorganen (examencommissie of toelatingscommissie) tot
besluitvorming komen. Het is bovendien opmerkelijk dat bijna 90 procent
van de onderzochte websites melding maakt van vastgestelde deadlines
waar kandidaten zich aan moeten houden, terwijl slechts zo’n 6 procent
openheid betracht over de eigen reactietermijnen. Studenten wordt dus
gevraagd zich te houden aan de voorgeschreven deadlines maar tasten
vaak volledig in het duister als het gaat over wanneer ze een reactie
kunnen verwachten.
De praktijk laat zien dat de verantwoordelijkheid van de toelating ligt bij de
examen- of toelatingscommissies en dat doorgaans de volgende werkwijze
wordt gehanteerd: nadat op centraal niveau de volledigheid van het dossier
is gecontroleerd wordt het complete dossier voorgelegd aan het ambtelijk
secretariaat en/of de studieadviseur, die meestal een actieve rol vervult in
het geheel. De studieadviseur beoordeelt het dossier (in eerste instantie
aan de hand van de vakkenlijst) en schrijft een preadvies voor de examenof toelatingscommissie. Het lid van de commissie doet een inhoudelijke
check van het dossier, hoofdzakelijk op basis van de vakkenlijst en de
omvang van de vakken in ECTS. Meestal wordt het preadvies van de
studieadviseur overgenomen door de commissie. Als dit niet het geval is
dan volgt een gesprek tussen het desbetreffende lid van de
toelatingscommissie en de studieadviseur. Bij verschillende opleidingen zijn
specifieke beleidsregels opgesteld voor de toelating van bepaalde groepen
studenten. Het ambtelijk secretariaat is in deze gevallen vaak
gemandateerd om deze studenten toe te laten tot de master of premaster.
De besluiten worden schriftelijk (per brief of mail) aan studenten
medegedeeld.

Pagina 24 van 40

3.5

Voorlichting
De inspectie heeft gezien dat de voorlichting over de toelating tot de master
over het algemeen goed is geregeld en is afgestemd op de verschillende
potentiële instroomgroepen. Er wordt bovendien gebruik gemaakt van
diverse activiteiten om de masters onder de aandacht te brengen.
Als het gaat om de voorlichting over de toelating tot de masteropleidingen
dan zien we dat de onderzochte opleidingen gebruik maken van een breed
scala aan voorlichtingsactiviteiten variërend van voorlichtingsbijeenkomsten
en informatieve websites, tot ‘meeloopdagen’ en het interviewen van
masterstudenten. De websites van opleidingen leveren informatie over de
stappen die studenten moeten volgen voor de toelating: bij de één wat
uitgebreider en specifieker dan de ander. In de meeste gevallen is er sprake
van een contactpersoon waarbij telefonisch of via de mail aanvullende
informatie kan worden opgevraagd. Elke universiteit organiseert bovendien
één of meer voorlichtingsbijeenkomsten (masterdag/masterweek) voor de
aankomende masterstudent. Verder zijn er vaak aparte brochures aan te
vragen of te downloaden via de site. Bij ‘meeloopdagen’ wordt een
aankomende student rondgeleid door een masterstudent en ervaart alvast
hoe het is om een bepaalde masteropleiding te doen. Ook wordt soms de
mogelijkheid geboden om met alumni in contact te treden.
Uit de gesprekken met de studenten blijkt dat ze over het algemeen positief
zijn over de voorlichting: ze hebben waardering voor de informatie op de
websites van de opleidingen en de persoonlijke voorlichting op maat.

3.6

Conclusie
De toelatingsprocedure tot de master laat een gevarieerd beeld zien. De
inspectie is van oordeel dat de procedure naar behoren wordt uitgevoerd en
dat de benodigde transparantie voldoende tot stand komt. De mate waarin
de opleidingen de toelatingsprocedure op de website hebben vastgelegd
verschilt en is soms zelfs summier, maar toch nog voldoende transparant.
De uitvoeringspraktijk laat zien dat de procedures voor de studenten met
andere vooropleidingen verschillend zijn, maar over het algemeen is het de
studenten duidelijk wat zij moeten doen om toegelaten te worden. Het is de
inspectie gebleken dat de buitenlandse studenten veel waardering hebben
voor de ondersteuning die zij krijgen. Over het algemeen kon de inspectie
constateren dat de toelatings- of examencommissie studentgericht te werk
gaat en bereid is naar maatwerkoplossingen te zoeken. De inspectie heeft
nauwelijks geluiden gehoord over onvolkomenheden of rechtsongelijkheid in
de uitvoering van de toelatingsprocedure.
De inspectie is van mening dat de snelheid van afhandeling van de
toelatingsprocedure in sommige gevallen kan worden verhoogd als er een
betere interne afstemming plaatsvindt tussen het centraal en decentraal
niveau. Het is de inspectie verder gebleken dat er zich nog enkele zaken
voordoen die aandacht verdienen als de harde knip wordt ingevoerd.
Uitslagen van herkansingen moeten bijvoorbeeld op tijd bekend zijn, zodat
studenten op het juiste moment kunnen instromen in de master. Naast een
uiterste inschrijfdatum zouden opleidingen ook een reactietermijn moeten
vermelden.
Nu nog is de toelating grotendeels een procedure waarbij het gaat om
volledigheid van het dossier. Mocht de trend van een selectieve toelating

Pagina 25 van 40

zich doorzetten, dan is het van belang goed duidelijk te maken op welke
gronden de beslissing tot toelating genomen wordt.

Pagina 26 van 40

4

4.1

Op weg naar een zelfstandige master

Startcompetenties voor de master
Opleidingen bepalen de toelatingseisen voor studenten voor wie de
masteropleiding geen aansluitende vervolgopleiding is, veelal in relatie tot
de genoten vooropleiding. De eisen die gesteld worden aan studenten die
voor een niet-aansluitende master kiezen zijn verschillend en toegesneden
op de diverse vooropleidingen. Zij kijken dus terug.
De voormalige minister van OCW gaf eerder aan belangrijk te vinden dat
instellingen de toelatingseisen voor de master niet zonder meer baseren op
de in voorgaand onderwijs gevolgde vakken, maar op de noodzakelijke
kennis en vaardigheden die een student moet hebben om de mastertitel te
kunnen behalen. In de praktijk blijkt dat ruim de helft van de opleidingen
deze aanbeveling nog niet heeft opgepakt. Bij meer dan de helft van de
opleidingen in de websearch, evenals bij de bezochte opleidingen. zijn de
eisen voornamelijk afgeleid van de inhoud van de wo-bacheloropleiding
waarop de master aansluit. Deze opleidingen zien de eigen bachelor in feite
als de beste vooropleiding voor de master. De meer traditionele opleidingen
zien echter wel een toename in mobiliteit tussen bachelor en master; een
teken dat de masteropleiding als eigenstandig wordt gezien door studenten
en dat zij een bewuste keus maken.
In het onderzoek zijn wel enkele ‘good practices’ naar voren gekomen. Een
opleiding onderwijskunde werkt bij de toelating met een schema waarin de
vereiste competenties helder zijn omschreven. Die competenties gelden
voor alle instromende studenten, ongeacht hun vooropleiding. De instroom
was daar heterogeen: pabo-studenten, studenten van andere opleidingen
en eigen studenten. Het kostte zowel studenten als de toelatingscommissie
vrij veel tijd met het competentieschema te werken, maar men is, terecht
naar de mening van de inspectie, tevreden over deze werkwijze, die recht
doet aan de master als zelfstandige opleiding.
Ook bij de toelating tot masteropleidingen van de groene universiteit wordt
uitgegaan van hetgeen nodig is aan kennis en vaardigheden om de master
met succes te volgen. Deze universiteit is gewend veel studenten uit het
buitenland en uit het hbo toe te laten. Dit bevordert het verzelfstandigen
van de bachelor- en masteropleiding.
Conclusie
De inspectie is van oordeel dat de toegankelijkheid van de masteropleiding
voor studenten van andere wo-instellingen, uit het hbo of uit het buitenland
kan verbeteren, wanneer inderdaad meer naar de startcompetenties
gekeken wordt die de student nodig heeft om de master met succes te
kunnen volgen en afronden.

4.2

Profilering
Wanneer masteropleidingen zich profileren ten opzichte van andere
opleidingen, draagt dat bij aan de verzelfstandiging van de master. Uit de
Pagina 27 van 40

websiteanalyse bleek dat profilering van het eigen masteraanbod nog geen
gemeengoed is voor de opleidingen. Dat is opmerkelijk omdat opleidingen
er zelf belang bij hebben studenten aan te trekken voor de masterfase en
profilering de mogelijkheid biedt om de master als zelfstandige opleiding te
positioneren. De inspectie ziet dat vooral internationaal georiënteerde
masteropleidingen meer aan profilering doen, terwijl de meer Nederlands
georiënteerde masters (bijvoorbeeld fiscaal recht) de bachelor en master
vaak als een geheel zien.
Ook uit het praktijkonderzoek blijkt dat masteropleidingen niet bewust bezig
zijn zich te profileren; dit wordt vooral gezien als een zaak voor het College
van Bestuur. Het komt voor dat opleidingen zich niet realiseren hoe uniek
zij zijn. De internationale studenten weten dat wel, van horen zeggen.
Conclusie
De inspectie is voorstander van een sterkere profilering van het ‘eigene’ van
de masteropleiding om de mobiliteit en de keuzemogelijkheden van
studenten te bevorderen en om een actueel en gevarieerd opleidingsaanbod
te realiseren.

4.3

Harde knip
Het duidelijk markeren van de bachelor ten opzichte van de masteropleiding
in de vorm van een harde knip (eerst je bachelor, dan je master) draagt bij
aan de verzelfstandiging van de master.
Programma onder druk
Sommige opleidingen hanteren een harde knip voor iedereen, andere alleen
voor studenten van buiten. Uit het praktijkonderzoek bleek dat de invoering
van de harde knip negatieve gevolgen kan hebben voor het
bachelorprogramma, in het bijzonder voor programma’s met een
belangrijke beroepscomponent. Het bachelorprogramma komt onder druk te
staan en wordt zwaarder. Illustratief is het voorbeeld dat bij een instelling
werd gegeven over de stage die normaal gesproken in het vierde jaar wordt
doorlopen (bij een opleiding met beroepscomponent) nu in de bachelor
moet plaatsvinden, waardoor er minder ruimte is voor vakken. Daarnaast
moet het curriculum dusdanig van aard zijn dat het toewerkt naar een
afronding binnen drie jaar. Invoering van de harde knip kan dus zorgen
voor druk op de vakken en problemen met het curriculum omdat het
bachelorprogramma compacter en minder flexibel wordt. Het zal niet meer
mogelijk zijn alvast enkele mastervakken te volgen en daarmee de
voortgang in de studie te bevorderen. Ook studeren in het buitenland wordt
problematischer gezien de tijdsdruk. Ook komen nevenactiviteiten, zoals
extra stages en bestuurswerk, in het gedrang. Bij een opleiding die de
inspectie bezocht, vreesden niet alleen de studenten, maar ook de staf dat
er veel minder ruimte zal zijn voor extracurriculaire activiteiten als
bestuursfuncties.
Instroommomenten
Om studievertraging te voorkomen is het aanbieden van meerdere
instroommomenten belangrijk. De webanalyse laat zien dat er slechts bij 30
procent van de geselecteerde masteropleidingen sprake is van meerdere
instroommomenten. Het onderzoek toont verder aan dat bij een vijfde van
de websites het aantal instroommomenten per opleiding nog onvoldoende
transparant wordt gemaakt voor studenten.
Pagina 28 van 40

In het praktijkonderzoek bleek dat enkele opleidingen een tweede
instroommoment aanbieden. In één geval bood de opleiding, zoals het
hoort, een volwaardig curriculum aan. Die keuze stond wel onder druk,
aangezien dit hoge kosten met zich meebrengt (inzet docenten). Andere
opleidingen lieten de instromers het masterprogramma in omgekeerde
volgorde volgen (tweede semester voor het eerste) en probeerden de
instromers op enkele punten snel bij te spijkeren.
Conclusie
De inspectie ziet de harde knip als een mogelijkheid de overgang van de
bachelor naar master duidelijk te markeren. Zij tekent daarbij wel aan dat
het invoeren van meerdere instroommomenten zonder meer geen oplossing
is om studievertraging te voorkomen. Er dient een volwaardig curriculum te
worden aangeboden. De inspectie constateert echter ook dat het aanbieden
van een volwaardig curriculum op meerdere tijdstippen een lastige zaak is:
het levert logistieke problemen op met betrekking tot bijvoorbeeld de
beschikbaarheid van docenten en het heeft ook financiële consequenties.
Bij de invoering van de harde knip zal de inspectie gedurende enkele jaren
een monitor uitvoeren. Daarbij zullen de consequenties voor het
bachelorprogramma een belangrijk punt van aandacht zijn, in het bijzonder
de mogelijke verzwaring van het programma en het mogelijke verlies aan
flexibiliteit. Ook de risico’s van meerdere instroommomenten voor het
curriculum zullen in de monitor onderzocht worden.

Pagina 29 van 40

Pagina 30 van 40

5

Aandachtspunten en vervolg

Op basis van de vermelde bevindingen in de voorafgaande hoofdstukken
formuleert de inspectie een aantal aandachtspunten voor de instellingen en
gaat zij in op het vervolg.
Aandachtspunten voor de instellingen
Op grond van het onderzoek heeft de inspectie een aantal aandachtspunten
geformuleerd:
1. Praktische zaken
Het is zaak dat opleidingen, waar van toepassing, een aantal praktische
zaken goed regelen met betrekking tot de toelating:
•

•

•

Resultaten van tentamens zijn binnen de vastgestelde termijn
bekend.
Uit de gesprekken kwam naar voren dat studenten soms te
maken hebben gehad met problemen rondom het tijdig
bekend maken van tentamenresultaten door docenten.
Studenten vonden dit frustrerend omdat als cijfers niet op tijd
worden ingeleverd bij de studentenadministratie dit tot
problemen kan leiden bij de toelating tot de master. De
inspectie is van oordeel dat tentamenresultaten tijdig bekend
dienen te worden gemaakt zeker als er duidelijke afspraken
zijn over de termijn waarop cijfers bekend zouden moeten
worden gemaakt.
In de voorlichting op de websites wordt niet alleen een
inschrijfdatum vermeld, maar ook een reactietermijn.
De inspectie vindt het opmerkelijk dat kandidaten bij bijna 90
procent van de onderzochte opleidingen te maken krijgt met
deadlines van inschrijving, maar slechts een zeer klein
percentage (6 procent) van de opleidingen de student
informeert over welke reactietermijnen er vanuit de
toelatingscommissie worden gehanteerd. Uit oogpunt van
transparantie voor de student is dit naar het oordeel van de
inspectie voor verbetering vatbaar.
Op de website wordt informatie gegeven over doel en gebruik
van de motivatiebrief.
De motivatiebrief maakt voor studenten van elders vaak deel
uit van het dossier dat zij moeten inleveren. Deze brief telde
maar bij enkele van de bezochte opleidingen mee in de
besluitvorming, bij de anderen niet of nauwelijks. Sommige
studenten vonden het moeilijk zo’n brief te schrijven en
tobden daar soms meerdere dagen over. De motivatiebrief
kan een zinvol middel zijn in zoverre dat deze de student
dwingt tot meer reflectie en een bewustere keus. De inspectie
is van oordeel dat de opleidingen meer aanwijzingen moeten
geven over de verlangde vorm en inhoud van de brief en het
doel. Bovendien moeten zij duidelijk zijn over de rol van de
motivatiebrief bij de toelating. Wanneer de motivatiebrief niet
Pagina 31 van 40

in de besluitvorming wordt betrokken, zou deze eis
achterwege gelaten moeten worden.
2. Selectie
Het dient duidelijk te zijn voor studenten wie op welke gronden de
beslissing over de toelating neemt. Dit geldt in het bijzonder voor
toelatingsprocedures die selectieve elementen bevatten, zoals een
assessment. Mocht in de nabije toekomst selectie een belangrijkere rol gaan
spelen bij de toelating, dan dienen opleidingen van te voren bekend te
maken hoe zij de validiteit en de betrouwbaarheid van de selectie gaan
borgen.
3. Profilering
Een duidelijke profilering biedt de mogelijkheid om de master als
zelfstandige opleiding te positioneren, de mobiliteit van studenten te
bevorderen en hun keuzemogelijkheden te vergroten. Opleidingen zouden
moeten worden aangespoord om zich meer te profileren op basis van hun
sterke punten, juist bij studenten die niet aan de eigen instelling studeren.
Dit heeft niet alleen tot gevolg dat studenten worden gestimuleerd om zich
te verdiepen in masterprogramma’s van andere universiteiten, maar ook
dat zij de keuze voor hun master bewuster zullen maken.
4. Good practices
Het verbaast de inspectie dat opleidingen over het algemeen ‘in zichzelf
gekeerd’ zijn: wat bij andere opleidingen van de eigen en andere
universiteiten gebeurt is meestal geen punt van aandacht. De inspectie
beveelt opleidingen aan ervaringen, ideeën en ‘good practices’ met elkaar
uit te wisselen. De VSNU kan daarbij een coördinerende rol vervullen.
Vervolg
In overleg tussen koepels en de minister is in 2009 afgesproken een
monitor uit te voeren naar de invoering van de harde knip. De inspectie zal
deze monitor uitvoeren vanaf de invoering van de harde knip, naar
verwachting in 2011. In de monitor zullen de vorderingen worden
bijgehouden op het punt van mobiliteit en profilering. Daarnaast zal de
inspectie de aandachtspunten en risico’s die in het onderzoek naar
transparantie van eisen en procedures naar voren zijn gekomen blijven
onderzoeken. Het betreft:
•
•
•
•
•

instroommomenten en volwaardig curriculum;
herkansingen (resultaten op tijd bekend);
studievertraging;
toelating en selectie;
consequenties bachelorprogramma.

De manier waarop de inspectie dit gaat aanpakken zal in het najaar van
2010 met betrokkenen besproken worden. Daarbij zal zeker gebruik
gemaakt worden van good en bad practices. Al eerder heeft overleg
plaatsgevonden (december 2009) over de onderwerpen die in de monitor
aan bod komen. Daarover is overeenstemming bereikt (zie bijlage V).

Pagina 32 van 40

BIJLAGE

I

De wet

Artikel 7.13.
Onderwijs- en examenregeling
3. In de onderwijs- en examenregeling wordt met het oog op de doorstroming van
personen aan wie een graad als bedoeld in artikel 7.10a, eerste lid, is verleend, voor
elke bacheloropleiding in het wetenschappelijk onderwijs of in een voorkomend
geval voor een afstudeerrichting binnen een bacheloropleiding ten minste een
masteropleiding aangewezen die aansluit op die bacheloropleiding of die
afstudeerrichting.
Artikel 7.30a.
Toelatingseisen aansluitende masteropleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs
1. Voor de inschrijving voor een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs
die in relatie tot een bacheloropleiding is aangewezen op grond van artikel 7.13,
derde lid, geldt als toelatingseis dat aan betrokkene een graad als bedoeld in artikel
7.10a, eerste lid, is verleend, van de desbetreffende bacheloropleiding in het
wetenschappelijk onderwijs aan dezelfde instelling. Indien op grond van de in de
eerste volzin genoemde bepaling een afstudeerrichting is aangewezen, geldt in
afwijking van de eerste volzin als toelatingseis voor een in die volzin bedoelde
masteropleiding dat aan betrokkene een graad als bedoeld in artikel 7.10a, eerste
lid, is verleend die betrekking heeft op die afstudeerrichting. In afwijking van de
eerste volzin kan het instellingsbestuur besluiten dat degene die voor een
bacheloropleiding als bedoeld in die volzin is ingeschreven, toch wordt ingeschreven
voor een masteropleiding als bedoeld in die volzin onder de voorwaarde dat is
voldaan aan bij de onderwijs- en examenregeling van de desbetreffende
masteropleiding te stellen eisen.
2. Het eerste lid heeft ook betrekking op een masteropleiding als bedoeld in artikel
7.13, vierde lid, tweede volzin.
3. Voor de inschrijving voor een opleiding als bedoeld in het eerste en tweede lid
van personen aan wie geen graad als bedoeld in het eerste lid is verleend, geldt als
toelatingseis het bezit van een bewijs van toelating voor die opleiding. Het
instellingsbestuur verstrekt desgevraagd een bewijs van toelating, indien:
a. de betrokkene voldoet aan de door het instellingsbestuur voor de opleiding vast
te stellen eisen, en b. voor zover het instellingsbestuur het aantal ten hoogste voor
de opleiding in te schrijven personen heeft vastgesteld, dat aantal niet wordt
overschreden. De onder a bedoelde eisen worden opgenomen in de onderwijs- en
examenregeling. Deze komen overeen met de kwaliteiten op het gebied van kennis,
inzicht en vaardigheden die moeten zijn verworven bij beëindiging van de
bacheloropleiding, bedoeld in het eerste en tweede lid.
4. Artikel 7.27 is van overeenkomstige toepassing.
5. Het bewijs van toelating, bedoeld in het derde lid, heeft betrekking op het
studiejaar dat gelegen is na het studiejaar waarin de aanvraag voor dat bewijs is
ingediend, tenzij het instellingsbestuur anders beslist.
Artikel 7.30b.
Toelatingseisen overige masteropleidingen
1. Voor de inschrijving voor een andere masteropleiding in het wetenschappelijk
onderwijs dan die, bedoeld in artikel 7.30a, eerste en tweede lid, of voor een
masteropleiding in het hoger beroepsonderwijs geldt als toelatingseis het bezit van
een bewijs van toelating voor die opleiding. Artikel 7.30a, derde lid, tweede volzin,
is van toepassing. De door het instellingsbestuur vast te stellen eisen worden
opgenomen in de onderwijs- en examenregeling. Deze eisen hebben uitsluitend
Pagina 33 van 40

betrekking op kennis, inzicht en vaardigheden die kunnen zijn verworven bij
beëindiging van een bacheloropleiding.
2. Artikel 7.30a, vijfde lid, is van toepassing.
Artikel 7.30c.
Wegnemen tekortkoming bij niet voldoen aan toelatingseisen
Indien de betrokkene niet voldoet aan de toelatingseisen, bedoeld in de artikelen
7.30a en 7.30b, en van hem redelijkerwijs kan worden verwacht dat hij daaraan
binnen een redelijke termijn alsnog kan voldoen, wordt hem de mogelijkheid
geboden, de tekortkoming weg te nemen en alsnog aan de toelatingseisen te
voldoen.
Artikel 7.57i.
Ondersteuning ter bevordering van goede doorstroming van hoger
beroepsonderwijs naar een masteropleiding in het wetenschappelijk
onderwijs
De onderwijs- en examenregelingen van de betreffende hogescholen en
universiteiten regelen de wijze waarop aan degene die met goed gevolg het
afsluitend examen, verbonden aan een verwante bacheloropleiding in het hoger
beroepsonderwijs heeft afgelegd, door het instellingsbestuur ondersteuning wordt
geboden ter bevordering van een goede doorstroming naar een verwante
masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs.

Pagina 34 van 40

BIJLAGE

II

Criteria transparantie toelating tot de
Master

Criterium
1

Opleidingsspecifieke
eisen/selectiecriteria zijn
beschreven

Bijzonderheden/vermeldenswaard Wijze van
scoren
Ja/nee
Selectie op basis van toets, interview, (1/0)
motivatiebrief

Opleidingseis = Bachelor

Ja/nee

Benodigde competenties eerst vanuit
master beschreven (speciaal voor
niet-doorstroom)

Ja/nee

Voorsorteren in bachelor

Ja/nee
Bijvoorbeeld door minor

2

3

4

5

Informatie voor verschillende
groepen
doorstroom
buitenland
andere universiteit
hbo Premaster?
voorlichting
Masterdag/-week
brochure
Persoon, tel.nr.
Anders, namelijk
toelatingsprocedure is
Nb valt vaak samen met aanmelden
beschreven
generiek
Specifiek voor opleiding
instroommoment

Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
1,2 of 3
(niet
duidelijk)
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee

Uiterste inschrijfdatum
Termijn reactie van universiteit
Werkwijze toelatingscommissie
Waar wordt op gelet?
Extra

6

gebruiksgemak

Overzichtelijke site, weinig
doorklikken, formulieren direct
toegankelijk etc.,
Richt zich tot student/ vanuit aanbod
beschreven/ begrijpelijk

o/v/g
3punts

7

studentperspectief

8

beroepsperspectief

Informatie hierover?

Ja/nee

9

profilering

Onderscheidt opleiding zich t.o.v.
anderen?

Ja/nee

o/v/g3punts

Pagina 35 van 40

BIJLAGE

III

Gespreksleidraad studenten

Vragen aan masterstudenten
1. De keuze, hoe kwam die tot stand?
1.1.
Oriënterend/stond van te voren vast? (kwantificeren)
1.2.
Informatiebronnen? (site, studieadviseur etc.)
1.3.
Criteria, overwegingen? (ook de inhoud van de opleiding? Hier beter dan
daar, of minder strenge eisen?)
1.4.
Voorlichtingsactiviteiten? Welke?
1.5.
Heb je in je bachelor al rekening gehouden met de master? (bv door minor)
1.6.
Waren er beperkingen bij je keus, heb je je keus (moeten) herzien,
waarom? (bv instroommoment, eisen)
2. De toelating, hoe verliep dat proces? (nb verschil doorstroom en anderen)
2.1.
Was het van te voren duidelijk aan welke eisen je moest voldoen en hoe de
procedure zou verlopen?
2.2.
Moeten studenten al in de bachelor rekening houden met hun keuze?
2.3.
Verliep de procedure naar verwachting en werden de eisen strikt toegepast?
2.4.
Heb je je gehouden aan de inschrijfdatum? (kwantificeren)
2.5.
Wat heb je van te voren opgestuurd? (kwestie van documenten
verzamelen?)
2.6.
In geval van extra zaken? Motivatiebrief, toets, intakegesprek? In geval van
selectie: waarop werd je beoordeeld? Wist je dat van te voren? Was de
selectie transparant, eerlijk?
2.7.
Wanneer kreeg je te horen of je was toegelaten? Wist je op welke termijn je
te horen zou krijgen of je werd toegelaten?
2.8.
Sloot de masteropleiding in tijd aan op de bacheloropleiding? (geen
studievertraging?)
2.9.
Waren er logistieke problemen? (nog geen uitslag van tentamen, wachten
op herkansingen)
3. De masteropleiding, terugkijkend.
3.1.
Heb je een goede keus gemaakt, achteraf gezien?
3.2.
Wist je wat je te wachten stond? (moeilijker, makkelijker)
3.3.
Had je je bachelor helemaal voltooid, toen je begon? Hoeveel ects nog te
gaan? Deadline?
3.4.
Wat vinden jullie van de samenstelling van de groep? Heel verschillend in
kennis en vaardigheden of juist van gelijk niveau?
3.5.
Zijn jullie allemaal tegelijk begonnen?
4. Overgang van bachelor naar master
4.1.
Zijn jullie tegen problemen aangelopen die we nog niet besproken hebben?
Hebben jullie nog andere opmerkingen over dit onderwerp?

Pagina 36 van 40

BIJLAGE

IV

Gespreksleidraad deskundigen

Vragen aan de masteropleiding
1.

De masteropleiding, feiten
1.1.
Aantal masterstudenten totaal:
1.2.
Samenstelling van de groep (buitenland, hbo, van andere
universiteit, van andere bachelor):
1.3.
Aantallen voltijd/deeltijd/duaal:
1.4.
Aantal instroommomenten (in geval van één, wordt er gewerkt aan
meer?):
1.5.
Welke voorlichtingsactiviteiten worden georganiseerd?
1.6.
Welke rol speelt de studieadviseur bij de toelating?
1.7.
Korte beschrijving premaster (inhoud, aantal ects, maatwerk,
populatie)

2.

De toelating, tot de master
2.1.
Welke eisen worden gesteld? Gedifferentieerd naar verschillende
groepen?
2.2.
Worden de eisen strikt toegepast?
2.3.
Komen de eisen overeen met soortgelijke opleidingen elders? Hoe
kijkt u daar tegenaan?
2.4.
Hoe verloopt de toelatingsprocedure?
2.5.
Welk deel is centraal geregeld en welk deel neemt de opleiding op
zich?
2.6.
Wat wordt gedaan met de toegestuurde documenten? (bv
motivatiebrief)
2.7.
Is de uiterste inschrijfdatum bindend?
2.8.
Vindt er een intakegesprek plaats? Is dat onderdeel van de
toelating? (medebeslissend voor toelating)
2.9.
Wie beslist over de toelating?
2.10. Op welke gronden wordt de beslissing genomen?
2.11. Binnen welke termijn krijgen de kandidaten uitslag?
2.12. Kan er studievertraging optreden omdat kandidaten lang moeten
wachten tot het programma begint?
2.13. Doen zich logistieke problemen voor bij de toelating? (nog geen
uitslag van tentamen, wachten op herkansingen)

3.

De masteropleiding
3.1.
Is er sprake van een harde knip, wordt die altijd toegepast of zijn er
uitzonderingsgevallen?
3.2.
In geval van zachte knip: worden er eisen gesteld? (punten,
termijnen)
3.3.
Is de groep heterogeen in kennis en vaardigheden? Zo ja, levert dat
problemen op?
3.4.
Kunt u spreken van een goed gemotiveerde groep studenten (die
een goede keus hebben gemaakt)? Vallen er nog studenten uit in de
masterfase?
3.5.
Wil de masteropleiding zich onderscheiden van soortgelijke masters?
Op welke wijze?

Pagina 37 van 40

4.

Overgang van bachelor naar master
4.1.
Doen zich bij de overgang van bachelor naar master problemen voor
die we nog niet besproken hebben?
4.2.
Wat zijn de sterke punten van de toelating en de master in uw
ogen?
4.3.
Er gaan stemmen op de doorstroommaster af te schaffen. Hoe denkt
u daarover?
4.4.
Hoe denkt u over de verzelfstandiging van de master (selectie voor
iedereen)?
4.5.
Heeft u nog andere opmerkingen over dit onderwerp?

Pagina 38 van 40

BIJLAGE

V

Onderwerpen monitor

thema

bijzonderheden

1 instroommoment

Aantal. Tendens naar meer?
Ervaringen met meer dan één.
Belemmeringen voor meer dan één
instroommoment.
Volwaardig curriculum

2 herkansingen

Uitslagtermijnen. Aantal herkansingen.

3 uitvoeringspraktijk

Stand van zaken, update van deel twee
onderzoek

4 Besluitvorming
toelatingscommissie

Welke eisen worden gesteld en op
welke criteria besliste de commissie.
Hoeveel mensen beoordelen een
geval? Is het een kwestie van afvinken
of zij er afwegingen? Hoe om te gaan
met bv motivatiebrief. Op welke
termijn krijgen studenten uitsluitsel?
Welk percentage wordt afgewezen,
nazorg?

5 Zorgvuldige invoering

Wat zou moeten en gaat het ook zo?

6 Zelfstandige master of
doorstroommaster

Visie van de instelling, opleiding.
Profilering. Belemmeringen voor
toegankelijkheid.

7 Schrijnende gevallen

Komen ze voor, in welke mate en van
welke aard? Hoe gaat de instelling
ermee om? Bestuursfuncties?
Structureel of incidenteel? Klachten
hierover van studenten?
Hardheidsclausule en uitvoering
daarvan, rol examencommissie.
Medezeggenschap. Vermelding in OER

8 Onnodige
studievertraging
voorkomen

Standaard een beperkt aantal
studiepunten voor minder relevante
vakken? Good practices

9 Mobiliteit

Welke groepen komen in de master?
Verhouding doorstroommaster en
andere groepen. Gelijkgestemde
groep?

opmerkingen

Pagina 39 van 40

Colofon
Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 | 3500 GS Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl

2010-43
ISBN: 978-90-8503-226-7
Deze publicatie is te downloaden van www.onderwijsinspectie.nl.

© Inspectie van het Onderwijs | oktober 2010

Pagina 40 van 40