Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 240

Veiligheid op school

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 89

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 februari 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de brief van 10 oktober 2018 inzake de Monitor Sociale
Veiligheid in de mbo-sector 2017–2018 (Kamerstukken 29 240 en 31 524,
nr. 85).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 15 februari 2019.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Alberts

kst-29240-89
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

1

1 Waarom wordt de monitor slechts elke twee à drie jaar uitgevoerd en
niet jaarlijks?
Antwoord 1
De monitor betreft een nogal omvangrijk onderzoek dat bestaat uit
enquêtes onder beleidsmakers, docenten en studenten. Het is te belastend
voor scholen om een dergelijk onderzoek ieder jaar uit te voeren.
Bovendien is een jaarlijks terugkerend onderzoek naar de sociale
veiligheid op scholen weinig zinvol, omdat het monitoren en het
realiseren van verbeteringen tijd vraagt.
2 Wordt er een analyse gemaakt per onderwijsinstelling van de mate
waarin onderwijsinstellingen de uitkomsten van de monitor gebruiken om
hun beleid en de daaruit voorvloeiende maatregelen aan te scherpen en
waar nodig aan te passen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Een onderwijsinstelling die aan het onderzoek heeft deelgenomen
ontvangt een uitgebreide analyse van het onderzoeksteam en een
instellingsrapportage. Het Netwerk integrale veiligheid van de MBO Raad
faciliteert de scholen vervolgens met advies en met mogelijkheden om
kennis en informatie over (sociale) veiligheid met elkaar te delen via
bijvoorbeeld de digitale omgeving en themabijeenkomsten. Het is de
verantwoordelijkheid van de instellingen zelf om de uitkomsten van de
monitor in te zetten voor aanscherping van het schoolveiligheidsplan. De
instellingen zijn vanuit de Arbowet verantwoordelijk voor een veilige
omgeving voor hun werknemers.
3 Wat zijn de meest gebruikte maatregelen die scholen kunnen nemen om
hun beleid en de daaruit voorvloeiende maatregelen aan te scherpen naar
aanleiding van de uitkomsten van de monitor?
Antwoord 3
Om zicht te krijgen op de sociale veiligheid binnen de school kunnen
scholen gebruik maken van de uitkomsten van de JOB monitor, de
resultaten van het medewerkerstevredenheidsonderzoek per instelling en
ze kunnen ervoor kiezen deel te nemen aan de Monitor Sociale Veiligheid
van het ecbo. Scholen kunnen de resultaten van deze onderzoeken
beoordelen en in samenspraak met studenten, docenten, leidinggevenden
en beleidsmakers prioriteren op welke activiteiten (extra) wordt ingezet en
welk effect daarvan wordt verwacht.
De maatregelen die scholen kunnen nemen om hun veiligheidsbeleid aan
te scherpen zijn o.a.;
– het aanbieden van training aan docenten over het bespreken van
maatschappelijk beladen thema’s in de klas, bijvoorbeeld de training
van Stichting School en Veiligheid Dialoog onder Druk,
– het bieden van trainingen en informatie over frustratie, agressie en
geweld, discriminatie en pesten,
– het professionaliseren van vertrouwenspersonen in de school,
– het organiseren van workshops en studiedagen voor docenten,
vertrouwenspersonen en overige medewerkers, bijvoorbeeld op het
gebied van pesten en sociale media,
– het delen van goede voorbeelden van effectief veiligheidsbeleid van
andere scholen.
Stichting School en Veiligheid ondersteunt scholen hierbij actief en biedt
diverse handreikingen aan om het veiligheidsbeleid goed vorm te geven
en waar nodig aan te scherpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

2

4 Welke regio’s presteren het best met betrekking tot het tegengaan van
wapen- en drugsbezit en drugshandel op mbo-instellingen en welke het
slechtst?
Antwoord 4
Aan de hand van deze monitor kan hierover geen uitspraak gedaan
worden. Het uitsplitsen naar regio’s is niet mogelijk omdat bij de opzet
van het onderzoek geen rekening gehouden is met een evenwichtige
spreiding over de regio’s.
5 Wat is de oorzaak van de toename van wapen- en drugsbezit en
drugshandel op mbo-instellingen?
Antwoord 5
Uit de monitor blijkt dat sinds 2002 een duidelijke daling in het wapenbezit
te zien is, waarbij in de laatste meting van 2017 een lichte kentering
waarneembaar is. De oorzaak van deze kentering kan via dit onderzoek
niet beantwoord worden, omdat dit onderzoek niet verklarend van aard is.
Bovendien blijkt het lastig om over de jaren heen te vergelijken, onder
andere omdat ieder jaar een andere samenstelling van mbo-instellingen
aan het onderzoek heeft deelgenomen.
6 Hoeveel instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo) geven
aan gericht beleid te hebben tegen online vormen van onveiligheid, zoals
cyberpesten en sexting?
Antwoord 5
Scholen besteden veel aandacht aan digitale vormen van pesten en
sexting in hun veiligheidsbeleid en in de lessen. Uit de monitor blijkt dat
mbo-instellingen dit ieder op hun eigen manier aanpakken. Een ruime
meerderheid van het totaal aantal instellingen dat aan het onderzoek heeft
deelgenomen neemt maatregelen of bereidt maatregelen voor op het
gebied van online pesten en bedreiging. Het gaat dan bijvoorbeeld om
trainingen voor docenten in het herkennen van online pesten, bedreigingen en de aanpak hiervan, om het integreren van maatregelen tegen
online pesten en bedreigingen in de schoolregels en om het bespreekbaar
maken van deze vormen van ongewenst gedrag in de groep. Zes
instellingen (18%) maken gebruik van een specifieke methodiek gericht op
het voorkomen van online pesten, bij zestien instellingen (47%) is dit in
voorbereiding.
7 Wordt er onderzocht welk beleid het meest effectief is tegen online
vormen van onveiligheid, zoals cyberpesten en sexting? Zo ja, welke
maatregelen zijn bewezen effectief? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Pesten, zowel op school als online en andere online-vormen van
onveiligheid blijft de aandacht vragen van scholen. Voor het mbo zijn er
geen effectieve methoden tegen online vormen van onveiligheid
onderzocht, maar het is wel evident dat er voldoende aandacht in de klas
hoort te zijn voor cyberpesten, sexting en het verantwoord omgaan met
sociale media. Bij Stichting School en Veiligheid en ook bij Kennisnet/
mijnkindonline kunnen docenten bruikbaar materiaal vinden ter ondersteuning hiervan. De week tegen pesten is voor mbo-instellingen een
goede aanleiding om aandacht voor dit thema te vragen en het ligt voor
de hand dat mbo-instellingen dit dan ook doen.
8 Wat zijn de meest voorkomende huidige strategieën van
mbo-instellingen om de sociale veiligheid op de instellingen te
verbeteren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

3

Antwoord 8
De MBO Raad heeft een visie Integrale veiligheid opgesteld die verder
wordt uitgewerkt in een servicedocument en waarbij de mbo-instellingen
worden betrokken. Het servicedocument wordt vorm gegeven middels
pilots op diverse instellingen. Verder hebben mbo-instellingen hun eigen
schoolveiligheidsplannen en hebben zij preventiemedewerkers, aandachtfunctionarissen zorg en beleidsmedewerkers sociale veiligheid in dienst.
De meeste mbo-instellingen zijn tevens aangesloten bij het Netwerk
integrale veiligheid van de MBO Raad waar zij advies kunnen inwinnen en
de mogelijkheid hebben om kennis en beleid te delen over sociale
veiligheid.
9 Welke instrumenten en/of toerustingen hebben docenten op dit moment
met betrekking tot de seksuele weerbaarheid van studenten?
Antwoord 9
Stichting School en Veiligheid biedt op haar website uitgebreide informatie aan over hoe omgegaan kan worden met het thema seksuele
integriteit. Zo hebben zij een informatieblad over seksuele integriteit, met
informatie over de rol van de docent op dit gebied, criteria voor gezond
seksueel gedrag en informatie over hoe studenten met elkaar kunnen
praten over deze onderwerpen. Ook zijn er enkele publicaties van
Stichting School en Veiligheid ter beschikking zoals Seks op school en
Waar begin je? (in het laatste boekje staan voorbeelden van wat leerlingen
en studenten belangrijk vinden hoe docenten hiermee omgaan). Op de
website van Rutgers zijn ook lesmateriaal en methodes voor docenten te
vinden. In mijn opdracht wordt daarnaast bijvoorbeeld de theatervoorstelling «Leef» over seksuele diversiteit aangeboden aan scholen. Deze
voorstellingen worden gecombineerd met de training Dialoog onder druk
aan docenten door Stichting School en Veiligheid om vanuit het
perspectief van seksuele integriteit en diversiteit hierover in gesprek te
gaan met studenten. Docenten leren tijdens deze trainingen hoe ze,
ondanks de spanning die het thema op kan roepen, op een goede manier
in contact te blijven met hun studenten en hen tegelijkertijd te begrenzen
op woord en gedrag wanneer dit nodig is.
10 Welke instrumenten geven docenten aan nodig te hebben om hun
toerusting met betrekking tot de seksuele weerbaarheid van studenten te
verbeteren?
Antwoord 10
In de enquêtes van het onderzoek is niet gevraagd naar de instrumenten
die docenten nodig denken te hebben om hun toerusting met betrekking
tot de seksuele weerbaarheid van studenten te verbeteren. Op deze vraag
is daarom geen antwoord te geven.
11 Komt er een terugkoppeling op de monitor: welke acties worden
ingezet behalve de scholen oproepen om hun maatregelen aan te
scherpen?
Antwoord 11
De uitkomsten van de Monitor Sociale Veiligheid zijn onderwerp van
gesprekken binnen het Netwerk integrale veiligheid en mbo-instellingen.
De instellingen die aan het onderzoek hebben deelgenomen ontvangen
een uitgebreide analyse van het onderzoeksteam en een instellingsrapportage. De MBO Raad faciliteert de mbo-instellingen vervolgens met
kennis- en informatie en is, evenals Stichting School en Veiligheid,
beschikbaar voor ondersteuning en advies. Het is vervolgens de verantwoordelijkheid van de instellingen zelf om de uitkomsten van de monitor
in te zetten voor aanscherping van het schoolveiligheidsplan zodat door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

4

alle betrokkenen in de school maatwerkafspraken ter verbetering kunnen
worden gemaakt.
12 Wat wil u eraan doen om de algemene bekendheid van vertrouwenspersonen te vergroten, gegeven dat 64% van de studenten en 75% van het
personeel niet weet dat er een vertrouwenspersoon is?
Antwoord 12
Ik zal het Netwerk integrale veiligheid van de MBO Raad vragen dit punt
actief onder de aandacht te brengen bij mbo-instellingen. Het is de
verantwoordelijkheid van de mbo-instellingen zelf om de bekendheid van
vertrouwenspersonen binnen de instelling te vergroten en ervoor te
zorgen dat alle studenten weten bij wie ze terecht kunnen als ze thuis of
op school ergens tegenaan lopen.
13 Zijn er voldoende handvatten voor scholen om het brede probleem van
drugsgebruik en -handel aan te kunnen pakken? Kunt u handreikingen
geven om het drugsgebruik en -aanbod terug te dringen?
Antwoord 13
Er zijn goede voorbeelden waarin mbo-instellingen hierover de samenwerking zoeken met de lokale politie. Bijvoorbeeld in de regio Den Bosch,
waar de gemeente een agent heeft vrijgesteld om de verbinding met
scholen op dit thema te verzorgen. In andere gemeenten, onder andere in
Rotterdam en in Utrecht zijn stedelijke convenanten afgesloten tussen
politie, openbaar ministerie, gemeenten, jongerenwerk, buurtteams,
voortgezet (speciaal) onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs om de
problematiek ten aanzien van alcohol- en drugsgebruik door leerlingen en
studenten, op en rondom scholen goed aan te kunnen pakken.
14 Welke verklaring heeft u voor een toename van onveiligheid op
scholen?
Antwoord 14
De vraag of er daadwerkelijk sprake is van een algehele toename van
onveiligheid op mbo-instellingen in de laatste jaren is niet eenvoudig te
beantwoorden. Op basis van de JOB monitor zien we juist een stijging
van het veiligheidsgevoel onder studenten van 76% (2016) naar 78%
(2018). Dit geldt ook voor de instellingen die zowel aan de JOB monitor
als aan de monitor sociale veiligheid van het ecbo hebben deelgenomen.
Uit een nadere analyse komt naar voren dat de opzet en de uitvoering van
beide monitoren nogal van elkaar verschillen en dat dit mogelijk een
verklarende factor is.
Aan de JOB monitor doen nagenoeg alle instellingen mee en daarbinnen
alle locaties, waardoor weging naar schooltype, grootte en bijvoorbeeld
naar mbo niveau om tot een totaal oordeel te komen maar beperkt nodig
is. Meer dan 265 duizend studenten doen mee, de respons is bekend en
zeer hoog voor dit type onderzoek (55%). Verder is de opzet van deze
monitor over de jaren heen uniform. Er wordt bijvoorbeeld gebruik
gemaakt van een stabiele en omvangrijke onderzoekspopulatie, rapportageperiode en vraagstelling over de jaren heen.
Bij de monitor van het ecbo ligt dit anders. De groep van deelnemende
instellingen in 2014 is relatief klein ten opzichte van de meest recente
monitor in 2018, voor een aanzienlijk deel zijn andere instellingen
bevraagd en niet alle locaties per instelling hebben aan het onderzoek
deelgenomen. Instellingen melden zichzelf aan voor het onderzoek en er
is geen sprake van een aselecte steekproef. Slechts een klein deel van het
totaal aantal mbo-studenten heeft vervolgens aan het onderzoek
meegedaan (in beide jaren: 2014 en 2017, respectievelijk 2% en 4%) en er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

5

is vanwege de wijze waarop het onderzoek wordt uitgezet geen volledig
zicht op de omvang van de non-respons. Tot slot is sprake van één
wijziging in een antwoordcategorie bij de vraag die zich richt op het
veiligheidsgevoel van studenten, die mogelijk van invloed is geweest. De
Monitor Sociale Veiligheid geeft meer uitgebreide en diepgaande
informatie over de instellingen die meedoen aan de monitor. De
JOB-monitor geeft een generalistischer beeld maar geeft minder
diepgang over de situaties ten aanzien van de sociale veiligheid op
specifieke mbo-instellingen. Beiden monitoren samen zorgen voor een
volledig en goed beeld over de status van de sociale veiligheid in het
mbo. Met de MBO Raad en de JOB zal ik overleg voeren over de opzet en
afstemming van het onderzoek naar de sociale veiligheid op
mbo-instellingen de komende jaren.
Het voorgaande neemt niet weg dat uit de laatste metingen van beide
monitoren naar voren komt dat de sociale veiligheid op mbo-instellingen
op diverse aspecten beter kan en dat het belangrijk is om onverminderd in
te blijven zetten op het versterken van de sociale veiligheid in het mbo.
Zoals ik ook in mijn aanbiedingsbrief aan uw Kamer van 10 oktober 2018
(Kamerstukken 29 240 en 31 524, nr. 85), over de monitor Sociale
Veiligheid in de mbo-sector heb aangeven zal ik me hier samen met de
mbo-instellingen en betrokken partijen als het Netwerk integrale
veiligheid van de MBO Raad en Stichting School en Veiligheid voor
inzetten.
15 Welke mogelijkheden en voorzieningen hebben mbo-docenten om te
leren omgaan met gevoelige onderwerpen?
Antwoord 15
Het Netwerk integrale veiligheid van de MBO Raad organiseert bijeenkomsten op diverse aan sociale veiligheid gerelateerde thema’s, Stichting
School en Veiligheid ondersteunt en adviseert scholen bij hun veiligheidsbeleid en heeft een uitgebreide website met goede voorbeelden en
instrumenten, waaronder informatie en trainingen. Specifiek de training
Dialoog onder Druk die zich richt op allerlei maatschappelijk beladen
thema’s die kunnen leiden tot polarisatie. Docenten leren hoe ze, ondanks
dat de gemoederen tijdens gesprekken hierover kunnen oplopen op een
goede manier in contact te blijven met de groep en studenten te laten
nadenken over hun mening en opvattingen.
De mbo-instellingen doen zelf ook van alles om bijvoorbeeld (cyber)pesten, discriminatie, sexting en radicalisering van en door hun studenten
tegen te gaan en hierover het goede gesprek te voeren in de klas. Theater
AanZ dat zich richt op de acceptatie van LHBTI-studenten, en het
uitnodigen van gastsprekers over loverboy-praktijken zijn mooie
voorbeelden. Goede communicatie binnen het onderwijsteam over
gedeelde normatieve opvattingen in de school en de betrokkenheid van
ouders zijn verder belangrijk. Daarnaast draagt de Burgerschapsagenda
mbo bij aan de professionalisering van burgerschapsdocenten over het
voeren van «het lastige gesprek in de klas» en bijvoorbeeld over de
acceptatie van diversiteit.
16 Welke maatregelen heeft u de afgelopen jaren genomen om het
veiligheidsgevoel van mbo’ers te vergroten?
Antwoord 16
Uit de monitor van het ecbo en uit de JOB monitor blijkt dat het veiligheidsgevoel van mbo-studenten hoog is, maar dat de aandacht hiervoor
niet moet verslappen. Het is van belang om in de lessen aandacht te
besteden aan en het gesprek te voeren over maatschappelijk moeilijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

6

thema’s, bijvoorbeeld over discriminatie en uitsluiting, diversiteit,
seksualiteit en pesten. Docenten kunnen door Stichting School en
Veiligheid worden getraind en kunnen van handreikingen worden
voorzien. Daarnaast is en blijft het van belang om in de onderwijsteams
adequaat en consequent te blijven reageren op wat er met en tussen
studenten mis kan gaan. Grensoverschrijdend gedrag zoals pesten,
schelden en treiteren moet direct worden aangepakt. Niet alleen in de
klassen maar ook op de gangen en in andere ruimten, waarbij ook het
niet-onderwijsgevend personeel een rol speelt. De veiligheidscoördinatoren binnen de mbo-instellingen vervullen hierbij een spilfunctie.
17 Welke rol speelt het gevoel van onveiligheid van studenten (en
eventueel ook docenten) bij de werkdruk die docenten toch al voelen?
Antwoord 17
Het is niet onderzocht of er sprake is van een causaal verband tussen het
door studenten en docenten ervaren veiligheidsgevoel en de door
docenten gevoelde werkdruk. Het lijkt mij echter wel aannemelijk dat een
veilige en ontspannen werkomgeving bevorderlijk is voor het ervaren van
minder werkdruk door docenten.
18 Hoe verklaart u de teruggang van het veiligheidsgevoel van de
mbo-studenten van 96% in 2014 naar 83% in 2017? Wanneer komen wij te
weten of deze tendens zich doorzet in 2018?
Antwoord 18
De vraag of er daadwerkelijk sprake is van een teruggang van het
veiligheidsgevoel van studenten op mbo-instellingen van 2014 naar 2017
is niet eenvoudig te beantwoorden. Op basis van de JOB monitor zien we
juist een stijging van het veiligheidsgevoel van 76% (2016) naar 78%
(2018). Dit geldt ook voor de instellingen die zowel aan de JOB monitor
als aan de monitor sociale veiligheid van het ecbo hebben deelgenomen.
Uit een nadere analyse komt naar voren dat de opzet en de uitvoering van
beide monitoren nogal van elkaar verschillen en mogelijk een verklarende
factor zijn. Voor een nadere toelichting hierop verwijs ik naar het
antwoord op vraag 14. Met de MBO Raad en de JOB zal ik daarom overleg
voeren over de opzet en afstemming van het onderzoek naar sociale
veiligheid op mbo-instellingen de komende jaren.
19 Hoeveel mbo-instellingen beschikten in 2017 nog niet over een sociaal
veiligheidsbeleid dat is gericht op het voorkomen van zowel seksuele
intimidatie, als racisme en geweld?
Antwoord 19
Iedere mbo-instelling is volgens de Arbowet wettelijk verplicht om een
schoolveiligheidsplan te hebben en om sociaal veiligheidsbeleid uit te
voeren. De Arbowet verplicht scholen tevens om hun personeel en
studenten te beschermen tegen psychosociale arbeidsbelasting zoals
discriminatie, agressie en geweld, pesten en seksuele intimidatie. De in de
Arbowet beschreven uitgangspunten worden ingevuld en uitgewerkt in
concrete maatregelen door de werkgever.
20 Welke rol ziet u voor zich met betrekking tot burgerschap als het gaat
over sociale veiligheid?
Antwoord 20
Door in het kader van burgerschap het gesprek te voeren en studenten de
juiste kennis, vaardigheden en attitudes bij te brengen, wordt een
positieve bijdrage geleverd aan de sociale veiligheid op school. Burgerschap bereidt mbo-studenten immers voor op hun functioneren als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

7

volwaardig burger in de maatschappij. Zo is er onder meer aandacht voor
de bereidheid en het vermogen om deel uit te maken van de gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren. Het gaat dan om het
functioneren in de eigen woon- en leefomgeving, in zorgsituaties, in de
school, maar ook om de acceptatie van diversiteit. Ik werk aan een
aanscherping van de kwalificatie-eisen burgerschap, waarmee expliciet
gemaakt wordt waar acceptatie van diversiteit onder meer betrekking op
heeft. Naar verwachting treedt deze wijziging in werking vanaf schooljaar
2019–2020.
21 Op welke wijze(n) zal in de aanscherping van de kwalificatie-eisen
burgerschap – om daarin het belang van diversiteit duidelijker te
benoemen, zoals werd gevraagd in de motie van de leden Van den Hul en
Jasper van Dijk (Kamerstuk 30 420, nr. 274) – zichtbaar worden dat een
respectvolle omgang met seksuele diversiteit een basiswaarde vormt in
onze samenleving?
Antwoord 21
De acceptatie van diversiteit is een belangrijk element binnen het
burgerschapsonderwijs in het mbo. Naar aanleiding van de motie van de
leden Van den Hul en Jasper Van Dijk over het bevorderen van de
LHBTI-acceptatie op school (Kamerstuk 30 420, nr. 274) werk ik aan een
aanscherping van de kwalificatie-eisen burgerschap. Met de wijziging
wordt expliciet in de tekst opgenomen dat acceptatie van diversiteit een
basiswaarde vormt in onze samenleving en dat acceptatie van diversiteit
onder meer betrekking heeft op etnische, religieuze, seksuele en gender
diversiteit. Naar verwachting treedt deze wijziging in werking vanaf
schooljaar 2019–2020.
22 Wat wilt u doen aan het feit dat met name techniekopleidingen te
maken hebben met wapenbezit, materieel geweld en psychisch-fysiek
geweld, zodat meisjes – die u met het Techniekpact wil aanmoedigen voor
een techniekopleiding te kiezen – dat veilig kunnen doen?
Antwoord 22
Ik verwacht van mbo-instellingen dat zij een actief sociaal veiligheidsbeleid voeren dat de instemming van de studentenraden heeft en dat zij
effectief handelen bij signalen die de sociale en/of fysieke veiligheid van
hun studenten en docenten bedreigen. De Inspectie van het Onderwijs
houdt hier toezicht op. Ik zal bij het Netwerk integrale veiligheid van de
MBO Raad, dat instellingen hierin adviseert en ondersteunt, vragen om
zich nadrukkelijker te richten op de veiligheid bij techniekopleidingen.
23
Wat is de reden dat het aantal studenten dat ongeoorloofd uit de lessen
wegbleef van 2011 tot 2014 steeg, terwijl de trend met betrekking tot
spijbelen tot 2011 daalde?
Antwoord 23
Door het signalerende karakter van het onderzoek is het niet mogelijk om
uitspraken te doen over de aard van de oorzaak. Ik zal de begeleidingscommissie voor een volgende monitor verzoeken of gerichtere vragen op
dit onderwerp gesteld kunnen worden.
24 Wat is de reden dat studenten steeds vaker een wapen mee naar
school nemen?
Antwoord 24
Dit is een antwoord op de enquêtevraag naar het waarom van het
meenemen van wapens. Een kanttekening hierbij is dat de populatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

8

studenten die aan de enquête heeft deelgenomen vrij beperkt is en
daardoor onvoldoende representatief voor de hele sector.
25 Hoe kan het dat zowel het percentage daders als slachtoffers van
materieel geweld is toegenomen?
Antwoord 25
Het onderzoek toont aan dat er een groter percentage daders en slachtoffers van materieel geweld is dan in de monitor van 2014. Hoewel de
precieze verklaring niet te geven is, kan men beredeneren dat meer
daders ook leidt tot meer slachtoffers.
26 Kunt u aangeven of er een onderscheid gemaakt kan worden naar
verschillende soorten drugs als het gaat om gebruik en handel rondom
scholen?
Antwoord 26
Dat is in dit onderzoek niet onderzocht. Veel scholen zijn over dit
onderwerp in gesprek met de politie om dergelijke overlast en
ongewenste situaties te verhelpen.
27 Kunt u aangeven of er een relatie is tussen scholen waar meer drugs
gebruikt en verhandeld worden, en de afstand tot de dichtstbijzijnde
coffeeshop?
Antwoord 27
Dit onderzoek heeft zich geconcentreerd op de reacties van studenten,
medewerkers van mbo-instellingen en beleidsmedewerkers. Omgevingsfactoren, zoals coffeeshops, zijn daarin niet meegenomen.
28 Hoe duidt u de schommeling in het percentage slachtoffers van
materieel geweld ten opzichte van de stijging van het percentage daders?
Antwoord 28
Het onderzoek toont aan dat er een groter percentage daders en slachtoffers is dan in de monitor van 2014. Hoewel de precieze verklaring niet te
geven is, kan men redeneren dat meer daders ook leidt tot meer
slachtoffers.
29 Weet u wat de achterliggende motieven zijn van daders van materieel
geweld?
Antwoord 29
De achterliggende motieven van daders van materieel geweld zijn niet te
achterhalen uit deze monitor.
30 Hoe komt het dat er na een jarenlange daling van de percentages
daders en slachtoffers van psychisch-fysiek geweld, nu weer een stijging
is?
Antwoord 30
Een vergelijking over de jaren heen is lastig onder andere omdat ieder
jaar een andere set mbo-instellingen (op eigen verzoek) is bevraagd en er
dus geen sprake is van een aselecte steekproef. Daarnaast heeft slechts
een klein deel van het totaal aantal mbo-studenten deelgenomen (zie ook
het antwoord op vraag 14).
31 Wat gaat u doen aan het stijgende aantal daders en slachtoffers van
materieel en psychisch-fysiek geweld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

9

Antwoord 31
De verantwoordelijkheid voor deze aanpak ligt bij de mbo-instellingen. Zij
hebben een eigen veiligheidsbeleid en herzien dit jaarlijks. Scholen
worden geholpen en krijgen ondersteuning via Stichting School en
Veiligheid, die maatregelen en instrumenten aan scholen beschikbaar
stelt. Het Netwerk integrale veiligheid van de MBO Raad, deelt kennis en
kan ondersteunende acties nemen voor de scholen. Er zijn goede
voorbeelden waarin mbo-instellingen hierover al actief de samenwerking
zoeken met de betrokken gemeente(s) en de lokale politie. Zie hierover
ook het antwoord op vraag 11.
32 In hoeverre stoppen studenten ook daadwerkelijk met hun opleiding
naar aanleiding van psychisch-fysiek geweld, gegeven het feit dat 17.500
studenten per semester hun opleiding om deze reden niet optimaal
kunnen volgen en zelfs overwegen hun opleiding af te breken?
Antwoord 32
Cijfers hierover zijn niet beschikbaar.
33 Hoe valt de enorme daling van het veiligheidsgevoel en enorme
stijging van het onveiligheidsgevoel te verklaren?
Antwoord 33
In het mbo is waarschijnlijk geen sprake van een werkelijke daling van het
veiligheidsgevoel over de hele linie, maar is deze uitkomst het gevolg van
een verschillende onderzoekspopulatie en -methode. Zie voor een nadere
uiteenzetting hierover de antwoorden op de vragen 14 en 18.
34 Wat gaat u doen aan de enorme daling van het veiligheidsgevoel en de
enorme stijging van het onveiligheidsgevoel?
Antwoord 34
Zoals in de vragen 14 en 18 reeds beargumenteerd is, is er in het mbo
waarschijnlijk geen sprake van een werkelijke daling van het veiligheidsgevoel over de hele linie, maar is de uitkomst van de monitor het gevolg
van een verschil in onderzoekspopulatie en -methode. De monitor van het
ecbo geeft een waardevol beeld van hoe het in enig jaar, in deze monitor
in 2017, gesteld is met de sociale veiligheid op een aantal mbo-instellingen die zich in het betreffende jaar zelf voor het onderzoek hebben
aangemeld. Deze instellingen krijgen een op maat gesneden analyse
waarop zij hun veiligheidsbeleid verder kunnen aanscherpen.
35 Hoe verklaart u dat in de andere onderwijssectoren, en in de samenleving in het algemeen, er geen sprake is van een daling van het veiligheidsgevoel en dat dit in het mbo wel het geval is?
Antwoord 35
Zoals in de vragen 14 en 18 reeds beargumenteerd is, kunnen we ons
afvragen of er in het mbo sprake is van een werkelijke daling van het
veiligheidsgevoel over de hele linie. In de JOB-monitor is deze daling niet
terug te vinden en loopt de ontwikkeling in de pas met die in andere
onderwijssectoren en de samenleving.
36 Wordt iets gedaan met het gegeven dat er een trend is in de locaties
waar studenten zich het meest en het minst veilig voelen, in het veiliger
maken van de omgeving?
Antwoord 36
In het mbo is al vele jaren aandacht voor veiligheid in en rondom de
verschillende locaties op scholen. Alle mbo-instellingen die deelgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

10

hebben aan de monitor krijgen een eigen op maat gesneden overzicht van
de resultaten. De MBO Raad gaat vervolgens via het Netwerk integrale
veiligheid met mbo-instellingen in gesprek via bijeenkomsten die door het
Netwerk worden georganiseerd en gefaciliteerd. De uitkomsten van de
monitor zijn ook onderwerp van gesprek op de mbo-instellingen zelf,
zodat door alle betrokkenen maatwerkafspraken en plannen ter verbetering kunnen worden gemaakt en instellingen op basis daarvan hun
veiligheidsplannen kunnen aanscherpen.
37 Gaat u iets doen aan de jarenlange trend van de als minst veilig
ervaren locatie, namelijk de lesruimte?
Antwoord 37
Uit de monitor komt naar voren dat de lesruimte juist gezien wordt als de
meest veilig ervaren locatie op school.
38 Waarom is het onderwerp sexting nu pas voor het eerst meegenomen
in de monitor?
Antwoord 38
Het onderwerp sexting heeft recentelijk relatief snel aan betekenis
gewonnen en is een steeds prominentere rol gaan spelen in de belevingswereld van jongeren. Als de privacy en het vertrouwen van jongeren
worden geschonden, doordat gevoelig beeldmateriaal ongevraagd wordt
gedeeld, dan heeft dit grote gevolgen voor iemands psychosociale
functioneren en welbevinden. Het vergroten van de seksuele weerbaarheid, het bevorderen van seksueel integer gedrag van mbo-studenten en
voorlichting over de risico’s van sexting aan studenten vind ik daarom van
dermate groot belang, dat het bij de opzet van deze monitor ook is
meegenomen.
39 Wordt het onderwerp sexting in volgende monitoren opnieuw
meegenomen?
Antwoord 39
Ik zeg u dit bij deze toe, omdat ik het belangrijk vind om meer zicht te
krijgen op het fenomeen sexting en om de weerbaarheid van
mbo-studenten hiertegen te vergroten.
40 Wordt ook de vraag gesteld of jongeren zelf het slachtoffer zijn
(geweest) van een loverboy of lovergirl?
Antwoord 40
Deze vraag is niet gesteld. In overleg met de begeleidingscommissie van
het onderzoek is besloten hier niet direct naar te vragen, omdat de
gedachte is dat de vraag te persoonlijk zou zijn en de kans op een
betrouwbaar antwoord te laag.
41 Wat gaat u doen met de kennis dat er een groep medestudenten is die
uitgesproken moeite heeft met homoseksuele of lesbische docenten of
medestudenten?
Antwoord 41
Sinds 2013 steunt mijn ministerie het project Seksuele diversiteit in het
mbo, van Theater AanZ, COC Nederland en sinds kort ook Stichting
School en Veiligheid. Het project is de laatste jaren uitgebreid. Via
interactieve theatervoorstellingen en docententrainingen wordt op
mbo-instellingen het thema seksuele diversiteit bespreekbaar gemaakt op
een manier die aansluit bij de belevingswereld van studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

11

Ook hebben steeds meer mbo-scholen, net als scholen in het voortgezet
onderwijs, een Gender And Sexuality Alliance (GSA) van het COC (die
onder andere Paarse Vrijdag organiseert). Scholen met een GSA hebben
een positiever en veiliger klimaat voor LHBTI leerlingen en studenten. Ik
ondersteun de GSA’s van het COC de komende jaren als onderdeel van
het strategisch partnerschap dat ik heb gesloten met het COC, Transgender Netwerk Nederland en NNID, de Nederlandse belangenorganisatie
voor intersekse personen. Daarnaast geef ik uitvoering aan de motie van
de leden Van den Hul en Jasper van Dijk, die de regering verzoekt om op
mbo-scholen de LHBTI-acceptatie verder te bevorderen door het examenen kwalificatiebesluit op dit punt aan te passen (Kamerstuk 30 420, nr.
274). Implementatie is voorzien in schooljaar 2019–2020. In het aangepaste besluit wordt gesproken over acceptatie van seksuele- en genderdiversiteit als basiswaarde in onze samenleving.
42 Wat gaat u doen aan het feit dat blijkt dat LHBT-studenten (lesbische
vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele personen en transgenders)
drie keer zo vaak het slachtoffer worden van vandalisme en psychischfysiek geweld als heteroseksuele studenten?
Antwoord 42
De sociale acceptatie van seksuele- en genderdiversiteit wordt langzaam
groter in Nederland. De JOB-monitor, maar ook bijvoorbeeld de
LHBT-monitor van het SCP, laten dat zien. Het goede nieuws is dat die
acceptatie stijgt onder alle groepen in de samenleving. Het slechte nieuws
is dat dit soort maatschappelijke veranderingen langzaam gaan. Juridisch
gezien is er gelijkheid, maar sociaal-maatschappelijk nog niet. Het blijft
dus belangrijk om extra aandacht te houden voor deze groep. Tegelijk laat
de positieve trend wel zien dat we met ons beleid op de goede weg zijn.
43 Wat gaat u doen om de veiligheid van LHBT-studenten te verbeteren?
Antwoord 43
Allereerst zal ik de veiligheid van LHBTI’s blijven monitoren, ook in het
mbo. Daarnaast is de veiligheid van LHBTI-studenten onderdeel van het
bredere sociale veiligheidsbeleid. Via het Netwerk integrale veiligheid
monitort en ondersteunt de MBO Raad de mbo-scholen. Via onder andere
de jaarlijkse conferentie van het Netwerk integrale veiligheid, uitwisseling
van expertise, instrumenten, materialen en good practices. Stichting
School en Veiligheid probeert met onder andere de theatervoorstelling
«Leef» (onderdeel van Theater AanZ) en de training Dialoog onder druk,
instellingen handvatten te geven om de acceptatie binnen de instellingen
te vergroten.
44 Zal het nieuwe onderdeel «discussies met gevolgen» in volgende
monitoren opnieuw opgenomen worden?
Antwoord 44
Ik zal de begeleidingscommissie, waar onder andere OCW en de MBO
Raad zitting in hebben, verzoeken om dit onderdeel wederom mee te
nemen in een volgende monitor.
45 In hoeverre overlappen de twee manieren waarop studenten zijn
geselecteerd (namelijk door alle studenten van een locatie te bevragen en
door steekproeven van klassen te trekken)? Is hier rekening mee
gehouden bij de resultaten?
Antwoord 45
Er is geen sprake van overlap van twee manieren waarop studenten zijn
geselecteerd bij dezelfde locatie, of het één of het ander heeft plaatsge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

12

vonden. Bij de meeste locaties zijn alle studenten benaderd. Van vier van
de 20 deelnemende mbo-instellingen is bij een beperkt aantal grote
locaties een steekproef van klassen getrokken. Deze mbo-instellingen zijn
door de onderzoekers ondersteund bij het trekken van de steekproef.
46 Wat is gedaan met de resultaten van de studenten die de vragen over
persoonskenmerken hebben overgeslagen?
Antwoord 46
De responsgroep wijkt af van de gehele populatie van mbo-studenten. Om
hiervoor te corrigeren is de responsgroep gewogen naar een combinatie
van leeftijd, geslacht en opleidingsniveau. Als een respondent één of
meerdere van deze kenmerken niet ingevuld heeft, is deze student buiten
de weging gehouden. De student is wel meegenomen in de tabellen waar
naar deze kenmerken afzonderlijk is uitgesplitst, als deze dit kenmerk wel
ingevuld heeft.
47 Zijn er studenten die bij de vragen over persoonskenmerken, ondanks
de optie de vraag over te slaan, de enquête hebben afgebroken?
Antwoord 47
Er zijn op allerlei punten in de vragenlijst respondenten geweest die de
vragenlijst hebben afgebroken. Dat is gebruikelijk bij een dergelijk
vragenlijstonderzoek. De onderzoekers hebben in dit onderzoek niet
geconstateerd dat het afbreken in dit onderzoek meer dan gemiddeld
voorkwam of dat dit bij bepaalde vragen, bijvoorbeeld die over persoonskenmerken meer voorkwam dan bij andere vragen.
48 Waarom is ervoor gekozen twee afnameperioden in te stellen omdat
eerstejaarsstudenten nog niet op school zaten in de periode waarover de
afname in september-december ging, in plaats van gebruik te maken van
één afnameperiode?
Antwoord 48
Dit heeft te maken met afstemming met andere aan sociale veiligheid
gerelateerde onderzoeken die in het mbo worden uitgevoerd (bijvoorbeeld de JOB-monitor), en met de mogelijkheid om ook eerstejaars
studenten aan het onderzoek deel te laten nemen. In verband met de JOB
monitor is gekozen voor de afnameperiode september-december 2017 om
er zo voor te zorgen dat er niet twee vragenlijsten over een zelfde soort
onderwerp tegelijk bij de doelgroep terecht zouden komen. Om ook
eerstejaars en entreestudenten te bevragen was in januari 2018 een
tweede mogelijkheid voor bevraging, deze groep heeft zo een half jaar
lessen kunnen volgen en kan dan een goed beeld geven over hun
ervaringen. Bij de vorige meting is dezelfde aanpak gevolgd.
49 In hoeverre zijn alle provincies qua mbo-instellingen vertegenwoordigd
in dit onderzoek?
Antwoord 49
Wat betreft de locaties van mbo-instellingen, zijn Zeeland en Flevoland
niet vertegenwoordigd in het onderzoek. Als wordt gekeken naar de
landsdelen Noord, Oost, Midden, West en Zuid, dan zijn alle delen met
meerdere mbo-instellingen en locaties vertegenwoordigd.
Mbo-instellingen konden zichzelf aanmelden om deel te nemen aan deze
monitor. Er is dus geen invloed uitgeoefend om bepaalde mbo-instellingen te betrekken bij de monitor om zo een volledig dekkend beeld over
alle provincies te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

13

50 In hoeverre was er een veilige omgeving voor studenten om de
enquête in te vullen? Was dit iets wat op school gedaan moest worden of
kon het ook in de privésfeer?
Antwoord 50
Scholen zijn vrij gelaten in de manier waarop zij de enquête konden laten
invullen. Docenten zijn ondersteund met een lesinstructie die ze konden
gebruiken om het onderwerp sociale veiligheid te bespreken en de
enquête te laten invullen. De ervaring leert dat het in de privésfeer laten
invullen van de enquête te weinig respons oplevert. Het overgrote
gedeelte van de enquêtes is dan ook op scholen ingevuld.
51 Wordt de verscherpte alertheid met betrekking tot wapens ook omgezet
in concreet beleid, omdat het in sommige gevallen ging om illegale
wapens?
Antwoord 51
Scholen hebben hier vrijwel altijd al beleid op ontwikkeld in lijn met de
wetgeving. De regels van mbo-instellingen verbieden het bezit van zowel
legale als illegale wapens en bezit hiervan kan leiden tot schorsing en of
verwijdering. Als er wapens worden aangetroffen op een mbo-instelling
dan wordt dit gemeld bij de politie.
52 Is in de enquête ook de vraag opgenomen of studenten zelf weleens in
drugs hebben gehandeld? Zo niet, wordt deze vraag bij de volgende
monitor wel opgenomen?
Antwoord 52
De vraag of studenten zelf wel eens in drugs hebben gehandeld maakt
geen onderdeel uit van de enquête. Bij een volgende monitor zal ik het
belang van opname van deze vraag in de begeleidingscommissie aan de
orde stellen.
53 Wat verstaat u onder «niet serieuze beantwoording» als u schrijft dat
naar daderschap van seksuele intimidatie niet is gevraagd, omdat in een
eerdere meting bleek dat die vraag bij teveel studenten een niet serieuze
beantwoording uitlokt? Is er gekeken naar andere manieren om toch een
antwoord op deze vraag te krijgen?
Antwoord 53
De beslissing om niet te vragen naar daderschap van seksuele intimidatie
is al voor 2011 genomen. Dat maakt het erg lastig om nu nog te achterhalen om welk type niet serieuze antwoorden het precies ging en welke
alternatieven destijds zijn overwogen om desondanks antwoord op deze
vraag te krijgen.
54 Is in de enquête ook de vraag gesteld of studenten zelf een loverboy of
lovergirl kennen?
Antwoord 54
Deze vraag is niet gesteld.
55 Is duidelijk wat de gevolgen zijn van het feit dat circa 17.500 studenten
per semester zich door psychisch-fysiek geweld niet optimaal op hun
opleiding konden concentreren?
Antwoord 55
Cijfers en verdere informatie hierover is niet voorhanden, maar het ligt
zeer voor de hand dat een veilige schoolomgeving een noodzakelijke
voorwaarde is voor het behalen van goede studieresultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

14

56 Is er een verband te trekken tussen de resultaten met betrekking tot de
mate waarin mbo-studenten LHBT-studenten accepteren en het feit dat
LHBT-studenten vaker slachtoffer zijn?
Antwoord 56
Aan de hand van de gegevens uit dit onderzoek is dit niet te analyseren.
57 Hebben de extra maatregelen die getroffen zijn op het gebied van de
bespreekbaarheid van gevoelige thema’s op iets meer dan de helft van de
instellingen, gevolgen gehad voor het veiligheidsgevoel? Worden deze
andere maatregelen meegenomen in een volgende monitor?
Antwoord 57
Stichting School en Veiligheid biedt scholen handvatten aan over hoe zij
gevoelige thema’s kunnen bespreken in de klas en op school. Ook biedt
Stichting School en Veiligheid trainingen aan voor docenten om lastige
discussies over gevoelige onderwerpen in goede banen te leiden, dit is de
al eerder beschreven training: Dialoog onder druk. De extra aandacht voor
gevoelige thema’s in de maatschappij kan ertoe geleid hebben dat deze
ook meer besproken zijn in klas en dus vaker geresulteerd hebben in
heftige discussies. Dit kan het veiligheidsgevoel van studenten
beïnvloeden. Ik ben van mening dat het desalniettemin waardevol is om
deze gesprekken te blijven voeren en te leren van elkaars standpunten.
Voor een volgende monitor zal ik de begeleidingscommissie vragen of het
effect van de getroffen maatregelen op het veiligheidsgevoel meegenomen kan worden.
58 Hoe kan het dat minder medewerkers dan in de meting van 2014
worden geconfronteerd met materieel geweld, maar het aantal incidenten
per honderd medewerkers is toegenomen?
Antwoord 58
Uit deze meting blijkt dat een kleinere groep medewerkers vaker slachtoffer is geworden van materieel geweld. Het onderzoek biedt hiervoor
geen verklaring, omdat het onderzoek vooral signalerend van aard is.
59 In welke mate zijn de gevolgen ernstiger wanneer een medewerker
slachtoffer wordt van psychisch-fysiek geweld door een collega of
leidinggevende, ten opzichte van wanneer de dader een student is?
Antwoord 59
Het slachtoffer worden van psychisch en/of fysiek geweld is altijd ernstig,
of het nu van een directe collega, een leidinggevende of van een student
afkomstig is. Grensoverschrijdend gedrag binnen het onderwijsteam is
niet alleen voor de betrokken collega’s ernstig maar heeft ook een effect
naar de studenten. Het is van belang dat het team vanuit gemeenschappelijk gedragen normen en waarden optreedt om de sociale veiligheid
voor studenten en voor elkaar te borgen en zo nodig te verbeteren.
Onderlinge steun, een open uitwisseling van ideeën en opvattingen zijn
daarvoor een voorwaarde, waarbij pesten, intimidatie en andere vormen
van fysiek en psychisch geweld niet past. De vertrouwenspersonen in de
instelling hebben hierin een belangrijke rol.
60 In hoeveel procent van de gevallen met psychisch-fysiek geweld is de
dader een collega of leidinggevende en in hoeveel procent is de dader een
student?
Antwoord 60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

15

In het onderzoek is geen analyse uitgevoerd naar deze vraag. Het is helaas
ook niet mogelijk om deze analyse alsnog te doen op de huidige onderzoeksgegevens, omdat de vragen in de enquête hier niet op afgestemd
zijn.
61 Wat is het verschil tussen de mate waarin heteroseksuele medewerkers
het geen bezwaar vinden voor LHBT-collega’s om binnen de instelling
voor hun geaardheid uit te komen ten opzichte van LHBT-studenten?
Antwoord 61
De vraagstelling in de enquête aan medewerkers is anders dan die in de
enquête aan studenten. Dit zorgt ervoor dat beide enquêtes op dit punt
niet met elkaar te vergelijken zijn en er geen betrouwbaar antwoord op
deze vraag te gegeven is.
62 Wordt er, gezien het feit dat onlangs uit onderzoek van Terre des
Hommes bleek dat meiden tegenwoordig in kortere tijd in de prostitutie
worden gedwongen, meer aandacht aan preventie op dit gebied besteed?
Zijn docenten volgens u voldoende in staat seksuele uitbuiting en/of
«sextortion» te herkennen, aangezien maar maximaal een derde van de
docenten aangeeft zich voldoende toegerust te voelen om zaken rond
seksuele weerbaarheid te herkennen en er indien nodig mee om te gaan?
Antwoord 62
Vanuit zowel het Netwerk integrale veiligheid van de MBO Raad als vanuit
Stichting School en Veiligheid wordt aandacht besteed aan deze zorgelijke
problematiek. Mbo-instellingen besteden hier aandacht aan maar niet elke
docent zal toegerust zijn om signalen te herkennen of aan te pakken. Er
zijn vertrouwenspersonen en zorgcoördinatoren op de mbo-instellingen
die doorgaans wel de expertise hebben of studenten kunnen doorverwijzen.
63 Hoe verklaart u dat studenten aangeven dat docenten vaak niet goed
omgaan met discussies die uit de hand lopen, terwijl het merendeel van
de docenten (80%) aangeeft dat zij discussies die uit de hand lopen wel in
goede banen kunnen leiden?
Antwoord 63
Door het signalerende karakter van het onderzoek is geen verklaring te
geven voor dit verschil.
64 Als een onderwijsinstelling alleen heeft meegedaan aan het onderzoek
onder studenten en niet aan het onderzoek onder docenten, is hier in de
resultaten rekening mee gehouden of heeft dit op een andere manier
meegewogen?
Antwoord 64
Er is één mbo-instelling die niet heeft meegedaan aan de medewerkers
enquête, maar wel aan de studentenenquête. Aangezien het drie op
zichzelf staande enquêtes en ook rapportages betreft is dit niet op een
bepaalde manier meegewogen.
65 Wat is gedaan met de resultaten van de docenten die de vragen over
seksuele geaardheid hebben overgeslagen?
Antwoord 65
Voor analyses waarin deze vraag van belang is zijn deze docenten niet
meegenomen, maar voor analyses bij vragen waarbij dit geen rol speelt
zijn de antwoorden van deze docenten wel meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

16

66 Kan het significante verschil tussen leidinggevenden en
niet-leidinggevenden die slachtoffer worden van materieel geweld
verklaard worden?
Antwoord 66
Het onderzoek is niet verklarend van aard, maar heeft vooral een
signalerende insteek. Wel is in het medewerkersrapport sociale veiligheid
vermeld dat er voor alle medewerkers tezamen een samenhang is tussen
materieel geweld en het contact met studenten. Bij meer of frequenter
contact lopen medewerkers, waaronder ook leidinggevenden significant
meer risico op vernieling of diefstal van eigendommen.
67 Wordt in de volgende monitor meer duidelijkheid gegeven wat wordt
bedoeld met een trend (toename of afname) in materieel geweld, zodat
minder medewerkers de optie «weet niet» gebruiken?
Antwoord 67
Er wordt in de enquête niet gevraagd naar «een trend» in materieel
geweld. Materieel geweld betreft vernieling en diefstal, daar wordt direct
naar gevraagd.
68 Is er ook een percentage bekend over pesten in het mbo exclusief
discriminatie, waardoor er een betere vergelijking gemaakt kan worden
met het primair en voortgezet onderwijs?
Antwoord 68
Ja, dat is bekend. In totaal is 4,1% van de studenten gepest.
69 Hoe valt de enorme groei te verklaren van het percentage docenten die
LHBT-studenten kennen binnen en buiten de klas?
Antwoord 69
Buiten de maatschappelijke aandacht voor het onderwerp wordt er op
scholen veel aandacht besteed aan inclusiviteit en acceptatie van LHBTI.
De openheid op scholen en speciale programma’s rondom het onderwerp
zorgen ervoor dat studenten en docenten er makkelijker voor uitkomen en
er dus meer bekendheid is.
70 Als wordt gesteld dat heteroseksuele collega’s geen duidelijke
bezwaren zien voor LHBT-medewerkers om voor hun geaardheid uit te
komen, is ook getoetst hoe LHBT-medewerkers dit zelf zien?
Antwoord 70
Deze specifieke vraag is niet getoetst. Uit de monitor komt wel naar voren
dat een meerderheid van de LHBT-medewerkers open is over hun
geaardheid tegenover minimaal één collega en 70% geeft aan dat de
meeste of alle collega’s op de hoogte zijn. Verder blijkt dat, als
LHBT-medewerkers open zijn over hun geaardheid, dit zeer beperkt van
invloed is op de dagelijkse omgang met collega’s uit het eigen team,
andere collega’s en de directie.
71 Is er een relatie tussen gevoel van veiligheid op school en omvang van
de school?
Antwoord 71
Omvang is een lastig te bepalen eenheid. Hoewel een mbo-instelling als
geheel veel studenten en medewerkers kan hebben, kunnen instellingen
tegelijkertijd meerdere kleinschalig georganiseerde locaties hebben
waarover het totaal aantal studenten en docenten verdeeld is. Uit de
analyse blijkt verder dat er op basis van het totaal aantal studenten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

17

een mbo-instelling geen relatie is waargenomen tussen de omvang van
de school en het gevoel van veiligheid.
72 Kunt u verklaren hoe het komt dat het percentage medewerkers dat
niet op de hoogte is van het sociale veiligheidsbeleid, dat hoog was in de
monitor van 2014, een stabiel percentage is dat zich voorzet in de monitor
van 2017? Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat dit in de volgende
monitor verbeterd wordt?
Antwoord 72
De MBO raad zal hier via het Netwerk integrale veiligheid aandacht voor
vragen en daarbij nadrukkelijk onder de aandacht brengen dat het
belangrijk is om alle medewerkers tijdig op de hoogte te brengen van
veiligheidsmaatregelen in de mbo-instelling. Zij zal tevens benadrukken
dat instellingen hierin een eigen verantwoordelijkheid hebben.
73 Wordt er iets gedaan met de signalen die gegeven worden in de
antwoorden van de beleidsmedewerkers? Bijvoorbeeld met het signaal
dat een kwart van de beleidsmedewerkers zegt dat hun instelling geen
goed inzicht heeft in de effectiviteit van de genomen maatregelen of dat
volgens tweederde van de respondenten meer aandacht nodig is voor de
handhaving van regels?
Antwoord 73
Ik ga er vanuit dat deze signalen binnen de deelnemende instellingen
worden besproken, mede naar aanleiding van het eigen rapport dat per
mbo-instelling opgemaakt wordt en dat instellingen maatregelen nemen
ter verbetering. Tijdens bijeenkomsten van het Netwerk integrale
veiligheid of wanneer een instelling advies vraagt, zal er aandacht
besteedt worden aan dit onderwerp en kunnen instellingen ondersteuning
krijgen.
74 Hoe kan het dat ten opzichte van voorgaande jaren, studenten meer
neutraal antwoorden op de vraag over de tevredenheid over de zorg en
aandacht voor sociale veiligheid?
Antwoord 75
Hier is geen verklaring voor te vinden, omdat het onderzoek een meer
signalerend dan verklarend karakter heeft. Wel zullen de deelnemende
mbo-instellingen via het Netwerk integrale veiligheid van de MBO Raad
worden aangemoedigd om de resultaten van de monitor te bespreken
met studenten. Mogelijk dat via deze gesprekken meer duidelijkheid
ontstaat over de beantwoording van de vraag over de tevredenheid over
de zorg en aandacht voor sociale veiligheid op de mbo-instelling.
75 Wordt in de volgende monitor rekening gehouden met het hier
gestelde, dat er meer factoren meespelen die de algehele sfeer bepalen
dan alleen de mate waarin anderen zich aan de regels houden? Wordt hier
onderscheid in gemaakt?
Antwoord 75
In de huidige monitor worden dergelijke factoren al meegenomen.
Bijvoorbeeld die betrekking hebben op de achtergrondkenmerken van de
respondent of kenmerken van de aan het onderzoek deelnemende
instellingen zoals onderwijssectoren en opleidingsniveaus.
76 Welk percentage ondersteunend personeel (OOP/OBP’ers) en onderwijzend personeel (OP’ers) was in voorgaande monitoren op de hoogte of
hun directie hen stimuleert om erop toe te zien dat studenten zich aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

18

regels houden, gegeven dat 28% van de OOP/OBP en 9% van de OP in
deze monitor aangeeft hiervan niet op de hoogte te zijn?
Antwoord 76
Uit de Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2014–2015, deel 3
beleid blijkt dat 12% van de docenten en 32% van de medewerkers in een
ondersteunende functie niet wist of ze gestimuleerd werden op te treden
bij ongewenst gedrag van studenten. In 2011 was dat 11% van de
docenten en 36% van de medewerkers in een ondersteunende functie.
77 Zijn er daadwerkelijk meer fysieke maatregelen gerealiseerd en is het
percentage fysieke maatregelen toegenomen, gegeven dat uit eerdere
monitoren bleek dat studenten en medewerkers fysieke maatregelen
wenselijk vinden?
Antwoord 77
Er zijn door sommige scholen meer fysieke maatregelen genomen, in de
vorm van extra cameratoezicht, inzet medewerkers/stagiaires op dit
gebied en kluiscontroles. Daar waar gewenst zijn ook toegangspoortjes
geplaatst. Het besluit om meer fysieke maatregelen te treffen is aan de
scholen zelf, waarbij zij steeds de afweging maken ervoor te zorgen dat de
te nemen maatregelen niet het omgekeerde effect hebben en het gevoel
van onveiligheid juist bevorderen.
78 Wordt er iets gedaan met het signaal dat slachtoffers minder vaak
aangeven dat er een vertrouwenspersoon of meldpunt aanwezig is binnen
een school?
Antwoord 78
In de meeste gevallen communiceren mbo-instellingen tijdens de
introductieweken over hun veiligheidsbeleid naar studenten. Hetzelfde
geldt voor medewerkers die dit bij hun introductie mee krijgen. Bij
sommige scholen worden hiervoor verschillende communicatiekanalen
gebruikt, zoals folders, intranet, black board en de website Face to Face.
Dat minder slachtoffers aangeven dat ze weet hebben van een vertrouwenspersoon of meldpunt zal door het Netwerk integrale veiligheid
meegenomen worden in de bijeenkomsten die zij met mbo-instellingen
organiseert.
79 Hoe kan het dat het percentage studenten en medewerkers dat op de
hoogte is van het protocol zo laag is?
Antwoord 79
Een verklaring hiervoor is niet uit de monitor naar voren gekomen. Ik zal
het Netwerk integrale veiligheid vragen om dit punt te agenderen tijdens
de bijeenkomsten die zij met mbo-instellingen organiseert.
80 Worden in een volgende monitor wel, anders dan in deze, ook externe
meldpunten van diefstal en vandalisme meegenomen, zoals de politie?
Antwoord 80
Voor een volgende monitor zal met de begeleidingscommissie overlegd
worden of extra vragen ten aanzien van dit punt wenselijk zijn. Een
kanttekening hierbij is namelijk dat gezien de lengte van de huidige
vragenlijst, en de focus op het schoolbeleid, er voorzichtig omgegaan
wordt met het toevoegen van aanvullende vragen.
81 Hoe gaat u ervoor zorgen dat studenten en medewerkers die zich op dit
moment niet door de onderwijsinstelling betrokken voelen bij het sociale
veiligheidsbeleid, zich meer betrokken voelen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

19

Antwoord 81
Ik ben van mening dat mbo-instellingen hierin zelf een verantwoordelijkheid hebben en aan zet zijn. Alleen dan kan het veiligheidsbeleid
integraal onderdeel worden van de schoolcultuur met maximaal welbevinden van zowel studenten, docenten, leidinggevenden als ondersteunend personeel. Uiteraard hou ik samen met de Inspectie van het
Onderwijs vinger aan de pols en is het Netwerk integrale veiligheid van de
MBO Raad beschikbaar om mbo-instellingen te adviseren en te steunen
als zij dat wensen. Daarnaast biedt Stichting School en Veiligheid scholen
handvatten over hoe zij hun veiligheidsbeleid binnen de school kunnen
uitdragen en meer bekendheid kunnen geven.
82 Gaat u ervoor zorgen dat een groot deel van de medewerkers en
studenten betrokken wordt bij het sociale veiligheidsbeleid? Zo ja, op wat
voor manier?
Antwoord 82
De onderwijsinstelling is met betrokkenheid van de studentenraad en de
ondernemingsraad eerst verantwoordelijk hiervoor. Vanuit de MBO Raad
is het Netwerk integrale veiligheid beschikbaar om mbo-instellingen
indien gewenst met advies en goede voorbeelden bij te staan. Ook
Stichting School en Veiligheid geeft informatie over alle aspecten van
sociaal veiligheidsbeleid, de functionarissen die hierbij een rol hebben en
het belang van continue aandacht voor sociale veiligheid in de school.
83 Waarom worden er op het gebied van seksuele intimidatie zo weinig
meldingen gedaan?
Antwoord 83
Daar is, op basis van de verzamelde data uit de enquête, geen uitspraak
over te doen. In de monitor wordt wel aangegeven dat de geringe
bekendheid van het bestaan van meldpunten binnen mbo-instellingen en
het vertrouwen of en hoe er vervolg wordt gegeven aan dergelijke
gevoelige meldingen een rol spelen.
84 Kunt u de uitspraak «opvallend is dat met name incidenten op het
terrein van seksuele intimidatie weinig gemeld worden» verduidelijken?
Kan u toelichting geven over hetgeen eerder in de monitor wordt
geschetst, namelijk dat bijna driekwart van de studenten die slachtoffer
werden van seksueel getinte opmerkingen dit heeft gemeld terwijl in de
aanbevelingen wordt gesteld dat het weinig gemeld wordt?
Antwoord 84
In het deelrapport dat betrekking heeft op studenten staat: «Seksuele
intimidatie komt vooral voor in de vorm van seksueel getinte opmerkingen: bijna driekwart van de slachtoffers heeft dit gemeld». Hiermee
wordt bedoeld dat van de slachtoffers van seksuele intimidatie, het in
driekwart van de gevallen ging om seksueel getinte opmerkingen (in
vergelijking met andere vormen van seksuele intimidatie). Met «gemeld»
wordt in deze zin dus niet bedoeld het melden van incidenten bij het
meldpunt en de vertrouwenspersoon van de mbo-instelling, maar het
melden in de vragenlijst.
85 Wat gaan de betrokken partijen doen om meer bekendheid te krijgen
voor meldpunten en vertrouwenspersonen, om zo meer meldingen te
krijgen van slachtoffers van seksuele intimidatie die dit in eerste instantie
niet zouden melden?
Antwoord 85

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

20

Ik vind het van groot belang dat slachtoffers van seksuele intimidatie
voldoende vertrouwen hebben in een goede afhandeling en zich veilig
genoeg voelen om melding te maken van een dergelijk veiligheidsincident. Uit de monitor wordt duidelijk dat de bekendheid van meldpunten
en vertrouwenspersonen relatief laag is en dus extra aandacht verdient op
scholen. Ik zal de MBO Raad vragen om instellingen die hier om vragen,
via het Netwerk integrale veiligheid extra advies en ondersteuning te
bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 240, nr. 89

21