Resultaten zelfevaluatie
paspoorten en Nederlandse
identiteitskaarten (PNIK)

2017

Inhoud
Managementsamenvatting

3

1 Inleiding

6

2 Zelfevaluatiecyclus PNIK 2017
2.1 Opzet cyclus zelfevaluatie PNIK 2017
2.2 Implementatie ENSIA
2.3 Verloop zelfevaluatie PNIK 2017

8
9
9
10

3 Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017
3.1 Uitkomsten steekproef PNIK
3.2 Resultaten gemeenten
3.3 Resultaten gemeenten die aan niet-ingezetenen verstrekken
3.4 Resultaten openbare lichamen
3.5 Resultaten per thema
3.5.1 Beleid en Regelgeving
3.5.2 Processen
3.5.3 Gegevens
3.5.4 Personeel
3.5.5 Fysieke beveiliging
3.5.6 Calamiteiten

12
13
14
20
21
22
23
23
24
24
25
25

4 Kwaliteitsbevordering PNIK na 2017
4.1 Resultaat verhogen

26
27

5 Bijlagen
Bijlage 1 Verantwoording onderzoek
Bijlage 2 Rapportage steekproef
Bijlage 3 Resultaten per gemeente
Bijlage 4 Resultaten per aangewezen gemeente
Bijlage 5 Resultaten per openbaar lichaam

28
29
31
68
78
79

2 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Managementsamenvatting

3 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

De zelfevaluatie is de controle op de toepassing van de beveiligingsmaatregelen, genoemd in de artikelen
90 tot en met 93 van de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland, en de overige aspecten van het aanvraagen uitgifteproces reisdocumenten. De zelfevaluatie is in 2017 voor de vijfde maal uitgevoerd door de
burgemeesters en gezaghebbers die aangewezen zijn om aanvragen in ontvangst te nemen en tot
verstrekking van paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten over te gaan.
Gemeenten hebben in 2017 de beveiligingsmaatregelen en overige aspecten van het aanvraag- en
uitgifteproces conform de daarvoor bepalende regelgeving over het geheel goed ingericht.
Deze wijze van controle geeft de burgemeester, de gezaghebber en de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties inzicht in risico’s en verbeterpunten in de beveiliging en overige aspecten van het
aanvraag- en uitgifteproces per gemeente en openbaar lichaam, maar ook op landelijk niveau.
Implementatie ENSIA
In 2017 is de opzet van de zelfevaluatiecyclus veranderd door de implementatie van de Eenduidige
Normering Single Information Audit (ENSIA). Deze wijziging betekent dat de vragen over informatieveiligheid zijn overgeheveld van de vragenlijst PNIK naar de ENSIA-vragenlijst. Deze vragen zijn gebaseerd op de
Baseline Informatiebeveiliging gemeenten (BIG). De BIG is niet van toepassing voor de openbare lichamen.
Om die reden is ENSIA niet op de openbare lichamen geïmplementeerd.
De overheveling van vragen is echter niet zonder problemen verlopen, waardoor een vergelijking van de
uitkomsten met voorgaande jaren niet mogelijk is. Dit heeft geleid tot het besluit om het jaar 2017 als
een overgangsjaar te bestempelen voor de zelfevaluatie PNIK.
Wat is ENSIA?
De doelstelling van ENSIA is het realiseren van een ingericht verantwoordingsstelsel voor informatie­
veiligheid gebaseerd op de BIG. Bepalend is de eigen verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur voor
de inrichting van deze informatieveiligheid. Voor gemeenten geldt dat het college van burgemeester en
wethouders vanuit verplichtende zelfregulering aan de gemeenteraad verantwoording aflegt over
informatieveiligheid over de volle breedte van de BIG, met inbegrip van de PNIK.
Resultaten zelfevaluatie PNIK
Grafiek 1 Aantal gemeenten goed/voldoende/onvoldoende
300
250

237

200
150

1 - goed

122

2- voldoende

100

3- onvoldoende
50
29
0

Aantal gemeenten

4 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

In totaal voldoen 29 gemeenten niet aan de minimale gestelde voorwaarden.
Het gemiddelde resultaat van de Nederlandse gemeenten is 95,5%. Het gemiddelde op alleen de wettelijke
eisen valt met een score van 95,5% ook in de categorie goed. Het resultaat voor de vragen die betrekking
hebben op niet wettelijke eisen, de zogenaamde aanbevelingen ligt met een score van 91,1% lager dan het
resultaat van vragen over wettelijke eisen.
Betrouwbaarheid resultaten
Helaas kan niet met voldoende zekerheid worden vastgesteld dat de antwoorden van alle gemeenten in
de zelfevaluatie in overeenstemming zijn met de praktijk. Met de gemiddelde score van 95,8% voldoen
gemeenten uit de steekproef aan de norm van 95%. Het tweede deel van de norm (30 gemeenten in de
hoogste categorie van betrouwbaarheid) wordt dit jaar niet gehaald. In plaats van 30 gemeenten voldoen
er 25 aan dit deel van de norm.
Aangewezen gemeenten
Negen van de twaalf aangewezen gemeenten behalen een goed resultaat voor de bijzondere taak van afgifte
van reisdocumenten aan niet-ingezetenen. De resterende aangewezen gemeenten behalen een voldoende
resultaat. De gemeente Oldambt behaald als enige aangewezen gemeente een resultaat van 100%.
Openbare lichamen
Door een stijging van 6,6% bij Bonaire gaan zij van een onvoldoende resultaat in 2016 naar een voldoende
resultaat in 2017. Het resultaat van Sint Eustatius is met 66,8% net als het voorgaande jaar een ruim
onvoldoende. Ondanks een onvoldoende resultaat is Sint Eustatius wel met 19,4% gestegen. Saba heeft als
enige openbare lichaam in 2017 een lager resultaat behaald in vergelijking tot het jaar 2016. In 2017 behaalt
Saba een resultaat van 88,5% (2016: 92,3%).
Thema’s
De vragen zijn evenals voorgaande jaren ingedeeld naar thema’s. Het gemiddelde resultaat van alle thema’s
voor alle gemeenten is voldoende of goed.
Kwaliteitsbevordering na 2016
De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens zal een verbetertraject starten om resultaten van individuele
gemeenten of openbare lichamen en het landelijk resultaat van thema’s waar veel uitgevende instanties
onvoldoende scoren te verhogen.

5 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

1
Inleiding

6 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Deze rapportage is het resultaat van de in het jaar 2017 uitgevoerde zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse
identiteitskaarten.
De zelfevaluatie is de controle op de toepassing van de beveiligingsmaatregelen, genoemd in de artikelen
90 tot en met 93 van de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland, en de overige aspecten van het aanvraagen uitgifteproces reisdocumenten. De zelfevaluatie is voor het vijfde jaar uitgevoerd door de burgemeesters
en gezaghebbers die aangewezen zijn om ten behoeve van ingezetenen aanvragen in ontvangst te nemen
en tot verstrekking over te gaan van paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten. De zelfevaluatie is
eveneens uitgevoerd door de burgemeester van de aangewezen gemeenten die ook deze handelingen
verrichten ten behoeve van personen die geen ingezetene van een gemeente zijn.
Nadat de autoriteiten de bevindingen van de zelfevaluatie bekend hebben gemaakt is steekproefsgewijs
een nader onderzoek uitgevoerd om de bevindingen te verifiëren.
Op basis van de ingevulde vragenlijsten worden risico’s en verbeterpunten aan de gemeenten, aangewezen
gemeenten en de openbare lichamen gegeven.
De rapportage is als volgt opgebouwd:
• In het tweede hoofdstuk wordt ingegaan op de jaarlijkse zelfevaluatiecyclus
• In het derde hoofdstuk staan de resultaten van de zelfevaluatie 2017 centraal. Naast het resultaat van het
steekproefsgewijze onderzoek wordt in kaart gebracht hoe het landelijk resultaat is van de gemeenten,
de aangewezen gemeenten en de openbare lichamen. Tevens worden in dit hoofdstuk de landelijke
resultaten per thema weergegeven
• In het vierde hoofdstuk wordt weergegeven welke mogelijkheden er zijn om de kwaliteit van de
zelfevaluatie 2017 verder te verhogen

7 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

2
Zelfevaluatiecyclus PNIK 2017

8 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

De bepalingen in de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland stellen in 2017 388 gemeenten, twaalf
aangewezen gemeenten en drie openbare lichamen verplicht een controle uit te voeren. Dat is de
zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten (PNIK).

2.1

Opzet cyclus zelfevaluatie PNIK 2017

In 2017 is de opzet van de zelfevaluatiecyclus veranderd door de implementatie van de Eenduidige
Normering Single Information Audit (ENSIA). Gemeenten en aangewezen gemeenten maken in 2017 voor
het eerst gebruik van ENSIA voor het beantwoorden van de vragen over informatieveiligheid. Deze vragen
zijn gebaseerd op de Baseline informatie gemeenten (BIG). De BIG is niet van toepassing voor de openbare
lichamen. Om die reden is ENSIA niet geïmplementeerd voor de zelfevaluatie paspoorten van de openbare
lichamen. In paragraaf 2.2 leest u meer over de implementatie van ENSIA.
In 2017 bestaat de jaarcyclus uit de volgende fases:
1 april

Start
zelfevaluatie

Start
monitoring

Analyse
resultaten en
rapportage

Zelfevaluatiefase

Resultaat
bekendmaken
(1/11) en
Steekproef

Zelfevaluatie
afronden

1 oktober

Vanaf medio oktober 2017 is het mogelijk een managementrapportage te genereren waarin de resultaten
van de ingevulde vragenlijst(en) zijn opgenomen. Gemeenten en openbare lichamen kunnen vanaf dat
moment een uittreksel laten ondertekenen door de burgemeester of gezaghebber. Door het definitief
bevestigen van de ingevulde vragenlijst in de Kwaliteitsmonitor worden de antwoorden op ambtelijk niveau
vrijgegeven aan de minister van BZK. Door het versturen van het uittreksel worden de resultaten op
bestuurlijk niveau vrijgegeven.

2.2 Implementatie ENSIA
ENSIA helpt gemeenten in één keer verantwoording af te leggen over informatieveiligheid gebaseerd op de
Baseline Informatieveiligheid Gemeenten (BIG). ENSIA is per 1 juli 2017 operationeel. Gemeenten hebben in
2017 voor eerst een gebundelde uitvraag gekregen.
Aanleiding ENSIA
Om de administratieve lasten voor de gemeenten te beperken is door de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG) aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gevraagd om
vermindering van de auditlast. Dit verzoek is de aanleiding voor de implementatie van ENSIA.

9 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Doelstelling ENSIA
De doelstelling van ENSIA is het realiseren van een verantwoordingsstelsel voor informatieveiligheid
gebaseerd op de BIG. Daarnaast dient ENSIA ook als middel voor verantwoording over domeinspecifieke
informatie. Bepalend is de eigen verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur (en domeinspecifieke
bronhouders) voor de inrichting van deze informatieveiligheid. Voor gemeenten geldt dat het College van
Burgemeester & Wethouders vanuit verplichtende zelfregulering aan de gemeenteraad verantwoording
aflegt over informatieveiligheid over de volle breedte van de BIG, met inbegrip van de stelsels BRP, PUN
(of PNIK), DigiD, Suwinet, BAG en BGT. Op eenzelfde wijze wordt ook verantwoording afgelegd over
domeinspecifieke informatie. De informatie die gebruikt wordt voor de horizontale verantwoording wordt
tegelijk gebruikt voor de verplichte verticale verantwoording over deze stelsels richting de toezichthouders
vanuit de SISA gedachte: Single Information Single Audit. Vanuit deze gedachte rust de verticale verantwoording voortaan op de horizontale verantwoording richting de raad.
Wijzigingen zelfevaluatie PNIK
ENSIA legt alleen verantwoording af over vragen met betrekking tot informatieveiligheid. De implementatie van ENSIA heeft tot de volgende wijzigingen in de zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten geleid:
1. Aanpassingen vragenlijsten
De vragen over informatieveiligheid zijn overgeheveld naar de ENSIA-vragenlijst. De vragen in de
vragenlijsten over specifieke PNIK-onderwerpen (zogenaamde domeinvragen) blijven bestaan.
2. Kwaliteitsmonitor versus ENSIA-tool
De vragenlijsten met de PNIK-vragen zijn beschikbaar via de Kwaliteitsmonitor. 49 vragen die specifiek
gaan over Informatieveiligheid BRP/PNIK zijn beschikbaar via de ENSIA-tool.
3. Managementrapportage en uittreksel
De uitkomsten van de 49 vragen over informatieveiligheid BRP/PNIK en de uitkomsten van de PNIKvragen zijn na 1 oktober 2017 door RvIG in de Kwaliteitsmonitor samengevoegd om een compleet beeld te
schetsen van de beveiligingsmaatregelen en de overige aspecten van het aanvraag- en uitgifteproces in de
managementrapportages.

2.3

Verloop zelfevaluatie PNIK 2017

388 gemeenten, twaalf aangewezen gemeenten en drie openbare lichamen hebben de vragenlijst voor
1 oktober 2017 ingevuld en definitief gemaakt. De gemeenten en aangewezen gemeenten hebben voor
1 oktober 2017 ook de specifieke PNIK vragen via de ENSIA-tool definitief gemaakt.
De implementatie van ENSIA kende een aantal kinderziektes. Na het definitief maken van de vragenlijsten
door gemeenten werden afwijkingen geconstateerd door de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens. Voor de
zelfevaluatie 2018 worden de huidige processen optimaal afgestemd op de processen van ENSIA. In deze
paragraaf wordt een korte toelichting gegeven op de problematiek rondom ENSIA en de gevolgen daarvan.
De eerder afgesproken termijnen zijn verruimd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse zaken en
Koninkrijksrelaties.
Op 2 oktober zijn de resultaten uit de ENSIA-tool ingelezen in de Kwaliteitsmonitor. Na het inlezen bleek
dat het complete beeld over informatieveiligheid niet het resultaat oplevert dat verwacht had mogen
worden. De inrichting van de ENSIA-tool sloot niet volledig aan bij de wijze van vraagstelling en normering
zoals in de Kwaliteitsmonitor.

10 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

ENSIA werkt in tegenstelling tot de zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten niet met
een puntentelling en stelt in een aantal gevallen eerst een algemene vraag die voor alle informatiesystemen
geldt en dan pas een verdiepingsvraag per vakgebied. Hierdoor zijn diverse verdiepingsvragen onterecht
niet aan gemeenten aangeboden. Om die reden is besloten diverse ENSIA-vragen niet mee te wegen in het
eindresultaat.
Dit heeft geleid tot het besluit om het jaar 2017 als een overgangsjaar te bestempelen voor de
zelfevaluatie PNIK.
De resultaten van de zelfevaluatie PNIK worden niet vergeleken met de resultaten van voorgaande jaren.
Door het niet meewegen van een groot percentage ENSIA vragen is de inhoud en het resultaat van de
zelfevaluatie niet vergelijkbaar met voorgaande jaren.
ENSIA is niet geïmplementeerd op de openbare lichamen. Voor de zelfevaluatie paspoorten is het daarom
wel mogelijk een compleet beeld te schetsen van de toepassing van de beveiligingsmaatregelen en de
overige aspecten van het aanvraag- en uitgifteproces paspoorten.
Inleveren uittreksel
Vanwege de problematiek rond ENSIA is de termijn voor het opsturen van het uittreksel verplaatst van
1 december 2017 naar 31 december 2017.
Op 31 december 2017 hadden 328 gemeenten, 12 aangewezen gemeenten en 3 openbare lichamen het
uittreksel ingediend. Op 28 februari 2018 is het laatste uittreksel van een gemeente ontvangen.

11 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

3
Resultaten zelfevaluatie
PNIK 2017

12 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

In dit hoofdstuk worden achtereenvolgens de algemene en, indien van toepassing specifieke resultaten
weergegeven van de steekproef, de gemeenten, de gemeenten die aan niet-ingezetenen verstrekken,
de openbare lichamen en de resultaten per thema.
In het vermelde resultaat is geen onderscheid gemaakt in wettelijke eisen en aanbevelingen, tenzij anders
aangegeven.
Bij de analyse van de resultaten uit 2017 is gebruik gemaakt van de gedetailleerde informatie uit de
kwaliteitsmonitor.

3.1

Uitkomsten steekproef PNIK

De betrouwbaarheid van de uitkomsten van de zelfevaluatie is door onderzoeksbureau Panteia in
januari 2018 getoetst door middel van een steekproef onder 35 gemeenten1.
Het doel van de toetsing met de steekproef is het verkrijgen van inzicht in drie hoofdvragen:
1. Komt de beantwoording van de vragen in de vragenlijst PNIK overeen met de praktijksituatie bij
de gemeenten?
2. Bieden de zelfevaluaties daarmee een betrouwbaar beeld van de praktijk?
3. Wat zijn de oorzaken van het onjuist beantwoorden van de vragen?
Voorafgaand aan de uitvoering van de steekproef is een protocol vastgesteld die aangeeft wanneer de
uitkomsten van de steekproef een betrouwbaar beeld geven van de praktijk. Voor 2017 is de norm dat ten
minste dertig gemeenten 95% of meer van de getoetste antwoorden in overeenstemming met de praktijk
hebben ingevuld en dat het gemiddelde percentage juiste antwoorden van de onderzochte gemeenten
gezamenlijk ten minste 95% bedraagt.
Ad 1. Komt de beantwoording van de vragen in de vragenlijst PNIK overeen met de praktijksituatie bij
de gemeenten?
Uit de steekproef komt naar voren dat gemeenten gemiddeld bij 95,8% van de getoetste antwoorden geen
afwijking laten zien. Er zijn tien gemeenten die onder de grens van 95% scoren. Eén gemeente scoort net
onder de 90% en negen gemeenten hebben een score tussen de 90% en de 95%.
Ad 2. Bieden de zelfevaluaties daarmee een betrouwbaar beeld van de praktijk?
De steekproef is bedoeld om te toetsen in hoeverre het beeld dat uit de zelfevaluaties ontstaat, overeenkomt met de werkelijke situatie. De vraag hierbij is of met zelfevaluaties een betrouwbaar beeld ontstaat
van de situatie in gemeenten.
Met een gemiddelde score van 95,8% voldoen gemeenten uit de steekproef aan de norm van 95%. Het
tweede deel van de norm (30 gemeenten in de hoogste categorie van betrouwbaarheid) wordt dit jaar niet
gehaald. In plaats van 30 gemeenten voldoen er 25 aan dit deel van de norm. Als alleen wordt gekeken naar
de getoetste antwoorden gebaseerd op normen dan verandert het beeld niet. Gezien deze uitkomsten is de
conclusie dat niet met voldoende zekerheid kan worden vastgesteld dat de antwoorden van alle gemeenten
in de zelfevaluatie overeenkomstig de praktijk zijn.
Betekenis voor de gehele populatie
Naast het beantwoorden van de vraag in hoeverre is voldaan aan de vooraf gestelde norm, is ook de vraag
relevant in hoeverre de uitkomsten van de steekproef te generaliseren zijn naar de totale populatie. Dit
wordt ook wel de externe validiteit genoemd. Belangrijke elementen hierbij zijn de representativiteit van
de steekproef en de betrouwbaarheidsinterval rond uitkomsten.

1

In bijlage 2 is het volledige rapport ‘Steekproeven zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten 2017’
opgenomen

13 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Voor de representativiteit van de steekproef is het van belang dat de steekproef een correcte afspiegeling is
van de totale populatie en dat er geen sprake is van selectiviteit.
• Om tot 35 gemeenten te komen is een gestratificeerde steekproef getrokken op basis van grootteklassen
van gemeenten en regio. Binnen deze strata zijn gemeenten ad random getrokken. Hierdoor ontstaat een
correcte afspiegeling van de totale populatie. De gemeenten hebben binnen de strata een even grote kans
om getrokken te worden, zodat selectiviteit (en daarmee vertekening van de resultaten) wordt voorkomen. Om de onafhankelijkheid van de steekproef te garanderen heeft het CBS de trekking verzorgd.
• Een ander belangrijk element is dat er geen sprake mag zijn van selectiviteit door non-respons. Dit kan
optreden als gemeenten die goed presteren en geen afwijkingen vertonen wel bereid zijn mee te werken
aan het onderzoek en gemeenten die meer afwijkingen vertonen weigeren. Doordat alle geselecteerde
gemeenten hebben deelgenomen aan het onderzoek is ook op dit aspect dus geen sprake van
selectiviteit.
Omdat voldaan is aan de bovenstaande aspecten zijn de uitkomsten van het onderzoek te generaliseren
naar de totale populatie van gemeenten in Nederland. Er kan dus worden gesteld dat gemiddeld 95,8% van
alle gegeven antwoorden in de zelfevaluatie conform aan de werkelijkheid is.
Bij het gebruik van de cijfers van de steekproefgemeenten moet wel rekening worden gehouden met een
betrouwbaarheidsmarge rond de resultaten. Dit betekent concreet dat bij het gepresenteerde gemiddelde
van 95,7% er een marge van 4,8 % aanwezig is (bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%). Met 95%
zekerheid ligt dit percentage dus tussen de 91% en de 100% voor de hele populatie van Nederlandse
gemeenten.

3.2

Resultaten gemeenten

In deze paragraaf worden de resultaten in 2017 van de gemeenten als uitgevende instantie weergegeven.
De implementatie van ENSIA kan wellicht invloed hebben op de resultaten van de zelfevaluatie paspoorten
en Nederlandse identiteitskaarten voor gemeenten en aangewezen gemeenten. Echter is het niet mogelijk
om dit te duiden.
Zoals eerder in hoofdstuk 2 is beschreven is het in 2017 niet mogelijk om de resultaten met voorgaande
jaren te vergelijken. Eveneens is analyse van de resultaten van de monitoring niet mogelijk.
Grafiek 2 Aantal gemeenten goed/voldoende/onvoldoende
300
250

237

200
150

1 - goed

122

2- voldoende

100

3- onvoldoende
50
29
0

Aantal gemeenten

In totaal hebben 237 gemeenten een goed resultaat behaald. Dit is de grootste categorie.

14 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Tabel 1

Gemiddeld resultaat gemeenten

Omschrijving

Score 2017

Gemiddeld landelijk totaal

95,1%

Gemiddeld landelijk totaal op wettelijke eisen

95,5%

Gemiddeld landelijk totaal op aanbevelingen

91,1%

Het gemiddelde totaalresultaat van de Nederlandse gemeenten en het gemiddelde op de wettelijke eisen
valt in de categorie goed. Het resultaat voor de vragen die betrekking hebben op niet wettelijke eisen, de
zogenaamde aanbevelingen ligt lager dan het resultaat van vragen over wettelijke eisen.
Het aantal aanbevelings­vragen varieert per jaar, net als de verhouding tussen het aantal vragen over
wettelijke vereisten en het aantal vragen over aanbevelingen. Ook welke aanbevelingen zijn vervallen
of toegevoegd kan van invloed zijn op het resultaat.
Tabel 2

Aantal gemeenten onvoldoende in 2017

Resultaat

Aantal

Score 80% - 90%

27

Score 60% - 80%

2

Van de gemeenten die een onvoldoende behalen zijn er twee gemeenten die een resultaat van onder de 80%
behalen. De laagst behaalde resultaten zijn van de gemeenten Helmond (66,6 %) en Meierijstad (75,8 %).
De gemeente Helmond is in 2017 gemonitord door RvIG.
De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens heeft in 2017 gemeenten ondersteund die een resultaat lager dan
87% behaalden. Gemeenten met een resultaat lager dan 85% zijn intensief gemonitord.
Tabel 3

Gemeenten met het laagste resultaat in 2017

Gemeente

Score 2017

Helmond*

66,6%

Meierijstad

75,8%

Etten-Leur

80,4%

Alkmaar

82,1%

Woensdrecht

82,8%

Uitgeest

83,2%

Gilze en Rijen

84,1%

Venray

84,4%

Castricum

84,9%

Baarle-Nassau

84,9%

Alphen-Chaam

84,9%

Utrechtse Heuvelrug

85,6%

Heiloo

86,1%

Gooise Meren*

86,1%

15 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017

Hoogezand-Sappemeer

86,6%

Bergen (NH.)

86,9%

Noordenveld

87,0%

Koggenland

87,6%

Deurne

87,7%

Zoetermeer

88,3%

Voerendaal

88,3%

In bovenstaande tabel zijn de 20 gemeenten opgenomen die in 2017 het laagste resultaat hebben behaald.
Deze gemeenten scoren allemaal onvoldoende. De gemeente Helmond behaalt ondanks monitoring het
laagste resultaat in 2017.

De gemeente Helmond heeft op het onvoldoende resultaat de volgende toelichting gegeven:
De gemeente kan niet (geheel) voldoen aan de normen in de zelfevaluatie PNIK:
Tijdens de zelfevaluaties 2017 is gebleken, dat er onvoldoende voortgang zit in de implementatie
van werkprocessen. Daarnaast is gebleken, dat het informatiebeveiligingsbeleid gemeente
Helmond 2015-2018 onvoldoende is geïmplementeerd. Een externe partij heeft de resultaten 2016
overall bekrachtigd, wat heeft gezorgd voor benodigde draagvlak voor opvolging. Dit heeft een
vertraging in de geplande opvolging tot gevolgd gehad. Het college en burgemeester is medio
september 2017 in kennis gesteld van de resultaten van de externe partij en tevens geïnformeerd
dat het in de lijn van verwachting ligt dit jaar niet de slagen voor de zelfevaluaties. Opvolging is het
komend jaar wel te verwachten omdat er concrete afspraken zijn gemaakt over de invoering van
verbetermaatregelen. Deze zullen worden gemonitord door de IT-auditor.
De bevindingen naar aanleiding van de zelfevaluaties 2017 zijn besproken met de afdelings­
managers binnen afdelingen Transactionele Dienstverlening (TD) en Informatievoorziening en
Automatisering (IVA), in het kernteam Digitalisering & Dienstverlening en het Directieteam.
Om de voortgang te borgen, is een verbeterplan opgesteld waarin de situatie zoals deze is
gebleken binnen de geaudite periode wordt afgezet tegenover de gewenste situatie. In dit
verbeterplan staat de voorgestelde opvolging centraal.
Elk kwartaal leggen de betrokken afdelingen over de gerealiseerde voortgang verantwoording af
aan de directie aan de hand van bewijsstukken: welke beheersmaatregelen (uit de zelfevaluaties)
zijn geïmplementeerd cf. planning, welke (nog) niet en hoe wordt er bijgestuurd? Concerncontrole
voert hierop vooraf een onafhankelijke toets uit.

16 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

De gemeente Meierijstad geeft aan:
‘De gemeente kan niet geheel voldoen aan de normen in de zelfevaluatie PNIK met als oorzaak:
Op 1 januari 2017 is Meierijstad gestart als nieuwe gemeente. Er is in dit eerste jaar veel werk verricht, maar
we zijn ook tegen onoverkoombare opstartproblemen aangelopen. Zowel technisch als organisatorisch.
Er moesten nieuwe procedures en beleid worden opgeteld, terwijl de dienstverlening naar onze burgers gewoon
door bleef gaan. Tegelijkertijd hebben we te maken gehad met personele onderbezetting. Twee senior medewerkers burgerzaken zijn door verschillende oorzaken langdurig uitgevallen. Hierdoor was er niet altijd voldoende
tijd om afspraken en processen op de juiste manier vast te leggen. Daar komt bij dat we nog niet de gevraagde
jaarlijkse controles hebben uitgevoerd, aangezien we op moment van invullen nog geen jaar bestonden.
Door dit alles scoren we nu niet voldoende op deze zelfevaluaties. Wij menen te mogen stellen dat de dagelijkse
praktijk echter beter is dan uit de audits naar voren komt. In de drie voormalige gemeentes werd al gewerkt via de
wettelijke procedures en richtlijnen en scoorden we altijd voldoende.
Diezelfde medewerkers voeren nu op een ongewijzigde manier de taken uit in de Meierijstad. Hoewel dit in
Meierijstad nog niet geformaliseerd en geactualiseerd is en we niet periodiek getoetst hebben, kan er wel vanuit
worden gegaan dat er op een wettelijk juiste manier gewerkt wordt. Het moge duidelijk zijn dat we zo spoedig
mogelijk in 2018 weer zichtbaar willen gaan voldoen aan alle wettelijke eisen.
Hiervoor worden actieplannen opgesteld die per kwartaal op voortgang worden gemonitord.’

De gemeente Alkmaar geeft aan dat een achterstand in implementatie van ENSIA de oorzaak is van een
onvoldoende.
Wegens een herindeling van de gemeente Hoogezand-Sappemeer per 1 januari 2018 is minimale aandacht
besteed aan het vastleggen en actualiseren van de beveiligingsprocedure.
De gemeente Woensdrecht geeft aan wegens een kwalitatieve en kwantitatieve bezetting niet aan volledige
functiescheiding te kunnen voldoen. Tevens is de inrichting van balies en spreekkamers niet agressie­
bestendig en zijn niet alle medewerkers op de hoogte van de alarmopvolgingsprocedure.

17 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

De gemeente Gooise Meren heeft ook ondanks extra begeleiding van de Rijksdienst voor
Identiteitsgegevens een onvoldoende resultaat behaald. De gemeente heeft de volgende
toelichting gegeven:
‘Wisseling van het management, het vertrek van de verantwoordelijke kwaliteitsmedewerker en het niet vervullen
van cruciale rollen van benoemde personen binnen de Zelfevaluatie.
Door de opsomming van bovengenoemde was er geen goede regie op het proces en waren er verwachtingen dat
zaken binnen de zelfevaluatie waren uitgevoerd, waarvan achteraf bleek dat dit niet was gebeurd. Gebleken was
dat onvoldoende tijd was om alle onderdelen goed af te ronden voor de deadline van 1 oktober 2017.
Ten aanzien van de vragen die met de ENSIA zijn beantwoord is niet (geheel) voldaan aan de normen doordat de
gemeente Gooise Meren momenteel nog bezig is met de implementatie van diverse BiG-maatregelen. Zoals het
bevorderen van bewust zijn van informatie beveiliging bij de medewerkers en het uitwerken van procedures
(telewerken, logische toegangsbeveiliging)
Op basis van de uitkomsten in de rapportage moet worden gekeken naar de zwakke plekken binnen de
zelfevaluatie, benoemde personen moeten in positie komen en de taken uitvoeren waarvoor ze benoemd zijn.
Daarnaast moeten verschillende onderdelen binnen de zelfevaluatie verdeeld worden over meerdere personen
binnen de afdeling om voortgang te kunnen garanderen.
Duidelijke regie is noodzakelijk en het vastgestelde handboek “Informatiebeveiliging BRP en Waarde documenten” moet als leidraad gelden voor de te nemen acties. De functie van de beveiligingsfunctionaris speelt een
cruciale rol in deze omdat daar de regie belegd binnen de processen. Een plan van aanpak voor de waarborging
van de zelfevaluatie wordt begin 2018 uitgewerkt met verschillende verantwoordelijken. De uitkomst van het PVA
zullen taken verdeeld/gepland moeten worden op basis van de genoemde persoon. De doelstelling hierbij is dat
het PVA in het eerste kwartaal van 2018 is afgerond om tijdig te beginnen aan de zelfevaluatie die voor
1 oktober 2018 moet zijn afgerond.’

De overige gemeenten hebben geen nadere toelichting gegeven die kan verklaren waarom het resultaat
laag is.
Tabel 4

De Top 20 gemeenten met het beste resultaat in 2017

Gemeente

Score 2017

Oldenzaal

100%

Zwijndrecht

100%

Gemert-Bakel

100%

Oldambt

100%

Voorst

99,7%

Haarlemmerliede en Spaarnwoude

99,7%

Boxmeer

99,7%

Valkenburg aan de Geul

99,7%

Kapelle

99,5%

Vlissingen

99,5%

Lansingerland

99,5%

18 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017

Midden-Delfland

99,5%

Aalten

99,3%

Pekela

99,3%

Stadskanaal

99,2%

Franekeradeel

99,2%

Nijmegen

99,2%

Blaricum

99,2%

Rijswijk

99,2%

Dinkelland

99,2%

In deze tabel zijn de gemeenten opgenomen die in 2017 het beste resultaat hebben behaald. Gemeenten die
een resultaat van 99,2% of hoger behalen zitten in de top 20 van best scorende gemeenten.
Vier gemeenten hebben een resultaat van 100% behaald. Dat betekent dat deze gemeenten het totaal aantal
punten hebben behaald.
Tabel 5

Resultaat gemeenten naar inwoneraantal

Inwoneraantal

Score 2017

Aantal

<20.000

95,3%

118

20.000 - 60.000

94,9%

208

60.000 - 100.000

94,5%

31

100.000 - 250.000

95,5%

27

>250.000

95,8%

4

Het aantal gemeenten wat het gemiddelde resultaat bepaalt van de gemeenten met meer dan 250.000
inwoners is klein.
De gemeenten met meer dan 100.000 inwoners behalen gemiddeld een hoger resultaat dan de gemeenten
met minder dan 100.000 inwoners.
De kleinere gemeenten in Nederland (<20.000 inwoners) behalen een hoger gemiddeld resultaat dan
gemeente met 20.000-100.000 inwoners.
Tabel 6

Resultaat gemeenten naar aantal afgegeven reisdocumenten per gemeente

Aantal aanvragen

2017

Aantal gemeenten

<2.000

94.3%

12

2.000-10.000

95.2%

263

10.000-50.000

94.9%

107

>50.000

94.7%

6

Gemeenten die minder dan 2.000 aanvragen per jaar verwerken behalen gemiddeld het laagste resultaat.

19 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Figuur 1

Resultaat gemeenten geografisch PNIK 2017

De verspreiding van de resultaten van gemeenten voor de zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse
identiteitskaarten laten geografisch gezien een divers beeld zien. Een meerderheid van de onvoldoende
gemeenten grenzen aan gemeenten die ook een onvoldoende resultaat behalen.

3.3

Resultaten gemeenten die aan niet-ingezetenen verstrekken

In deze paragraaf worden de resultaten van gemeenten die reisdocumenten verstrekken aan niet-ingezetenen, de zogenaamde aangewezen gemeenten weergegeven.2 Voor deze bijzondere taak is een aparte
vragenlijst beschikbaar die, omdat veelal niet uitgegaan kan worden van de gegevens uit de Basisregistratie
Personen, specifieke vragen bevat over het aanvraag- en uitgifteproces. Een voorbeeld daarvan is het
vaststellen van de nationaliteit.
Grafiek 3 Aantal aangewezen gemeenten goed/voldoende/onvoldoende
12
10

9

8
6

1 - goed
2- voldoende

4

3

2
0

2

2017

In bijlage 4 zijn de resultaten van de aangewezen gemeenten van het jaar 2017 opgenomen

20 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Negen aangewezen gemeenten behalen een goed resultaat voor de bijzondere taak van afgifte van reis­
documenten aan niet-ingezetenen. De resterende aangewezen gemeenten behalen een voldoende
resultaat. De gemeente Oldambt behaald als enige aangewezen gemeente een resultaat van 100%.
Er zijn geen onvoldoendes behaald.
Tabel 7

Gemiddeld resultaat aangewezen gemeenten

Omschrijving

Score 2017

Gemiddeld landelijk totaal

96,4%

Gemiddeld landelijk totaal op wettelijke eisen

96,8%

Gemiddeld landelijk totaal op aanbevelingen

92,9%

In vergelijking met het landelijk gemiddeld resultaat van alle gemeenten behalen de aangewezen
gemeenten een hoger resultaat op het totaal gemiddelde, totaal wettelijke eisen en totaal aanbevelingen.
Als gekeken wordt naar het gemiddelde resultaat op de wettelijke eisen en aanbevelingen behalen de
aangewezen gemeenten evenals alle gemeenten een hoger resultaat voor de wettelijke eisen dan voor de
aanbevelingen.

3.4

Resultaten openbare lichamen

In deze paragraaf worden de resultaten van de openbare lichamen weergegeven 3. Voor deze bestuurs­
organen is een aparte vragenlijst beschikbaar die specifieke vragen bevat over het aanvraag- en uitgifte­
proces bij de openbare lichamen. Een voorbeeld daarvan is het afgeven van nooddocumenten. ENSIA is niet
op de openbare lichamen geïmplementeerd, hierdoor is het mogelijk de resultaten van 2017 te vergelijken
met het jaar 2016.
Tabel 8

Resultaat openbare lichamen

Gemeente

2016

2017

Bonaire

87.0%

93.6%

Saba

92.3%

88.5%

St. Eustatius

47.4%

66.8%

Door een stijging van 6,6% bij Bonaire gaan zij van een onvoldoende resultaat in 2016 naar een voldoende
resultaat in 2017. De Rijksdienst van Identiteitsgegevens heeft vanwege het onvoldoende resultaat in 2016
ondersteuning aan Bonaire aangeboden. Het doel van het bieden van ondersteuning is het verhogen van
het resultaat. Saba heeft als enige openbare lichaam in 2017 een lager resultaat behaald in vergelijking tot
het jaar 2016.
Bonaire
De Rijkdienst voor Identiteitsgegevens heeft geïnventariseerd welke verbeteracties naar aanleiding van het
onvoldoende resultaat in 2016 zijn opgepakt. Naar aanleiding van deze inventarisatie is telefonische
ondersteuning geboden. Vragen met betrekking tot de zelfevaluatie paspoorten is door RvIG beantwoord.
Bonaire had voldoende aan deze vorm van ondersteuning.
Saba
Saba is van een voldoende resultaat gezakt naar een onvoldoende resultaat. Het passeren van twee
orkanen in een korte periode op het eiland is de reden geweest dat te laat gestart is met het invullen van
de vragenlijst. Vanwege het korte tijdsbestek zijn vragen onjuist beantwoord. Saba geeft aan dat zij voor
de zelfevaluatie paspoorten 2018 meer rekening zullen houden met de gestelde termijnen.
3

In de bijlage zijn de resultaten van de openbare lichamen van het jaar 2017 opgenomen

21 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Sint Eustatius
De zorg over de afdeling Burgerzaken Sint Eustatius over de continuïteit en de borging van kwaliteit van de
burgerzakentaken en werkprocessen is in 2017 gedeeltelijk afgenomen. Het inzetten van een nieuwe hoofd
Burgerzaken april 2017 heeft geleid tot een beter resultaat van de controle op de beveiliging en overige
aspecten van het aanvraag- en uitgifteproces. Ondanks een onvoldoende resultaat is Sint Eustatius wel met
19,4% gestegen.

3.5

Resultaten per thema

Bij het inrichten van de vragenlijst zijn de vragen ingedeeld naar thema’s. In deze paragraaf gaan we in op
de resultaten per thema op het resultaat van de gemeenten. Daar waar het mogelijk is worden de resultaten
op vraagniveau met het voorgaande jaar vergeleken. Indien de resultaten van de aangewezen gemeenten of
openbare lichamen daar aanleiding toe geven worden ze apart benoemd.
Voor elk thema worden, indien aanwezig, de opmerkelijkste resultaten weergegeven.
De vragenlijst is onderverdeeld in de volgende thema’s:
• Beleid en regelgeving
• Processen
• Gegevens
• Personeel
• Fysieke beveiliging
• Calamiteiten
De vragenlijst van de openbare lichamen heeft twee extra thema’s: architectuur en naleving.
De vragen zijn gegroepeerd naar de thema’s. De thema’s zijn gekozen op basis van een indeling zoals deze
gehanteerd wordt in de Code voor Informatiebeveiliging (ISO 27002).
Grafiek 4 Relatieve puntverdeling naar thema

Beleid en regelgeving 11%
Calamiteiten 7%
Processen 39%

Fysieke beveiliging 20%

Gegevens 4%
Personeel 20%

In het eindresultaat telt niet elk thema even zwaar mee. Zo bestaat het thema gegevens uit slechts twee
vragen, terwijl het thema processen 31 vragen bevat. In bovenstaande grafiek is weergegeven hoe het
totaalresultaat is verdeeld over de verschillende thema’s.

22 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

3.5.1 Beleid en Regelgeving
Binnen dit thema hebben gemeenten gecontroleerd of wet- en regelgeving is vertaald naar lokaal beleid,
de inhoud van het beleid en hoe het beleid is geborgd.
Het bewaren en beheren van reisdocumenten wordt door alle 388 gemeenten in een beveiligingsprocedure
vastgelegd.
Een aandachtspunt voor dit thema is het opstellen van een volledige beveiligingsrapportage. De beveiligingsrapportage moet alle onderwerpen bevatten die in de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland is
voorgeschreven.
Bij de uitvoering van de steekproef is geconstateerd dat de beantwoording van de volgende drie vragen
relatief vaak afwijkingen vertoonde:
• Welke onderwerpen bevat de beveiligingsrapportage van het afgelopen jaar? (24 afwijkingen bij tien
gemeenten)
• Welke onderwerpen met betrekking tot reisdocumenten en middelen zijn in de beveiligingsprocedure
opgenomen? (zes afwijkingen bij zes gemeenten)
• Beschikt u over een actueel door de burgemeester vastgestelde schriftelijke beveiligingsprocedure?
(zes afwijkingen bij zes gemeenten)
3.5.2 Processen
Binnen dit thema is de inrichting en uitvoering van het aanvraag- en uitgifteproces reisdocumenten
onderzocht. In wet- en regelgeving is gedetailleerd vastgelegd hoe het werkproces moet verlopen.
Ook aan te bevelen processen zijn hierin meegenomen.
De vraag ‘Voert u bij elke aanvraag een controle uit op het bezit van buitenlandse reisdocumenten?’ is met een score van
69,6% de slechts scorende vraag van de zelfevaluatie PNIK. Deze vraag is in 2017 nieuw aan de vragenlijst
toegevoegd. Sinds de invoering van de wet Basisregistratie Personen (BRP) in 2014 worden vreemde
nationaliteiten , naast de Nederlandse nationaliteit, en buitenlandse reisdocumenten niet meer geregistreerd in de BRP. Bij iedere aanvraag van een paspoort of Nederlandse identiteitskaart moet een controle
op het bezit van buitenlandse reisdocumenten worden uitgevoerd. Deze controle wordt uitgevoerd om te
bepalen of de aanvrager mogelijk de Nederlandse nationaliteit is verloren.
In 2016 waren er zorgen over de wijze waarop gemeenten gebruik maken van de signaleringslijst van het
Register Paspoortsignaleringen. Om te voorkomen dat ten onrechte een reisdocument verstrekt wordt aan
een burger die is opgenomen in de signaleringslijst is het van belang dat gemeenten de signaleringen op
juiste wijze registreren. Naar aanleiding van deze zorgen is in 2017 extra aandacht geschonken aan het
gebruik van de signaleringslijst en het verwerken van signaleringen in de Basisregistratie Personen. In 2017
is door de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens vijf keer een controle uitgevoerd op het tijdig verwerken en
verwijderen van signaleringen in de Basisregistratie Personen. Naar aanleiding van deze controles zijn
gemeenten gericht aangeschreven.
Het resultaat van deze aandacht is een hoger resultaat op de vraag: ‘Op welke wijze wordt gebruik gemaakt van de
signaleringslijst’. In vergelijking tot 2016 controleren in 2017 ruim 10% meer gemeenten de signaleringslijst bij
elke 1e inschrijving en een hervestiging.

23 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Tabel 9

Resultaten vraag over gebruik signaleringslijst

Op welke wijze wordt gebruik gemaakt van de
signaleringslijst?

Aantal
gemeenten
wat dit deed
in 2016

Aantal
gemeenten
wat dit doet
in 2017

Elk vrij bericht met een melding van de opname of het vervallen van een
signalering wordt terstond verwerkt in categorie 12 van de persoonslijst

371 (95,3%)

380 (97,9%)

Periodiek wordt gecontroleerd of er ingezetenen van de gemeente op de
signaleringslijst voorkomen (de hele lijst wordt gecontroleerd).

281 (72,2%)

282 (72,6%)

Bij elke 1e inschrijving op grond van aangifte van verblijf en adres van een
Nederlander wordt in de signaleringslijst gecontroleerd of betrokkene
daarin voorkomt

334 (85,8%)

373 (96,1%)

Bij elke hervestiging van een Nederlandse burger wordt in de
signaleringslijst gecontroleerd of betrokkene daarin voorkomt.

330 (84,8%)

371 (95,6%)

5 (1,3 %)

2 (0,5%)

Geen van de genoemde antwoorden

Bijzonder is dat twee gemeenten voor het antwoord ‘geen van de genoemde antwoorden’ hebben gekozen.
Naast de controle van het Register Paspoortsignaleringen tegen de Basisregistratie Personen is in 2017 is
bij elk bezoek van medewerkers van de Rijkdienst voor Identiteitsgegevens aan een gemeente aandacht
geschonken aan het belang van het gebruik van de signaleringslijst. Ook op een congres is een workshop
gegeven in het kader van de juiste verwerking en raadpleging van signaleringen.
Van de 20 best scorende vragen behoren 12 vragen tot het thema processen. Deze vragen hebben een
gemiddelde score van 99% of hoger.
3.5.3 Gegevens
Binnen dit thema wordt het regelen van de toegang tot en het opslaan van gegevens onderzocht. Is de
toegang tot en daarmee kennisname van informatie goed geregeld en is deze noodzakelijk voor de functie?
Het gaat hierbij niet alleen om gegevens die worden beheerd in geautomatiseerde systemen, maar ook om
registraties die het mogelijk maken om controles te kunnen uitvoeren.
In 374 gemeenten werken medewerkers uitsluitend onder hun eigen autorisaties.
Bij ontvangst van een identificatiekaart moet de pincode direct worden gewijzigd. Daarna is het van belang
dat de pincode minimaal één keer per jaar gewijzigd wordt. In 2017 wijzigen 230 gemeenten de pincode
direct na ontvangst en minimaal één keer per jaar. In vergelijking tot 2016 is hier een verbetering te zien
(2016: 114 gemeenten).
3.5.4 Personeel
Binnen dit thema controleren gemeenten of zij medewerkers hebben benoemd op de verplichte functies
binnen het informatiesysteem en of taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden zijn belegd. Eveneens
onderzoeken zij of uitgegeven autorisaties:
• volledig en actueel zijn;
• voldaan wordt aan de eisen van functiescheiding;
• en of medewerkers voldoende kennis en vaardigheden hebben om binnen het risicovolle proces van
reisdocumentverstrekking te kunnen werken.
De beste scorende vraag van dit thema is ‘Voor welke functies zijn interne vaste of tijdelijke medewerkers formeel
aangewezen?’. In iedere gemeente, aangewezen gemeente en openbaar lichaam zijn ten minste twee
autorisatiebevoegden voor het Reisdocumenten aanvraag- en archiefstation (RAAS) aangewezen.

24 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Verbeterpunten voor het thema personeel zijn:
• Toepassen van de eisen van functiescheiding.
• De registratie van gebruik en bewaring van de authenticatiekaart voor het mobiele vingerafdrukopnameapparaat door de autorisatiebevoegde reisdocumenten.
• Voldoende bewustzijn creëren bij en opleiden van medewerkers op het gebied van informatiebeveiliging.
• Medewerkers een verklaring integriteit/tot geheimhouding of ambtseed/ambtsbelofte laten afleggen.
Bij de uitvoering van de steekproef is geconstateerd dat de beantwoording van de volgende vragen veel
afwijkingen vertoonde:
• Wat wordt door de autorisatiebevoegde reisdocumenten met betrekking tot de identificatiekaarten
actueel geregistreerd? (27 afwijkingen bij dertien gemeenten)
• Voor welke functies zijn interne vaste of tijdelijke medewerkers formeel aangewezen?
(elf afwijkingen bij elf gemeenten)
De twee vragen over functiescheiding vertonen gezamenlijk 13 afwijkingen bij 13 gemeenten.
De bovenstaande vragen vertoonden ook veel afwijkingen in 2016.
3.5.5 Fysieke beveiliging
Binnen dit thema wordt gecontroleerd of gemeenten de fysieke beveiliging op orde hebben. Dit richt zich
op de beveiliging van de ruimten waar meer dan gemiddeld, gevoelige informatie voorhanden is en de
juiste omgang met gevoelige informatie.
Op twee gemeenten na is in alle gemeenten de kluis in een afgesloten en voor onbevoegden toegankelijke
ruimte geplaatst.
Van de 20 slechts vragen scorende behoren 7 vragen tot het thema fysieke beveiliging. De gemiddelde scores
van deze vragen liggen tussen de 93,1% en 70,2%.
Aandachtspunten voor dit thema zijn:
• Maatregelen voor agressie en geweld treffen
• Plaatsing en gebruik van de kluizen organiseren (zowel intern als extern)
• Maatregelen treffen om de veiligheid van medewerkers te waarborgen
• Reisdocumenten onder werktijd volgens de voorgeschreven wijze
• bewaren
• Maatregelen en procedures implementeren voor het werken in en toezien op beveiligde ruimtes
3.5.6 Calamiteiten
Binnen dit thema is gecontroleerd of gemeenten voldoende maatregelen hebben getroffen om
calamiteiten te beheersen, een adequate procedure voor incidentmelding hebben en de fysieke uitwijk
goed hebben georganiseerd.
Alle uitgevende instanties doen onmiddellijk aangifte bij de politie en stellen de Rijksdienst voor
Identiteitsgegevens in kennis bij een incident met documenten, apparatuur en/of materialen.
Een verbeterpunt voor gemeenten is het opstellen van een volledige beveiligingsplan.

25 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

4
Kwaliteitsbevordering
PNIK na 2017

26 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

4.1

Resultaat verhogen

Monitoring gemeenten en openbare lichamen
Ter verbetering van het resultaat wordt ook dit jaar een verbetertraject gestart voor de 22 gemeenten die een
onvoldoende resultaat op de domeinvragen behaalden. Hiervan worden de gemeenten die lager dan 87%
behaalden op de domeinvragen intensief gemonitord en, indien noodzakelijk bestuurlijk aangeschreven.
Bij de overige gemeenten zal een vinger aan de pols worden gehouden. Bij de monitoring zal ook aandacht
geschonken aan thema’s die waarvoor veel gemeenten een onvoldoende resultaat behalen.
Hiervoor stelt RvIG een monitoringplan op met als doelen:
• Verhogen van het resultaat van gemeenten en openbare lichamen bij de zelfevaluatie PNIK met een score
lager dan 90%;
• Verhogen van het landelijk resultaat van thema’s waar veel gemeenten onvoldoende scoren.
De volgende gemeenten zullen bij deze monitoring betrokken worden:
• gemeenten die een onvoldoende resultaat behaalden;
• gemeenten die wel een voldoende resultaat behaalden, maar waarover zorg bestaat of de score blijvend is;
• de aangewezen gemeente die een onvoldoende score behaalde.
Voor de openbare lichamen met een resultaat wat onvoldoende is, wordt een apart verbetertraject ingezet
dat voor sommige eilanden breder is dan alleen het toezicht op de beveiliging en overige aspecten van het
aanvraag- en uitgifteproces reisdocumenten. In afstemming met de Rijksvertegenwoordiger en gezag­
hebber wordt per openbaar lichaam bezien welke vorm van aanvullend maatwerk nodig en effectief is.
In 2017 wordt bij de monitoring de volgende thema meegenomen:
• Controle op het bezit van buitenlandse reisdocumenten.

27 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

5
Bijlagen

28 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Bijlage 1 Verantwoording onderzoek
Deze bijlage beschrijft de wijze van onderzoek.
Methode
In 2017 is gebruik gemaakt van drie gestandaardiseerde vragenlijsten waarin gemeenten, aangewezen
gemeenten en openbare lichamen het resultaat van de controle hebben weergegeven.
Gemeenten met meerdere uitgiftelocaties kunnen, indien gewenst, de vragenlijst zelf verspreiden over
meerdere uitgiftelocaties om op die manier de verschillen per locatie inzichtelijk te maken. Uiteindelijk
wordt er per gemeente een vragenlijst ingevuld.
De vragenlijst voor de Nederlandse gemeenten bevat 67 domeinvragen, waarvan 56 vragen zijn gebaseerd
op wettelijke normen en elf vragen gebaseerd op aanbevelingen. Daarnaast zijn 33 vragen over informatiebeveiliging via de ENSIA-tool uitgevraagd.
De vragenlijst voor de aangewezen Nederlandse gemeenten bevat 65 vragen, waarvan 54 vragen zijn
gebaseerd op wettelijke normen en elf vragen gebaseerd op aanbevelingen. Ook voor de aangewezen
gemeenten zijn 33 vragen over informatiebeveiliging via de ENSIA-tool uitgevraagd.
De vragenlijst voor de openbare lichamen bevat 98 vragen, waarvan 82 vragen gebaseerd zijn op wettelijke
normen en zestien gebaseerd op aanbevelingen. De vragen die gebaseerd zijn op aanbevelingen zijn
bedoeld om een prikkel te geven tot kwaliteitsverbetering te komen.
De vragenlijst Zelfevaluatie Paspoorten en NIK 2017 verschilt op diverse punten ten opzichte van de
vragenlijst Paspoorten en NIK 2016. Het aantal vragen is verminderd door onder andere de vragen die in
2016 door alle gemeenten de maximale score hebben behaald uit de vragenlijst te verwijderen. Daar waar
nodig is de vraagstelling aangescherpt en terminologie verduidelijkt.
Normering van de vragenlijst en zelfevaluatie
Bij het opstellen van de vragenlijst is bepaald hoeveel punten een vraag in totaal en per antwoord oplevert.
De vragen die gebaseerd zijn op wettelijke normen zijn hoger gewaardeerd dan de vragen die gebaseerd zijn
op aanbevelingen.
De score voor de zelfevaluatie van een gemeente wordt berekend door de behaalde punten voor de
vragenlijst te delen door de maximaal te behalen punten. Een gemeente met meerdere uitgiftelocaties geeft
bij de beantwoording van de vragen het antwoord waaraan alle uitgiftelocaties voldoen. Voldoet één van de
locaties niet aan de maatregel, dan wordt dat antwoord niet gekozen.
Daarnaast is in samenspraak met gemeenten bepaald dat voor wat betreft de invulling van de vragenlijsten:
• een score van 95% van de maximaal te behalen punten ‘goed’ is;
• een score tussen de 90 en 95% van de maximaal te behalen punten ‘voldoende’ is;
• een score lager dan 90% van de maximaal te behalen score een ‘onvoldoende’ is.
Betrouwbaarheid van de resultaten
Een extern onderzoeksbureau heeft, om de bevindingen van de controle te verifiëren van RvIG opdracht
gekregen om bij 35 gemeenten in januari 2018 een steekproef te houden. De aangewezen gemeenten en
openbare lichamen waren geen onderdeel van de steekproef. Hoofddoel van de steekproef is om te bepalen
of het onderzoek naar de kwaliteit van de processen (de ingevulde vragenlijsten) een betrouwbaar beeld van
de werkelijkheid geeft.

29 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Een steekproef met de volgende kenmerken is door het CBS uitgevoerd:
• Bij de steekproeftrekking is een evenredige verdeling over grote, middelgrote en kleine gemeenten
aangehouden. De gehanteerde driedeling vindt plaats op basis van het inwoneraantal met de volgende
categorieën: tot 30.000 inwoners, 30.000-60.000 inwoners en meer dan 60.000 inwoners.
• De steekproef is aselect over de verschillende strata getrokken. Er is geen rekening gehouden met
risicogroepen of goed presterende gemeenten.
• Een deel van de gemeenten heeft meerdere uitgiftelocaties. Indien een gemeente die meerdere uitgifte­
locaties heeft in de steekproef zit, is aanvullend één van deze uitgiftelocaties getrokken.
• In de steekproeftrekking is rekening gehouden met de steekproeven die gelijktijdig wordt uitgevoerd
bij 35 gemeenten voor de BRP en bij 35 gemeenten voor de inhoudelijke controle van persoonslijsten.
Gemeenten kunnen niet gelijktijdig in meerdere steekproeven vallen.
• Gemeenten die twee jaar op rij in één van de drie steekproeven zijn gevallen (BRP, PNIK of de
inhoudelijke controle) kunnen het daaropvolgende jaar niet getrokken worden.
In de steekproef is een selectie van de vragen uit de Kwaliteitsmonitor getoetst. De steekproef dekt 20 van
67 vragen uit de Kwaliteitsmonitor af en daarnaast zijn ook 2 vragen vanuit ENSIA meegenomen. Hiermee
worden 95 antwoorden getoetst. Indien men als antwoord op de vraag of men altijd functiescheiding
toepast “nee, maar de reden is een te geringe personele capaciteit” heeft aangegeven, zijn 4 antwoorden
extra getoetst (99 antwoorden in totaal).
Voorafgaand aan de uitvoering van de steekproef is een onderzoeksprotocol vastgesteld, waarin de volgende
norm voor interpretatie van de resultaten is neergelegd: tenminste dertig van de 35 gemeenten moeten 95%
of meer van de getoetste antwoorden juist hebben ingevuld en het gemiddelde percentrage juiste antwoorden van de onderzochte gemeenten gezamenlijk bedraagt ten minste 95%. Als dit het geval is, dan wordt
geconcludeerd dat de resultaten van de zelfevaluatie betrouwbaar zijn en een goede afspiegeling vormen
van de praktijk.
Analyse van de resultaten 2017
Aan de hand van de ingediende uittreksels en de rapportage van het betrouwbaarheidsonderzoek is een
beeld ontstaan over het resultaat van de door de uitgevende autoriteiten uitgevoerde controle op de
toepassing van de beveiligingsmaatregelen en de overige aspecten van het aanvraag- en uitgifteproces.
Om een nadere analyse op de onderdelen uit te voeren zijn de resultaten van de Kwaliteitsmonitor
gebruikt om het beeld te verfijnen.

30 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Bijlage 2 Rapportage steekproef

31 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Steekproeven zelfevaluatie PNIK 2017
Paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten

John Boog, Madelein van der Velden en Krijn Wijnands
Zoetermeer , maart 2018
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na
schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave
Samenvatting

5

1

Inleiding

8

1.1
1.2
1.3
1.4

Leeswijzer
Achtergrond
Onderzoeksvragen
Uitvoering van de steekproef

8
8
9
10

2

Praktijksituatie in de 35 gemeenten

13

2.1
2.2
2.3

Komt de praktijksituatie overeen?
Waar treden afwijkingen op?
Wat zijn achtergronden van de afwijkingen?

13
15
16

3

Ervaringen met de monitor

19

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Kwaliteit en duidelijkheid van de vragenlijst
Uitvoering door gemeenten
Resultaten
Positieve afwijkingen door interpretatie van vragen
Verbetermogelijkheden

19
20
20
21
22

4

Conclusies

25

4.1
4.2
4.3

Mate van overeenkomst met de praktijk
Betrouwbaarheid zelfevaluaties
Verklaring verschillen

25
25
26

Bijlagen
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

C11377

27
Antwoorden per gemeente
Overzicht afwijkingen
Ervaringen ENSIA aan de hand van stellingen

27
31
35

3

Samenvatting
1. Doel en achtergrond van het onderzoek
Bij de wijziging van de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland (PUN 2001) in 2013 is
de zogenaamde zelfevaluatie met behulp van de Kwaliteitsmonitor geïntroduceerd. Met
deze zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten (vragenlijst PNIK)
toetsen gemeenten de toepassing van de beveiligingsmaatregelen en de overige
aspecten van het aanvraag- en uitgifteproces reisdocumenten. Het onderzoek vindt
plaats door middel van een zelfevaluatie met behulp van de Kwaliteitsmonitor en de
ENSIA-tool.
De betrouwbaarheid van de uitkomsten van de zelfevaluatie is getoetst door middel
van een steekproef onder 35 gemeenten. Het doel van de toetsing met de steekproef
is inzicht te krijgen in drie hoofdvragen:
1. Komt de beantwoording van de vragen in de vragenlijst PNIK overeen met de
praktijksituatie bij de gemeenten?
2. Biedt de zelfevaluatie daarmee een betrouwbaar beeld van de praktijk?
3. Wat zijn de oorzaken van het onjuist beantwoorden van de vragen?
Voor de uitvoering van de steekproef is een protocol opgesteld. Dit protocol is in
overleg met de begeleidingsgroep van het onderzoek tot stand gekomen. Voor de
toetsing is een aselecte steekproef door het CBS getrokken van 35 gemeenten. De 35
gemeenten zijn bezocht waarbij de gegeven antwoorden aan de hand van het protocol
zijn getoetst.
Voorafgaand aan de uitvoering van de steekproef is een norm vastgesteld die aangeeft
wanneer de uitkomsten van de steekproef een betrouwbaar beeld geven van de
praktijk. Voor 2017 is de norm dat ten minste 30 gemeenten 95% of meer van de
getoetste antwoorden in overeenstemming met de praktijk hebben ingevuld en dat het
gemiddelde percentage juiste antwoorden van de onderzochte gemeenten gezamenlijk
ten minste 95% bedraagt. De norm is identiek aan voorgaande jaren.
2. Uitkomsten van de steekproef
Overeenkomst met de praktijk
Bij de onderzochte gemeenten komt gemiddeld 95,8% van de getoetste antwoorden
overeen met de praktijk. Van de 35 gemeenten zijn er 25 waarbij 95% of meer van de
getoetste antwoorden in overeenstemming met de praktijk zijn. Negen gemeenten
hebben scores van 90% tot 95% en bij één gemeente ligt deze tussen de 80% en
90%, namelijk 89%. De hoogste score is 100%, dat bij twee gemeenten voorkwam.
Op basis van deze uitkomsten is te concluderen dat de gemeenten uit de steekproef
gemiddeld aan de norm van 95% voldoen. Er wordt echter niet voldaan aan het
tweede deel van de norm: er vallen 25 in plaats van 30 gemeenten binnen de hoogste
categorie (ten minste 95% correcte antwoorden). Meer gemeenten dan gewenst
hebben een te grote mate van afwijking. Het aantal gemeenten dat de norm
overschrijdt (5 te veel) is zorgelijk.
Negen van de tien gemeenten die onder de 95% scoorden in de steekproef zijn vorig
jaar niet bezocht in het kader van de steekproef voor de PNIK. Eén gemeente is vorig
jaar wel bezocht voor de PNIK en scoorde toen 95%. Van de tien gemeenten die in

C11377

5

2017 niet voldoende scoorden voor de steekproef PNIK, namen er vorig jaar drie
gemeenten deel aan de steekproef voor de BRP. Twee van deze drie gemeenten
scoorden daar vorig jaar ook niet voldoende voor de steekproef.
Verschil tussen normen en aanbevelingen
De zelfevaluatie is zowel gebaseerd op normen (wettelijke eisen en bestuurlijke
afspraken) als op aanbevelingen. Als alleen wordt gekeken naar de getoetste
antwoorden gebaseerd op normen dan blijkt dat gemiddeld 96,1% correct is. Dit
gemiddelde is iets hoger dan de 95,8% als naast normen ook aanbevelingen worden
meegeteld. Op basis van alleen normen scoren in de steekproef ook 25 gemeenten
hoger dan 95% correct getoetste antwoorden. Wel is het zo dat de ene gemeente die
in de steekproef 89% scoorde op normen plus aanbevelingen, alleen op normen bezien
tussen 90 en 95% scoort.
Conclusie betrouwbaarheid
Gezien de uitkomsten is de conclusie dat de gemeenten deels aan de gestelde norm
voldoen. Gemiddeld is het beeld voldoende, maar het aantal negatieve uitschieters is
groter dan gewenst. Als vervolgens alleen wordt gekeken naar vragen die op een norm
in termen van wettelijke eisen en bestuurlijke afspraken zijn gebaseerd, verbetert dit
beeld iets. De ene gemeente die onder 90% scoorde, scoort dan net als de andere
negen gemeenten van 90 tot 95%. Gezien deze uitkomsten is de conclusie dat niet
met voldoende zekerheid kan worden vastgesteld dat de antwoorden van gemeenten
in de zelfevaluatie in 2017 overeenkomstig de praktijk zijn.
Ontwikkeling ten opzichte van voorgaande jaren
De gemiddelde score van gemeenten ligt in 2017 0,1%-punt hoger dan in 2016 (van
95,7% naar 95,8%). Hiermee komt de score vrijwel overeen met die van vorig jaar.
Het aantal gemeenten dat de norm van minimaal 95% haalt is in 2017 afgenomen.
Vorig jaar haalden acht gemeenten de norm niet tegenover tien gemeenten dit jaar.
Oorzaken van afwijkingen
In het steekproefonderzoek is aandacht besteed aan de achtergronden van de
gevonden afwijkingen tussen antwoorden in de zelfevaluatie en de praktijk.
Afwijkingen zijn ingedeeld in de volgende vier categorieën:
•

bij de meerderheid van de afwijkingen (48%) is sprake van een te positieve
voorstelling van de praktijk. Het gaat hierbij veelal om het niet hebben van
(actueel) beleid en rapportages.

•

een tweede categorie afwijkingen (29%) is te verklaren uit niet volledige
procedures en rapportages. Vaak zijn veel van de gevraagde elementen wel
aanwezig, maar ontbreken er enkele specifieke elementen, waarvan de gemeente
zich onvoldoende bewust is.

•

bij 13% ontstaat een afwijking door onvoldoende kennis van de invuller van de
vragenlijst over de uitvoeringspraktijk.

•

tot slot is bij 10% van de afwijkingen sprake van verschil in interpretatie van de
vraag.

Er zijn alleen afwijkingen geconstateerd bij de PNIK-vragen in het
steekproefonderzoek, maar niet bij de twee ENSIA-vragen, die ook in het
steekproefonderzoek PNIK zijn meegenomen.

6

C11377

Ervaringen van gemeenten met de Kwaliteitsmonitor
Tijdens de bezoeken bij de 35 steekproefgemeenten is aandacht besteed aan de
ervaringen die gemeenten hebben met de zelfevaluatie. Gemeenten zijn gevraagd
naar hun ervaringen met het invullen van de vragenlijst. Gemeenten zijn redelijk
tevreden over de duidelijkheid van de vragen. 25 van de 35 gemeenten geven aan de
vragen duidelijk te vinden. 5 van de 35 gemeenten vinden dat niet altijd het geval. De
overige 5 gemeenten konden zich hierover geen mening vormen, omdat de
geïnterviewde leidinggevende aangaf niet bij directe invulling betrokken te zijn
geweest. In totaal 25 van de 35 gemeenten gaven aan de normen van de vragenlijst
realistisch te vinden. Geen enkele gemeente vond de normen te laag en derhalve 10
gemeenten vonden de normen te hoog. De laatstgenoemde gemeenten waren veelal
de qua inwoners kleinere gemeenten.
Alle 35 gemeenten geven aan dat ze de uitkomsten van de zelfevaluatie gebruiken
voor het opstellen van een actieplan voor het aankomende jaar of gaan over tot
verbeteringen. Verder blijken 33 van de 35 gemeenten in het afgelopen jaar ook
daadwerkelijk verschillende verbeteringen te hebben doorgevoerd. Daarnaast zeggen
de gemeenten dat de medewerkers zich door de zelfevaluatie steeds bewuster worden
van het belang van maatregelen op bepaalde gebieden.
Interpretatie van de vragen
Bij de steekproef is ook getoetst op positieve afwijkingen. Dit zijn antwoorden
waarmee de gemeente meer punten had kunnen scoren. Deze informatie is van belang
om te kunnen bepalen bij welke vragen er interpretatieverschillen ontstaan. Bij 14
gemeenten zijn positieve afwijkingen gevonden. Gemiddeld is per gemeente bij 0,6%
van de antwoorden een positieve afwijking gevonden.

C11377

7

Inleiding

1
1.1

Leeswijzer
In dit rapport zijn de resultaten weergegeven van de steekproef zelfevaluatie
paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten (PNIK). In dit eerste hoofdstuk wordt
ingegaan op de achtergrond van het onderzoek, de onderzoeksvragen en de wijze van
uitvoering van de steekproef. In hoofdstuk 2 wordt aangegeven in hoeverre de
antwoorden die de gemeenten hebben gegeven in de vragenlijst van de zelfevaluatie
daadwerkelijk overeenkomen met de praktijksituatie. Hoofdstuk 3 gaat in op de
ervaringen met de Kwaliteitsmonitor in de perceptie van de gemeenten en worden
mogelijkheden voor verbetering genoemd. De conclusies van het onderzoek komen in
hoofdstuk 4 aan bod. In bijlage 1 worden antwoorden geanonimiseerd per gemeente
gepresenteerd en in bijlage 2 komen vragen aan de orde waar meer dan vijf
afwijkingen zijn geconstateerd.
Tijdens het steekproefonderzoek van de PNIK, maar ook het steekproefonderzoek van
de Basisregistratie Personen (BRP) is tegelijkertijd naar de perceptie van gemeenten
gevraagd ten aanzien van de nieuwe Eenduidige Normatiek Single Information Audit
(ENSIA). Daartoe zijn twee stellingen over ENSIA voorgelegd aan gemeenten. De
perceptie van zeventig gemeenten over deze stellingen is in Bijlage 3 weergegeven.

1.2

Achtergrond
Bij de wijziging van de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland (PUN 2001) in 2013 is
de zogenaamde zelfevaluatie met behulp van de Kwaliteitsmonitor geïntroduceerd. Elk
jaar toetsen gemeenten de toepassing van de beveiligingsmaatregelen en de overige
aspecten van het aanvraag- en uitgifteproces reisdocumenten met behulp van een
digitale vragenlijst (zelfevaluatie paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten;
kortweg vragenlijst PNIK). De resultaten van deze zelfevaluatie worden gerapporteerd
aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De vragenlijst is gebaseerd op normen (wettelijke vereisten en bestuurlijke afspraken)
waaraan gemeenten dienen te voldoen en aanbevelingen die de kwaliteit van de
uitvoering ten goede komen. Basis voor de normen zijn de Paspoortwet, de PUN en
bestuurlijke afspraken die zijn vastgelegd in de Tactische Baseline
Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (BIG). De totale vragenlijst van de
PNIK bedraagt 67 vragen.
Jaarlijks vindt een externe toetsing van de zelfevaluatie plaats met behulp van een
steekproef onder 35 gemeenten. De openbare lichamen worden in de steekproef niet
meegenomen.
Het doel van de toetsing met de steekproef is inzicht te krijgen in drie hoofdvragen:
1.

Komt de beantwoording van de vragen in de vragenlijst PNIK overeen met de
praktijksituatie bij de gemeenten?

2.

Biedt de zelfevaluatie daarmee een betrouwbaar beeld van de praktijk?

3.

Wat zijn de oorzaken van het onjuist beantwoorden van de vragen?

Bij de steekproef is een selectie van de vragen uit de Kwaliteitsmonitor getoetst. De
steekproef dekt 20 van 67 vragen uit de Kwaliteitsmonitor af en daarnaast zijn ook 2
vragen vanuit ENSIA meegenomen. Hiermee worden 95 antwoorden getoetst. Indien
men als antwoord op de vraag of men altijd functiescheiding toepast “nee, maar de

8

C11377

reden is een te geringe personele capaciteit” heeft aangegeven, zijn 4 antwoorden
extra getoetst (99 antwoorden in totaal).
Normering
Hoofddoel van de steekproef is te bepalen of de ingevulde zelfevaluaties een
betrouwbaar beeld van de werkelijkheid geven. Vooraf is hiervoor een norm
vastgesteld door het ministerie van BZK: ten minste 30 van de 35 gemeenten moeten
95% of meer van de getoetste vragen juist hebben ingevuld en het gemiddelde
percentage juiste antwoorden van de onderzochte gemeenten gezamenlijk bedraagt
ten minste 95%. Als dit het geval is, dan wordt geconcludeerd dat de resultaten van
de zelfevaluatie betrouwbaar zijn en een goede afspiegeling vormen van de praktijk.
Deze norm is identiek aan die in voorgaande jaren.

1.3

Onderzoeksvragen
Uitvoering van de steekproef onder gemeenten met het protocol moet leiden tot
beantwoording van de hiervoor genoemde hoofdvragen. Deze hoofdvragen zijn
onderverdeeld in de onderstaande deelvragen.
1. In welke mate komt de praktijksituatie in een onderzochte gemeente overeen met
de ingevulde vragenlijst?
•

Komt de praktijksituatie volledig of grotendeels overeen (100 tot en met 95%
van de getoetste antwoorden)?

•

Wijkt de situatie op meerdere punten af (< 95% tot en met 90% van de

•

Wijkt de situatie significant af (<90% tot en met 80% van de getoetste

getoetste antwoorden)?
antwoorden)?
•

Wijkt de situatie volledig af (minder dan 80% van de getoetste antwoorden)?

2. In welke mate komt de praktijksituatie in de 35 onderzochte gemeenten
gezamenlijk overeen met de ingevulde vragenlijsten?
•

Hoe zijn de 35 gemeenten verdeeld over de gehanteerde categorieën 100%95%, <95%-90%, <90%-80% of lager dan 80%?

•

Wat is het gemiddelde afwijkingspercentage van de 35 gemeenten? Hoe hoog is
de betrouwbaarheidsmarge rond het gemiddelde afwijkingspercentage?

•

Kan op basis van de uitkomsten van de steekproef worden geconcludeerd dat de
ingevulde vragenlijsten een betrouwbaar beeld van de werkelijkheid geven?

3. Treedt er verschil op in de mate waarin gemeenten vragen onjuist hebben
beantwoord die verwijzen naar een norm uit de PUN 2001 of de BIG en vragen die
de status van aanbeveling hebben?
•

Hoe scoren de 35 gemeenten individueel en gezamenlijk als alleen naar de
vragen die gericht zijn op normen wordt gekeken?

4. Wat zijn achtergronden van geconstateerde afwijkingen tussen de ingevulde
vragenlijst en de praktijk?
•

Welke afwijkingen kunnen worden verklaard door onduidelijkheid van de

•

Bij welke vragen treden positieve afwijkingen op (afwijkingen waarmee de

vraagstelling?
gemeenten meer punten hadden kunnen scoren)?

C11377

9

•

Hoe zijn de afwijkingen te verdelen over de onderstaande categorieën:
▪

Te beperkte uitwerking procedures en registraties

▪

Verschil in interpretatie vraagstelling/antwoordcategorie

▪

Verschil in kennisniveau tussen invuller en uitvoeringspraktijk

▪

Te positieve voorstelling van de praktijksituatie

5. In welke mate treden er op het hoogste abstractieniveau verschillen op met de
eerdere metingen?

1.4

Uitvoering van de steekproef
De uitvoering van de steekproef onder de 35 gemeenten is onder te verdelen in
verschillende fasen. Per fase is kort beschreven uit welke activiteiten deze bestond.
Opstellen protocol
Jaarlijks wordt een protocol opgesteld. Het protocol bestaat uit een selectie van
vragen waarmee een beeld wordt gekregen van de beantwoording van de vragen uit
de zelfevaluatie. Bij het opstellen van het protocol is gekeken of er voldoende dekking
is in het aantal en het belang (score) van de geselecteerde vragen. Met de vragen is
het mogelijk een goed beeld te krijgen van de mate waarin de ingevulde vragenlijst
overeenkomt met de praktijk. Het protocol is in overleg met de begeleidingsgroep van
het onderzoek tot stand gekomen.
Het protocol bestaat in 2017 uit zeven blokken met vragen (A-G):
• Blok A: algemeen beeld
• Blok B: personeel
• Blok C: toetsing vastgelegd beleid en procedures
• Blok D: invulling rol beveiligingsfunctionaris
• Blok E: aanvraag, beheer en uitreiking
• Blok F: invulling rol autorisatiebevoegde
• Blok G: Beveiliging
Steekproeftrekking
De steekproef is uitgevoerd bij 35 gemeenten. Het CBS heeft een representatieve
steekproef getrokken met de volgende kenmerken.
• De steekproef is aselect getrokken. Er is geen rekening gehouden met risicogroepen of
goed presterende gemeenten.
• Bij de steekproeftrekking is een evenredige verdeling over grote, middelgrote en kleine
gemeenten aangehouden. De gehanteerde driedeling vindt plaats op basis van het
inwoneraantal met de volgende categorieën: tot 30.000 inwoners, 30.000 - 60.000
inwoners en meer dan 60.000 inwoners.
• In de steekproeftrekking wordt rekening gehouden met de steekproeven die gelijktijdig
worden uitgevoerd bij 35 gemeenten voor de BRP en bij 35 gemeenten voor de
inhoudelijke controle van persoonslijsten. Gemeenten kunnen jaarlijks niet gelijktijdig in
meerdere steekproeven vallen.
• Gemeenten die twee jaar op rij in één van de drie steekproeven zijn gevallen (BRP, PNIK
en/of Persoonslijsten) kunnen het daaropvolgende jaar niet getrokken worden.
Bezoeken
Alle 35 gemeenten zijn bezocht. Voor het bezoek is een vast stramien aangehouden.
Het precieze stramien kan per jaar afwijken, afhankelijk van het gekozen thema voor
het protocol. In 2017 is de volgende opzet gehanteerd.
• Gesprek leidinggevende/afdelingshoofd Publiekszaken (45 minuten)
• Toetsing documentatie (45 minuten)

10

C11377

•
•
•
•
•
•

Gesprek CISO c.q. ENSIA-coördinator (30 minuten)
Gesprek beveiligingsfunctionaris (30 minuten)
Gesprekken medewerkers van aanvraag en van uitgifte (30 minuten)
Gesprek autorisatiebevoegde (10 minuten)
Visuele waarneming beveiliging met behulp van autorisatiebevoegde of betrokkene
gebouwenbeheer (10 minuten)
Korte terugkoppeling uitkomsten aan leidinggevende/afdelingshoofd Publiekszaken (15
min)

De 35 gemeenten hebben goede medewerking aan de bezoeken verleend. In de
meeste gevallen was sprake van een goede interne planning en voorbereiding, zodat
de gesprekken en toetsing binnen een dagdeel uitgevoerd konden worden. Gemeenten
die noodzakelijke documenten tijdens het bezoek niet konden tonen, is de
mogelijkheid geboden deze, binnen een week na het bezoek, na te zenden. Veel
gemeenten hebben daar gebruik van gemaakt. Deze documenten zijn gebruikt bij de
uiteindelijke beoordeling. Door de soepele medewerking van gemeenten was het
mogelijk alle 35 bezoeken in een periode van vier weken af te ronden.
Verwerking
Van alle bezoeken is een protocolformulier ingevuld. Op basis van het protocol is per
antwoord aangegeven in hoeverre deze conform de zelfevaluatie was dan wel afweek.
Verder is bij ieder afwijkend antwoord een toelichting gegeven. De ingevulde
formulieren zijn verwerkt in een bestand. Op basis van dit bestand zijn verdere
analyses uitgevoerd. In de rapportage zijn de gemeenten anoniem verwerkt. Daar
waar op gemeenteniveau wordt gerapporteerd, is een nummer en geen
gemeentenaam weergegeven.

C11377

11

2
2.1

Praktijksituatie in de 35 gemeenten
Komt de praktijksituatie overeen?
Eén van de hoofdvragen van de steekproef is de mate waarin de antwoorden die de
gemeenten gegeven hebben in de vragenlijst van de zelfevaluatie daadwerkelijk
overeenkomen met de praktijksituatie.
In figuur 1 staat per bezochte gemeente het aandeel antwoorden dat overeenkomt
met de praktijk. In de figuur is te zien dat de antwoorden van de gemeenten
gemiddeld in 95,8% van de gevallen overeenkomen met de bevindingen tijdens het
bezoek. Gemiddeld wijkt per gemeente dus 4,2% van de antwoorden af. Bij deze
afwijkingen gaat het om antwoorden waarvoor de gemeenten in de vragenlijst ten
onrechte punten hebben gekregen.
Er zijn wel duidelijke verschillen tussen gemeenten. Eén gemeente heeft een score net
onder de 90%. Afwijkingen in deze gemeente waren met name het ontbreken van:
•

onderdelen van de verschillende rapportages;

•

elementen over het bijhouden en registreren van identificatiekaarten door de

•

het niet onmiddellijke onbruikbaar maken van reisdocumenten;

•

de beveiliging van het aanvraagstation buiten werktijd.

autorisatiebevoegde reisdocumenten;

Verder hebben 9 gemeenten een score in de categorie van 90%-95%.
Ten opzichte van 2016 is de gemiddelde score bijna identiek (95,8% ten opzichte van
95,7%).

C11377

13

figuur 1

Overeenkomst antwoorden vragenlijst en praktijk per gemeente (in %)

gemi ddeld
35
34
33
32
31
30
29
28
27
26
25
24
23
22
21
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
60%

96%
96%

93%

99%
98%
96%

94%
93%
94%
90%

93%

91%
92%
70%

75%

80%

85%

90%

99%

100%

95%
97%
97%
98%
94%
100%
96%
96%
95%
98%

89%

65%

98%

95%

98%
97%
96%
99%
97%
98%
96%
98%
97%
100%

In totaal blijken 25 gemeenten ten minste 95% van de antwoorden overeenkomstig de
uitvoeringspraktijk te hebben ingevuld. Er vallen geen gemeenten in de laagste
categorie (tot 80%), één gemeente in de categorie 80-90% en negen gemeenten in de
categorie 90-95%. Zie ook tabel 1.

14

C11377

tabel 1

Indeling gemeenten naar mate van overeenkomst en antwoorden

Categorie

Aantal gemeenten steekproef

0-80% antwoorden overeenkomstig de praktijk

0

80-90% antwoorden overeenkomstig de praktijk

1

90-95% antwoorden overeenkomstig de praktijk

9

95-100% antwoorden overeenkomstig de praktijk

25

Totaal aantal gemeenten steekproef

35

In Bijlage 1 is in tabel 8 per gemeente een overzicht van het aantal geconstateerde
afwijkingen opgenomen.

2.2

Waar treden afwijkingen op?
Normen versus aanbevelingen
De vragen uit de zelfevaluatie zijn deels gebaseerd op normen en deels op
aanbevelingen. Het grootste deel van de getoetste antwoorden heeft betrekking op
een norm (87%). Als de afwijkingen met de praktijk worden uitgesplitst naar normen
en aanbevelingen, dan blijkt dat 81% betrekking had op een norm en de resterende
19% op een aanbeveling. In tabel 2 is een overzicht gepresenteerd.
tabel 2

Afwijkende antwoorden uitgesplitst naar norm en aanbeveling
Afwijkende antwoorden

Totaal getoetste antwoorden

Vragen die refereren aan een norm

81%

87%

Vragen die refereren aan een aanbeveling

19%

13%

100%

100%

Totaal

In de voorgaande paragraaf was te zien dat 25 gemeenten in de hoogste klasse vielen
en tien in één van de andere klassen. Deze verdeling wijzigt voor één gemeente als
we alleen de vragen die op een norm zijn gebaseerd in ogenschouw nemen. Deze
gemeente scoort op normen en aanbevelingen beschouwd 89%. maar op alleen
normen gebaseerd valt deze gemeente in de categoriescore van 90 tot 95%.
In tabel 3 is de verdeling weergegeven waarbij alleen naar vragen gebaseerd op een
norm wordt gekeken. De hoogste klasse bestaat nog steeds uit 25 gemeenten.
De uitsplitsing naar normen en aanbevelingen heeft fractionele invloed op het
gemiddelde. Als normen en aanbevelingen tezamen worden beschouwd dan is het
percentage 95,8%, terwijl als alleen normen worden betrokken dit percentage 96,1%
is.

C11377

15

tabel 3

Indeling gemeenten bij vragen gebaseerd op norm

Categorie

Aantal gemeenten steekproef

0-80% antwoorden overeenkomstig de praktijk

0

80-90% antwoorden overeenkomstig de praktijk

0

90-95% antwoorden overeenkomstig de praktijk

10

95-100% antwoorden overeenkomstig de praktijk

25

Totaal aantal gemeenten steekproef

35

In Bijlage 1 is in tabel 9 per gemeente een overzicht van het aantal geconstateerde
afwijkingen opgenomen gesplitst naar normen en aanbevelingen.

2.3

Wat zijn achtergronden van de afwijkingen?
Niet bij alle vragen treden afwijkingen op. Een deel van de getoetste vragen is
verantwoordelijk voor een groot deel van de geconstateerde verschillen. Alle vragen
waarbij meer dan vijf afwijkingen zijn geconstateerd, zijn in tabel 4 weergegeven. Het
is mogelijk dat gemeenten per vraag meerdere afwijkingen hebben (vragen bestaan
immers uit meerdere getoetste antwoorden). Om deze reden is in tabel 4 ook het
aantal gemeenten met een afwijking bij de betreffende vraag gepresenteerd.
Elf vragen blijken verantwoordelijk voor circa 87% van de afwijkingen (124 van de
143 negatieve afwijkingen), te weten:
• actuele registratie van de door de autorisatiebevoegde reisdocumenten met betrekking
tot de identificatiekaarten bleek bij dertien gemeenten niet overal op orde (vraag 18);
• niet alle medewerkers bleken bekend te zijn met het agressieprotocol bij elf gemeenten
(vraag 59);
• de aanwijzing van medewerkers was in elf gemeenten niet volledig (vraag 56);
• de beveiligingsrapportage van het afgelopen jaar is bij tien gemeenten veelal gebaseerd
op de managementrapportage, maar daar worden niet alle elementen in meegenomen
(vraag 52 PNIK);
• het beveiligingsplan is bij zeven gemeenten bij nader inzien niet aanwezig en bij twee
gemeenten onvolledig (vraag 8);
• het aanvraagstation bevond zich in zeven gemeenten buiten werktijd in een niet altijd
voor onbevoegden onbereikbare, afsluitbare, beveiligde ruimte (vraag 64);
• zeven gemeenten die aangaven altijd aan functiescheiding te doen bleken dat in de
praktijk niet altijd te doen (vraag 12);
• bij zes gemeenten, die aan hadden gegeven niet aan functiescheiding te kunnen voldoen
vanwege een te geringe personele capaciteit, werd geen interne controle uitgevoerd,
terwijl dat wel was aangegeven (vraag 13);
• bij zes gemeenten kon niet aangetoond worden dat de schriftelijke beveiligingsprocedure
door de burgemeester was vastgesteld? (vraag 2);
• ook blijken bij zes gemeenten niet alle noodzakelijke elementen in de
beveiligingsprocedure aanwezig te zijn. Bij vier gemeenten ontbrak het gebruik van het
mobiele vingerafdrukopnameapparaat (vraag 5);
• tot slot werden in zes gemeenten ingenomen en/of ongeldig te maken reisdocumenten
niet onmiddellijk vernietigd, terwijl dat wel was ingevuld (vraag 41).

16

C11377

tabel 4

Vragen met meer dan vijf afwijkende antwoorden

Vraag

Aantal gemeenten

Aantal afwijkende

met afwijking

antwoorden

13

27

11

12

11

11

10

24

9

12

7

7

Past u functiescheiding altijd toe? (vraag 12 PNIK)

7

7

Op welke wijze wordt de controle uitgevoerd als niet te alle

6

6

6

6

6

6

6

6

Wat wordt door de autorisatiebevoegde reisdocumenten
met betrekking tot de identificatiekaarten actueel
geregistreerd? (vraag 18 PNIK)
Welke maatregelen zijn getroffen tegen agressie en
geweld? (vraag 59 PNIK)
Voor welke functies zijn interne vaste of tijdelijke
medewerkers formeel aangewezen? (vraag 56 PNIK)
Welke onderwerpen bevat de beveiligingsrapportage van
het afgelopen jaar? (vraag 52 PNIK)
Welke van de volgende onderwerpen zijn opgenomen in het
beveiligingsplan reisdocumenten? (vraag 8 PNIK)
Waar bevindt zich het aanvraagstation buiten werktijd?
(vraag 64 PNIK)

tijde aan functiescheiding wordt voldaan? (vraag 13 PNIK)
Beschikt u over een actueel door de burgemeester
vastgestelde schriftelijke beveiligingsprocedure? (vraag 2
PNIK)
Welke onderwerpen met betrekking tot reisdocumenten en
middelen zijn in de beveiligingsprocedure opgenomen?
(vraag 5 PNIK)
Hoe worden ingenomen en/of ongeldig te maken
reisdocumenten vernietigd? (vraag 41 PNIK)

In Bijlage 2 is een overzicht van vragen met meer dan vijf geconstateerde afwijkingen
opgenomen, waarbij duidelijk is bij welke antwoordcategorieën dit optreedt.
Verklaringen voor de afwijkingen
De afwijkingen zijn in categorieën van verklaringen te verdelen. Hiervoor zijn vier
categorieën aangehouden:
• te beperkte uitwerking procedures en registraties
• verschil in interpretatie vraagstelling/antwoordcategorieën
• verschil in kennisniveau tussen invuller en uitvoeringspraktijk
• te positieve voorstelling van de praktijksituatie.
De scheidslijnen tussen de vier categorieën zijn niet altijd goed te trekken. Soms is de
daadwerkelijke verklaring moeilijk te achterhalen. Niettemin geeft de verdeling over
de vier categorieën een goede indicatie (zie ook tabel 5):
1. Te beperkte of onzorgvuldige uitwerking van procedures of registraties. Dit zijn met
name afwijkingen op aspecten waarbij de invuller ervan uitgaat dat er procedures en
rapportages aanwezig zijn. In de praktijk blijken er toch afwijkingen te zijn. Voorbeelden
zijn het gebruik van het mobiele vingerafdrukopnameapparaat, aanwijzing van
medewerkers en registraties over de autorisatie van kaarten. Deze categorie verklaart
29% van de afwijkingen.
2. Verschil van interpretatie met de vraagstelling/antwoordcategorieën. Dit type afwijking
komt voort uit een andere interpretatie van de vraag. Deze categorie beslaat 10% van

C11377

17

de afwijkingen. Bijvoorbeeld dat men denkt dat aan termen als ‘altijd’, ‘iedereen’ ook
wordt voldaan als dat in uitzonderlijke gevallen weleens niet zo is.
3. Verschil in kennisniveau tussen de invuller van de vragenlijst en de uitvoeringspraktijk.
Bij deze afwijkingen is de invuller van de vragenlijst niet volledig op de hoogte van de
werkwijze in de praktijk. Dit speelde bijvoorbeeld bij de (on)bekendheid van het
agressieprotocol bij medewerkers. Deze categorie verklaart 13% van de afwijkingen.
4. Te positieve voorstelling van de praktijksituatie. De laatste categorie heeft betrekking op
afwijkingen waarbij gemeenten een te positieve voorstelling van de praktijksituatie
hebben geschetst. Voor een belangrijk deel worden deze afwijkingen veroorzaakt doordat
vragen vooruitlopend op nog uit te voeren activiteiten zijn ingevuld als reeds
gerealiseerd. Dit geldt vooral voor aanpassingen in beleid en procedures. Ook komt het
regelmatig voor dat gemeenten zich bewust zijn van de afwezigheid van een registratie,
maar deze niet relevant of niet van toepassing voor hun gemeente vinden. Deze
categorie heeft betrekking op 48% van de afwijkingen.
tabel 5

Afwijkingen per categorie

Categorie afwijking

Aantal

%

42

29

14

10

19

13

Te positieve voorstelling van de praktijksituatie

68

48

Totaal

143

100

Te beperkte of onzorgvuldige uitwerking van procedures of
registraties
Verschil van interpretatie met de
vraagstelling/antwoordcategorieën
Verschil in kennisniveau tussen de invuller van de
vragenlijst en de uitvoeringspraktijk

18

C11377

3

Ervaringen met de monitor
Tijdens de bezoeken bij de 35 steekproefgemeenten is aandacht besteed aan de
ervaringen die gemeenten hebben met de zelfevaluatie. Gemeenten zijn gevraagd
naar hun ervaringen met het invullen van de vragenlijst, het ontvangen van feedback
en het gebruik van de uitkomsten. In dit hoofdstuk zijn de ervaringen weergegeven en
worden mogelijkheden voor verbetering genoemd.

3.1

Kwaliteit en duidelijkheid van de vragenlijst
Tijdens de bezoeken bij de 35 steekproefgemeenten is aandacht besteed aan de
ervaringen die gemeenten hebben met de zelfevaluatie. 25 van de 35 gemeenten
geven aan de vragen duidelijk te vinden. Veel van de vragen kwamen ook in
voorgaande jaren voor. Enkele gemeenten geven aan dat de vragen duidelijker zijn
dan in voorgaande jaren.
5 van de 35 gemeenten vinden de vragen niet altijd duidelijk. Een gemeente gaf als
voorbeeld de vraag over 'agressieveilig'. Wanneer is iets agressieveilig? Een ander
voorbeeld van een gemeente is dat de norm externe back-up opslag niet werd
begrepen als dat de back-up op een andere locatie moest worden bewaard en dat de
getroffen voorziening in dit opzicht hieraan niet voldeed. Verder geeft men aan dat
ja/nee-vragen in veel gevallen te beperkte antwoordmogelijkheden bieden.
Bijvoorbeeld indien maar voor 95% aan de betreffende norm wordt voldaan moet de
vraag met nee worden beantwoord. Sommige gemeenten hebben moeite met de
stelligheid van vragen waarin de volgende woorden voorkomen: altijd, iedere, alle en
dergelijke termen.
De overige 5 gemeenten konden zich geen mening vormen, omdat de geïnterviewde
leidinggevende niet direct bij de invulling van de vragenlijst betrokken is geweest.
De vragenlijst werd door bijna alle gemeenten compleet gevonden. Deze gemeenten
geven aan dat de vragenlijst lang genoeg is en dat ze geen onderwerpen missen. Een
enkele gemeente geeft aan dat de eisen aan de pasfoto omvangrijk zijn, maar dat de
aandacht in de vragenlijst daarover maar beperkt is. Een enkele gemeente vindt dat
de vragen juist te uitgebreid zijn, waardoor men het uiteindelijke doel uit het oog
verliest.
De vragen die terugslaan op aanbevelingen werden door vrijwel elke ondervraagde
gemeente als nuttig en belangrijk gezien. Daarbij is nog aan te geven dat 25
gemeenten geen voorbehoud maken over de aanbevelingen. Aanbevelingen helpen bij
het formuleren van acties voor het volgend jaar, het is een goede check waar men nog
kan verbeteren, geeft nieuwe ideeën en richting, is goed voor de bewustwording en
worden meegenomen in beleid en daar mogelijk toegepast. De andere 10 gemeenten
maken wel een voorbehoud ten aanzien van de aanbevelingen. Vijf gemeenten omdat
niet altijd aan de aanbevelingen voldaan kan worden en vijf gemeenten omdat men
het niet terecht vindt dat er punten aan aanbevelingen worden toegekend. Men kan
bijvoorbeeld niet altijd aan aanbevelingen voldoen omdat: men qua gemeentebeleid
de bestuurlijke boete niet het juist instrument vindt, de BIG veel maatregelen heeft
die voor een kleine gemeenten lastig allemaal te realiseren zijn.
Men vindt het onterecht dat punten aan aanbevelingen worden toegekend omdat men
wettelijk wel vrijwel op orde is, maar men toch in hun perceptie op aanbevelingen
onder de toetsnorm kan zakken. Een enkele gemeente geeft aan dat de toetsnorm

C11377

19

gebaseerd zou moeten zijn op de normen en dat de aanbevelingsvragen als een extra
score moet worden aangemerkt.

3.2

Uitvoering door gemeenten
Het invullen van de vragenlijst vindt meestal plaats door een team van medewerkers.
Teamleiders, medewerkers burgerzaken, kwaliteitsmanagers, CISO en ENSIAcoördinatoren zijn het vaakst betrokken bij de invulling van de vragenlijst. In een
beperkt aantal gevallen is er ook ondersteuning van een externe adviseur.
30 gemeenten vinden de jaarplanning van de zelfevaluatie uitvoerbaar. Gemeenten
weten wat hen te wachten staat en als er een goede planning wordt gemaakt is er
genoeg tijd om de vragenlijst op tijd af te krijgen. 5 gemeenten vonden de
jaarplanning van de zelfevaluatie wel erg krap. De reden daarvan was dat de
voorbereiding op de kandidaatsstellingen voor de verkiezingen en het referendum ook
de nodige aandacht vergden. Verder worden ook punten genoemd als de werkdruk,
ENSIA dat er bijgekomen is, aandacht voor nieuwe samenwerkingsverbanden en de
voorbereiding op de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).
In totaal 25 van de 35 gemeenten gaven aan de normen van de vragenlijst realistisch
te vinden. Gemeenten vinden over het algemeen de norm hoog, maar noodzakelijk in
verband met de beveiliging van burgers, maar wel haalbaar. Geen enkele gemeente
vond de normen te laag en 10 gemeenten vonden de normen te hoog. De
laatstgenoemde gemeenten waren veelal de qua inwoners kleinere gemeenten. De
gemeenten die de norm van 95% te hoog vinden zijn in ieder geval ook de gemeenten
die vinden dat aanbevelingen niet in de scores zouden moeten meetellen. Kleinere
gemeenten geven aan niet aan functiescheiding te kunnen voldoen vanwege
capaciteitsgebrek waardoor men punten misloopt. Andere gemeenten geven aan niet
te kunnen voldoen aan de eisen ter bewaring van de RAAS-tapes op een andere
locatie met de dagelijkse omwisselingen.

3.3

Resultaten
Gemeenten stellen dat de medewerkers zich door de zelfevaluatie steeds bewuster
worden van het belang van maatregelen op bepaalde gebieden. Alle 35 gemeenten
geven aan dat ze de uitkomsten van de zelfevaluatie gebruiken voor het opstellen van
een actieplan voor het aankomende jaar of gaan over tot verbeteringen. Veelal
worden de resultaten doorgesproken met management en medewerkers en wordt
gekeken of de adviezen toe zijn te passen en hoe dat mogelijk gemaakt kan worden.
Bij sommige punten speelt ook een kostenbatenafweging een rol waarover uiteindelijk
het college en de gemeenteraad c.q. de burgemeester zich dan moet uitspreken.
Verder blijken 33 van de 35 gemeenten in het afgelopen jaar ook daadwerkelijk
verschillende verbeteringen te hebben doorgevoerd. Een lijst van concreet genoemde
verbeteringen die één of meerdere keren zijn genoemd volgt hierna:
• functiescheiding is strakker ingericht en/of is verbeterd;
• sleutelkasten zijn vervangen en autorisaties zijn meer toegekend;
• er is meer bewustzijn gecreëerd onder het personeel over informatieveiligheid;
• nieuw aangeschafte apparatuur voor scanning;
• intensivering training voor medewerkers;
• beveiligingseisen zijn aangescherpt, nieuwe kluis, integriteitsverklaringen,
toegangsbeveiliging aangescherpt;

20

C11377

bezig met beleid voor de bestuurlijke boete;
wachtwoordbeleid is aangepast;
dagvoorraad wordt voortaan opgeborgen en bij de receptie is de kluis nu altijd dicht;
fysieke beveiliging is verbeterd, waardoor onbevoegden niet meer in het gemeentehuis
kunnen. Er wordt met toegangspassen gewerkt en er is een tussenmuur geplaatst;
er is een agressieprotocol opgesteld.

•
•
•
•
•

3.4

Positieve afwijkingen door interpretatie van vragen
In hoofdstuk 2 is bij de analyse van de resultaten uitgegaan van de afwijkingen
waarbij een gemeente ten onterechte een hogere score heeft gekregen. In de praktijk
kan ook het tegenovergestelde het geval zijn. Dit betekent dat de aangetroffen
situatie in de praktijk weliswaar afwijkt, maar in positieve zin. De gemeente had dan
meer punten kunnen scoren dan nu het geval is.
De informatie over positieve afwijkingen is van belang voor het bepalen bij welke
vragen er interpretatieverschillen ontstaan en of hierin een patroon is te herkennen.
In tabel 6 is per gemeente aangegeven hoeveel antwoorden in positieve zin afweken.
Te zien is dat 14 van de 35 gemeenten positieve afwijkingen hebben. Gemiddeld blijkt
afgerond 1% van de antwoorden een positieve afwijking te zijn. Hiermee is het aantal
positieve afwijkingen vergelijkbaar met vorig jaar. Dit jaar is drie positieve
afwijkingen het maximum dat in een gemeente is geconstateerd.

tabel 6

Positieve afwijkingen per gemeente

Aantal positieve afwijkingen

Aantal gemeenten

0

21

1-5

14

Meer dan 5

0

Totaal

35

De positieve afwijkingen zijn verdeeld over diverse vragen. Er zijn dit jaar nauwelijks
vragen waarbij relatief vaak afwijkingen zijn te constateren. Het maximum aantal
afwijkingen bij een vraag bedroeg vier. Vragen met drie of meer positieve afwijkingen
en het aantal gemeenten waar dit betrof zijn opgenomen in tabel 7. De twee vragen
met vier positieve afwijkingen waren:
• De vraag over de maatregelen die getroffen waren tegen agressie en geweld (vraag 59).
Er bleek bij twee gemeenten wel een knop onder de balie als systeem in gebruik om
agressie en geweld te kunnen melden aan een partij binnen of buiten de organisatie,
terwijl dat niet was aangegeven. Daarnaast bleek bij twee andere gemeenten dat wel
minimaal eens per twee jaar een training omgaan met agressie voor medewerkers en
leiding is georganiseerd.
• Bij de vraag op welke wijze de identiteit van de aanvrager bij de uitreiking vastgesteld
werd is door drie gemeenten gebleken dat in de praktijk naast het stellen van
identificerende vragen ook andere identiteitsdocumenten, die voorzien zijn van foto en
handtekening gevraagd worden.

C11377

21

tabel 7

Vragen met de meeste positief afwijkende antwoorden

Vraag

Aantal

Aantal

afwijkende

gemeenten met

antwoorden

afwijking

4

4

4

3

3

3

3

3

Welke maatregelen zijn getroffen tegen agressie en geweld?
(vraag 59)
Op welke wijze wordt de identiteit van de aanvrager bij de
uitreiking vastgesteld? (vraag 25)
Welke onderwerpen met betrekking tot organisatie, taken en
bevoegdheden zijn in de beveiligingsprocedure reisdocumenten
opgenomen? (vraag 6)
Hoe worden ingenomen en/of ongeldig te maken
reisdocumenten vernietigd?

In Bijlage 1 is in tabel 10 per gemeente een overzicht van het aantal geconstateerde
positieve afwijkingen opgenomen.

3.5

Verbetermogelijkheden
Vorig jaar is geconstateerd dat de zelfevaluatie door gemeenten bruikbaar en nuttig
wordt gevonden. Dit jaar is dat beeld weer bevestigd. Het aantal vragen dat
onduidelijk wordt gevonden is beperkt. Dit is ook terug te zien in het lage aantal
positieve en negatieve afwijkingen die door interpretatieverschillen zijn ontstaan. In
toenemende mate is het instrument een bijdrage gaan leveren aan het eigen proces
van kwaliteitszorg. De vragenlijst fungeert als een maatstaf voor te nemen stappen
voor verbetering. Uitkomsten worden binnen de eigen afdeling gebruikt voor
aanpassingen, maar hebben regelmatig ook breder in de organisatie een functie. Het
geeft aan andere afdelingen een signaal af over aanpassingen die noodzakelijk zijn om
te voldoen aan de gestelde normen. Omdat het initiëren van deze veranderingen
vanuit de afdeling burgerzaken vaak lastig is, ondersteunt de zelfevaluatie daarbij.
Vragen met onduidelijkheden
Bij drie vragen(blokken) treden specifiek onduidelijkheden op.
Vragen 3, 5, 6 en 58
Deze vragen bevatten enkele vrijwel identieke antwoordcategorieën, zoals:
•

bij vraag 3 de voorgeschreven functiescheiding en bij vraag 6 de functiescheiding
tussen verstrekking, beheer en uitreiking;

•

bij vraag 3 de bewaring van documenten, apparatuur, programmatuur,
documentatie en overige materialen en bij vraag 5 het bewaren en het beheren
van reisdocumenten;

•

bij vraag 3 het beheer van documenten, apparatuur, programmatuur,
documentatie en overige materialen en bij vraag 5 het bewaren en het beheren
van reisdocumenten;

•

bij vraag 3 de verantwoordelijkheden van de beveiligingsfunctionaris en bij vraag

•

bij vraag 3 de ontvangst van documenten, apparatuur, programmatuur,

6 waarbij dit precies zo is gevraagd. Ook bij vraag 58 komt dit aan de orde;
documentatie en overige materialen en bij vraag 5 de ontvangst en het transport
van reisdocumenten;

22

C11377

•

bij vraag 3 Het transport van documenten, apparatuur, programmatuur,
documentatie en overige materialen en bij vraag 5 de ontvangst en het transport
van reisdocumenten;

•

bij vraag 3 de voorgeschreven beveiliging van het aanvraagsysteem en bij vraag 5
de beveiliging van het aanvraagsysteem reisdocumenten;

Vraag 52: Welke onderwerpen bevat de beveiligingsrapportage van het afgelopen
jaar? Door een aantal gemeenten is gedacht dat de managementrapportage uit de
zelfevaluatie hierbij voldoet, maar dat geldt niet voor alle items.
Vraag 18: Wat wordt door de autorisatiebevoegde reisdocumenten met betrekking tot
de identificatiekaarten actueel geregistreerd? Men neemt te automatisch aan dat men
dat wel gedaan heeft, terwijl in de praktijk dan blijkt dat men dit niet voor alle items
actueel kan tonen.
Daarnaast hebben gemeenten moeite met vragen waarin woorden als ‘altijd’,
‘onmiddellijk’ en ‘iedereen’ worden gebruikt. Bijvoorbeeld:
•

bij vraag 12: past u functiescheiding altijd toe?

•

bij vraag 41: het reisdocument wordt onmiddellijk vernietigd op zodanige wijze dat
reconstructie niet meer mogelijk is;

•

C11377

bij vraag 59: het agressieprotocol is bij iedereen bekend en wordt nagevolgd.

23

4

Conclusies
Het centrale doel van de steekproef bij de 35 gemeenten is inzicht te krijgen in drie
hoofdvragen:
1. Komt de beantwoording van de vragen in de vragenlijst PNIK overeen met de
praktijksituatie bij de gemeenten?
2. Biedt de zelfevaluatie daarmee een betrouwbaar beeld van de praktijk?
3. Wat zijn de oorzaken van het onjuist beantwoorden van de vragen?

4.1

Mate van overeenkomst met de praktijk
Uit de steekproef komt naar voren dat gemeenten gemiddeld bij 95,8% van de
getoetste antwoorden geen afwijking laten zien. Er zijn tien gemeenten die onder de
grens van 95% scoren. Eén gemeenten scoorde net onder de 90% en negen
gemeenten hebben een score tussen de 90% en de 95%.

4.2

Betrouwbaarheid zelfevaluaties
De steekproef is bedoeld om te toetsen in hoeverre het beeld dat uit de zelfevaluatie
ontstaat, overeenkomt met de werkelijke situatie. De vraag hierbij is of met de
zelfevaluatie een betrouwbaar beeld ontstaat van de situatie in gemeenten.
Voldoen aan de norm
Voorafgaand aan de uitvoering van de steekproef is een norm vastgesteld die aangeeft
wanneer de uitkomsten van de steekproef een betrouwbaar beeld geven van de
praktijk. Deze norm geldt zowel voor de steekproef van de zelfevaluatie van de
Basisregistratie personen (BRP) als voor de PNIK. Evenals in voorgaande jaren is de
norm dat ten minste 30 gemeenten 95% of meer van de getoetste antwoorden in
overeenstemming met de praktijk hebben ingevuld en dat het gemiddelde op ten
minste 95% ligt.
Met de gemiddelde score van 95,8% voldoen gemeenten uit de steekproef aan de
norm van 95%. Het tweede deel van de norm (30 gemeenten in de hoogste categorie
van betrouwbaarheid) wordt dit jaar niet gehaald. In plaats van 30 gemeenten
voldoen er 25 aan dit deel van de norm. Als alleen wordt gekeken naar de getoetste
antwoorden gebaseerd op normen in termen van wettelijke eisen en bestuurlijke
afspraken dan verandert het beeld niet. Gezien deze uitkomsten is de conclusie dat
niet met voldoende zekerheid kan worden vastgesteld dat de antwoorden van alle
gemeenten in de zelfevaluatie overeenkomstig de praktijk zijn.
Negen van de tien gemeenten die onder de 95% scoorden in de steekproef zijn nog
niet eerder in het kader van de steekproef voor de PNIK bezocht. Eén gemeente wel
en drie gemeenten hadden eerder wel aan de steekproef voor de BRP deelgenomen.
Betekenis voor de gehele populatie
Naast het beantwoorden van de vraag in hoeverre is voldaan aan de vooraf gestelde
norm, is ook de vraag relevant in hoeverre de uitkomsten van de steekproef te
generaliseren zijn naar de totale populatie. Dit wordt ook wel de externe validiteit
genoemd. Belangrijke elementen hierbij zijn de representativiteit van de steekproef en
het betrouwbaarheidsinterval rond uitkomsten.

C11377

25

Voor de representativiteit van de steekproef is het van belang dat de steekproef een
correcte afspiegeling is van de totale populatie en dat er geen sprake is van
selectiviteit.
•
Om tot 35 gemeenten te komen is een gestratificeerde steekproef getrokken op basis
van grootteklassen van gemeenten en regio. Binnen deze strata zijn gemeenten at
random getrokken. Hierdoor ontstaat een correcte afspiegeling van de totale populatie.
De gemeenten hebben binnen de strata een even grote kans om getrokken te worden,
zodat selectiviteit (en daarmee vertekening van de resultaten) wordt voorkomen. Om de
onafhankelijkheid van de steekproef te garanderen heeft het CBS de trekking verzorgd.
•
Een ander belangrijk element is dat er geen sprake mag zijn van selectiviteit door nonrespons. Dit kan optreden als gemeenten die goed presteren en geen afwijkingen
vertonen wel bereid zijn mee te werken aan het onderzoek en gemeenten die meer
afwijkingen vertonen weigeren. Doordat alle geselecteerde gemeenten hebben
deelgenomen aan het onderzoek is ook op dit aspect dus geen sprake van selectiviteit.
Omdat voldaan is aan de bovenstaande aspecten zijn de uitkomsten van het
onderzoek te generaliseren naar de totale populatie van gemeenten in Nederland. Er
kan dus worden gesteld dat gemiddeld 95,8% van alle gegeven antwoorden in de
zelfevaluatie conform de werkelijkheid is.
Bij het gebruik van de cijfers van de steekproefgemeenten moet wel rekening worden
gehouden met een betrouwbaarheidsmarge rond de resultaten. Dit betekent concreet
dat bij het gepresenteerde gemiddelde van 95,8% er een marge van 4,8% aanwezig is
(bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%). Met 95% zekerheid ligt dit percentage dus
tussen de 91% en de 100% voor de hele populatie van Nederlandse gemeenten.

4.3

Verklaring verschillen
In het onderzoek is aandacht besteed aan de achtergronden van de gevonden
afwijkingen tussen antwoorden in de zelfevaluatie en de praktijk. Hiervoor zijn
afwijkingen ingedeeld in vier soorten afwijkingen.
1. Te beperkte of onzorgvuldige uitwerking van procedures of registraties. Dit zijn met
name afwijkingen op aspecten waarbij de invuller ervan uitgaat dat er procedures en
rapportages aanwezig zijn. In de praktijk blijken er toch afwijkingen te zijn. Voorbeelden
zijn het gebruik van het mobiele vingerafdrukopnameapparaat, aanwijzing van
medewerkers en registraties over de autorisatie van kaarten. Deze categorie verklaart
29% van de afwijkingen.
2. Verschil van interpretatie met de vraagstelling/antwoordcategorieën. Dit type afwijking
komt voort uit een andere interpretatie van de vraag. Deze categorie beslaat 10% van
de afwijkingen. Bijvoorbeeld dat aan termen als ‘altijd’, ‘iedereen’ ook wordt voldaan als
dat in uitzonderlijke gevallen weleens niet zo is.
3. Verschil in kennisniveau tussen de invuller van de vragenlijst en de uitvoeringspraktijk.
Bij deze afwijkingen is de invuller van de vragenlijst niet volledig op de hoogte van de
werkwijze in de praktijk. Dit speelde bijvoorbeeld bij de (on)bekendheid van het
agressieprotocol bij medewerkers. Deze categorie verklaart 13% van de afwijkingen.
4. Te positieve voorstelling van de praktijksituatie. De laatste categorie heeft betrekking op
afwijkingen waarbij gemeenten een te positieve voorstelling van de praktijksituatie
hebben geschetst. Voor een belangrijk deel worden deze afwijkingen veroorzaakt doordat
vragen vooruitlopend op nog uit te voeren activiteiten zijn ingevuld als reeds
gerealiseerd. Dit geldt vooral voor aanpassingen in beleid en procedures. Ook komt het
regelmatig voor dat gemeenten zich bewust zijn van de afwezigheid van een registratie,
maar deze niet relevant of niet van toepassing voor hun gemeente vinden. Deze
categorie heeft betrekking op 48% van de afwijkingen.

26

C11377

Bijlagen
Bijlage 1

Antwoorden per gemeente
tabel 8
Gemeente

Aantal afwijkingen

% overeenkomstig de praktijk

1

8

92%

2

3

97%

3

9

91%

4

2

98%

5

4

96%

6

2

98%

7

3

97%

8

7

93%

9

1

99%

10

4

96%

11

3

97%

12

2

98%

13

11

89%

14

2

98%

15

5

95%

16

4

96%

17

4

96%

18

0

100%

19

6

94%

20

2

98%

21

3

97%

22

3

97%

23

5

95%

24

10

90%

25

0

100%

26

6

94%

27

7

93%

28

1

99%

29

6

94%

30

2

98%

31

7

93%

32

4

96%

33

2

98%

34

1

99%

35

4

96%

4,1

96%

gemiddeld

C11377

Overeenkomst antwoorden vragenlijst en praktijk per gemeente

27

tabel 9
Gemeente

Aantal afwijkingen bij

Aantal afwijkingen bij

Totaal aantal

norm

aanbeveling

afwijkingen

1

7

1

8

2

3

0

3

3

8

1

9

4

2

0

2

5

2

2

4

6

2

0

2

7

3

0

3

8

5

2

7

9

1

0

1

10

4

0

4

11

3

0

3

12

1

1

2

13

7

4

11

14

1

1

2

15

4

1

5

16

4

0

4

17

3

1

4

18

0

0

0

19

6

0

6

20

2

0

2

21

2

1

3

22

1

2

3

23

4

1

5

24

8

2

10

25

0

0

0

26

5

1

6

27

7

0

7

28

1

0

1

29

5

1

6

30

2

0

2

31

7

0

7

32

2

2

4

33

1

1

2

34

0

1

1

35

3

1

4

3,3

0,8

4,1

gemiddeld

28

Afwijkende antwoorden uitgesplitst naar normen en aanbevelingen

C11377

tabel 10
Gemeente

Aantal positieve afwijkingen

1

4

2

0

3

2

4

1

5

0

6

1

7

0

8

0

9

1

10

0

11

1

12

0

13

1

14

0

15

2

16

0

17

0

18

3

19

0

20

1

21

0

22

0

23

0

24

0

25

1

26

0

27

0

28

1

29

0

30

0

31

0

32

0

33

2

34

1

35
gemiddeld

C11377

Positieve afwijkingen per gemeente

0
0,6

29

Bijlage 2

Overzicht afwijkingen
tabel 11

Vragen met meer dan 5 afwijkingen, uitgesplitst naar antwoordcategorie
Aantal
afwijkingen

vraag
18

52

59

C11377

Wat wordt door de autorisatiebevoegde reisdocumenten met betrekking
tot de identificatiekaarten actueel geregistreerd?

27

De beschikbaar gestelde identificatiekaarten

0

De registratie van de personen aan wie hij een bepaald tijdvak een kaart heeft
verstrekt

8

De bewaring van de identificatiekaarten

3

Er wordt een verslag opgemaakt van de controle op de actualiteit van de registratie

10

De intrekking van identificatiekaarten

5

De vernietiging van ingetrokken identificatiekaarten

0

Er wordt geen registratie bijgehouden

1

Welke onderwerpen bevat de beveiligingsrapportage van het afgelopen
jaar?

24

De actualiteit van de beveiligingsprocedure

1

De uitvoering van de back-up van het RAAS

6

De status van de fysieke beveiliging

4

De wijze van functiescheiding

0

De instructie aan medewerkers

1

Het resultaat van de jaarlijkse controle

2

Toegang tot RAAS, aanvraagstation en mobiel vingerafdrukopname-apparaat

5

Incidenten

3

Er is geen rapportage

2

Welke maatregelen zijn getroffen tegen agressie en geweld?

12

Er is een systeem in gebruik om agressie en geweld te kunnen melden aan
een partij binnen of buiten de organisatie

1

Er is een agressieprotocol

0

Het agressieprotocol is bij iedereen bekend en wordt nagevolgd

8

Er wordt minimaal eens per twee jaar een training omgaan met agressie voor
medewerkers en leiding georganiseerd

3

Het wordt niet gewaarborgd

0

31

Aantal
afwijkingen

vraag
8

56

64

12

13

Welke van de volgende onderwerpen zijn opgenomen in het
beveiligingsplan reisdocumenten?
Een jaarlijkse inventarisatie van de risico's op het gebied van reisdocumenten

0

Een jaarlijkse inventarisatie van de dreigingen op het gebied van reisdocumenten

0

Een jaarlijkse inventarisatie van de maatregelen op het gebied van reisdocumenten

1

Het vaststellen van nog te nemen of bij te stellen maatregelen op het gebied van
reisdocumenten

2

De toewijzing van verantwoordelijkheid en termijn voor het nemen van
maatregelen op het gebied van reisdocumenten

2

Geen van bovenstaande onderwerpen

7

Voor welke functies zijn interne vaste of tijdelijke medewerkers formeel
aangewezen?

32

11

De beveiligingsfunctionaris

0

Ten minste 2 autorisatiebevoegden RAAS

0

Ten minste 2 autorisatiebevoegden aanvraagstation per locatie

0

Ten minste 3 ontvangstbevoegden

2

Maximaal 3 aanvraagmedewerkers voor het mobiel vingerafdrukopnameapparaat

5

Aanvraagbevoegde medewerkers

0

Uitreikbevoegde medewerkers

2

Er zijn geen medewerkers formeel aangewezen

2

Waar bevindt zich het aanvraagstation buiten werktijd?

7

In een voor onbevoegden onbereikbare, afsluitbare, beveiligde ruimte

7

In een voor onbevoegden onbereikbare, afsluitbare, niet beveiligde ruimte

0

Geen van beide

0

Past u functiescheiding altijd toe?

7

Ja

7

Nee, maar de reden is een te geringe personele capaciteit

0

Nee

0

Op welke wijze wordt de controle uitgevoerd als niet te alle tijde aan
functiescheiding wordt voldaan?

6

De controle wordt door een daartoe aangewezen persoon gecontroleerd die in de
desbetreffende periode niet betrokken is geweest bij de verstrekking, het beheer en
de uitreiking van de reisdocumenten
De daartoe aangewezen persoon controleert de schriftelijke vastlegging op
volledigheid

2

12

0
0

De daartoe aangewezen persoon controleert of de verstrekking, het beheer en de
uitreiking op de voorgeschreven wijze heeft plaatsgevonden

0

Op geen van de bovengenoemde wijze

6

Beschikt u over een actueel door de burgemeester vastgestelde
schriftelijke beveiligingsprocedure?

6

Ja

6

Nee

0

C11377

Aantal
afwijkingen

vraag
5

41

C11377

Welke onderwerpen met betrekking tot reisdocumenten en middelen zijn
in de beveiligingsprocedure opgenomen?

6

Het gebruik van (persoonsgebonden) kaarten

0

Het gebruik van (persoonsgebonden) codes

0

Het gebruik van het mobiele vingerafdrukopname-apparaat

4

De back-up en de opslag

0

Het gebruik van het aanvraagstation

1

De ontvangst en het transport van reisdocumenten

1

Het bewaren en het beheren van reisdocumenten

0

De beveiliging van het aanvraagsysteem reisdocumenten

0

Hoe worden ingenomen en/of ongeldig te maken reisdocumenten
vernietigd?

6

Het reisdocument wordt onmiddellijk vernietigd op zodanige wijze dat reconstructie
niet meer mogelijk is

6

Het reisdocument wordt onmiddellijk onbruikbaar gemaakt, maar niet onmiddellijk
vernietigd

0

De vernietiging vindt niet onmiddellijk plaats

0

33

Bijlage 3

Ervaringen ENSIA aan de hand van stellingen
Stellingen over ENSIA
Een deel van de vragen die eerder in de Kwaliteitsmonitor PNIK zaten zijn
overgeheveld naar ENSIA. In de steekproefonderzoeken voor de PNIK en de BRP zijn
twee stellingen aan gemeenten voorgelegd over ENSIA. Bij de gesprekken met de 70
gemeenten is zowel de leidinggevende als de ENSIA-coördinator gevraagd een
rapportcijfer toe te kennen aan deze twee stellingen. Op een schaal van 1 t/m 10 kon
men een rapportcijfer aangeven, waarbij een cijfer “1” helemaal oneens is en een
cijfer “10” helemaal eens. De rapportcijfers en de twee stellingen zijn weergegeven in
tabel 12.

tabel 12

Rapportcijfers stellingen over ENSIA

Stellingen / functie

Gemiddeld cijfer

Stelling 1: het gebruik van de ENSIA-tooling heeft gezorgd voor een lastenvermindering in het kader
van verantwoording over het informatieveiligheidsbeleid:
Leidinggevende

5,3

ENSIA-coördinator

4,9

Stelling 2: de ENSIA-tooling heeft naar behoefte gefunctioneerd om verantwoording over het
informatieveiligheidsbeleid te kunnen afleggen:
Leidinggevende

6,3

ENSIA-coördinator

6,4

De rapportcijfers van de leidinggevende over de stelling of het gebruik van de ENSIAtooling heeft gezorgd voor een lastenvermindering over de verantwoording over het
informatieveiligheidsbeleid komt gemiddeld uit op een 5,3. De ENSIA-coördinatoren
waren daar nog minder positief over en gaven gemiddeld een 4,9. Men gaf in het
algemeen aan dat juist in een jaar van verandering nog weinig sprake kan zijn van
lastenvermindering door de vele mutaties in werkwijze en het grote aantal betrokken
personen, maar men verwacht dat er de komende jaren wel lastenvermindering zal
zijn.
De stelling of de ENSIA-tooling naar behoefte heeft gefunctioneerd om verantwoording
over het informatieveiligheidsbeleid te kunnen afleggen werd positiever beoordeeld
met een 6,3 door de leidinggevende en een 6,4 door de ENSIA-coördinatoren. Ook
hier wordt de waardering beïnvloed doordat de eerste keer met de ENSIA-systematiek
is gewerkt en er aanloopproblemen waren met de tooling. Maar ook hier verwacht men
dat naarmate men gewend is aan de tooling en de systematiek, dat de waardering zal
toenemen.
Hierna volgen per stelling een aantal meningen, zoals die door gemeenten expliciet
zijn weergegeven als toelichting.

C11377

35

Stelling 1: gebruik ENSIA-tooling heeft gezorgd voor lastenvermindering
verantwoording informatieveiligheidsbeleid
De meeste gemeenten geven aan dat in het eerste jaar zeker geen sprake is geweest
van lastenvermindering voor verantwoording van het informatieveiligheidsbeleid. In de
toekomst verwacht men dat wel te realiseren. Verdere opmerkingen die door
gemeenten zijn geplaatst zijn:
•

in het afgelopen jaar heeft de ENSIA-tooling niet tot een lastenvermindering geleid. Er
zijn meerdere overleggen met medewerkers geweest over overstijgende processen. Het
doel is dat de verantwoordelijken het gemeentebreed oppakken;

•

nu is er nog geen lastenverlichting, maar dat gaat er wel komen. Het geheel is meer op
de agenda gekomen;

•

voor burgerzaken heeft het wel voor een lastenvermindering gezorgd, alleen deze
werkzaamheden rond ENSIA zijn vervolgens ergens anders in de organisatie belegd;

•

het idee is goed, maar het product is nog niet door ontwikkeld. Bij vragen die worden
geselecteerd als men ze uitdraait komen de subvragen niet mee en er is geen
handleiding bij hoe dit aan te pakken;

•

idee is prima, maar er was beloofd dat het compatible zou zijn met het ISMS-systeem
van de gemeenten, maar dat is niet het geval;

•

het levert nog geen lastenvermindering op. Er komen veel nieuwe verbeterpunten naar
voren die moeten worden opgepakt; mede door nieuwe wetgeving;

•

de gedachte achter ENSIA is goed, maar er zitten veel dubbele vragen in;

•

de processen worden onduidelijker en warriger. Het is niet ingebed in de organisatie;

•

heeft juist gezorgd voor een lastenverzwaring;

•

meer een verschuiving, geen vermindering van lasten;

•

er zijn enorm veel vragen en zaken waar men naar moet kijken. Het is nu te omvangrijk
en te complex. Er wordt ook erg veel op de procedures ingezet en er zijn zeer hoge eisen
aan beveiliging;

•

de opstart heeft veel tijd gekost. Vanaf nu gaat het waarschijnlijk wel een
lastenvermindering opleveren;

•

men moet iedere keer nadat iets is ingetypt als toelichting dit opslaan anders blijft het
niet bewaard. Dit kost veel extra tijd;

•

nog geen sprake van een lastenvermindering;

•

er zijn nu meerdere applicaties. Het is onduidelijk welke vragen nu specifiek voor PUN en
BRP waren. Een tussentijdse rapportage ontbrak. De vraagstelling van ENSIA is heel
anders dan in de Kwaliteitsmonitor;

•

de vragen in ENSIA zijn lastiger gesteld dan in de zelfevaluatie. Daarnaast is het lastig
om de vragen over ICT goed te beantwoorden, omdat men ICT uit heeft besteed. Verder
is het lastig dat ENSIA gemeentebreed is, wat een ander beeld geeft van de resultaten.
Ook was het verwarrend dat er verschillende deadlines waren. In de toekomst zal de
ENSIA-tooling waarschijnlijk wel leiden tot een lastenvermindering;

•

het leidt vast tot verbetering, maar het kost nu nog veel tijd en moeite; het is nu dus
nog geen lastenvermindering maar dat komt vast op termijn;

•

het is nog geen lastenverlichting. Voor de kwaliteitsslag is het wel een verbetering;

•

aan de voorkant meer organisatie, maar uiteindelijk werkt het beter en is het
gemeentebreed. De opstart was wat stroperig, maar uiteindelijk werkt het best goed;

•

het is extra werk. Daarnaast vervelend dat anderen bij de ENSIA in het domein van
Burgerzaken kunnen antwoorden. Personeelszaken kan bijvoorbeeld iets over de
opleiding van personeel invullen en daarmee overrulen wat al is ingevuld. Dit heeft ons
punten gekost;

36

•

omdat het dit jaar nieuw was gaf het meer werk;

•

het is veel overzichtelijker geworden;

C11377

•

voor de toekomst is het een goede ontwikkeling. Het is nu nieuw en loopt daardoor
stroef maar dat moet groeien;

•

het is prettig dat het digitaal ingevuld kan worden. Er zitten echter wel dubbele vragen in
de vragenlijst;

•

te veel onduidelijkheden en in een heel laat stadium werden vragen nog aangepast;

•

vooralsnog is er geen lastenverlichting bereikt. Binnen de gemeente is men nog bezig
met de afstemming van de verschillende nieuwe rollen, waarna een lastenvermindering
wordt verwacht;

•

het is lastig dat één antwoord voor alle gebieden geldt;

•

het is pas het eerste jaar, waarbij lastig is dat er een herhaling van sommige vragen
inzit, bovendien is er geen direct overzicht over wie wat al heeft ingevuld;

•

het kost nu meer tijd om alles goed in te richten vanwege het opstartproces;

•

geen lastenvermindering. Meer mensen erbij moeten betrekken.

•

inlezen kost tijd en informatie vergaren kost veel tijd. Verwacht dat het beter wordt.
Soms zijn inconsistenties geconstateerd. Antwoorden kon men soms niet bij vragen
kwijt;

•

voor sommige vragen is niet duidelijk of dit nu voor BRP, PNIK of een ander doel moet
worden beantwoord. Vanuit verschillende perspectieven kunnen andere antwoorden
worden gegeven;

•
•
•
•
•

•

•

•
•

•

•

•

•

C11377

voor nu nog geen lastenverlichting, maar dit wordt in de toekomst wel verwacht.
er moesten nieuwe medewerkers worden aangesteld. Idee op zichzelf is wel goed;
geen sprake van lastenvermindering. Nieuwe manier van informatieveiligheid was wel
terecht en was hard nodig;
er zijn nog veel inconsistenties tussen ENSIA en BIG. Vragen uit BIG en ENSIA zouden
meer eenduidig moeten zijn. In de huidige vorm creëert dit verwarring;
absoluut geen verlichting. Veel dubbele vragen maar geen opbouw over wat nu
belangrijk is en wat niet. Er zit geen centrale focus in. Op verschillende tijdstippen
indienen is ook een probleem;
het liep niet lekker met de tooling. Het is niet gelukt om alles gelijk te trekken. Het doel
was één moment van invullen voor de gemeente, maar dat is mislukt. De antwoordopties
in de ENSIA zijn ook vaak niet toereikend, er is geen (ruimte voor) nuancering. In
essentie heb je er wel aan voldaan, maar je kunt dat niet altijd als zodanig kwijt;
geïsoleerd bekeken vanuit de BRP is er wel een besparing, maar per saldo niet. Sommige
vragen konden naar andere afdelingen verschoven worden. Andere afdelingen kregen
daarmee dus wel meer belasting;
ENSIA geeft structuur, waardoor men beter weet waarop men moet sturen en in die zin
leidt dat tot lastenvermindering, maar het geeft aan de andere kant ook meer werk;
het was de eerste keer dat we met assessments bezig waren. Nog niet van overtuigt dat
het in de huidige vorm een lastenvermindering is. De vraagstelling op onderdelen is nog
redelijk vaag. Wellicht kan het in de toekomst routinematig wel tot een
lastenvermindering leiden;
verwachting is dat er volgend jaar meer sprake zal zijn van lastenvermindering. De
ENSIA-tooling is nog jong en zal aan verbetering onderhevig zijn. Zo was het dit jaar
lastig om via de website te achterhalen welke vragenlijsten moesten worden ingevuld;
de ENSIA-tooling heeft de potentie om bij te dragen aan lastenvermindering. De hoop is
dat de tooling wordt doorontwikkeld. De vraag die ter discussie wordt gesteld is of er
verder moet worden gewerkt met ISMS (Information Security Management System zou
meer stuurmogelijkheden hebben) of ENSIA. De ENSIA-tooling is technisch te
verbeteren;
de lastenvermindering is nog niet te merken, vooral omdat dit het eerste jaar is. Er
moeten namelijk veel mensen bij worden betrokken en die moeten nog geactiveerd
worden om zich er voor in te zetten. In de toekomst zal dit alleen maar beter worden;
de bedoeling is dat de vragenlijsten door verticale kolommen in de organisatie worden
gevuld, alleen werkte dat nu nog niet zo goed. De praktijk is dat men aan andere

37

•
•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

38

organisatieonderdelen moest uitleggen wat nodig was. Geen lastenvermindering in
tegendeel. Het eerste jaar bevat het systeem fouten die veel tijd kostten;
dit jaar zeker nog geen besparing. De vragen zijn soms nog erg onduidelijk en multiinterpretabel. Er wordt vanuit gegaan dat dit een opstartprobleem is;
het is overzichtelijk dat alle audits zichtbaar zijn op één dashboard. Op deze manier krijg
je beter inzicht in het totaal. Het invullen is wel zeer tijdrovend vanwege de lange
vragenlijst en dit jaar het leren omgaan met de tooling;
het was meer werk dan voorheen, mede omdat de vragenlijst nieuw is en er nog
problemen mee zijn. Het was niet altijd duidelijk waar de antwoorden op de vragen
gezocht moesten worden in verschillende systemen. In de toekomst kan het mogelijk wel
tot een lastenvermindering leiden;
vooralsnog is geen lastenvermindering ondervonden, echter wordt dit wel verwacht
wanneer de afstemming van functies beter is. Een lastenverzwaring is ondervonden
doordat de verschillende softwareapplicaties niet op elkaar aansluiten en meer mensen
worden betrokken bij het proces. Applicaties moeten beter afgestemd worden
gemeentebreed versus BRP/PNIK;
de beveiligingseisen lijden tot hogere lasten. Vooralsnog is er geen sprake van
lastenverlichting, echter zijn de ontwikkelingen voor wat betreft ENSIA tooling in de
juiste richting. Rapportage in de ENSIA zal echter verbeterd moeten worden;
het is aan de ene kant een lastenverlichting, maar er komen aan de andere kant nieuwe
werkzaamheden bij. Het is soms onduidelijk wie erbij te betrekken en het systeem werkt
soms niet;
nog geen lastenvermindering. Het zal waarschijnlijk op den duur wel een verlichting
worden. Vanaf juli is de tool geïntroduceerd en het staat nu nog in de kinderschoenen.
Het is een enorme waslijst aan vragen en er zitten nog vele dubbelingen in de tool;
de tool is in ontwikkeling en is nog onvoldoende ontwikkeld. Eén portal voor alle
informatieprocessen binnen de gemeente is nog hetzelfde gebleven. De onderdelen zitten
echter nog in een ander ritme qua audits. BAG en Digid zouden normaal in februari,
augustus moeten en nu in december;
vooralsnog heeft de introductie van de ENSIA alleen nog tot een lastenverzwaring
gezorgd. Zo zijn er meer mensen bij de coördinatie van dit proces betrokken en wordt er
hard gewerkt aan een goede afstemming. In de toekomst wordt echter een
lastenvermindering verwacht;
omdat het eerste jaar is, is er nog geen lastenvermindering. Men merkt wel dat de
vakafdelingen nog steeds hetzelfde werk hebben en altijd naar de juiste personen
moeten zoeken. Het is één audit voor de buitenkant, maar intern zijn het nog losse
afdelingen. Men ziet er op termijn wel potentie in;
er wordt nog te veel op de oude manier naar normenkaders gekeken omdat vragen nog
te veel naar de oude kaders worden beoordeeld. Ook zijn de antwoorden van de vragen
voorzichtig gegeven: altijd is bijvoorbeeld niet 90% van de gevallen. Vanuit ISMS is er
een meer integrale kijk op de vraagstelling. Overigens is de ENSIA-tooling wel nuttig en
overzichtelijk. De verwachting over het volgende jaar is beter als de kalenders van de
PNIK/BRP/etc dan, als het goed is, gelijklopen;
men moest opnieuw de vragenlijsten begrijpen. Men kan nu ook de vragen delegeren
aan andere afdelingen, maar men moet deze ook nog wel controleren. Na enkele jaren
zal het wat winst opleveren aangaande lastenvermindering maar momenteel nog niet;
heel erg te spreken over de ENSIA tool. Goede verantwoording richting college en raad
hadden ze nog niet, structuur van ENSIA gebruiken ze nu hiervoor. Het omvat alles, dat
is heel positief, zodat het gemeente breed is. Wel nog meer gelijkschakelen van
terminologie, interpretatie en frequentie;
de tooling zelf is handig, maar het brengt vooralsnog meer werk met zich mee. Het is
veel voor een kleine organisatie en het is nieuw. In de toekomst zal het waarschijnlijk
wel tot lastenvermindering leiden.

C11377

Stelling 2: ENSIA-tooling heeft naar behoefte gefunctioneerd om
verantwoording over informatieveiligheidsbeleid te kunnen afleggen
Ook over het functioneren van de ENSIA-tooling heeft men een en ander op te
merken. Men verwacht dat het op termijn veel beter gaat functioneren om
verantwoording over het informatieveiligheidsbeleid te kunnen afleggen, maar nu is
dit nog niet het geval. De volgende opmerkingen zijn daarover door gemeenten
gemaakt:
•

in zijn algemeenheid functioneerde de tooling, echter sommige vragen waren moeilijk
interpreteerbaar en is er geen ruimte voor nuances;

•

de tooling had beter getest moeten worden. Er konden geen rapportages uitgedraaid
worden;

•

ENSIA heeft bijgedragen aan de bewustwording;

•

op zich functioneerde het goed en is de gedachte goed, maar de tool moet verder
volmaakt worden. De wijze van inrichting is een probleem;

•

in het begin was er veel onduidelijkheid. Er waren veel kinderziektes. Ook was het lastig
dat maar één iemand kon inloggen. Men wilde vragen invullen maar iemand anders was
dan bezig;

•

als nulmeting heeft het goed gefunctioneerd;

•

draagt bij aan bewustwording en acties en plannen die zijn gemaakt;

•

men zit nog midden in de cyclus, waardoor het moeilijk te zeggen is;

•

de ENSIA tool wordt niet besproken op managementniveau. Er is in de gemeente een
eigen tool om de risico's in beeld te brengen. De resultaten van de eigen tool worden wel
op het niveau van het managementteam besproken;

•

helder instrument, dat inzichtelijk maakt waar de gemeente staat;

•

wel gefunctioneerd, maar vooraf geen inzicht in de score. Dat was jammer;

•

ENSIA tool werkt naar behoren, echter geven de ja-nee-vragen te beperkte
antwoordmogelijkheden. Wanneer er bijvoorbeeld voor 95% aan de betreffende norm
wordt voldaan moet de vraag of aan de norm wordt voldaan met nee worden
beantwoord;

•

fijn dat de zelfevaluatie nu gemeentebreed is, zodat het makkelijk is om verantwoording
af te leggen;

•

meer aandacht door samenwerking;

•

er is behoorlijk wat ruimte voor verbetering. De formulering van de vragen kan vooral
beter; soms is het echt lastig om te snappen waar de vraag op duidt, zelfs met de
handleiding er bij. In principe is het een goed initiatief, maar het kan nog veel beter. Het
staat nu in vrij ambtelijke en bureaucratische taal allemaal met weinig oog voor de
uitvoering en praktijk;

•

het is een eerste aanzet, dus het is begrijpelijk dat het nog niet vlekkeloos is. Het moet
nog groeien en beter uitgewerkt worden;

•

de tooling is nog niet gebruiksvriendelijk. Denk hierbij aan het telkens op “enter”
drukken om gegevens vast te leggen, het moeten terugscrollen naar waar men gebleven
was en het niet bestaan van een koppeling tussen ISMS en ENSIA. Daarnaast wordt
gekopieerde tekst in het opmerkingenveld, als het niet de gewenste styling bevat, niet
opgenomen in het tekstvak wanneer op enter wordt gedrukt. Het kan daarmee
voorkomen dat men wel iets invult en bevestigt, maar de gegeven antwoorden door de
tooling worden verwijderd;

•

men moet nu ook het college en de raad meekrijgen in het veiligheidsbeleid. Dat is
nieuw. Daar draagt de ENSIA tool wel aan bij;

•

het is goed dat er bewust naar gekeken wordt en dat er verbeterpunten naar voren
kunnen komen. Maar door de vele vragen en de gedetailleerdheid mist men soms de
rode draad in de vragenlijst. Voor de verantwoordelijke mensen is het handig, maar de
uitkomsten zouden niet duidelijk zijn voor andere collega's;

C11377

39

•

het is een mooi vertrekpunt en geeft beter inzicht;

•

positief dat met de ENSIA de verantwoording van verticaal naar horizontaal is gegaan:
Vraagstellingen zijn weleens lastig. Specifieke en algemene domeinen lopen in vragen
door elkaar heen;

•

de kinderziekten moeten uit het systeem worden gehaald. Zo zijn er problemen
voorgekomen bij het opmerkingenvak. Het zou mooi zijn als de tooling per domein wordt
opgebouwd. Bepaalde vragen zijn moeilijk gemeentebreed te beantwoorden en behoeven
een specifieker domein om over te antwoorden;

•

het is dubbelop, want de vragen worden ergens anders ook al gesteld, bijvoorbeeld
ISMS;

•

er zitten goede elementen in de tooling, maar het moet nog verder ontwikkeld worden.
Zo lijken er dubbele vragen in te zitten, is het soms lastig een antwoord te geven dat
past bij alle afdelingen omdat per afdeling eigenlijk het antwoord verschillend is;

•

lastig dat soms maar één antwoord kon worden gekozen, terwijl eigenlijk meerdere

•

de tooling moet nog verbeterd worden voordat het naar behoefte functioneert. De vragen

antwoorden van toepassing waren;
waren niet altijd eenduidig. Daarnaast zijn de vragen gemeentebreed gesteld wat niet
altijd handig is;
•

het is op zich een mooie en duidelijk tool. De inhoud van de vragen is soms nog lastig, er
kunnen meerdere interpretaties worden gemaakt en sommige vragen en antwoord
categorieën zijn niet specifiek genoeg. Bijvoorbeeld, er staat een vraag over "logging op

•
•
•

•

•

•

•

•
•

40

systemen". Welke systemen worden er bedoeld? Een gemeente gebruikt er zoveel!
er is nog geen ENSIA-rapportage uitgebracht waarop kan worden afgeleid of de tooling
naar behoefte heeft gefunctioneerd;
er is momenteel door de manier van vragen (ja/nee) geen ruimte voor nuance in de
antwoorden;
of de ENSIA tooling naar behoren functioneert, moet nog blijken in de toekomst. De
gedachte achter ENSIA is goed, echter kan de uitwerking beter. Een voorbeeld is dat er
slechts één vraag wordt gesteld over de back ups. Echter er zijn verschillende systemen
waar back up systemen voor geïnstalleerd kunnen zijn. Dit creëert een moeilijkheid in
het beantwoorden van vragen over het huidige back-up beleid. Verder kan men nog niet
tot een definitieve beoordeling van de ENSIA-tooling komen, omdat men nog niet aan
het einde van de ENSIA-cyclus is (Digid, Suwinet moesten nog);
het moet nog groeien. De puntentelling heeft niet goed gewerkt. De problemen over het
optellen van de punten waren vervelend, maar het invullen en de helpdesk zijn goed. Er
werd proactief opgebeld en er waren nieuwsbrieven. Dat was fijn;
men is wel blij met de ontwikkeling en staat achter het idee, waardoor de risicosensitiviteit wordt verhoogd. Het idee is wel dat het iets te veel vanuit de tekentafel
opgelegd is en onvoldoende op de praktijk is gebaseerd. ENSIA is meer een
"afvinklijstje";
de ENSIA tool werkt wat betreft de verantwoording van het informatieveiligheid goed. Er
zijn echter wel wat technische problemen geconstateerd. Bijvoorbeeld de copy/paste
functie werkt niet goed en de tool werkt niet met Internet Explorer, maar wel met
Firefox;
de vragenlijst is opgedeeld in een aantal onderdelen: BIG in zijn algemeenheid, BRP
specifiek, BAG specifiek etc. Soms moet men schakelen tussen verschillende domeinen.
Men komt vragen tegen die men eerder al gehad heeft. Als men dan naar een eerder
antwoord teruggaat, moet men na elke schakeling weer opnieuw scrollen vanaf
onderdeel 1 tot men weer op de plaats komt waar men gebleven was. Het antwoord
wordt wel behouden overigens;
het is prettig om toelichting te kunnen geven bij de antwoorden en mensen uit te
nodigen om mee te werken;
de vragenlijst moet nog platgeslagen worden, want er zitten nu teveel lagen in. De
routing zou er uit moet, zodat je niet alle vragen zou moet beantwoorden, die niet aan
de orde zijn of niet van toepassing. Ook de ENSIA-tooling toelichting moet behouden

C11377

•

•

•

•

•

blijven en niet wegvallen. Het toekennen en onttrekken van autorisaties was een crime,
omdat voor iedereen aparte rechten geopend en gesloten moesten worden. Maar we zijn
wel op het goede pad;
er zit nog wel wat overlap in met de BIG. Sommige vragen komen meerdere malen terug
en er zitten dubbelingen tussen die niet altijd goed op elkaar aansluiten en sommige
vragen kloppen niet helemaal. In één vraag staan bepaalde termijnen genoemd en in
dezelfde vraag later wijkt dit weer af. Ook is het gebrek aan gradatieruimte in de
antwoordcategorieën moeilijk als het gaat om het invullen. De ene gemeente is heel
streng en de andere vindt dat als ze de meeste van de eisen nakomen, dat ze het dan
goed kunnen rekenen (ervaring van iemand die bij meerder gemeenten heeft geholpen
met de ENSIA tool);
de helpdesk was altijd bereikbaar en de tooling werkte naar verwachting. Daarbij was
het wel irritant dat men alert moest zijn om tussentijds op te slaan. Als men naar een
ander bestand ging en niet handmatig had opgeslagen dan was de informatie
verdwenen;
het zou handig zijn als er gerapporteerd wordt met de BIG als hoofddoel, en paragrafen
op te nemen over specifieke thema's. Echter kan er met voldoende puzzelen wel de
hoofdlijnen uit de ENSIA-tooling worden verkregen. Op zich is het dan ook logisch dat
details niet worden gemeld. De tool is wel duidelijk;
als alle vragen zijn ingevuld krijgt men een overzicht. Dat is niet een management
terugkoppeling die heel handig leesbaar is. Het is moeilijk te vertalen naar college en
raad. Dat kan verbeterd worden. Bijvoorbeeld met een dashboard;
het invullen van de tooling zorgt ervoor dat er op een gestructureerde wijze informatie
wordt verzameld over het informatieveiligheidsbeleid.

C11377

41

Bijlage 3 Resultaten per gemeente
Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Aa en Hunze

97,7 Goed

Aalburg

97,6 Goed

Aalsmeer

97,1 Goed

Aalten

99,3 Goed

Achtkarspelen

97,9 Goed

Alblasserdam

98,3 Goed

Albrandswaard

96,5 Goed

Alkmaar

82,1 Onvoldoende

Almelo

98,0 Goed

Almere

90,5 Voldoende

Alphen aan den Rijn

97,7 Goed

Alphen-Chaam

84,9 Onvoldoende

Ameland

95,9 Goed

Amersfoort

95,2 Goed

Amstelveen

93,9 Voldoende

Amsterdam

97,5 Goed

Apeldoorn

98,0 Goed

Appingedam

90,1 Voldoende

Arnhem

96,4 Goed

Assen

97,1 Goed

Asten

98,3 Goed

Baarle-Nassau

84,9 Onvoldoende

Baarn

98,8 Goed

Barendrecht

97,1 Goed

Barneveld

95,5 Goed

Bedum

94,7 Voldoende

Beek

94,8 Voldoende

Beemster

99,1 Goed

Beesel

93,1 Voldoende

Bellingwedde

97,7 Goed

Berg en Dal

98,9 Goed

Bergeijk

93,5 Voldoende

Bergen (L.)

95,3 Goed

Bergen (NH.)

86,9 Onvoldoende

Bergen op Zoom

94,1 Voldoende

Berkelland

96,5 Goed

Bernheze

98,1 Goed

Best

98,1 Goed

Beuningen

92,5 Voldoende

Beverwijk

91,3 Voldoende

Binnenmaas

96,8 Goed

68 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Bladel

92,4 Voldoende

Blaricum

99,2 Goed

Bloemendaal

93,5 Voldoende

Bodegraven-Reeuwijk

93,9 Voldoende

Boekel

97,7 Goed

Borger-Odoorn

92,4 Voldoende

Borne

98,8 Goed

Borsele

94,7 Voldoende

Boxmeer

99,7 Goed

Boxtel

96,7 Goed

Breda

99,1 Goed

Brielle

89,3 Onvoldoende

Bronckhorst

91,3 Voldoende

Brummen

95,1 Goed

Brunssum

89,2 Onvoldoende

Bunnik

97,5 Goed

Bunschoten

92,4 Voldoende

Buren

97,7 Goed

Capelle aan den IJssel

97,1 Goed

Castricum

84,9 Onvoldoende

Coevorden

98,0 Goed

Cranendonck

95,1 Goed

Cromstrijen

93,7 Voldoende

Cuijk

98,5 Goed

Culemborg

97,1 Goed

Dalfsen

94,8 Voldoende

Dantumadiel

98,3 Goed

De Bilt

98,1 Goed

De Fryske Marren

98,1 Goed

De Marne

94,1 Voldoende

De Ronde Venen

94,9 Voldoende

De Wolden

96,8 Goed

Delft

96,5 Goed

Delfzijl

97,3 Goed

Den Helder

92,0 Voldoende

Deurne

87,7 Onvoldoende

Deventer

92,5 Voldoende

Diemen

98,7 Goed

Dinkelland

99,2 Goed

Doesburg

91,5 Voldoende

Doetinchem

97,3 Goed

Dongen

96,5 Goed

69 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Dongeradeel

98,8 Goed

Dordrecht

99,1 Goed

Drechterland

94,5 Voldoende

Drimmelen

97,2 Goed

Dronten

92,8 Voldoende

Druten

96,7 Goed

Duiven

93,1 Voldoende

Echt-Susteren

95,6 Goed

Edam-Volendam

95,5 Goed

Ede

98,0 Goed

Eemnes

98,3 Goed

Eemsmond

90,5 Voldoende

Eersel

92,8 Voldoende

Eijsden-Margraten

93,2 Voldoende

Eindhoven

92,4 Voldoende

Elburg

94,7 Voldoende

Emmen

97,6 Goed

Enkhuizen

95,7 Goed

Enschede

95,2 Goed

Epe

97,3 Goed

Ermelo

96,4 Goed

Etten-Leur

80,4 Onvoldoende

Ferwerderadiel

98,8 Goed

Franekeradeel

99,2 Goed

Geertruidenberg

90,9 Voldoende

Geldermalsen

95,6 Goed

Geldrop-Mierlo

98,4 Goed

Gemert-Bakel

100,0 Goed

Gennep

99,1 Goed

Giessenlanden

94,0 Voldoende

Gilze en Rijen

84,1 Onvoldoende

Goeree-Overflakkee

98,3 Goed

Goes

94,1 Voldoende

Goirle

96,7 Goed

Gooise Meren

86,1 Onvoldoende

Gorinchem

97,3 Goed

Gouda

98,8 Goed

Grave

98,5 Goed

Groningen

96,3 Goed

Grootegast

96,1 Goed

Gulpen-Wittem

98,9 Goed

Haaksbergen

92,5 Voldoende

70 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Haaren

95,6 Goed

Haarlem

94,8 Voldoende

Haarlemmerliede en
Spaarnwoude

99,7 Goed

Haarlemmermeer

92,8 Voldoende

Halderberge

91,9 Voldoende

Hardenberg

96,3 Goed

Harderwijk

95,2 Goed

Hardinxveld-Giessendam

96,8 Goed

Haren

96,4 Goed

Harlingen

95,9 Goed

Hattem

91,3 Voldoende

Heemskerk

96,4 Goed

Heemstede

93,3 Voldoende

Heerde

90,4 Voldoende

Heerenveen

95,7 Goed

Heerhugowaard

98,8 Goed

Heerlen

99,1 Goed

Heeze-Leende

95,5 Goed

Heiloo

86,1 Onvoldoende

Hellendoorn

91,1 Voldoende

Hellevoetsluis

96,1 Goed

Helmond

66,6 Onvoldoende

Hendrik-Ido-Ambacht

99,1 Goed

Hengelo

96,1 Goed

het Bildt

98,8 Goed

Heumen

98,1 Goed

Heusden

90,9 Voldoende

Hillegom

94,8 Voldoende

Hilvarenbeek

90,5 Voldoende

Hilversum

93,1 Voldoende

Hof van Twente

96,1 Goed

Hollands Kroon

96,4 Goed

Hoogeveen

96,0 Goed

Hoogezand-Sappemeer

86,6 Onvoldoende

Hoorn

96,9 Goed

Horst aan de Maas

95,1 Goed

Houten

95,1 Goed

Huizen

96,9 Goed

Hulst

94,9 Voldoende

IJsselstein

92,4 Voldoende

Kaag en Braassem

93,7 Voldoende

71 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Kampen

95,9 Goed

Kapelle

99,5 Goed

Katwijk

94,7 Voldoende

Kerkrade

94,3 Voldoende

Koggenland

87,6 Onvoldoende

Kollumerland en
Nieuwkruisland

98,3 Goed

Korendijk

96,7 Goed

Krimpen aan den IJssel

96,4 Goed

Krimpenerwaard

93,7 Voldoende

Laarbeek

93,3 Voldoende

Landerd

94,3 Voldoende

Landgraaf

92,7 Voldoende

Landsmeer

91,5 Voldoende

Langedijk

95,7 Goed

Lansingerland

99,5 Goed

Laren

98,3 Goed

Leek

97,2 Goed

Leerdam

94,5 Voldoende

Leeuwarden

96,0 Goed

Leeuwarderadeel

95,6 Goed

Leiden

97,3 Goed

Leiderdorp

91,7 Voldoende

Leidschendam-Voorburg

97,7 Goed

Lelystad

97,9 Goed

Leudal

96,3 Goed

Leusden

89,1 Onvoldoende

Lingewaal

98,4 Goed

Lingewaard

95,1 Goed

Lisse

94,4 Voldoende

Littenseradiel

92,7 Voldoende

Lochem

97,6 Goed

Loon op Zand

88,8 Onvoldoende

Lopik

95,1 Goed

Loppersum

88,9 Onvoldoende

Losser

95,7 Goed

Maasdriel

92,0 Voldoende

Maasgouw

90,9 Voldoende

Maassluis

91,3 Voldoende

Maastricht

97,2 Goed

Marum

96,3 Goed

Medemblik

90,7 Voldoende

72 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Meerssen

94,1 Voldoende

Meierijstad

75,8 Onvoldoende

Menameradiel

98,0 Goed

Menterwolde

97,2 Goed

Meppel

91,2 Voldoende

Middelburg

91,6 Voldoende

Midden-Delfland

99,5 Goed

Midden-Drenthe

98,1 Goed

Mill en Sint Hubert

98,5 Goed

Moerdijk

97,5 Goed

Molenwaard

94,3 Voldoende

Montferland

97,9 Goed

Montfoort

92,3 Voldoende

Mook en Middelaar

95,6 Goed

Neder-Betuwe

97,3 Goed

Nederweert

97,2 Goed

Neerijnen

95,3 Goed

Nieuwegein

94,5 Voldoende

Nieuwkoop

95,3 Goed

Nijkerk

94,0 Voldoende

Nijmegen

99,2 Goed

Nissewaard

97,1 Goed

Noord-Beveland

91,5 Voldoende

Noordenveld

87,0 Onvoldoende

Noordoostpolder

98,5 Goed

Noordwijk

99,1 Goed

Noordwijkerhout

94,8 Voldoende

Nuenen

94,8 Voldoende

Nunspeet

96,3 Goed

Nuth

97,9 Goed

Oegstgeest

95,2 Goed

Oirschot

98,5 Goed

Oisterwijk

92,9 Voldoende

Oldambt

100,0 Goed

Oldebroek

89,1 Onvoldoende

Oldenzaal

100,0 Goed

Olst-Wijhe

95,3 Goed

Ommen

96,3 Goed

Onderbanken

94,3 Voldoende

Oost Gelre

93,7 Voldoende

Oosterhout

98,5 Goed

Ooststellingwerf

91,5 Voldoende

73 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Oostzaan

97,7 Goed

Opmeer

97,3 Goed

Opsterland

88,9 Onvoldoende

Oss

91,2 Voldoende

Oud-Beijerland

98,5 Goed

Oude IJsselstreek

96,0 Goed

Ouder-Amstel

98,3 Goed

Oudewater

97,5 Goed

Overbetuwe

95,2 Goed

Papendrecht

99,1 Goed

Peel en Maas

92,8 Voldoende

Pekela

99,3 Goed

Pijnacker-Nootdorp

92,7 Voldoende

Purmerend

95,9 Goed

Putten

96,0 Goed

Raalte

96,8 Goed

Reimerswaal

98,0 Goed

Renkum

94,3 Voldoende

Renswoude

95,9 Goed

Reusel-De Mierden

96,1 Goed

Rheden

94,5 Voldoende

Rhenen

92,0 Voldoende

Ridderkerk

96,4 Goed

Rijnwaarden

96,4 Goed

Rijssen-Holten

92,7 Voldoende

Rijswijk

99,2 Goed

Roerdalen

93,9 Voldoende

Roermond

96,8 Goed

Roosendaal

98,1 Goed

Rotterdam

93,5 Voldoende

Rozendaal

95,2 Goed

Rucphen

98,9 Goed

Schagen

95,1 Goed

Scherpenzeel

95,1 Goed

Schiedam

97,9 Goed

Schiermonnikoog

95,3 Goed

Schinnen

95,2 Goed

Schouwen-Duiveland

95,2 Goed

's-Gravenhage

95,2 Goed

's-Hertogenbosch

97,9 Goed

Simpelveld

91,9 Voldoende

Sint Anthonis

96,1 Goed

74 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Sint-Michielsgestel

97,7 Goed

Sittard-Geleen

98,9 Goed

Sliedrecht

98,8 Goed

Slochteren

92,1 Voldoende

Sluis

92,8 Voldoende

Smallingerland

93,2 Voldoende

Soest

99,1 Goed

Someren

94,9 Voldoende

Son en Breugel

95,1 Goed

Stadskanaal

99,2 Goed

Staphorst

93,5 Voldoende

Stede Broec

96,7 Goed

Steenbergen

96,9 Goed

Steenwijkerland

92,3 Voldoende

Stein

95,1 Goed

Stichtse Vecht

90,5 Voldoende

Strijen

93,6 Voldoende

Súdwest-Fryslân

96,5 Goed

Ten Boer

95,9 Goed

Terneuzen

97,3 Goed

Terschelling

97,9 Goed

Texel

97,6 Goed

Teylingen

94,4 Voldoende

Tholen

98,7 Goed

Tiel

97,9 Goed

Tilburg

94,5 Voldoende

Tubbergen

98,5 Goed

Twenterand

98,4 Goed

Tynaarlo

88,5 Onvoldoende

Tytsjerksteradiel

98,9 Goed

Uden

92,1 Voldoende

Uitgeest

83,2 Onvoldoende

Uithoorn

98,7 Goed

Urk

92,8 Voldoende

Utrecht

96,9 Goed

Utrechtse Heuvelrug

85,6 Onvoldoende

Vaals

91,9 Voldoende

Valkenburg aan de Geul

99,7 Goed

Valkenswaard

96,0 Goed

Veendam

98,9 Goed

Veenendaal

98,0 Goed

Veere

97,2 Goed

75 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Veldhoven

98,0 Goed

Velsen

95,2 Goed

Venlo

93,7 Voldoende

Venray

84,4 Onvoldoende

Vianen

92,3 Voldoende

Vlaardingen

98,0 Goed

Vlagtwedde

98,7 Goed

Vlieland

93,2 Voldoende

Vlissingen

99,5 Goed

Voerendaal

88,3 Onvoldoende

Voorschoten

91,3 Voldoende

Voorst

99,7 Goed

Vught

95,1 Goed

Waalre

96,9 Goed

Waalwijk

97,1 Goed

Waddinxveen

95,6 Goed

Wageningen

94,1 Voldoende

Wassenaar

93,6 Voldoende

Waterland

95,6 Goed

Weert

92,9 Voldoende

Weesp

94,3 Voldoende

Werkendam

96,5 Goed

West Maas en Waal

98,4 Goed

Westerveld

94,4 Voldoende

Westervoort

97,3 Goed

Westland

98,7 Goed

Weststellingwerf

94,3 Voldoende

Westvoorne

96,8 Goed

Wierden

97,5 Goed

Wijchen

97,1 Goed

Wijdemeren

94,1 Voldoende

Wijk bij Duurstede

94,7 Voldoende

Winsum

93,1 Voldoende

Winterswijk

97,5 Goed

Woensdrecht

82,8 Onvoldoende

Woerden

97,1 Goed

Wormerland

97,7 Goed

Woudenberg

97,9 Goed

Woudrichem

94,1 Voldoende

Zaanstad

98,1 Goed

Zaltbommel

94,1 Voldoende

Zandvoort

97,6 Goed

76 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Zederik

90,9 Voldoende

Zeewolde

95,5 Goed

Zeist

93,7 Voldoende

Zevenaar

95,1 Goed

Zoetermeer

88,3 Onvoldoende

Zoeterwoude

97,6 Goed

Zuidhorn

95,1 Goed

Zuidplas

94,8 Voldoende

Zundert

97,2 Goed

Zutphen

92,9 Voldoende

Zwartewaterland

93,7 Voldoende

Zwijndrecht

100,0 Goed

Zwolle

95,2 Goed

77 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Bijlage 4 Resultaten per aangewezen gemeente
Gemeente

Score 2017 Resultaat 2017

Bergeijk

97,5 Goed

Bergen op Zoom

94,4 Voldoende

Breda

99,0 Goed

Echt-Susteren

95,2 Goed

Enschede

96,0 Goed

Haarlemmermeer

96,9 Goed

Maastricht

97,4 Goed

Montferland

96,3 Goed

Oldambt

100,0 Goed

's-Gravenhage

97,8 Goed

Sluis

93,3 Voldoende

Venlo

93,3 Voldoende

78 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Bijlage 5 Resultaten per openbaar lichaam

Openbaar lichaam

Score 2017 Resultaat 2017

Bonaire

93,6 Voldoende

Saba

88,5 Onvoldoende

St. Eustatius

66,8 Onvoldoende

79 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017

Deze brochure is een uitgave van:
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
Postbus 10451 | 2501 hl Den Haag
t 088 900 1000 (ma t/m vrij 8.30 – 17.00 uur)
e info@rvig.nl
w www.rvig.nl
© Rijksoverheid | Oktober 2018 | Publicatie-nr. 115991
80 | Resultaten zelfevaluatie PNIK 2017