2011D50180

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de commissie voor de Rijksuitgaven en in de vaste commissie voor
Financiën bestond bij enkele fracties de behoefte om een aantal aanvullende vragen en opmerkingen voor te leggen aan de minister van
Financiën over zijn brief van 10 juni 2011 (Kamerstuk 32 755, nr. 3)
bevattende antwoorden op aan de regering gestelde vragen over het
rapport «Staatsbalans, zicht op Staatsvermogen» van de Algemene
Rekenkamer (Kamerstuk 32 755, nr. 2).
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van Gerven
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Dezentjé Hamming-Bluemink
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

nds-tk-2011D50180

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de minister
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de regering over de «Staatsbalans: zich op staatsvermogen» en de discussie daarover tijdens het door de Algemene Rekenkamer in samenwerking met het ministerie van Financiën op
12 september 2011 georganiseerde symposium. Deze leden hebben in de
brief aanleiding gezien tot het maken van enkele opmerkingen en het
stellen van vragen.
De leden van de VVD-fractie zijn het met de regering eens dat voor een
goede beoordeling van de vraag of de overheid op lange termijn aan zijn
financiële verplichtingen kan voldoen, niet alleen dient te worden gekeken
naar de omvang van de staatsschuld en de overheidsactiva op een
bepaald moment, maar ook naar de ontwikkeling van de inkomsten en
uitgaven van de overheid in de toekomst. De leden van de VVD-fractie
stellen het dan ook op prijs dat, naast de manieren en instrumenten
waarop de Kamer hierover wordt geïnformeerd, inmiddels ook een
stresstest (schokproef Nederlandse overheidsfinanciën) is geïntroduceerd.
De leden van de VVD-fractie begrijpen ook dat er een soort voortdurende
discussie gevoerd wordt of en hoe een Staatsbalans hier nog een rol in
speelt of kan spelen.
Graag vernemen de leden van de VVD-fractie van de regering of en in
welke mate de nieuwe balans van het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS), die wel de gehele overheid bestrijkt, een alternatief kan zijn voor de
Staatsbalans. De keerzijde van deze vraag is, dat diezelfde overheidsbalans van het CBS (die vanaf 2014 ook een memorandumpost bevat voor
de AOW) ook de vraag oproept, of de minister mogelijkheden ziet om met
gebruik maken van deze informatie de Staatsbalans tot een interessanter
en relevanter document te maken in plaats van te koersen op een mogelijk
afscheid van het instrument Staatsbalans-in-huidige-vorm.
Voorts zijn de leden van de VVD-fractie benieuwd hoe de regering aankijkt
tegen het voorbeeld van Nieuw-Zeeland, waar een vorm van Staatsbalans
bestaat die als sturingsinstrument is ingebed in de begrotings- en
verantwoordingscyclus.
In de EU speelt op dit moment de discussie over de waarderingsgrondslag. Kan de minister van Financiën de Kamer informeren over de
stand van de discussie? Wat is het standpunt van de Nederlandse regering
over een mogelijke invoering van de IPSAS-richtlijn en wat betekent dat
voor de discussie over de Staatsbalans?
De Algemene Rekenkamer beveelt aan om in de toelichting bij de
Staatsbalans duidelijk te maken hoe de Staatsbalans zich tot andere
informatie uit het Financieel Jaarverslag Rijk verhoudt. Wat vindt de
minister van Financiën van deze aanbeveling? Tegelijkertijd roept dit de
vraag op hoe de minister zich voorstelt hoe de (relatief) nieuwe instrumenten Garantieoverzicht van het Rijk en Schokproef in de toekomst een
plek vinden in de begrotings- en verantwoordingscyclus.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de antwoorden van de minister op vragen van de Kamer naar
aanleiding van de publicatie «Staatsbalans: zicht op staatsvermogen» van

2

de Algemene Rekenkamer. De leden van deze fractie zijn voorts erkentelijk
voor de voortvarende manier waarop de Algemene Rekenkamer deze
kwestie ter hand heeft genomen en voor de samenwerking die hierbij is
gezocht met het ministerie van Financien, zoals ook bleek uit de gezamenlijke studiemiddag die begin september 2011 werd belegd.
Sinds die studiemiddag zijn de twijfels over nut, noodzaak en
haalbaarheid van een klassieke Staatsbalans (dat wil zeggen gericht op
volledige meting van het staatsvermogen) bij de leden van de
PvdA-fractie verder toegenomen. De uitkomst van de laatste meting, een
negatief netto vermogen van 14,5 miljard euro in 2010, nemen deze leden
met een korrel zout. Dit alleen al vanwege het feit dat er gerekend wordt
met verschillende discontovoeten om toekomstige verplichtingen en
ontvangsten contant te maken. Zo worden aan de verplichtingenkant de
uitstaande leningen van het Rijk tegen marktwaarde (lage actuele rente)
gewaardeerd, terwijl de toekomstige gasbaten tegen een veel hogere
discontovoet contant worden gemaakt, namelijk een reële discontovoet
van 4%. Hoe zou het netto vermogen van de staat er uit zien als aan beide
zijden van de balans dezelfde discontovoet wordt gehanteerd, zo vragen
de leden van de PvdA-fractie?
Op basis van de stukken en de inbreng van de diverse deskundigen
twijfelen de leden van de PvdA-fractie sterk aan de zienswijze van
accountants dat de overheidsbegroting idealiter op basis van een systeem
van baten en lasten wordt opgesteld naar analogie van de winst en
verliesrekening bij bedrijven en dat de Staatsbalans direct daarop aansluit
en de jaarlijkse mutaties weerspiegelt. Naar de mening van deze leden
verschilt daarvoor de aard van de overheid te sterk van die van bedrijven.
Daar waar bijvoorbeeld toekomstige pensioenverplichtingen bij bedrijven
juridisch hard zijn en waarvoor dus voorzieningen moeten worden
getroffen, zijn dergelijke verplichtingen bij de overheid, met uitzondering
van de staatsschuld, veelal beleidmatig beïnvloedbaar en dus zachter.
Daar komt nog bij dat op het punt van de toekomstige verplichtingen het
CPB al uitgebreide studies doet ter zake van de houdbaarheid van de
overheidsfinanciën.
De leden van de fractie van de PvdA zien af van technische vragen over de
verschillende posten op de Staatsbalans. Duidelijk is immers dat de
Staatsbalans talloze gebreken en onvolkomenheden kent en dat de
waardering van de vele posten in hoge mate arbitrair is.
De vraag is dan hoe toch meer inzicht kan worden verkregen in het
staatsvermogen, in casu de financiële reserves dan wel financiële risico’s
die in het geding zijn bij overheidsbezittingen.
Naar de mening van deze leden is het wenselijk te kiezen voor een
eclectische benadering. De centrale vraag zou moeten zijn: op welke
categorieën activa en passiva hebben de Tweede Kamer en de Algemene
Rekenkamer nu onvoldoende zicht, terwijl die wel van belang kunnen zijn
voor het financiële weerstandsvermogen van de overheid? Deze
benadering leidt er toe dat bijvoorbeeld de posities van de overheid in
gebouwen en ander (in beginsel verhandelbaar) vastgoed in kaart worden
gebracht alsmede de risico’s van waardeverandering daarvan. Het
betekent ook dat onder meer de vermogens en verplichtingen van de
zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) en rechtspersonen met een
wettelijke taak (RWT’s) systematisch in beeld komen en worden gewaardeerd. Dat de meting van het vermogen momenteel beperkt blijft tot de
rechtspersoon staat achten de leden van de PvdA-fractie een ernstige
omissie.
Deze leden vragen de regering op bovenstaande te reageren en
voorstellen te doen voor een aanpak die enerzijds erkent dat een
betrouwbare integrale staatsbalans geen haalbare kaart is, maar die
anderzijds meer inzicht geeft in het vermogen dat de overheidsactiva

3

vertegenwoordigen en die toch enig recht doet aan de strekking van de
motie Van Geel c.s. De vraag is tenslotte welke de rol is van de Algemene
Rekenkamer. Naar de mening van de leden van de PvdA-fractie zou die rol
zich niet moeten beperken tot een toets op de juistheid van de waardering
van overheidsbezittingen, maar zich ook moeten uitstrekken tot de selectie
van de te waarderen activa en passiva.
De leden van de PvdA-fractie vragen aan de regering en ook de Algemene
Rekenkamer hun mening over de bovenstaande redeneerlijn.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de fractie van D66 hebben met interesse kennis genomen
van het rapport van de Algemene Rekenkamer «Staatsbalans, zicht op
staatsvermogen» en van de antwoorden van de minister van Financiën op
de feitelijke vragen.
De leden van de fractie van D66 vinden het van groot belang dat inzichtelijk is wat de risico’s en het weerstandvermogen van de Nederlandse
overheidsfinanciën zijn. De leden willen de minister danken voor doen van
de stresstest voor de overheidsfinanciën. Zij zijn van mening dit een
inzichtelijk document waarin veel informatie over de risico’s voor de
overheidsfinanciën te vinden is. Deze leden zijn voorts van mening dat
deze informatie, gecombineerd met de vergrijzingsommen van het
Centraal Planbureau, een goed beeld geeft van de uitdagingen waar de
overheidsfinanciën tegenover staan.
Deze leden vinden dat een Staatsbalans niet de manier is waarop deze
informatie goed tot zijn recht kan komen. Kan de minister een voorstel
doen waarin de stresstest en vergrijzingsommen gecombineerd worden
en het voor de Kamer op die manier goed inzichtelijk wordt wat de risico’s
zijn?

4