Besluit tot wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit kwaliteit
leefomgeving, het Omgevingsbesluit en enkele andere besluiten met het oog op het
beschermen van de bodem, met inbegrip van het grondwater en het duurzaam en
doelmatig gebruik van de bodem (Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet)

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat van, nr. /BSK-,
Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken, gedaan mede namens Onze Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Onze Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit;
Gelet op de kaderrichtlijn water, de nitraatrichtlijn, de nec-richtlijn, Richtlijn nr. 86/278/EEG van de
Raad van de Europese Gemeenschappen van 12 juni 1986, betreffende de bescherming van het
milieu, in het bijzonder de bodem, bij het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw (PbEG 1986,
L 278), de artikelen 2.1, derde lid, 2.24, eerste lid, 4.3, eerste en tweede lid, 4.12, 5.1, eerste en
tweede lid, 5.18, 5.26, 5.34, 16.43, eerste en vierde lid, 18.2, vierde en zesde lid, 19.0, 20.10 van
de Omgevingswet, de artikelen 8.40, eerste lid, 9.2.2.1, eerste lid, 9.5.2, eerste lid, 10.2, tweede
lid, en 11a.2, eerste lid, van de Wet milieubeheer en de artikelen 4 en 5 van de Kaderwet subsidies
I en M;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van, nr. );
Gezien het nader rapport van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat van, nr. /BSK-,
Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken, uitgebracht mede namens Onze Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Onze Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit;
Hebben goedgevonden en verstaan:

Hoofdstuk 1. Wijziging in de uitvoeringsregelgeving van de Omgevingswet1
Artikel I (Besluit activiteiten leefomgeving)
Het Besluit activiteiten leefomgeving wordt als volgt gewijzigd:
A

1
Deze voorhangversie van het Aanvullingsbesluit bodem is na de consultatie vernummerd op basis van het
Invoeringsbesluit Omgevingswet voorhangversie d.d. 29 mei 2019.

1

Na artikel 2.7 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 2.8 (bevoegd gezag Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
Voor het op of in de bodem brengen van meststoffen, bedoeld in paragraaf 3.2.17, is Onze Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het bevoegd gezag:
a. waaraan een melding wordt gedaan;
b. dat een maatwerkvoorschrift kan stellen; of
c. dat beslist op een aanvraag om toestemming om een gelijkwaardige maatregel te treffen.
B
Artikel 3.40, tweede lid, onder a en b, komt te luiden:
a. het opslaan en samenvoegen van grond als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit
van kwaliteitsklasse landbouw/natuur, wonen of industrie;
b. het opslaan en samenvoegen van baggerspecie als bedoeld in artikel 1 van het Besluit
bodemkwaliteit van kwaliteitsklasse niet verontreinigd, licht verontreinigd of matig verontreinigd;
C
Artikel 3.40b, tweede lid, komt te luiden:
2. Onder de aanwijzing vallen niet:
a. het op of in de bodem brengen van meststoffen, bedoeld in paragraaf 3.2.20, voor zover dat een
nuttig toepassing is;
b. het toepassen van bouwstoffen, bedoeld in paragraaf 3.2.25, voor zover dat een nuttige
toepassing is;
c. het toepassen van grond of baggerspecie, bedoeld in paragraaf 3.2.26, voor zover dat een
nuttige toepassing is;
d. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in de voormalige mijnbouwgebieden in de
provincie Limburg, bedoeld in paragraaf 3.2.27, voor zover dat een nuttige toepassing is;
e. een stortplaats of winningsafvalvoorziening als bedoeld in paragraaf 3.3.12;
f. het lozen van afvalwater op of in de bodem; en
g. het op of in de bodem brengen van huishoudelijke afvalstoffen die nog niet zijn ingezameld of
afgegeven.
D
Na paragraaf 3.2.19 worden acht paragrafen ingevoegd, luidende:
§ 3.2.20 Het op of in de bodem brengen van meststoffen
Artikel 3.48a (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteiten als bedoeld in artikel 2.1 wordt aangewezen het op of in de
bodem brengen van meststoffen.
2. De aanwijzing omvat ook het vernietigen van de zode van gras op weidegronden.
3. Onder de aanwijzing vallen niet het in een siertuin of moestuin bij een particulier huishouden of
een volkstuin op of in de bodem brengen van alleen:
a. meststoffen anders dan dierlijke meststoffen; of
b. dierlijke meststoffen anders dan drijfmest als de hoeveelheid per tuin per jaar ten hoogste 160
liter is.

Artikel 3.48b (aanwijzing vergunningplichtige gevallen)

2

Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een
milieubelastende activiteit te verrichten, geldt voor de milieubelastende activiteit, bedoeld in artikel
3.48a, voor zover het gaat om het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater.
Artikel 3.48c (algemene regels)
Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 3.48a, wordt voldaan aan de regels over:
a. het op of in de bodem brengen van meststoffen, bedoeld in paragraaf 4.116;
b. het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib, bedoeld in paragraaf 4.117; en
c. het vernietigen van de zode van gras op weidegronden, bedoeld in paragraaf 4.118.
§ 3.2.21 Graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit
Artikel 3.48d (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteiten als bedoeld in artikel 2.1 worden aangewezen het graven in
bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit, bedoeld in bijlage IIA, als het
bodemvolume waarin wordt gegraven meer is dan 25 kubieke meter.
2. De aanwijzing omvat ook:
a. het zeven van de uitkomende grond op dezelfde locatie;
b. het tijdelijk opslaan van grond; en
c. het terugplaatsen van grond na afloop van tijdelijk uitnemen van grond.
3. Onder de aanwijzing valt niet het graven in de waterbodem.
Artikel 3.48e (algemene regels)
1. Bij het verrichten van de activiteiten, bedoeld in artikel 3.48d, wordt voldaan aan de regels over
graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit, bedoeld in
paragraaf 4.119.
2. Ook wordt voldaan aan de regels over het voorafgaand bodemonderzoek, bedoeld in paragraaf
5.2.2.
§ 3.2.22 Graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
Artikel 3.48f (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteiten als bedoeld in artikel 2.1 wordt aangewezen het graven in
bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit, bedoeld in bijlage IIA, als
het bodemvolume waarin wordt gegraven meer is dan 25 kubieke meter.
2. De aanwijzing omvat ook:
a. het zeven van uitkomende grond op de locatie;
b. het tijdelijk opslaan van grond; en
c. het terugplaatsen van grond na afloop van tijdelijk uitnemen van grond.
3. Onder de aanwijzing valt niet het graven in de waterbodem.
Artikel 3.48g (algemene regels)
1. Bij het verrichten van de activiteiten, bedoeld in artikel 3.48f, wordt voldaan aan de regels over
graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit, bedoeld in
paragraaf 4.120.
2. Ook wordt voldaan aan de regels over het voorafgaand bodemonderzoek, bedoeld in paragraaf
5.2.2.

§ 3.2.23 Saneren van de bodem

3

Artikel 3.48h (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteiten als bedoeld in artikel 2.1 wordt aangewezen het saneren van de
bodem.
2. Onder de aanwijzing valt niet:
a. een grondwatersanering; en
b. het beperken of ongedaan maken van verontreiniging van de waterbodem.
Artikel 3.48i (algemene regels)
1. Bij het verrichten van de activiteiten, bedoeld in artikel 3.48h, wordt voldaan aan de regels over
het saneren van de bodem, bedoeld in paragraaf 4.121.
2. Ook wordt voldaan aan de regels over het voorafgaand bodemonderzoek, bedoeld in paragraaf
5.2.2.
§ 3.2.24 Opslaan, zeven, mechanisch ontwateren en samenvoegen van zonder bewerking
herbruikbare grond of baggerspecie
Artikel 3.48j (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteiten als bedoeld in artikel 2.1 wordt aangewezen het opslaan van
grond of baggerspecie.
2. De aanwijzing omvat ook:
a. het zeven en samenvoegen van grond bij het opslaan; en
b. het zeven, mechanisch ontwateren en samenvoegen van baggerspecie bij het opslaan.
3. Onder de aanwijzing valt niet:
a. het opslaan van grond op de locatie van het graven, en
b. het opslaan van baggerspecie op de locatie van het baggeren.
Artikel 3.48k (aanwijzing vergunningplichtige gevallen)
1. Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een
milieubelastende activiteit te verrichten, geldt voor de milieubelastende activiteit, bedoeld in artikel
3.48j, voor zover het gaat om het opslaan, zeven, mechanisch ontwateren of samenvoegen van: a.
grond van de kwaliteitsklasse matig verontreinigd of sterk verontreinigd;
b. baggerspecie van de kwaliteitsklasse sterk verontreinigd; of
c. grond of baggerspecie, die niet beschikt over een milieuverklaring bodemkwaliteit, tenzij:
i. de locatie van herkomst bekend is; en
ii. de bodemkwaliteit van de locatie van herkomst voldoet aan de kwaliteitsklasse industrie voor
landbodem of de kwaliteitsklasse matig verontreinigd voor waterbodem.
2. Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een
lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam te verrichten, geldt voor het lozen op een
oppervlaktewaterlichaam van afvalwater afkomstig van de milieubelastende activiteit, bedoeld in
het eerste lid.
Artikel 3.48l (algemene regels)
Bij het verrichten van de activiteiten, bedoeld in artikel 3.48j, wordt voldaan aan de regels over:
a. het ontvangen van afvalstoffen, bedoeld in paragraaf 4.50, als de activiteit niet als
vergunningplichtig is aangewezen in dit hoofdstuk; en
b. het opslaan en zeven van zonder bewerking herbruikbare grond en baggerspecie, bedoeld in
paragraaf 4.122.
§ 3.2.25 Toepassen van bouwstoffen
Artikel 3.48m (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 2.1 wordt aangewezen het toepassen van
bouwstoffen.
2. Onder de aanwijzing vallen niet:

4

a. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen, waarop paragraaf 3.2.27 van toepassing
is; en
b. het toepassen van bouwstoffen binnen een gebouw, als de bouwstoffen zo worden toegepast dat
geen contact met hemelwater, oppervlaktewater of grondwater kan optreden.
Artikel 3.48n (algemene regels)
Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 3.48m, wordt voldaan aan de regels over het
toepassen van bouwstoffen, bedoeld in paragraaf 4.123.
§ 3.2.26 Toepassen van grond of baggerspecie
Artikel 3.48o (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 2.1 wordt aangewezen het op of in de bodem
of in een oppervlaktewaterlichaam toepassen van grond of baggerspecie.
2. Onder de aanwijzing vallen niet:
a. het toepassen van grond of baggerspecie als die op grond van hoofdstuk III van het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet mag worden verhandeld;
b. het terugplaatsen van grond na afloop van tijdelijk uitnemen, bedoeld in artikel 3.48d, tweede
lid, onder c, en artikel 3.48f, tweede lid, onder c;
c. het terugplaatsen van baggerspecie na afloop van tijdelijk uitnemen; en
d. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen, bedoeld in paragraaf 3.2.27.
3. In deze paragraaf wordt verstaan onder:
a. baggerspecie: baggerspecie als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit; en
b. grond: grond als bedoeld in artikel 1 het Besluit bodemkwaliteit.
Artikel 3.48p (aanwijzing vergunningplichtige gevallen)
Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een
lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam te verrichten, geldt voor het brengen van stoffen
in een oppervlaktewaterlichaam bij de milieubelastende activiteit, bedoeld in artikel 3.48o, voor
zover het gaat om het toepassen van grond of baggerspecie in een diepe plas.
Artikel 3.48qr (algemene regels)
Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 3.48o, wordt voldaan aan de regels over het
toepassen van grond of baggerspecie, bedoeld in paragraaf 4.124.
§ 3.2.27 Toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in de voormalige mijnbouwgebieden in
de provincie Limburg
Artikel 3.48r (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 2.1 wordt aangewezen het op of in de bodem
of in een oppervlaktewaterlichaam toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen.
2. Onder de aanwijzing valt niet:
a. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen die afkomstig is uit een gebied buiten het
bij ministeriële regeling aangewezen herkomstgebied in de provincie Limburg;
b. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen buiten een bij ministeriële regeling
aangewezen toepassingsgebied;
c. het terugplaatsen van mijnsteen of vermengde mijnsteen na afloop van tijdelijk uitnemen,
bedoeld in artikel 3.48d, tweede lid, onder c, en artikel 3.48f, tweede lid, onder c.
Artikel 3.48s (algemene regels)
Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 3.48r, wordt voldaan aan de regels over het
toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in de voormalige mijnbouwgebieden in de
provincie Limburg, bedoeld in paragraaf 4.125.
E

5

Na paragraaf 3.5.7 wordt een paragraaf toegevoegd, luidende:
§ 3.5.8 Grondbank of grondreinigingsbedrijf
Artikel 3.178 (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
1. Als milieubelastende activiteiten als bedoeld in artikel 2.1 worden aangewezen:
a. het opslaan van meer dan één partij ingezamelde of afgegeven grond of baggerspecie; en
b. het bewerken van grond of baggerspecie.
2. De aanwijzing omvat ook andere milieubelastende activiteiten die worden verricht op dezelfde
locatie die dat opslaan en bewerken functioneel ondersteunen.
3. Onder de aanwijzing valt niet het bewerken van grond of baggerspecie, als dat alleen bestaat
uit:
a. het zeven van grond bij het graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde
bodemkwaliteit, bedoeld in paragraaf 3.2.21;
b. het zeven van grond bij het graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit, bedoeld in paragraaf 3.2.22;
c. het saneren van de bodem, bedoeld in paragraaf 3.2.23;
d. het zeven of samenvoegen van grond of baggerspecie of het mechanisch ontwateren van
baggerspecie bij het opslaan van grond of baggerspecie, bedoeld in paragraaf 3.2.24; of
e. het als grondstof inzetten van grond in een productieproces of reparatieproces.
Artikel 3.179 (aanwijzing vergunningplichtige gevallen)
1. Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een
milieubelastende activiteit te verrichten, geldt voor de milieubelastende activiteit, bedoeld in artikel
3.178, voor zover het gaat om het bewerken van grond van de kwaliteitsklasse, matig
verontreinigd of zwaar verontreinigd of baggerspecie van de kwaliteitsklasse zwaar verontreinigd.
2. Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een
lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam te verrichten, geldt voor het lozen op een
oppervlaktewaterlichaam van afvalwater afkomstig van de milieubelastende activiteit, bedoeld in
het eerste lid.
Artikel 3.180 (algemene regels)
1. Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 3.178, wordt voldaan aan de regels over:
a. het kleinschalig tanken, bedoeld in paragraaf 4.38;
b. het grootschalig tanken, bedoeld in paragraaf 4.39;
c. het ontvangen van afvalstoffen, bedoeld in paragraaf 4.49, als de activiteit niet als
vergunningplichtig is aangewezen in dit hoofdstuk; en
d. het laden en lossen van vaartuigen of drijvende werktuigen, bedoeld in paragraaf 4.107.
2. Ook wordt voldaan aan de regels over energiebesparing, bedoeld in paragraaf 5.4.1, als de
activiteit niet als vergunningplichtig is aangewezen in dit hoofdstuk.
Artikel 3.181 (gegevens en bescheiden)
1. Ten minste vier weken voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 3.178, worden aan het
bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2, gegevens en bescheiden verstrekt over:
a. de begrenzing van de locatie waarop de activiteit wordt verricht; en
b. de verwachte datum van het begin van de activiteit.
2. Ten minste vier weken voor de begrenzing wijzigt, worden de gewijzigde gegevens verstrekt aan
het bevoegd gezag.
F
In artikel 3.184, derde lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel j vervalt “en” aan het einde van de zin.

6

2. Na onderdeel k worden onder vervanging van de punt aan het slot van onderdeel k door een
puntkomma, twee onderdelen toegevoegd, luidende:
l. het opslaan van grond of baggerspecie, bedoeld in paragraaf 3.2.24; en
m. een grondbank of grondreinigingsbedrijf, bedoeld in paragraaf 3.5.8.
G
Artikel 3.185, derde lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel q, onder 1°, vervalt de zinsnede “als bedoeld in artikel 1 van het Besluit
bodemkwaliteit die op grond van dat besluit mogen worden toegepast als bouwstof”.
2. De onderdelen r en s vervallen.
3. De onderdelen t tot en met aa worden vernummerd tot r tot en met y.
H
Artikel 3.192, derde lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel c wordt na “hout of houtachtig materiaal” ingevoegd “of grond als bedoeld in artikel
1 van het Besluit bodemkwaliteit van de kwaliteitsklasse landbouw/natuur” en wordt aan het slot
toegevoegd: of.
2. In onderdeel d vervalt “of” aan het einde van de zin en wordt een punt toegevoegd.
3. Onderdeel e vervalt.
I
Na paragraaf 4.115 worden tien paragrafen toegevoegd:
§ 4.116 Het op of in de bodem brengen van meststoffen
Artikel 4.1182 (toepassingsbereik)
1. Deze paragraaf is van toepassing op het op of in de bodem brengen van meststoffen.
2. Deze paragraaf is niet van toepassing op het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib en op
het vernietigen van de zode van gras.
3. In deze paragraaf wordt onder fosfaat verstaan: fosfaat als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van
de Meststoffenwet.
Artikel 4.1183 (bodem: meststoffen of afvalstoffen)
Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem worden alleen meststoffen op of in
de bodem gebracht die op grond van hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet
mogen worden verhandeld.
Artikel 4.1184 (bodem en water: meststoffen op bevroren bodem of sneeuw)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem of van een
oppervlaktewaterlichaam worden dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten en stikstofkunstmest
niet op of in de bodem gebracht als de bovenste laag van de bodem geheel of gedeeltelijk is
bevroren of geheel of gedeeltelijk is bedekt met sneeuw.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van stikstofkunstmest op kleigronden
waarop graan wordt geteeld, en als de maximumtemperatuur op de dag waarop de

7

stikstofkunstmest op of in de bodem wordt gebracht 5 °C of meer is en wordt verwacht dat de
minimumtemperatuur tijdens het volgende etmaal 0 °C of meer is.
3. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van vaste mest op grasland als voor de
gronden beheer gericht op het in stand houden van natuurwaarden is vastgesteld ter uitvoering
van de Wet natuurbescherming, ter uitvoering van een voorwaarde die is verbonden aan een
verleende subsidie op grond van de Kaderwet EZK- en LNV-subsidies of Onze Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met dat beheer heeft ingestemd, en aan het beheer
beperkingen zijn verbonden over de hoeveelheid meststoffen, uitgedrukt in kg stikstof en fosfaat,
die op of in de bodem worden gebracht.
Artikel 4.1185 (bodem: meststoffen op met water verzadigde bodemlaag)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem worden dierlijke meststoffen,
herwonnen fosfaten, compost, overige organische meststoffen en stikstofkunstmest niet op of in de
bodem gebracht als de bovenste bodemlaag met water is verzadigd.
Artikel 4.1186 (bodem: meststoffen bij bevloeien en beregenen)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem worden van 1 september tot en
met 31 januari dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten, compost, overige organische meststoffen
en stikstofkunstmest niet op of in de bodem gebracht als de bodem tegelijkertijd wordt bevloeid of
beregend.
Artikel 4.1187 (bodem: perioden voor vaste mest)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt vaste mest van 1
september tot en met 31 januari niet op of in de bodem gebracht.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van vaste mest op:
a. grasland dat ligt op kleigronden of veengronden:
1°. in de periode van 1 september tot en met 15 september; of
2°. in de periode van 1 december tot en met 31 januari als het gaat om vaste mest waarin
zichtbaar een substantiële hoeveelheid stro aanwezig is;
b. bouwland dat ligt op kleigronden of veengronden; of
c. bouwland dat ligt op zandgronden of lössgronden, als op die gronden bomen worden geteeld en
het op of in de bodem brengen plaatsvindt voorafgaand aan de aanplant van de bomen.
3. Extreme weersomstandigheden in combinatie met een landbouwkundige noodzaak zijn
bijzondere omstandigheden als bedoeld in artikel 19.0 van de wet. Het bevoegd gezag, bedoeld in
artikel 2.8, kan voor het op of in de bodem brengen van vaste mest bij besluit als bedoeld in artikel
19.0 van de wet bepalen dat zich een bijzondere omstandigheid voordoet. Het besluit kan inhouden
dat de periode om vaste mest op of in de bodem te brengen wordt gewijzigd.
Artikel 4.1188 (bodem: perioden voor drijfmest)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt drijfmest van 1
augustus tot en met 15 februari niet op of in de bodem gebracht.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van drijfmest op:
a. grasland, in de periode van 1 augustus tot en met 31 augustus;
b. bouwland, in de periode van 1 augustus tot en met 15 september als hierop:
1°. uiterlijk op 15 september winterkoolzaad voor zaadwinning in het volgende kalenderjaar wordt
gezaaid;
2°. uiterlijk op 15 september een groenbemester wordt ingezaaid of geplant die niet eerder dan
acht weken na de datum van inzaaien of planten wordt vernietigd; of
3°. in het aansluitende najaar bloembollen worden geplant.
3. Extreme weersomstandigheden in combinatie met een landbouwkundige noodzaak zijn
bijzondere omstandigheden als bedoeld in artikel 19.0 van de wet. Het bevoegd gezag, bedoeld in
artikel 2.8, kan voor het op of in de bodem brengen van drijfmest bij besluit als bedoeld in artikel
19.0 van de wet bepalen dat zich een bijzondere omstandigheid voordoet. Het besluit kan inhouden
dat de periode om drijfmest op of in de bodem te brengen wordt gewijzigd.

8

Artikel 4.1189 (bodem: perioden voor stikstofkunstmest)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt van 16 september tot
en met 31 januari geen stikstofkunstmest op of in de bodem van bouwland of grasland gebracht.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op bouwland waarop:
a. vollegrondsgroente wordt geteeld;
b. alleen fruit wordt geteeld en waarop ureum wordt gebruikt;
c. alleen fruit wordt geteeld, in de periode van 16 september tot en met 15 oktober;
d. voor een tweede of latere zaadoogst in het volgende kalenderjaar winterkoolzaad of de
graszaadgewassen rietzwenkgras, roodzwenkgras of veldbeemdgras worden geteeld, in de periode
van 16 september tot en met 15 oktober; of
e. hyacinten of tulpen worden geteeld, in de periode van 16 januari tot en met 31 januari.
Artikel 4.1190 (bodem: meststoffen op hellingen bij geulenerosie)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem worden dierlijke meststoffen,
herwonnen fosfaten, compost, overige organische meststoffen en stikstofkunstmest, niet op of in
de bodem gebracht op gronden met een hellingspercentage van ten minste 7% als deze zijn
aangetast door de versnelde afvoer van bodemmateriaal door afstromend water en daarbij geulen
van meer dan 30 cm diepte zijn ontstaan.
Artikel 4.1191 (bodem: meststoffen op hellingen niet-beteelde gronden)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem worden dierlijke meststoffen,
herwonnen fosfaten, compost, overige organische meststoffen en stikstofkunstmest niet op of in de
bodem gebracht op niet-beteelde gronden met een hellingspercentage van ten minste 7%.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van dierlijke meststoffen op niet-beteelde
gronden met een hellingspercentage tussen de 7% en 18%, als deze grond uiterlijk acht dagen na
het op of in de bodem brengen hiervan zijn ingezaaid:
a. met een ander gewas dan mais, aardappelen of bieten; of
b. met mais, aardappelen of bieten:
1°. op gronden met een aaneengesloten lengte van ten hoogste 300 meter die aan beide einden
over de volle breedte door een duidelijk waarneembare kavelgrens zijn afgebakend; of
2°. op gronden die over de volle breedte worden begrensd door gronden die zijn beteeld met een
ander gewas dan mais, aardappelen of bieten over een aaneengesloten lengte van ten minste 100
meter.
Artikel 4.1192 (bodem: meststoffen op hellingen bouwland)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem worden op bouwland met een
hellingspercentage van ten minste 18% geen dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten, compost,
overige organische meststoffen of stikstofkunstmest gebracht.
Artikel 4.1193 (bodem: telen van mais op zandgronden en lössgronden)
1. Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem wordt aansluitend op de teelt
van mais op zandgronden en lössgronden:
a. uiterlijk op 1 oktober gras, winterrogge, bladkool, bladrammenas, wintertarwe, wintergerst,
triticale of Japanse haver geteeld; of
b. uiterlijk op 31 oktober spelt, triticale, wintergerst, winterrogge of wintertarwe als hoofdteelt in
het volgende jaar geteeld.
2. Het eerste lid, onder a, is niet van toepassing als uiterlijk op 31 oktober spelt, triticale,
wintergerst, winterrogge of wintertarwe wordt geteeld:
a. aansluitend op de teelt van mais dat biologisch is geteeld overeenkomstig de voorschriften die
zijn gesteld bij of krachtens de bio-verordening; of
b. aansluitend op de teelt van mais, niet zijnde snijmais.
3. Het gewas dat aansluitend op mais wordt geteeld, wordt niet voor 1 februari van het volgende
kalenderjaar vernietigd.
Artikel 4.1194 (bodem: informeren na telen mais van ander gewas)

9

Het bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2, wordt uiterlijk op 1 oktober geïnformeerd als een
gewas als bedoeld in artikel 4.1193, eerste lid, onder b, of tweede lid, wordt geteeld.
Artikel 4.1195 (bodem: meststoffen op natuurgronden)
1. Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem worden op natuurgronden alleen
dierlijke meststoffen en compost op of in de bodem gebracht.
2. Het totaal van de gebruikte hoeveelheid dierlijke meststoffen en compost bedraagt ten hoogste
20 kg/ha/j fosfaat.
3. Als het gaat om grasland is het totaal van de gebruikte hoeveelheid dierlijke meststoffen en
compost, niet groter is dan 70 kg/ha/j fosfaat en 170 kg/ha/j stikstof.
4. Bij het bepalen van de gebruikte hoeveelheid compost wordt 50% van de hoeveelheid fosfaat in
compost met een maximum van 3,5 kg fosfaat per 1.000 kg droge stof niet in aanmerking
genomen.
Artikel 4.1196 (bodem: meststoffen bij beheer natuurgronden)
1. Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem is artikel 4.1195, tweede en
derde lid, niet van toepassing op het brengen van dierlijke meststoffen of compost op gronden
waarvoor beheer gericht op het in stand houden van natuurwaarden is vastgesteld ter uitvoering
van de Wet natuurbescherming, ter uitvoering van een voorwaarde die is verbonden aan een
verleende subsidie op grond van de Kaderwet EZK- en LNV-subsidies of Onze Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met dat beheer heeft ingestemd, en aan het beheer
beperkingen zijn verbonden over de te gebruiken hoeveelheid dierlijke meststoffen of compost,
uitgedrukt in kg stikstof en fosfaat per ha per jaar.
2. Op overeenkomsten inzake aan het beheer van natuurgronden verbonden beperkingen voor de
hoeveelheid op of in de bodem te brengen dierlijke meststoffen die zijn gesloten voor 1 januari
2020 en die na die datum niet zijn gewijzigd of verlengd blijven die beperkingen voor de toepassing
van dit artikel gelden.
Artikel 4.1197 (bodem: meststoffen overige gronden)
1. Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem worden op overige gronden
alleen de volgende meststoffen op of in de bodem gebracht:
a. dierlijke meststoffen;
b. herwonnen fosfaten;
c. compost;
d. overige organische meststoffen die alleen zijn geproduceerd uit materialen van plantaardige
herkomst; of
e. anorganische meststoffen.
2. Het totaal van de hoeveelheid meststoffen, bedoeld in het eerste lid, bedraagt ten hoogste 20
kg/ha/j fosfaat.
3. Als het gaat om grasland is het totaal van de hoeveelheid meststoffen die op of in de bodem
wordt gebracht, niet groter dan 90 kg/ha/j fosfaat en 170 kg/ha/j stikstof.
4. Als het gaat om bouwland is het totaal van de hoeveelheid meststoffen die op of in de bodem
wordt gebracht niet groter dan 60 kg/ha/j fosfaat en 170 kg/ha/j stikstof.
5. Bij het bepalen van de gebruikte hoeveelheid meststoffen wordt 50% van de hoeveelheid fosfaat
in compost met een maximum van 3,5 kg fosfaat per 1.000 kg droge stof niet in aanmerking
genomen.
Artikel 4.1198 (bodem: afbakening mogelijkheid maatwerk)
Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift worden de gebruiksnormen in deze paragraaf niet
versoepeld.

Artikel 4.1199 (lucht: emissiearm op of in de bodem brengen meststoffen)
1. Met het oog op het beperken van verontreiniging van de lucht wordt bij het op of in de bodem
brengen van dierlijke meststoffen voldaan aan het BBT-document emissiearm aanwenden.

10

2. Het eerste lid is niet van toepassing bij het op of in de bodem brengen van drijfmest om
winderosie te voorkomen:
a. als de drijfmest afkomstig is van runderen;
b. in geval van bouwland dat ligt op zandgrond;
c. in de periode van 1 maart tot en met 31 mei; en
d. als op de gronden een gewas is ingezaaid, geplant of gepoot:
1°. in veenkoloniaal gebied in de provincie Drenthe, de provincie Groningen ten zuiden van het
Eemskanaal, de provincie Overijssel ten noorden van de lijn Zwolle-Ommen-Nijverdal-AlmeloAlbergen-Tubbergen en de provincie Friesland ten oosten van de lijn Elsloo-OosterwoldeHaulerwijk; of
2°. op Texel.
3. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van vaste mest op gronden waar het
hellingspercentage minder dan 7% is en waarop gras wordt geteeld of waarop alleen fruit wordt
geteeld.
§ 4.117 Het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib
Artikel 4.1200 (toepassingsbereik)
1. Deze paragraaf is van toepassing op het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib.
2. Deze paragraaf is niet van toepassing op het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib dat
afkomstig is van zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere
zuiveringsinstallaties voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk
afvalwater.
Artikel 4.1201 (bodem: zuiveringsslib alleen op landbouwgronden)
Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem wordt zuiveringsslib alleen op
landbouwgronden op of in de bodem gebracht.
Artikel 4.1202 (bodem: zuiveringsslib of afvalstoffen)
Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem wordt alleen zuiveringsslib op of in
de bodem gebracht dat op grond van hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet mag
worden verhandeld.
Artikel 4.1203 (bodem en water: zuiveringsslib op bevroren bodem of sneeuw)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem of van een
oppervlaktewaterlichaam wordt zuiveringsslib niet op of in de bodem gebracht als de bovenste laag
van de bodem geheel of gedeeltelijk is bevroren of geheel of gedeeltelijk is bedekt met sneeuw.
Artikel 4.1204 (bodem: zuiveringsslib bij met water verzadigde bodemlaag)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt zuiveringsslib niet op of in
de bodem gebracht als de bovenste bodemlaag met water is verzadigd.
Artikel 4.1205 (bodem: zuiveringsslib bij bevloeien of beregenen)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt zuiveringsslib van 1
september tot en met 31 januari niet op of in de bodem gebracht als de bodem tegelijkertijd wordt
bevloeid of beregend.
Artikel 4.1206 (bodem: perioden voor steekvast zuiveringsslib)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt steekvast zuiveringsslib
van 1 september tot en met 31 januari niet op of in de bodem gebracht.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van steekvast zuiveringsslib op:
a. grasland dat ligt op kleigronden of veengronden, in de periode van 1 september tot en met 15
september;
b. bouwland dat ligt op kleigronden of veengronden; en

11

c. bouwland dat ligt op zandgronden of lössgronden, als op die gronden bomen worden geteeld en
het op of in de bodem brengen plaatsvindt voorafgaand aan de aanplant van de bomen.
3. Extreme weersomstandigheden in combinatie met een landbouwkundige noodzaak zijn
bijzondere omstandigheden als bedoeld in artikel 19.0 van de wet. Het bevoegd gezag, bedoeld in
artikel 2.8, kan voor het op of in de bodem brengen van steekvast zuiveringsslib bij besluit als
bedoeld in artikel 19.0 van de wet bepalen dat zich een bijzondere omstandigheid voordoet. Het
besluit kan inhouden dat de periode om steekvast zuiveringsslib op of in de bodem te brengen
wordt gewijzigd.
Artikel 4.1207 (bodem: perioden voor vloeibaar zuiveringsslib)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt vloeibaar zuiveringsslib
van 1 augustus tot en met 15 februari niet op of in de bodem gebracht.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van vloeibaar zuiveringsslib op:
a. grasland, in de periode van 1 augustus tot en met 31 augustus;
b. bouwland, in de periode van 1 augustus tot en met 15 september, als hierop:
1°. uiterlijk op 15 september winterkoolzaad voor zaadwinning in het volgende kalenderjaar wordt
gezaaid;
2°. uiterlijk op 15 september een groenbemester wordt ingezaaid of geplant die niet eerder dan
acht weken na de datum van inzaaien of planten wordt vernietigd; of
3°. in het aansluitende najaar bloembollen worden geplant.
3. Extreme weersomstandigheden in combinatie met een landbouwkundige noodzaak zijn
bijzondere omstandigheden als bedoeld in artikel 19.0 van de wet. Het bevoegd gezag, bedoeld in
artikel 2.8, kan voor het op of in de bodem brengen van vloeibaar zuiveringsslib bij besluit als
bedoeld in artikel 19.0 van de wet bepalen dat zich een bijzondere omstandigheid voordoet. Het
besluit kan inhouden dat de periode om vloeibaar zuiveringsslib op of in de bodem te brengen
wordt gewijzigd.
Artikel 4.1208 (bodem: zuiveringsslib op hellingen bij geulenerosie)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt geen zuiveringsslib op of
in de bodem gebracht op gronden met een hellingspercentage van ten minste 7% als de grond is
aangetast door de versnelde afvoer van bodemmateriaal door oppervlakkig afstromend water en
daarbij geulen van meer dan 30 cm diepte zijn ontstaan.
Artikel 4.1209 (bodem: zuiveringsslib op hellingen niet-beteelde gronden)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt zuiveringsslib niet op of in
de bodem gebracht op niet-beteelde gronden met een hellingspercentage van ten minste 7%.
Artikel 4.1210 (bodem: zuiveringsslib op hellingen bouwland)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt zuiveringsslib niet op
bouwland gebracht met een hellingspercentage van ten minste 18%.
Artikel 4.1211 (bodem: telen van mais op zandgronden en lössgronden)
1. Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem wordt aansluitend op de teelt
van mais op zandgronden en lössgronden:
a. uiterlijk op 1 oktober gras, winterrogge, bladkool, bladrammenas, wintertarwe, wintergerst,
triticale of Japanse haver geteeld; of
b. uiterlijk op 31 oktober spelt, triticale, wintergerst, winterrogge of wintertarwe als hoofdteelt in
het volgende jaar geteeld.
2. Het eerste lid, onder a, is niet van toepassing als uiterlijk op 31 oktober spelt, triticale,
wintergerst, winterrogge of wintertarwe wordt geteeld aansluitend op de teelt van mais, niet zijnde
snijmais.
3. Het gewas dat aansluitend op mais wordt geteeld, wordt niet voor 1 februari van het volgende
kalenderjaar vernietigd.
Artikel 4.1212 (bodem: informeren na telen mais van ander gewas)

12

Het bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2, wordt uiterlijk op 1 oktober geïnformeerd als een
gewas als bedoeld in artikel 4.1211, eerste lid, onder b, of tweede lid, wordt geteeld.
Artikel 4.1213 (lucht: emissiearm op of in de bodem brengen zuiveringsslib)
1. Met het oog op het beperken van emissie in de lucht wordt bij het op of in de bodem brengen
van zuiveringsslib voldaan aan het BBT-document emissiearm aanwenden.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het brengen van steekvast zuiveringsslib op
landbouwgronden waar het hellingspercentage minder dan 7% is en waarop gras wordt geteeld of
waarop alleen fruit wordt geteeld.
§ 4.118 Het vernietigen van de zode van gras
Artikel 4.1214 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf is van toepassing op het vernietigen van de zode van gras op weidegronden.
Artikel 4.1215 (bodem: vernietigen zode gras op weidegronden)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem wordt de zode van gras op
weidegronden niet vernietigd.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op:
a. weidegronden die liggen op kleigronden of veengronden in de periode van 1 februari tot en met
15 september;
b. weidegronden die liggen op zandgronden of lössgronden:
1°. in de periode van 1 februari tot en met 10 mei als aansluitend op het vernietigen van de zode
van gras de teelt van een relatief stikstofbehoeftig gewas als bedoeld in bijlage IVA bij dit besluit
begint;
2°. in de periode van 11 mei tot en met 31 mei als aansluitend op het vernietigen van de zode van
gras de teelt van gras begint;
3°. in de periode van 1 juni tot en met 31 augustus als aansluitend op het vernietigen van de zode
van gras de teelt van gras begint;
c. weidegronden die liggen op kleigronden in de periode van 1 november tot en met 31 december
als na het vernietigen van de zode van gras het planten of zaaien van een ander gewas dan gras
begint.
3. Het eerste lid is ook niet van toepassing als de zode van gras in de periode van 1 juni tot en met
15 juli wordt vernietigd en aansluitend uiterlijk 16 juli de teelt van Japanse haver, Tagetes erecta
of Tagetes patula begint die wordt ingezet voor aaltjesbeheersing in een vervolgteelt uiterlijk in het
volgende jaar.
4. Japanse haver, Tagetes erecta, of Tagetes patula wordt niet verwijderd in de periode tussen het
moment van inzaaien en 23 oktober van dat jaar.
5. Het eerste lid is ook niet van toepassing op weidegronden in de periode van 16 september tot en
met 30 november als aansluitend op het vernietigen van de zode van gras tulp, krokus, iris of
muscari wordt geplant.
Artikel 4.1216 (bodem: informeren vernietigen zode van gras)
Het bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2, wordt voorafgaand aan het vernietigen van de zode
van gras, bedoeld in artikel 4.1215, tweede lid, onder b, onder 3°, geïnformeerd als en wanneer
deze op weidegronden wordt vernietigd.
Artikel 4.1217 (bodem: stikstofhoudende meststoffen, bemonsterplicht en
meetmethode)
1. Met het oog op het beperken van verontreiniging van de bodem worden op gronden die zijn
beteeld met gewassen als bedoeld in artikel 4.1215, tweede lid, onder a en b, onder 1° en 2°,
alleen stikstofhoudende meststoffen gebracht als de hoeveelheid stikstof, rekening houdend met de
minerale stikstof en met de toevoer van stikstof door netto-mineralisatie van de organische stikstof
in die gronden, onvoldoende is om te voldoen aan de behoefte van het gewas.

13

2.De hoeveelheid organische stikstof in de grond wordt vastgesteld met een representatief
grondmonster, dat wordt geanalyseerd door een laboratorium met een accreditatie volgens NENEN-ISO/IEC 17025 voor een methode die geschikt is voor de vaststelling daarvan.
Artikel 4.1218 (bodem: vernietigen zode van gras bij herverkaveling en
nutsvoorzieningen)
Artikel 4.1215, eerste lid, is niet van toepassing op:
a. het vernietigen van de zode van gras op weidegronden als onderdeel van kavelinrichtingswerken
die worden verricht na vaststelling van een plan van toedeling, op grond van:
1°. een landinrichtingsplan dat is vastgesteld overeenkomstig de artikelen 73 tot en met 83 van de
Landinrichtingswet, waarin is voorzien in herverkaveling als bedoeld in hoofdstuk VII van de
Landinrichtingswet;
2°. een herinrichtingsplan dat is vastgesteld overeenkomstig de artikelen 16 tot en met 20 van de
Herinrichtingswet Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën, waarin is voorzien in
herverkaveling als bedoeld in artikel 3, tweede lid, onder b, van de Herinrichtingswet OostGroningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën; of
3°. een inrichtingsplan dat is vastgesteld overeenkomstig de artikelen 17 tot en met 20 van de Wet
inrichting landelijk gebied; en
b. het vernietigen van de zode van gras op weidegronden, als de zode van gras wordt vernietigd
voor de aanleg of het onderhoud van een net als bedoeld in artikel 20, tweede lid, van Boek 5 van
het Burgerlijk Wetboek.
§ 4.119 Graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit
Artikel 4.1219 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf is van toepassing op het graven in bodem met een kwaliteit onder de
interventiewaarde bodemkwaliteit.
Artikel 4.1220 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Ten minste vijf werkdagen voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1219, worden
gegevens en bescheiden verstrekt over:
a. de begrenzing van de locatie waarop de activiteit wordt verricht;
b. de verwachte datum van het begin van de activiteit; en
c. een omschrijving van de verwachte duur van de activiteit.
2. Onverwijld na het wijzigen van de begrenzing of de verwachte datum van het begin van de
activiteit worden de gewijzigde gegevens verstrekt.
3. Het eerste lid is niet van toepassing op graven als het uitsluitend gaat om het tijdelijk uitnemen
van grond.
4. Het eerste lid is niet van toepassing op het graven in de bodem in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. In dat geval is artikel 4.1228 van
toepassing.
Artikel 4.1221 (aanwijzing modules: voorafgaand bodemonderzoek)
1. Bij het verrichten van de activiteiten, bedoeld in artikel 4.1219, wordt voldaan aan de regels
over het voorafgaand bodemonderzoek, bedoeld in paragraaf 5.2.2.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het graven in de bodem in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. In dat geval is artikel 4.1228 van
toepassing.
Artikel 4.1222 (bodem en afval: gescheiden houden grond)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen worden bij het graven, terugplaatsen of afvoeren
van grond, partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen, waarin de partijen op grond van
artikel 29 van het Besluit bodemkwaliteit zijn ingedeeld, gescheiden gehouden.

14

Artikel 4.1223 (bodem: tijdelijke opslag van vrijkomende grond)
1. Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen wordt grond die bij het graven is vrijgekomen niet
langer dan acht weken na beëindiging van het graven in de directe nabijheid van de
ontgravingslocatie opgeslagen.
2. Gescheiden partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen als bedoeld in artikel 4.1222
worden gescheiden opgeslagen.
§ 4.120 Graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
Artikel 4.1224 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf is van toepassing op het graven in bodem met een kwaliteit boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit.
Artikel 4.1225 (melding)
1. Het is verboden de activiteit, bedoeld in artikel 4.1224, te verrichten zonder dit ten minste vier
weken voor het begin ervan te melden.
2. Een melding bevat:
a. de onderzoeken, bedoeld in paragraaf 5.2.2;
b. gegevens over de ontgraving aangeduid op een kaart en op een dwarsprofiel;
c. het bodemvolume in kubieke meter waarin de activiteit wordt verricht;
d. de verwachte hoeveelheid terug te plaatsen grond in kubieke meter; en
e. de verwachte hoeveelheid af te voeren grond per kwaliteitsklasse als bedoeld in artikel 4.1230 in
kubieke meter.
3. Ten minste vijf werkdagen voordat de activiteit op een andere manier wordt verricht dan
overeenkomstig die gegevens worden de gewijzigde gegevens.
4. In afwijking van het eerste lid geldt voor graven als het uitsluitend gaat om het tijdelijk
uitnemen van grond een termijn van vijf werkdagen.
5. Het eerste lid is niet van toepassing op het graven in de bodem in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. In dat geval is artikel 4.1228 van
toepassing.
Artikel 4.1226 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Ten minste vier weken voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1224, worden
gegevens en bescheiden verstrekt over:
a. de begrenzing van de locatie waarop de activiteit wordt verricht;
b. de verwachte datum van het begin van de activiteit;
c. een omschrijving van de verwachte duur van de activiteit; en
d. de aanleiding en het doel van de activiteit.
2. Onverwijld na het wijzigen van de begrenzing of de verwachte datum van het begin van de
activiteit worden de gewijzigde gegevens verstrekt.
3. In afwijking van het eerste lid geldt een termijn van vijf werkdagen als de activiteit bestaat uit
het tijdelijk uitnemen van grond.
4. Het eerste lid is niet van toepassing op het graven in de bodem in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. In dat geval is artikel 4.1228 van
toepassing.
Artikel 4.1227 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Ten minste vijf werkdagen voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1224, worden de
volgende gegevens en bescheiden verstrekt:
a. de naam en het adres van degene die de werkzaamheden gaat verrichten; en
b. de naam en het adres van de natuurlijke persoon en de onderneming die de milieukundige
begeleiding gaan verrichten.
2. Onverwijld na het wijzigen van gegevens bedoeld in het eerste lid worden de gewijzigde
gegevens verstrekt.

15

Artikel 4.1228 (gegevens en bescheiden: na de activiteit ingeval van spoedreparatie)
Ingeval van een spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur worden onverwijld na afloop
van de activiteit gegevens en bescheiden verstrekt over:
a. de begrenzing van de activiteit;
b. de datum waarop de activiteit is uitgevoerd; en
c. de aanleiding en het doel van de activiteit.
Artikel 4.1229 (aanwijzing modules: voorafgaand bodemonderzoek)
1. Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1224, wordt voldaan aan de regels over
voorafgaand bodemonderzoek, bedoeld in paragraaf 5.2.2.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het graven in de bodem in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. In dat geval is artikel 4.1228 van
toepassing.
Artikel 4.1230 (bodem en afval: gescheiden houden grond)
1. Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen worden bij het graven, het opslaan en het
afvoeren of terugplaatsen van grond partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen waarin de
partijen op grond van artikel 30 van het Besluit bodemkwaliteit zijn ingedeeld, gescheiden
gehouden.
2. Het gescheiden houden gebeurt door verontreinigde of zwaar verontreinigde grond die vrijkomt
bij het graven op te delen in partijen volgens de volgende criteria:
a. apart houden van verschillende grondsoorten;
b. apart houden van partijen met een gewogen gehalte asbest onder en boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit; en
c. apart houden van partijen die uitsluitend zijn verontreinigd met organische verbindingen tot
boven de maximale waarde van de kwaliteitsklasse industrie.
Artikel 4.1231 (bodem: tijdelijke opslag van vrijkomende grond)
1. Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen wordt grond die bij het graven is vrijgekomen niet
langer dan acht weken na beëindiging van het graven in de directe nabijheid van de
ontgravingslocatie opgeslagen.
2. Gescheiden partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen als bedoeld in artikel 4.1230
worden gescheiden opgeslagen.
Artikel 4.1232 (bodem en afval: kwaliteitsborging)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen wordt het graven verricht door een onderneming
met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 7000.
Artikel 4.1233 (bodem en afval: milieukundige begeleiding graafwerkzaamheden)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen wordt de activiteit begeleid door een onderneming
met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 6000 als:
a. een deel van de verontreinigde grond niet wordt teruggebracht in het ontgravingsprofiel, maar
zal worden afgevoerd;
b. op de locatie al een afdeklaag in de vorm van een leeflaag of een andere duurzame afdeklaag
aanwezig is en de ontgraving dieper reikt dan deze laag; of
c. de ontgraving betrekking heeft op bodemlagen van verschillende bodemkwaliteitsklassen
waardoor selectief graven noodzakelijk is.
Artikel 4.1234 (gegevens en bescheiden: bij beëindigen activiteit)

16

Ten hoogste vijf werkdagen na het beëindigen van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1224, worden
gegevens en bescheiden verstrekt over:
a. de datum van de beëindiging van de activiteit;
b. indien van toepassing: de resultaten van de milieukundige begeleiding met daarbij in elk geval:
1° de vermelding van een aanduiding van de uitgevoerde ontgraving op een kaart en dwarsprofiel;
2o de bestemming van grond die niet wordt teruggeplaatst; en
3o de bijzondere omstandigheden die zich hebben voorgedaan.
§ 4.121 Saneren van de bodem
Artikel 4.1235 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf is van toepassing op het saneren van de bodem.
Artikel 4.1236 (melding)
1. Het is verboden de activiteit, bedoeld in artikel 4.1235, te verrichten zonder dit ten minste vier
weken voor het begin ervan te melden.
2. Een melding bevat:
a. de onderzoeken, bedoeld in paragraaf 5.2.2;
b. de keuze voor de saneringsaanpak;
c. in geval van een saneringsaanpak als bedoeld in artikel 4.1241 een omschrijving van de
werkzaamheden, waaronder in ieder geval:
1º. het type afdeklaag, bedoeld in artikel 4.1241;
2º. de situering van de afdeklaag aangeduid op een kaart en op een dwarsprofiel;
3º. indien van toepassing: de maximale hoeveelheid af te voeren en de maximale hoeveelheid te
herschikken grond in kubieke meter;
4º. indien van toepassing: de situering van de herschikte grond op een kaart;
d. in geval van een saneringsaanpak als bedoeld in artikel 4.1242 een omschrijving van de
werkzaamheden, waaronder in ieder geval:
1º gegevens over de ontgraving aangeduid op een kaart en op een dwarsprofiel;
2º het bodemvolume waarin de werkzaamheden plaatsvinden;
3º de hoeveelheid af te voeren grond per kwaliteitsklasse in kubieke meter; en
4º een aanduiding van de terugsaneerwaarde, bedoeld in artikel 4.1242;
e. indien van toepassing: een omschrijving van de maatregelen om uitdamping van vluchtige
verontreiniging tegen te gaan, bedoeld in artikel 4.1245;
f. als afvalwater wordt geloosd: de lozingsroutes.
3. Ten minste vijf werkdagen voordat de activiteit op een andere manier wordt verricht dan
overeenkomstig de gegevens in het tweede lid worden de gewijzigde gegevens verstrekt.
Artikel 4.1237 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Ten minste vier weken voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 3.48h, worden
gegevens en bescheiden verstrekt over:
a. de begrenzing van de locatie waarop de activiteit wordt verricht; en
b. de verwachte datum van het begin van de activiteit.
2. Onverwijld na het wijzigen van de begrenzing of verwachte datum van het begin van de
activiteit wijzigt, worden de gewijzigde gegevens verstrekt.
Artikel 4.1238 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Ten minste vijf werkdagen voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1235, worden de
volgende gegevens en bescheiden verstrekt:
a. de naam en het adres van degene die de werkzaamheden gaat verrichten; en
b. de naam en het adres van de natuurlijke persoon en de onderneming die de milieukundige
begeleiding gaan verrichten.
2. Onverwijld na het wijzigen van de gegevens uit het eerste lid worden de gewijzigde gegevens
verstrekt.

17

Artikel 4.1239 (aanwijzing modules: voorafgaand bodemonderzoek)
Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1235, wordt voldaan aan de regels over het
voorafgaand bodemonderzoek, bedoeld in paragraaf 5.2.2.
Artikel 4.1240 (bodem: twee standaard saneringsaanpakken)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid en het beschermen van de kwaliteit van de
bodem wordt het saneren van de bodem uitgevoerd volgens artikel 4.1241 of 4.1242 of met een
combinatie van beide aanpakken.
Artikel 4.1241 (bodem: afdekken als saneringsaanpak)
1. Er wordt een afdeklaag aangebracht die blootstelling van mensen aan verontreiniging op of in de
bodem voorkomt.
2. De afdeklaag bestaat uit:
a. een duurzaam aaneengesloten verhardingslaag; of
b. een laag grond of baggerspecie met een minimale dikte van 1,0 meter met een kwaliteit die
volgt uit artikel 4.1272.
3. Onder een duurzaam aaneengesloten verhardingslaag wordt in ieder geval verstaan een
verhardingslaag die bestaat uit beton, asfalt, asfaltbeton, stelconplaten of bestrating met klinkers
of tegels.
4. Verontreinigde grond die is vrijgekomen, wordt alleen herschikt op het gedeelte van de locatie
waar een afdeklaag wordt aangebracht overeenkomstig dit artikel.
Artikel 4.1242 (bodem: verwijderen van verontreiniging als saneringsaanpak)
Verontreiniging van de bodem wordt verwijderd door de grond te ontgraven totdat de stof, die
boven de interventiewaarde bodemkwaliteit of de lokale waarde in het omgevingsplan was
aangetroffen, niet meer voorkomt in een concentratie hoger dan het niveau van de waarde die
gelijk is aan de waarde voor de bodemfunctieklasse landbouw/natuur, wonen of industrie waarin de
landbodem op grond van het Besluit kwaliteit leefomgeving is ingedeeld.
Artikel 4.1243 (bodem: kwaliteitsborging)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het voorkomen van verspreiding van
verontreinigde grond, het behoud van gebruiksmogelijkheden van grond en de bodem en het
doelmatig beheer van afvalstoffen, wordt het saneren van de bodem verricht door een
onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 7000.
Artikel 4.1244 (bodem: milieukundige begeleiding sanering)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem, en het doelmatig beheer van afvalstoffen wordt de activiteit begeleid door een
onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 6000.
Artikel 4.1245 (bodem: aanvullende maatregelen uitdampen)
1. Met het oog op het beschermen van de gezondheid worden in geval van aanwezigheid van
verontreinigingen met vluchtige verbindingen in de bodem maatregelen genomen om te
voorkomen dat er blootstelling kan plaatsvinden aan uitdamping vanuit die verontreiniging naar
een gebouw op een bodemgevoelige locatie.
2. Aan het eerste lid wordt in ieder geval voldaan als een dampdichte laag of voldoende
ventilatievoorzieningen in het gebouw worden aangebracht.

Artikel 4.1246 (gegevens en bescheiden: bij beëindigen activiteit)
1. Ten hoogste vier weken na het beëindigen van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1235, worden
gegevens en bescheiden verstrekt in de vorm van een evaluatieverslag volgens BRL 6000 dat in
ieder geval de volgende gegevens bevat:

18

a. het resultaat van de milieukundige begeleiding bestaande uit processturing met daarbij in ieder
geval een opsomming van bijzondere omstandigheden die zich hebben voorgedaan tijdens het
saneren van de bodem; en
b. de resultaten van de milieukundige begeleiding, indien van toepassing, bestaande uit verificatie
van het eindresultaat van de saneringsaanpak.
2. In geval van aanwezigheid van verontreinigingen met vluchtige verbindingen wordt tevens een
onderzoek verstrekt dat aantoont dat de kwaliteit van de binnenlucht met de in artikel 4.1245,
tweede lid, bedoelde maatregelen voldoet aan de Toxicologische Toelaatbare Concentratie in Lucht
(TCL) in µg per k lucht zoals opgenomen in bijlage VB van het Besluit kwaliteit leefomgeving.
3. Tevens worden indien van toepassing gegevens en bescheiden verstrekt over:
a. de aanduiding van gebruiksbeperkingen; en
b. aanduiding van nazorgmaatregelen als bedoeld in paragraaf 5.1.4.5.2 van het Besluit kwaliteit
leefomgeving.
§ 4.122 Opslaan, zeven, mechanisch ontwateren en samenvoegen van zonder bewerking
herbruikbare grond of baggerspecie
Artikel 4.1247 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf is van toepassing op:
a. het opslaan, zeven en samenvoegen van grond van de kwaliteitsklasse landbouw/natuur, wonen
of industrie; en
b. het opslaan, zeven, mechanisch ontwateren en samenvoegen van baggerspecie van de
kwaliteitsklasse niet verontreinigd, licht verontreinigd of matig verontreinigd.
Artikel 4.1248 (melding)
1. Het is verboden een activiteit als bedoeld in artikel 4.1247 te verrichten zonder dit ten minste
vier weken voor het begin ervan te melden.
2. Een melding bevat:
a. een aanduiding van de kwaliteitsklasse van de opgeslagen grond;
b. een aanduiding van de kwaliteitsklasse van de opgeslagen baggerspecie;
c. een aanduiding of verschillende partijen grond of partijen baggerspecie worden samengevoegd;
d. als partijen worden samengevoegd of dit gebeurt tot een partij die groter is dan 25 m3;
e. als partijen worden samengevoegd een aanduiding van kwaliteitsklassen van de samen te
voegen partijen;
f. als afvalwater wordt geloosd: de lozingsroutes; en
g. als op een oppervlaktewaterlichaam wordt geloosd: de locaties van de lozingspunten en het
maximale lozingsdebiet in m3/u.
3. Ten minste vier weken voordat de activiteit op een andere manier wordt verricht dan
overeenkomstig die gegevens, wordt een melding gedaan.
4. In afwijking van het eerste en derde lid geldt een termijn van vijf werkdagen als de activiteit het
eenmalig opslaan van één partij grond of één partij baggerspecie is.
5. Dit artikel is niet van toepassing voor zover de activiteit als vergunningplichtig is aangewezen in
hoofdstuk 3.
Artikel 4.1249 (afval: administratie partijen grond)
Met het oog op doelmatig beheer van afvalstoffen wordt een administratie bijgehouden van de
opgeslagen partijen grond of partijen baggerspecie, met daarin per partij geregistreerd:
a. de herkomst;
b. de kwaliteitsklasse;
c. de kwaliteitsverklaringen;
d. de plaats van opslag;
e. de hoeveelheid; en
f. de aanvangsdatum van de opslag.

19

Artikel 4.1250 (aanwijzing modules: eindonderzoek bodem en bodembeschermende
voorzieningen)
1. Bij het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1247, wordt voldaan aan de regels over:
a. het eindonderzoek bodem, bedoeld in paragraaf 5.2.1, als het gaat om het opslaan van grond
van de kwaliteitsklasse wonen of industrie of baggerspecie van de kwaliteitsklasse licht
verontreinigd of matig verontreinigd; en
b. bodembeschermende voorzieningen, bedoeld in paragraaf 5.4.2.
2. Het eerste lid, onder a, is niet van toepassing als:
a. de activiteit het eenmalig opslaan van één partij grond of één partij baggerspecie is,
b. voorafgaand aan het opslaan de bodemkwaliteitsklasse van de bodem op de plaats van opslaan
in een milieuverklaring die is opgesteld overeenkomstig de bepalingen in het besluit bodemkwaliteit
is vastgesteld; en
c. de grond of baggerspecie volgens artikel 4.1270, eerste lid, onder a, op de plaats van opslaan
mag worden toegepast.
Artikel 4.1251 (water: lozingsroutes bij opslaan van licht of matig verontreinigde
baggerspecie)
1. Met het oog op het doelmatig beheer van afvalwater wordt het te lozen afvalwater afkomstig van
het opslaan, zeven of ontwateren van baggerspecie van de kwaliteitsklasse licht verontreinigd of
matig verontreinigd geloosd op een oppervlaktewaterlichaam.
2. Als een maatwerkvoorschrift is gesteld waarin een andere lozingsroute is toegestaan, wordt het
te lozen afvalwater, bedoeld in het eerste lid, geloosd op een oppervlaktewaterlichaam of via die
andere route.
Artikel 4.1252 (water: lozing op een oppervlaktewaterlichaam)
Voor het afvalwater dat wordt geloosd op een oppervlaktewaterlichaam zijn de
emissiegrenswaarden de waarden, bedoeld in tabel 4.1252, gemeten in een steekmonster.
Tabel 4.1252 Emissiegrenswaarden
Stof

Emissiegrenswaarde
in mg/l

Onopgeloste stoffen

100

Chemisch zuurstofverbruik

200

Artikel 4.1253 (water: meetmethoden)
1. Op het bemonsteren van afvalwater is NEN 6600-1 van toepassing, en een monster is niet
gefiltreerd.
2. Op het conserveren van een monster is NEN-EN-ISO 5667-3 van toepassing.
3. Bij het analyseren van een monster worden onopgeloste stoffen meegenomen, en op het
analyseren is van toepassing:
a. voor onopgeloste stoffen: NEN-EN 872; en
b. voor chemisch zuurstofverbruik: NEN 6633 of NEN-ISO 15705.
Artikel 4.1254 (bodem: bodembeschermende voorziening bij opslaan baggerspecie)
1. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem met bodembedreigende
stoffen wordt baggerspecie van de kwaliteitsklasse licht verontreinigd of matig verontreinigd
opgeslagen in een met folie beklede grondput volledig omringd door een dijklichaam:
a. waarvan het binnendijkse volume ten minste gelijk is aan de maximale inhoud van het
baggerdepot; en
b. dat is bestand tegen krachten die ontstaan bij het opslaan van baggerspecie.
2. Folie dat voor een baggerdepot wordt gebruikt is gecertificeerd voor gebruik bij het opslaan van
baggerspecie door een conformiteitsbeoordelingsinstantie met een accreditatie voor BRL-K519,
BRL-K537, BRL-K538, BRL-K546 of BRL-K1149.

20

3. Het eerste lid is niet van toepassing als de baggerspecie volgens artikel 4.1272 op de plaats van
het opslaan mag worden toegepast.
Artikel 4.1255 (afval en bodem: samenvoegen partijen)
1. Met het oog op het doelmatig beheer van afvalstoffen en het voorkomen van verontreiniging van
de bodem worden verschillende partijen grond of partijen baggerspecie niet samengevoegd tot een
partij die groter is dan 25 m3.
2. Het eerste lid is niet van toepassing als de partijen grond of partijen baggerspecie:
a. in dezelfde kwaliteitsklasse zijn ingedeeld; en
b. zijn gekeurd en samengevoegd overeenkomstig BRL 9335 of BRL 7500, door een onderneming
met een erkenning bodemkwaliteit hiervoor.
3. Het eerste lid is ook niet van toepassing als de partijen grond of partijen baggerspecie:
a. kleiner zijn dan 100 ton; en
b. zijn samengevoegd overeenkomstig BRL 9335 of BRL 7500, door een onderneming met een
erkenning bodemkwaliteit hiervoor.
4. Het eerste lid is ook niet van toepassing als:
a. het gaat om grond van kwaliteitsklasse landbouw/natuur of niet verontreinigde baggerspecie; en
b. de partijen grond of de partijen baggerspecie voorzien zijn van een erkende kwaliteitsverklaring,
overeenkomstig BRL 9313 of BRL 9321.
Artikel 4.1256 (afval: termijn opslaan)
1. In het belang van een doelmatig beheer van afvalstoffen wordt een partij grond of een partij
baggerspecie niet langer dan drie jaar opgeslagen.
2. In een oppervlaktewaterlichaam wordt een partij grond of een partij baggerspecie niet langer
dan tien jaar opgeslagen.
§ 4.123 Toepassen van bouwstoffen
Artikel 4.1257 (toepassingsbereik)
1. Deze paragraaf is van toepassing op het toepassen van bouwstoffen.
2. In deze paragraaf wordt onder werk verstaan: bouwwerk, infrastructuur of andere functionele
toepassing van bouwstoffen.
3. De regels van deze paragraaf gelden voor het toepassen van partijen als bedoeld in het Besluit
bodemkwaliteit afzonderlijk, tenzij anders is bepaald.
4. In deze paragraaf wordt verstaan onder:
a. baggerspecie: baggerspecie als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit; en
b. grond: grond als bedoeld in artikel 1 het Besluit bodemkwaliteit.
Artikel 4.1258 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Als avi-bodemassen of immobilisaten worden toegepast, worden ten minste vier weken voor het
begin van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1257, de volgende gegevens en bescheiden verstrekt
aan het bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2:
a. de verwachte datum van het begin van het toepassen;
b. de verwachte datum waarop het werk zal zijn voltooid;
c. een milieuverklaring bodemkwaliteit;
d. de herkomst van de avi-bodemassen en immobilisaten;
e. de kwaliteit van de avi-bodemassen of immobilisaten; en
f. de hoeveelheid avi-bodemassen of immobilisaten die in totaal in het werk zal worden toegepast.
2. Het eerste lid, onder b, d, e en f, is niet van toepassing als de gegevens al eerder voor het werk
zijn verstrekt.
3. In deze paragraaf wordt onder immobilisaat verstaan: vormgegeven bouwstoffen die het product
zijn van een methode van verwerking waarbij de chemische of fysische eigenschappen van een
afvalstof worden gewijzigd met het doel daarin aanwezige verontreinigende stoffen vast te leggen.
Artikel 4.1259 (gegevens en bescheiden: tijdens en na afloop van de activiteit)

21

1. Tijdens het toepassen van de bouwstoffen zijn de volgende gegevens en bescheiden
beschikbaar:
a. een milieuverklaring bodemkwaliteit waaruit blijkt dat de bouwstoffen voldoen aan de daarvoor
geldende kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit; en
b. een afleverbon, afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit.
2. Het eerste lid is niet van toepassing als:
a. metselmortel of een natuursteenproduct, met uitzondering van breuksteen en steenslag, wordt
toegepast;
b. vormgegeven bouwstoffen als bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit zonder verandering van de
eigenschappen of samenstelling in ongewijzigde vorm en onder dezelfde omstandigheden opnieuw
worden toegepast;
c. asfalt of asfaltbeton waarvan volgens bij ministeriële regeling gestelde regels is vastgesteld dat
het niet teerhoudend is, opnieuw in dezelfde wegverharding wordt toegepast;
d. bouwstoffen die tijdelijk uit een werk zijn weggenomen, in dat werk op of nabij dezelfde locatie
in ongewijzigde vorm en onder dezelfde omstandigheden opnieuw worden toegepast zonder dat de
eigendom daarvan wordt overgedragen; en
e. bouwstoffen worden toegepast door een natuurlijk persoon, anders dan in het uitoefenen van
zijn beroep of bedrijf, en de in het werk toegepaste hoeveelheid bouwstoffen in totaal ten hoogste
25 m3 bedraagt.
3. Afleverbonnen en milieuverklaringen bodemkwaliteit worden ten minste vijf jaar na het
toepassen van de bouwstoffen bewaard.
Artikel 4.1260 (milieu, grondstof, afvalstof: functionele toepassing)
1. Met het oog op het beschermen van het milieu worden bouwstoffen alleen toegepast voor het
aanleggen, in stand houden, herstellen, veranderen of uitbreiden van een werk.
2. Het toepassen van bouwstoffen in een werk wordt, voor zover de bouwstoffen een afvalstof zijn,
aangemerkt als een nuttige toepassing als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid, van de Wet
milieubeheer.
3. Met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen
worden in afwijking van het eerste lid geen bouwstoffen toegepast met het doel:
a. een oppervlaktewaterlichaam te verondiepen of tot landbodem te ontwikkelen; of
b. de bodem op te hogen voor het verwezenlijken van bedrijventerreinen, woningbouwlocaties,
landbouwgronden, natuurgronden, tuinen of recreatieterreinen.
Artikel 4.1261 (grondstof en afvalstof: functionele hoeveelheid)
Met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen
worden bouwstoffen niet toegepast in een grotere hoeveelheid dan voor het voltooien van het werk
volgens gangbare civieltechnische, bouwtechnische, milieuhygiënische, ecologische of esthetische
maatstaven redelijkerwijs nodig is.
Artikel 4.1262 (bodem en water: beschermende maatregelen)
1. Met het oog op het beschermen van de bodem en het voorkomen van verontreiniging van een
oppervlaktewaterlichaam worden bouwstoffen:
a. niet met de bodem vermengd; en
b. zo toegepast dat ze kunnen worden verwijderd.
2. Bouwstoffen worden verwijderd als het werk waarin ze zijn toegepast, buiten gebruik is gesteld,
tenzij het verwijderen van de bouwstoffen grotere nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving
heeft dan het niet verwijderen.
Artikel 4.1263 (grondstof en afvalstof: bouwstoffen vermengd met grond of
baggerspecie)
Met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen
worden geen bouwstoffen toegepast die zijn vermengd met meer dan 20 gewichtsprocent grond of
baggerspecie, tenzij de grond of baggerspecie als grondstof voor de bouwstoffen heeft gediend.

22

Artikel 4.1264 (milieu: kwaliteitseisen)
Met het oog op het beschermen van het milieu worden alleen bouwstoffen toegepast van een
kwaliteit die volgens een milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de voor bouwstoffen
geldende kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit.
§ 4.124 Toepassen van grond of baggerspecie
Artikel 4.1265 (toepassingsbereik)
1. Deze paragraaf is van toepassing op het op of in de bodem of in een oppervlaktewaterlichaam
toepassen van grond of baggerspecie.
2. De regels van deze paragraaf gelden voor het toepassen van partijen als bedoeld in het Besluit
bodemkwaliteit afzonderlijk, tenzij anders is bepaald.
3. In deze paragraaf wordt verstaan onder:
a. baggerspecie: baggerspecie als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit; en
b. grond: grond als bedoeld in artikel 1 het Besluit bodemkwaliteit.
Artikel 4.1266 (melding)
1. Het is verboden de activiteit, bedoeld in artikel 4.1265, te verrichten zonder dit ten minste vijf
werkdagen voor het begin ervan te melden.
2. Een melding bevat:
a. de vermelding van de functionele toepassing, in het kader waarvan de grond of baggerspecie
wordt toegepast, en een onderbouwing van de functionaliteit van de toepassing;
b. de dimensionering van de functionele toepassing in het kader waarvan de grond of baggerspecie
wordt toegepast;
c. de hoeveelheid grond of baggerspecie die in totaal in het kader van de functionele toepassing
wordt toegepast;
d. de verwachte datum waarop voor het eerst grond of baggerspecie in het kader van de
functionele toepassing wordt toegepast;
e. de coördinaten van de ontvangende landbodem, tenzij het adres daarvan is vermeld;
f. de coördinaten van het ontvangende oppervlaktewaterlichaam;
g. als gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van grootschalig toepassen volgens artikel
4.1274, eerste lid: de vermelding daarvan;
h. als sprake is van toepassen in het kader van opvulling van een diepe plas als bedoeld in artikel
4.1269, tweede lid, onder i: de vermelding daarvan; en
i. als sprake is van toepassen in het kader van verspreiding van baggerspecie als bedoeld in artikel
4.1269, derde lid: de vermelding daarvan, met aanduiding van het toepasselijke onderdeel.
3. Ten minste vijf werkdagen of ten minste vier weken als het gaat om het toepassen, bedoeld in
het vijfde lid, voordat de activiteit op een andere manier wordt verricht dan overeenkomstig die
gegevens, wordt een melding gedaan, met dien verstande dat een vermelding als bedoeld in het
tweede lid, onder g, dat gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van grootschalig toepassen
volgens artikel 4.1274, eerste lid, niet kan worden gewijzigd.
4. Het eerste lid, is niet van toepassing als:
a. de grond of baggerspecie wordt toegepast door een natuurlijk persoon, anders dan in het
uitoefenen van zijn beroep of bedrijf, en ten hoogste 25 m3 grond of baggerspecie in totaal in het
kader van de functionele toepassing wordt toegepast;
b. de grond of baggerspecie wordt toegepast op een bedrijf voor het telen van gewassen in de
openlucht als bedoeld in paragraaf 3.6.3 en de grond wordt ontgraven uit en toegepast op tot dat
bedrijf behorende landbouwgronden;
c. in het kader van de functionele toepassing in totaal ten hoogste 50 m3 grond van een kwaliteit
die volgens een milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de kwaliteitseisen voor de
kwaliteitsklasse ‘landbouw/natuur’ als bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit wordt toegepast;
d. in het kader van de functionele toepassing in totaal ten hoogste 50 m3 baggerspecie van een
kwaliteit die volgens een milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de kwaliteitseisen voor de
kwaliteitsklasse ‘landbouw/natuur’ als bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit wordt toegepast, tenzij
de activiteit wordt verricht in de territoriale zee of in de exclusieve economische zone;

23

e. baggerspecie wordt toegepast in het kader van de verspreiding over aan een
oppervlaktewaterlichaam grenzende terreinen, bedoeld in artikel 4.1269, derde lid, onder a;
f. de activiteit als vergunningplichtig is aangewezen in hoofdstuk 3; en
g. voor de functionele toepassing in het kader waarvan de grond of baggerspecie wordt toegepast,
al eerder een melding is gedaan.
5. In afwijking van het eerste lid geldt een termijn van vier weken voor:
a. het toepassen van grond of baggerspecie die overeenkomstig BRL SIKB 7500 is bewerkt in een
grondreinigingsinstallatie; en
b. het grootschalig toepassen van grond of baggerspecie, bedoeld in artikel 4.1274, eerste lid.
Artikel 4.1267 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Ten minste vijf werkdagen voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1265, worden de
volgende gegevens en bescheiden verstrekt aan het bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2:
a. de verwachte datum van het begin van het toepassen;
b. de verwachte datum waarop de functionele toepassing in het kader waarvan de grond of
baggerspecie wordt toegepast, zal zijn voltooid of beëindigd;
c. een milieuverklaring bodemkwaliteit voor de grond of baggerspecie;
d. de herkomst van de grond of baggerspecie;
e. de kwaliteit van de grond of baggerspecie;
f. een milieuverklaring bodemkwaliteit voor de ontvangende bodem;
g. als sprake is van het toepassen van grond of baggerspecie in een afdeklaag op grootschalig
toegepaste grond of baggerspecie, bedoeld in artikel 4.1274, derde lid, of het toepassen van grond
of baggerspecie, bedoeld in artikel 4.1276, derde lid: de kwaliteitsklasse van de aangrenzende
landbodem; en
h. als bij het toepassen van baggerspecie in een zoet oppervlaktewaterlichaam zout of brak water
in het oppervlaktewaterlichaam terecht kan komen: de hoeveelheid water en het zoutgehalte in
milligram per liter.
2. Het eerste lid is niet van toepassing als:
a. de grond of baggerspecie wordt toegepast door een natuurlijk persoon, anders dan in het
uitoefenen van zijn beroep of bedrijf, en in het kader van de functionele toepassing in totaal ten
hoogste 25 m3 grond of baggerspecie wordt toegepast;
b. de grond of baggerspecie wordt toegepast op een bedrijf voor het telen van gewassen in de
openlucht als bedoeld in paragraaf 3.6.3 en de grond wordt ontgraven uit en toegepast op tot dat
bedrijf behorende landbouwgronden;
c. in het kader van de functionele toepassing alleen grond van een kwaliteit die volgens een
milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de kwaliteitseisen voor de kwaliteitsklasse
‘landbouw/natuur’ als bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit wordt toegepast;
d. in het kader van de functionele toepassing alleen baggerspecie van een kwaliteit die volgens een
milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de kwaliteitseisen voor de kwaliteitsklasse ‘algemeen
toepasbaar’ als bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit wordt toegepast, tenzij de activiteit wordt
verricht in de territoriale zee of in de exclusieve economische zone; en
e. baggerspecie wordt toegepast in het kader van de verspreiding over aan een
oppervlaktewaterlichaam grenzende terreinen, bedoeld in artikel 4.1269, derde lid, onder a.
3. Het eerste lid, aanhef en onder c, e en f, is niet van toepassing op het toepassen van
baggerspecie in het kader van een functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid,
onder g, als de baggerspecie afkomstig is uit de territoriale zee en uit een vooronderzoek
overeenkomstig NEN 5717 niet is gebleken van redenen om aan te nemen dat de zeebodem
waaruit de baggerspecie afkomstig is, is verontreinigd.
4. Het eerste lid, aanhef en onder f, is niet van toepassing op:
a. het toepassen van grond of baggerspecie in het kader van opvulling van een diepe plas als
bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder i;
b. het toepassen van baggerspecie in het kader van verspreiding daarvan als bedoeld in artikel
4.1269, derde lid; en
c. grootschalig toepassen van grond of baggerspecie als bedoeld in artikel 4.1274, eerste lid.

24

5. Het eerste lid, onder b, d, e en f, is niet van toepassing als de gegevens en bescheiden voor het
toepassen van grond of baggerspecie in het kader van de functionele toepassing al eerder zijn
verstrekt.
6. In afwijking van het eerste lid geldt een termijn van vier weken voor:
a. het toepassen van grond of baggerspecie die volgens BRL SIKB 7500 is bewerkt in een
grondreinigingsinstallatie, als voor het toepassen van grond of baggerspecie die in die installatie is
bewerkt, voor de functionele toepassing in het kader waarvan de grond of baggerspecie wordt
toegepast, niet al eerder gegevens en bescheiden zijn verstrekt;
b. het toepassen van grond in het kader van opvulling van een diepe plas als bedoeld in artikel
4.1269, tweede lid, onder i; en
c. het toepassen van baggerspecie in het kader van opvulling van een diepe plas als bedoeld in
artikel 4.1269, tweede lid, onder i, als de baggerspecie niet afkomstig is uit hetzelfde
oppervlaktewaterlichaam waarin de diepe plas ligt.
7. Als sprake is van toepassen van grond of baggerspecie die volgens BRL SIKB 7500 is bewerkt in
een grondreinigingsinstallatie, wordt dit vermeld bij het verstrekken van de gegevens en
bescheiden volgens het eerste lid en wordt ook aangegeven volgens welke reinigingsmethode de
grond of baggerspecie is gereinigd, tenzij deze informatie in de milieuverklaring bodemkwaliteit is
vermeld.
Artikel 4.1268 (gegevens en bescheiden: tijdens en na afloop van de activiteit)
1. De gegevens en bescheiden, bedoeld in de artikelen 4.1266 en 4.1267, zijn ook beschikbaar
tijdens het verrichten van de activiteit.
2. Als op grond van artikel 4.1267, tweede lid, onder c, d of e geen gegevens en bescheiden
hoeven te worden verstrekt, is voor de grond of baggerspecie die wordt toegepast, een
milieuverklaring bodemkwaliteit beschikbaar.
3. De milieuverklaring bodemkwaliteit wordt ten minste vijf jaar na het toepassen grond of
baggerspecie bewaard.
Artikel 4.1269 (milieu: functionele toepassing)
1. Met het oog op het beschermen van het milieu wordt grond of baggerspecie alleen toegepast:
a. voor het aanleggen, in stand houden, herstellen, veranderen of uitbreiden van een werk dat als
functionele toepassing is aangewezen in het tweede lid; of
b. in het kader van een functionele toepassing die is aangewezen in het derde lid.
2. Als functionele toepassing worden de volgende werken aangewezen:
a. wegen of spoorwegen, met inbegrip van bijbehorende geluidswallen, en bouwwerken en dijken;
b. ophogingen op of in de landbodem voor het verwezenlijken van bedrijventerreinen,
woningbouwlocaties, landbouwgronden, natuurgronden, tuinen of recreatieterreinen;
c. ophogingen op of in de landbodem voor het herstellen of verbeteren van de bodemgesteldheid
van een terrein of het bevorderen van de landbouwkundige waarde, natuurwaarde of recreatieve
waarde van een terrein;
d. afdeklagen op saneringslocaties, bovenafdichtingen op stortplaatsen, gesloten stortplaatsen en
voormalige stortplaatsen en afdeklagen op grootschalig toegepaste grond of baggerspecie als
bedoeld in artikel 4.1274, derde lid, of in gevallen als bedoeld in artikel 4.1276, derde lid;
e. herinrichtingen van winplaatsen of voormalige winplaatsen voor delfstoffen, met uitzondering
van winplaatsen en voormalige winplaatsen in oppervlaktewaterlichamen, voor het verwezenlijken
van bedrijventerreinen, woningbouwlocaties, landbouwgronden, natuurgronden, tuinen of
recreatieterreinen of het stabiliseren van wanden;
f. voorzieningen in oppervlaktewaterlichamen, met uitzondering van diepe plassen, voor het
voorkomen of beperken van overstromingen of wateroverlast, het bevorderen van de natuurwaarde
of recreatieve waarde daarvan, het bevorderen van de doorvaart van de scheepvaart of het
herstellen of verbeteren van de ligging, vorm, afmeting en constructie van een waterstaatswerk;
g. suppleties van baggerspecie langs de kustlijn voor het herstellen of verbeteren van de
kustverdediging;

25

h. opvullingen van oppervlaktewaterlichamen, met uitzondering van diepe plassen, tot landbodem
voor het verwezenlijken van bedrijventerreinen, woningbouwlocaties, landbouwgronden,
natuurgronden of recreatieterreinen; en
i. opvullingen van diepe plassen voor het bevorderen van de natuurwaarde of recreatieve waarde
van de diepe plas, het ontwikkelen tot landbodem voor het verwezenlijken van bedrijventerreinen,
woningbouwlocaties, landbouwgronden, natuurgronden of recreatieterreinen of het stabiliseren van
wanden.
3. Als functionele toepassingen worden ook aangewezen:
a. de verspreiding, met inbegrip van verspreiding in een weilanddepot, van baggerspecie die in een
oppervlaktewaterlichaam dat behoort tot de regionale wateren, is terechtgekomen door afspoeling
en afkalving van materiaal van gronden die liggen aan of in het oppervlaktewaterlichaam:
1°. voor het herstellen of verbeteren van de bodemgesteldheid van die gronden; of
2°. op landbouwgronden tot ten hoogste 10 km afstand van de plaats van vrijkomen;
b. de verspreiding van baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam, met uitzondering van
uiterwaarden, gorzen, slikken, stranden of platen, voor het herstellen of verbeteren van de
ecologische en morfologische functies van het sediment; of
c. de verspreiding van baggerspecie afkomstig uit een watergang die ligt in tot een
oppervlaktewaterlichaam behorende uiterwaarden, gorzen, slikken, stranden of platen, voor het
herstellen of verbeteren van de bodemgesteldheid van die gronden.
4. Het toepassen van grond of baggerspecie in het kader van een functionele toepassing wordt,
voor zover de grond of baggerspecie een afvalstof is, aangemerkt als een nuttige toepassing als
bedoeld in artikel 1.1, eerste lid, van de Wet milieubeheer.
Artikel 4.1270 (grondstof, afvalstof: functionele hoeveelheid)
Met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen wordt
grond of baggerspecie niet toegepast in een grotere hoeveelheid dan voor het voltooien van de
functionele toepassing in het kader waarvan de grond of baggerspecie wordt toegepast, volgens
gangbare civieltechnische, bouwtechnische, milieuhygiënische, ecologische of esthetische
maatstaven redelijkerwijs nodig is.
Artikel 4.1271 (milieu: bodemvreemd materiaal)
1. Met het oog op de bescherming van het milieu wordt alleen grond of baggerspecie toegepast als:
a. daarin ten hoogste 20 gewichtsprocent steenachtig materiaal of hout voorkomt en dat
bodemvreemde materiaal al voorafgaand aan het ontgraven of bewerken in de bodem aanwezig
was en niet is te voorkomen dat de grond of baggerspecie daarmee is vermengd; en
b. daarin alleen sporadisch ander bodemvreemd materiaal dan steenachtig materiaal of hout
voorkomt en dat bodemvreemde materiaal al voorafgaand aan het ontgraven of bewerken in de
bodem aanwezig was, voor zover redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat het uit de grond of
baggerspecie wordt verwijderd voordat de grond of baggerspecie wordt toegepast.
2. Als in grond of baggerspecie bodemvreemd materiaal voorkomt, is tijdens het toepassen van de
grond of baggerspecie bewijs voorhanden dat het materiaal al voorafgaand aan het ontgraven of
bewerken in de bodem aanwezig was.
Artikel 4.1272 (milieu: kwaliteitseisen)
1. Met het oog op het beschermen van het milieu wordt in het kader van functionele toepassingen
als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, a tot en met e en g, en derde lid, onder a en c, op de
landbodem alleen grond of baggerspecie toegepast van een kwaliteit die volgens een
milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vierde lid,
van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor:
a. de kwaliteitsklasse waarin de ontvangende landbodem volgens dat besluit is ingedeeld; en
b. de bodemfunctieklasse landbouw/natuur, wonen of industrie, waarin de ontvangende landbodem
volgens artikel 5.89p van het Besluit kwaliteit leefomgeving is ingedeeld, of de bodemfunctieklasse
landbouw/natuur als de ontvangende landbodem niet in de bodemfunctieklasse wonen of industrie
is ingedeeld.

26

2. Met het oog op het beschermen van het milieu wordt in het kader van een functionele
toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, a, d en f tot en met i, en artikel 4.1269, derde
lid, onder b en c, in een oppervlaktewaterlichaam alleen grond of baggerspecie toegepast van een
kwaliteit die volgens een milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan:
a. de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vierde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden
voor de kwaliteitsklasse waarin de ontvangende waterbodem volgens dat besluit is ingedeeld;
b. als sprake is van toepassen van grond in een oppervlaktewaterlichaam: de kwaliteitseisen,
bedoeld in artikel 29, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor grond van de
kwaliteitsklasse ‘industrie’; en
c. als sprake is van toepassen van baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam: de
kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor
baggerspecie van de kwaliteitsklasse ‘matig verontreinigd’.
Artikel 4.1273 (maatwerk kwaliteitseisen)
1. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift kan het toepassen van grond of baggerspecie
van een kwaliteit die niet voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 4.1272, eerste of
tweede lid, alleen worden toegestaan als de toe te passen grond of baggerspecie afkomstig is uit
een bodembeheergebied dat is aangewezen bij ministeriële regeling, in het omgevingsplan of de
waterschapsverordening op grond van artikel 5.89o of artikel 6.3 van het Besluit kwaliteit
leefomgeving en ook weer binnen dat gebied wordt toegepast.
2. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift als bedoeld in het eerste lid kan het toepassen
van grond of baggerspecie waarin een stof aanwezig is in een zodanige concentratie dat de grond
of baggerspecie volgens de voor die stof geldende kwaliteitseis, bedoeld in artikel 29, tweede of
derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, als sterk verontreinigde grond of sterk verontreinigde
baggerspecie moet worden aangemerkt, alleen worden toegestaan als:
a. de toe te passen grond of baggerspecie is ontgraven uit een locatie waar de bodem diffuus sterk
met de stof is verontreinigd; en
b. de grond of baggerspecie wordt toegepast op een locatie waar de bodem al voor het toepassen
diffuus sterk met de stof was verontreinigd.
Artikel 4.1274 (milieu: grootschalig toepassen)
1. Grond of baggerspecie mag in afwijking van artikel 4.1272, eerste en tweede lid, ook volgens dit
artikel worden toegepast als sprake is van toepassen in het kader van:
a. het aanleggen van een functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder a,
als het een weg of spoorweg betreft, waarin ten minste 5.000 m3 grond of baggerspecie in een
laagdikte van ten minste 0,5 m zal worden toegepast;
b. het aanleggen van een functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder a,
als het een bouwwerk of dijk betreft, of een functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269,
tweede lid, onder e of f, waarin ten minste 5.000 m3 grond of baggerspecie in een laagdikte van
ten minste 2 m zal worden toegepast; of
c. het in stand houden, herstellen, veranderen of uitbreiden van een functionele toepassing als
bedoeld onder a of b, die is aangelegd:
1° als sprake is van het toepassen in een oppervlaktewaterlichaam: na 1 januari 2008; of
2° als sprake is van het toepassen op of in de landbodem: na 1 juli 2008.
2. Met het oog op het beschermen van het milieu worden alleen grond en baggerspecie toegepast
van een kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vijfde lid, onder a, van
het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor de kwaliteit ‘emissiearme grond’ of de kwaliteit
‘emissiearme baggerspecie’, en de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, tweede en derde lid, van
dat besluit, die gelden voor:
a. als sprake is van het op of in de landbodem toepassen van grond of baggerspecie: grond van de
kwaliteitsklasse ‘industrie’;
b. als sprake is van het in een oppervlaktewaterlichaam toepassen van grond: grond van de
kwaliteitsklasse ‘industrie’; of
c. als sprake is van het in een oppervlaktewaterlichaam toepassen van baggerspecie: baggerspecie
van de kwaliteitsklasse ‘matig verontreinigd’.

27

3. In een geval als bedoeld in het eerste lid, onder a of c in samenhang met a:
a. wordt op de toegepaste grond of baggerspecie, met uitzondering van grond of baggerspecie die
in bermen en taluds wordt toegepast, een aaneengesloten laag bouwstoffen aangebracht en in
stand gehouden; en
b. worden in de bermen en taluds tot de dichtst bijgelegen fysieke afscheiding met een afstand van
ten hoogste 10 m vanaf de rand van de verharding van de weg of het ballastbed van de spoorweg
alleen grond en baggerspecie toegepast van een kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen,
bedoeld in artikel 29, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor grond van de
kwaliteitsklasse ‘industrie’.
4. In een geval als bedoeld in het eerste lid, onder b of c in samenhang met b, wordt op de
toegepaste grond of baggerspecie:
a. een aaneengesloten laag bouwstoffen aangebracht en in stand gehouden; of
b. een afdeklaag van grond of baggerspecie aangebracht en in stand gehouden met een laagdikte
van ten minste 0,5 m waarin alleen grond of baggerspecie wordt toegepast van een kwaliteit die
voldoet aan de eisen die volgens artikel 4.1272, eerste of tweede lid, gelden voor:
1° het toepassen van grond of baggerspecie op of in de aangrenzende landbodem; of
2° als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam en dat oppervlaktewaterlichaam
niet tot landbodem wordt ontwikkeld: het toepassen van grond of baggerspecie op of in de
aangrenzende waterbodem.
5. Dit artikel is niet van toepassing op het toepassen van grond of baggerspecie in de territoriale
zee of in de exclusieve economische zone.
Artikel 4.1275 (maatwerk grootschalig toepassen)
1. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift kan het grootschalig toepassen van grond of
baggerspecie van een kwaliteit die niet voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 4.1274,
tweede lid, alleen worden toegestaan als de toe te passen grond of baggerspecie afkomstig is uit
een bodembeheergebied dat is aangewezen bij ministeriële regeling, in het omgevingsplan of de
waterschapsverordening op grond van artikel 5.89o of artikel 6.3 van het Besluit kwaliteit
leefomgeving en ook weer binnen dat gebied wordt toegepast.
2. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift als bedoeld in het eerste lid kan het toepassen
van grond of baggerspecie waarin een stof aanwezig is in een zodanige concentratie dat de grond
of baggerspecie volgens de voor die stof geldende kwaliteitseis, bedoeld in artikel 29, tweede of
derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, als sterk verontreinigde grond of sterk verontreinigde
baggerspecie moet worden aangemerkt, alleen worden toegestaan als:
a. de toe te passen grond of baggerspecie is ontgraven uit een locatie waar de bodem diffuus sterk
met de stof is verontreinigd; en
b. de grond of baggerspecie wordt toegepast op een locatie waar de bodem al voor het toepassen
diffuus sterk met de stof was verontreinigd.
Artikel 4.1275 (milieu: toepassen in een diepe plas)
1. Met het oog op het beschermen van het milieu wordt, in afwijking van artikel 4.1272, tweede lid,
in het kader van het toepassen van grond of baggerspecie in opvullingen van een diepe plas als
bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder i, alleen grond of baggerspecie toegepast van een
kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vijfde lid, onder c, van het Besluit
bodemkwaliteit, die gelden voor de kwaliteit ‘voor toepassen in een diepe plas geschikte grond’ of
de kwaliteit ‘voor toepassen in een diepe plas geschikte baggerspecie’.
2. Op de toegepaste grond of baggerspecie wordt binnen een jaar nadat het toepassen is voltooid
of onderbroken een aaneengesloten afdeklaag met een laagdikte van 0,5 m aangebracht en in
stand gehouden van grond of baggerspecie van een kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen,
bedoeld in artikel 29, vijfde lid, onder d, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor:
a. als het grond betreft: de kwaliteit ‘voor toepassen als afdeklaag in een diepe plas geschikte
grond’; en
b. als het baggerspecie betreft: de kwaliteit ‘voor toepassen als afdeklaag in een diepe plas
geschikte baggerspecie’.

28

3. Als de diepe plas bij de herinrichting geheel of gedeeltelijk tot landbodem is ontwikkeld, wordt
binnen een jaar na de beëindiging van het toepassen een aaneengesloten afdeklaag met een
laagdikte van 0,5 m aangebracht en in stand gehouden van grond of baggerspecie van een
kwaliteit die voldoet aan de eisen die volgens artikel 4.1270, eerste lid, gelden voor het toepassen
van grond of baggerspecie op of in de aangrenzende landbodem.
Artikel 4.1277 (maatwerk toepassen in een diepe plas)
1. Met een maatwerkregel, maatwerkvoorschrift of vergunningvoorschrift kan het toepassen van
grond of baggerspecie van een kwaliteit die niet voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel
4.1276, eerste tot en met derde lid, alleen worden toegestaan als de toe te passen grond of
baggerspecie afkomstig is uit een bodembeheergebied dat is aangewezen bij ministeriële regeling,
in het omgevingsplan of de waterschapsverordening op grond van artikel 5.89o of artikel 6.3 van
het Besluit kwaliteit leefomgeving en ook weer binnen dat gebied wordt toegepast.
2. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift als bedoeld in het eerste lid kan het toepassen
van grond of baggerspecie waarin een stof aanwezig is in een zodanige concentratie dat de grond
of baggerspecie volgens de voor die stof geldende kwaliteitseis, bedoeld in artikel 29, tweede of
derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, als sterk verontreinigde grond of sterk verontreinigde
baggerspecie moet worden aangemerkt, alleen worden toegestaan als:
a. de toe te passen grond of baggerspecie is ontgraven uit een locatie waar de bodem diffuus sterk
met de stof is verontreinigd; en
b. de grond of baggerspecie wordt toegepast op een locatie waar de bodem al voor het toepassen
diffuus sterk met de stof was verontreinigd.
Artikel 4.1278 (milieu: verspreiden)
Met het oog op het beschermen van het milieu wordt, in afwijking van artikel 4.1272, eerste en
tweede lid, in het kader van verspreiding van baggerspecie, bedoeld in artikel 4.1269, derde lid,
alleen baggerspecie toegepast van een kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in
artikel 29, vijfde lid, onder b, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor de kwaliteit ‘voor
verspreiden geschikte baggerspecie’.
Artikel 4.1279 (maatwerk verspreiden)
1. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift kan het toepassen van baggerspecie van een
kwaliteit die niet voldoet aan de kwaliteitseisen bedoeld in artikel 4.1278, eerste lid, alleen worden
toegestaan als de toe te passen baggerspecie afkomstig is uit een bodembeheergebied dat is
aangewezen bij ministeriële regeling, in het omgevingsplan of de waterschapsverordening op grond
van artikel 5.89o of artikel 6.3 van het Besluit kwaliteit leefomgeving en ook weer binnen dat
gebied wordt toegepast.
2. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift als bedoeld in het eerste lid kan het toepassen
van baggerspecie waarin een stof aanwezig is in een zodanige concentratie dat baggerspecie
volgens de voor die stof geldende kwaliteitseis, bedoeld in artikel 29, tweede en derde lid, van het
Besluit bodemkwaliteit, als sterk verontreinigde baggerspecie moet worden aangemerkt, alleen
worden toegestaan als:
a. de toe te passen baggerspecie is ontgraven uit een locatie waar de bodem diffuus sterk met de
stof is verontreinigd; en
b. de baggerspecie wordt toegepast op een locatie waar de bodem al voor het toepassen diffuus
sterk met de stof was verontreinigd.
Artikel 4.1280 (milieu: toepassen van tarragrond)
1. Als sprake is van toepassen van tarragrond wordt in afwijking van artikel 4.1272, eerste lid, met
het oog op het beschermen van het milieu alleen tarragrond toegepast van een kwaliteit die
voldoet aan de kwaliteitseisen voor tarragrond, bedoeld in artikel 29, vijfde lid, onder e, van het
Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor de kwaliteitsklasse en de bodemfunctieklasse, waarin de
ontvangende landbodem is ingedeeld.
2. Als sprake is van het grootschalig toepassen van tarragrond wordt in afwijking van artikel
4.1274, tweede lid, onder a, met het oog op het beschermen van het milieu alleen tarragrond

29

toegepast van een kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen voor tarragrond, bedoeld in artikel
29, vijfde lid, onder a, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor de kwaliteit ‘emissiearme
grond’ en voor de kwaliteitsklasse waarin de ontvangende landbodem is ingedeeld.
3. Tarragrond wordt alleen op de landbodem toegepast.
4. Tarragrond die is ontstaan bij het schoonmaken van aardappelen die zijn behandeld met
chloorprofam, wordt niet toegepast in een gebied dat op grond van artikel 7.6 van het Besluit
kwaliteit leefomgeving is aangewezen als onderdeel van het natuurnetwerk Nederland.
§ 4.125 Toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in de voormalige mijnbouwgebieden in
de provincie Limburg
Artikel 4.1281 (toepassingsbereik)
1. Deze paragraaf is van toepassing op het op of in de bodem of in een oppervlaktewaterlichaam
toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen.
2. De regels van deze paragraaf gelden voor het toepassen van partijen als bedoeld in het Besluit
bodemkwaliteit afzonderlijk, tenzij anders is bepaald.
3. In deze paragraaf wordt verstaan onder:
a. baggerspecie: baggerspecie als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit; en
b. grond: grond als bedoeld in artikel 1 het Besluit bodemkwaliteit.
Artikel 4.1282 (melding)
1. Het is verboden een activiteit als bedoeld in artikel 4.1281 te verrichten zonder dit ten minste
vijf werkdagen voor het begin ervan te melden.
2. Een melding bevat:
a. een vermelding van de functionele toepassing in het kader waarvan in de mijnsteen of
vermengde mijnsteen wordt toegepast, en een onderbouwing van de functionaliteit van het werk;
b. de dimensionering van de functionele toepassing in het kader waarvan de mijnsteen of
vermengde mijnsteen wordt toegepast;
c. de hoeveelheid mijnsteen of vermengde mijnsteen die in totaal in het kader van de functionele
toepassing wordt toegepast;
d. de verwachte datum waarop voor het eerst mijnsteen of vermengde mijnsteen in het kader van
de functionele toepassing wordt toegepast;
e. de coördinaten van de ontvangende landbodem, tenzij het adres daarvan is vermeld;
f. de coördinaten van het ontvangende oppervlaktewaterlichaam; en
g. als gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van grootschalig toepassen volgens artikel
4.1290, eerste lid: de vermelding daarvan.
3. Ten minste vijf werkdagen of ten minste vier weken als het gaat om het toepassen, bedoeld in
het zesde lid, voordat de activiteit op een andere manier wordt verricht dan overeenkomstig die
gegevens, wordt een melding gedaan, met dien verstande dat een vermelding als bedoeld in het
eerste lid, onder g, dat gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van grootschalig toepassen
volgens artikel 4.1290, eerste lid, niet kan worden gewijzigd.
4. Het eerste lid is niet van toepassing als de mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt toegepast
door een natuurlijk persoon, anders dan in het uitoefenen van zijn beroep of bedrijf, en in het werk
ten hoogste 25 m3 mijnsteen of vermengde mijnsteen in totaal in het kader van de functionele
toepassing wordt toegepast.
5. Dit artikel is niet van toepassing als voor het werk waarin de mijnsteen of vermengde mijnsteen
wordt toegepast, al eerder een melding is gedaan.
6. In afwijking van het eerste lid geldt een termijn van vier weken voor het grootschalig toepassen
van mijnsteen of vermengde mijnsteen, bedoeld in artikel 4.1290.

Artikel 4.1283 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Ten minste vijf werkdagen voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 4.1281, worden de
volgende gegevens en bescheiden verstrekt aan het bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2:
a. de verwachte datum van het begin van het toepassen;

30

b. de verwachte datum waarop de functionele toepassing in het kader waarvan de mijnsteen of
vermengde mijnsteen wordt toegepast, zal zijn voltooid of beëindigd;
c. een milieuverklaring bodemkwaliteit voor de mijnsteen of vermengde mijnsteen;
d. de herkomst van de mijnsteen of vermengde mijnsteen;
e. de kwaliteit van de mijnsteen of vermengde mijnsteen;
f. een milieuverklaring bodemkwaliteit voor de ontvangende bodem; en
g. als sprake is van het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in een afdeklaag op een
grootschalige toepassing, bedoeld in artikel 4.1290, vierde lid: de kwaliteitsklasse van de
aangrenzende landbodem.
2. Het eerste lid is niet van toepassing als in het kader van de functionele toepassing in totaal ten
hoogste 25 m3 mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt toegepast door een natuurlijk persoon,
anders dan in het uitoefenen van zijn beroep of bedrijf.
3. Het eerste lid, aanhef en onder f, is niet van toepassing op grootschalig toepassen van mijnsteen
of vermengde mijnsteen als bedoeld in artikel 4.1290.
4. Het eerste lid, onder b, d, e en f, is niet van toepassing als de gegevens en bescheiden voor de
functionele toepassing in het kader waarvan de mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt
toegepast, al eerder zijn verstrekt.
Artikel 4.1284 (gegevens en bescheiden: tijdens en na afloop van de activiteit)
De gegevens en bescheiden, bedoeld in de artikelen 4.1282 en 4.1283, zijn ook beschikbaar tijdens
het verrichten van de activiteit.
Artikel 4.1285 (milieu: functionele toepassing)
1. Met het oog op het beschermen van het milieu wordt mijnsteen of vermengde mijnsteen alleen
toegepast in een toepassingsgebied voor het aanleggen, in stand houden, herstellen, veranderen of
uitbreiden van een functionele toepassing die is aangewezen in het tweede lid.
2. Als functionele toepassing worden aangewezen:
a. bouwwerken, dijken, wegen of spoorwegen, met inbegrip van daartoe behorende geluidswallen;
b. ophogingen op of in de landbodem voor het verwezenlijken van bedrijventerreinen,
woningbouwlocaties, natuurgronden, tuinen of recreatieterreinen;
c. ophogingen op of in de landbodem voor het herstellen of verbeteren van de bodemgesteldheid
van een terrein of het bevorderen van de natuurwaarde of recreatieve waarde van een terrein;
d. afdeklagen op grootschalig toegepaste mijnsteen of vermengde mijnsteen als bedoeld in artikel
4.1290, vierde lid, onder c;
e. herinrichtingen van winplaatsen of voormalige winplaatsen voor delfstoffen, met uitzondering
van winplaatsen en voormalige winplaatsen in oppervlaktewaterlichamen, voor het verwezenlijken
van bedrijventerreinen, woningbouwlocaties, natuurgronden, tuinen of recreatieterreinen of het
stabiliseren van wanden; en
f. voorzieningen in oppervlaktewaterlichamen, met uitzondering van diepe plassen, voor het
voorkomen of beperken van overstromingen of wateroverlast, het bevorderen van de natuurwaarde
of recreatieve waarde daarvan, het bevorderen van de doorvaart van de scheepvaart of het
herstellen of verbeteren van de ligging, vorm, afmeting en constructie van een waterstaatswerk.
3. Het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in het kader van functionele toepassing
wordt, voor zover de mijnsteen of vermengde mijnsteen een afvalstof is, aangemerkt als een
nuttige toepassing als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid, van de Wet milieubeheer.
Artikel 4.1286 (grondstof, afvalstof: functionele hoeveelheid)
Met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen
worden mijnsteen of vermengde mijnsteen niet toegepast in een grotere hoeveelheid dan voor het
voltooien van de functionele toepassing in het kader waarvan de mijnsteen of vermengde
mijnsteen wordt toegepast, volgens gangbare civieltechnische, bouwtechnische, milieuhygiënische,
ecologische of esthetische maatstaven redelijkerwijs nodig is.
Artikel 4.1287 (milieu: bodemvreemd materiaal)

31

1. Met het oog op de bescherming van het milieu worden alleen mijnsteen of vermengde mijnsteen
toegepast, als:
a. daarin ten hoogste 20 gewichtsprocent steenachtig materiaal, met uitzondering van mijnsteen,
of hout voorkomt en dat bodemvreemde materiaal al voorafgaand aan het ontgraven of bewerken
in de bodem aanwezig was en niet is te voorkomen dat de mijnsteen of vermengde mijnsteen
daarmee is vermengd; en
b. daarin alleen sporadisch ander bodemvreemd materiaal dan steenachtig materiaal of hout
voorkomt en dat bodemvreemde materiaal al voorafgaand aan het ontgraven of bewerken in de
bodem aanwezig was, voor zover redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat het uit de mijnsteen
of vermengde mijnsteen wordt verwijderd voordat de mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt
toegepast.
2. Als in mijnsteen of vermengde mijnsteen bodemvreemd materiaal voorkomt, is tijdens het
toepassen van de mijnsteen of vermengde mijnsteen bewijs voorhanden dat het materiaal al
voorafgaand aan het ontgraven of bewerken in de vermengde mijnsteen aanwezig was.
Artikel 4.1288 (milieu: kwaliteitseisen)
1. Met het oog op het beschermen van het milieu wordt op de landbodem alleen mijnsteen of
vermengde mijnsteen toegepast van een kwaliteit die volgens een milieuverklaring bodemkwaliteit
voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vierde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die
gelden voor:
a. de kwaliteitsklasse waarin de ontvangende landbodem volgens dat besluit is ingedeeld; en
b. de bodemfunctieklasse landbouw/natuur, wonen of industrie, waarin de ontvangende landbodem
volgens artikel 5.89p van het Besluit kwaliteit leefomgeving is ingedeeld, of de bodemfunctieklasse
landbouw/natuur als de ontvangende landbodem niet in de bodemfunctieklasse wonen of industrie
is ingedeeld.
2. Met het oog op het beschermen van het milieu wordt in een oppervlaktewaterlichaam alleen
mijnsteen of vermengde mijnsteen toegepast van een kwaliteit die volgens een milieuverklaring
bodemkwaliteit voldoet aan:
a. de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vierde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden
voor de kwaliteitsklasse waarin de ontvangende waterbodem volgens dat besluit is ingedeeld;
b. als sprake is van toepassen van vermengde mijnsteen, als het gaat om mijnsteen vermengd met
grond, in een oppervlaktewaterlichaam: de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, tweede lid, van
het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor grond van de kwaliteitsklasse ‘industrie’; en
c. als sprake is van toepassen van vermengde mijnsteen, als het gaat om mijnsteen vermengd met
baggerspecie, in een oppervlaktewaterlichaam: de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, derde lid,
van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor baggerspecie van de kwaliteitsklasse ‘matig
verontreinigd’.
Artikel 4.1289 (maatwerk kwaliteitseisen)
1. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift kan het toepassen van mijnsteen of vermengde
mijnsteen van een kwaliteit die niet voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 4.1288,
eerste of tweede lid, alleen worden toegestaan als de toe te passen mijnsteen of vermengde
mijnsteen afkomstig is uit een bodembeheergebied dat is aangewezen bij ministeriële regeling, in
het omgevingsplan of de waterschapsverordening op grond van artikel 5.89o of artikel 6.3 van het
Besluit kwaliteit leefomgeving en ook weer binnen dat gebied wordt toegepast.
2. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift als bedoeld in het eerste lid kan het toepassen
van mijnsteen of vermengde mijnsteen waarin een stof aanwezig is in een zodanige concentratie
dat de mijnsteen of vermengde mijnsteen volgens de voor die stof geldende kwaliteitseis, bedoeld
in artikel 29, tweede of derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, als sterk verontreinigde
mijnsteen of sterk verontreinigde vermengde mijnsteen moet worden aangemerkt, alleen worden
toegestaan als:
a. de toe te passen mijnsteen of vermengde mijnsteen is ontgraven uit een locatie waar de bodem
diffuus sterk met de stof is verontreinigd; en
b. de mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt toegepast op een locatie waar de bodem al voor het
toepassen diffuus sterk met de stof was verontreinigd.

32

Artikel 4.1290 (grootschalig toepassen)
1. Mijnsteen of vermengde mijnsteen mag in afwijking van artikel 4.1288, eerste en tweede lid,
ook volgens dit artikel worden toegepast als sprake is van toepassen voor:
a. een weg of spoorweg als bedoeld in artikel 4.1285, tweede lid, onder a, waarin bij het aanleggen
ten minste 5.000 m3 mijnsteen of vermengde mijnsteen in een laagdikte van ten minste 0,5 m zal
worden toegepast;
b. een ander functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1285, tweede lid, onder a, of een
functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1285, tweede lid, onder d of e, waarin bij de aanleg
ten minste 5000 m3 mijnsteen of vermengde mijnsteen in een laagdikte van ten minste 2 m zal
worden toegepast; of
c. het in stand houden, herstellen, veranderen of uitbreiden van een functionele toepassing als
bedoeld onder a of b, dat is aangelegd na 1 juli 2008.
2. Met het oog op het beschermen van het milieu worden alleen mijnsteen of vermengde mijnsteen
toegepast van een kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vijfde lid,
onder a, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor de kwaliteit ‘emissiearme mijnsteen’ of de
kwaliteit ‘emissiearme vermengde mijnsteen’, en de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, tweede
en derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor:
a. als sprake is van het op of in de landbodem toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen:
grond van de kwaliteitsklasse ‘industrie’;
b. als sprake is van het in een oppervlaktewaterlichaam toepassen van vermengde mijnsteen, als
het gaat om mijnsteen vermengd met grond: grond van de kwaliteitsklasse ‘industrie’; of
c. als sprake is van het in een oppervlaktewaterlichaam toepassen van vermengde mijnsteen, als
het gaat om mijnsteen vermengd met baggerspecie: baggerspecie van de kwaliteitsklasse ‘matig
verontreinigd’.
3. In een geval als bedoeld in het eerste lid, onder a of c in samenhang met a:
a. wordt op de toegepaste mijnsteen of vermengde mijnsteen, met uitzondering van mijnsteen of
vermengde mijnsteen die in bermen en taluds wordt toegepast, een aaneengesloten laag
bouwstoffen aangebracht en in stand gehouden; en
b. worden in de bermen en taluds tot de dichtst bijgelegen fysieke afscheiding met een afstand van
ten hoogste 10 m vanaf de rand van de verharding van de weg of het ballastbed van de spoorweg
alleen mijnsteen of vermengde mijnsteen toegepast van een kwaliteit die voldoet aan de
kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit, die gelden voor
grond van de kwaliteitsklasse ‘industrie’.
4. In een geval als bedoeld in het eerste lid, onder b of c in samenhang met b, wordt op de
toegepaste mijnsteen of vermengde mijnsteen:
a. een aaneengesloten laag bouwstoffen aangebracht en in stand gehouden;
b. een afdeklaag van grond of baggerspecie aangebracht en in stand gehouden met een laagdikte
van ten minste 0,5 m, waarin alleen grond of baggerspecie worden toegepast van een kwaliteit die
voldoet aan de kwaliteitseisen die volgens artikel 4.1272, eerste of tweede lid, gelden voor:
1° het toepassen van grond of baggerspecie op of in de aangrenzende landbodem;
2° als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam en dat oppervlaktewaterlichaam
niet tot landbodem wordt ontwikkeld: het toepassen van grond of baggerspecie op de
aangrenzende waterbodem; of
c. een afdeklaag van mijnsteen of vermengde mijnsteen aangebracht en in stand gehouden met
een laagdikte van ten minste 0,5 m, waarin alleen mijnsteen of vermengde mijnsteen worden
toegepast van een kwaliteit die voldoet aan de kwaliteitseisen die volgens artikel 4.1288, eerste en
tweede lid, gelden voor:
1° het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen op of in de aangrenzende landbodem; of
2° als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam en dat oppervlaktewaterlichaam
niet tot landbodem wordt ontwikkeld: het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen op of
in de aangrenzende waterbodem.
Artikel 4.1291 (maatwerk grootschalig toepassen)

33

1. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift kan het grootschalig toepassen van mijnsteen of
vermengde mijnsteen van een kwaliteit die niet voldoet aan de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel
4.1288, eerste en tweede lid, alleen worden toegestaan als de toe te passen mijnsteen of
vermengde mijnsteen afkomstig is uit een bodembeheergebied dat is aangewezen bij ministeriële
regeling, in het omgevingsplan of de waterschapsverordening op grond van artikel 5.89o of artikel
6.3 van het Besluit kwaliteit leefomgeving en ook weer binnen dat gebied wordt toegepast.
2. Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift als bedoeld in het eerste lid kan het toepassen
van mijnsteen of vermengde mijnsteen waarin een stof aanwezig is in een zodanige concentratie
dat de mijnsteen of vermengde mijnsteen volgens de voor die stof geldende kwaliteitseis, bedoeld
in artikel 29, tweede, derde of vierde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, als sterk verontreinigde
mijnsteen of sterk verontreinigde vermengde mijnsteen moet worden aangemerkt, alleen worden
toegestaan als:
a. de toe te passen mijnsteen of vermengde mijnsteen is ontgraven uit een locatie waar de bodem
diffuus sterk met de stof is verontreinigd; en
b. de mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt toegepast op een locatie waar de bodem al voor het
toepassen diffuus sterk met de stof was verontreinigd.
J
Na paragraaf 5.2.1 wordt een paragraaf toegevoegd, luidende:
§ 5.2.2 Voorafgaand bodemonderzoek
Artikel 5.7a (vooronderzoek bodem)
Het vooronderzoek bodem voldoet aan NEN 5725.
Artikel 5.7b (verkennend bodemonderzoek)
1. Als uit het vooronderzoek bodem blijkt dat er een verdenking bestaat van de aanwezigheid van
een verontreiniging van de bodem wordt een verkennend bodemonderzoek verricht.
2. Een verkennend bodemonderzoek voldoet aan NEN 5740.
3. Het veldwerk wordt verricht door een onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL
SIKB 2000 of een certificatie-instantie of inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit
voor AS SIKB 2000.
4. De laboratoriumanalyse wordt verricht door een certificatie-instantie of inspectie-instantie met
een erkenning bodemkwaliteit voor AS 3000.
Artikel 5.7c (verkennend bodemonderzoek asbest)
1.Als uit het vooronderzoekbodem of het verkennend bodemonderzoek blijkt dat er een verdenking
bestaat op aanwezigheid van asbest in de bodem wordt een verkennend bodemonderzoek asbest
verricht.
2. Een verkennend bodemonderzoek asbest voldoet aan NEN 5707.
3. Het veldwerk wordt verricht door een onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL
SIKB 2000 of een certificatie-instantie of inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit
voor AS SIKB 2000.
4. De laboratoriumanalyse wordt verricht door een certificatie-instantie of inspectie-instantie met
een erkenning bodemkwaliteit voor AS 3000.
Artikel 5.7d (nader bodemonderzoek)
1. Als uit het verkennend bodemonderzoek blijkt dat een nader bodemonderzoek nodig is, wordt
een nader bodemonderzoek verricht.
2. Een nader bodemonderzoek voldoet aan NTA 5755.
3. Het veldwerk wordt verricht door een onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL
SIKB 2000 of een certificatie-instantie of inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit
voor AS SIKB 2000.

34

4. De laboratoriumanalyse wordt verricht door een certificatie-instantie of inspectie-instantie met
een erkenning bodemkwaliteit voor AS 3000.
Artikel 5.7e (nader bodemonderzoek asbest)
1. Als uit het verkennend bodemonderzoek asbest blijkt dat er een nader bodemonderzoek nodig
is, wordt een nader bodemonderzoek asbest verricht.
2. Een nader bodemonderzoek asbest voldoet aan NEN 5707.
3. Het veldwerk wordt verricht door een onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL
SIKB 2000 of een certificatie-instantie of inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit
voor AS SIKB 2000.
4. De laboratoriumanalyse wordt verricht door een certificatie-instantie of inspectie-instantie met
een erkenning bodemkwaliteit voor AS 3000.
Artikel 5.7f (water: lozing bij voorafgaand bodemonderzoek)
1. Met het oog op het doelmatig beheer van afvalwater wordt het te lozen afvalwater afkomstig van
voorafgaand bodemonderzoek als bedoeld in de artikelen 5.7b, 5.7c, 5.7d, en 5.7e geloosd in een
vuilwaterriool.
2. Als een maatwerkvoorschrift is gesteld waarin een andere lozingsroute is toegestaan, wordt het
te lozen afvalwater geloosd in een vuilwaterriool of via die andere route.
K
Na artikel 6.56h worden in paragraaf 6.2.7.5 vijf artikelen ingevoegd, luidende:
§ 6.2.7.5 Lozingen bij graven en saneringen
Artikel 6.56ha (melding lozingsactiviteit bij graven en saneringen)
1. Het is verboden de volgende activiteiten te verrichten zonder dit ten minste vier weken voor het
begin ervan te melden:
a. het lozen van afvalwater afkomstig van graven in bodem met een kwaliteit onder de
interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de interventiewaarde bodemkwaliteit;
b. het lozen van afvalwater afkomstig van het saneren van de bodem; en
c. het lozen van afvalwater afkomstig van een grondwatersanering.
2. Een melding bevat:
a. de resultaten van de beschikbare bodemonderzoeken of grondwateronderzoeken;
b. de locaties van de lozingspunten;
c. het maximale lozingsdebiet in kubieke meter per uur.
3. Het eerste lid is niet van toepassing op het lozen van afvalwater afkomstig van graven in bodem
met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit, als de lozing minder dan 48 uur duurt.
Artikel 6.56hb (gegevens en bescheiden over lozingsactiviteit)
1. Ten minste vier weken voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 6.56ha, worden
gegevens en bescheiden over de verwachte datum van het begin van de activiteit verstrekt aan het
bevoegd gezag, bedoeld in artikel 6.3.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op het lozen van afvalwater afkomstig van graven in bodem
met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit, als de lozing minder dan 48 uur duurt.

Artikel 6.56hc (niet lozen bij grondwateronderzoek)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van een oppervlaktewaterlichaam wordt
afvalwater afkomstig van een voorafgaand onderzoek voor een grondwatersanering, niet geloosd
op een oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk.

35

Artikel 6.56hd (water: lozing op oppervlaktewater)
Voor het afvalwater afkomstig van saneren van de bodem, grondwatersanering, of graven in
bodem met een kwaliteit graven onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit dat wordt geloosd op een oppervlaktewaterlichaam zijn de
emissiegrenswaarden de waarden, bedoeld in tabel 6.56hd, gemeten in een steekmonster.
Tabel 6.56hd Emissiegrenswaarden afvalwater
Stoffen

Emissiegrenswaarde in µg/l

Naftaleen

0,2

PAK’s

1

BTEX

50

Tetrachlooretheen

3

Trichlooretheen

20

1,2-dichlooretheen

20

1,1,1-trichloorethaan

20

Vinylchloride

8

Som van de vijf hier bovenstaande stoffen

20

Monochloorbenzeen

7

Dichloorbenzenen

3

Trichloorbenzenen

1

Minerale olie

1.000

Cadmium

4

Kwik

1

Koper

10

Nikkel

40

Lood

50

Zink

100

Chroom

20

Onopgeloste stoffen

50.000

Artikel 6.56he (water: meetmethoden)
1. Op het bemonsteren van afvalwater is NEN 6600-1 van toepassing, en een monster is niet
gefiltreerd.
2. Op het conserveren van een monster is NEN-EN-ISO 5667-3 van toepassing.
3. Bij het analyseren van een monster worden onopgeloste stoffen meegenomen, en op het
analyseren is van toepassing:
a. voor naftaleen, BTEX: NEN-EN-ISO 15680;
b. voor polycyclische aromatische koolwaterstoffen: NEN-EN-ISO 17993;
c. voor tetrachlooretheen, trichlooretheen, 1,2-dichlooretheen, 1,1,1-trichloorethaan, vinylchloride,
de som van de vijf hiervoor genoemde stoffen, monochloorbenzeen, dichloorbenzeen,
trichloorbenzenen: NEN-EN-ISO 10301 of NEN-EN-ISO 15680, waarbij voor vinylchloride enkel
NEN-EN-ISO 15680 gebruikt kan worden;
d. voor minerale olie: NEN-ISO 9377-2;
36

e. voor cadmium, koper, nikkel, lood, zink en chroom: NEN 6966 of NEN-EN-ISO 17294-2 of NENEN-ISO 11885, waarbij de elementen ontsloten NEN-EN-ISO 15587-1 of NEN-EN-ISO 15587-2,
f. voor kwik: NEN-EN-ISO 17294-2 of NEN-EN-ISO 12846 of NEN-EN-ISO 17852, waarbij kwik
wordt ontsloten volgens NEN-EN-ISO 15587-1 of NEN-EN-ISO 15587-2;
g. voor onopgeloste stoffen: NEN-EN 872.
L
Na artikel 7.61h worden in paragraaf 7.2.7.5 vijf artikelen ingevoegd, luidende:
Artikel 7.61i (melden lozingsactiviteit bij graven en saneringen)
1. Het is verboden de volgende activiteiten te verrichten zonder dit ten minste vier weken voor het
begin ervan te melden:
a. het lozen van afvalwater afkomstig van graven in bodem met een kwaliteit onder de
interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de interventiewaarde bodemkwaliteit;
b. het lozen van afvalwater afkomstig van het saneren van de bodem; en
c. het lozen van afvalwater afkomstig van een grondwatersanering.
2. Een melding bevat:
a. de resultaten van de beschikbare bodemonderzoeken of grondwateronderzoeken;
b. de locaties van de lozingspunten;
c. het maximale lozingsdebiet in kubieke meter per uur.
3. Het eerste lid is niet van toepassing op het lozen van afvalwater afkomstig van graven in bodem
met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit, als de lozing minder dan 48 uur duurt.
Artikel 7.61j (gegevens en bescheiden over lozingsactiviteit)
Ten minste vier weken voor het begin van de activiteit, bedoeld in artikel 7.61i, worden gegevens
en bescheiden over de verwachte datum van het begin van de activiteit verstrekt aan het bevoegd
gezag, bedoeld in artikel 7.3.
Artikel 7.61k (niet lozen bij grondwateronderzoek)
Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de Noordzee wordt afvalwater afkomstig
van een voorafgaand onderzoek voor een grondwatersanering niet geloosd.
Artikel 7.61l (water: emissiegrenswaarden afvalwater graven en saneringen)
Voor het afvalwater afkomstig van saneren van de bodem, grondwatersanering, of graven in
bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit dat wordt geloosd op de Noordzee zijn de emissiegrenswaarden de waarden,
bedoeld in tabel 7.61l, gemeten in een steekmonster.
Tabel 7.61l Emissiegrenswaarden afvalwater
Stoffen

Emissiegrenswaarde in µg/l

Naftaleen

0,2

PAK’s

1

BTEX

50

Tetrachlooretheen

3

Trichlooretheen

20

1,2-dichlooretheen

20

1,1,1-trichloorethaan

20

Vinylchloride

8

37

Som van de vijf hier bovenstaande stoffen

20

Monochloorbenzeen

7

Dichloorbenzenen

3

Trichloorbenzenen

1

Minerale olie

1.000

Cadmium

4

Kwik

1

Koper

10

Nikkel

40

Lood

50

Zink

100

Chroom

20

Onopgeloste stoffen

50.000

Artikel 7.61m (water: meetmethoden)
1. Op het bemonsteren van afvalwater is NEN 6600-1 van toepassing, en een monster is niet
gefiltreerd.
2. Op het conserveren van een monster is NEN-EN-ISO 5667-3 van toepassing.
3. Bij het analyseren van een monster worden onopgeloste stoffen meegenomen, en op het
analyseren is van toepassing:
a. voor naftaleen, BTEX: NEN-EN-ISO 15680;
b. voor polycyclische aromatische koolwaterstoffen: NEN-EN-ISO 17993;
c. voor tetrachlooretheen, trichlooretheen, 1,2-dichlooretheen, 1,1,1-trichloorethaan,
vinylchloride, de som van de vijf hiervoor genoemde stoffen, monochloorbenzeen,
dichloorbenzeen, trichloorbenzenen: NEN-EN-ISO 10301 of NEN-EN-ISO 15680, waarbij voor
vinylchloride enkel NEN-EN-ISO 15680 gebruikt kan worden;
d. voor minerale olie: NEN-ISO 9377-2;
e. voor cadmium, koper, nikkel, lood, zink en chroom: NEN 6966 of NEN-EN-ISO 17294-2 of NENEN-ISO 11885, waarbij de elementen ontsloten NEN-EN-ISO 15587-1 of NEN-EN-ISO 15587-2,
f. voor kwik: NEN-EN-ISO 17294-2 of NEN-EN-ISO 12846 of NEN-EN-ISO 17852, waarbij kwik
wordt ontsloten volgens NEN-EN-ISO 15587-1 of NEN-EN-ISO 15587-2;
g. voor onopgeloste stoffen: NEN-EN 872.
M
In bijlage I, deel A, worden in de alfabetische volgorde de volgende begripsomschrijvingen
ingevoegd:
avi-bodemas: bodemas dat resteert na verbranding in een installatie die alleen of in hoofdzaak is
bedoeld voor het verbranden van huishoudelijke afvalstoffen en bedrijfsafvalstoffen in een
roosteroven of een wervelbedoven;
bodemfunctieklasse: bodemfunctieklasse ‘landbouw/natuur’, ‘wonen’ of ‘industrie’, waarin de
ontvangende landbodem op grond van het Besluit kwaliteit leefomgeving is ingedeeld;
bouwland: landbouwgronden, natuurgronden en overige gronden die ten minste een deel van het
kalenderjaar in de openlucht beteeld zijn met gewassen, met uitzondering van grasland en
weidegronden;
bouwstoffen: bouwstoffen als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit;
compost: compost als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet;

38

diepe plas: oppervlaktewaterlichaam, ontstaan als gevolg van zandwinning, grindwinning of
kleiwinning of een dijkdoorbraak;
erkende grondverwerker: activiteit bestaande uit het verwerken van bedrijfsafvalstoffen en
gevaarlijke afvalstoffen als bedoeld in artikel 3.185 waarvoor een erkenning is afgegeven op grond
van het Besluit bodemkwaliteit;
grasland: landbouwgronden, natuurgronden en overige gronden die voor ten minste 50% zijn
beteeld met gras dat bedoeld is als voer voor dieren;
grond: grond als bedoeld in artikel 1 het Besluit bodemkwaliteit;
grondwatersanering: het beheren, beperken of ongedaan maken van verontreiniging van het
grondwater;
herwonnen fosfaten: herwonnen fosfaten als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet;
interventiewaarde bodemkwaliteit: waarde waarboven significante risico’s voor mens, plant of dier
bestaan als gevolg van verontreiniging van de bodem;
kleigronden: kleigrond als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de Meststoffenwet;
landbouwgronden: landbouwgronden als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder g, van de
Meststoffenwet;
landbodem: bodem, niet zijnde waterbodem;
mijnsteen: mijnsteen als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit;
milieuverklaring bodemkwaliteit: milieuverklaring bodemkwaliteit, afgegeven op grond van het
Besluit bodemkwaliteit;
natuurgronden: natuurterreinen als bedoeld in artikel 3, tweede lid, van de Meststoffenwet en de
artikelen 25a en 32 van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet;
niet-beteelde gronden: bouwland waarop niet kan worden waargenomen dat deze met een gewas
is bedekt;
overige gronden: andere gronden dan natuurgronden en landbouwgronden;
overige organische meststoffen: overige organische meststoffen als bedoeld in artikel 1, eerste lid,
van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet;
saneren van de bodem: beperken of ongedaan maken van de blootstelling aan de verontreiniging
van de bodem of het beperken of ongedaan maken van de verontreiniging van de bodem;
steekvast zuiveringsslib: zuiveringsslib dat niet verpompbaar is;
tarragrond: tarragrond als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit;
tijdelijk uitnemen van grond: het uitnemen van grond uit de bodem om die vervolgens op of in de
directe nabijheid van de ontgravingslocatie onder dezelfde omstandigheden en zonder te zijn
bewerkt weer terug te brengen in de bodem;
veengronden: veengrond als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de Meststoffenwet;
vermengde mijnsteen: mijnsteen die met ten hoogste 80 gewichtsprocent grond of baggerspecie is
vermengd;
vloeibaar zuiveringsslib: zuiveringsslib dat verpompbaar is;
waterbodem: bodem van een oppervlaktewaterlichaam waarvan het beheer van de waterkwaliteit
bij het Rijk of het waterschap berust;
weidegronden: landbouwgronden, natuurgronden en overige gronden die voor ten minste 50% zijn
beteeld met gras voor het beweiden van dieren of voor het gebruik als voer voor dieren;
zandgronden of lössgronden: zandgronden of lössgronden als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van
de Meststoffenwet;
zuiveringsslib: zuiveringsslib als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van het Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet;

N
Na bijlage II en IV worden twee bijlagen ingevoegd, luidende:

39

Bijlage IIA bij de in artikel 3.48d van dit besluit aangeduide waarde van de
verontreiniging waarboven significante risico’s voor mens, plant of dier, bestaan als
gevolg van verontreiniging van de bodem (interventiewaarde bodemkwaliteit)
Tabel 3.48d: interventiewaarde bodemkwaliteit, waarde voor anorganische stoffen in de bodem ter
bepaling van de toepasselijke regels bij de milieubelastende activiteit graven.
Stof

CAS Nr.

1. 1. Metalen

Interventiewaarde
bodemkwaliteit
(mg/kg ds) 1 2
2.

Antimoon

7440-36-0

22

Arseen

7440-38-2

76

Barium3

7440-39-3

-

Cadmium

7440-43-9

Chroom III

13
180

Chroom VI

78

Kobalt

7440-48-4

190

Koper

7440-50-8

190

Kwik (anorganisch)

36

Kwik (organisch)

4

Lood

7439-92-1

530

Molybdeen

7439-98-7

190

Nikkel

7440-02-0

100

Zink

7440-66-6

720

57-12-5

20

2. Overige anorganische stoffen
Cyanide (vrij)
Cyanide (complex)

50

Thiocyanaat

20

3. Aromatische verbindingen
Benzeen

71-43-2

1,1

Ethylbenzeen

100-41-4

110

Tolueen

108-88-3

32

Xylenen (som)4

17

Styreen (vinylbenzeen)

100-42-5

86

Fenol

108-95-2

14

Cresolen (som) 4

13

4. Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s)
PAK’s (totaal) (som 10) 4

40

5. Gechloreerde koolwaterstoffen
a. (vluchtige) koolwaterstoffen
Monochlooretheen (Vinylchloride)5

75-01-4

0,1

Dichloormethaan

75-09-2

3,9

1,1-dichloorethaan

75-34-3

15

1,2-dichloorethaan

107-06-2

6,4

1,1-dichlooretheen5

75-35-4

0,3

1,2-dichlooretheen (som) 4

540-59-0

1

67-66-3;75-62-7

5,6

1,1,1-trichloorethaan

71-55-6

15

1,1,2-trichloorethaan

79-00-5

10

Dichloorpropanen (som)

4

Trichloormethaan (chloroform)

2

40

Stof

CAS Nr.

Interventiewaarde
bodemkwaliteit
(mg/kg ds) 1 2

Trichlooretheen (Tri)

79-01-6

2,5

Tetrachloormethaan (Tetra)

56-23-5

0,7

Tetrachlooretheen (Per)

127-18-4

8,8

Monochloorbenzeen

108-90-7

15

Dichloorbenzenen (som) 4

25321-22-6

19

Tetrachloorbenzenen (som) 4

12408-10-5

2,2

Pentachloorbenzeen

608-93-5

6,7

Hexachloorbenzeen

118-74-1

2

25167-80-0

5,4

b. Chloorbenzenen

Trichloorbenzenen (som)

c.

4

11

Chloorfenolen

Monochloorfenolen (som) 4
Dichloorfenolen(som) 4

22

Trichloorfenolen(som) 4
Tetrachloorfenolen (som)

22
4

Pentachloorfenol

21
87-86-5

12

d. polychloorbifenylen (PCB’s)
PCB’s (som 7) 4

1

e. Overige gechloreerde koolwaterstoffen
Monochlooranilinen (som) 4

50

Dioxine (som TEQ) 4, 6
Chloornaftaleen (som) 4

0,00018
25586-43-0

23

6. Bestrijdingsmiddelen
a. organochloor-bestrijdingsmiddelen
Chloordaan (som) 4

57-74-9

4

DDT (som) 4

1,7

DDE (som) 4

2,3

DDD (som)

4

Aldrin

34
309-00-2

Drins (som) 4

0,32
4

α-endosulfaan

959-98-8

4

α-HCH

319-84-6

17

β-HCH

319-85-7

1,6

γ-HCH (lindaan)

58-89-9

1,2

Heptachloor

76-44-8

4

Heptachloorepoxide (som) 4

1024-57-3

4

b. organotinbestrijdingsmiddelen
Organotinverbindingen (som) 4

2,5

c. chloorfenoxy-azijnzuur herbiciden
MCPA

94-74-6

4

1912-24-9

0,71

d. Overige bestrijdingsmiddelen
Atrazine
Carbaryl

63-25-2

0,45

Carbofuran5

1563-66-2

0,017

Asbest7

1332-21-4

100

Cyclohexanon

108-94-1

150

7. Overige stoffen

41

Stof

CAS Nr.

Interventiewaarde
bodemkwaliteit
(mg/kg ds) 1 2

Dimethyl ftalaat

131-11-3

82

Diethyl ftalaat

84-66-2

53

Di-isobutyl ftalaat

84-69-5

17

Dibutyl ftalaat

84-74-2

36

Butyl benzylftalaat

85-68-7

48

Dihexyl ftalaat

84-75-3

220

Di(2-ethylhexyl)ftalaat

117-81-7

60

Minerale olie8

8042-47-5

5000

Pyridine

110-86-1

11

Tetrahydrofuran

109-99-9

7

Tetrahydrothiofeen

110-01-0

8,8

Tribroommethaan (bromoform)

75-25-2

75

1

De waarden in deze tabel gelden voor standaardbodem (10% organische stof en 25% lutum).
Het omrekenen van de meetwaarden naar standaardbodem gebeurt op bij ministeriële regeling
bepaalde wijze.
2
Het omgaan met meetwaarden beneden de bepalingsgrens van het laboratorium op bij
ministeriële regeling bepaalde wijze.
3
De norm voor barium wordt op termijn herzien. Gebleken is dat de interventiewaarde voor
barium lager was dan het gehalte dat van nature in de bodem voorkomt. Indien er sprake is van
verhoogde bariumgehalten ten opzichte van de natuurlijke achtergrond als gevolg van een
antropogene bron, kan dit gehalte worden beoordeeld op basis van de voormalige
interventiewaarde voor barium van 920 mg/kg d.s.
4
De bij ministeriële regeling geregelde samenstelling van de somparameters.
5
De interventiewaarde voor grond voor deze stoffen is gelijk of kleiner dan de bepalingsgrens
(intralaboratorium reproduceerbaarheid).
6
De bij ministeriële regeling geregelde berekening van de som TEQ voor dioxine.
7
Gewogen norm (concentratie serpentijn asbest + 10 x concentratie amfibool asbest). Serpentijn
asbest bestaat uit chrysotiel. Amfibool asbest bestaat uit amosiet, crocidoliet, tremoliet, actinoliet
en anthofylliet.
8
De definitie van minerale olie wordt beschreven bij de analysenorm. Als er sprake is van
verontreiniging met mengsels (bijvoorbeeld benzine of huisbrandolie), wordt behalve het
alkaangehalte ook het gehalte aan aromatische of polycyclische aromatische koolwaterstoffen
bepaald. Met deze somparameter is om praktische redenen volstaan. Nadere toxicologische en
chemische differentiatie wordt bestudeerd.
Bijlage IVA bij artikel 4.1208 van dit besluit (relatief stikstofbehoeftige gewassen)
Aardbei
Aardappelen
Acidanthera
Andijvie
Anemone coronaria
Augurk
Bleek- en groenselderij
Bloemkool
Boerenkool
Broccoli
Buitenbloemen
Chinese kool
42

Courgette
Fritillaria imperialis
Gladiool
Gras
Graszaad
Graszoden
Iris
Japanse haver
Hyacint
Karwij
Knolbegonia
Knolselderij
Knolvenkel
Koolraap
Koolrabi
Koolzaad
Krokus
Kroten
Kruiden
Laanbomen: opzetters
Landbouwstambonen
Lelie
Mais
Meloen
Muscari
Narcis
Paksoi
Plantui, 2e jaars
Pompoen
Prei
Raapstelen
Rabarber
Rode kool
Savooiekool
Schorseneren
Sla
Spinazie
Spitskool
Spruitkool
Stam- en stokbonen
Suikerbiet
Suikermais
Tagetes, mits geteeld uiterlijk 16 juli
Triticale
Tulp
Vaste planten
Venkel
Voederbiet
Wintergerst
Winterrogge
Wintertarwe
Winterui
Witte kool
Zaaiui
Zomertarwe

43

Artikel II (Besluit kwaliteit leefomgeving)
Het Besluit kwaliteit leefomgeving wordt als volgt gewijzigd:
A
Na afdeling 3.4 wordt een afdeling toegevoegd, luidende:
Afdeling 3.5 Toevalsvondst van verontreiniging op of in de bodem
Artikel 3.18 (hoogst toelaatbare concentraties)
De ten hoogste toelaatbare concentraties van stoffen waarbij in ieder geval sprake is van
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid, bedoeld in artikel 19.9a van de wet, zijn:
a. de concentraties, bedoeld in bijlage VA, waarbij de berekende concentratie overeenkomt met het
levenslang gemiddelde blootstellingsniveau van het maximaal toelaatbaar risico humaan,
uitgedrukt in stof per kilogram lichaamsgewicht per dag, en
b. de concentraties in lucht of onaanvaardbare hinder door geuroverlast, bedoeld in bijlage VB,
uitgedrukt in µg stof m3.
B
Na artikel 4.12 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 4.12a (signaleringsparameter beoordeling grondwatersanering)
Bij de beoordeling of als maatregel in een waterbeheerprogramma, een regionaal waterprogramma
of het nationale waterprogramma, een grondwatersanering van historische
grondwaterverontreiniging nodig is, wordt rekening gehouden met de signaleringsparameters voor
grondwaterkwaliteit, bedoeld in bijlage VC.
C
§ 5.1.4.5 komt te luiden:
§ 5.1.4.5 Bodemkwaliteit
§ 5.1.4.5.1 Toelaten van een bouwactiviteit op een bodemgevoelige locatie
Artikel 5.89g (toepassingsbereik)
Deze subparagraaf is van toepassing op een bodemgevoelig gebouw, zijnde:
a. een gebouw of een gedeelte van een gebouw dat de bodem raakt, voor zover aannemelijk is dat
personen meer dan twee uur per dag aaneengesloten aanwezig zullen zijn; of
b. een woonschip of woonwagen.
Artikel 5.89h (definitie bodemgevoelige locatie)
Als bodemgevoelige locaties worden in ieder geval beschouwd:
a. de locatie waarop een bodemgevoelig gebouw is toegelaten op grond van een omgevingsplan of
een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit;
b. een onmiddellijk aan een gebouw als bedoeld onder a grenzende aaneengesloten tuin of terrein;
of
c. een onmiddellijk aan een op grond van een omgevingsplan of een omgevingsvergunning voor
een omgevingsplanactiviteit toegelaten woonschip of woonwagen grenzende tuin of grenzend
terrein.

44

Artikel 5.89i (waarde toelaatbare kwaliteit bodem)
1. Een omgevingsplan bevat waarden voor de toelaatbare kwaliteit van de bodem voor een
omgevingsplanactiviteit bestaande uit het bouwen van een bodemgevoelig gebouw op een
bodemgevoelige locatie voor de in bijlage XIIIB aangewezen stoffen die de gezondheid bedreigen,
uitgedrukt in milligram per kilo droge stof uit de bodem.
2. Een omgevingsplan kan per gebied of per gebruiksfunctie verschillende waarden voor de
toelaatbare kwaliteit van bodemgevoelige locaties bevatten.
Artikel 5.89j (waarde toelaatbare kwaliteit bodem: blootstelling)
1. Bij het vaststellen van de waarden, bedoeld in artikel 5.89i, wordt rekening gehouden met de
waarden, bedoeld in bijlage IIA bij het Besluit activiteiten leefomgeving.
2. Een omgevingsplan kan hogere waarden bevatten dan de waarden, bedoeld in bijlage IIA bij het
Besluit activiteiten leefomgeving. Een hogere waarde dan de interventiewaarde is een berekende
concentratie die overeenkomt met het blootstellingsniveau van het maximaal toelaatbaar risico
humaan zoals opgenomen in bijlage VA in stof per kg lichaamsgewicht per dag.
3. De grenswaarde, bedoeld in het tweede lid, wordt berekend per locatie en voor de meest
gevoelige gebruiksfunctie.
4. Op het berekenen van de grenswaarde zijn de bij ministeriële regeling gestelde regels van
toepassing.
Artikel 5.89k (maatregelen bij overschrijding waarde toelaatbare kwaliteit bodem;
bouwverbod in het omgevingsplan)
1. Een omgevingsplan bepaalt dat het bouwen van een bodemgevoelig gebouw op een
bodemgevoelige locatie bij overschrijding van een waarde als bedoeld in artikel 5.89i, eerste lid,
uitsluitend is toegelaten nadat de in het omgevingsplan voorgeschreven sanerende of andere
beschermende maatregelen zijn getroffen.
2. Het eerste lid is van overeenkomstige toepassing op het bouwen van een woonschip of
woonwagen.
Artikel 5.89l (melding bouwactiviteit)
1. Een omgevingsplan regelt dat het verboden is om het bouwen van een bodemgevoelig gebouw
op een bodemgevoelige locatie, die niet vergunningplichtig is op grond van het omgevingsplan te
verrichten zonder dit ten minste vier weken voor het begin ervan te melden.
2. Een melding wordt ondertekend en bevat ten minste:
a. de onderzoeken, bedoeld in paragraaf 5.2.2 van het Besluit activiteiten leefomgeving;
b. naam en adres van degene die de bouwactiviteit verricht;
c. het adres waarop de bouwactiviteit wordt verricht; en
d. de dagtekening.
3. Het tweede lid, onder a, is niet van toepassing op locaties die zijn aangewezen in het
omgevingsplan waar een overschrijding als bedoeld in artikel 5.89k redelijkerwijs uit te sluiten is.
Artikel 5.89m (ingebruikname na maatregelen op verontreinigde bodem)
1. Een omgevingsplan bepaalt dat bij overschrijding van een waarde als bedoeld in artikel 5.89i,
eerste lid, een bodemgevoelig gebouw of een gedeelte daarvan op een bodemgevoelige locatie
alleen in gebruik wordt genomen nadat het college van burgemeester en wethouders is
geïnformeerd over de wijze waarop de sanerende of andere beschermende maatregelen, bedoeld in
artikel 5.89k, zijn uitgevoerd.
2. Het eerste lid is van overeenkomstige toepassing op een woonschip of woonwagen, met dien
verstande dat dat lid alleen geldt voor de tuin of het terrein aangrenzend aan het woonschip of de
woonwagen.
§ 5.1.4.5.2 Nazorg
Artikel 5.89n (nazorg)

45

Een omgevingsplan regelt dat, op welke manier en binnen welke termijn de volgende maatregelen
in stand moeten worden gehouden, en moeten worden onderhouden, of vervangen:
a. de sanering van de bodem door middel van een afdeklaag, die heeft plaatsgevonden op grond
van het Besluit activiteiten leefomgeving, een omgevingsplan, een omgevingsvergunning of een
maatwerkvoorschrift;
b. maatregelen die de bron niet wegnemen maar de blootstellingsroute blokkeren.
§ 5.1.4.5.3 Aanwijzing bodembeheergebieden en indeling landbodem in bodemfunctieklassen
Artikel 5.89o (aanwijzing bodembeheergebieden)
1. In een omgevingsplan kunnen een of meer gebieden worden aangewezen voor:
a. het toepassen van grond of baggerspecie op of in de landbodem, bedoeld in artikel 4.1265 van
het Besluit activiteiten leefomgeving;
b. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen op of in de landbodem in het
toepassingsgebied, bedoeld in artikel 4.1281 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
2. Gebieden worden aangewezen met het oog op het bevorderen dat grond of baggerspecie, in een
geval als bedoeld in het eerste lid onder a, of mijnsteen of vermengde mijnsteen, in een geval als
bedoeld in het eerste lid, onder b, die binnen het aangewezen gebied zijn ontgraven, binnen dat
gebied weer zo kunnen worden toegepast dat op de schaal van het gebied een goed resultaat
wordt behaald uit een oogpunt van het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer
van afvalstoffen.
3. In het omgevingsplan wordt de geometrische begrenzing van het aangewezen gebied
vastgesteld.
Artikel 5.89p (indeling landbodem in bodemfunctieklassen)
1. In het omgevingsplan wordt de landbodem in bodemfunctieklassen ingedeeld voor:
a. het toepassen van grond of baggerspecie, bedoeld in artikel 4.1265 van het Besluit activiteiten
leefomgeving; en
b. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in het toepassingsgebied, bedoeld in
artikel 4.1281 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
2. Bij de indeling in bodemfunctieklassen wordt rekening gehouden met de functie die in het
omgevingsplan aan de locatie is toegedeeld.
3. De landbodem kan worden ingedeeld in de bodemfunctieklassen landbouw/natuur, wonen en
industrie, bedoeld in artikel 29, vierde lid, onder c, van het Besluit bodemkwaliteit.
D
In hoofdstuk 6 wordt na artikel 6.2 een artikel toegevoegd, luidende:
Artikel 6.3 (aanwijzing beheergebieden oppervlaktewaterlichaam)
1. In een waterschapsverordening kunnen een of meer gebieden worden aangewezen voor:
a. het toepassen van grond of baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam, bedoeld in artikel
4.1265 van het Besluit activiteiten leefomgeving;
b. het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in een oppervlaktewaterlichaam in het
toepassingsgebied, bedoeld in artikel 4.1281 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
2. Gebieden worden aangewezen met het oog op het bevorderen dat grond of baggerspecie, in een
geval als bedoeld in het eerste lid, onder a, of mijnsteen of vermengde mijnsteen, in een geval als
bedoeld in het eerste lid, onder b, die binnen het aangewezen gebied zijn ontgraven, binnen dat
gebied weer zo kunnen worden toegepast dat op de schaal van het gebied een goed resultaat
wordt behaald uit een oogpunt van het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer
van afvalstoffen.
3. In de waterschapsverordening wordt de geometrische begrenzing van een aangewezen gebied
vastgesteld.
E

46

Na paragraaf 8.5.2.6 wordt een paragraaf ingevoegd, luidende:
§ 8.5.2.6a Specifieke voorschriften omgevingsvergunning milieubelastende activiteit – het op of in
de bodem brengen van zuiveringsslib
Artikel 8.70a (toepassingsbereik voorschriften over zuiveringsslib)
Deze paragraaf is van toepassing op een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit
die betrekking heeft op het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater, bedoeld
artikel 3.48b van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Artikel 8.70b (voorschriften over zuiveringsslib)
Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat alleen
zuiveringsslib op of in de bodem wordt gebracht dat op grond van hoofdstuk III van het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet mag worden verhandeld.
Artikel 8.70c (voorschriften over de locatie)
Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat het brengen van
zuiveringsslib alleen plaatsvindt op landbouwgronden, voor zover de waarden voor een of meer van
de in landbouwgronden aanwezige stoffen, bedoeld in tabel 8.70c, niet worden overschreden.
Tabel 8.70c Grenswaarden
Stof

Grenswaarde

Cadmium ten hoogste 0,4 + 0,007 (L + 3H) mg/kg ds
Chroom

ten hoogste 50 + 2 L mg/kg ds

Koper

ten hoogste 15 + 0,6 (L + H) mg/kg ds

Kwik

ten hoogste 0,2 + 0,0017 (2 L + H) mg/kg ds

Nikkel

ten hoogste 10 + L mg/kg ds

Lood

ten hoogste 50 + L + H mg/kg ds

Zink

ten hoogste 50 + 1,5 (2 L + H) mg/kg ds

Arseen

ten hoogste 15 + 0,4 (L + H) mg/kg ds

L = % Lutum
H = % organische stof
Artikel 8.70d (voorschriften over het moment van het op of in de bodem brengen)
Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat het brengen van
zuiveringsslib op:
a. grasland of weidegronden, niet plaatsvindt in de periode dat deze worden beweid;
b. bouwland met voedergewassen, niet plaatsvindt als er binnen drie weken wordt geoogst;
c. bouwland met groenteaanplant of fruitaanplant, anders dan fruitbomenaanplant, niet plaatsvindt
in de groeiperiode van de groenten of het fruit; en
d. bouwland voor het telen van rauw te consumeren groenten of fruit, niet plaatsvindt minder dan
tien maanden voor de oogst.
Artikel 8.70e (voorschriften over de hoeveelheid)
1. Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat het
zuiveringsslib in een kalenderjaar op landbouwgronden wordt gebracht waarop in hetzelfde jaar
een gewas wordt geteeld.
2. Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat de hoeveelheid
te brengen vloeibaar zuiveringsslib niet groter is dan:
1°. twee ton droge stof per hectare per jaar op bouwland; en
2°. één ton droge stof per hectare per jaar op grasland.
47

3. Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat de hoeveelheid
te brengen steekvast zuiveringsslib niet groter is dan:
1°. vier ton droge stof per hectare per twee jaren op bouwland; en
2°. twee ton droge stof per hectare per twee jaren op grasland.
4. Tijdens de perioden, bedoeld in het tweede en derde lid, blijft het grondgebruik voor de
gehanteerde hectares gelijk.
5. Voor de toepassing van het tweede en derde lid is de situatie op 15 mei van een kalenderjaar
waarin zuiveringsslib wordt gebruikt, bepalend voor de vraag of sprake is van bouwland of
grasland. Als niet op 15 mei maar in de loop van het kalenderjaar een gewas wordt geteeld is voor
de toepassing van het tweede en derde lid sprake van bouwland.
Artikel 8.70f (voorschriften over aanvullende voorwaarden)
Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden over het op of in de bodem
brengen van zuiveringsslib:
a. bij specifieke weers-, geologische – en fysieke omstandigheden;
b. bij het bevloeien of beregenen van de bodem; en
c. gedurende bepaalde perioden.
Artikel 8.70g (voorschriften over monsterneming en analyse)
1. Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat het
zuiveringsslib voordat het op of in de bodem wordt gebracht wordt bemonsterd en geanalyseerd.
2. Aan een omgevingsvergunning worden voorschriften verbonden die inhouden dat van de
bemonstering en analyse een rapportage wordt opgesteld die ten minste tien jaar na de
bemonstering wordt bewaard.
3. Bij ministeriële regeling worden regels gesteld over het verbinden van voorschriften aan een
omgevingsvergunning over wijze en frequentie van de bemonstering en analyse, bedoeld in het
eerste lid, en de rapportage, bedoeld in het tweede lid.
F
Na bijlage V worden drie bijlagen en na bijlage XIIIA wordt één bijlage ingevoegd, luidende:
Bijlage VA bij de artikelen 3.18 en 5.89j, tweede lid (MTR)
MTRhumaan = het humane Maximaal Toelaatbare Risiconiveau in µg per kg lichaamsgewicht per
dag. Voor niet-carcinogene stoffen komt het overeen met de "Tolerable Daily Intake (TDI)". Voor
carcinogene stoffen is het gebaseerd op een extra kans op een tumorincidentie van 1 op 10.000 bij
levenslange blootstelling (CRoral).
Cas-nr

MTRhumaan
(µg/kg lg/d)

Antimoon

7440-36-0

0,9

Arseen

7440-38-2

1,0

Cadmium

7440-43-9

0,5

I Metalen

ChroomIII (oplosbaar)

5

Chroom III (onoplosb. + metallisch)

5

Chroom VI

5

Cobalt

7440-48-4

1,4

Koper

7440-50-8

140

Kwik (organisch)

0,1

Kwik (anorganisch)

2,0

Lood

7439-92-1

2,8

Molybdeen

7439-98-7

10

Nikkel

7440-02-0

50

48

Zink

7440-66-6

500

II Anorganische verbindingen
Cyaniden vrij (blauwzuur)

57-12-5

50

Cyaniden complex

800

Thiocyanaat

11

III Aromatische verbindingen
Benzeen

71-43-2

3,3

Ethylbenzeen

100-41-4

100

Fenol

108-95-2

40

108-88-3

223

1

Cresolen (som)
Tolueen

50

Xylenen (som) 1

150

Catechol (o-dihydroxybenzeen)

120-80-9

40

Resorcinol (m-dihydroxybenzeen)

108-46-3

20

Hydrochinon (p-dihydroxybenzeen)

123-31-9

25

Styreen (vinylbenzeen)

100-42-5

120

Naftaleen

91-20-3

40

Antraceen

120-12-7

40

Fenanthreen

85-01-8

40

Fluorantheen

206-44-0

50

Benzo(a)anthraceen

56-55-3

5,0

Chryseen

218-01-9

50

Benzo(a)pyreen

50-32-8

0,5

Benzo(ghi)peryleen

191-24-2

30

Benzo(k)fluorantheen

207-08-9

5,0

Indeno(1,2,3cd)pyreen

193-39-5

5,0

Vinylchloride

75-01-4

0,6

Dichloormethaan

75-09-2

60

1,1-dichloorethaan

75-34-3

80

1,2-dichloorethaan

107-06-2

14

1,1-dichlooretheen

75-35-4

3

1,2-dichlooretheen(cis)

156-59-2

6,0

1,2-dichlooretheen(trans)

156-60-5

17

Dichloorpropaan (1,2)

78-87-5

70

IV Polycyclische Aromatische
Koolwaterstoffen (PAK’s)

V Gechloreerde
koolwaterstoffen: vluchtige
gechloreerde koolwaterstoffen

Dichloorpropaan (1,3)

142-28-9

50

67-66-3;75-62-7

30

1,1,1-trichloorethaan

71-55-6

80

1,1,2-trichloorethaan

79-00-5

4

Trichlooretheen (tri)

79-01-6

50

Tetrachloormethaan (tetra)

56-23-5

4,0

Tetrachlooretheen (per)

127-18-4

16

108-90-7

200

1,2 dichloorbenzeen

95-50-1

430

1,4 dichloorbenzeen

106-46-7

100

Trichloormethaan (chloroform)

VI Gechloreerde
koolwaterstoffen:
chloorbenzenen
Monochloorbenzeen

49

Trichloorbenzenen(indiv)
Tetrachloorbenzenen (som)

1

12002-48-1

8,0

12408-10-5

0,5

Pentachloorbenzeen

608-93-5

0,5

Hexachloorbenzeen

118-74-1

0,16

25167-80-0

3

VII Gechloreerde
koolwaterstoffen: chloorfenolen
Monochloorfenolen (som) 1
1

3

Trichloorfenolen (som) 1

3

Tetrachloorfenolen (som) 1

3

Dichloorfenolen (som)

Pentachloorfenol

87-86-5

3

VIII Overige gechloreerde
koolwaterstoffen
Chloornaftaleen (som) 1

80

Monochlooranilinen (som) 1

0,9

PCB's (som) 1

0,01

Trichloorbifenyl (2,5,2')

7012-37-5

0,09

Hexachloorbifenyl (2,2',4,4',5,5')

35065-27-1

0,09

Dioxinen (som TEQ)

2

0,000002

IX Bestrijdingsmiddelen
DDT/DDE/DDD (som) 1

0,5

DDT (som) 1

20

DDE (som) 1
Aldrin,dieldrin,endrin (som)

20
1

0,1

Aldrin

309-00-2

0,1

Dieldrin

60-57-1

0,1

Endrin

72-20-8

0,2

HCH(som) 1

1

a-HCH

319-84-6

1,0

b-HCH

319-85-7

0,02

c-HCH

58-89-9

0,04

Atrazine

1912-24-9

5,0

Carbaryl

63-25-2

3,0

Carbofuran

1563-66-2

2,0

Chloordaan (som) 1
Endosulfan

0,5
115-29-7

6

Heptachloor

76-44-8

0,3

Heptachloorepoxide (som) 1

1024-57-3

0,4

Maneb

12427-38-2

50

MCPA

94-74-6

1,5

Organotinverbindingen (som) 1

0,4

Tributyltin

688-73-3

0,4

Trifenyltin

892-20-6

0,4

108-94-1

4,6

Butylbenzylftalaat

85-68-7

500

Di(2-ethylhexyl)ftalaat

117-81-7

X Overige organische
verbindingen
Cyclohexanon

Ftalaten(som) 1

25
4,0

Pyridine

110-86-1

1

Tetrahydrofuran

109-99-9

10

50

Tetrahydrothiofeen

110-01-0

180

Tribroommethaan
XI Minerale olie

75-25-2

20

TPH alifaten >EC10-EC12

0,1

TPH alifaten >EC12-EC16

0,1

TPH alifaten >EC16-EC21

2

TPH alifaten >EC5-EC6

2

TPH alifaten >EC6-EC8

2

TPH alifaten >EC8-EC10

0,1

TPH aromaten >EC10-EC12

0,04

TPH aromaten >EC12-EC16

0,04

TPH aromaten >EC16-EC21

0,03

TPH aromaten >EC21-EC35

0,03

TPH aromaten >EC5-EC7

0,2

TPH aromaten >EC7-EC8

0,2

TPH aromaten >EC8-EC10

0,04

1
2

De bij ministeriële regeling geregelde samenstelling van de somparameters.
De bij ministeriële regeling geregelde berekening van de som TEQ voor dioxine.

Bijlage VB bij de artikelen 3.18 en 5.89j, tweede lid
TCL = toxicologisch maximaal Toelaatbare Concentratie in Lucht in µg per m3 lucht.
Geurdrempel = De geurdrempel van een gasvormige stof is de laagste concentratie van die stof in
lucht waarbij de geur ervan nog waarneembaar is door de mens, uitgedrukt in µg/m3.
TCL (µg/m3)

Geurdrempel
laagste
(µg/m3)

Geurdrempel
mediaan
(µg/m3)

Arseen

1,0

–

–

Barium (niet oplosbaar)

1,0

–

–

Chroom III (onoplosb. +
metallisch)

60

–

–

Chroom VI

0,0025

–

–

Cobalt

0,5

–

–

Koper

1,0

–

–

Kwik (metallisch)

0,2

–

–

Molybdeen

12

–

–

Nikkel

0,05

–

–

25

2.000

900

Benzeen

20

80.000

5.000

Ethylbenzeen

770

90.000

9.000

1. Metalen

2. Anorganische verbindingen
Cyaniden vrij (blauwzuur)
3. Aromatische verbindingen

51

Fenol

20

700

20

Cresolen (som)2

170

–

–

Tolueen

400

20.000

600

Xylenen (som)2

870

8.000

400

Styreen (vinylbenzeen)

900

3.000

70

4. Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen (PAK’s)
Naftaleen

–

800

50

5. Gechloreerde koolwaterstoffen
a. vluchtige gechloreerde koolwaterstoffen
Vinylchloride

3,6

40.000

30.000

Dichloormethaan

3.000

300.000

5.000

1,1-dichloorethaan

370

600.000

200.000

1,2-dichloorethaan

48

100.000

20.000

1,1-dichlooretheen

14

–

–

1,2-dichlooretheen(cis)

30

–

–

1,2-dichlooretheen(trans)

60

–

–

Dichloorpropaan (1,2)

12

10.000

1.000

Dichloorpropaan (1,3)

12

10.000

1.000

Trichloormethaan (chloroform)

100

700.000

300.000

1,1,1-trichloorethaan

380

900.000

90.000

1,1,2-trichloorethaan

17

–

–

Trichlooretheen (tri)

200

50.000

1.000

Tetrachloormethaan (tetra)

60

1.000.000

300.000

Tetrachlooretheen (per)

250

100.000

10.000

Chloorbenzenen (som)2

–

7.000

400

Monochloorbenzeen

500

–

–

1,2 dichloorbenzeen

600

–

–

1,4 dichloorbenzeen

670

–

–

Trichloorbenzenen(indiv)

50

–

–

Tetrachloorbenzenen (som)2

600

–

–

Pentachloorbenzeen

600

–

–

Hexachloorbenzeen

0,75

–

–

b. chloorbenzenen

c. chloorfenolen

52

Chloorfenolen (som)2

–

400

20

d. Overige gechloreerde koolwaterstoffen
Chloornaftaleen (som)2

1

–

–

Monochlooranilinen (som)2

4

–

–

PCB's (som) 2

0,5

–

–

Aldrin

0,35

–

–

Dieldrin

0,35

–

–

Endrin

0,7

–

–

HCH(som) 2

0,25

–

–

a-HCH

0,25

–

–

b-HCH

0,25

–

–

c-HCH

0,14

–

–

Carbaryl

10

–

–

Chloordaan (som)2

0,02

–

–

Heptachloor

0,5

–

–

Heptachloorepoxide (som)2

0,5

–

–

Maneb

18

–

–

MCPA

7

–

–

Tributyltin

0,02

–

–

6. Bestrijdingsmiddelen

7. Overige organische verbindingen
Cyclohexanon

136

10.000

500

Pyridine

120

900

9

Tetrahydrofuran

35

20.000

300

Tetrahydrothiofeen

650

3

3

Tribroommethaan

100

–

–

2

De bij ministeriële regeling geregelde samenstelling van de somparameters.
– Geen TCL, of geurdrempel beschikbaar

Bijlage VC bij artikel 4.12a (signaleringsparameter beoordeling grondwatersanering)
Stofnaam

Interventiewaarde (µg/l) 2

1. Metalen
Antimoon

20

Arseen

60

Barium

625

53

Cadmium

6

Chroom

30

Kobalt

100

Koper

75

Kwik

0,3

Lood

75

Molybdeen

300

Nikkel

75

Zink

800

2. Overige anorganische
stoffen
Cyanide (vrij)

1.500

Cyanide (complex)

1.500

Thiocyanaat

1.500

3. Aromatische verbindingen
Benzeen

30

Ethylbenzeen

150

Tolueen

1.000

Xylenen (som)1

70

Styreen (vinylbenzeen)

300

Fenol

2.000

Cresolen (som)1

200

4. Polycyclische Aromatische
Koolwaterstoffen (PAK’s) 3
Naftaleen

70

Fenantreen

5

Antraceen

5

Fluorantheen

1

Chryseen

0,2

Benzo(a)antraceen

0,5

Benzo(a)pyreen

0,05

Benzo(k)fluorantheen

0,05

Indeno(1,2,3cd)pyreen

0,05

Benzo(ghi)peryleen

0,05

5. Gechloreerde
koolwaterstoffen
54

a. (vluchtige)
koolwaterstoffen
Monochlooretheen (Vinylchloride)

5

Dichloormethaan

1.000

1,1-dichloorethaan

900

1,2-dichloorethaan

400

1,1-dichlooretheen

10

1,2-dichlooretheen (som)1

20

Dichloorpropanen (som)1

80

Trichloormethaan (chloroform)

400

1,1,1-trichloorethaan

300

1,1,2-trichloorethaan

130

Trichlooretheen (Tri)

500

Tetrachloormethaan (Tetra)

10

Tetrachlooretheen (Per)

40

b. chloorbenzenen5
Monochloorbenzeen

180

Dichloorbenzenen (som)1

50

Trichloorbenzenen (som)1

10

Tetrachloorbenzenen (som)1

2,5

Pentachloorbenzenen

1

Hexachloorbenzeen

0,5

c. chloorfenolen5
Monochloorfenolen(som)1

100

Dichloorfenolen(som)1

30

Trichloorfenolen(som)1

10

Tetrachloorfenolen(som)1

10

Pentachloorfenol

3

d. polychloorbifenylen (PCB’s)
PCB’s (som 7)1

0,01

e. Overige gechloreerde
koolwaterstoffen
Monochlooranilinen (som)1

30

Chloornaftaleen (som)1

6

6. Bestrijdingsmiddelen

55

a.organochloorbestrijdingsmiddelen
Chloordaan (som)1

0,2

DDT/DDE/DDD (som)1

0,01

Drins (som)1

0,1

α-endosulfan

5

HCH-verbindingen (som)1

1

Heptachloor

0,3

Heptachloorepoxide (som)1

3

b.organofosforpesticiden
c.
organotinbestrijdingsmiddelen
Organotinverbindingen (som)1

0,7

d. chloorfenoxy-azijnzuur
herbiciden
MCPA

50

e. overige
bestrijdingsmiddelen
Atrazine

150

Carbaryl

60

Carbofuran

100

7. Overige stoffen
Cyclohexanon

15.000

Ftalaten (som)1

5

Minerale olie4

600

Pyridine

30

Tetrahydrofuran

300

Tetrahydrothiofeen

5.000

Tribroommethaan (bromoform)

630

1

De bij ministeriële regeling bepaalde samenstelling van de somparameters het optellen van
meetwaarden beneden de bepalingsgrens.
2
Het omgaan met meetwaarden beneden de bepalingsgrens van het laboratorium gebeurt op bij
ministeriële regeling bepaalde wijze.
3
Voor grondwater zijn effecten van PAK’s, chloorbenzenen en chloorfenolen indirect, als fractie van
de individuele parameters, optelbaar (dat wil zeggen 0,5 x parameter stof A heeft evenveel effect
als 0,5 x parameter stof B). Dit betekent dat een somformule gebruikt moet worden om te
beoordelen of van overschrijding van de parameter sprake is. Er is sprake van overschrijding van
de parameter voor de som van een groep stoffen indien Σ(Ci/Ii) >1, waarbij Ci = gemeten
concentratie van een stof uit een betreffende groep en Ii = parameter voor de betreffende stof uit
de betreffende groep.
56

4

De definitie van minerale olie wordt beschreven bij de analysenorm. Indien er sprake is van
verontreiniging met mengsels (bijvoorbeeld benzine of huisbrandolie) dan dient naast het
alkaangehalte ook het gehalte aan aromatische en/of polycyclische aromatische koolwaterstoffen te
worden bepaald. Met deze somparameter is om praktische redenen volstaan. Nadere toxicologische
en chemische differentiatie wordt bestudeerd.
Bijlage XXIIIB bij artikel 5.89i, eerste lid (stoffenlijst toelaatbare kwaliteit bodem)
Stofnaam

CAS-nr

1. Metalen
Antimoon

7440-36-0

Arseen

7440-38-2

Cadmium

7440-39-3

Chroom III

7440-43-9

Chroom VI
Kobalt
Koper

7440-48-4

Kwik (anorganisch)

7440-50-8

Kwik (organisch)
Lood
Molybdeen

7439-92-1

Nikkel

7439-98-7

Zink

7440-02-0

2. Overige anorganische stoffen
Cyanide (vrij)

57-12-5

Cyanide (complex)
Thiocyanaat
3. Aromatische verbindingen
Benzeen

71-43-2

Ethylbenzeen

100-41-4

Tolueen

108-88-3
1

Xylenen (som)

Styreen (vinylbenzeen)

100-42-5

Fenol

108-95-2

Cresolen (som)

1

4. Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen (PAK’s)
PAK’s (totaal) (som 10) 1
5. Gechloreerde koolwaterstoffen
a. (vluchtige) koolwaterstoffen
Monochlooretheen (Vinylchloride)

75-01-4

Dichloormethaan

75-09-2

1,1-dichloorethaan

75-34-3

1,2-dichloorethaan

107-06-2

1,1-dichlooretheen
1,2-dichlooretheen (som)

75-35-4
1

540-59-0

Dichloorpropanen (som) 1
Trichloormethaan (chloroform)

67-66-3;75-62-7

1,1,1-trichloorethaan

71-55-6

1,1,2-trichloorethaan

79-00-5

Trichlooretheen (Tri)

79-01-6

Tetrachloormethaan (Tetra)

56-23-5

Tetrachlooretheen (Per)

127-18-4
57

b. chloorbenzenen
Monochloorbenzeen

108-90-7

Dichloorbenzenen (som) 1

25321-22-6

Trichloorbenzenen (som) 1
Tetrachloorbenzenen (som) 1

12408-10-5

Pentachloorbenzenen

608-93-5

Hexachloorbenzeen

118-74-1

c. chloorfenolen
Monochloorfenolen(som) 1
Dichloorfenolen(som)

25167-80-0

1

Trichloorfenolen(som) 1
Tetrachloorfenolen(som) 1
Pentachloorfenol

87-86-5

d. polychloorbifenylen (PCB’s)
PCB’s (som 7) 1
e. Overige gechloreerde koolwaterstoffen
Monochlooranilinen (som) 1
Dioxine (som TEQ) 2
Chloornaftaleen (som) 1

25586-43-0

6. Bestrijdingsmiddelen
a.organochloor-bestrijdingsmiddelen
Chloordaan (som) 1
DDT (som)

57-74-9

1

DDE (som) 1
DDD (som) 1
Aldrin

309-00-2

Drins (som) 1
α-endosulfan

959-98-8

α-HCH

319-84-6

β-HCH

319-85-7

γ-HCH (lindaan)

58-89-9

Heptachloor
Heptachloorepoxide (som)

76-44-8
1

1024-57-3

c. organotinbestrijdingsmiddelen
Organotinverbindingen (som) 1
d. chloorfenoxy-azijnzuur herbiciden
MCPA

94-74-6

e. overige bestrijdingsmiddelen
Atrazine

1912-24-9

Carbaryl

63-25-2

Carbofuran

1563-66-2

7. Overige stoffen
Asbest

1332-21-4

Cyclohexanon

108-94-1

Dimethyl ftalaat

131-11-3

Diethyl ftalaat

84-66-2

Di-isobutyl ftalaat

84-69-5

Dibutyl ftalaat

84-74-2

Butyl benzylftalaat

85-68-7

Dihexyl ftalaat

84-75-3

Di(2-ethylhexyl)ftalaat

117-81-7

58

Minerale olie

8042-47-5

Pyridine

110-86-1

Tetrahydrofuran

109-99-9

Tetrahydrothiofeen

110-01-0

Tribroommethaan (bromoform)

75-25-2

1

De bij ministeriële regeling geregelde samenstelling van de somparameters.
2
De bij ministeriële regeling geregelde berekening van de som TEQ voor dioxine.

Artikel III (Invoeringsbesluit Omgevingswet)
Het Invoeringsbesluit Omgevingswet wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel 7.1 wordt als volgt gewijzigd:
1. Aan hoofdstuk 2, afdeling 2.3, artikel 2.3.1.1, derde lid, wordt een lid toegevoegd, luidende:
4. Het tweede lid geldt niet voor paragraaf 2.3.6a
2. In afdeling 2.3 worden in de volgorde van de nummering de volgende paragrafen ingevoegd,
luidende:
§ 2.3.6a Bodembeheer
§2.3.6a.1 Bouwen op verontreinigde bodem
Artikel 2.3.6a.1.1 (bodemsanering bij bouwen op verontreinigde bodem, lokale waarde)
1. Het is verboden om een gebouw te bouwen op een bodemgevoelig locatie ingeval van
overschrijding van de lokale waarde voor de toelaatbare kwaliteit van de bodem tenzij een sanering
van de bodem is uitgevoerd in overeenstemming met paragraaf 4.121 van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
2. De lokale waarde, bedoeld in artikel 5.89j Besluit kwaliteit leefomgeving, is de interventiewaarde
bodemkwaliteit, die is opgenomen in bijlage IIA Besluit activiteiten leefomgeving.
3. Er is sprake van overschrijding van de lokale waarde indien voor ten minste één stof de
gemiddelde gemeten concentratie in meer dan 25 kubieke meter bodemvolume hoger is dan de
interventiewaarde bodemkwaliteit.
4. Het zinsdeel “met een bodemvolume van ten minste 25 kubieke meter” in het derde lid is niet
van toepassing voor asbest.
§2.3.6a.2 Nazorg na saneren van de bodem
Artikel 2.3.6a.2.1 (nazorg na afloop van saneren van de bodem)
1. De eigenaar, erfpachter of gebruiker van een locatie treft de noodzakelijke maatregelen gericht
op het voor onbepaalde tijd in stand houden en onderhouden of vervangen van een afdeklaag
indien sanering van de bodem heeft plaatsgevonden op grond van het Besluit activiteiten
leefomgeving, een omgevingsplan, een omgevingsvergunning of een maatwerkvoorschrift.
2. Het eerste lid is van overeenkomstige toepassing voor tijdelijke beschermingsmaatregelen die de
bron van verontreiniging niet wegnemen maar de blootstellingsroute blokkeren als bedoeld in
artikel 19.9c van de Omgevingswet.
§2.3.6a.3 Kleinschalig graven boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
Artikel 2.3.6a.3.1 (toepassingsbereik)
1. Deze paragraaf is van toepassing op het graven in bodem waarbij het bodemvolume waarin
59

wordt gegraven kleiner dan of gelijk is aan 25 kubieke meter en sprake is van:
a. locaties waarvoor voorafgaand aan de inwerkingtreding van de Omgevingswet een beschikking
als bedoeld in artikel 29 juncto artikel 37, eerste lid, van de Wet bodembescherming is verleend,
waarin is vastgesteld dat bij het huidige dan wel voorgenomen gebruik van de bodem of de
mogelijke verspreiding van de verontreiniging geen sprake is van zodanige risico's voor mens,
plant of dier dat spoedige sanering noodzakelijk is; of
b. locaties of gebieden waar de bodem op grond van een bodemkwaliteitskaart, vastgesteld op
basis van artikel 29, derde lid van het Besluit bodemkwaliteit, diffuus is verontreinigd tot boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit.
2. Graven in de bodem als bedoeld in het eerste lid omvat ook:
a. het zeven van de uitkomende grond op dezelfde locatie;
b. het tijdelijk opslaan van grond; en
c. het terugplaatsen van grond na afloop van tijdelijk uitnemen.
3. Het eerste lid is niet van toepassing op het graven in de waterbodem.
Artikel 2.3.6a.3.2 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
1. Degene die een activiteit verricht, zoals omschreven in artikel 2.3.6a.3.2, verstrekt ten minste
vijf werkdagen voor het begin van die activiteit aan het bevoegd gezag, gegevens en bescheiden
over:
a. de begrenzing van de locatie waarop de activiteit wordt verricht;
b. de verwachte datum van het begin van de activiteit; en
c. een omschrijving van de verwachte duur van de activiteit.
2. Onverwijld na het wijzigen van de begrenzing of de verwachte datum van het begin van de
activiteit worden de gewijzigde gegevens verstrekt aan het college van burgemeester en
wethouders.
3. Het eerste lid is niet van toepassing als het uitsluitend gaat om het tijdelijk uitnemen van grond.
4. Het eerste lid is niet van toepassing op het graven in de bodem in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur.
Artikel 2.3.6a.3.3 (bodem en afval: tijdelijke opslag van vrijkomende grond)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen wordt grond die bij het graven is vrijgekomen niet
langer dan acht weken na beëindiging van het graven in de directe nabijheid van de
ontgravingslocatie opgeslagen.
Artikel 2.3.6a.3.4 (bodem en afval: milieukundige begeleiding bij nazorg)
Met het oog op het beschermen van de gezondheid, het beschermen van de kwaliteit van de
bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen, wordt de activiteit op de locaties zoals aangeduid
in artikel 2.3.6a.2.1 milieukundig begeleid volgens BRL 6000 door een onderneming met een
erkenning bodemkwaliteit voor BRL 6000 als op de locatie sprake is van een afdeklaag in de vorm
van een leeflaag of andere duurzame afdeklaag aanwezig is en de ontgraving dieper reikt dan deze
laag.
§2.3.6a.4 Historische bodemverontreiniging zonder onaanvaardbaar risico
Artikel 2.3.6a.4.1 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf is van toepassing op locaties waarvoor voorafgaand aan de inwerkingtreding van de
Omgevingswet een beschikking krachtens artikel 29 juncto artikel 37, eerste lid, van de Wet
bodembescherming is verleend, waarin is vastgesteld dat bij het huidige dan wel voorgenomen
gebruik van de bodem of de mogelijke verspreiding van de verontreiniging geen sprake is van
zodanige risico's voor mens, plant of dier dat spoedige sanering noodzakelijk is.
Artikel 2.3.6a.4.2 (specifieke zorgplicht)
Degene die op de locatie, bedoeld in artikel 2.3.6a.4.1, een activiteit verricht, neemt in het belang
van bescherming van de bodem maatregelen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd

60

om verdere verontreiniging van de bodem te voorkomen of te beperken, of – indien dat
redelijkerwijs mogelijk is in samenhang met de activiteit die wordt verricht - ongedaan te maken.
§2.3.6a.5 Maatwerkregels voor het saneren van de bodem in het gebied De Kempen
Artikel 2.3.6a.5.1 (definities)
In deze paragraaf wordt verstaan onder:
a. zinkassen: een restproduct van de (voormalige) thermische zinkertsverwerkende bedrijven in
de Nederlandse en Belgische Kempen;
b. moestuin: (een deel van) een perceel dat, bedoeld is om gewassen te telen voor eigen
consumptie;
c. siertuin: (een deel van) een perceel waar geen gewassen worden of zullen worden geteeld voor
eigen consumptie en waar geen beweiding van landbouwhuisdieren plaatsvindt;
d. industrie: (een deel van) een perceel dat bedoeld is voor het gebruik industrie;
e. Protocol Bodemonderzoek Zivest/zinkassenerven: het voor het projectgebied de Kempen
geldende onderzoeksprotocol, versie juni 20192;
f. bodemfunctieklasse: bodemfunctieklasse ‘landbouw/natuur’, ‘wonen’ of ‘industrie’, waarin de
ontvangende landbodem op grond van het Besluit kwaliteit leefomgeving is ingedeeld.
Artikel 2.3.6a.5.2 (reikwijdte)
De voorschriften in deze paragraaf zijn van toepassing als maatwerkregels ten opzichte van
paragraaf 4.121 het Besluit activiteiten leefomgeving als:
a. het saneren van de bodem vindt plaats op een locatie gelegen binnen een gemeente in het
gebied de Kempen zoals aangewezen bij ministeriële regeling;
b. het huidig dan wel toekomstig gebruik van de locatie betreft wonen met moestuin, wonen met
siertuin of industrie;
c. de verontreiniging van de bodem bestaat uit of het gevolg is van zinkassen; en
d. het betreft een saneringsaanpak als bedoeld in artikel 4.1242 van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Artikel 2.3.6a.5.3 (bodemonderzoek)
1. Voor het verrichten van de activiteit, bedoeld in artikel 2.3.6a.5.1, wordt voldaan aan de regels
over het voorafgaand bodemonderzoek, bedoeld in paragraaf 5.2.2 van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
2. In afwijking van de artikelen 5.7b (verkennend bodemonderzoek NEN 5740) en 5.7d (nader
bodemonderzoek NTA 5755) van het Besluit activiteiten leefomgeving is het ook toegestaan om
het bodemonderzoek te verrichten overeenkomstig het Protocol Bodemonderzoek
Zivest/zinkassenerven.
Artikel 2.3.6a.5.4 (Saneringsaanpak: open ontgraving tot niveau terugsaneerwaarde)
In afwijking van paragraaf 4.121 het Besluit activiteiten leefomgeving bestaat de saneringsaanpak
bij deze categorie saneringen uit:
a. het ontgraven van de aanwezige verontreinigde grond en zinkassen tot minimaal het niveau
van de terugsaneerwaarde bedoeld in artikel 2.3.6a.5.5;
b. het van de saneringslocatie afvoeren van de ontgraven verontreinigde grond en zinkassen; en
c. het aanvullen van de ontgraving met grond of baggerspecie met een kwaliteit bedoeld in artikel
4.1272 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Artikel 2.3.6a.5.5 (Terugsaneerwaarde)
1. De terugsaneerwaarden, bedoeld in artikel 2.3.6a.5.4, onder a, komen overeen met de
terugsaneerwaarden zoals aangegeven in artikel 4.1242 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
2. In afwijking van het eerste lid zijn de terugsaneerwaarden, bedoeld in het eerste lid, voor de
stoffen arseen, cadmium, koper, lood en zink ten hoogste gelijk aan de lokale maximale waarden
voor het betreffende gebruik, zoals genoemd in tabel 2.3.6a.5.5.
2

www.zinkindekempen.nl.

61

Tabel 2.3.6a.5.5
Stof
Terugsaneerwaarden (mg/kg ds)1
Gebruik wonen Gebruik wonen
Gebruik
met moestuin
met siertuin
industrie
Arseen
55
55
76
Cadmium
3,7
12
12
Koper
190
190
190
Lood
85
276
530
Zink
720
720
720
1
De waarden uit deze tabel gelden voor standaardbodem (10% organische stof en 25% lutum).
Het omrekenen van de meetwaarden naar standaardbodem gebeurt op bij ministeriële regeling
bepaalde wijze.
B
In de toelichting bij het tijdelijk deel van het omgevingsplan wordt in de tekst zoals die is
opgenomen in bijlage 2 bij de nota van toelichting van het Invoeringsbesluit in de volgorde van de
nummering de tekst ingevoegd die in bijlage 4 bij de nota van toelichting bij dit besluit is
opgenomen.
Artikel IV (Omgevingsbesluit)
Het Omgevingsbesluit wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel 4.12 komt te luiden:
Artikel 4.12 (bevoegd gezag Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
Onze Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit beslist op een enkel- of meervoudige
aanvraag om een omgevingsvergunning als de aanvraag alleen betrekking heeft op een of meer
van de volgende activiteiten:
a. een milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 3.48b van het Besluit activiteiten
leefomgeving; of
b. een Natura 2000-activiteit of flora- en fauna-activiteit die is aangewezen op grond van artikel
1.3, vijfde lid, van de Wet natuurbescherming.
B
Artikel 4.31, eerste lid, komt te luiden:
1. Onze Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is adviseur voor een aanvraag om een
omgevingsvergunning voor zover de aanvraag betrekking heeft op:
a. een milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 3.48b van het Besluit activiteiten
leefomgeving; of
b. een Natura 2000-activiteit of flora- en fauna-activiteit die is aangewezen op grond van artikel
1.3, vijfde lid, van de Wet natuurbescherming.
C
In artikel 13.1, onder b, wordt ingevoegd:
3°. bij een milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 3.48m, 3.48o of 3.48r van het Besluit
activiteiten leefomgeving, voor zover het gaat om het in opdracht op of in de landbodem toepassen
van bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen.

62

D
Na artikel 13.1a wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 13.1b (toedeling aanvullende handhavingstaak toepassen bouwstoffen, grond of
baggerspecie aan ander bestuursorgaan)
De bestuursrechtelijke handhavingstaak, bedoeld in artikel 18.1 van de wet, berust bij het in
opdracht op of in de bodem aanbrengen van bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen of
vermengd mijnsteen bij het verrichten van de milieubelastende activiteiten, bedoeld in de artikelen
3.200, 3.205, 3.208, 3.211, 3.215 en 3.218 van het Besluit activiteiten leefomgeving ook bij Onze
Minister van Infrastructuur en Waterstaat.
E
In bijlage V wordt bij onderdeel ‘K. Waterbeheer’ na onderdeel K9 een onderdeel K10 ingevoegd,
luidende:
Toepassen van
grond of
K10
baggerspecie in een
diepe plas

Niet van toepassing

Aanleg, wijziging of De
uitbreiding
omgevingsvergunning
voor een wateractiviteit

Hoofdstuk 2. Intrekken en wijziging en intrekking andere regelgeving
Artikel V (ntrekken)
De volgende besluiten worden ingetrokken:
a.
b.
c.
d.
e.
f.

Besluit aanwijzing bevoegdgezaggemeenten Wet bodembescherming;
Besluit overige niet-meldingplichtige gevallen bodemsanering;
Besluit gebruik meststoffen;
Besluit verplicht bodemonderzoek bedrijfsterreinen;
Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer;
Besluit uniforme saneringen.

Artikel VI (Aanwijzingsbesluit Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen
onroerende zaken)
Hoofdstuk VII van de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit Wet kenbaarheid publiekrechtelijke
beperkingen onroerende zaken wordt de categorie Wet bodembescherming als volgt gewijzigd:
1. Het opschrift van de categorie komt te luiden: Wet bodembescherming en bodem in de
Omgevingswet.
2. Aan de beschrijvingen van categorieën van beperkingenbesluiten worden onder vervanging van
de puntkomma aan het slot van het laatste gedachtestreepje na het laatste gedachtestreepje de
volgende beschrijvingen toegevoegd:
- (artikel 19.9c, eerste lid, van de Omgevingswet) beschikking van het college van burgemeester
en wethouders, houdende tijdelijke beschermingsmaatregelen;
- (artikel 10.13a van de Omgevingswet) beschikking van het college van burgemeester en
wethouders, houdende een gedoogplicht voor nazorg als bedoeld in artikel 10.13 van de
Omgevingswet.

63

Artikel VII (Besluit bodemkwaliteit)
Het Besluit bodemkwaliteit wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel 1 komt te luiden:
Artikel 1
1. In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt, tenzij anders bepaald, verstaan onder:
accreditatie: bewijs waarmee de Raad voor Accreditatie kenbaar maakt dat gedurende een
bepaalde periode een gerechtvaardigd vertrouwen bestaat dat de hierin genoemde persoon of
instelling competent is voor het uitvoeren van de desbetreffende werkzaamheid;
baggerspecie: materiaal dat is vrijgekomen uit de bodem of oever van een
oppervlaktewaterlichaam en dat bestaat uit minerale delen met een maximale korrelgrootte van 2
millimeter en organische stof in een verhouding en met een structuur zoals deze in de bodem van
nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind met
een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter;
bodemfunctie: bodemfunctie als bedoeld in artikel 5.89p van het Besluit kwaliteit leefomgeving,
zoals aangegeven in het omgevingsplan;
bodemfunctieklasse: bodemfunctieklasse als bedoeld in artikel 5.89p van het Besluit kwaliteit
leefomgeving waarin de ontvangende landbodem in het omgevingsplan is ingedeeld;
bodemkwaliteitskaart: kaart als bedoeld in artikel 28, derde lid;
bouwstoffen: materiaal waarin de totaalgehalten aan silicium, calcium of aluminium tezamen meer
dan 10 gewichtsprocent van dat materiaal bedragen, met uitzondering van vlakglas, metallisch
aluminium, grond of baggerspecie, dat is bestemd om te worden toegepast;
certificaat: verklaring waarmee een door Onze Minister erkende certificeringsinstelling kenbaar
maakt dat gedurende een bepaalde periode een gerechtvaardigd vertrouwen bestaat dat de hierin
genoemde persoon voldoet aan het voor de certificering geldende normdocument;
erkenning bodemkwaliteit: op grond van artikel 9, eerste lid, gegeven beschikking waarbij wordt
vastgesteld dat een persoon of een instelling voor een werkzaamheid voldoet aan de bij of
krachtens dit besluit geldende voorwaarden;
grond: vast materiaal dat bestaat uit minerale delen met een maximale korrelgrootte van 2
millimeter en organische stof in een verhouding en met een structuur zoals deze in de bodem van
nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind met
een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter, niet zijnde baggerspecie;
instelling: certificeringsinstelling, inspectie-instelling, laboratorium of andere instelling, die
beoordeelt of een persoon, stof, product, installatie, voorziening of ander object overeenstemt met
een normdocument;
mijnsteen: bouwstoffen, in hoofdzaak bestaande uit gebroken schalie en zandsteen met
bijmengingen van kolengruis, die als nevengesteente zijn vrijgekomen bij de winning van
steenkool;
normdocument: op grond van artikel 25 aangewezen beoordelingsrichtlijn, protocol of andere
richtlijn, code, aanbeveling of norm waarin eisen zijn opgenomen ter bevordering van de kwaliteit
van werkzaamheden of de uitvoering daarvan;
Onze Minister: Onze Minister van Infrastructuur en Waterstaat;
persoon: natuurlijk persoon of rechtspersoon;
Raad voor Accreditatie: Raad voor Accreditatie als bedoeld in artikel 1 van de Wet aanwijzing
nationale accreditatie-instantie;
vermengde mijnsteen: mijnsteen die met ten hoogste 80 gewichtsprocent grond of baggerspecie is
vermengd;
werkzaamheid: op grond van artikel 8a, eerste lid, aangewezen werkzaamheid.
2. Voor de toepassing van dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt een hoeveelheid
bouwstoffen als een partij aangemerkt als de bouwstoffen een vergelijkbare aard en samenstelling
en dezelfde herkomst of producent hebben en als eenheid worden verhandeld of toegepast.

64

3. Voor de toepassing van dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt een hoeveelheid
grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen als een partij aangemerkt als dat
materiaal een vergelijkbare aard en samenstelling heeft en een eenheid vormt die is ontstaan door:
a. het ontgraven van een hoeveelheid van het materiaal, die van oorsprong in de bodem:
1°. fysiek aaneengesloten is; of
2°. gedeeltelijk onderbroken is en waarbij de onderlinge afstand tussen de niet aaneengesloten
hoeveelheden niet meer 25 m bedraagt;
b. het ontgraven van een van oorsprong in de bodem niet fysiek aaneengesloten hoeveelheid van
dat materiaal die niet meer dan 25 m3 bedraagt;
c. het bewerken van het materiaal; of
d. het samenvoegen of splitsen van partijen van het materiaal.
4. Een milieuverklaring bodemkwaliteit kan de vorm hebben van een verklaring op grond van een
partijkeuring, erkende kwaliteitsverklaring, fabrikant eigen verklaring, verklaring op grond van een
bodemonderzoek of verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart.
B
De artikelen 1a tot en met 8 vervallen.
C
In hoofdstuk 2, afdeling 1, wordt voor artikel 9 een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 8a
Bij regeling van Onze Minister worden met betrekking tot bouwstoffen, grond, baggerspecie,
vermengde mijnsteen, de bodem of bodemenergiesystemen werkzaamheden aangewezen als
bedoeld in artikel 11a.2, tweede lid, van de Wet milieubeheer.
D
De hoofdstukken 3 en 4 komen te luiden:
HOOFDSTUK 3 – Afgifte van milieuverklaringen bodemkwaliteit
Artikel 26
Dit hoofdstuk gaat over de afgifte van milieuverklaringen bodemkwaliteit en het daarvoor te
verrichten onderzoek voor het uitvoeren van handelingen met bouwstoffen overeenkomstig artikel
33 en het toepassen van bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen
overeenkomstig het Besluit activiteiten leefomgeving.

Artikel 27
1. Een verklaring op grond van een partijkeuring heeft betrekking op de kwaliteit van bouwstoffen,
grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen en wordt afgegeven voor een partij.
2. Een erkende kwaliteitsverklaring heeft betrekking op de kwaliteit van bouwstoffen, grond,
baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen en wordt afgegeven voor een partij of een
product.
3. Een fabrikant-eigenverklaring heeft betrekking op de kwaliteit van bouwstoffen of bij ministeriële
regeling aangewezen typen grond of baggerspecie en wordt afgegeven voor een product.
4. Een verklaring op grond van een bodemonderzoek heeft betrekking op de kwaliteit van de
bodem op een in de verklaring aangegeven locatie of op de kwaliteit van grond, baggerspecie,
mijnsteen of vermengde mijnsteen die uit de bodem op die locatie is of wordt ontgraven.

65

5. Een verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart heeft betrekking op de kwaliteit van de
bodem op een in de verklaring aangegeven locatie op de bodemkwaliteitskaart of op de kwaliteit
van grond of baggerspecie, die uit de bodem op die locatie is of wordt ontgraven.
Artikel 28
1. Een verklaring op grond van een partijkeuring, erkende kwaliteitsverklaring of verklaring op
grond van een bodemonderzoek wordt afgegeven op grond van een onderzoek dat is verricht door
een persoon of instelling die beschikt over een erkenning bodemkwaliteit als die voor het uitvoeren
van die werkzaamheid op grond van artikel 15, eerste lid, is vereist.
2. Een fabrikant-eigenverklaring wordt afgegeven door de fabrikant op grond van een onderzoek
dat voldoet aan de bij of krachtens dit besluit gestelde eisen.
3. Een verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart wordt afgegeven op grond van een
onderzoek dat is verricht met gebruikmaking van een door de gemeenteraad vastgestelde
bodemkwaliteitskaart die voldoet aan de op grond van artikel 32, derde lid, gestelde eisen.
Artikel 29
1. Een milieuverklaring bodemkwaliteit die betrekking heeft op de kwaliteit van bouwstoffen,
vermeldt of de bouwstoffen voldoen aan de daarvoor geldende kwaliteitseisen.
2. Een milieuverklaring bodemkwaliteit die betrekking heeft op de kwaliteit van grond, mijnsteen of
vermengde mijnsteen, als het gaat om mijnsteen vermengd met grond, vermeldt:
a. de kwaliteitsklasse waarin de grond, mijnsteen of vermengde mijnsteen, als het gaat om
mijnsteen vermengd met grond, is ingedeeld met behulp van de kwaliteitseisen die gelden voor de
volgende kwaliteitsklassen van grond: ‘landbouw/natuur’, ‘wonen’, ‘industrie’, ‘matig verontreinigd’
en ‘sterk verontreinigd’;
b. de kwaliteitsklasse van baggerspecie waarmee de kwaliteit van de grond, mijnsteen of
vermengde mijnsteen, als het gaat om mijnsteen vermengd met grond, overeenkomt, getoetst aan
de hand van de kwaliteitseisen die gelden voor de volgende kwaliteitsklassen van baggerspecie:
‘niet verontreinigd, ‘licht verontreinigd’, ‘matig verontreinigd’ en ‘sterk verontreinigd’.
3. Een milieuverklaring bodemkwaliteit die betrekking heeft op de kwaliteit van baggerspecie of
met baggerspecie vermengde mijnsteen vermeldt:
a. de kwaliteitsklasse waarin de baggerspecie of met baggerspecie vermengde mijnsteen is
ingedeeld met behulp van de kwaliteitseisen die gelden voor de volgende kwaliteitsklassen van
baggerspecie: ‘algemeen toepasbaar’, ‘licht verontreinigd’, ‘matig verontreinigd’ en ‘sterk
verontreinigd;
b. de kwaliteitsklasse van grond waarmee de kwaliteit van de baggerspecie of met baggerspecie
vermengde mijnsteen overeenkomt, getoetst aan de hand van de kwaliteitseisen die gelden voor
de volgende kwaliteitsklassen van grond: ‘landbouw/natuur’, ‘wonen’ en ‘industrie’, ‘matig
verontreinigd’ en ‘sterk verontreinigd’.
4. Een milieuverklaring bodemkwaliteit die betrekking heeft op de kwaliteit van de bodem vermeldt
de kwaliteitsklasse waarin de bodem is ingedeeld met behulp van de kwaliteitseisen die gelden voor
de volgende kwaliteitsklassen van de bodem:
a. voor de landbodem de volgende kwaliteitsklassen: ‘landbouw/natuur’, ‘wonen’, ‘industrie’, ‘matig
verontreinigd’ en ‘sterk verontreinigd;
b. voor de waterbodem de volgende kwaliteitsklassen: ‘niet verontreinigd’, ‘licht verontreinigd’,
‘matig verontreinigd’ en ‘sterk verontreinigd’;
c. voor de landbodem de volgende bodemfunctieklassen: ‘landbouw/natuur’, ‘wonen’ en ‘industrie’.
5. Een milieuverklaring bodemkwaliteit die betrekking heeft op de kwaliteit van grond of
baggerspecie kan vermelden of de grond of baggerspecie voldoet aan de kwaliteitseisen die gelden
voor de volgende kwaliteiten van grond en baggerspecie:
a. ‘emissiearme grond of emissiearme baggerspecie’;
b. ‘voor verspreiden op de landbodem geschikte baggerspecie’;
c. ‘voor verspreiden in zoet oppervlaktewater geschikte baggerspecie’;
d. ‘voor verspreiden in zout oppervlaktewater geschikte baggerspecie’;
e. ‘voor toepassen in een diepe plas geschikte grond’;
f. ‘voor toepassen in een diepe plas geschikte baggerspecie’;

66

g. ‘voor toepassen als afdeklaag in een diepe plas geschikte grond’;
h. ‘voor toepassen als afdeklaag in een diepe plas geschikte baggerspecie’; of
i. ‘tarragrond’.
6. Een milieuverklaring bodemkwaliteit die betrekking heeft op de kwaliteit van mijnsteen of
vermengde mijnsteen kan vermelden of de mijnsteen of vermengde mijnsteen voldoet aan de
kwaliteitseisen die gelden voor de kwaliteit ‘emissiearme grond’.
7. De kwaliteitseisen, bedoeld in dit artikel, zijn de kwaliteitseisen, vastgesteld op grond van artikel
32, eerste lid.
Artikel 30
1. Een milieuverklaring bodemkwaliteit bevat voor elke relevante kwaliteitseis de gegevens waarop
de verklaring is gebaseerd of een verwijzing naar een rapport waarin deze gegevens zijn
opgenomen.
2. Een milieuverklaring bodemkwaliteit vermeldt:
a. welk type milieuverklaring bodemkwaliteit het betreft;
b. de naam van degene die de verklaring heeft afgegeven;
c. de herkomst van de grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen waarop de
verklaring betrekking heeft; en
d. de hoeveelheid grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen waarop de verklaring
betrekking heeft, uitgedrukt in ton.
Artikel 31
1. Als er op grond van de activiteiten die op de locatie van het ontgraven hebben plaatsgevonden,
de ontstaansgeschiedenis van een partij of anderszins aanleiding bestaat om te veronderstellen dat
in grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen stoffen aanwezig zijn waardoor dat
materiaal niet geschikt is om op of in de bodem of in een oppervlaktewaterlichaam te worden
toegepast, wordt daarnaar het nodige onderzoek verricht voordat met betrekking tot het materiaal
een milieuverklaring bodemkwaliteit wordt afgegeven.
2. Het eerste lid is van overeenkomstige toepassing als er aanleiding bestaat om te veronderstellen
dat in grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen bodemvreemd materiaal voorkomt
dat daarin al voor het ontgraven of bewerken aanwezig was.
3. Als uit een onderzoek als bedoeld in het eerste of tweede lid blijkt dat de aanwezigheid van
stoffen of bodemvreemd materiaal grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen
ongeschikt maakt voor het toepassen op of in de bodem of in een oppervlaktewaterlichaam, wordt
dit in de milieuverklaring bodemkwaliteit die betrekking heeft op de kwaliteit van de grond,
baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen aangegeven, waarbij tevens het
gewichtspercentage van het bodemvreemde materiaal of de concentraties van de stoffen worden
vermeld.
Artikel 32
1. Bij regeling van Onze Minister worden de kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, vastgesteld.
2. Kwaliteitseisen kunnen betrekking hebben op stoffen of fysische eigenschappen en kunnen de
vorm hebben van maximale emissiewaarden, maximale concentratiewaarden of andere
samenstellingseisen.
3. Bij regeling van Onze Minister worden eisen gesteld waaraan een bodemkwaliteitskaart als
bedoeld in artikel 28, derde lid, moet voldoen om als grondslag voor de afgifte van een verklaring
op grond van een bodemkwaliteitskaart te kunnen worden gebruikt.
4. Bij regeling van Onze Minister kunnen voor de goede uitvoering van dit hoofdstuk regels worden
gesteld met betrekking tot:
a. de wijze waarop wordt vastgesteld of een materiaal als bouwstoffen, grond of baggerspecie
wordt aangemerkt;
b. de wijze waarop wordt vastgesteld of sprake is van vormgegeven bouwstoffen;
c. de wijze waarop wordt bepaald of bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde
mijnsteen de daarbij aangegeven eigenschappen of samenstelling bezitten;

67

d. de wijze waarop de concentraties van de daarbij aangegeven stoffen in bouwstoffen, grond,
baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen of de bodem worden bepaald;
e. de wijze waarop het onderzoek, bedoeld in artikel 28, derde lid, wordt verricht;
f. de wijze waarop de emissies van de daarbij aangegeven stoffen uit bouwstoffen, grond,
baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen worden bepaald;
g. het splitsen en samenvoegen van partijen bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen of
vermengde mijnsteen;
h. de wijze waarop grond, baggerspecie, mijnsteen en vermengde mijnsteen of de bodem in een
kwaliteitsklasse worden ingedeeld;
i. de wijze waarop wordt vastgesteld of de kwaliteit van bouwstoffen, grond, baggerspecie,
mijnsteen of vermengde mijnsteen of de bodem voldoet aan de bij of krachtens dit besluit gestelde
kwaliteitseisen;
j. de wijze waarop werkzaamheden in het onderzoek voor de afgifte van een milieuverklaring
bodemkwaliteit worden verricht, waaronder monsterneming, de behandeling en analyse van
monsters en de rapportage over de resultaten van het onderzoek;
k. de wijze waarop een milieuverklaring bodemkwaliteit wordt afgegeven;
l. de gevallen waarin of de voorwaarden waaronder het vooronderzoek, het toelatingsonderzoek, de
kwaliteitsbewaking bij de vervaardiging van bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen en
vermengde mijnsteen, en de onderscheiden vormen van milieuverklaringen bodemkwaliteit mogen
worden afgegeven of gebruikt;
m. de wijze waarop wordt bepaald of een hoeveelheid bouwstoffen, grond, baggerspecie mijnsteen
of vermengde mijnsteen na splitsing of samenvoeging van partijen als verschillende partijen wordt
aangemerkt; en
m. de inhoud en vormgeving van de milieuverklaring bodemkwaliteit.
HOOFDSTUK 4 – Handelingen met bouwstoffen
Artikel 33
1. Het vervaardigen, invoeren, voor toepassing in Nederland of voor handelsdoeleinden voor de
Nederlandse markt voorhanden hebben, vervoeren of aan een ander ter beschikking stellen van
bouwstoffen is verboden, tenzij voor de partij:
a. een milieuverklaring beschikbaar is waaruit blijkt dat de kwaliteit van de bouwstoffen voldoet
aan de daarvoor geldende kwaliteitseisen;
b. een afleverbon voorhanden is die de vereiste gegevens over de herkomst bevat.
2. Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld over de inhoud en vormgeving van een
afleverbon en kunnen gevallen worden aangewezen waarin een afleverbon niet is vereist.
E
De artikelen 65, 66, 75 tot en met 79, en 82 vervallen.

Artikel VIII (Besluit financiële bepalingen bodemsanering)
Het Besluit financiële bepalingen bodemsanering wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel 1 wordt in de begripsomschrijving van “wet” “Wet bodembescherming” vervangen door:
“Wet bodembescherming, zoals deze luidde voor de inwerkingtreding van de Aanvullingswet bodem
Omgevingswet”.
B
In hoofdstuk 1 wordt na artikel 1 een artikel ingevoegd, luidende:

68

Artikel 1a
Dit besluit berust na het tijdstip van inwerkingtreding van de Aanvullingswet bodem Omgevingswet
mede op de artikelen 4 en 5 van de Kaderwet subsidies I en M.
C
Artikel 9 komt te luiden:
Artikel 9
Onze Minister kan, met inachtneming van de navolgende artikelen, op aanvraag subsidie
verstrekken aan de eigenaar of als op het bedrijfsterrein een recht van erfpacht rust de erfpachter
van een bedrijfsterrein voor het saneren van een geval van ernstige verontreiniging van een
bedrijfsterrein ten aanzien waarvan voor de inwerkingtreding van de Aanvullingswet bodem
Omgevingswet:
a. een besluit is genomen dat spoedige sanering noodzakelijk is krachtens artikel 29 juncto artikel
37, eerste lid, van de wet;
b. een saneringsplan als bedoeld in artikel 39, van de wet is ingediend,
c. een saneringsplan voor een gedeelte van de verontreiniging van de bodem is ingediend als
bedoeld in artikel 40 van de wet, uitsluitend voor het gedeelte waarop het saneringsplan betrekking
heeft, of
d. een melding als bedoeld in artikel 39b, derde lid, van de wet is gedaan.
D
Artikel 31, eerste lid, komt te luiden:
1. Onze Minister kan op aanvraag een projectsubsidie verstrekken aan de coördinerende
rechtspersoon, voor het collectief saneren van een aantal gevallen van ernstige verontreiniging van
bedrijfsterreinen waar voor de inwerkingtreding van de Aanvullingswet bodem Omgevingswet:
a. een besluit is genomen dat spoedige sanering noodzakelijk is krachtens artikel 29 juncto artikel
37, eerste lid, van de wet;
b. een saneringsplan als bedoeld in artikel 39, van de wet is ingediend, of
c. een saneringsplan voor een gedeelte van de verontreiniging van de bodem als bedoeld in artikel
40 van de wet is ingediend, uitsluitend voor het gedeelte waarop het saneringsplan betrekking
heeft, of
d. waarvoor een melding is gedaan als bedoeld in artikel 39b, derde lid, van de wet.
Artikel IX (Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden)
Artikel 1, onder f, van het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden komt te luiden:
f. bodem: bodem als bedoeld in de bijlage, onder A, bij de Omgevingswet;
Artikel X (Besluit inrichting landelijk gebied)
Artikel 13 van het Besluit inrichting landelijk gebied wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt het zinsdeel “die deel uitmaken van een onderzoeksgeval als bedoeld in
artikel 1 van de Wet bodembescherming” vervangen door: waar bodemonderzoek wordt
uitgevoerd als bedoeld in artikel 5.7b tot en met 5.7e van het Besluit activiteiten leefomgeving.
2. In het tweede lid wordt het zinsdeel die deel uitmaken van een geval van verontreiniging als
bedoeld in artikel 1 van de Wet bodembescherming” vervangen door: waarvan de kwaliteit de
achtergrondwaarde zoals vastgesteld op grond van het Besluit bodemkwaliteit overschrijdt.

69

3. Het derde lid komt te luiden:
3. Gronden met een verontreiniging van de bodem die een interventiewaarde bodemkwaliteit
als bedoeld in bijlage IIA bij het Besluit activiteiten leefomgeving overschrijdt zijn niet
uitruilbaar, tenzij de locatie overeenkomstig de Wet bodembescherming, het Besluit activiteiten
leefomgeving, het omgevingsplan, een maatwerkvoorschrift of omgevingsvergunning is
gesaneerd en geen LAC-signaalwaarden worden overschreden.

Artikel XI (Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen)
Het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel 1, eerste lid, onderdelen 17a, 17b, 30 en 31 wordt “in de ministeriele regeling op grond
van artikel 28a Wet bodembescherming” vervangen door: “in dit besluit”.
B
Na artikel 1 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 1a
1. Onze minister van Infrastructuur en Waterstaat kan op verzoek een verklaring afgeven waaruit
blijkt dat grond als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdelen 17a, 17b, 30 en 31, van dit besluit
niet reinigbaar en niet koud-immobiliseerbaar is.
2. Bij ministeriele regeling kunnen nadere regels worden gesteld over de beoordeling van de
reinigbaarheid van grond en het afgeven van een verklaring van niet reinigbaarheid van grond.
Artikel XII (Besluit vrijstelling stortverbod buiten inrichtingen)
In artikel 2, eerste lid, onder e, van het Besluit vrijstelling stortverbod buiten inrichtingen wordt
“het Besluit gebruik meststoffen” vervangen door: “paragraaf 3.2.20 van het Besluit activiteiten
leefomgeving”.
Artikel XIII (Productenbesluit asbest)
Artikel 2, onder e, van het Productenbesluit asbest komt te luiden:
e. het herschikken van verontreinigde grond, als bedoeld in artikel 4.1241, vierde lid, van het
Besluit activiteiten leefomgeving, tenzij aan die grond opzettelijk asbest is toegevoegd.

Artikel XIV (Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet)
Het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel 5, derde lid, komt te luiden:
3. Meststoffen zijn niet met afvalstoffen of reststoffen gemengd, tenzij het betreft:
a) de krachtens het tweede lid, aangewezen stoffen;
b) afvalwaterstromen die gelet op de op grond van artikel 4.3, eerste lid, 4.5, eerste lid of 4.6,
eerste lid, van de Omgevingswet gestelde maatwerkvoorschriften gelijkmatig over de
landbouwgronden verspreid mogen worden.

70

B
Artikel 29, eerste lid, onder b, wordt ‘waarvoor het in (…)verbod niet geldt’ vervangen door
‘en voldoet aan paragraaf 3.2.20 van het Besluit activiteiten leefomgeving’.
C
In artikel 32, tweede lid, onder b, onder 4°, wordt ‘het beheersregime dat (…) van mestgebruik
geldt;’΅ vervangen door ‘waarop een beheer wordt gevoerd dat beperkingen verbindt aan de
gebruikte hoeveelheid meststoffen op de desbetreffende percelen;’.

Hoofdstuk 3. Overgangsrecht
Artikel XV (overgangsrecht voor het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie
en voor overige handelingen met bouwstoffen)
1. Het oude recht blijft van toepassing op het voor toepassing in Nederland of voor
handelsdoeleinden voor de Nederlandse markt voorhanden hebben, vervoeren of aan een ander ter
beschikking stellen van IBC-bouwstoffen of het toepassen van IBC-bouwstoffen, uitgezonderd avibodemas, in een werk waarvoor voor de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit
een melding is gedaan op grond van artikel 32, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit, tot zes
maanden na de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit.
2. Op het aangebracht houden van bouwstoffen, grond en baggerspecie die voor de
inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit zijn aangebracht of die met toepassing
van in dit artikel opgenomen overgangsrecht na de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van
dit besluit zijn aangebracht, blijft het oude recht van toepassing.
3. Als voor de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit een melding is gedaan op
grond van artikel 42, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit voor het toepassen van grond of
baggerspecie voor het verondiepen en dempen van een oppervlaktewaterlichaam, bedoeld in
artikel 35, eerste lid, onder d, van het Besluit bodemkwaliteit, blijft, als het een diepe plas betreft
die is ontstaan als gevolg van zandwinning, grindwinning of kleiwinning of een dijkdoorbraak, op
het toepassen van grond en baggerspecie in de diepe plas het oude recht van toepassing tot drie
jaar na de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit.
4. Baggerspecie uit een watergang mag tot twee jaar na de inwerkingtreding van de artikelen I en
VII van dit besluit ook over de aan de watergang grenzende percelen worden verspreid als wordt
voldaan aan het oude recht.
5. Als met toepassing van artikel 32b in samenhang met hoofdstuk 4, afdeling 1, paragraaf 2, van
het Besluit bodemkwaliteit, zoals dat luidde voor de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van
dit besluit, een gebiedsspecifiek toetsingskader is vastgesteld voor het toepassen van mijnsteen en
mijnsteen dat is vermengd met ten hoogste 80% gewichtsprocent grond of baggerspecie, geldt het
oude recht tot een bij koninklijk besluit vast te stellen tijdstip.
6. Een omgevingsvergunning van rechtswege als bedoeld in artikel 4.14 van de Invoeringswet
Omgevingswet voor een milieubelastende activiteit en voor een lozingsactiviteit die bestaat uit het
toepassen van grond of baggerspecie in een diepe plas, bedoeld in artikel 3.48p van het Besluit
activiteiten leefomgeving, zoals dat luidt na inwerkingtreding van de artikelen I en VII van het
Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet, geldt voor een termijn van drie jaar na de
inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit.
7. Een kaart als bedoeld in artikel 57, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit, zoals dat luidde
voor de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit, geldt als een
bodemkwaliteitskaart als bedoeld in artikel 28, derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit, zoals
gewijzigd door dit besluit, tot een bodemkwaliteitskaart volgens die bepaling is vastgesteld, maar
niet langer dan vijf jaar na de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit.

71

8. Een melding die op grond van artikel 42, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit is gedaan
voor het toepassen van grond of baggerspecie geldt als een melding op grond van artikel 4.1266,
eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving.
9. Een melding die op grond van artikel 33b in samenhang met artikel 42, eerste lid, van het
Besluit bodemkwaliteit is gedaan voor het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen geldt
als een melding op grond van artikel 4.1282, eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving.
10. Als in verband met de invoering van dit besluit bepalingen van het Besluit bodemkwaliteit
komen te vervallen, waarin een overgangsrechtelijke bepaling was opgenomen, blijft die
overgangsrechtelijke bepaling van toepassing tot die is uitgewerkt.
Hoofdstuk 4. Slotbepalingen en inwerkingtreding
Artikel XVI (inwerkingtreding)
De artikelen van dit besluit treden in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, dat
voor de verschillende artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden vastgesteld.
Artikel XVII (citeertitel)
Dit besluit wordt aangehaald als: Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet.

72

Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het Staatsblad
zal worden geplaatst.

DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT,

DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES,

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT

73

NOTA VAN TOELICHTING

Inhoud
1 Inleiding ......................................................................................................................... 77
1.1 Bodem in het stelsel van de Omgevingswet ................................................................... 77
1.2 Grondslag en reikwijdte Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet .................................... 79
1.3 Medebetrokkenheid .................................................................................................... 80
1.4 Leeswijzer ................................................................................................................. 80
2 Aanleiding en achtergrond ................................................................................................ 82
2.1 Naar duurzaam beheer van bodemkwaliteiten ................................................................ 82
2.2 Inpassen in instrumentenpalet Omgevingswet ............................................................... 83
2.3 Integraal afwegingskader instrumenten duurzaam bodembeheer ..................................... 84
2.4 Uitgangspunten voor het Aanvullingsbesluit bodem ........................................................ 85
3

Hoofdkeuzes ................................................................................................................. 87
3.1

Inleiding .............................................................................................................. 87

3.2

Het Aanvullingsbesluit bodem en het uitgangspunt decentraal, tenzij .......................... 87

3.3

Algemene kenmerken normen bodemkwaliteit .......................................................... 89

3.4

Hoofdkeuzes besluiten onder de Omgevingswet ........................................................ 94

3.4.1 Bodemregels in het Besluit activiteiten leefomgeving: hoofdkeuzes ............................. 94
3.4.2 Bodemregels in het Besluit kwaliteit leefomgeving: hoofdkeuzes ................................ 98
3.4.3 Bodemregels in het Omgevingsbesluit: hoofdkeuzes ............................................... 100
3.4.4 Andere relevante hoofdkeuzes .............................................................................. 100
4 Inzet preventieve instrumenten ....................................................................................... 101
4.1

Inleiding ............................................................................................................ 101

4.2

Weging bodembelang bij toedelen functies aan locaties in omgevingsplan.................. 101

4.3

Algemene rijksregels voor activiteiten ter bescherming van de bodem en de zorgplicht 102

5

Inzet instrumenten historische verontreinigingen in de bodem ..................................... 106
5.1

Inleiding ............................................................................................................ 106

5.2

Samenhang graven, bouwen, saneren, opslaan en toepassen ................................... 107

5.3

Informatie over de kwaliteit van de bodem ............................................................ 109

5.4

Digitalisering ...................................................................................................... 112

5.5

Registratie ......................................................................................................... 113

6 Inzet instrumenten beheer grondwaterkwaliteit ................................................................. 115

7

6.1

Inleiding ............................................................................................................ 115

6.2

Beleidskeuzes..................................................................................................... 115

6.3

Wijzigingen ten opzichte van de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet ....... 119

6.4

Effecten ............................................................................................................. 120

6.5

Grondwaterkwaliteitsbeheer onder de Omgevingswet .............................................. 120
Bouwen op verontreinigde bodem ............................................................................ 124

74

7.1 Inleiding ................................................................................................................. 124
7.2 Beleidskeuzes .......................................................................................................... 124
7.3 Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet .................. 127
7.4 Effecten .................................................................................................................. 128
7.5 Bouwen op verontreinigde bodem onder de Omgevingswet ........................................... 128
8

Milieubelastende activiteit graven in bodem ............................................................... 133
8.1

Inleiding ............................................................................................................ 133

8.2

Beleidskeuzes..................................................................................................... 133

8.3

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet ............. 137

8.4

Effecten ............................................................................................................. 137

8.5

Graven onder de Omgevingswet ........................................................................... 138

9

Milieubelastende activiteit opslaan van grond en baggerspecie ..................................... 143
9.1

Inleiding ............................................................................................................ 143

9.2

Beleidskeuzes..................................................................................................... 143

9.3

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet ............. 144

9.4

Effecten ............................................................................................................. 146

9.5

Opslaan van grond en baggerspecie onder de Omgevingswet ................................... 146

10

Milieubelastende activiteit saneren van de bodem ...................................................... 148

10.1

Inleiding ............................................................................................................ 148

10.2

Beleidskeuzes..................................................................................................... 148

10.3

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet ............. 149

10.4 Effecten ................................................................................................................ 150
10.5

Saneren van de bodem onder de Omgevingswet ..................................................... 150

11 Milieubelastende activiteit toepassen van bouwstoffen, grond, baggerspecie en mijnsteen ... 154
11.1

Inleiding ............................................................................................................ 154

11.1.1 Algemeen ........................................................................................................ 154
11.1.2 Beleidsontwikkelingen ....................................................................................... 155
11.2 Consequenties inbouw stelsel omgevingsrecht ........................................................... 156
11.3

Beleidskeuzes..................................................................................................... 158

11.4

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet ............. 164

11.5

Effecten ............................................................................................................. 166

11.6

Toepassen van bouwstoffen, grond, baggerspecie en mijnsteen onder de Omgevingswet
166

12 Milieubelastende activiteit het op of in de bodem brengen van meststoffen ........................ 168
12.1

Inleiding ............................................................................................................ 168

12.2

Beleidskeuzes..................................................................................................... 168

12.3 Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet ................ 171
12.4 Effecten ................................................................................................................ 171
12.5 Het op of in der bodem brengen van meststoffen onder de Omgevingswet .................... 171
13 Overige onderwerpen .................................................................................................. 174
13.1 Financiële instrumenten ......................................................................................... 174
75

13.2

Voormalige stortplaatsen ..................................................................................... 175

14 Verhouding tot voorgaande en voorgenomen regelgeving ................................................. 176
14.1 Algemeen .............................................................................................................. 176
14.2 Relatie bodemregels met andere regelgeving ............................................................. 176
14.3 Voorgaande regelgeving bodem ............................................................................... 177
14.4

EU-regelgeving ................................................................................................... 178

14.4.1 EU-richtlijnen, EU-verordeningen en verdragen..................................................... 178
14.4.2 Notificatie ........................................................................................................ 180
15

Uitvoering, toezicht en handhaving ........................................................................... 181

15.1

Inleiding ............................................................................................................ 181

15.2 Graven, saneren en toepassen ................................................................................. 181
15.3

Ketentoezicht ..................................................................................................... 183

15.4 Grondwater ........................................................................................................... 184
15.5 Het op of in de bodem brengen van meststoffen ......................................................... 184
16. Effecten ..................................................................................................................... 185
16.1

Effect op de regeldruk voor burgers en bedrijven .................................................... 186

16.2

Effect op de bestuurlijke lasten voor overheden ...................................................... 186

17 Totstandkoming besluit en consultatie ........................................................................... 190
17.1 Totstandkoming besluit .......................................................................................... 190
17.2 Consultatie ........................................................................................................... 190
17.2.1 Algemeen ........................................................................................................ 190
17.2.2 milieubelastende activiteiten graven in de bodem, saneren van de bodem, toepassen
van bouwstoffen, grond en baggerspecie, en (vermengde) mijnsteen ................................ 192
17.2.3 Milieubelastende activiteit op of in de bodem brengen van meststoffen ...................... 196
17.4 Moties en toezeggingen ........................................................................................... 197
17.5 Voorhang .............................................................................................................. 198
18

Invoering .............................................................................................................. 199

18.1

Implementatieprogramma ................................................................................... 199

18.2

Invoeringsondersteuning aan gebruikers................................................................ 199

18.3

Veranderopgave van overheden ........................................................................... 200

18.5 Overdracht informatie als gevolg van overdracht van taken van provincie naar gemeenten
................................................................................................................................... 200
19

Overgangsrecht en bruidsschat ................................................................................ 201

19.1 Overgangsrecht ...................................................................................................... 201
19.2 Bruidsschat ............................................................................................................ 204

76

1 Inleiding
1.1 Bodem in het stelsel van de Omgevingswet
De bodem is een essentieel onderdeel van de fysieke leefomgeving. De bodem levert een
belangrijke bijdrage aan het realiseren van maatschappelijke behoeften: de energievoorziening, de
drinkwatervoorziening, voedselveiligheid, grondwaterreserves, natuur, klimaatmitigatie en
klimaatadaptatie. Een duurzaam, efficiënt beheer en gebruik van onze bodem biedt daarmee een
belangrijke bijdrage aan de gezondheid, het welzijn en de welvaart. Onder bodem wordt verstaan
het vaste deel van de aarde met de zich daarin bevindende vloeibare en gasvormige bestanddelen
en organismen.3 Bodem omvat dus de vaste bodem en het grondwater, die een samenhangend
systeem vormen.
De Omgevingswet en de uitvoeringsregelgeving bieden het nieuwe juridische kader voor
maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Het stelsel is gericht op:
"het met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming
en verbetering van het leefmilieu, en in onderlinge samenhang:
a. bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede
omgevingskwaliteit, en
b.

doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van
maatschappelijke behoeften."

Deze zogenoemde maatschappelijke doelen zijn opgenomen in artikel 1.3 van de Omgevingswet.
Het doel van het Nederlandse bodembeleid is om een balans aan te brengen tussen beide
belangen: enerzijds de bescherming van de gezondheid van de mens en het behoud van de
functionele eigenschappen die de bodem heeft voor mens, plant en dier, en anderzijds het geven
van ruimte aan maatschappelijke activiteiten op of in de bodem. De uitdaging voor het beleid is de
balans tussen deze maatschappelijke opgaven te vinden en te behouden. Zodra een evenwichtige
balans is bereikt tussen beschermen en benutten, is sprake van duurzaam bodembeheer:4
het waarborgen van de gebruikswaarde van de bodem (vaste bodem en grondwater) en het
faciliteren van het duurzaam gebruik van de functionele eigenschappen van de bodem, door
het in onderlinge samenhang:
beschermen van de bodem tegen nieuwe verontreinigingen en aantastingen (pijler 1);
-

evenwichtig toedelen van functies aan locaties en het stellen van andere regels die met het
oog daarop nodig zijn in het omgevingsplan, rekening houdend met de kwaliteiten van de
bodem (pijler 2);

-

duurzaam en doelmatig beheren van de resterende historische verontreinigingen en –
aantastingen (pijler 3).

De Rijksregelgeving binnen het stelsel bestaat uit de Omgevingswet, vier daarbij behorende
algemene maatregelen van bestuur en de Omgevingsregeling. Het toepassingsgebied, het
instrumentenpakket, het belangenkader en de delegatiegrondslagen van de Omgevingswet zijn in
de meeste gevallen breed genoeg om bodem daarin te kunnen betrekken. De Omgevingswet is,
om het duurzaam beheer van de bodem op het niveau van wet adequaat te kunnen regelen,
aangevuld met een beperkt aantal onderwerpen:
een verplichte instructieregel over omgevingsplannen en projectbesluiten met het oog op
het beschermen van de bodem en ter voorkoming van onaanvaardbare risico’s voor de
gezondheid in verband met het gebruik van de bodem;

3

Definitie uit artikel 1.1 van de Omgevingswet, opgenomen in bijlage A. Begrippen
Zie paragraaf 2.2 van de memorie van toelichting bij de Aanvullingswet bodem Omgevingswet; Kamerstukken
II, 2017/18, 34 864, nr. 3.

4

77

-

het Rijk is bevoegd gezag voor regels voor het op of in de bodem brengen van
meststoffen;

-

de verplichting voor de gemeenten om tijdelijke beschermingsmaatregelen te eisen van
eigenaar of pachter bij een toevalsvondst van verontreiniging op of in de bodem;

-

de gedoogplichten voor het dulden van grondwaterbeheer, van maatregelen bij
toevalsvondst van verontreiniging op of in de bodem, van nazorg en voor de naleving van
de verplichtingen uit de zorgplicht bodem;

-

een noodregeling bodem als een voorziening onmiddellijk geboden is.

Deze aanvullingen zijn opgenomen in de Aanvullingswet bodem5.

Vier algemene maatregelen van bestuur onder de Omgevingswet
Op grond van de Omgevingswet zijn vier algemene maatregelen van bestuur vastgesteld:
•

Het Besluit activiteiten leefomgeving.6 Dit besluit stelt rechtstreeks werkende rijksregels over
activiteiten in de fysieke leefomgeving aan burgers, bedrijven en overheden in de rol van
initiatiefnemer.

•

Het Besluit bouwwerken leefomgeving.7 Dit besluit stelt algemene, rechtstreeks werkende
regels aan activiteiten met betrekking tot bouwwerken, zoals bouwen en slopen. Dit besluit is
gericht tot eenieder die deze activiteiten uitvoert, in de praktijk vooral burgers en bedrijven.

•

Het Besluit kwaliteit leefomgeving.8 Dit besluit richt zich tot bestuursorganen en bevat de
inhoudelijke normen voor de bestuurlijke taakuitoefening en besluitvorming.

•

Het Omgevingsbesluit.9 Dit besluit bevat de algemene en procedurele bepalingen voor de
uitwerking van de instrumenten van de wet die voor eenieder van belang zijn, zowel voor
overheden als voor bedrijven en burgers.

In totaal zijn ongeveer zestig sectorale algemene maatregelen van bestuur opgegaan in de vier
besluiten onder de Omgevingswet10. Dit Aanvullingsbesluit voegt daar een aantal regels over
bodem aan toe. De indeling van de algemene maatregelen van bestuur, die gekoppeld is aan
doelgroepen en type regelgeving, is gevisualiseerd in figuur 1.1.

5

Kamerstukken II, 2017/18, 34 864, nr. 2.
Stb 2018, 293.
7
Stb 2018, 291.
8
Stb 2018, 292.
9
Stb 2018, 290.
10
Kamerstukken II, 2013/14, 33 962, nr. 3.
6

78

De gekozen indeling van de algemene maatregelen van bestuur betekent dat de verschillende
doelgroepen de regels die op hen van toepassing zijn eenvoudiger kunnen vinden. Een
initiatiefnemer heeft, naast regels die opgenomen zijn in het omgevingsplan, vooral te maken met
het Besluit activiteiten leefomgeving. Dat besluit geeft helder aan welke algemene rijksregels
gelden voor bijvoorbeeld het graven in de bodem of het saneren van de bodem. Daarbij geeft dat
besluit aan in welke gevallen een vergunning nodig is. Als een burger of bedrijf als onderdeel van
zijn plannen ook iets wil (her)bouwen of slopen, kan hij terecht in het Besluit bouwwerken
leefomgeving. Hij kan in het Omgevingsbesluit vinden welke procedures hij moet doorlopen en wie
het bevoegde gezag is voor het verlenen van de omgevingsvergunning. In het omgevingsplan van
de gemeente vindt hij ten slotte welke gemeentelijke regels verder nog gelden voor zijn initiatief.
Zo kan een bodemonderzoek verplicht zijn of er kunnen beperkingen op het perceel rusten bij het
realiseren van de toegekende functie als gevolg van de bodemkwaliteit.
Voor een gemeente, waterschap en de provincie is ook het Besluit kwaliteit leefomgeving van
belang. Dat besluit schrijft voor welke regels het bestuursorgaan moet opnemen in zijn
omgevingsplan of verordening en welk beoordelingskader geldt bij vergunningen. De bodemregels
over het omgevingsplan richten zich met name op het stellen van regels aan locaties die
beperkingen opleggen aan het bouwen op verontreinigde bodem, op het vastleggen van nazorg en
gebruiksbeperkingen en het vaststellen van een bodemfunctieklassekaart voor toepassen van
grond en baggerspecie. In het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit bouwwerken
leefomgeving kan het bestuursorgaan vinden welke ruimte er is om maatwerk te bieden in
aanvulling op of in afwijking van de algemene rijksregels. Hiermee kan hij waar nodig extra ruimte
creëren voor gewenste ontwikkelingen en innovaties, of juist strengere eisen stellen als de situatie
hierom vraagt. Het Omgevingsbesluit geeft ten slotte duidelijkheid over procedures en over
instrumenten als milieueffectrapportage en kostenverhaal.
Dit Aanvullingsbesluit bevat een aantal regels over bodem. De drie genoemde pijlers vormen voor
deze regels het kader. Daarnaast zijn de vier verbeterdoelen van de stelselherziening van het
omgevingsrecht sturend voor de vorm en inhoud van de bodemregels. De vier verbeterdoelen zijn:
-

het vergroten van de inzichtelijkheid, de voorspelbaarheid en het gebruiksgemak van het
omgevingsrecht;
het bewerkstelligen van een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving in
beleid, besluitvorming en regelgeving;
het vergroten van de bestuurlijke afwegingsruimte door een actieve en flexibele aanpak
mogelijk te maken voor het bereiken van doelen voor de fysieke leefomgeving;
het versnellen en verbeteren van besluitvorming over projecten in de fysieke
11

leefomgeving .
Voor het bereiken van de verbeterdoelen en het instrumenteren van het duurzaam bodembeheer
worden de regels over bodem die als gevolg van de beleidsvernieuwing worden herzien ingepast in
de algemene maatregelen van bestuur onder de Omgevingswet.
1.2 Grondslag en reikwijdte Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet
Het Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet (hierna dit Aanvullingsbesluit) bestrijkt de
milieubelastende activiteiten: graven in bodem, opslaan van grond en baggerspecie, saneren van
de bodem, toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie en het op of in de bodem brengen
van meststoffen. De regels hierover worden hierbij opgenomen in het Besluit activiteiten
leefomgeving. Ook worden er instructieregels gesteld over het bouwen op verontreinigde grond,
voor het toepassen van grond en baggerspecie, het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib
en over een signaleringsparameter voor maatregelen ten behoeve van de grondwaterkwaliteit. De
instructieregels worden toegevoegd aan het Besluit kwaliteit leefomgeving.

11

Kamerstukken II, 2013/14, 33 962, nr. 3.

79

Daarnaast worden het Omgevingsbesluit en een aantal andere besluiten, waaronder het Besluit
bodemkwaliteit gewijzigd.
Invoeringswet Omgevingswet
Het voorliggende besluit is gebaseerd op de tekst van de Omgevingswet zoals die in het Staatsblad
in geplaatst (Stb. 2016, 156). Er is in de artikelen van dit Aanvullingsbesluit in beginsel
geanticipeerd op wijzigingen, bijvoorbeeld in terminologie, die voortvloeien uit het voorstel voor de
Invoeringswet Omgevingswet en het Invoeringsbesluit Omgevingswet12. Waar dat nodig is voor het
begrip van dit besluit, is in de toelichting wel melding gemaakt van voorgenomen wijzingen.
Algemene regels over activiteiten in een ministeriële regeling
De Omgevingswet biedt onder andere in artikel 4.3, derde lid, de grondslag om algemene regels bij
ministeriële regeling te stellen, als deze uitvoeringstechnische, administratieve en meet- of
rekenvoorschriften inhouden. Voor verschillende activiteiten wordt van deze mogelijkheid gebruik
gemaakt.
1.3 Medebetrokkenheid
De inhoud van dit aanvullingsbesluit is afgestemd met andere departementen en in het bijzonder
met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties en de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit.
1.4 Leeswijzer
Het systeem van de algemene maatregelen van bestuur onder de Omgevingswet, die zijn
aangevuld met dit Aanvullingsbesluit bodem, zijn al beschreven in de omvangrijke nota’s van
toelichting bij die regelgeving13.
In deze nota van toelichting wordt voornamelijk beschreven wat het nieuwe bodembeleid inhoudt,
wat de uitvoeringsregelgeving onder de Omgevingswet betekent voor bodem en wat het
Aanvullingsbesluit bodem regelt.
Hoofdstuk 2 beschrijft de aanleiding en achtergrond van dit Aanvullingsbesluit in het licht van de
stelselherziening.
Hoofdstuk 3 van deze toelichting beschrijft de belangrijkste beleidsmatige uitgangspunten voor de
totstandkoming van dit besluit en de hoofdkeuzes die in dit besluit zijn gemaakt.
Hoofdstuk 4 t/m 11 gaan in op de hoofdlijnen van dit Aanvullingsbesluit voor de verschillende
onderwerpen van de beleidsvernieuwing bodem. Hoofdstuk 4 beschrijft de inzet van preventieve
instrumenten. In hoofdstuk 5 is een beschouwing gegeven over de inzet van instrumenten bij
historische verontreinigingen in de bodem. Hoofdstuk 6 bespreekt de inzet van instrumenten voor
het beheer van grondwaterkwaliteit. Hoofdstuk 7 beschrijft de systematiek van het bouwen op
verontreinigde grond. Hoofdstuk 8, 9, 10 en 11 gaan in op de milieubelastende activiteiten,
respectievelijk graven in bodem, opslaan van grond en baggerspecie, saneren van de bodem en
het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie. Hoofdstuk 12 beschrijft de
milieubelastende activiteit het op of in de bodem brengen van meststoffen. Hoofdstuk 13 bespreekt
de overige onderwerpen.
Hoofdstuk 14 beschrijft de verhouding tot bestaande en voorgenomen regelgeving en geeft een
beknopte toelichting op de manier waarop de regels vanuit het voorheen geldende recht zijn
overgenomen in dit besluit.

12

Deze voorhangversie van het Aanvullingsbesluit bodem is na de consultatie vernummerd op basis van het
Invoeringsbesluit Omgevingswet voorhangversie d.d. 29 mei 2019.
13
Stb 2018, 290 t/m 293.

80

Hoofdstuk 15 gaat in op uitvoering, (interbestuurlijk) toezicht en handhaving van de onderdelen
van dit besluit.
Hoofdstuk 16 beschrijft de effecten van het besluit op bestuurslasten, de rechtspraak,
administratieve lasten en het milieu nadat de desbetreffende toetsen zullen zijn uitgevoerd.
Hoofdstuk 17 beschrijft de resultaten van de toetsing en internetconsultatie.
Hoofdstuk 18 gaat in op de invoering van dit Aanvullingsbesluit en hoofdstuk 19 beschrijft het
overgangsrecht en de bruidsschat.
De artikelsgewijze toelichting beschrijft vervolgens voor zover nodig per artikel de keuzes en
achtergronden.

81

2 Aanleiding en achtergrond

2.1 Naar duurzaam beheer van bodemkwaliteiten
De ingezette koers van duurzaam bodembeheer ziet op het verlaten van de sectorale benadering
van de bodem en richt zich op waardecreatie door het zoeken van een combinatie met
gebiedsontwikkeling of het duurzaam inzetten van bodemdiensten.14 De instrumenten voor de
uitvoering van duurzaam bodembeheer zijn langs deze beleidslijn ontwikkeld. In principe is er geen
grote koerswijziging voorzien, maar wel een aantal accentverschuivingen in het wettelijk
instrumentarium.

Beleidsvernieuwing bodem
De beleidsvernieuwing wordt gekenschetst door de volgende verschuivingen:
a.
Gebiedsaanpak en regulering van activiteiten in plaats van sanering van het geval.
b.
Regels in het Omgevingsplan gericht op activiteiten in plaats van het saneren om milieuhygiënische
redenen.
c.
Vergroten van de bestuurlijke afwegingsruimte in plaats van een centraal gereguleerde aanpak.
d.
Versnellen en verbeteren van de besluitvorming over bouwactiviteiten door onder meer het
verminderen van het aantal bodemonderzoeken en het zoveel mogelijk inzetten van algemene regels in plaats van
beschikkingen.

Duurzaam bodembeheer krijgt in drie pijlers gestalte. Het beschermen van de bodem, (inclusief
grondwater), tegen nieuwe verontreinigingen en aantastingen (pijler 1) vraagt om een actieve rol
van de overheid. Dit vertaalt zich in kaders door de overheid voor diegenen die milieubelastende
activiteiten onder het Besluit activiteiten leefomgeving verrichten om de nadelige beïnvloeding van
de bodem en oppervlaktewaterlichamen te voorkomen, te beperken of ongedaan te maken. Ook is
er een op preventie gericht kader voor het onttrekken van grondwater dan wel, het in samenhang
hiermee, infiltreren van water in de bodem.
Ook bij het evenwichtig toedelen van functies aan locaties door gemeenten (pijler 2) spelen de
kwaliteiten (fysische, ecologische en chemische) van de bodem een rol in de afweging van
belangen. Gemeenten stellen regels over de wenselijke bodemkwaliteit. Ook regels die een
bepaalde activiteit op een locatie wel, niet of onder voorwaarden mogelijk maken, kunnen de
bodemkwaliteit betreffen. Bij beheer van historische bodemverontreinigingen gaat het in de tweede
pijler om het vergroten van de gebruikswaarde van de bodem door het zoeken van combinaties
met gebiedsontwikkelingen of met het duurzaam inzetten van bodemdiensten, zoals
bodemvruchtbaarheid, drinkwaterproductie, biologische- en duurzame landbouw.
Het duurzaam en doelmatig beheer van historische verontreinigingen (pijler 3) vindt plaats door
een samenspel tussen de eigenaar van de bodem en de overheid. De eigenaar van de bodem is en
blijft verantwoordelijk voor de bodemkwaliteit. Het Rijk stelt kaders voor activiteiten, zoals voor
het bouwen van een woning op verontreinigde bodem. De gemeente en de provincie kunnen
voorwaarden stellen aan de chemische kwaliteit van de bodem vanuit ambities voor de
geschiktheid van de bodem vanuit ecologisch oogpunt of ter bescherming of verbetering van de
grondwaterkwaliteit. Ook het waterschap zal zich als beheerder van het regionaal watersysteem de
bescherming van de grondwaterkwaliteit aantrekken, in het bijzonder waar het de eerste pijler van
het bodembeheer betreft: preventie (zie nader hoofdstuk 6 waar de verantwoordelijkheden met
betrekking tot het beheer van de grondwaterkwaliteit wordt beschreven).
Het gaat erom dat overheden, in samenspraak met burgers en bedrijven, komen tot een goede
afweging van alle belangen bij het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Dit
vraagt om meer oog voor de samenhang van relevante aspecten van de fysieke leefomgeving. Zo
14

Zie hoofdstuk 2 van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Aanvullingswet bodem Omgevingswet
(Kamerstukken II, 2017/18, 34 864, nr. 3)

82

wordt bodem niet meer als een geïsoleerd compartiment beschouwd, maar in de context van het
bodem- en watersysteem.
2.2 Inpassen in instrumentenpalet Omgevingswet
De Omgevingswet biedt een vernieuwd palet aan instrumenten, die in een aantal gevallen bij
algemene maatregel van bestuur verder zijn uitgewerkt. De beleidscyclus15 is een denkmodel dat
overheden kunnen gebruiken om te komen tot een evenwichtige en effectieve inzet van het
wettelijke instrumentarium.

De cyclus begint bij het opstellen van een strategische, integrale omgevingsvisie voor het gehele
grondgebied. Hierin formuleren de betrokken overheidslagen ambities voor de fysieke
leefomgeving en de daarbij behorende sturingsfilosofie. Een dergelijke omgevingsvisie omvat ook
de ambities op het gebied van de bodemkwaliteiten en de gewenste ontwikkelingen op en in de
bodem, vaak in relatie tot maatschappelijke opgaves. Rijk, provincies en gemeenten maken elk
een eigen omgevingsvisie. In de nationale omgevingsvisie kan bijvoorbeeld aardwarmtewinning en
gasopslag worden afgewogen tegen andere functies in een gebied, zodat de bodem en ondergrond
zo efficiënt mogelijk, duurzaam en toekomstbestendig worden gebruikt. Bij die afweging kunnen
ook aspecten als bodemverontreiniging, de drinkwatervoorziening en de problematiek rondom
kabels en leidingen worden betrokken. De provincie zal ter uitvoering van haar taken in de
omgevingsvisie onder meer aandacht besteden aan bodemkwaliteit in relatie tot de algehele
grondwaterkwaliteit en specifiek waar dit bestemd is voor menselijke consumptie,
grondwateronttrekkingen, infiltraties en natuur. De omgevingsvisie van de gemeente geeft
bijvoorbeeld aan wat haar ambities zijn met de fysieke leefomgeving en legt de basis voor het
evenwichtig toedelen van functies aan locaties in het omgevingsplan. Hier kan de gemeente de
chemische kwaliteit, de ecologische en fysische kwaliteit van de bodem betrekken.
Het Rijk en de provincies kunnen door instructieregels die gericht zijn tot andere bestuursorganen,
sturing geven waar nodig voor de uitoefening van taken of bevoegdheden. De gemeente maakt op
basis van deze instructieregels en de eigen ambities (vastgelegd in de omgevingsvisie) een
omgevingsplan (en de provincie een omgevingsverordening). In programma’s formuleert de
overheid waar nodig de maatregelen die leiden tot de gewenste kwaliteit van de fysieke
leefomgeving.
Algemene regels in het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit bouwwerken leefomgeving, in
verordeningen van provincie of waterschap en in het omgevingsplan van de gemeente geven
directe sturing aan de bescherming van de bodem bij de uitvoering van activiteiten. Voor

15

Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, blz. 22-25.

83

activiteiten waar toestemming vooraf nodig is, wordt die gegeven met een omgevingsvergunning
of een projectbesluit.
Op basis van de gestelde regels wordt toezicht gehouden op de naleving van de regels en wordt zo
nodig gehandhaafd. Via monitoring bepaalt de overheid of aan omgevingswaarden of andere
doelstellingen wordt voldaan. Als de omgevingswaarden, zoals goede chemische toestand van het
grondwaterlichaam, niet worden gehaald, moet de overheid een programma vaststellen om dit
alsnog voor elkaar te krijgen.
2.3 Integraal afwegingskader instrumenten duurzaam bodembeheer
Het Integraal Afwegingskader beleid en regelgeving16 is een hulpmiddel om te bepalen of
regelgeving nodig en wenselijk is en om te komen tot de meest doelmatige vorm hiervan. Het
nieuwe stelsel, waarvan de Aanvullingswet bodem Omgevingswet17 en dit Aanvullingsbesluit
onderdeel uitmaken, vervangt de Wet bodembescherming en de daaronder hangende
uitvoeringsregels die betrekking hebben op duurzaam bodembeheer. Uit de memorie van
toelichting bij de Aanvullingswet bodem18 blijkt dat de inzet van het instrumentarium van de
Omgevingswet voldoende ruimte biedt om doelmatig bodembeheer te realiseren en dat een
beperkte aanvulling nodig is met specifieke bodemregels.
Bij iedere bodemregel is steeds systematisch gekeken welk probleem de regelgeving beoogt op te
lossen, wat het doel is van de betreffende regel en of overheidsinterventie op rijksniveau
gerechtvaardigd is. De bescherming van de bodem (pijler 1) is een maatschappelijk vraagstuk van
algemeen belang, waarbij vanwege een gelijk speelveld voor bedrijven en een gelijk
beschermingsniveau voor burgers aan een aantal categorieën van activiteiten algemene rijksregels
zijn gesteld. Hiervoor zijn voornamelijk de gemeenten het bevoegd gezag. Het voorkomen van
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid vanwege het gebruik van de bodem is de basis om via
instructieregels eisen te stellen aan de bodemkwaliteit bij het evenwichtig toedelen van functies
aan locaties door gemeenten (pijler 2). Het beheer van historische bodemverontreinigingen (pijler
3) is primair een taak van gemeenten; zij ontwikkelen hiervoor beleid in de omgevingsvisie en
stellen regels in het omgevingsplan. Voor een aantal activiteiten die betrekking hebben op
historische bodemverontreinigingen zijn landelijke uniforme regels gesteld, om onaanvaardbare
risico’s voor de gezondheid te voorkomen en het hergebruik van afvalstoffen mogelijk te maken.
Het beheer van de grondwaterkwaliteit is en blijft onderdeel van het beheer van watersystemen als
gevolg van implementatie van Europees recht en kan mede aanleiding geven tot het beheer van
bodemverontreinigingen indien deze de grondwaterkwaliteit (dreigen) te beïnvloeden. De
verantwoordelijkheid voor een goede grondwaterkwaliteit berust (zoals dat gold voor
inwerkingtreding van de Omgevingswet) bij de provincies en daar waar vanuit historische
verontreinigingen de grondwaterkwaliteit negatief wordt beïnvloed, zal met de gemeente moeten
worden afgestemd over de te nemen maatregelen. Hierbij zal de watersysteembeheerder worden
betrokken.
De regels in dit Aanvullingsbesluit borduren in veel gevallen voort op regels uit bestaande
regelgeving, die haar nut in het verleden heeft bewezen. Aan de hand van de verbeterdoelen en
uitgangspunten van de stelselherziening is steeds gezocht naar de meest doelmatige vorm van
regelgeving. Door deze kritische blik is in samenspraak met betrokkenen een nieuwe set van regels
ontwikkeld, die op onderdelen is vereenvoudigd vergeleken met de daarvoor geldende regels. Het
heeft in enkele gevallen geleid tot inzet van andere juridische instrumenten, zoals meer gebruik
van algemene regels of juist tot het niet meer stellen van rijksregels.
In het algemeen deel van deze nota van toelichting wordt op verschillende plekken ingegaan op de
vragen die volgen uit het Integraal Afwegingskader:

16

www.naarhetiak.nl
Kamerstukken II, 2017/18, 34 864, nr. 2.
18
Kamerstukken II, 2017/18, 34 864, nr. 3.
17

84

- In paragraaf 1.1 en 2.1 wordt ingegaan op de plaats van bodem in het stelsel van de
Omgevingswet.
- In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de aanleiding en achtergrond, met de doelen van de
stelselherziening en van dit besluit.
- Uit hoofdstuk 3 kan worden geconcludeerd wat overheidsinterventie rechtvaardigt en wat
het beste instrument is.
- In hoofdstuk 17 van het algemeen deel van deze toelichting wordt ingegaan op de effecten
van de stelselherziening en dit besluit voor burgers, bedrijven, overheid en milieu.
- In hoofdstuk 18 van het algemeen deel van deze toelichting wordt ingegaan op welke
partijen betrokken zijn geweest bij de consultatie.
2.4 Uitgangspunten voor het Aanvullingsbesluit bodem
De vier verbeterdoelen, benoemd in paragraaf 1.1, zijn de basis voor de beleidsmatige
uitgangspunten die zijn gebruikt bij de stelselherziening van het omgevingsrecht. De
uitgangspunten zijn uitgebreid beschreven in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel voor
de Omgevingswet19. Voor dit Aanvullingsbesluit zijn de belangrijkste uitgangspunten:
1.
Europees recht en internationale verdragen: uitgangspunt is dat in de Omgevingswet voor
onderwerpen die door EU-richtlijnen en relevante internationale verdragen worden bestreken, niets
anders of méér wordt vastgelegd dan wat die richtlijnen of verdragen voorschrijven, tenzij daar na
afweging van alle belangen aanleiding toe is en het Europees recht hiervoor ruimte biedt. Voor dit
Aanvullingsbesluit zijn met name de kaderrichtlijn water, de grondwaterrichtlijn, de richtlijn
milieuaansprakelijkheid, de richtlijn storten van afvalstoffen, de kaderrichtlijn afvalstoffen, de
nitraatrichtlijn, de richtlijn zuiveringsslib en de richtlijn industriële emissies van belang. In
paragraaf 15.4 wordt op verschillende richtlijnen, verordeningen en verdragen nader ingegaan.
2.
Gelijkwaardige bescherming: uitgangspunt is dat het niveau van bescherming van
gezondheid, veiligheid en omgevingskwaliteit gelijkwaardig blijft aan het oude niveau. De
vormgeving van het juridische instrumentarium kan wel worden aangepast, maar het
achterliggende beleidsdoel blijft in beginsel gehandhaafd. Voor bodem is dit uitgangspunt in de
meeste gevallen ook gehanteerd, waarbij wordt opgemerkt dat (in het kader van het verbeterdoel
van vergroting van de bestuurlijke afwegingsruimte) aan gemeenten de ruimte wordt geboden om
de inhoud van de bodemregels in het omgevingsplan af te stemmen op de lokale situatie en
ambities. Dit is een keuze van de wetgever in de Omgevingswet zelf. Ook gelijkwaardige
rechtsbescherming is een uitgangspunt. De rechtsbescherming met de Omgevingswet mag niet
minder worden. De vereenvoudiging van procedures voor initiatiefnemers leidt niet tot inperking
van de rechten van andere belanghebbenden.
3.
Flexibiliteit (afwegingsruimte en maatwerkmogelijkheden): uitgangspunt is dat ruimte
wordt geboden om betere en meer samenhangende afwegingen te maken, die rekening houden
met lokale omstandigheden en ontwikkelingen. Daarbij is flexibiliteit altijd bedoeld om de doelen
van de wet te dienen, dus om de fysieke leefomgeving te beschermen en doelmatig te benutten. In
de bodemregelgeving is de flexibiliteit in een aantal gevallen beperkt. Voorbeelden hiervan zijn de
producteisen die vanuit Europa aan bouwstoffen
worden gesteld en de grenswaarden waarboven gemeenten geen eigen normen mogen stellen.
4.
Aansluiten bij de bestaande bestuurlijke taakverdeling, met tegelijkertijd het uitgangspunt
van de Omgevingswet dat de gemeente primair verantwoordelijk is en blijft voor de zorg van de
fysieke leefomgeving ('decentraal tenzij'). Zo is bijvoorbeeld de taakverdeling bij het toepassen
van grond en baggerspecie ongewijzigd bij de gemeente (op de landbodem) en de
waterkwaliteitsbeheerder (op de waterbodem) gebleven. Maar het uitgangspunt ‘decentraal, tenzij’
heeft bij het beheer van historische bodemverontreinigingen geleid tot een verschuiving van taken
van provincies en grote gemeenten naar alle gemeenten. Bij het beheer van historische
19

Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, blz. 30-49.

85

grondwaterverontreinigingen kan sprake zijn van een verschuiving van grote gemeenten naar de
provincies.
5.
Doelmatig onderzoek en vermindering onderzoekslasten: onderzoek is geen doel op zich,
maar een bijdrage aan zorgvuldige besluitvorming. Gemeenten worden gestimuleerd om het aantal
bodemonderzoeken (en daarmee de onderzoekslasten van de nieuwe regelgeving) terug te dringen
door bestaande informatie uit eerdere onderzoeken en historische informatie over een gebied of
locatie beschikbaar te stellen.

86

3

Hoofdkeuzes

3.1

Inleiding

De bodem is een onderdeel van de fysieke leefomgeving (artikel 1.2, tweede lid, onder e,
Omgevingswet). Onder de Wet bodembescherming was de bodem beschermd door regels die
voornamelijk op Rijksniveau waren vastgesteld. Zo was er de verplichting tot het nemen van
preventieve maatregelen bij het uitvoeren van handelingen in of op de bodem en bij een eventueel
nieuw ontstane bodemverontreiniging de verplichting tot het direct opruimen. Daarnaast was er
een uitgebreide regeling ontstaan om de (soms ernstige) historische bodemverontreinigingen,
ontstaan door allerlei activiteiten op of in de bodem in het verleden, aan te pakken of te beheren.
Ook andere activiteiten, zoals het graven in de bodem, de opslag van grond en baggerspecie, het
toepassen van grond, baggerspecie, bouwmaterialen en het op of in de bodem brengen van
meststoffen werden door rijksregels gereguleerd. De regels waren gericht op het zorgvuldig
uitvoeren van handelingen en het voorkomen van verspreiding en vermenging van verontreinigde
grond. De regels die zagen op het toepassen hadden mede tot doel om afvalstoffen nuttig toe te
passen.
In de Omgevingswet staat het subsidiariteitsbeginsel centraal. De uitoefening van taken en
bevoegdheden wordt op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Omgevingswet in principe
overgelaten aan de gemeente. Het subsidiariteitsbeginsel wordt ook wel aangeduid met het
principe ‘decentraal, tenzij’.
Een taak of bevoegdheid wordt alleen door het Rijk uitgeoefend (artikel 2.3, derde lid,
Omgevingswet):
• als er een nationaal belang is en dat belang niet op een doelmatige en doeltreffende wijze
door het provinciebestuur, waterschapsbestuur of gemeentebestuur kan worden behartigd;
•

voor de uitvoering van een internationaalrechtelijke verplichting;

•

voor een doelmatige en doeltreffende uitoefening van de taken en bevoegdheden.

Voor de bodemregels in de verschillende algemene maatregelen van bestuur is gekeken in
hoeverre het noodzakelijk is dat het Rijk regels stelt.
3.2

Het Aanvullingsbesluit bodem en het uitgangspunt decentraal, tenzij

In dit Aanvullingsbesluit stelt het Rijk regels ter uitvoering van een internationaalrechtelijke
verplichting en voor een doelmatige en doeltreffende uitoefening van taken en bevoegdheden.
Deze regels hebben de vorm van instructieregels als het gaat over de uitvoering van taken en
bevoegdheden van andere overheden. Deze instructieregels zijn opgenomen in het Besluit kwaliteit
leefomgeving. Verder stelt het Rijk in dit Aanvullingsbesluit locatieonafhankelijke regels van
technische aard ten behoeve van een duurzaam bodembeheer. Deze regels zien op
milieubelastende activiteiten en lozingsactiviteiten op een oppervlaktewaterlichaam of
lozingsactiviteiten op zuiveringtechnisch werk en zijn opgenomen in het Besluit activiteiten
leefomgeving. Bij de milieubelastende activiteiten in dit Aanvullingsbesluit is het waarborgen van
een gelijk speelveld en een gelijk beschermingsniveau van belang. De nadelige gevolgen voor het
milieu die deze activiteiten kunnen veroorzaken, rechtvaardigen het stellen van regels op centraal
niveau. In de artikelsgewijze toelichting is dit bij elke milieubelastende activiteit nader geduid. Het
opnemen van regels in het Besluit kwaliteit leefomgeving en het Besluit activiteiten leefomgeving is
gebonden aan een aantal hoofdkeuzes, die zijn samengevat in paragraaf 3.4.
Internationaalrechtelijke en Europeesrechtelijke verplichtingen
Internationaalrechtelijke en Europeesrechtelijke verplichtingen – met name de implementatie van
Europese richtlijnen - kunnen verplichten tot regels van het Rijk. Regels die direct of indirect de
bodem beschermen zijn opgenomen in de kaderrichtlijn afvalstoffen, de kaderrichtlijn water, de
grondwaterrichtlijn, de richtlijn milieuaansprakelijkheid, de richtlijn storten van afvalstoffen en de
87

richtlijn industriële emissies. De implementatie van deze regelgeving vereist veelal het stellen van
regels over activiteiten, gericht tot degene die de activiteiten uitvoert of instructieregels gericht op
het uitoefenen van taken en bevoegdheden door andere overheden. Voor bodem betekent dit
onder meer het verankeren van de uitgangspunten van de richtlijn milieuaansprakelijkheid (de
vervuiler betaalt) en de kaderrichtlijn afvalstoffen (het bevorderen van hergebruik en het
voorkomen van milieuverontreiniging) in algemene regels. De herimplementatie van de
kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn heeft al plaatsgevonden in het hoofdspoor, evenals
de herimplementatie van diverse richtlijnen zoals de Richtlijn industriële emissies, die ook
bodembeschermende maatregelen voorschrijven.
De regels voor het op of in de bodem brengen van meststoffen strekken ter implementatie van de
nitraatrichtlijn, de NEC-richtlijn, de kaderrichtlijn water en Richtlijn nr. 86/278/EEG van de Raad
van de Europese Gemeenschappen van 12 juni 1986, betreffende de bescherming van het milieu,
in het bijzonder de bodem, bij het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw (PbEG 1986, L 278).
Doelmatige en doeltreffende uitoefening van taken en bevoegdheden
Het Rijk kan ook regels stellen als dat voor een doelmatige uitoefening van taken en bevoegdheden
nodig is. Bij een aantal categorieën van milieubelastende activiteiten en daarmee samenhangende
lozingsactiviteiten, zijn in dit Aanvullingsbesluit rijksregels gesteld vanwege gelijk speelveld voor
bedrijven en een gelijkwaardig beschermingsniveau voor burgers. Door het stellen van rijksregels
wordt bevorderd dat er geen scheve concurrentieverhoudingen ontstaan tussen bedrijven, dat
landelijk opererende bedrijven een zekere uniformiteit van regels ervaren en dat burgers in het
hele land een gelijke mate van bescherming genieten. Uniforme regels voor activiteiten op of in de
bodem bevorderen een gelijk speelveld voor landelijk opererende aannemers en adviesbureaus. Dit
speelt onder meer bij de algemene rijksregels over graven, saneren van de bodem, het toepassen
van grond, baggerspecie en bouwstoffen en de opslag van grond en baggerspecie. Voor een deel
van de activiteiten binnen deze categorieën kan de bescherming van de bodem en de mens in
belangrijke mate worden gerealiseerd door het stellen van passende en preventieve maatregelen
en regels gebaseerd op de beste beschikbare technieken (BBT). Deze regels zijn onafhankelijk van
de locatie. Het zou voor de concurrentieverhoudingen en de bescherming van de fysieke
leefomgeving en de mens niet bevorderlijk zijn als het wel of niet treffen van deze
locatieonafhankelijke preventieve en BBT-maatregelen onderdeel zou worden van een lokale
discussie over bijvoorbeeld een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven. Door het stellen van
algemene rijksregels wordt eveneens het risico van afwenteling voorkomen, namelijk het risico dat
vrijgekomen verontreinigde grond in de keten verdwijnt, wordt vermengd of de bodem elders
verontreinigt. De regels betreffen vooral technische voorschriften die locatie onafhankelijk gesteld
kunnen worden. Binnen deze regels blijft in de meeste situaties wel maatwerk mogelijk, zodat
ingespeeld kan worden op lokale omstandigheden.
Voor de verschillende onderdelen van het doelmatig bodembeheer is het principe ‘decentraal,
tenzij’ als volgt ingevuld.
Voor de bescherming van de bodem heeft het Rijk passende preventieve maatregelen en BBT
voorgeschreven ter bescherming van de bodem tegen nieuwe verontreinigingen en aantastingen.
De regels over bodempreventie als onderdeel van de regels voor de milieubelastende activiteiten,
die al in het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit kwaliteit leefomgeving zijn
opgenomen, voldoen. Dit laat onverlet dat de gemeente, vanuit haar taak voor de zorg van de
fysieke leefomgeving, aanvullende regels in het omgevingsplan kan stellen voor activiteiten die niet
door het Rijk zijn gereguleerd. Dit wordt onder de noemer preventieve instrumenten verder
beschreven en uitgewerkt in hoofdstuk 4 van deze toelichting. Ook de provincie en het waterschap
kunnen aanvullende regels stellen in omgevings- en waterschapsverordening ten aanzien van
(water)activiteiten die het Rijk niet reguleert met het oog op het beschermen van het grondwater
tegen nieuwe verontreinigingen. De taken van de provincie en het waterschap die hiertoe
aanleiding geven worden in hoofdstuk 6 toegelicht.
Voor lozingen van afvalwater bij de milieubelastende activiteiten graven in de bodem en saneren
van de bodem worden geen rijksregels opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving.
88

Of de lozing van vrijkomend afvalwater aandacht nodig heeft, zal vooral afhankelijk zijn van de
lokale situatie. In lijn met het uitgangspunt “decentraal, tenzij” kan het stellen van regels beter
worden overgelaten aan de gemeente en het waterschap. Regels over lozen van grondwater bij
bodemsanering (artikel 3.1 Activiteitenbesluit en Besluit lozen buiten inrichtingen) worden via het
Invoeringsbesluit in de bruidsschat meegegeven aan gemeente en waterschap. Dit wordt verder in
hoofdstuk 6 toegelicht.
De kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn vormen het kader voor de bescherming en
verbetering van de grondwaterkwaliteit. Deze richtlijnen zijn in het hoofdspoor volledig
geïmplementeerd in de besluiten onder de Omgevingswet. Op grond van deze richtlijnen wordt met
een planmatige aanpak gewerkt aan het realiseren van een goede grondwatertoestand. De
richtlijnen bieden het kader voor het beheer van historische verontreinigingen waar deze de
grondwaterkwaliteit beïnvloeden, in zowel de vaste bodem als in het grondwater. De keuzes over
het beheer van historische verontreinigingen in relatie tot het grondwater worden, gezien de
specifieke verantwoordelijkheid voor de grondwaterkwaliteit van de provincies en de algemene
watersysteembeheertaak van de waterschappen en het Rijk, aan die overheden overgelaten, zij
het dat gemeenten in beeld kunnen komen als de grondwaterkwaliteit negatief wordt beïnvloed
door uitloging (‘inbreng’) vanuit een verontreiniging van de vaste bodem. In hoofdstuk 6 van deze
toelichting wordt in grote lijnen beschreven hoe dit systeem werkt.
Voor het omgaan met historische verontreinigingen in de bodem en om de risico’s van blootstelling
aan deze bodemverontreinigingen te beperken zijn instructieregels in het Besluit kwaliteit
leefomgeving vereist. Bij het toedelen van functies aan locaties kan namelijk worden bereikt dat
rekening wordt gehouden met de kwaliteiten van de bodem. Er worden beperkingen opgenomen
voor het realiseren van gebouwen op een bodemgevoelige locatie20. Deze gebouwen mogen niet
worden gerealiseerd als er blootstelling aan onaanvaardbare risico’s van bodemverontreiniging
mogelijk is, tenzij er maatregelen worden genomen. Deze maatregelen, tezamen met de regels
voor het graven, opslaan en het toepassen van grond en baggerspecie, bevatten vooral locatie
onafhankelijke technische voorschriften die landelijk uniform worden gesteld in het Besluit
activiteiten leefomgeving. Zie verder de milieubelastende activiteit graven (hoofdstuk 8), de
milieubelastende activiteit opslaan van grond en baggerspecie (hoofdstuk 9), de milieubelastende
activiteit saneren van de bodem (hoofdstuk 10) en de milieubelastende activiteit toepassen van
bouwstoffen, grond, baggerspecie en mijnsteen (hoofdstuk 11). Door gemeenten waar nodig
ruimte te laten voor nadere invulling, aanvulling of afwijking van regels, kan gebiedsgericht of voor
een individueel geval maatwerk worden geleverd. Bij het toepassen van grond en baggerspecie is
dit niet helemaal nieuw. Het Besluit bodemkwaliteit gaf immers, weliswaar onder strikte
voorwaarden, een mogelijkheid voor het stellen van lokale maximale waarden onder het
gebiedspecifieke beleid. Het samenstel van regels voor het beheer van historische
verontreinigingen in de bovengrond wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 5 van deze toelichting.
Met dit aanvullingsbesluit worden de regels voor het op of in de bodem brengen van meststoffen
onder de systematiek van de Omgevingswet gebracht (hoofdstuk 12). De Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit blijft ook onder de Omgevingswet het bevoegd gezag. Gelet op de aard
van de taken en bevoegdheden ligt dit voor de hand. De regels strekken mede ter uitvoering van
Europese verplichtingen.
3.3 Algemene kenmerken normen bodemkwaliteit
Dit Aanvullingsbesluit bevat een toetsingskader met normen voor de chemische bodem- en
grondwaterkwaliteit die door het Rijk zijn vastgesteld. Het Rijk stelt hiermee de bandbreedte vast
van het generieke normenkader. Bevoegde overheden hebben volgens de Omgevingswet de
bevoegdheid en het instrumentarium voor de vaststelling van een compleet lokaal normenkader
voor bodem en grondwater in het kader van de fysieke leefomgeving.

20

Artikel 5.89h Besluit kwaliteit leefomgeving geeft aan wat een bodemgevoelige locatie is.

89

In de Wet bodembescherming en onderliggende regelgeving waren er normen voor de
bodemkwaliteit en de grondwaterkwaliteit en diverse normen voor het toepassen van bouwstoffen,
grond en baggerspecie en het aanwenden van meststoffen en andere stikstofhoudende
verbindingen. Deze normen zijn ongewijzigd overgebracht naar de systematiek van de
Omgevingswet. De regering heeft de inhoudelijke normstelling vastgelegd op het niveau van
algemene maatregel van bestuur.21 De gehanteerde juridische begrippen zijn zo veel mogelijk
geharmoniseerd. Dit draagt bij aan de inzichtelijkheid van de nieuwe regeling. Voor sommige
normen is het, gezien de systematiek van de omgevingswet, niet nodig ze op rijksniveau vast te
stellen en worden daarom niet meer opgenomen in het aanvullingsbesluit. Van andere normen is
de terminologie en het kader waarin ze gebruikt worden veranderd, bijvoorbeeld de
signaleringswaarde voor grondwater. Normen die niet in dit Aanvullingsbesluit op rijksniveau zijn
opgenomen en dus niet meer passend bleken in de systematiek van de Omgevingswet, kunnen
worden gebruikt bij de onderbouwing van een duurzaam bodembeheer en voor de gewenste
gebiedskwaliteit in omgevingsvisies, omgevingsplannen, omgevingsverordeningen. Veel van deze
normen, zoals de streefwaarden grondwater of de voormalige Indicatieve Niveaus voor Ernstige
Verontreiniging (INEV’s) zijn beschikbaar in het normenzoeksysteem op de website van het RIVM:
https://rvs.rivm.nl/normen. In een omgevingsvisie worden de ambities en beleidsdoelen
beschreven voor de kwaliteit van het bodem en watersysteem, welke verder worden uitgewerkt in
het omgevingsplan of de omgevingsverordening.
Gelijkwaardig beschermingsniveau
Het uitgangspunt van een gelijkwaardig beschermingsniveau betekent dat het beschermingsniveau
van gezondheid, veiligheid en omgevingskwaliteit gelijkwaardig blijft aan het huidige niveau. Het
principe van “decentraal, tenzij” in de Omgevingswet en het uitgangspunt van gelijkwaardige
beschermingsniveau sluiten elkaar niet uit. Het uitgangspunt gelijkwaardig beschermingsniveau
betekent niet dat elke norm op hetzelfde niveau terugkomt, maar dat over het geheel gezien
hetzelfde beschermingsniveau wordt geboden als de Wet bodembescherming en de daarop
gebaseerde besluiten en regelingen biedt. Dat beschermingsniveau ontstaat net als voorheen door
een samenspel van keuzen op lokaal, regionaal en landelijk niveau. De stelselherziening maakt de
landelijke bijdrage aan het beschermingsniveau iets kleiner en de lokale en regionale bijdrage
groter. Het omgevingsplan zal de basis vormen van het beschermingskader. Het Aanvullingsbesluit
geeft voor enkele activiteiten normwaarden als uitgangspunt. Voor het bouwen van woningen op
verontreinigde grond geeft dit Aanvullingsbesluit via instructieregels normwaarden die in geen
geval mogen worden overschreden. Hiermee is de gemeente verantwoordelijk voor het
normenkader voor de bodem als onderdeel van de fysieke leefomgeving en is de provincie
verantwoordelijk voor het normenkader voor het grondwater als onderdeel van de fysieke
leefomgeving.
Het moet worden benadrukt dat de vernieuwing van het bodembeleid en de inpassing in het
nieuwe stelsel voor omgevingsrecht niet per individueel onderdeel maar als geheel moet worden
gewogen. Dat doet recht aan de verbetering die het nieuwe stelsel in samenhang met de
beleidsvernieuwing oplevert voor bodemkwaliteit als integraal onderdeel van de fysieke
leefomgeving.
Systeemverantwoordelijkheid van het rijk
Het blijft de verantwoordelijkheid van het Rijk te zorgen voor een algemene kennisbasis waarop
zowel nationale als lokale normen kunnen worden gebaseerd. De kennis over chemische stoffen en
de effecten op mens en milieu wordt steeds groter. Via het RIVM zorgt het Rijk ervoor dat deze
kennis ter beschikking komt. Tevens draagt het Rijk er met RIVM zorg voor dat deze kennis wordt
vertaald in een consistent stelsel van normen. Omdat met de komst van de Omgevingswet het Rijk
terughoudend is geweest met het gelijktijdig aanpassen van de normen heeft het Rijk aan het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) opdracht gegeven voorstellen te doen om het
normenstelsel te actualiseren. De resultaten hiervan zullen begin 2021 beschikbaar komen. Naar
verwachting kunnen die in 2023 in de wetgeving worden verwerkt.
21

Handelingen 2013/14, 33 962, nr. 3, pagina 372.

90

Voor de omgang met een diffuus voorkomende verontreiniging zoals lood wordt verwezen naar
paragraaf 5.1 van de nota van toelichting.
Normen in het Besluit activiteiten leefomgeving
Het Aanvullingsbesluit reguleert een aantal milieubelastende activiteiten en stelt daar regels over.
Het gaat om de volgende activiteiten:
Graven in bodem
Bij de milieubelastende activiteiten graven in bodem wordt onderscheid gemaakt tussen graven in
de bodem boven de interventiewaarde bodemkwaliteit en graven in de bodem beneden de
interventiewaarde bodemkwaliteit. De interventiewaarden bodemkwaliteit geven aan wanneer de
functionele eigenschappen die de bodem heeft voor de mens, dier en plant ernstig zijn verminderd
of dreigen te worden verminderd. Bij graven boven de interventiewaarden bodemkwaliteit zijn
meer regels van toepassing, zoals een meldingsplicht, de erkenningsregeling voor de uitvoering en
de milieukundige begeleiding. De interventiewaarde bodemkwaliteit is opgenomen in bijlage IIA
van het Besluit activiteiten leefomgeving. Deze waarde geldt altijd, ongeacht de locatie. Het is dus
niet doelmatig om deze waarde decentraal vast te stellen. De gemeente heeft geen mogelijkheid
om met maatwerk de interventiewaarden in het omgevingsplan aan te passen, omdat maatwerk op
het toepassingsbereik van de algemene rijksregels niet is toegestaan. Zie hoofdstuk 8.
Niet voor alle stoffen zijn interventiewaarden bodemkwaliteit vastgesteld. Indien stoffen worden
aangetoond waarvoor in bijlage IIA geen interventiewaarde bodemkwaliteit zijn vastgesteld, zijn
deze stoffen dus niet bepalend voor de indeling in de activiteiten graven in de bodem beneden of
boven de interventiewaarde bodemkwaliteit. De aanwezigheid van een niet genormeerde stof kan
er dus niet toe leiden dat de regels voor de activiteit graven in de bodem boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit van toepassing zijn. Wel kan het bevoegd gezag indien gewenst
maatwerkregels of –voorschriften vaststellen indien in bepaalde gebieden of op bepaalde locaties
niet genormeerde stoffen voorkomen. Voor stoffen waarvoor geen interventiewaarden zijn
vastgesteld in bijlage IIA van het Besluit activiteiten leefomgeving, zijn mogelijk Indicatieve
Niveaus voor Ernstige Verontreiniging (INEV’s) beschikbaar in het normenzoeksysteem op de
website van het RIVM.22 Deze ‘indicatieve’ interventiewaarden, die waren opgenomen in bijlage 1
van de Circulaire bodemsanering, kennen een minder wetenschappelijke onderbouwing dan de
vastgestelde interventiewaarden, en kunnen door het bevoegd gezag gebruikt worden bij de
afweging of maatwerkregels of –voorschriften noodzakelijk zijn.
Opslaan van grond en baggerspecie
Bij de milieubelastende activiteit opslaan van grond en baggerspecie worden in dit
Aanvullingsbesluit geen eisen gesteld aan de kwaliteit van de grond en de baggerspecie die wordt
opgeslagen; er gelden alleen technische eisen. Wel zijn er emissiegrenswaarden opgenomen voor
het lozen van afvalwater afkomstig van deze activiteit op een oppervlaktewaterlichaam en is
aangesloten bij de verschillende kwaliteitsklassen voor grond en baggerspecie die ook bij de
activiteit toepassen van grond en baggerspecie gehanteerd worden. Zie hoofdstuk 9.
Saneren van de bodem
De milieubelastende activiteit saneren van de bodem kent twee standaardaanpakken waarmee de
bodemkwaliteit geschikt gemaakt kan worden voor de toekomstige functie. Gekozen kan worden
uit de standaardaanpak waarbij de verontreiniging wordt verwijderd en de standaardaanpak
waarbij de verontreiniging wordt afgeschermd door (en dus wordt blootstelling voorkomen) een
afdeklaag of een aaneengesloten verhardingslaag. In de regels voor het verwijderen is aangegeven
tot welk niveau moet worden ontgraven. Hiervoor is aangesloten bij de waarden die worden
gehanteerd bij het toepassen van grond, waarbij maatwerk mogelijk is. Zie hoofdstuk 10.

22

https://rvs.rivm.nl/normen

91

Toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie
Hergebruik van bouwstoffen, grond en baggerspecie is wenselijk in het kader van de circulaire
economie, mits de kwaliteit aan bepaalde voorwaarden voldoet om behoud van een goede
bodemkwaliteit te waarborgen. De generieke kwaliteitseisen, waaraan bouwstoffen, grond en
baggerspecie moeten voldoen, zijn als kwaliteitsklasse beschreven in dit Aanvullingsbesluit. Voor
de hierbij behorende getalswaarden wordt vervolgens verwezen naar het Besluit bodemkwaliteit en
de Regeling bodemkwaliteit. Het achterblijven van de getalswaarden in het Besluit bodemkwaliteit
is het gevolg van de ‘knip’ die is aangebracht in de regels die zich richten tot degene die
bouwstoffen, grond of baggerspecie toepast en de regels die zich tot andere actoren in de keten
richten. De regels die zich richten tot degene die bouwstoffen, grond en baggerspecie toepast,
kunnen gevolgen hebben voor de fysieke leefomgeving en vallen onder de scope van de
Omgevingswet. De overige regels zijn de zogenaamde productgerelateerde eisen en die vallen niet
onder de scope van de Omgevingswet.23 Zie voor een nadere toelichting hoofdstuk 11.
De getalswaarden voor het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie zijn onveranderd;
alleen voor het toetsingskader voor diepe plassen is aangesloten bij de normering in het kader van
de kaderrichtlijn water voor oppervlaktewaterkwaliteit en de grondwaterkwaliteit en voor het
toetsingskader voor het verspreiden van baggerspecie op de landbodem is aangesloten bij normen
die passen bij het landbouwkundig gebruik.
Voor de milieubelastende activiteit toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie wordt een
landelijk kader gegeven. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om via maatwerk lokale waarden vast
te stellen. Dit is vergelijkbaar met het gebiedspecifieke beleid onder het Besluit bodemkwaliteit
voor grond en baggerspecie. Dit geldt ook voor waterschappen voor toepassingen in
oppervlaktewaterlichamen van regionale oppervlaktewateren. Voor het toepassen van
baggerspecie worden verschillende regels gesteld, afhankelijk van het soort toepassing:
toepassen van baggerspecie op de landbodem, in een oppervlaktewaterlichaam, in grootschalige
toepassingen, in diepe plassen en het verspreiden van baggerspecie op de landbodem, in zoet
oppervlaktewater en in zout oppervlaktewater.
Het op of in de bodem brengen van meststoffen
Voor de milieubelastende activiteit het op of in de bodem brengen van meststoffen gelden regels
die beperkingen stellen aan de periode waarin, de omstandigheden waaronder en de wijze waarop
meststoffen op of in de bodem kunnen worden gebracht. Ook voorschriften voor het bemonsteren
en analyseren van zuiveringsslib maken deel uit van dit Aanvullingsbesluit. Zie hoofdstuk 12.
Normen in het Besluit kwaliteit leefomgeving
Bouwen op verontreinigde bodem
In het Besluit kwaliteit leefomgeving zijn instructieregels opgenomen, die de uitoefening van taken
en bevoegdheden door andere overheden borgen. Het Rijk wil voorkomen dat er op een wijze
gebouwd wordt op locaties, waardoor onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid van de mens
kunnen ontstaan. Gemeenten zijn verplicht, op grond van instructieregels, in het omgevingsplan de
waarde vast te stellen waarboven er bij de realisatie van gebouwen op bodemgevoelige locaties
maatregelen moeten worden genomen. Het Rijk waarborgt dat deze waarde niet mag leiden tot
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid. De waarde voor de toelaatbare kwaliteit die een
gemeente in het omgevingsplan vaststelt, mag niet leiden tot een overschrijding van het
blootstellingsniveau van het maximaal toelaatbaar risico voor de mens zoals opgenomen in bijlage
VA. De blootstelling en daarop gebaseerde waarden voor de toelaatbare kwaliteit moeten per
gebied en/of gebruiksfunctie worden berekend. Desgewenst kan de toelaatbare bodemkwaliteit
worden gebaseerd op de gevoeligste functie binnen het gebied. Bij ministeriële regeling worden
regels gesteld over de berekening. De beoordeling van de mogelijke aanwezigheid van
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid voor bodemgevoelige gebouwen kan worden
uitgevoerd met de risicotoolbox bodem.24

23
24

Kamerstukken II, 2013/14, 33 962, nr. 3, pagina 29-30.
https://www.risicotoolboxbodem.nl/beoordelen-en-toetsen

92

Met deze instructieregel waarborgt het Rijk dat de gemeente in het omgevingsplan regels stelt die
voorkomen dat er onaanvaardbare gezondheidsrisico’s ontstaan bij het toelaten van een
bodemgevoelige locatie. De toelaatbare kwaliteit van de bodem is een voorwaarde voor bouwen op
verontreinigde bodem en is dus geen omgevingswaarde.
Toevalsvondst van verontreiniging op of in de bodem
Ook bij het beoordelen van een toevalsvondst worden het blootstellingsniveau van het maximaal
toelaatbaar risico voor de mens zoals opgenomen in bijlage VA en de Toelaatbare Concentratie in
Lucht (TCL) en geurdrempels zoals opgenomen in bijlage VB gebruikt. Met behulp van de
risicotoolbox bodem kan berekend worden in een voorkomende situatie sprake is van
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid.
Grondwater
De interventiewaarden voor grondwater uit de Circulaire bodemsanering 2013 komen als
signaleringsparameters grondwaterkwaliteit terug in dit Aanvullingsbesluit. Deze
signaleringsparameters zijn geen omgevingswaarden maar indicatoren waarmee de lokale
grondwaterkwaliteit nader wordt beoordeeld. Indien bij een (historische)
grondwaterverontreiniging de signaleringsparameters worden overschreden, wordt beoordeeld of
het treffen van een saneringsmaatregel noodzakelijk is. In het hoofdspoor zijn de
milieukwaliteitseisen uit het Besluit kwaliteitseisen monitoring water 2009, die de implementatie
vormde van de milieudoelstellingen uit de kaderrichtlijn water voor de goede chemische en goede
kwantitatieve toestand van grondwaterlichamen, als omgevingswaarden in het Besluit kwaliteit
leefomgeving opgenomen. Het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water 2009 bevatte geen
milieukwaliteitseisen voor het voorkomen en beperken van de inbreng van verontreinigende stoffen
naar het grondwater. Ook dit Aanvullingsbesluit voegt hier geen omgevingswaarden aan toe,
omdat de beoordeling of de inbreng moet worden voorkomen of beperkt primair aan de provincie
wordt overgelaten.
De streefwaarden uit de Circulaire bodemsanering 2013 komen niet meer terug in dit
Aanvullingsbesluit.
Genormeerde en niet-genormeerde stoffen
In dit Aanvullingsbesluit zijn voor diverse stoffen normwaarden opgenomen bij de milieubelastende
activiteiten en voor instructieregels bij het bouwen op verontreinigde bodem en
signaleringswaarden grondwaterkwaliteit. Voor het toepassen van bouwstoffen, grond en
baggerspecie wordt verwezen naar de normwaarden (of kwaliteitseisen) zoals opgenomen in het
Besluit bodemkwaliteit.
Daarnaast zijn er stoffen, zoals nutriënten (fosfaat, nitraat), andere ‘macroparameters’ (chloride)
en verontreinigende stoffen die slechts incidenteel als bodemverontreiniging worden aangetroffen
en waarvoor geen normwaarden zijn opgenomen in dit Aanvullingsbesluit. Dergelijke stoffen
worden aangeduid als niet-genormeerde stoffen. Ook bij niet-genormeerde stoffen kan er sprake
zijn van mogelijke (on)aanvaardbare risico’s en zal met deze stoffen rekening moeten worden
gehouden bij milieubelastende activiteiten en bij het beheer van het gebied. Waar nodig kan het
bevoegd gezag zelf normen (laten) bepalen. Daarbij kan gebruik gemaakt worden van beschikbare
kennis bij het RIVM, bijvoorbeeld een lijst met indicatieve niveaus voor ernstige verontreinigingen
(INEV).25 Voor het omgaan met niet- genormeerde stoffen, met name gericht op incidenteel
voorkomende stoffen was in bijlage 6 van de Circulaire bodemsanering een beschrijving
opgenomen hoe hierbij te handelen. Deze beschrijving zal worden geactualiseerd en op een nader
te bepalen wijze beschikbaar worden gesteld.
Overigens geldt voor de initiatiefnemer, die een activiteit verricht waarbij niet-genormeerde stoffen
betrokken zijn, de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 Besluit activiteiten leefomgeving. Het
25

https://rvs.rivm.nl/normen

93

voorzorgbeginsel heeft bij het uitvoeren van deze zorgplicht specifieke betekenis. Ook voor een
niet-genormeerde stof betekent dat een belasting met deze stof voorkomen dient te worden.
Voor van nature of in de directe omgeving reeds voorkomende stoffen kan een
achtergrondconcentratie (voor een gebied) worden vastgesteld, die tevens als herstelwaarde
gebruikt kan worden. Indien een stof niet van nature of reeds in een gebied aanwezig is kan de
bepalingsgrens van het laboratorium gebruikt worden.
Daarnaast is voor de omgang met (potentieel) zeer zorgwekkende stoffen (ZZS-en) aangekondigd
dat samen met decentrale overheden een algemene methodiek zal worden opgesteld. Deze
zogenoemde opkomende stoffen zijn stoffen die nog niet (wettelijk) genormeerd zijn en waarvan
de schadelijkheid nog niet (volledig) is vastgesteld. Wat het beleid precies gaat inhouden kan van
stof tot stof verschillen, maar uitgangspunt blijft dat de aanwezige ZZS-en geen onaanvaardbare
risico’s voor mens en milieu mogen opleveren. In dit proces zal bekeken worden hoe de algemene
methodiek past binnen het stelsel van de Omgevingswet.
3.4

Hoofdkeuzes besluiten onder de Omgevingswet

In de nota van toelichting bij het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit kwaliteit
leefomgeving en het Omgevingsbesluit zijn hoofdkeuzes benoemd, die van toepassing zijn op de
regels van dit Aanvullingsbesluit.
3.4.1 Bodemregels in het Besluit activiteiten leefomgeving: hoofdkeuzes
Het Besluit activiteiten leefomgeving bevat algemene regels waaraan burgers en bedrijven zich
moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving en bepaalt voor
welke activiteiten een omgevingsvergunning nodig is. Dit Aanvullingsbesluit brengt een aantal
activiteiten binnen het toepassingsbereik van het Besluit activiteiten leefomgeving: graven in
bodem, saneren van de bodem, opslaan van grond en baggerspecie, toepassen van bouwstoffen,
toepassen van grond en baggerspecie en het op of in de bodem brengen van meststoffen.
De inbouw van de bodemregels is gebonden aan een aantal hoofdkeuzes, die in het Besluit
activiteiten leefomgeving is gemaakt.26 Hieronder wordt een opsomming gegeven van de
belangrijkste hoofdkeuzes, waarbij is aangegeven op welke wijze de hoofdkeuze is doorgevoerd in
het Aanvullingsbesluit.
Bevoegd gezag
De gemeente is in principe het bevoegd gezag waaraan een melding wordt gedaan, dat een
maatwerkvoorschrift kan stellen, dat een gelijkwaardige maatregel kan goedkeuren en dat zorg
draagt voor de bestuursrechtelijke handhaving (gelet op artikel 18.2 van de Omgevingswet). Voor
lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam en het toepassen van bouwstoffen, grond en
baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam is de waterbeheerder bevoegd gezag. Voor het op of
in de bodem brengen van meststoffen is dat de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit.
Activiteiten in afdeling 3.2 kunnen los voorkomen, maar ook in combinatie met andere activiteiten.
Een bodemsanering kan bijvoorbeeld plaats vinden op een terrein dat niet in gebruik is, maar het
kan ook op het terrein van een actief bedrijf plaats vinden. Als de activiteit samenloopt met een
andere activiteit die elders in het Besluit activiteiten leefomgeving is aangewezen als
milieubelastende activiteit, met een ander bevoegd gezag, dan gaat die aanwijzing voor. Dit kan
het geval zijn bij:
•
•

26

Complexe bedrijven: Voor een beperkt aantal activiteiten met een hoog milieurisico zijn
gedeputeerde staten als bevoegd gezag aangewezen.
Het exploiteren van een buisleiding met gevaarlijke stoffen: voor bepaalde buisleidingen is
de minister van Infrastructuur en Waterstaat bevoegd gezag.

Stb. 2018, 293.

94

•

•

Een militair terrein of een terrein met een militair object als bedoeld in artikel 5.146, eerste
lid, van het Besluit kwaliteit leefomgeving: voor alle activiteiten op een militair terrein is de
minister van Infrastructuur en Waterstaat bevoegd gezag.
Mijnbouwwerken: De minister van Economische Zaken en Klimaat is bevoegd gezag voor
het opsporen of winnen van delfstoffen of aardwarmte, het opslaan van stoffen met een
mijnbouwwerk en voor het aanleggen van dat mijnbouwwerk.

Zorgplichten
De specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving is van toepassing
op alle milieubelastende activiteiten, dus ook op het opslaan, graven, saneren en toepassen van
grond baggerspecie en bouwstoffen en het op of in de bodem brengen van meststoffen. De
specifieke zorgplicht doet een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van degene die de activiteit
verricht en geeft voor expliciet benoemde activiteiten en belangen duidelijkheid over de
maatregelen die in ieder geval van degene die de activiteit verricht wordt verwacht en aspecten
waarmee in ieder geval rekening moet worden gehouden. De specifieke zorgplicht uit artikel 2.11
van het Besluit activiteiten leefomgeving is bestuursrechtelijk en strafrechtelijk handhaafbaar. Zie
over zorgplichten verder paragraaf 4.3.
Ongewoon voorval
Bij het uitvoeren van een milieubelastende activiteit kan zich een ongewoon voorval voordoen. Het
gaat hierbij om een gebeurtenis die afwijkt van de normale omstandigheden waaronder een
activiteit plaatsvindt en waardoor significante nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving zijn
of worden veroorzaakt of dreigen te worden veroorzaakt. Als zich een ongewoon voorval voordoet
is het van belang dat dit zo snel mogelijk bekend wordt bij bevoegde bestuursorganen en andere
betrokkenen. Voor zover, bijvoorbeeld een ongewoon voorval plaatsvindt bij een activiteit die
aangewezen is in het Besluit activiteiten leefomgeving, bevat artikel 2.22 van het Besluit
activiteiten leefomgeving een expliciete verplichting om bepaalde informatie te verstrekken. Artikel
2.22 vult afdeling 19.1 van de Omgevingswet met bepalingen over het ongewoon voorval, nader
in.
Doel en middelvoorschriften
Het heeft de voorkeur om regels over milieubelastende activiteiten en lozingsactiviteiten te stellen
in de vorm van doelvoorschriften. Doelvoorschriften bieden ruimte aan de initiatiefnemer om zelf
die maatregelen te kiezen die het beste bij zijn bedrijfsvoering passen. In dit Aanvullingsbesluit
zijn doelvoorschriften opgenomen voor bijvoorbeeld de lozing van afvalwater afkomstig van het
opslaan van grond en baggerspecie, in de vorm van emissiegrenswaarden. In andere gevallen zijn
middelvoorschriften gesteld. Bij graven, saneren en het toepassen van bouwstoffen, grond en
baggerspecie is de bescherming van het milieu het beste te realiseren door het voorschrijven van
een bepaalde werkwijze. Waar mogelijk is bij de regels in dit Aanvullingsbesluit wel keuzeruimte
geboden tussen verschillende werkwijzen. Bij bijvoorbeeld het saneren van de bodem is een
tweetal standaardaanpakken beschreven.

Gelijkwaardige maatregelen
Artikel 4.7 Omgevingswet biedt de mogelijkheid om gelijkwaardige maatregelen toe te passen, als
daarvoor voorafgaande toestemming is verkregen van het bevoegd gezag. De Omgevingswet biedt
de mogelijkheid om bij algemene maatregel van bestuur te bepalen dat geen voorafgaande
toestemming is vereist. In het Aanvullingsbesluit wordt niet deze mogelijkheid gegeven. De
activiteiten zijn van dien aard dat een voorafgaande toestemming van het bevoegd gezag gewenst
blijft. Dit is in lijn met de keuze die voor de meeste activiteiten in het Besluit activiteiten
leefomgeving is gemaakt.

95

Maatwerk
De Omgevingswet heeft als uitgangspunt dat het stellen van maatwerkvoorschriften en
maatwerkregels in de algemene regels in ruime mate mogelijk wordt gemaakt. Dit biedt flexibiliteit
voor de initiatiefnemer en maakt het mogelijk dat de regels over een activiteit kunnen worden
toegeschreven op bijzondere lokale situaties. Artikel 2.12 van het Besluit activiteiten leefomgeving
geeft aan gemeenten, waterschappen en provincies de bevoegdheid tot het stellen van
maatwerkregels en artikel 2.13 van datzelfde besluit de bevoegdheid tot het stellen van
maatwerkvoorschriften. Maatwerkvoorschriften en maatwerkregels spelen een belangrijke rol bij
het zoeken naar evenwicht tussen flexibiliteit, rechtszekerheid en voorspelbaarheid van de
algemene regels. Maatwerkregels zijn regels die worden gesteld in het omgevingsplan, de
omgevingsverordening of de waterschapsverordening. Deze maatwerkregels kunnen worden
gesteld aan bepaalde activiteiten en/of aan bepaalde locaties en kunnen daarmee zowel gelden
voor bestaande als toekomstige activiteiten. Maatwerkvoorschriften zijn individuele beschikkingen,
die zowel ambtshalve, op verzoek van degene die de activiteit verricht of op verzoek van andere
belanghebbende kunnen worden gesteld aan een bepaalde activiteit. Ze zijn gericht tot degene die
de activiteit verricht en zijn dus gekoppeld aan een specifieke activiteit. Maatwerk biedt de
mogelijkheid om de voordelen van het stellen van algemene regels te combineren met een
individuele of gebiedsgerichte benadering waar dat nodig is, door een algemene regel nader in te
vullen of om daarvan af te wijken. De bevoegdheid tot het stellen van maatwerkvoorschriften ligt
bij het bevoegd gezag voor de algemene regels (artikel 4.5 Omgevingswet). Maatwerkvoorschriften
worden voorbereid met de reguliere procedure van de afdeling 4.1.2 van de Algemene wet
bestuursrecht.
Uitgangspunt blijft dat maatwerkvoorschriften terughoudend moeten worden toegepast. Maar als
het stellen van maatwerkvoorschriften nodig is om de doelen van de wet te bereiken, voorziet het
Besluit activiteiten leefomgeving in de mogelijkheid om die in te zetten. Dit geldt ook voor het
stellen van maatwerkregels met dien verstande dat indien het activiteiten betreft waaraan in het
Besluit activiteiten leefomgeving regels worden gesteld in verband met aan het Rijk toebedeelde
taken, zoals het beheer van de rijkswateren, de mogelijkheid tot het stellen van maatwerkregels
niet wordt geboden.
Aan de maatwerkmogelijkheden zijn grenzen. Maatwerk kan niet gesteld worden met een ander
oogmerk dan het oogmerk van het voorschrift dat wordt aangevuld of waarvan wordt afgeweken.
Hiermee is geborgd dat het bevoegd gezag niet willekeurig mag omspringen met de mogelijkheid
van maatwerk. Ook de strekking van de algemene rijksregel moet bij het stellen van
maatwerkvoorschriften en maatwerkregels in acht worden genomen. Zo kan maatwerk er
bijvoorbeeld nooit toe leiden dat in een specifiek geval toepassing van beste beschikbare
technieken niet nodig is of significante verontreiniging wordt veroorzaakt. Ook is het niet mogelijk
om maatwerk toe te passen op de erkenningsplicht bij de uitvoering van diverse werkzaamheden.
Deze erkenningsplicht volgt uit hoofdstuk 2 van het Besluit bodemkwaliteit. De ruimte die de
gemeente en waterbeheerder hebben bij het stellen van maatwerkregels en maatwerkvoorschriften
wordt in dit Aanvullingsbesluit voor de milieubelastende activiteiten graven, opslaan, saneren en
toepassen bepaald door het duurzaam bodembeheer: het zoeken naar de balans tussen
beschermen en benutten op een specifieke locatie.
Het stellen van maatwerkvoorschriften en maatwerkregels kent procedurele waarborgen. Zie
hiervoor paragraaf 3.4.2 van het algemeen deel van de nota van toelichting bij het Besluit
activiteiten leefomgeving.27 Maatwerkvoorschriften en maatwerkregels kunnen niet gesteld worden
over bepalingen waarin milieubelastende activiteiten zijn aangewezen. Door maatwerk is het dus
niet mogelijk het toepassingsbereik van de algemene rijksregels te veranderen. Ook kunnen geen
maatwerkvoorschriften worden gesteld over de bepalingen met meldplichten en over de
erkenningsplichten uit het Besluit bodemkwaliteit. Als de mogelijkheden voor maatwerk beperkt
zijn als gevolg van Europese en internationale verplichtingen, is dit vermeld bij de inhoudelijke
bepalingen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de algemene rijksregels voor de milieubelastende
activiteit toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie welke zijn gesteld ter implementatie
van de vereisten van onder andere de kaderrichtlijn afvalstoffen, gericht op het doelmatig beheren
van afvalstoffen en het voorkomen van schade aan het milieu door het gebruik van afvalstoffen.
27

Stb. 2018, 293.

96

Eveneens is bepaald dat met een maatwerkvoorschrift niet kan worden afgeweken van de
specifieke zorgplichten. Nadere invulling van de specifieke zorgplichten door middel van maatwerk
is uiteraard wel mogelijk. Zie verder voor maatwerkvoorschriften en maatwerkregels paragraaf 3.4
van de nota van toelichting bij het Besluit activiteiten leefomgeving.28
De hiervoor aangegeven algemene uitgangpunten gelden voor de milieubelastende activiteiten die
met dit Aanvullingsbesluit in het Besluit activiteiten leefomgeving worden opgenomen. De
maatwerkmogelijkheid is ruim opengesteld, met de hierboven genoemde inhoudelijke inperkingen
en procedurele waarborgen. Ook geldt het uitgangspunt dat maatwerk terughoudend en alleen
vanwege bijzondere omstandigheden wordt toegepast voor alle milieubelastende activiteiten die
met dit Aanvullingsbesluit in het Besluit activiteiten leefomgeving worden opgenomen. Bij
toepassen van grond en baggerspecie is daarnaast bepaald dat geen mogelijkheid bestaat om
maatwerkvoorschriften vast te stellen die de uitvoering van het projectbesluit belemmeren.
Overigens wordt het effect van de decentrale afwegingsruimte op het gelijke speelveld, de
regeldruk voor bedrijven en het beschermingsniveau opgenomen in de implementatiemonitor.
Daarnaast wordt de Omgevingswet vijf jaar na inwerkingtreding geëvalueerd (artikel 23.9
Omgevingswet).
Informatieverplichting en meldplicht
In dit Aanvullingsbesluit is in diverse gevallen voorzien in het verstrekken van informatie
(gegevens en bescheiden) aan het bevoegd gezag. Hierbij moeten de informatieplichten worden
onderscheiden van de meldplichten. Bij een meldingsplicht is het verboden de activiteit te
verrichten zonder te melden, bij een informatieplicht geldt een dergelijk verbod niet.
Bij een informatieverplichting gaat het veelal om informatie die voorafgaand aan het starten van de
activiteit moet worden verstrekt, zoals de begrenzing van de locatie waarop de milieubelastende
activiteit wordt verricht en de datum waarop met de activiteit wordt gestart. Deze informatie is
onder meer nodig voor het kunnen uitoefenen van toezicht.
In gevallen waarin risico’s voor de fysieke leefomgeving aanwezig zijn wordt een voorafgaande
melding vereist. Deze melding geeft het bevoegd gezag de tijd voor een initiële controle van de
activiteit, zodat het zich ervan kan vergewissen dat de regels worden nageleefd. Daarnaast kan het
bevoegd gezag beoordelen of het nodig is om maatwerkvoorschriften te stellen. In het
meldingsstelsel is niet voorzien in een inhoudelijke beoordeling van de gemelde activiteit door het
bevoegd gezag, gevolgd door een beschikking. Als die melding is gedaan, mag de activiteit
(uiteraard onder het voldoen aan overige in de algemene regels gestelde voorschriften)
plaatsvinden.29
De artikelen waarin de informatieverplichtingen en meldingsplichten zijn opgenomen, zijn zo veel
mogelijk bij de specifieke activiteiten opgenomen omdat dat de mogelijkheid biedt de
informatievraag zo goed mogelijk op de activiteit toe te spitsen.
Vergunningplichten
Voor een aantal milieubelastende activiteiten is in dit Aanvullingsbesluit een vergunningplicht
ingesteld. Het betreft allereerst een vergunningplicht voor het op of in de bodem brengen van
zuiveringsslib afkomstig van zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater. Het op
of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van zuiveringsinstallaties komt in de praktijk
nog maar sporadisch voor. Die vergunningplicht heeft alleen betrekking op het uitrijden van dit
zuiveringsslib. Andere soorten zuiveringsslib zoals afkomstig uit de voedselindustrie die vaak op of
in de bodem van landbouwgronden worden gebracht kunnen wel afdoende met algemene regels
worden gereguleerd. Het stellen van algemene regels draagt in dat geval bij aan de beperking van
de administratieve en bestuurlijke lasten.

28

Stb. 2018, 293.
Zie verder over de informatieverplichting en meldingsplicht: Kamerstukken II 2015/16, 33 962, nr. 23, p. 29
en 31.

29

97

Het opslaan, zeven, mechanisch ontwateren, immobiliseren of samenvoegen van (sterk)
verontreinigde grond of (sterk) verontreinigde baggerspecie is ook onder een vergunningplicht
gebracht, evenals het lozen van hiervan afkomstige afvalwater op een oppervlaktewater. Het
bevoegd gezag moet preventief toetsen of de algemene regels voldoende zijn en aan die regels in
het specifieke geval kan worden voldaan, omdat alleen daarmee een adequate bescherming van de
fysieke leefomgeving is gewaarborgd. Dit geldt ook voor de vergunningplicht voor een grondbank
of grondreinigingsbedrijf, voor zover het opslaan en bewerken van matig en sterk verontreinigde
grond of sterk verontreinigde baggerspecie betreft. Het betreft hier immers sterk verontreinigd
materiaal en gelet op de risico’s voor de leefomgeving kan niet worden volstaan met een melding.
Voor het toepassen van grond en baggerspecie in een diepe plas is eveneens een vergunningplicht
ingesteld. Deze vergunning heeft onder meer tot doel het doelmatig beheer van afvalstoffen te
beoordelen. Hierbij wordt vastgesteld of de verondieping gedurende de gehele looptijd van de
activiteit nuttig is en of de verondieping recht doet aan bijvoorbeeld de ecologische
randvoorwaarden en andere doelstellingen van de herinrichting. Het toepassen van grond en
baggerspecie in een diepe plas is eveneens een lozingsactiviteit, waarvoor een vergunningplicht
geldt. Zowel de gevolgen voor de waterkwaliteit als de ecologische kwaliteit moeten hiermee
worden beperkt.
3.4.2 Bodemregels in het Besluit kwaliteit leefomgeving: hoofdkeuzes
Het Besluit kwaliteit leefomgeving bevat de inhoudelijke kaders voor overheidsorganen,
waarbinnen zij hun taken en bevoegdheden op het terrein van de fysieke leefomgeving uitoefenen.
Het Besluit kwaliteit leefomgeving bevat omgevingswaarden en instructieregels die gelden voor
bestuursorganen bij het vaststellen van programma’s, omgevingsplannen,
omgevingsverordeningen, waterschapsverordeningen en projectbesluiten.
Het Besluit kwaliteit leefomgeving bevat kaders voor het ruimtelijk beleid op decentraal niveau,
zoals vastgelegd in omgevingsplannen en omgevingsverordeningen. In paragraaf 4.2 wordt de
relatie tussen ruimtelijke ordening bodemkwaliteit nader beschreven.
Een omgevingswaarde is, kort gezegd, een maatstaf voor de staat of kwaliteit van de fysieke
leefomgeving. Het Besluit kwaliteit leefomgeving bevat omgevingswaarden voor luchtkwaliteit, de
kwaliteit voor oppervlaktewaterlichamen, de kwaliteit voor grondwaterlichamen, de kwaliteit voor
zwemwater en voor de veiligheid tegen overstromingsrisico’s. De omgevingswaarde beschrijft de
daadwerkelijke kwaliteit die op een bepaald moment op een bepaalde plaats moet worden bereikt,
nagestreefd of in stand gehouden. Omgevingswaarden onder de Omgevingswet zijn vormgegeven
als resultaatsverplichting of inspanningsverplichting. Daarbij wordt een bestuursorgaan
aangewezen dat deze verplichting moet halen of nastreven.
Voor bodem is, behalve voor de reeds in het Besluit kwaliteit leefomgeving opgenomen
omgevingswaarden voor grondwater (zie paragraaf 4.2.2.2), de inzet van omgevingswaarden op
rijksniveau niet voorzien. De gevolgen van een lage bodemkwaliteit zijn over het algemeen zeer
lokaal en de risico’s afhankelijk van lokale omstandigheden zoals bodemfunctie, bodemopbouw en
blootstellingsroutes. Daarom is er voor gekozen de verantwoordelijkheid voor het bereiken van een
aanvaardbare kwaliteit van de bodem ligt voor een belangrijk deel bij de eigenaar van een perceel
te leggen. Deze heeft het perceel in zijn beheer en is daarmee verantwoordelijk voor de kwaliteit
van de bodem en is daarom goed in staat om waar noodzakelijk maatregelen te treffen. De kaders
die de overheid hiervoor stelt, zijn opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving dat zich
richt tot deze eigenaren en initiatiefnemers van een activiteit. Wat een aanvaardbare kwaliteit is,
verschilt per locatie; wonen vereist een andere kwaliteit dan industrie. Instrumenten als
instructieregels over het omgevingsplan, omgevingsverordening of beoordelingsregels voor de
omgevingsvergunning bieden voldoende sturingsmogelijkheden. Het stelsel van de Omgevingswet
voorziet in de mogelijkheid van omgevingswaarden op decentraal niveau. Het is dan ook denkbaar
dat een gemeente of provincie op basis van lokale omstandigheden en ambitieniveau kiest voor
een lokale omgevingswaarde. Instructieregels in het Besluit kwaliteit leefomgeving die gelden voor
omgevingsplannen zijn in beginsel ook van toepassing op projectbesluiten.
98

Dit Aanvullingsbesluit voegt een aantal instructieregels toe, waarbij de volgende hoofdkeuzes zijn
gemaakt.
De instructieregels van dit Aanvullingsbesluit zien vooral op de uitoefening van taken en
bevoegdheden door gemeenten. Zij regelen de doorwerking van rijksbeleid naar gemeenten.
De instructieregels hebben allereerst betrekking op het bouwen op aangewezen bodemgevoelige
locaties en de daarbij behorende bodemkwaliteit en op de nazorg en instandhouding van
bodemmaatregelen. Zij hebben een bindend karakter voor decentrale overheden. Decentrale
overheden zijn verplicht uitvoering te geven aan de instructieregel, maar de formulering van de
instructieregel kan een zekere mate van lokale beleidsvrijheid geven. De afwegingsruimte van de
gemeente ligt in het vaststellen van de lokale waarde en de bijbehorende maatregelen, mits de
lokale waarden niet leiden tot onaanvaardbare risico’s zoals vastgesteld op grond van deze
instructieregel. De instructieregels voor het omgevingsplan zijn ook van overeenkomstige
toepassing op projectbesluiten. Een projectbesluit kan immers een omgevingsplan wijzigen. Dat
betekent dat het bevoegd gezag ervoor moet zorg dragen dat de wijziging van het omgevingsplan
niet als gevolg heeft dat het omgevingsplan strijdig is met een instructieregel. De instructieregel
geldt ook voor Rijksprojectbesluiten, net als andere instructieregels die een algemeen belang
dienen (bijvoorbeeld geluid, luchtkwaliteit, gezondheid, enzovoorts). Alleen het Rijk is niet
gebonden aan instructieregels als die vooral een specifiek Rijksbelang dienen, omdat het Rijk
geacht kan worden dit belang zelf mee te wegen in zijn eigen besluitvorming. Dit is verder
uiteengezet in hoofdstuk 12 van het algemeen deel van de toelichting op het Besluit kwaliteit
leefomgeving en de artikelsgewijze toelichting op artikel 9.1.
Daarnaast wordt via een instructieregel de gemeente verplicht om in het omgevingsplan een
bodemfunctiekaart op te nemen. Op de bodemfunctiekaart wordt met het oog op het toepassen
van grond en baggerspecie de landbodem van het gemeentelijk grondgebied ingedeeld in
bodemfunctieklassen.
Het Rijk geeft eveneens een instructieregel mee aan de provincie met signaleringsparameters voor
maatregelen grondwaterkwaliteit, waarvoor bij overschrijding een nadere locatiespecifieke
beoordeling nodig is.
De beoogde strekking van de instructieregel is om in ieder geval voor locaties met (historische)
grondwaterverontreiniging een risicobeoordeling te maken als de verontreiniging de aangegeven
signaleringsparameters voor grondwaterkwaliteit overschrijden. Die risicobeoordeling kan leiden tot
de conclusie dat de provincie in het kader van beheer van grondwaterkwaliteit een sanerende
maatregel moet treffen. Hiermee wordt het staande beleid van de Circulaire bodemsanering 2013
voortgezet.
Ten slotte worden via een instructieregel specifieke voorschriften verbonden aan de
omgevingsvergunning voor het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib, afkomstig van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling. Deze vergunning wordt verstrekt door de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Maar ook de al in het Besluit kwaliteit leefomgeving opgenomen instructieregels krijgen door dit
Aanvullingsbesluit een bredere werking die zich uitstrekt over het duurzaam bodembeheer. Dit
volgt uit de reikwijdte van de Omgevingswet. De Omgevingswet is alleen van toepassing als er
geen bijzondere wet van toepassing is op dat onderwerp. Omdat de bepalingen van de Wet
bodembescherming geheel opgaan in de Omgevingswet of in de bijbehorende
uitvoeringsregelgeving wordt de Wet bodembescherming ingetrokken en wordt de Omgevingswet
van toepassing op bodem.
Een voorbeeld hiervan is de instructieregel die bepaalt dat gemeenten in een omgevingsplan
rekening houden met de gevolgen voor het beheer van watersystemen (artikel 5.37 Besluit
kwaliteit leefomgeving). De gevolgen voor historische grondwaterverontreinigingen vallen, door de
intrekking van de Wet bodembescherming, hier nu ook onder.

99

3.4.3 Bodemregels in het Omgevingsbesluit: hoofdkeuzes
Het Omgevingsbesluit regelt enkele algemene en procedurele onderwerpen ter uitwerking van de
Omgevingswet. Het Omgevingsbesluit heeft onder meer betrekking op:
-

de toedeling van bevoegdheden bij de omgevingsvergunning;
procedures;
kostenverhaal;
digitale voorzieningen;
financiële bepalingen.

In dit Aanvullingsbesluit wordt de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aangewezen
voor beslissingen op een aanvraag om een omgevingsvergunning als die aanvraag betrekking heeft
op de milieubelastende activiteit het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater.
Voor bodem is een aantal van de overige onderwerpen relevant, zoals kostenverhaal, de financiële
bepalingen en digitale voorzieningen. Deze onderwerpen worden echter niet in dit
Aanvullingsbesluit geregeld maar in andere trajecten, zoals de Invoeringswet en het
Invoeringsbesluit. In hoofdstuk 13 van dit Aanvullingsbesluit wordt kort ingegaan op de financiële
onderwerpen.
3.4.4 Andere relevante hoofdkeuzes
In de voorbije decennia is voor het bodembeleid een aantal richtlijnen, circulaires of handreikingen
opgesteld:
- Nederlandse Richtlijn Bodembescherming
- Circulaire Toepassing zorgplicht Wbb bij MTBE- en ETBE-verontreinigingen
- Circulaire bodemsanering 2013
- Circulaire herinrichting diepe plassen
- Beleidsregel kostenverhaal
De circulaires blijven van kracht voor situaties die onder het overgangsrecht op grond van
hoofdstuk 3 van de Aanvullingswet bodem (“het oude recht blijft van toepassing”) vallen. Voor
nieuwe situaties is bezien of normerende onderdelen uit van het Rijk of mede van het Rijk
afkomstige richtlijnen en circulaires in dit Aanvullingsbesluit kunnen worden opgenomen.30
De Nederlandse Richtlijn Bodembescherming is als zelfstandig document ingetrokken en de best
bestaande technieken (BBT) zijn in het Besluit activiteiten leefomgeving opgenomen in de artikelen
over bodembeschermende voorzieningen bij de betreffende activiteiten. Daarnaast wordt de NRB
gebruikt voor vergunningplichtige activiteiten en daarvoor worden de BBT-maatregelen in een
nieuw gevormd BBT-document voor bodem opgenomen, als bijlage in het Besluit kwaliteit
leefomgeving. De overige informatie uit de NRB blijft behouden en zal op de website van het
Informatiepunt Omgevingswet geplaatst worden.
Essentiele onderdelen uit de Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013, de Circulaire herinrichting
diepe plassen en de Beleidsregel kostenverhaal, zijn opgenomen in dit Aanvullingsbesluit. De
resterende onderdelen worden geactualiseerd en ter beschikking gesteld. De Circulaire toepassing
zorgplicht Wbb bij MTBE en ETBE verontreinigingen wordt eveneens geactualiseerd en ter
beschikking gesteld als kennisdocument.

30

Stb. 2018, 292; paragraaf 2.3.6. van het algemene deel van de nota van toelichting.

100

4 Inzet preventieve instrumenten

4.1

Inleiding

Een belangrijke pijler van het bodembeleid is het voorkomen van nieuwe verontreinigingen in en
aantastingen van de bodem. Het gaat niet alleen om verontreinigingen door chemische stoffen
maar ook om aantasting door het aanbrengen van veranderingen in de geologische opbouw
(structuur) van de bodem of in de fysisch-mechanische eigenschappen van de bodem. Dit betekent
dat eventuele negatieve effecten van maatschappelijke activiteiten op de kwaliteit van de bodem
moeten worden tegengegaan zonder deze activiteiten onmogelijk te maken. Het gaat hierbij om
het bouwen van huizen, het aanleggen van wegen, het uitbaggeren van vaarwegen en diverse
andere activiteiten die invloed kunnen uitoefenen op de kwaliteit van de bodem. De uitdaging voor
het beleid en uitvoering is om de balans tussen deze verschillende activiteiten te vinden en te
behouden. Zodra een evenwichtige situatie is bereikt, is sprake van duurzaam bodembeheer. Het
beschermen van de bodem richt zich op verschillende kwaliteiten. De uitgewerkte regels die door
het Rijk met dit Aanvullingsbesluit zijn gesteld in de hoofdstukken 3, 4 en 5 van het Besluit
activiteiten leefomgeving richten zich alleen op de verontreinigingen op of in de bodem en de
milieuhygiënische kwaliteiten. Andere aspecten zoals ecologische of fysische kwaliteiten, vallen
onder de algemene zorgplichten van de Omgevingswet, zoals opgenomen in de artikelen 1.6, 1.7
en 1.7a. Verdere concretisering hiervan is overgelaten aan het bevoegd gezag bij het stellen van
maatwerkvoorschriften, bij toezicht en handhaving, en aan de gemeente of de provincie, via het
stellen van maatwerkregels of decentrale regels.
De omgevingsvisies van het Rijk, de provincie en gemeente geven de integrale langetermijnvisie
over de gewenste ontwikkelingen van de fysieke leefomgeving. Het bestuursorgaan is vrij in de
wijze waarop de omgevingsvisie wordt ingevuld. Het Besluit kwaliteit leefomgeving bevat daarover
geen regels. De wet geeft alleen aan dat in de omgevingsvisie rekening moet worden gehouden
met de milieubeginselen. Het ligt in lijn der verwachtingen dat de gemeenten de visie over de
gewenste ontwikkelingen van de bodemkwaliteiten veelal zullen samenvoegen en in verband
brengen met de visie op andere terreinen, zoals ruimtelijke ontwikkeling, water, natuur en gebruik
van de ondergrond en gekoppeld worden aan de maatschappelijke opgaven (zoals
klimaatadaptatie, energietransitie, gezonde stad). Bij het opstellen van de omgevingsvisie zullen
gemeenten wat betreft de bodemkwaliteiten gebruik maken van alle beschikbare bodeminformatie.
Deze informatie kan betrekking hebben op de opbouw en eigenschappen van de bodem, de
fysische, chemische en ecologische kwaliteiten van de bodem, et cetera.
De inzet van de preventieve instrumenten vindt plaats bij het toedelen van functies aan locaties
door het rekening houden met de kwaliteiten van de bodem en door het stellen van regels aan
activiteiten ter bescherming van de bodem.
4.2

Weging bodembelang bij toedelen functies aan locaties in omgevingsplan

De gemeente heeft de taak om met het omgevingsplan te zorgen voor een evenwichtige toedeling
van functies aan locaties en het in dat verband stellen van andere regels die met het oog daarop
nodig zijn (artikel 4.2, eerste lid, Omgevingswet). Dat vereist een integrale toetsing aan alle
aspecten van de fysieke leefomgeving. Met het toedelen van functies aan locaties wordt
aangegeven welke functies die locaties hebben en op welke wijze en onder welke voorwaarden
deze functies kunnen worden gerealiseerd.
Ook provincies delen functies toe aan gebieden door de aanwijzing van
grondwaterbeschermingsgebieden of de maatschappelijke functie drinkwater, waarbij rekening
wordt gehouden met bodemkwaliteiten.
Door middel van instructieregels, kunnen zowel door het Rijk als de provincie meer concrete regels
gesteld worden over onder meer de inhoud van omgevingsplannen. In paragraaf 5.1 van het
Besluit kwaliteit leefomgeving zijn de instructieregels van het Rijk opgenomen met het oog op de
101

evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Paragraaf 5.1.4.5 van het Besluit kwaliteit
leefomgeving bevat instructieregels voor het beschermen van de gezondheid en van het milieu. De
instructieregels voor bouwen van gebouwen op bodemgevoelige locaties op verontreinigde bodem
(zie hoofdstuk 7) verplichten gemeenten met het oog op de gezondheid van aanwezige personen in
het omgevingsplan voorwaarden te stellen.
Bij het toedelen van functies aan locaties vindt een integrale afweging plaats. De bodem is een
integraal onderdeel van de fysieke leefomgeving en verwacht wordt dan ook dat gemeenten het
belang van het beheren en het beschermen van de bodem meenemen bij het toedelen van functies
aan locaties. Dit houdt enerzijds in, dat bodemkarakteristieken, zoals bodemopbouw, aardkundige
waarden, bodemvruchtbaarheid, maar ook een historische bodemverontreiniging bepalend kunnen
zijn voor welke activiteiten wel en niet kunnen worden toegestaan. Bij het opstellen van een
omgevingsplan is voor het vormgeven van een duurzaam bodembeheer inzicht in de bestaande
bodemkwaliteit een vereiste. De regels die zijn opgenomen bij de diverse milieubelastende
activiteiten kunnen gebruikt worden als kader.
Anderzijds zullen voor het evenwichtig toedelen van functies aan locaties ook bovengrondse en
ondergrondse activiteiten ten opzichte van elkaar afgewogen worden.
De wijze waarop dergelijke afwegingen plaatsvinden is aan de gemeente overgelaten. Zo is de
afwegingsruimte voor de gemeente zo ruim mogelijk gehouden. De gemeente kan in haar
omgevingsvisie ambities opnemen ten aanzien van de fysieke leefomgeving en dus ook ambities
over bijvoorbeeld de fysische, chemische en ecologische kwaliteit van de bodem, voor zover dat
betrekking heeft op het grondgebied van een gemeente. Dergelijke ambities kunnen als motivering
dienen bij het toedelen van functies aan locaties. In die gevallen waarin bijvoorbeeld de fysische
kwaliteit van de bodem een rol kan spelen bij de ontwikkeling van een gebied, biedt de
omgevingsvisie met het omgevingsplan de mogelijkheid om keuzes te maken en om een balans te
vinden tussen risico’s en maatschappelijk gewenste activiteiten.

4.3 Algemene rijksregels voor activiteiten ter bescherming van de bodem en de
zorgplicht
Voor het beschermen van de kwaliteit van de bodem tegen verontreinigingen en aantastingen heeft
het Rijk algemene regels gesteld voor milieubelastende activiteiten in het Besluit activiteiten
leefomgeving. Een groot deel van deze preventieve regels, voorheen opgenomen in het
Activiteitenbesluit milieubeheer, zijn al naar het Besluit activiteiten leefomgeving omgezet. Voor
verschillende milieubelastende activiteiten zijn bodembeschermende voorzieningen voorgeschreven
om de bodem te beschermen tegen stoffen die de kwaliteit van de bodem kunnen bedreigen.
Veelal is er ook voorgeschreven dat voorzieningen periodiek moeten worden beoordeeld en
goedgekeurd door een certificerende instelling met een erkenning bodemkwaliteit en is een
eindsituatieonderzoek na beëindiging van de activiteit verplicht.
Als beschermingsniveau wordt ook in het nieuwe stelsel het uitgangspunt van de Nederlandse
Richtlijn Bodembescherming van een verwaarloosbaar bodemrisico gehanteerd. Dit is in de
specifieke zorgplicht van artikel 2.11 Besluit activiteiten leefomgeving omschreven als ‘de
verontreiniging van de bodem met bodem verontreinigende stoffen wordt zoveel mogelijk
voorkomen, waarbij herstel van de bodem redelijkerwijs mogelijk blijft’. Zie verder paragraaf 4.8.6
van het algemene deel van de nota van toelichting bij het Besluit activiteiten leefomgeving.
Andere preventieve maatregelen die zijn gericht op controle en onderhoud van voorzieningen en
toezicht op het juist verrichten van de activiteit en gericht ingrijpen bij incidenten, zijn niet
expliciet voorgeschreven in het Besluit activiteiten leefomgeving, maar zijn een onderdeel van de
specifieke zorgplicht. Dat gelekte en gemorste vloeistoffen moeten worden opgeruimd is een
voorbeeld van een dergelijke maatregel en een kwestie van ‘good housekeeping’. Dergelijke
maatregelen vallen als vanzelfsprekend binnen het toepassingsgebied van de specifieke zorgplicht
van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving.

102

Zorgplichten
In het nieuwe stelsel van het omgevingsrecht is de zorgplicht van de Wet bodembescherming op
een andere wijze vormgegeven. De bescherming die het Rijk in artikel 13 Wet bodembescherming
bood tegen verontreinigingen en aantastingen van de bodem, is nu geregeld in de Omgevingswet,
het Omgevingsbesluit en in het Besluit activiteiten leefomgeving en kan door gemeenten geregeld
worden in regels in het omgevingsplan. Hieronder wordt dit nader uitgelegd.
Zorgplichten zijn een belangrijk instrument voor het voorkomen en herstellen van nieuwe
bodemverontreinigingen en aantastingen. In artikel 1.6 van de Omgevingswet is een zorgplicht
voor eenieder opgenomen. Eenieder draagt voldoende zorg voor de fysieke leefomgeving. Artikel
1.7 van de Omgevingswet bevat de verplichting om nadelige gevolgen van activiteiten voor de
fysieke leefomgeving te voorkomen en – als die nadelige gevolgen zich toch voordoen – alle
maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevraagd om die gevolgen
zoveel mogelijk te beperken of aangedaan te maken. Naast een vangnetfunctie, moeten deze
algemene zorgplichten burgers bewust maken van de eigen verantwoordelijkheid en biedt het een
leidraad en maatstaf voor de beoordeling van gedrag, wanneer geen concrete gedragsbepalingen
voorhanden zijn of deze niet toereikend blijken te zijn.31 Deze algemene zorgplichten zijn niet
strafrechtelijk handhaafbaar.
In artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving is een specifieke zorgplicht32 opgenomen
voor degene die een milieubelastende activiteit of lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam
of zuiveringstechnisch werk verricht. Van de initiatiefnemer wordt verwacht dat hij zich inspant om
zelf te beoordelen of zijn activiteit nadelige gevolgen heeft en ook hoe hij die gevolgen
redelijkerwijs kan voorkomen of beperken. Onder handelen wordt uiteraard ook het nalaten om te
handelen verstaan. Dit Aanvullingsbesluit wijzigt artikel 2.11 niet, maar de specifieke zorgplicht is
eveneens van toepassing op de milieubelastende activiteiten die dit Aanvullingsbesluit invoegt in
het Besluit activiteiten leefomgeving. Degene die bijvoorbeeld een graafactiviteit uitvoert is
verplicht om alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevraagd om
de gevolgen voor de bodem te voorkomen, te beperken of ongedaan te maken en die activiteit
achterwege te laten als die gevolgen voor de bodem onvoldoende kunnen worden beperkt.
In het tweede deel van de specifieke zorgplicht van het Besluit activiteiten leefomgeving is met een
niet-limitatieve opsomming aangegeven wat de specifieke zorgplicht in ieder geval inhoudt voor
degene die de activiteit verricht, waar ook het herstel van de bodem wordt genoemd. Bij het
verrichten van een milieubelastende activiteit moet degene die de activiteit verricht ervoor zorgen
dat het herstel van de bodem redelijkerwijs mogelijk blijft. Dat betekent bijvoorbeeld dat op
locaties met een bekende bodemverontreiniging, die is ontstaan in of na 1987, geen permanente
bebouwing mag worden gebouwd die het onmogelijk maakt om een bodemverontreiniging op te
ruimen. Als die bebouwing noodzakelijk wordt, zal de bodemverontreiniging alsnog eerst zoveel
mogelijk ongedaan moeten worden gemaakt.
De specifieke zorgplicht houdt daarmee het midden tussen de algemene zorgplicht van de wet en
de meer uitgewerkte doelvoorschriften en middelvoorschriften. Specifieke zorgplichten kunnen
zowel in algemene rijksregels als in decentrale algemene regels worden ingezet. Gelet op het
invullen van het uitgangspunt “decentraal, tenzij” zullen specifieke zorgplichten met name in het
omgevingsplan, omgevingsverordening en de waterschapsverordening een belangrijke rol spelen.
Deze kunnen daarbij worden toegesneden op de activiteiten die decentraal worden geregeld.
Specifieke zorgplichten in het omgevingsplan kunnen een rol spelen voor activiteiten die niet onder
het Besluit activiteiten leefomgeving gereguleerd zijn, maar ook aanvullend zijn voor activiteiten
die deels gereguleerd zijn. Decentrale overheden kunnen een specifieke zorgplicht opnemen in het
omgevingsplan, die zowel bestuursrechtelijk als strafrechtelijk handhaafbaar is.

31

Kamerstukken II, 2013/14, 33 962, nr. 3.
Naast de hier beschreven specifieke zorgplicht gelden er ook specifieke zorgplichten voor bijvoorbeeld
beperkingengebiedactiviteiten (artikel 6.6 van het Besluit activiteiten leefomgeving) en bouw- en
sloopactiviteiten (artikel 7.4 van het Besluit bouwwerken leefomgeving)
32

103

De regering is voornemens om middels de Invoeringswet een artikel 1.7a toe te voegen met een
zowel bestuurs- als strafrechtelijk handhaafbaar verbod op activiteiten met (mogelijk) aanzienlijk
nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving, voor zover die activiteiten niet specifiek
gereguleerd zijn op grond van de Omgevingswet. Artikel 1.7a fungeert als vangnet voor activiteiten
die aanzienlijke nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving hebben of dreigen te hebben,
maar waarop geen specifieke regels of voorschriften, zoals specifieke zorgplichten,
vergunningvoorschriften of maatwerkvoorschriften van toepassing zijn. Daarmee wordt
gewaarborgd dat tegen handelen of nalaten dat leidt tot aanzienlijke nadelige gevolgen voor de
fysieke leefomgeving en waarbij sprake is van opzet of schuld (waaronder het verontreinigen,
aantasten, verstoren of beschadigen) kan worden opgetreden, als over die activiteit of dat nalaten
geen specifieke regels zijn gesteld. Het betreft een aanvulling van de Omgevingswet in de vorm
van een vangnet en een grondslag voor uitwerking waarmee bestuurs- en strafrechtelijk
handhaafbare regels kunnen worden gesteld voor nog onbenoemde activiteiten en bij ongewone
voorvallen. De zorgplichten, opgenomen in artikel 1.6 en artikel 1.7 van de Omgevingswet zijn
alleen bestuursrechtelijk handhaafbaar en niet strafrechtelijk. Daarnaast is de zowel bestuurs- als
strafrechtelijk handhaafbare specifieke zorgplicht uit het Besluit activiteiten leefomgeving (artikel
2.11) alleen van toepassing op de milieubelastende activiteiten en lozingsactiviteiten op een
oppervlaktewaterlichaam of zuiveringtechnisch werk, die in het Besluit activiteiten leefomgeving
zijn aangewezen. Dit betreft niet alle activiteiten, maar de door het Rijk gereguleerde activiteiten.
In het Omgevingsbesluit worden op grond van artikel 1.7a Omgevingswet gevallen aangewezen die
onder het wettelijke verbod vallen. Dit betreft onder meer een voortzetting van enkele gevallen die
voorheen onder de reikwijdte van de zorgplicht van artikel 13 Wet bodembescherming vielen.
Artikel 13 Wet bodembescherming is onder de Omgevingswet als volgt vormgegeven.
Artikel 13 Wet bodembescherming

Artikel 1.6 en 1.7 Omgevingswet: algemene
zorgplichten
Hoofdstuk 19 Omgevingswet: ongewoon
voorval
Artikel 2.11 en hoofdstuk 19 Besluit
activiteiten leefomgeving: specifieke zorgplicht
artikel 1.7a Omgevingswet en artikel 1.3
Omgevingsbesluit: vangnetbepaling en
uitwerking (voornemen).
Eventuele aanvullende regels in het
omgevingsplan

Bestuurlijke afwegingsruimte
Evenals onder de Wet bodembescherming geeft een aantal elementen van de bepalingen van de
specifieke zorgplicht van artikel 2.11 uit het Besluit activiteiten leefomgeving ruimte voor
bestuurlijke afweging. De afweging, die voorheen onder artikel 13 van de Wet bodembescherming
plaatsvond in de zogenaamde ‘dubbele redelijkheidstoets’ bij het voorkomen en opruimen van
bodemverontreiniging, valt in het nieuwe stelsel van het omgevingsrecht nog steeds onder de
verantwoordelijkheid van de decentrale overheden.
Veroorzakers van een bodemverontreiniging of een bodemaantasting zijn verplicht de gevolgen
zoveel mogelijk te beperken of ongedaan te maken, en als die gevolgen onvoldoende kunnen
worden beperkt, die activiteit achterwege te laten voor zover dat redelijkerwijs van diegene kan
worden gevraagd. In de praktijk blijkt het soms lastig om invulling te geven aan wat is ‘redelijk’ is
en wat ‘zoveel mogelijk’ is. Daarom is in het kader van het Convenant Bodem en Bedrijfsleven
201533 door overheden en bedrijfsleven gezamenlijk een advies opgesteld voor een
afwegingskader om invulling te geven aan de in de zorgplicht opgenomen begrippen ‘redelijkerwijs
te nemen maatregelen’ en ‘het zoveel mogelijk ongedaan maken’ in die situaties waarin
onverhoopt toch bodemverontreiniging is ontstaan.
33

Convenant bodem en bedrijfsleven 2015, Stcrt. 2015, 14097; (artikel 3.1, sub b en c).

104

Uitgangspunt is en blijft dat invulling wordt gegeven aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. Snel
handelen kan vaak de schade in sterke mate beperken: een kraan afsluiten of dichtdraaien, een
verontreiniging uit de bodem scheppen zijn eenvoudige handelingen die erger kunnen voorkomen.
Als sprake is van een situatie waarbij door een activiteit nadelige gevolgen voor de leefomgeving
zijn ontstaan moet de degene die de activiteit verricht zo snel mogelijk te zorgen dat de oorzaak
van de verontreiniging gestopt wordt en maatregelen te nemen om extra nadelige gevolgen voor
de bodem te voorkomen en, indien mogelijk, zo veel mogelijk verontreiniging te verwijderen.
Rijk en decentrale overheden hebben samengewerkt in een ambtelijke werkgroep om een handvat
te geven voor de invulling van die afweging. De werkgroep34 benoemt een aantal factoren die een
rol kan spelen in de afweging. Wat moet worden verstaan onder het ‘zoveel mogelijk’ ongedaan
maken wordt bepaald door een aantal factoren. Uitgangspunt van de zorgplicht is het volledig
verwijderen van de (nieuwe) bodemverontreiniging met toepassing van het BBT-document voor
bodem, zoals opgenomen in bijlage XVIII bij het Besluit kwaliteit leefomgeving. De toepasbaarheid
van deze technieken zijn mede afhankelijk van de locatiespecifieke omstandigheden, zoals de
situatie van de ondergrond, de eigenschappen van een verontreiniging, de inrichting van het
terrein en de onder- en bovengrondse functies in de omgeving. Als bijvoorbeeld een
verontreiniging niet toegankelijk is zonder sloopwerkzaamheden of langdurige buitengebruikstelling
van een activiteit en daardoor niet gelijk wordt verwijderd, zal dit de technische mogelijkheden
sterk beperken en is het beter een geschikt moment hiervoor af te spreken.
Bij de beantwoording van de vraag wat redelijkerwijs van de veroorzaker mag worden gevraagd in
verband met het nemen van maatregelen, kan gekeken worden naar de volgende factoren:
•
•
•
•

het tijdstip van het ontstaan van de verontreiniging ;
de kosten voor het (nagenoeg) volledig verwijderen van de verontreiniging in verhouding
tot de milieuwinst;
de mate van verantwoordelijkheid;
de ligging en de mogelijkheid van uitstel tot een natuurlijk moment.

Zo is het mogelijk dat de terreineigenaar kan aantonen dat hij niet de veroorzaker van de
verontreiniging is en dat hij alles wat binnen zijn mogelijkheden lag heeft gedaan om de oorzaken
te voorkomen. Indien de verontreiniging bijvoorbeeld in een grondwaterbeschermingsgebied ligt
kan de redelijkheid verlangen dat er snel begonnen wordt met de uitvoering van de zorgplicht. Ook
kan relevant zijn of de veroorzaker een particulier is of iemand die handelt in de uitoefening van
beroep of bedrijf, want van wie professioneel omgaat met bodembedreigende stoffen mag
redelijkerwijs meer kennis worden verwacht dan van een particulier.
Uitstel tot een natuurlijk moment kan in uitzonderingsgevallen aan de orde zijn als de gemeente
een ontwikkeling heeft gepland in het gebied waar de verontreiniging zich bevindt of als een bedrijf
een maatregel kan passen in de ontwikkelingen of processen van bedrijfsvoering; bijvoorbeeld een
voornemen van bedrijfsbeëindiging of van vervanging van een bedrijfsgebouw. Voorwaarde is dat
een uitstel op dergelijke gronden het (milieu)rendement van de te nemen maatregelen niet
noemenswaardig beperkt en er een aantal zekerheden worden ingebouwd. Zo kan een plan van
aanpak worden gevraagd voor de aanpak, inclusief de eventuele tijdelijke maatregelen en/of
monitoring en er kunnen financiële afspraken worden vastgelegd, die zekerheid bieden dat de
beoogde herstelwerkzaamheden in de toekomst (kunnen) worden uitgevoerd.

34

Werkgroep zorgplicht van het Uitvoeringsprogramma Bodemconvenant bodem en ondergrond.

105

5

Inzet instrumenten historische verontreinigingen in de
bodem

5.1

Inleiding

Naast preventieve maatregelen en de zorgplicht blijft het beheer van de zogenoemde historische
verontreinigingen, ontstaan voor de inwerkingtreding van de Wet bodembescherming op 1 januari
1987 (pijler 3), aandacht vragen. De gemeente is verantwoordelijk voor het stellen van regels over
de aanpak van historische verontreinigingen in de bodem, waar deze tot risico’s voor de
gezondheid en het milieu leiden.
Er is de afgelopen decennia veel tijd en inspanning gestoken in het inventariseren van deze
historische bodemverontreinigingen. Inzet was om de grote risico’s onder controle te brengen. Met
het Convenant bodemontwikkelingsbeleid en aanpak spoedlocaties, het Convenant bodem en
ondergrond 2016 – 2020 en het Convenant Bodem en Bedrijfsleven 2015 worden deze zogeheten
spoedlocaties aangepakt. Wanneer de convenantafspraken in 2020 zijn uitgevoerd, zijn alle
bekende historische bodemverontreinigingen met onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid
(voorheen: humane risico’s) en alle bekende locaties met spoedeisende risico’s van verspreiding
via het grondwater en ecologische risico’s gesaneerd of beheerst. Indien er zich onverhoopt toch
een situatie voordoet, waar sprake is van onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid, is in de
Aanvullingswet bodem het instrument van toevalsvondst met onaanvaardbare risico’s voor
gezondheid opgenomen. Afdeling 19.2a van de Aanvullingswet biedt voor toevalsvondsten een
regeling voor het wegnemen van onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid als gevolg van
blootstelling aan een (al dan niet historische) bodemverontreiniging. De maatregelen die dan in
opdracht van het bevoegd gezag moeten worden getroffen, beperken zich tot tijdelijke
beschermingsmaatregelen ter voorkoming van blootstelling.35 In die situatie is de eigenaar
verplicht om de onaanvaardbare risico’s weg te nemen, en kan de gemeente eventueel ingrijpen,
bijvoorbeeld indien de eigenaar nalatig is.
Nu de aanpak van de onder de Wet bodembescherming beschikte spoedlocaties (humane spoed,
spoed ten gevolge van verspreiding van verontreinigd grondwater en ecologische spoed) onder
controle is, kan de regelgeving zich richten op de ernstige verontreinigingen, waarbij geen
onaanvaardbare risico’s zijn. De Wet bodembescherming gaf een beoordelingsmethodiek om te
bepalen of een verontreiniging ernstig was en een procedure om deze verontreinigingen (op
termijn) aan te pakken. Alleen indien de risico’s voor mens en ecologie of de risico’s van
verspreiding van de verontreiniging onaanvaardbaar waren, was de aanpak gebonden aan een
termijn. In alle andere gevallen vond de aanpak plaats op een geschikt moment, namelijk op een
moment dat de kwaliteit relatief eenvoudig te verbeteren is of het noodzakelijk wordt om de
risico’s te beperken, veelal gekoppeld aan een ruimtelijke ontwikkeling. Deze laatste beleidslijn
wordt voortgezet onder de Omgevingswet en ondersteund met een samenstel van instructieregels
en algemene regels.
Een bijzonder aandachtspunt is het beheer van de zogenaamde diffuse verontreinigingen. Dit zijn
bodemverontreinigingen die ontstaan zijn door de toenemende invloed van de mens op het milieu
en die niet ontstaan zijn uit een duidelijke puntbron maar bijvoorbeeld door het opbrengen en
verspreiden van verontreinigd bodemmateriaal in het verleden. Diffuse verontreinigingen
bestrijken een groter gebied, waardoor geen duidelijke begrenzing van een ‘geval van
bodemverontreiniging’ was aan te geven zoals de Wet bodembescherming dat vroeg. Deze locaties
zijn deels aangepakt. Voor de aanpak van diffuse bodemverontreiniging kunnen lokale overheden
specifiek beleid ontwikkelen, toegesneden op de lokale of regionale problematiek. Bijvoorbeeld om
voor de aanpak van diffuus lood, een actueel voorkomend probleem, beoogt de aanpak niet het
uitsluitend voldoen aan de norm, maar het terugdringen van de blootstelling. Dit vraagt een
locatieafhankelijke, gedifferentieerde aanpak waarvoor de Omgevingswet meer ruimte biedt dan
de Wet Bodembescherming.

35

Kamerstukken II, 2017/18, 34864, nr. 3, paragraaf 3.3.3.

106

Dit Aanvullingsbesluit vult het Besluit kwaliteit leefomgeving en het Besluit activiteiten
leefomgeving aan met regels over bouwen op een bodemgevoelige locatie, regels over graven in
bodem, saneren van de bodem en toepassen van grond en bagger op of in de bodem dan wel in
een oppervlaktelichaam.
5.2

Samenhang graven, bouwen, saneren, opslaan en toepassen

De regels voor het graven, bouwen (op een bodemgevoelige locatie), saneren, opslaan,
toepassen, reinigen, immobiliseren en storten staan niet op zichzelf. Deze regels hebben een
sterke onderlinge relatie en geven invulling aan de doelstellingen van duurzaam bodembeheer,
zorgvuldig omgaan met afvalstoffen en de circulaire economie. Duurzaam bodembeheer zoekt
een balans tussen de maatschappelijke opgave om de bodem te beschermen dan wel waar
mogelijk de bodemkwaliteit te verbeteren en de maatschappelijke opgave die voortvloeit uit het
gebruik van de bodem. Graven in bodem, saneren van de bodem, opslaan van grond en
baggerspecie, reinigen, immobilisatie, storten en toepassen van bouwstoffen, grond en
baggerspecie zijn als aparte milieubelastende activiteiten in het Besluit activiteiten leefomgeving
gereguleerd. Per te verrichten activiteit zijn regels van toepassing. Waar nodig zijn deze regels
op elkaar afgestemd. De milieubelastende activiteiten graven, saneren, opslaan en toepassen
zijn geen activiteiten die los kunnen worden gezien van het doel om ergens een
maatschappelijke opgave in de fysieke leefomgeving te realiseren. Zo is graven geen doel op
zich, maar er wordt bijvoorbeeld in de bodem gegraven om een riolering te onderhouden ten
behoeve van het deugdelijk functioneren van de afvoer van vuil en hemelwater met het oog op
de volksgezondheid en de waterhuishouding.
De regels voor graven in bodem zijn erop gericht dat verspreiding en/of vermenging van
verontreinigde grond wordt voorkomen. De regels voor graven in bodem hebben niet tot doel
om tot een bodemsanering te verplichten en een verbetering van de bodemkwaliteit af te
dwingen. De regels geven de mogelijkheid de grond op de locatie tijdelijk op te slaan, op
dezelfde plaats en onder dezelfde omstandigheden terug te brengen (bijvoorbeeld bij de aanleg
van kabels en leidingen), maar geven ook de ruimte om de grond af te voeren (bijvoorbeeld bij
de aanleg van een ondergrondse parkeergarage). Grond die afgevoerd moet worden omdat die
niet op dezelfde plaats en onder dezelfde omstandigheden kan worden teruggebracht moet op
de plaats van toepassen (al dan niet na reinigen of immobiliseren) een functionele en nuttige
bijdrage leveren aan de realisatie van een maatschappelijk gewenste functie, bijvoorbeeld de
ophoging van een terrein ten behoeve van woningbouw. Met het oogmerk van het beschermen
van de bodem moet de toe te passen grond ook aansluiten bij de bodemkwaliteit ter plaatse van
het toepassen. Bij het graven dient – ook vanwege het doelmatig beheer van afvalstoffen
rekening te worden gehouden met het gescheiden ontgraven van die verschillende
milieuhygiënische kwaliteiten.
In hoeverre maatregelen nodig zijn om de bodemkwaliteit bij een initiatief te verbeteren volgt –
behoudens bij situaties waarbij sprake is van een toevalsvondst, zoals deze opgenomen is in de
Aanvullingswet bodem – niet uit de algemene regels van het Besluit activiteiten leefomgeving,
maar uit het omgevingsplan. De gemeente moet namelijk in het omgevingsplan een waarde
vastleggen waarboven het verplicht wordt om maatregelen (beperken blootstelling of
bodemsanering) te nemen bij het realiseren van een bodemgevoelig locatie (zie hoofdstuk 7).
Ook kan zij in andere situaties een verbetering van de bodemkwaliteit verplicht stellen in het
omgevingsplan, bijvoorbeeld bij functie- of gebruikswijzigingen.
Bij de standaard aanpakken van de activiteit saneren van de bodem wordt doorgaans gebruik
gemaakt (al dan niet een combinatie) van graven en het toepassen van grond, baggerspecie of
bouwstoffen. Immers bij het verwijderden van een verontreiniging tot de waarde bedoeld in artikel
4.1242 is eveneens sprake van de activiteit graven (inclusief gescheiden ontgraven en zo nodig
tijdelijke opslag). En bij het aanvullen van de ontgravingsput met aanvulgrond is sprake van de
activiteit toepassen van grond en baggerspecie. Bij de saneringsaanpak aanbrengen van een
afdeklaag is tevens sprake van de activiteit toepassen van grond en baggerspecie (in het geval van
het aanbrengen van een laag grond) of van de activiteit toepassen van een bouwstof (aanbrengen
107

van een duurzaam aaneengesloten verhardingslaag). Dit betekent dus dat bij de uitvoering van de
activiteit saneren van de bodem tevens sprake is van de activiteit graven in de bodem met een
kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit en/of van de activiteit toepassen van grond
en baggerspecie of de activiteit toepassen van bouwstoffen. De meld- en informatieverplichtingen
zijn daarom zoveel mogelijk met elkaar in overeenstemming. Via het omgevingsloket kan via één
melding dus gelijktijdig aan de verplichtingen voor de verschillende activiteiten worden voldaan.
Ook is het mogelijk om één van de activiteiten op een later moment te melden, denk bijvoorbeeld
aan de toe te passen partij grond of baggerspecie die bij een bodemsanering als aanvulgrond
wordt toegepast.

Voorbeeld 1:
Stel een initiatiefnemer wil bouwen op een bodemgevoelige locatie en moet daarvoor vijf meter diep graven. Uit bodemonderzoek
blijkt dat de eerste halve meter verontreinigd is. Indien de gemeten concentraties hoger zijn dan de waarden voor bodemgevoelige
gebouwen, opgenomen in het omgevingsplan, moeten maatregen worden genomen. Het afgraven van de eerste halve meter valt
onder de regels van de milieubelastende activiteit saneren van de bodem, standaardaanpak verwijderen van de verontreiniging, en
onder de milieubelastende activiteit graven. Het afgraven van de volgende 4 ½ meter valt alleen onder de regels van de
milieubelastende activiteit graven in bodem. De gemeten concentraties in de verontreinigde bodem bepalen dan welke regels op
dit graven van toepassing zijn: graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of graven in bodem
met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit.
Als het niet de realisatie van een bodemgevoelig gebouw betreft zijn voor het vijf meter diep graven alleen de regels voor de
milieubelastende activiteit graven in bodem van toepassing.

Voorbeeld 2:
Stel een initiatiefnemer wil een aantal nieuwe woningen (bouwen op een bodemgevoelige locatie) met tuin realiseren. Omdat de
bodemkwaliteit volgens het omgevingsplan niet voldoende is, zijn sanerende maatregelen nodig volgens de milieubelastende
activiteit saneren van de bodem. De initiatiefnemer kiest daarbij voor de saneringsaanpak aanbrengen van een afdeklaag in de
vorm van een laag van 1,0 m grond. Om deze laag grond te kunnen realiseren is het eerst nodig het bestaande maaiveld met 0,5
meter af te graven. Op het ontgraven van deze 0,5 m is de activiteit graven van toepassing. Op het aanbrengen van de laag
aanvulgrond (dikte 1,0 m volgens de standaard aanpak) is de activiteit toepassen van grond en baggerspecie van toepassing.

Zodra grond uit de bodem wordt ontgraven (bij de milieubelastende activiteit graven in bodem of
bij de milieubelastende activiteit saneren van de bodem), kunnen de regels voor de
milieubelastende activiteit toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie worden gebruikt
om de grond elders te kunnen toepassen. Immers als er geen mogelijkheden zijn deze grond op
of nabij dezelfde plaats en onder dezelfde omstandigheden terug te brengen, moet deze grond
uiteindelijk op een andere plaats functioneel en nuttig worden toegepast. Soms gebeurt dit
rechtstreeks (milieubelastende activiteit toepassen van grond), soms wordt de grond eerst in
depot gezet (milieubelastende activiteit opslaan van grond), gekeurd en/of samengevoegd met
andere partijen. Voorwaarde voor het mogen toepassen van deze grond is dat deze voldoet aan
de bodemkwaliteitsklasse die op de locatie van toepassen wordt vereist.
Indien de uitgegraven grond niet toepasbaar is, kan de grond vaak gereinigd of geïmmobiliseerd
worden door erkende verwerkers, waarna de gereinigde grond weer toepasbaar is als grond (na
reiniging) of als bouwstof (na immobilisatie). In een enkel geval is de uitgegraven grond zodanig
verontreinigd dat deze niet gereinigd of geïmmobiliseerd kan worden en gestort moet worden op
een daarvoor vergunde stortplaats. Het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen regelt

108

dat het uitsluitend toegestaan is om grond te storten indien daarvoor door de Minister
Infrastructuur en Waterstaat een ontheffing is verleend, een zogenaamde verklaring van niet
reinigbaarheid verontreinigde grond. Slechts een klein percentage van de uitgegraven grond moet
gestort worden.
Voor de inwerkingtreding van dit Aanvullingsbesluit was het opvullen van een gesaneerde locatie
met grond van een geschikte kwaliteitsklasse een onderdeel van bodemsanering. Onder de
Omgevingswet zijn dit twee milieubelastende activiteiten geworden: de activiteit saneren met de
standaardaanpak verwijderen door ontgraven en de activiteit het toepassen van grond.
Indien de grond tijdelijk wordt opgeslagen op de locatie van herkomst zijn de regels voor tijdelijk
opslaan uit de milieubelastende activiteit graven van toepassing. Indien de grond elders wordt
opgeslagen, gelden de regels voor de milieubelastende activiteit opslaan van grond of voor de
grondbanken.
5.3

Informatie over de kwaliteit van de bodem

Bodemonderzoek
Om de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem te bepalen kan het uitvoeren van een
bodemonderzoek noodzakelijk zijn. Bij het stellen van regels voor bodemonderzoek is zijn ook de
onderzoeklasten beperkt: onderzoek is alleen nodig als er aanleiding is om te veronderstellen dat
er verontreiniging zal worden aangetroffen en voor zover deze verontreiniging nog niet eerder
onderzocht of bekend is. Er zijn verschillende soorten onderzoek, waarbij een volgend onderzoek
alleen nodig is als de noodzaak daartoe blijkt uit het eerder uitgevoerde onderzoek.
Daarnaast is het mogelijk om minder uitvoerig onderzoek te doen bij reguliere en veel
voorkomende activiteiten met een beperkt effect op de fysieke leefomgeving. Zo wordt bij
graven in de bodem met een omvang van kleiner dan 25 m3 in dit Aanvullingsbesluit geen
onderzoeksverplichting ingesteld. Om de onderzoekslasten verder terug te dringen worden
gemeenten gestimuleerd om bestaande bodeminformatie uit bijvoorbeeld de landelijke
inventarisatie en al uitgevoerde bodemonderzoeken digitaal beschikbaar te stellen. Dit zodat een
initiatiefnemer eenvoudig een vooronderzoek kan uitvoeren en kan vaststellen of nader
bodemonderzoek noodzakelijk is. Een gemeente kan overwegen om waar mogelijk gebieden aan
te wijzen in het omgevingsplan waar bij activiteiten geen bodemonderzoek noodzakelijk is.
Informatie over de huidige bodemkwaliteit is noodzakelijk voorafgaand aan het uitvoeren van
enkele milieubelastende activiteiten en voor het realiseren van een bodemgevoelig gebouw. Zo
kent het Besluit activiteiten leefomgeving (dit Aanvullingsbesluit) regels voor graven in bodem
onder de interventiewaarde bodemkwaliteit en regels voor graven in bodem boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit. De melding, die vooraf gaat aan de activiteit graven boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit met volume grondverzet groter dan 25 m3, moet informatie
bevatten over de bodemkwaliteit zodat duidelijk is welke regels uit het Besluit activiteiten
leefomgeving van toepassing zijn.
Het milieuhygiënisch bodemonderzoek in Nederland is in normen en protocollen uitgewerkt met als
doel om een uniform, controleerbaar en onderling vergelijkbaar systeem te krijgen, zodat
onderzoeken die door verschillende bedrijven worden uitgevoerd uniform en goed vergelijkbaar
zijn en bovendien voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen.
Verplicht bodemonderzoek is aan de orde bij het bouwen op een bodemgevoelige locatie en bij de
milieubelastende activiteiten graven in bodem, saneren van de bodem en in sommige situaties bij
het toepassen van grond en baggerspecie. Deze verplichting wordt geregeld in dit
Aanvullingsbesluit. Een verplicht onderzoek kan ook voortvloeien uit regels die zijn opgenomen in
het omgevingsplan.

109

Er zijn verschillende soorten onderzoek:
-

vooronderzoek bodem(NEN 5725),
verkennend bodemonderzoek (NEN 5740) en verkennend bodemonderzoek asbest (NEN
5707)
nader bodemonderzoek (NTA 5755) en nader onderzoek asbest (NEN5707)

Vooronderzoek bodem
Het vooronderzoek bodem heeft als doel informatie te verzamelen om vast te stellen of de locatie
verdacht is op het voorkomen van een verontreiniging en daarmee op de noodzaak om een
verkennend bodemonderzoek of verkennend bodemonderzoek asbest uit te voeren. Onderdeel
van het vooronderzoek is het raadplegen van het bodeminformatiesysteem van de gemeente.
Dit bodeminformatiesysteem geeft voor elk gebied aan wat de gemiddelde kwaliteit is en of er
mogelijk kwaliteitsveranderingen zijn, bijvoorbeeld door een in het verleden aangebrachte
(stedelijke) ophooglaag. Daarnaast zijn bekende verontreinigingen (of het vermoeden daarvan),
door specifieke plaatsgebonden activiteiten uit het verleden veroorzaakt (zogenaamde
puntbronnen), apart op de kaart aangegeven. De kaart bevat ook gegevens over
bodemsaneringen die eerder zijn uitgevoerd en waarbij mogelijk een restverontreiniging is
achtergebleven of waar een afdeklaag is aangebracht.
Als sprake is van een verdachte locatie die niet eerder is onderzocht, dient het vooronderzoek
ook ter invulling van het veld- en laboratoriumonderzoek en draagt het vooronderzoek bij aan de
verklaring van de resultaten van het uit te voeren verkennend of nader bodemonderzoek. In
verband met een eventuele aanwezigheid van asbest in de bodem moet het vooronderzoek ook
betrekking hebben op het al dan niet asbestverdacht zijn van de locatie. Het vooronderzoek kan
er eveneens op gericht zijn om te toetsen of een in het verleden uitgevoerd vooronderzoek en/of
bodemonderzoek nog voldoende actueel en representatief is. Het vooronderzoek dient uitgevoerd
te worden volgens de NEN 5725.
Alleen als er indicaties zijn voor puntbronnen (ruimtelijk goed af te bakenen bronnen van
verontreiniging) of er ruimtelijke kwaliteitsverschillen binnen het geplande grondwerk te
verwachten zijn is een verkennend bodemonderzoek nodig. Dit onderstreept het belang van het
gemeentelijk bodeminformatiesysteem. Het is aan de gemeente om in het
bodeminformatiesysteem vast te stellen of er indicaties zijn voor ruimtelijke variaties in
bodemkwaliteit en of het uitvoeren van een bodemonderzoek noodzakelijk is. Als bekend is dat een
gebied diffuus verontreinigd is (bijvoorbeeld als gevolg van het gebruik van historisch
ophoogmateriaal) en de kwaliteit daarvan is voldoende in kaart gebracht (op een
bodemkwaliteitskaart), dan kan worden afgezien van bodemonderzoek.
Het uitvoeren van vooronderzoek is niet alleen van belang voor de graafwerkzaamheden zelf, maar
ook voor de afzet van de grond in de keten. Het vooronderzoek is onderdeel van een
milieuhygiënische verklaring die nodig is om de grond elders toe te passen en noodzakelijk voor de
acceptatie van de grond bij een grondbank.
Verkennend bodemonderzoek (asbest)
Het verkennend bodemonderzoek heeft als doel om vast te stellen of op een locatie
bodemverontreiniging aanwezig is, dan wel de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem of
van een daaruit te verwijderen hoeveelheid grond vast te stellen, zodat bij het graven en ook
het afvoeren onderscheid gemaakt kan worden tussen partijen grond met een verschillende
milieuhygiënische kwaliteit. Bovendien wordt met het onderzoek bepaald of de
interventiewaarde bodemkwaliteit wordt overschreden, zodat kan worden bepaald of bij het
graven in de bodem sprake is van de activiteit graven in een bodem met kwaliteit kleiner of
groter dan de interventiewaarde bodemkwaliteit. Het onderzoek moet worden uitgevoerd
volgens NEN 5740 en als sprake is van een verdenking op asbest volgens NEN 5707. In de
meeste situaties kan volstaan worden met het uitvoeren van een verkennend bodemonderzoek
en is nader bodemonderzoek niet noodzakelijk.
110

Nader bodemonderzoek (asbest)
Wanneer uit de resultaten van een verkennend onderzoek volgt dat een nader onderzoek
noodzakelijk is, wordt dit nader bodemonderzoek uitgevoerd volgens NTA 5755. Een nader
onderzoek kan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn om een correcte partij-indeling te maken of bij de
activiteit saneren van de bodem met de standaardaanpak verwijderen om de verontreiniging af te
perken. Voor de invulling van de onderzoeksinspanning van het vervolgonderzoek bestaat een
grote bandbreedte, die voor een belangrijk deel afhangt van de aanleiding en doelstelling van het
onderzoek en de eventuele ‘gevoeligheid’ van het gebruik en de bestemming van de locatie. Het
principe van de NTA 5755 is dat eerst het onderzoeksdoel wordt vastgesteld en dat vervolgens
door een zogenaamd conceptueel model een onderzoeksstrategie wordt ontwikkeld. Als sprake is
van een verontreiniging met asbest wordt het nader onderzoek uitgevoerd volgens NEN 5707.
Houdbaarheidstermijn onderzoek
Er zijn in het Aanvullingsbesluit geen specifieke termijnen opgenomen voor de geldigheid van een
onderzoek. De beoordeling of een eerder uitgevoerd onderzoek nog voldoende actueel en
representatief is, is altijd maatwerk en onderdeel van het vooronderzoek.
Kwaliteitsborging bij uitvoering van onderzoek
Bij de uitvoering van het milieuhygiënisch bodemonderzoek wordt het veldwerk net als de
maaiveld inspectie bij asbest in bodemonderzoek uitgevoerd door organisaties en personen die
erkend zijn volgens het Besluit bodemkwaliteit voor de BRL 2000 of AS2000 inclusief
onderliggende protocollen. Ook de laboratoria die de chemische analyses van grond of
grondwatermonsters uitvoeren moeten erkend zijn volgens AS3000 en onderliggende
protocollen. Hierdoor is sprake van kwaliteitsborging bij de uitvoering van deze werkzaamheden
en wordt eveneens geborgd dat de uitvoering van het veldwerk en chemische analyses op een
uniforme manier plaatsvindt.
Opdrachtgevers mogen voor de uitvoering van het bodemonderzoek alleen gebruik maken van
erkende bodemintermediairs als de resultaten van het bodemonderzoek gebruikt worden in het
kader van overheidsbesluitvorming en/of overlegd moeten worden in het kader van een meldingsof informatieplicht (aanleveren gegevens en bescheiden).
Afvalwater dat vrijkomt bij bodemonderzoek
Het lozen van grondwater dat vrijkomt bij een bodemonderzoek is gereguleerd in dit
Aanvullingsbesluit. Er zijn geen emissiegrenswaarden opgenomen, omdat de samenstelling pas
bekend is nadat het monster is onderzocht. Omdat de hoeveelheid grondwater dat vrijkomt bij het
nemen van bodemmonsters relatief klein is, maar niet uitgesloten kan worden dat het grondwater
niet schoon is, is het vuilwaterriool de voorgeschreven lozingsroute.
Relatie met arbeidsomstandigheden
Vanuit de arbeidsomstandighedenregelgeving is de opdrachtgever verplicht te beschikken over
informatie over de kwaliteit van de bodem. Deze verplichting geldt naast de verplichtingen die de
Omgevingswet aan een initiatiefnemer stelt. Door het CROW is richtlijn CROW 400-richtlijn 'Werken
in en met verontreinigde bodem' opgesteld, die door de Inspectie ZSW wordt geaccepteerd als
stand der techniek. De richtlijn is bedoeld als hulpmiddel om de risico’s op blootstelling aan
gevaarlijke stoffen in te schatten. In deze richtlijn wordt een getrapte wijze van uitvoeren van
onderzoek voorgeschreven, waarbij minimaal een vooronderzoek moet worden uitgevoerd en in
geval van verdenking op het voorkomen van een bodemverontreiniging ook een fysiek
bodemonderzoek. Vaak kunnen hiervoor dezelfde onderzoeken worden gebruikt die ook in het
kader van de Omgevingswet worden uitgevoerd. Bij de regels voor bodemonderzoek in dit
aanvullingsbesluit is zoveel mogelijk aangesloten op de getrapte manier van onderzoek uitvoeren
en is verwezen naar dezelfde NEN normen.

111

5.4

Digitalisering

Het Omgevingsbesluit bevat een apart hoofdstuk over digitale voorzieningen. Digitalisering is een
belangrijk onderdeel van de stelselherziening van het omgevingsrecht.
Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen werken samen aan het Digitaal Stelsel
Omgevingswet (DSO): een samenhangend en samenwerkend geheel van, vooral bestaande,
digitale voorzieningen, gegevensverzamelingen en afspraken.
Degene die een activiteit of combinatie van activiteiten wil verrichten wordt via het Digitaal
Stelsel Omgevingswet ondersteund bij doen van meldingen en het verstrekken van gegevens en
bescheiden. De initiatiefnemer zal elke melding kunnen doen en alle gegevens en bescheiden via
datzelfde loket kunnen verstrekken. Het digitale gebruik zal worden gestimuleerd, maar ook blijft
de mogelijkheid bestaan om een aanvraag of melding op papier in te dienen. Voor de nadere
uitwerking van de wijze van het indienen wordt verwezen naar de toelichting Algemeen deel,
Hoofdstuk 4.11.1, wijze van indienen van het Omgevingsbesluit.
Het DSO wordt stapsgewijs gerealiseerd. Daarbij is het eindbeeld om ‘met een klik op de kaart te
kunnen zien wat mag en kan’. In eerste instantie zal de focus liggen op ‘zien wat mag en moet’,
gebaseerd op de wet, de uitvoeringsregelgeving en de omgevingsdocumenten. Door de jaren
heen zal het DSO door het toevoegen van informatiebronnen een steeds rijker antwoord kunnen
geven op ‘wat kan’. Aanvankelijk zal het stelsel voornamelijk ruimtelijke gegevens beslaan. In de
toekomst kan dit aangevuld worden met andere informatie, bijvoorbeeld op het gebied van
bodem, geluid, verkeer, luchtkwaliteit, natuur en cultureel erfgoed.
Het DSO ondersteunt de interactie tussen de betrokkenen die de wet uitvoeren, of die hierop een
beroep doen. Initiatiefnemers, belanghebbenden en bevoegd gezag kunnen sneller beschikken
over informatie, over de huidige toestand van de fysieke leefomgeving en over de regels die daar
gelden. Het brengt partijen in een meer gelijke informatiepositie, wat helpt bij de afstemming
over initiatieven vroegtijdig in het proces. Het helpt het bevoegd gezag bij het maken van de
omgevingsvisie, het opstellen van plannen en het voorbereiden en nemen van besluiten over
initiatieven. De betere beschikbaarheid van informatie over de fysieke leefomgeving maakt
doorlooptijden korter en helpt om onderzoekslasten te verlagen.
Het concept van het DSO is ontwikkeld parallel aan de totstandkoming van de wet. Bij de
Kamerbehandeling van de wet is een eerste stap gezet om het DSO een juridische basis te geven
met het amendement Smaling36. In het voorstel voor de Invoeringswet Omgevingswet en het
Invoeringsbesluit Omgevingswet wordt een aantal wijzigingen die het DSO een volledige juridische
basis geven.
Bodeminformatie op kaarten
Zorgvuldige besluitvorming vereist dat relevante bodeminformatie wordt betrokken, onder meer bij
het toedelen van functies aan locaties en het stellen van regels met het oog op deze functies. Deze
functie- en locatiespecifieke regels richten zich rechtstreeks tot burgers en bedrijven en zijn sterk
bepalend voor de mogelijkheid om een locatie te ontwikkelen. Een van deze regels in het
omgevingsplan, gesteld op basis van een door het Rijk gestelde instructieregel, bepaalt dat het
niet zonder meer mogelijk is om een bodemgevoelig gebouw te realiseren boven een door de
gemeente vastgestelde waarde.
Een initiatiefnemer moet zich dus bij het bouwen op een bodemgevoelige locatie houden aan de
regels die voor zijn locatie gelden en in het omgevingsplan zijn opgenomen. Dit betekent ook dat
hij de bodemkwaliteit van zijn perceel moet kennen, om te bepalen welke maatregelen er nodig
zijn om het bodemgevoelige gebouw te kunnen realiseren. Informatie over de bodemkwaliteit is
dus van essentieel belang.

36

Kamerstukken II, 2014/15, 33 962, nr. 89.

112

Het is voor een initiatiefnemer een handig hulpmiddel, als de gemeente bestaande
bodeminformatie digitaal beschikbaar zou stellen, bijvoorbeeld op een kaart. Een dergelijke kaart
zou op basis van bestaande informatie (bijvoorbeeld informatie over historische activiteiten en
gebruik van de locatie dan wel eerder uitgevoerd bodemonderzoek) een goed onderbouwde
indicatie over de beschikbare bodemgegevens en aanwezige bodemkwaliteit kunnen geven.
Volledige zekerheid over de bodemkwaliteit is echter niet te geven. Dit ligt in de aard van de
bodem, het is nu eenmaal niet zichtbaar wat in de bodem zit.
De regering zal een dergelijke bodeminformatiekaart niet verplicht voorschrijven. Daarvoor is de
informatie die bij gemeenten beschikbaar is te divers. Ook zal vanuit dit Aanvullingsbesluit geen
minimale eisen worden geformuleerd voor bodeminformatiesystemen. Sommige gemeenten zijn
al ver met het digitaliseren van dergelijke gegevens, terwijl andere gemeenten nog aan het
begin staan van het uniformeren en digitaliseren van onderzoeksgegeven. Bovendien zijn er
gemeenten waar weinig ontwikkelingen plaatsvinden, zodat het verplicht opstellen van een
dergelijke kaart tot onevenredig grote bestuurslasten kan leiden. Indien een gemeente overgaat
tot het opstellen van een ‘bodemonderzoekskaart’, maakt zij een analyse van de bestaande
informatie over de bodemkwaliteit. Het gaat dan om historische gegevens, beschikbare
onderzoeken, landelijke inventarisaties, registraties van het kadaster of het gemeentelijke
bodeminformatiesysteem. Voor een initiatiefnemer biedt deze kaart een basis om te bepalen of
en zo ja welk bodemonderzoek nog nodig is. Dergelijke initiatieven van gemeenten beperken de
onderzoekslasten en bevorderen de toegang tot bodeminformatie voor burgers.

5.5

Registratie

Door de gewijzigde benadering van bodemverontreinigingen onder de Omgevingswet wordt een
bodemverontreiniging niet meer beschouwd als een apart traject waarin de overheid
beschikkingen neemt, maar wordt het een milieubelastende activiteit saneren van de bodem
waarop algemene regels uit het Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing zijn of regels uit
het omgevingsplan. Dit heeft tot gevolg dat er geen registratie in het beperkingenregister of
inschrijving in het kadaster meer plaatsvindt van overheidsbeslissingen, die zijn aangewezen in
de bijlage van het Aanwijzingsbesluit Wet publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken. Wel
kunnen bij de aanpak van een bodemverontreiniging en in het kader van nazorg
bodemsaneringsmaatregelen worden genomen die soms langdurig in stand moeten worden
gehouden, zoals een aangebrachte folie, een geïnstalleerde pomp of een aangelegde damwand.
Dergelijke beheers- of nazorgvoorzieningen moeten met het oog op de kenbaarheid ook na de
inwerkingtreding van de Omgevingswet in het beperkingenregister of kadaster worden
opgenomen. Het voornemen is dit te regelen via de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke
beperkingen onroerende zaken (Wkpb). Deze wet geeft het kader dat bepaalt welke specifieke
bodembesluiten publiekrechtelijke beperkingen bevatten en bij het publiek beter kenbaar moeten
worden gemaakt. Reeds plaatsgevonden registraties onder de Wkpb zullen blijven bestaan. Het
gaat hier om onder andere de beschikking inzake ernst van de verontreiniging en spoed van de
sanering (artikel 29 en artikel 37 Wet bodembescherming), het bevel op grond van de artikelen
30, 43 en 49 Wet bodembescherming, de instemming met het verslag uniforme sanering (artikel
39b Wet bodembescherming) en de instemming met nazorgplan (artikel 39d Wet
bodembescherming).37
De Wkpb zal deels worden ingebouwd in het stelsel van de Omgevingswet. Ter voorbereiding voor
de inbouw is een apart traject voor de modernisering van de Wkpb opgestart (Beter Kenbaar). Als
de transitie in het kader van Beter Kenbaar is voltooid, zullen alle publiekrechtelijke
beperkingenbesluiten in de BRK zijn ingeschreven. Een deel van die besluiten zal echter in de
periode vanaf 2021 op enig moment onder de regelgeving van de Omgevingswet (Ow) gaan vallen,
en alsdan onderdeel gaan uitmaken van de informatievoorziening van het DSO. Het kan
voorkomen dat een bestaande beperking, die al in de BRK is geregistreerd, wordt ‘vervangen’ door
37
Zie verder het Aanwijzingsbesluit Wkpb. Het Aanwijzingsbesluit Wkpb voorziet in de aanwijzing van
beperkingenbesluiten.

113

een corresponderende beperking in een omgevingsplan of op basis van een ander voorschrift uit de
Ow-regelgeving. De ‘oude’ (bestaande) beperking moet dan door het Kadaster in de BRK worden
doorgehaald op het moment dat de overeenkomstige beperking op grond van de Omgevingswet
wordt gepubliceerd (en daarna wordt getoond in het DSO).

114

6 Inzet instrumenten beheer grondwaterkwaliteit
6.1

Inleiding

Het grondwater neemt een bijzondere positie in binnen het bodembeleid. Grondwater is
onderdeel van de bodem en daarmee is het beheer van de grondwaterkwaliteit onderdeel van
het beheer van de bodemkwaliteit. Grondwaterlichamen zijn echter ook onderdeel van de
watersystemen en zo maakt het beheer van grondwaterlichamen, waaronder de
grondwaterkwaliteit, onderdeel uit van het beheer van watersystemen dat in de Omgevingswet
is gedefinieerd (artikel 1.1 Omgevingswet). Dit was ook al het geval onder de Waterwet en de
Wet bodembescherming.
Een bodemverontreiniging kan consequenties hebben voor de kwaliteit van het grondwater. Dit
betreft niet alleen de in het grondwater (verzadigde zone) aanwezige verontreinigingen, maar ook
een verontreiniging in de onverzadigde zone die (in potentie) kan uitlogen naar het grondwater
omdat zij mobiele eigenschappen bezit. Het beheer van de grondwaterkwaliteit raakt dan ook het
beheer van zowel in de vaste bodem als in het grondwater aanwezige verontreinigingen.
De vernieuwing van het bodembeleid en de inpassing in het stelsel van de Omgevingswet leiden
ertoe dat bodemkwaliteit als zodanig onderdeel is van de onder de Omgevingswet gevraagde
integrale afweging. Dit komt concreet tot uitdrukking in de verplichte omgevingsvisie van met
name de provincies en de gemeenten, de al dan niet verplicht vast te stellen programma’s van
de decentrale overheden en de regels die worden gesteld in de omgevingsverordening, het
omgevingsplan en de waterschapsverordening. Hierin worden de eigen ambities verwoord en
uitgewerkt en met het instrumentarium wordt uitvoering gegeven aan de Europese
verplichtingen van de kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn. De kaderrichtlijn water en
de grondwaterrichtlijn bevatten milieudoelstellingen voor grondwater die het kader bieden voor
het beheer van historische bodemverontreinigingen waar deze de grondwaterkwaliteit
beïnvloeden. Dit betreft zowel verontreinigingen in de vaste bodem als in het grondwater zelf.
Tevens borgen deze milieudoelstellingen een gelijkwaardig beschermingsniveau ten aanzien van
de grondwaterkwaliteit en specifiek voor grondwater dat bestemd is voor menselijke consumptie.
6.2

Beleidskeuzes

Saneringen met als doel het beschermen van de grondwaterkwaliteit
Een sanering om de grondwaterkwaliteit te beschermen kan gericht zijn op een bron van
verontreiniging (bronaanpak) of tot de in het grondwater aanwezige verontreinigingspluim
(grondwatersanering). Een bron van verontreiniging die een bedreiging vormt voor de
grondwaterkwaliteit kan zich zowel in de verzadigde als de zich boven de grondwaterspiegel
aanwezige onverzadigde zone bevinden.
De aanleiding voor een dergelijke sanering wordt in de regel bepaald door de Europese
doelstellingen en verplichtingen waarvoor de provincies verantwoordelijkheid dragen. In relatie
tot de grondwaterkwaliteit valt in het bijzonder te wijzen op het bereiken van een goede
chemische toestand van het grondwater, het voorkomen en beperken van de inbreng van
verontreinigende stoffen naar het grondwater en het voorkomen van achteruitgang en streven
naar verbetering van de kwaliteit van grondwater dat bestemd is voor menselijke consumptie
ten einde de zuiveringsinspanning te verminderen. Conform de uitgangspunten van de
Omgevingswet zullen provincies – gezien hun verantwoordelijkheid – beleid ontwikkelen voor
het beheer van historische grondwaterverontreinigingen met passende maatregelen en
eventueel regels in de omgevingsverordening stellen. De gemeente kan verplichten tot een
bronaanpak bij de ontwikkeling van een gebied door regels op te nemen in het omgevingsplan
(eventueel via een instructieregel van de provincie). In het omgevingsplan kunnen de in dit
besluit voorgestelde regels voor saneren van de bodem (zie hoofdstuk 10) van toepassing

115

worden verklaard, indien deze geschikt geacht worden al dan niet in combinatie met
maatwerkregels en/of maatwerkvoorschriften.
Met de bruidsschat wordt een algemene regel aan het omgevingsplan toegevoegd, die de
voorwaarden en saneringsverplichtingen zoals vastgelegd in beschikkingen ernst, niet spoed laat
doorwerken totdat de gemeente deze regels heeft vervangen naar lokale regels.
Met name bij grondwaterverontreiniging met een bronzone in de vaste bodem en een pluim in
het grondwater zijn zowel de gemeente als de provincie in beeld. Er zal hierover dus ook
afstemming tussen decentrale overheden moeten plaatsvinden.
Voor een sanering ten behoeve van de grondwaterkwaliteit zijn er geen algemene rijksregels
opgenomen. In de praktijk werd beperkt gebruik gemaakt van de regels in het Besluit uniforme
saneringen (‘BUS-mobiel’). Deze saneringen zijn meestal zeer complex en vragen om lokaal
maatwerk. De fysische en hydrologische plaatselijke omstandigheden bepalen in belangrijke mate
de stabiliteit en het gedrag van de verontreiniging. Bovendien kunnen verontreinigingspluimen in
elkaar overlopen. Er is dan ook een veelheid aan saneringstechnieken, die vaak ook naast elkaar
gebruikt worden. Voor het uitvoeren van een dergelijke sanering werd daarom in de praktijk de
voorkeur gegeven aan een saneringsplan dat maatwerk verzekerde. Dit is door de grote
verscheidenheid aan te gebruiken technieken, ook moeilijk als één activiteit te beschrijven. Het
zijn meestal diverse activiteiten naast elkaar die al dan niet tezamen verontreinigingen in het
grondwater kunnen verwijderen dan wel beheren.
Onder de Wet bodembescherming werden de historische verontreinigingspluimen daarom veelal
gebiedsgericht en in samenhang aangepakt. Ook onder de Omgevingswet lijkt een
gebiedsgerichte benadering het meest geschikt om verontreinigingspluimen te beheren of
beheersen. Een of meerdere bestuursorganen kunnen al dan niet gezamenlijk hiertoe
maatregelen vaststellen in een programma. Door privaatrechtelijke afspraken kan een
bestuursorgaan vervolgens met burgers of bedrijven afspraken maken om deelgenoot te worden
van de gebiedsgerichte aanpak.
Signaleringsparameters maatregelen grondwaterkwaliteit
Door de integratie van het beheer van bodem- en grondwaterkwaliteit in het systeem van de
Omgevingswet, verdwijnt de beoordelingssystematiek voor de aanpak van
grondwaterverontreiniging, zoals we die kenden uit de Wet bodembescherming en de Circulaire
bodemsanering 2013.
Onder Omgevingswet stelt de provincie de beleidskaders, strategische doelen en gekwantificeerde
opgaven voor watersystemen en het grondwaterbeheer vast, die niet bij het Rijk in beheer zijn. Dit
wordt weer uitgewerkt in de verplichte waterprogramma’s. Het beheer van historische
grondwaterverontreinigingen maakt hier onderdeel van uit. Deze waterprogramma’s, nu vooral
gericht op de kwantiteitsaspecten van een grondwaterlichaam, zullen met de intrekking van de
specifieke regeling in de Wet bodembescherming ook aandacht gaan besteden aan
kwaliteitsaspecten. Het waterprogramma bevat verschillende maatregelen.
Waar nodig zullen deze programma’s maatregelen bevatten gericht op het beheer van historische
grondwaterverontreinigingen. De kwaliteit van het grondwater in een grondwaterlichaam, waarop
een historische verontreiniging van invloed kan zijn, zal een volwaardig onderdeel worden van het
beheer van het watersysteem.
In een instructieregel worden signaleringsparameters voor grondwaterkwaliteit opgenomen. De
signaleringsparameters voor grondwaterkwaliteit dienen als signaal voor het beoordelen van
risico’s van verspreiding van (historische) verontreiniging in het grondwater, van de noodzaak van
curatieve maatregelen (saneren) en het type maatregel. De signaleringsparameters zijn
nadrukkelijk geen omgevingswaarden. De signaleringsparameters voor grondwaterkwaliteit zijn
(net als voorheen in de Circulaire bodemsanering), primair gericht op bescherming van de
functionele eigenschappen die de bodem voor mens, plant of dier heeft.
116

Indien de grondwaterkwaliteit (een of meerdere van) deze signaleringsparameters overschrijdt,
wordt beoordeeld of het treffen van een saneringsmaatregel noodzakelijk is ter bescherming van
de functionele eigenschappen die de bodem voor mens, plant of dier heeft. Voor deze beoordeling
wordt gebruik gemaakt van de Risicotoolbox grondwater, die mede voor dit doel door het RIVM
wordt ontwikkeld.
Die risicobeoordeling kan leiden tot de conclusie dat in het kader van beheer van
grondwaterkwaliteit een grondwatersanering moet worden getroffen. Een directe verplichting tot
nemen van saneringsmaatregelen bij overschrijding van de signaleringsparameters voor
grondwaterkwaliteit is niet wenselijk. Grondwaterverontreinigingen zijn zeer divers door het
samenspel van soorten stoffen, verspreidingsgedrag, bodemsamenstelling, natuurlijke afbraak, etc.
Een nadere locatiespecifieke beoordeling is daarom op zijn plaats. Hiermee wordt de
uitvoeringspraktijk van de Circulaire bodemsanering 2013 deels voortgezet.
De signaleringsparameters voor grondwaterkwaliteit zijn opgenomen in bijlage VC van het Besluit
kwaliteit leefomgeving.
Wateronttrekkingsactiviteiten die verontreinigingspluimen beïnvloeden
Dit Aanvullingsbesluit voegt geen regels toe over de beïnvloeding van verontreinigingspluimen
door het onttrekken van grondwater. Op grond van de Wet bodembescherming werd getoetst of
bij een grondwateronttrekking die een verontreiniging verplaatste dan wel verminderde, het
belang van de bodem werd geschaad. Een dergelijke beoordeling vindt voor vergunningplichtige
grondwateronttrekkingen (op grond van artikel 16.3 en 16.4 Besluit activiteiten leefomgeving)
die onder het bevoegd gezag vallen van de provincies nu plaats op grond van artikel 8.83 en
8.84 van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Een vergunning mag alleen worden verleend indien
deze verenigbaar is met de doelen ten aanzien van het beschermen en behouden van de
kwaliteit van het watersysteem, het vervullen van maatschappelijke functies door het
watersysteem, zoals drinkwater, maar ook de in het regionale waterprogramma opgenomen
maatregelen. Dat betekent dus ook dat een indirect effect als gevolg van het verplaatsen of
verspreiden van een verontreinigingspluim meegenomen moet worden. Voor het Rijk
(Rijkswaterstaat) volgt dit uit artikel 6.37, eerste lid Besluit activiteiten leefomgeving jo. artikel
8.83 Besluit kwaliteit leefomgeving. Voor de waterschappen wordt hierin voorzien door de aan
de waterschapsverordening toegevoegde bruidsschat, zoals opgenomen in het Invoeringsbesluit,
waar de beoordelingsregels voor de wateronttrekkingsactiviteiten onderdeel vanuit maken. De
aanwezigheid van dergelijke verontreinigingspluimen zal moeten blijken uit het regionale
waterprogramma.
Voor grondwateronttrekkingen die niet door het Rijk als vergunningplichtig aangemerkt zijn,
kunnen waterschappen in de waterschapsverordening regels stellen ter voorkoming van
(verspreiding van) verontreiniging van het grondwater. Dergelijke regels kunnen betrekking
hebben op de beoordeling van het effect, al dan niet cumulatief, op een verontreinigingspluim
die verplaatst of verspreid wordt. Bij vergunningverlening voor grondwateronttrekkingen is het
sowieso van belang rekening te houden met de gevolgen hiervan voor in de bodem aanwezige
verontreinigingen. Waar potentieel nadelige gevolgen optreden zullen in de regel mitigerende
maatregelen worden voorgeschreven. Of er nadelige gevolgen voor het milieu of voor de functie
en het gebruik van grondwater ontstaan en welke maatregelen daarbij horen, moet volgen uit
een afwegingsystematiek die nog ontwikkeld gaat worden. Hiervoor kunnen decentrale
overheden gebruikmaken van de door het RIVM te ontwikkelen Risicotoolbox grondwater.
Lozingen afvalwater dat vrijkomt bij graven en saneren: decentraal
Graven en saneren zijn milieubelastende activiteiten waarbij afvalwater kan vrijkomen. Lozing van
dit afvalwater kan via verschillende lozingsroutes plaatsvinden. Het lozen van afvalwater afkomstig
van graven of saneren, op een oppervlaktewaterlichaam (of een zuiveringtechnisch werk) is een
lozingsactiviteit. Het lozen van afvalwater afkomstig van graven of saneren, op of in de bodem of
op een vuilwaterriool valt onder de milieubelastende activiteiten graven of saneren in het Besluit

117

activiteiten leefomgeving, maar is verder niet gereguleerd in dat besluit (zie hierna). Bij het graven
en saneren kan het verschillen wat de gewenste lozingsroute is.
Of de lozing van vrijkomend afvalwater aandacht nodig heeft, zal vooral afhankelijk zijn van de
lokale situatie. Een regeling via algemene rijksregels of door het Rijk ingestelde vergunningplichten
ligt daarom niet voor de hand. In lijn met het uitgangspunt “decentraal, tenzij” kan het stellen van
regels beter worden overgelaten aan de gemeente en het waterschap (bij een lozing op
oppervlaktewater in beheer van het waterschap).
Het Rijk stelt alleen regels in hoofdstuk 6 en 7 het Besluit activiteiten leefomgeving aan
lozingsactiviteiten op een oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk, omdat in dat geval de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat waterbeheerder van het oppervlaktewaterlichaam is.
In het Activiteitenbesluit milieubeheer en het Besluit lozen buiten inrichtingen waren voorschriften
opgenomen over het lozen van afvalwater, om de nadelige gevolgen voor het milieu van
vrijkomend afvalwater te beperken. Uitgangspunt hierbij was dat het afvalwater verontreinigd was
en daarom gereinigd moet worden.
In dit Aanvullingsbesluit is het lozen van afvalwater afkomstig van de milieubelastende activiteiten
graven in de bodem en saneren van de bodem niet gereguleerd. Met dien verstande dat bij de
milieubelastende activiteit saneren bij de melding wel de lozingsroute wordt uitgevraagd (artikel
4.1236).
Bij graven vindt geen reiniging van het vrijkomende afvalwater plaats. Het water dat hier wordt
onttrokken dient ter drooghouding van de put (bemalen).
Bij saneren van de bodem worden in het Besluit activiteiten leefomgeving twee saneringsmethoden
voorgeschreven, te weten afdekken en ontgraven. Bij deze laatste vorm van saneren (ontgraven)
vindt op de saneringslocatie geen reiniging plaats van de bodem. In feite is bij deze vorm van
saneren qua kwaliteit en kwantiteit weinig verschil in benadering van graven boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit.
Wil men bijvoorbeeld een in situ sanering toepassen en komt hier afvalwater bij vrij, dan zal dit
alleen via maatwerk kunnen omdat het afwijkt van de toegestane standaardmethoden in de
paragraaf over bodemsanering in hoofdstuk 4 van het Besluit activiteiten leefomgeving.

Graven/bodemsanering
(milieubelastende activiteit)

Bemalen
(wateronttrekkings-activiteit)

Lozen
(milieubelastende activiteit of
lozingsactiviteit)

Lozingsroute
De lozingsroute voor het vrijkomende afvalwater bepaalt wie het bevoegd gezag is. Voor het lozen
van afvalwater op het rioolstelsel of op of in de bodem is de gemeente bevoegd gezag. Wanneer
het afvalwater geloosd wordt op een oppervlaktewaterlichaam is dit een lozingsactiviteit. Voor
lozingsactiviteiten op oppervlaktewateren is de waterbeheerder (waterschap of de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat (in de praktijk Rijkswaterstaat) als bevoegd gezag aangewezen.
Bij de keuze van de lozingsroute is afstemming tussen de bestuursorganen cruciaal en ook
verplicht op grond van artikel 2.2 van de wet.
Indien een bepaalde lozingsroute gewenst is, is het aan het bevoegd gezag om hier regels over op
te stellen. Hierbij wordt aangesloten bij de voorkeursvolgorde voor het omgaan met afvalwater.
Deze blijven in hoofdstuk 10 van de Wet milieubeheer staan (artikel 10.29a Wet milieubeheer).

118

Lozingsroute op:
Rijkswateren

Bevoegd gezag
Waterbeheerder
(Rijkswaterstaat)

Soort activiteit
Wateractiviteit

Regionale wateren
Vuilwaterriool
Op of in de bodem (ook bij
lozing > 10 meter diep)

Waterbeheerder (Waterschap)
Gemeente
Gemeente

Wateractiviteit
Milieubelastende activiteit
Milieubelastende activiteit

Bruidsschat
De lozingsregels voor ontwateren (graven) en saneren die niet meer door het Rijk worden
gereguleerd, zijn in de bruidsschat bij het Invoeringsbesluit opgenomen en worden daarmee van
rechtswege ingevoegd in het omgevingsplan of de waterschapsverordening.
Lozen van afvalwater afkomstig van de milieubelastende activiteit opslaan van grond en
baggerspecie
Bij de milieubelastende activiteit opslaan van grond en baggerspecie worden in dit
Aanvullingsbesluit geen eisen gesteld aan de kwaliteit van de grond en de baggerspecie die wordt
opgeslagen. Het mechanisch ontwateren is wel opgenomen als onderdeel van deze activiteit en er
zijn emissiegrenswaarden opgenomen voor het lozen van afvalwater afkomstig van deze activiteit.

Lozen van afvalwater dat vrijkomt bij bodemonderzoek
Het lozen van grondwater dat vrijkomt bij een bodemonderzoek, zoals bedoeld in hoofdstuk 5
van het Besluit activiteiten leefomgeving, is gereguleerd in dit Aanvullingsbesluit. Er zijn geen
emissiegrenswaarden opgenomen, omdat de samenstelling pas bekend is nadat het monster is
onderzocht. De hoeveelheid grondwater die vrijkomt bij het nemen van bodemmonsters kan
verontreinigd zijn, daarom is het vuilwaterriool de voorgeschreven lozingsroute.
6.3

Wijzigingen ten opzichte van de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet

•

Een grondwatersanering of bronaanpak wordt niet langer door het Rijk gereguleerd. De
noodzaak voor een dergelijke sanering kan volgen uit verplichtingen vanuit Europese
regelgeving of uit ambities van een gemeente, waterschap of provincie ten aanzien van de
kwaliteit van het grondwater.

•

Geen algemene rijksregels voor beïnvloeding verontreinigingspluim door
grondwateronttrekking. Het Rijk stelt geen regels aan grondwateronttrekkingen waarvoor de
regionale waterbeheerder bevoegd gezag is.

•

De provincie is eindverantwoordelijk om uitvoering te geven aan de grondwaterrichtlijn. Door
het wegvallen van het instrumentarium en het normenkader van de Wet bodembescherming
dient de provincie zelf invulling te geven aan de eisen van deze richtlijn. Het Rijk is bereid
hierbij te ondersteunen indien wenselijk.

•

Bepalen monitoren verontreinigingspluimen. Bij het wegvallen van de Wet
bodembescherming, dient de provincie in beginsel alle verontreinigingspluimen, ook in het
stedelijke gebied, te beschouwen alvorens te bepalen welke daarvan gemonitord dienen te
worden op grond van artikel 5, vijfde lid, van de grondwaterrichtlijn. Vanuit de Wet
bodembescherming werden veel, met name kleinere, verontreinigingspluimen in het stedelijk
gebied gemonitord. Hierdoor kon de provincie zich vanuit haar taak om aanvullende

119

trendbeoordelingen uit te voeren ten aanzien van verontreinigingspluimen beperken tot de
grootschalige verontreinigingspluimen.
•

Geen eisen lozen afvalwater grondwatersanering. Het lozen van afvalwater dat vrijkomt bij
het uitvoeren van een grondwatersanering wordt niet langer door algemene rijksregels
gereguleerd. Voor lozingen van dit afvalwater is het aan gemeenten (voor lozingen in de
bodem en in het openbare vuilwaterriool) en de waterschappen (voor lozingen in regionale
wateren) in navolging van het Besluit activiteiten leefomgeving regels te stellen in het
omgevingsplan respectievelijk de waterschapsverordening.

•

Gelijkwaardig beschermingsniveau. De milieudoelstellingen uit de kaderrichtlijn water en de
grondwaterrichtlijn blijven het kader vormen voor de bescherming en verbetering van de
kwaliteit van het grondwater. Dit helpt gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om
in onderlinge afstemming verantwoorde keuzes te maken, in het bijzonder waar het de
ontwikkeling van de omgevingsvisies, de programma’s en de decentrale verordeningen (het
omgevingsplan daaronder begrepen) betreft.

6.4

Effecten

•

Samenhangende benadering: Het beheer van de grondwaterkwaliteit, en daarmee ook de in
het grondwater aanwezige verontreinigingen, wordt nadrukkelijker dan voorheen onderdeel
van de taak beheer van watersystemen. Dit vereist van de waterschappen een duidelijkere rol
in het beheer van de grondwaterkwaliteit dan voorheen het geval was. De waterschappen
zullen zich als algemeen watersysteembeheerder de bescherming van de grondwaterkwaliteit
aantrekken, in het bijzonder waar het de eerste pijler van het bodembeheer betreft:
preventie. Het gaat dan vooral om het inbrengen van de eigen visie op het grondwater in de
omgevingsvisies van provincies en gemeenten, rekening houden met het regionaal
waterprogramma van de provincie, het waar nodig formuleren van maatregelen in het
waterbeheerprogramma en het in, onderlinge afstemming met provincies en gemeenten,
stellen van regels aan grondwaterbedreigende activiteiten in de waterschapsverordening. Ook
dienen zij bij de beoordeling van wateractiviteiten rekening te houden met de gevolgen voor
de grondwaterkwaliteit (en dus ook aanwezige grondwaterverontreinigingen).

•

Vergroten inzichtelijkheid: De provincie zal nadrukkelijker regie voeren als
eindverantwoordelijke voor de uitvoering van de kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn
en als gebiedsgerichte coördinator van de taken en bevoegdheden die belegd zijn met
henzelf, waterschappen en gemeenten.

•

Integraler: Een meer integrale en gebiedsgerichte werkwijze leidt in de praktijk tot meer
samenwerking tussen de beleidsdomeinen bodem, water en ondergrond. Het beheer van de
bodem in het algemeen en die van de grondwaterkwaliteit in het bijzonder is onderdeel van
de fysieke leefomgeving. Het nieuwe stelsel verplicht ook om als (gezamenlijke) overheden
een visie te ontwikkelen op het beheer van het grondwater in de eigen omgevingsvisie
(afgestemd met de waterbeheerder), in het bijzonder ook het beheer van de
grondwaterkwaliteit (zie het eerste punt hierboven).

6.5 Grondwaterkwaliteitsbeheer onder de Omgevingswet
Inleiding
Het beheer van de kwaliteit van het grondwater is ook onder de Omgevingswet niet bij één
overheid belegd. Samenwerking tussen de verschillende bestuurslagen is en blijft onontbeerlijk,
zowel bij het voorkomen van (verdere) verontreiniging als het waar nodig beheren c.q. aanpakken
van historische grondwaterverontreinigingen. Naast het uitvoering geven aan de
grondwatergerelateerde bepalingen uit de kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn, kunnen
bestuursorganen ook eigen motieven hebben om werk te maken van de bescherming van de
grondwaterkwaliteit. Het toegenomen en verder toenemende gebruik van de ondergrond kan hier
een belangrijke aanleiding voor vormen. Maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie,

120

zoetwatervoorziening, ondergronds bouwen, bodemdaling, droogtebestrijding en de aanpak van
opkomende stoffen maken dat van de praktijk een integrale visie en werkwijze wordt verwacht,
ook op het water- en bodemsysteem als onderdeel van de fysieke leefomgeving. In relatie tot de
grondwater dat is bestemd voor drinkwater is in dit verband in ieder geval van belang dat alle
bestuursorganen tot taak hebben zorg te dragen voor de duurzame veiligstelling van de openbare
drinkwatervoorziening op grond van zowel de Omgevingswet (artikel 2.1, derde lid) als de
Drinkwaterwet (artikel 2).
Provincies
In het licht van de kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn is er voor de provincie, als ‘hoeder
van het grondwater’, een belangrijke regisserende en coördinerende rol toebedeeld (artikel 2.18,
lid 1 onder a Omgevingswet). De provincie heeft de taak om, met het oog op de winning van
grondwater voor bereiding van voor menselijke consumptie bestemd water, de kwaliteit van het
grondwater in aan te wijzen grondwaterbeschermingsgebieden te beschermen (artikel 2.18
Omgevingswet). Die aanwijzing vindt plaats in de omgevingsverordening waar ook regels worden
gesteld ter bescherming van de grondwaterkwaliteit in deze gebieden.38 Uit artikel 3.8
Omgevingswet volgt dat de provincie verantwoordelijk is voor het realiseren van de doelen van de
kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn. Zo moet het regionale waterprogramma
maatregelen bevatten die voorkomen dat er sprake is van achteruitgang van de kwaliteit van het
grondwater dat bestemd is voor menselijke consumptie waardoor het risico bestaat dat de
zuiveringsinspanning omhoog gaat conform artikel 7 van de kaderrichtlijn water (artikel 4.21 van
het Besluit kwaliteit leefomgeving). De grondwaterrichtlijn concretiseert voor grondwater voorts de
milieudoelstellingen uit de kaderrichtlijn water, zoals het behalen van de goede chemische en
kwantitatieve toestand, het ombuigen van significante en aanhoudend stijgende trends en het
voorkomen en beperken van de inbreng van verontreinigende stoffen naar het grondwater (zie
hoofdstuk 4 van het Besluit kwaliteit leefomgeving). Onderdeel van het vaststellen van
maatregelen ter voorkoming van de inbreng van verontreinigende stoffen naar het grondwater is
het vaststellen welke stoffen als gevaarlijk geduid worden.
De informatie die nodig is om te bepalen waar maatregelen aan de orde zijn, volgt uit het deel
van het monitoringsprogramma van de kaderrichtlijn water waarvoor de provincie
verantwoordelijk is. De monitoring vindt niet alleen plaats op het niveau van het
grondwaterlichaam ten behoeve van de goede toestand, maar is ook gericht op
verontreinigingspluimen waar deze een risico vormen voor verspreiding dan wel de menselijke
gezondheid en milieu.
In samenspraak met gemeente en de waterbeheerders, zal de provincie bezien welke maatregelen
in welk waterprogramma opgenomen gaan worden. De provincie heeft hierin een regisserende en
coördinerende rol.
Ook als onder de signaleringsparameters voor grondwaterkwaliteit wordt gebleven, kan het
noodzakelijk zijn dat maatregelen worden vastgesteld. De provincie heeft in beginsel de
mogelijkheid bijvoorbeeld kleinschaligere, kwetsbare functies toe te delen aan gebieden, zoals
bepaalde particuliere waterwinningen, of bepaalde natuurgebieden aan te wijzen.
Het palet aan sanerende maatregelen is rijkgeschakeerd – individueel maatwerk is het
uitgangspunt – en varieert van uitsluitend conceptuele modellering, monitoring via peilbuizen, tot
een beheerregime (verspreiding voorkomen, o.a. door sturen op onttrekkingen), tot saneren van
een pluim (bijvoorbeeld door langjarige inzet van een damwand gecombineerd met bacteriën die
de verontreiniging vernietigen). De beoordeling wordt beïnvloed door o.a. factoren als omvang,
verspreiding, ecologische effecten, kosteneffectiviteit en bescherming van drinkwaterbronnen.
Ook het zogenoemde gebiedsgerichte grondwaterbeheer blijft mogelijk als maatregel, maar nu in
de vorm van een (onverplicht)programma.
38
Onder de Wet milieubeheer gold voor provincies ook al een verplichting tot het aanwijzen van
grondwaterbeschermingsgebieden.

121

Naast de sanerende maatregel zijn ook andere maatregelen denkbaar die bijdragen aan de
verbetering van de grondwaterkwaliteit. In samenspraak met gemeente en de waterbeheerders,
zal de provincie bezien welke maatregelen in welk instrument opgenomen gaan worden. Een
maatregel kan ertoe leiden dat in de omgevingsverordening, de waterschapsverordening dan wel
het omgevingsplan regels gesteld kunnen worden aan activiteiten die potentieel de
grondwaterkwaliteit bedreigen. Die regels kunnen voor gemeenten en waterschappen voortkomen
uit een door de provincie opgelegde instructieregel zoals opgenomen in de
omgevingsverordening.39 Provincies houden bij de vergunningverlening voor de onder hun
bevoegdheid vallende onttrekkingen van grondwater (en het brengen van water in de bodem ter
aanvulling van het grondwater in samenhang met het onttrekken van grondwater door een
daarvoor bestemde voorziening) rekening met de gevolgen hiervan voor de grondwaterkwaliteit.
De artikelen 8.84 en 8.89 van het Besluit kwaliteit leefomgeving geven het beoordelingskader voor
deze wateronttrekkingsactiviteiten. Voor waterschappen geeft het Rijk gelijkluidende
beoordelingsregels mee via de zogenaamde bruidsschat.
Waterschappen en de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (de watersysteembeheerders)
Waterschappen en de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (in de praktijk Rijkswaterstaat)
worden betrokken bij het opstellen van de provinciale en gemeentelijke omgevingsvisies. Het
waterbeheerprogramma van het waterschap dient rekening te houden met en mede uitvoering te
geven aan de in het regionale waterprogramma opgenomen maatregelen ter uitvoering van de
kaderrichtlijn water en grondwaterrichtlijn (artikel 3.7 Omgevingswet en artikel 4.3 Besluit
kwaliteit leefomgeving). Ook het nationale waterprogramma bevat maatregelen ter uitvoering
van de kaderrichtlijn water en grondwaterrichtlijn (artikel 4.10 Besluit kwaliteit leefomgeving).
Ook houden waterschappen bij de beoordeling van niet door het Rijk vergunningplichtig gestelde
grondwateronttrekkingen (en het brengen van water in de bodem ter aanvulling van het
grondwater in samenhang met het onttrekken van grondwater door een daarvoor bestemde
voorziening) rekening met de gevolgen hiervan voor de grondwaterkwaliteit. Waterschappen
moeten daartoe in beginsel zelf een beoordelingskader te ontwikkelen, zij het dat via de
bruidsschat beoordelingsregels voor wateronttrekkingsactiviteiten aan de
waterschapsverordening worden toegevoegd. Het beoordelingskader van het Besluit kwaliteit
leefomgeving is immers alleen van toepassing op in het Besluit activiteiten leefomgeving
gereguleerde activiteiten. De waterschappen stellen, net als nu onder het systeem van de
Waterwet, in de waterschapsverordening regels aan de onttrekkingen van grondwater. Concreet
valt daarbij te denken aan regels aan bemalingen (voor bijvoorbeeld bronneringen) of
onttrekkingen voor niet-industriële toepassingen dan wel voor kleinere industriële toepassingen.
In relatie tot historische bodemverontreinigingen zullen waterschappen ook regels kunnen stellen
aan grondwateronttrekkingen die verontreinigingspluimen beïnvloeden, zodat de kwaliteit van het
watersysteem geborgd blijft. Regulering kan ook plaats vinden door het stellen van algemene
regels dan wel het bij de vergunningverlening rekening houden met mogelijk nadelige gevolgen
voor de grondwaterkwaliteit. Voor de waterschappen, die onder het stelsel van de Wet
bodembescherming nauwelijks een rol hadden in de aanpak van grondwaterverontreinigingen,
verandert er hierdoor wel wat. Meer dan nu het geval is, zullen zij bij de vormgeving van het
grondwaterbeheer rekening moeten houden met bestaande grondwaterverontreinigingen, zij het
dat hun taak gericht blijft op de eerste pijler van het bodembeleid (preventie). Wat de twee
andere pijlers betreft is afstemming nodig met de provincie en de gemeenten om uiteindelijk als
gezamenlijke overheden één grondwaterbeleid te voeren.
Gemeenten
Ook gemeenten kunnen betrokken zijn bij maatregelen ter verbetering van de grondwaterkwaliteit,
bijvoorbeeld daar waar een grondwaterverontreiniging wordt veroorzaakt door uitloging vanuit de
vaste bodem waarover zij het beheer voeren. Daarnaast kan de gemeente zelf maatregelen nemen
om de lokale ambities te realiseren. Beleidsmatig geeft de gemeente in de omgevingsvisie aan wat

39

Aanvullingswet bodem, Kamerstukken II, vergaderjaar 2013-2014, 33 962, nr. 3, p. 426-427.

122

haar ambities zijn met de fysieke leefomgeving, ook met betrekking tot het beheer van historische
grondwaterverontreinigingen. Het ligt voor de hand dat, in relatie tot grondwaterverontreinigingen
het provinciale regionale waterprogramma hiervoor richtinggevend is. In de omgevingsvisie legt de
gemeente de basis voor het evenwichtig toedelen van functies aan locaties in het omgevingsplan.
Hierbij worden, rekening houdend met de verschillende milieubeginselen, naast de chemische
kwaliteit, ook de ecologische en fysische kwaliteit van de bodem inclusief het grondwater
betrokken. De gemeente kan in het omgevingsplan regels stellen indien dat met het oog op
bijvoorbeeld de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening nodig is. Zo kan
bijvoorbeeld worden voorkomen dat bodembedreigende activiteiten in de nabijheid van kwetsbare
gebieden worden gerealiseerd. Daarnaast kan op die manier rekening worden gehouden met
historische verontreinigingen, die van invloed zijn op het huidige of het toekomstige gebruik.

123

7

Bouwen op verontreinigde bodem

7.1 Inleiding
In een dichtbevolkt land als Nederland komt een bepaalde mate van (historische) verontreiniging
van de bodem, zeker in stedelijke gebieden, op grote schaal voor. In het verleden is daarom een
systeem van regels ontwikkeld dat waarborgde dat niet gebouwd wordt op een bodem die dusdanig
verontreinigd is, dat grote risico’s voor de gezondheid kunnen ontstaan.
In grote lijnen kwam dit neer op: een decentraal verbod om op verontreinigde grond te bouwen,
een verplicht onderzoek naar de gesteldheid van de bodem en, bij overschrijding van de landelijk
vastgestelde toegestane concentraties, in veel gevallen het verplicht nemen van
saneringsmaatregelen. Dit systeem is grotendeels ongewijzigd ingebouwd in de systematiek van de
Omgevingswet.
Voordat verder wordt ingegaan op de gemaakte beleidskeuzes om dit systeem onder de
Omgevingswet vorm te geven, wordt een schets gegeven van de gebruikte instrumenten.
1. De regels voor het tegengaan van bouwen op verontreinigde bodem krijgen een plek in het
omgevingsplan van de gemeente. Het omgevingsplan met regels over de fysieke
leefomgeving is een belangrijk instrument waarmee de doelen uit artikel 1.3 van de wet op
gemeenteniveau worden uitgewerkt en geoperationaliseerd en juridische doorwerking
krijgen naar burgers en bedrijven.
2. Het Rijk geeft instructieregels aan de gemeente om verschillende regels in het
omgevingsplan op te nemen om het bouwen op verontreinigde bodem zoveel mogelijk
tegen te gaan. Deze instructieregels zijn opgenomen in hoofdstuk 5 van het Besluit
kwaliteit leefomgeving, dat instructieregels bevat die de randvoorwaarden stellen voor het
vaststellen en wijzigingen van het omgevingsplan. De instructieregels in afdeling 5.1 zijn
gesteld met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties als bedoeld in
artikel 4.2, eerste lid, van de wet, in combinatie met een of meer belangen, vermeld in
artikel 2.1, derde lid, van de wet. De instructieregels die dit Aanvullingsbesluit toevoegt
zijn mede gesteld met het oog op het beschermen van de gezondheid en van het milieu, in
het bijzonder van de bodemkwaliteit, en belanden in paragraaf 5.1.4.5
De in dit Aanvullingsbesluit opgenomen instructieregels zijn ingegeven vanuit de doelmatige of
doeltreffende behartiging van het algemeen belang. Bij het opstellen van de instructieregels in dit
Aanvullingsbesluit is steeds overwogen of het vanwege nationaal belang of overwegingen omtrent
doelmatigheid en doeltreffendheid nodig is om instructieregels te geven (subsidiariteit) en op welke
wijze de afwegingsruimte voor het bevoegd gezag zo ruim mogelijk gehouden kan worden
(proportionaliteit). Gezien het belang voor de volksgezondheid, zijn de regels voor het tegengaan
van bouwen op verontreinigde bodem in de meeste gevallen van basistype 3 (‘in acht nemen’ in al
zijn varianten). Waar mogelijk is voor instructieregels van basistype 2 (‘rekening houden met’)
gekozen40.
7.2 Beleidskeuzes
Dwingende beperkingen bij bodemgevoelige locatie
•
Op grond van artikel 4.2, eerste lid, van de wet stelt de gemeente in het omgevingsplan de
regels met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Die regels bepalen
welke activiteiten op welke locatie zijn toegestaan. Het Rijk kan in een instructieregel dwingende
beperkingen stellen aan activiteiten die het omgevingsplan op bepaalde locaties mag toelaten. De
instructieregels in dit Aanvullingsbesluit in verband met bouwen op verontreinigde bodem geven
dwingende beperkingen op het toelaten van een bouwactiviteit op een bodemgevoelige locatie.
40

Zie voor een nadere toelichting op de werking van deze basistypen paragraaf 2.3.2.3 van de nota van
toelichting bij het Besluit kwaliteit leefomgeving (Stb. 2018, 292)

124

Deze dwingende beperkingen hebben dezelfde werking als een bouwverbod: een activiteit in strijd
met deze voorwaarden is verboden.
Een bodemgevoelige locatie is een locatie met een (deel van een) gebouw waar aannemelijk is dat
personen meer dan twee uur per dag aaneengesloten aanwezig zijn en een aan dat gebouw
grenzende tuin of terrein. Het gebruik van een dergelijke locatie is gevoelig voor risico’s als gevolg
van blootstelling aan een aanwezige bodemverontreiniging. De omschrijving van een
bodemgevoelige locatie sluit aan bij de term verblijfsfunctie die werd gebruikt in de regels41 voor
bouwen op verontreinigde grond zoals die golden voor inwerkingtreding van de wet.
Onder de aanduiding bodemgevoelige locatie vallen dus niet gebouwen waarin personen korter dan
twee uur per dag aaneengesloten aanwezig zijn (bijvoorbeeld gebouwen voor de opslag van
materialen en goederen), bouwwerken geen gebouw zijnde (bijvoorbeeld een brug) en
bouwwerken die de grond niet raken (zoals een extra verdieping toevoegen). Bij dit soort
gebouwen is het gezondheidsrisico dat voortvloeit uit de bouwactiviteit verwaarloosbaar.
Onder de aanduiding bodemgevoelige locatie valt eveneens de direct aan dat gebouw grenzende
tuin of het grenzend terrein op hetzelfde perceel. Zeker bij een huis met tuin kunnen
gezondheidsrisico’s optreden als de bodem van de tuin verontreinigd is. Een tuin of perceel kan ook
grenzen aan een drijvend bouwwerk of een woonwagen.
Instructieregel: Toelaatbare kwaliteit bodem; geen onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid
De eerste instructieregel richt zich op de kwaliteit die de bodem mag hebben om een bouwactiviteit
op een bodemgevoelige locatie toe te laten. Die toelaatbare kwaliteit is geen eis aan de bodem zelf,
en is dus geen omgevingswaarde. Het Rijk geeft in een instructieregel aan de gemeente de
opdracht om bij het evenwichtig toedelen van functies aan locaties in de daarbij behorende regels
een toelaatbare waarde op te nemen. De waarden voor de toelaatbare kwaliteit wordt weergegeven
in milligram per kilogram droge stof voor de in bijlage XIIIB aangewezen stoffen.
De toelaatbare kwaliteit is een dwingende beperking en geeft de kwaliteit waaraan de bodem moet
voldoen om een bodemgevoelige locatie toe te laten, zonder dat er maatregelen nodig zijn. De
gemeente kan voor de toelaatbare kwaliteit de interventiewaarde bodemkwaliteit, zoals
opgenomen in bijlage IIA van het Besluit activiteiten leefomgeving, vastleggen in het
omgevingsplan. De interventiewaarde bodemkwaliteit is wetenschappelijk onderbouwd, gebaseerd
op een (combinatie van) humane en ecologische risico en behoeft verder geen motivering. De
gemeente kan ook een andere waarde voor de toelaatbare kwaliteit onder of boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit vastleggen, welke kan variëren per gebied. De gemeenteraad zal
die andere waarde in het omgevingsplan moeten motiveren.
Maximaal toelaatbaar risico
De waarde voor de toelaatbare kwaliteit die een gemeente in het omgevingsplan vaststelt, mag
niet resulteren in een blootstellingsniveau dat hoger is dan het maximaal toelaatbaar risico
(MTR) voor de mens zoals opgenomen in bijlage VA. Met deze instructieregel waarborgt het Rijk
dat de gemeente in het omgevingsplan regels stelt die voorkomen dat er onaanvaardbare
gezondheidsrisico’s ontstaan bij het toelaten van bouwen op een bodemgevoelige locatie. De
toelaatbare kwaliteit van de bodem is een voorwaarde voor bouwen op verontreinigde bodem en
is dus geen omgevingswaarde. Het maximaal toelaatbaar risico komt overeen met het criterium
dat onder de Wet bodembescherming werd gehanteerd bij het beoordelen of er sprake was van
een spoedeisend geval van sanering vanwege onaanvaardbare gezondheidsrisico’s.
Als uit bodemonderzoek blijkt dat er geen overschrijding is van de lokale waarde verplicht de
instructieregel niet tot het treffen van de in het omgevingsplan voorgeschreven maatregelen. In
dat geval zou het dus ook mogelijk zijn om – zonder maatregelen – woningen te bouwen op
locaties die onder de Wet bodembescherming werden beschouwd als dusdanig ernstig
verontreinigd dat spoedige sanering was vereist. Daar ligt dan ook de grens van onaanvaardbare
gezondheidsrisico’s in deze rijksregels.

41 Kamerstukken II 1997/98, 24 809, nr. 3, p. 4-6.

125

Bij de beoordeling van de mogelijke aanwezigheid van onaanvaardbare risico’s voor de
gezondheid voor bodemgevoelige gebouwen kan de risicotoolbox bodem42 worden gebruikt.
Enerzijds om de bodemkwaliteit te toetsen en anderzijds voor de waarde in het omgevingsplan,
rekening houdend met het MTR.
Bodemonderzoek; indieningsvereiste
Om te kunnen beoordelen of de in het omgevingsplan opgenomen toelaatbare kwaliteit van de
bodem is overschreden, moet onderzoek naar de gesteldheid van de bodem worden uitgevoerd.
Het Rijk geeft geen instructieregel aan de gemeente om in het omgevingsplan een
onderzoekplicht op te nemen. Het doen van een onderzoek vloeit voort uit de indieningsvereisten
van de vergunningaanvraag voor een omgevingsplanactiviteit of de melding van een
bouwactiviteit op een bodemgevoelige locatie.
De wet (door de Invoeringswet Omgevingswet) brengt een splitsing aan in de vergunningplicht
voor de bouwactiviteit in een technische vergunning en een vergunning voor een
omgevingsplanactiviteit.
Een preventieve vergunningtoets aan de regels voor technische bouwkwaliteit uit het Besluit
bouwwerken leefomgeving wordt nodig geacht voor bepaalde bouwwerken die zijn aangewezen in
het Besluit bouwwerken leefomgeving. De rest van de bouwwerken is niet vergunningplichtig, voor
wat betreft de technische toets (uiteraard moet wel worden voldaan aan de eisen in het Besluit
bouwwerken leefomgeving). De vergunningplicht voor het ruimtelijk deel van de bouwactiviteit
blijft als uitgangspunt gelden, maar wordt geregeld op het niveau van het omgevingsplan; de oude
regels worden in het omgevingsplan opgenomen via de bruidsschat voor bouwen in het
Invoeringsbesluit. De uitzonderingen op deze vergunningplicht uit het Besluit omgevingsrecht zijn
gelijkwaardig omgezet.
De aanvraag voor een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit kent een aantal
indieningsvereisten. Een van deze vereisten is het overleggen van een bodemonderzoek. Ook dit
indieningsvereiste maakt deel van de hiervoor genoemde bruidsschat voor bouwen. Zie voor de
uitleg van de verschillende bodemonderzoeken paragraaf 5.3. van deze toelichting.
Na inwerkingtreding van het stelsel kunnen gemeenten de regels in de bruidsschat aanpassen om
deze beter aan te laten sluiten op de lokale situatie en wensen. Dit kan inhouden dat de regel
wordt gewijzigd, geschrapt of inhoudelijk gelijk wordt overgenomen vanuit het tijdelijk deel van het
omgevingsplan. Gemeenten kunnen dan ook aanpassingen doen in de regels over ruimtelijk
vergunningvrij bouwen in het omgevingsplan. Zij kunnen bijvoorbeeld regelen dat veel meer
bouwactiviteiten vergunningvrij worden, bijvoorbeeld ook uitbouwen aan de voorkant van een
bestaand gebouw of nieuwe gebouwen. Bij het aanpassen van deze regels in het omgevingsplan is
de gemeente gehouden aan instructieregels. Het Aanvullingsbesluit bevat een instructieregel van
het Rijk aan de gemeente om in het omgevingsplan te regelen dat een bouwactiviteiten op een
bodemgevoelige locatie, waarvoor geen omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit
meer nodig is maar die plaatsvinden op een bodemgevoelige locatie, die overeenkomstig de regels
in het omgevingsplan worden uitgevoerd, vooraf te melden. Deze melding bevat ten minste de
bodemonderzoeken, bedoeld in paragraaf 5.2.2. van het Besluit activiteiten leefomgeving. Wanneer
een gemeente er dus voor kiest meer bouwactiviteiten ruimtelijk vergunningsvrij te maken in het
omgevingsplan, zal het tegelijk moeten bezien of het op grond van artikel 5.89l Besluit kwaliteit
leefomgeving verplicht is een meldingsplicht voor bodemgevoelige gebouwen in te stellen.
Instructieregel bij overschrijding toelaatbare kwaliteit: maatregelen en melding ingebruikname
Het Rijk verplicht gemeenten in een instructieregel om in het omgevingsplan sanerende of andere
beschermende maatregelen voor te schrijven voor het toelaten van een bouwactiviteit van een
gebouw op een bodemgevoelige locatie, als sprake is van overschrijding van de in het
omgevingsplan opgenomen waarden voor de toelaatbare kwaliteit van de bodem. De resultaten

42

https://www.risicotoolboxbodem.nl/beoordelen-en-toetsen

126

van het bodemonderzoek en de in het omgevingsplan opgenomen waarden en voorwaarden
bepalen of en zo ja welke maatregelen nodig zijn.
De gemeente is vrij in de keuze welke maatregelen zij voorschrijft. De gemeente kan hiervoor in
het omgevingsplan de saneringsregels “aan” zetten, door een sanering van de bodem volgens de
regels van paragraaf 4.121 uit het Besluit activiteiten leefomgeving voor te schrijven als
voorwaarde voor het bouwen. Immers, het Besluit activiteiten leefomgeving stelt slechts
voorwaarden aan een milieubelastende activiteit waar de initiatiefnemer zelf vrijwillig voor kiest,
maar verplicht nooit om die activiteit te gaan ondernemen of die activiteit te blijven voortzetten.
In de algemene rijksregels in het Besluit activiteiten leefomgeving is het niet bezwaarlijk dat de
initiatiefnemer afziet van een voorgenomen milieubelastende activiteit of die alsnog beëindigt;
na het beëindigen van de activiteit gelden de voorschriften eenvoudigweg niet meer.
Een maatregel kan verschillen per blootstellingsroute. In de artikelsgewijze toelichting bij
paragraaf 5.1.4.5.1 wordt hier nader op ingegaan.
Als de bodemkwaliteit de waarde in het omgevingsplan overschrijdt en de initiatiefnemer neemt
de voorgeschreven maatregelen, bijvoorbeeld het uitvoeren van een sanering van de bodem
volgens de standaardaanpakken uit het Besluit activiteiten leefomgeving, dan bepaalt het
omgevingsplan dat een gebouw of deel van een gebouw op een bodemgevoelige locatie alleen in
gebruik wordt genomen nadat het college van burgemeester en wethouders is geïnformeerd over
hoe en of de sanerende of andere beschermende maatregelen zijn uitgevoerd.
Bruidsschat:
Om de overgang van de regels voor bouwen op verontreinigde bodem naar het omgevingsplan
soepel te laten verlopen, zijn enkele essentiële bepalingen onderdeel gemaakt van de bruidsschat.
1. Voor het tegengaan van bouwen op verontreinigde bodem is een bruidsschatregel
opgenomen als overbruggingsmaatregel in het tijdelijke deel van het omgevingsplan vanaf
het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet. Totdat op gemeentelijk niveau
eigen beleid wordt gemaakt, geldt via de bruidsschat een (sanerings)maatregel als
voorwaarde voor bouwen bij overschrijding van de interventiewaarde. Dat betekent dat, zo
lang de bruidsschat geldt, bij overschrijding van de interventiewaarde bodemkwaliteit uit
bijlage IIA van het Besluit activiteiten leefomgeving een maatregel moet worden getroffen
voor de bouwactiviteit is toegestaan. Het is verboden te bouwen in strijd met het
omgevingsplan, zodat daarmee een verbod op bouwen op verontreinigde grond geldt,
behoudens maatregelen. De gekozen tijdelijke lokale waarde is een voortzetting van het
huidige beschermingsniveau en de tijdelijke standaardmaatregel is een sanering conform
het Besluit activiteiten leefomgeving. In individuele gevallen is zo nodig een
maatwerkvoorschrift mogelijk.
2. Beoordelingsregel om een vergunningaanvraag voor een ruimtelijke vergunning voor
bouwen te beoordelen op basis van bodemonderzoek.

De bruidsschatregels zorgen ervoor dat vanaf het moment van inwerkingtreding van de wet, de
cruciale bepalingen voor het bouwverbod op verontreinigde bodem in het omgevingsplan zijn
opgenomen. Daartoe behoort ook het overleggen van een bodemonderzoek bij een aanvraag voor
een ruimtelijke vergunning voor bouwen.

7.3 Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet
Meer bestuurlijke afwegingsruimte
Onder de Omgevingswet is het mogelijk om te differentiëren in de toelaatbare kwaliteit van de
bodem bij bouwen op verontreinigde bodem. Voor de inwerkingtreding van de regels van de
Omgevingswet was de Interventiewaarde in principe de grens waarboven maatregelen genomen
moesten worden als gebouwd werd op verontreinigde bodem.
De beleidsvrijheid die het bevoegd gezag had onder de Wet bodembescherming om per geval te
beoordelen welke maatregelen noodzakelijk, effectief en doelmatig waren, wordt voortgezet. Onder
127

de Omgevingswet gebeurt dat meer in de vorm van maatwerkregels in het omgevingsplan en
maatwerkvoorschriften voor individuele gevallen.
Geen expliciet bouwverbod in regelgeving
Door de instructieregels, die dit Aanvullingsbesluit in het Besluit kwaliteit leefomgeving invoegt,
bevat het omgevingsplan een aantal dwingende beperkingen op het toelaten van een bouwactiviteit
op een bodemgevoelige locatie. De instructieregels bevatten geen expliciet bouwverbod, maar de
instructieregels beogen hetzelfde doel. Gemeenten bepalen welke instrumenten zij inzetten om
bouwen op verontreinigde grond te reguleren, maar moeten daarbij altijd de instructieregels
toepassen.
Knip in technische eisen en ruimtelijke toetsing bij bouwen op verontreinigde bodem
In de Invoeringswet Omgevingswet en het ontwerp-Invoeringsbesluit Omgevingswet is de
zogenoemde ‘knip’ geregeld, die onder de Omgevingswet de technische toets van een bouwplan
scheidt van de ruimtelijke toets. De ruimtelijke toets vindt plaats op grond van de regels in het
omgevingsplan. Het ruimtelijk deel van de vergunningplicht voor bouwactiviteiten wordt op
wetsniveau geschrapt, maar komt als onderdeel van de bruidsschat terug in het omgevingsplan.
7.4 Effecten
Gelijkwaardig beschermingsniveau: De interventiewaarden bodemkwaliteit, opgenomen in bijlage
IIA bij het Besluit activiteiten leefomgeving (dit Aanvullingsbesluit) komen overeen met de
interventiewaarden uit de voormalige Circulaire bodemsanering, die onder de Wet
bodembescherming als vaste drempel golden waarboven een nadere risicobeoordeling
gerechtvaardigd werd geacht, omdat mogelijk een saneringsmaatregel noodzakelijk was. De
beschreven instructieregels voor bouwen op verontreinigde bodem zorgen ervoor dat de werking
van artikel 6.2c van de Wabo en van artikel 52a van de Woningwet blijven gewaarborgd.
De gemeente bepaalt in het omgevingsplan een toelaatbare waarde voor bodemgevoelige
gebouwen. Deze waarde is in principe de interventiewaarde bodemkwaliteit, net als onder de
voormalige Wet bodembescherming. De bestuurlijke afwegingsruimte kan ertoe leiden dat een
gemeente toestaat om te bouwen op een locatie met een bodemkwaliteit slechter dan de
interventiewaarde, waarbij dan uitgesloten moet worden dat er onaanvaardbare risico’s voor de
gezondheid ontstaan. De gemeente kan ook een betere bodemkwaliteit voor bodemgevoelige
gebouwen (lagere waarden) vaststellen in het omgevingsplan.
Meer decentrale beleidsvrijheid: De beleidsvrijheid die het bevoegd gezag had onder de Wet
bodembescherming om per geval te beoordelen welke maatregelen noodzakelijk, effectief en
doelmatig waren, wordt voortgezet. Onder de Omgevingswet gebeurt dat meer in de vorm van
maatwerkregels in het omgevingsplan en maatwerkvoorschriften voor individuele gevallen.
Meer samenhangende benadering: De inbouw in de systematiek van de Omgevingswet zorgt voor
een meer integrale en flexibele afweging. Bodembelangen worden gewogen met ruimtelijke
ordening en water- en milieubelangen.
7.5 Bouwen op verontreinigde bodem onder de Omgevingswet
Het belangrijkste instrument voor gemeenten om bouwen op verontreinigde bodem te reguleren is
het omgevingsplan. Een omgevingsplan bevat, op grond van een aantal instructieregels van het
Rijk voor bodemgevoelige locaties en de gemeentelijke ambitie, in ieder geval:
waarden voor de toelaatbare kwaliteit van de bodem voor locaties waar een bouwactiviteit
is toegelaten;
verplichte maatregelen als de toelaatbare kwaliteit van de bodem wordt overschreden; (dit
komt neer op een bouwverbod, omdat het bouwen zonder die maatregelen in strijd is met
het omgevingsplan en dus een omgevingsplanactiviteit is, die op grond van de wet
verboden is zonder omgevingsvergunning);
een meldplicht voor aanvang van de bouwactiviteit met bodemonderzoek;
een informatieplicht voor ingebruikname van een gebouw op een dergelijke locatie.

128

Toepassingsbereik
De regels in het omgevingsplan hebben betrekking op het bouwen op verontreinigde bodem. Niet
elke bouwactiviteit valt onder het toepassingsbereik. Er moet sprake zijn van een bodemgevoelige
locatie, dus een gebouw of een deel van een gebouw dat de bodem raakt en waar personen meer
dan twee uur per dag aaneengesloten aanwezig zullen zijn. Ook de aangrenzende tuin of perceel
maakt hier onderdeel van uit.
De gemeente kan in het omgevingsplan andere locaties aanwijzen als bodemgevoelige locatie,
zoals kinderspeelplaatsen of moestuinen/stadslandbouw.
De regels zijn alleen van toepassing op vergunningplichtige gebouwen op grond van het
omgevingsplan. Net als in de situatie voor inwerkingtreding van de Omgevingswet is er een aantal
bouwwerken waarbij de bodemkwaliteit niet getoetst wordt. Het gaat hier om kleinere uitbouwen,
dakkapellen enz. Deze bouwwerken waren opgenomen in bijlage 2 van het Besluit omgevingsrecht.
Via het Invoeringsbesluit wordt dit gecontinueerd en blijven deze kleine zaken vergunningvrij.
Toelaatbare kwaliteit
De gemeente stelt in het omgevingsplan een waarde vast voor de toelaatbare kwaliteit van de
bodem in het omgevingsplan, die het meest recht doet aan alle belangen die lokaal een rol spelen,
zoals de huidige bodemkwaliteit, het ambitieniveau voor het gebied, mogelijke gezondheidsrisico’s,
de bouwopgave, kosteneffectiviteit, energietransitie, ruimtelijke kwaliteit, en andere belangen van
de fysieke leefomgeving. De gemeente kan gebruik maken van de waarden, bedoeld bijlage IIA
van het Besluit activiteiten leefomgeving. Deze interventiewaarden bodemkwaliteit zijn
wetenschappelijk onderbouwd en gebaseerd op een combinatie van humane en ecologische risico’s.
De gemeente kan ook per stof een andere waarde vaststellen. Deze waarde mag niet hoger zijn
dan de waarde die correspondeert met een blootstelling hoger dan het maximaal toelaatbaar
risiconiveau, zoals opgenomen in bijlage VA en de waarden voor toelaatbare concentraties in lucht
en geurwaarden, zoals opgenomen in bijlage VB en moet per locatie worden berekend. Bij de
beoordeling kan gebruik worden gemaakt van de risicotoolbox bodem.
De waarde kan ook per gebied verschillen. In een historische binnenstad zal meer historische
bodemverontreiniging aanwezig zijn, waarvoor door de gemeente een andere afweging wordt
gemaakt dan voor schonere gebieden. Differentiatie per gebied is nodig om verschillende redenen.
Als de lokale waarden gebaseerd zouden zijn op het niveau van de minst goede bodemkwaliteit (in
de binnenstad), kan er sprake zijn van kwaliteitsverlies doordat pas maatregelen vereist zijn bij
een aanzienlijke verontreiniging. Als de lokale waarden zouden zijn gebaseerd op het niveau van
de schoonste wijk, dan ligt de lokale waarde voor een stof vrij laag en kunnen al vanaf dat lage
niveau maatregelen voorgeschreven zijn. De gezondheidsrisico’s zullen dat niet altijd
rechtvaardigen en de maatregelen, zoals sanering, zijn daarom waarschijnlijk niet doelmatig.
Deze in het omgevingsplan opgenomen waarden zijn nadrukkelijk geen omgevingswaarde. Het is
geen eis waaraan de lokale bodemkwaliteit moet voldoen, maar een dwingende beperking op het
toelaten van een bodemgevoelige locatie. Als de bodemkwaliteit niet voldoet, dan is het niet
wenselijk dat een bouwactiviteit doorgang vindt, althans niet zonder een bodemsanering of het
toepassen van een andere beschermende maatregel. Voor andere functies kan de bodem wel
geschikt zijn zonder dat er maatregelen moeten worden genomen.
Bodemonderzoek
Een initiatiefnemer moet, voorafgaand aan het bouwen op een bodemgevoelige locatie, weten wat
de bodemkwaliteit is. Zonder deze kennis is het niet mogelijk om na te gaan of de bodemkwaliteit
voldoet aan de voorwaarden die in het omgevingsplan zijn gesteld.

129

Het toelaten van een omgevingsplanactiviteit bestaande uit een bouwactiviteit op een
bodemgevoelige locatie is het aangrijpingspunt om een bodemonderzoek uit te voeren en af te
wegen of er eventuele maatregelen nodig zijn. Dit bodemonderzoek bestaat minimaal uit een
vooronderzoek. Alleen als uit het vooronderzoek blijkt dat de locatie verdacht is op het
voorkomend van een bodemverontreiniging en deze niet eerder onderzocht zijn, is verder
(fysiek) bodemonderzoek nodig. Zie hiervoor de uitleg in paragraaf 5.3. Die eventuele
maatregelen zijn bedoeld om mogelijke onaanvaardbare blootstelling aan de verontreiniging te
voorkomen en richten zich op zowel de kwaliteit van de verblijfsruimten als de kwaliteit van de
tuin. Het moment dat er een bouwplan is, is bij uitstek het moment om de bodemkwaliteit te
onderzoeken en eventueel maatregelen te treffen zoals aangegeven in het Omgevingsplan. Het
treffen van maatregelen, zoals een eventuele bodemsanering, kan dan het meest doelmatig
plaatsvinden (werk met werk maken).
Bodemonderzoek is op grond van de rijksregels alleen aan de orde bij het bouwen op een
bodemgevoelig gebouw. Een bodemonderzoek is een indieningsvereiste bij de aanvraag voor een
omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit bestaande uit een
bouwactiviteit(ruimtelijke vergunning) en bij een melding van een bouwactiviteit op een
bodemgevoelige locatie. Het bodemonderzoek strekt zich uit tot (een deel van) het terrein (zie
ook artikelsgewijze toelichting bij artikel 5.89g). Mocht blijken dat (een deel van) het terrein is
verontreinigd dan is nog niet gezegd dat dit aanleiding is voor maatregelen. Dit hangt af de
blootstellingsmogelijkheden en de regels in het omgevingsplan. Bij een tuin rond een school of
kinderdagverblijf kan de sanering van de bodem wel aan de orde zijn, bij een parkeerplaats is
dat de vraag.
Als de bodemkwaliteit van een bepaald gebied of locatie al voldoende bekend is, kan de gemeente
in het omgevingsplan aangeven dat afgezien kan worden van de verplichting om een
bodemonderzoek uit te voeren. Dit zijn bijvoorbeeld gebieden die voldoende schoon worden geacht
of gebieden waarvoor al bodemonderzoek is uitgevoerd.
De verplichting om een bodemonderzoek te overleggen, kan op verschillende manieren ontstaan.
De bodemkwaliteit voldoet aan de toelaatbare kwaliteit bodem in het bestemmingsplan.
Bij de aanvraag van een ruimtelijke bouwvergunning of bij de melding van een
bouwactiviteit zullen de resultaten van een bodemonderzoek moeten worden overlegd.
Alleen zo kan bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor een bouwactiviteit of
de melding van een bouwactiviteit worden aangetoond dat bij een bodemgevoelige
locatie de bodemkwaliteit voldoet.
De bodemkwaliteit overschrijdt de toegestane waarden in het omgevingsplan, waardoor
het in principe niet is toegestaan om een bouwactiviteit op een bodemgevoelige locatie
uit te voeren, tenzij er maatregelen worden genomen. Als de initiatiefnemer de
voorgeschreven maatregelen neemt, handelt de initiatiefnemer in overeenstemming met
het omgevingsplan en is een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit niet
nodig. Er geldt dan een meldplicht op grond van het omgevingsplan, waarbij de
bodemonderzoeken worden overlegd. Het treffen van de in het omgevingsplan
omschreven maatregelen heft het bouwverbod op.
De bodemkwaliteit overschrijdt de toegestane waarden in het omgevingsplan, en de
initiatiefnemer handelt niet of kan niet handelen in overeenstemming met het
omgevingsplan, waardoor een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit
nodig is. Een van de indieningseisen voor de omgevingsvergunning is het overleggen van
onderzoeken.
Voor de manier waarop bodemonderzoek moet worden uitgevoerd en de mogelijkheden om
gebruik te maken van bestaand onderzoek, wordt verwezen naar paragraaf 5.3 van deze
toelichting.
Maatregelen
De gemeente kan in het omgevingsplan, bij overschrijding van de toelaatbare kwaliteit, als
maatregel de regels van paragraaf 4.121 over saneren van de bodem uit het Besluit activiteiten
leefomgeving (dit Aanvullingsbesluit) van toepassing verklaren, eventueel aangevuld met
130

maatwerkregels. Ook andere maatregelen om gezondheidsrisico’s te voorkomen zijn denkbaar,
zoals maatregelen aan het gebouw zelf, waaronder dampdichte folie of extra ventilatie in de
kruipruimte. De gemeente kan in het omgevingsplan ook andere of aanvullende
saneringsmaatregelen of beschermende maatregelen opnemen, zoals het opleggen van
gebruiksbeperkingen of het geven van gebruiksadviezen zoals een verbod op het telen van
gewassen.
Op basis van de uitkomst van het aangeleverde bodemonderzoek kan het bevoegd gezag zo nodig
een individuele afweging maken die kan leiden tot aanvullende of andere eisen
(maatwerkvoorschriften) om de gezondheid van mensen te beschermen. Ook de initiatiefnemer
kan vragen om een individueel maatwerkvoorschrift voor een maatregel, die afwijkt van wat het
omgevingsplan voorschrijft.
De “saneringsplicht” als maatregel uit de Wet bodembescherming bestaat onder de Omgevingswet
uit een combinatie van regels uit het omgevingsplan met de regels voor de milieubelastende
activiteit saneren van de bodem.
Maatwerk
Uit het bodemonderzoek kan blijken dat aanvullende maatregelen nodig zijn om te voorkomen
dat er risico’s ontstaan. Maatregelen kunnen voortvloeien uit het omgevingsplan, een
maatwerkvoorschrift of een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit.
De initiatiefnemer heeft de mogelijkheid om via een maatwerkvoorschrift een afwijkende aanpak
te vragen. Het kan daarbij gaan om een andere dikte van de afdeklaag of om het in situ saneren
van de locatie. Ook de gemeente kan naar aanleiding van de aanvraag omgevingsvergunning voor
een omgevingsplanactiviteit een maatwerkvoorschrift opnemen, indien daar gezien de locatie
aanleiding voor is. Zowel de initiatiefnemer als de gemeente moeten een maatwerkvoorschrift
onderbouwen.
Voor meer uitleg over maatwerk zie paragraaf 3.4.1 van dit Aanvullingsbesluit.
Informeren voor ingebruikname
De initiatiefnemer heeft, als uit onderzoek blijkt dat de toelaatbare waarde is overschreden, een
informatieplicht voordat het bodemgevoelig gebouw in gebruik wordt genomen. Deze
informatieplicht stelt de gemeente in staat om na te gaan of de noodzakelijke maatregelen ook
daadwerkelijk conform de voorgestelde aanpak zijn uitgevoerd.
De initiatiefnemer
Hierboven is het systeem van regels beschreven dat het bouwen op verontreinigde bodem onder
de Omgevingswet reguleert. Voor de initiatiefnemer is het omgevingsplan het primaire
toetsingskader voor de mogelijkheden en beperkingen van zijn voorgenomen activiteit. Als een
initiatiefnemer een bodemgevoelige locatie wil realiseren, bijvoorbeeld een woning met tuin, dan
doorloopt hij de volgende stappen.

131

Een initiatiefnemer wil een woning met tuin realiseren
•

In het omgevingsplan is aangeven wat de toelaatbare bodemkwaliteit is en of er gebruiksbeperkingen gelden, als er op het
beoogde perceel een woning gaat worden gebouwd.

•

In het omgevingsplan is aangegeven dat voor een woning een ruimtelijke omgevingsvergunning nodig is. Een van de
indieningsvereiste van een omgevingsvergunning is het overleggen van een bodemonderzoek. Als er geen
omgevingsvergunning vereist zou zijn, geldt er voor een bodemgevoelige locatie een meldplicht vooraf, waarbij eveneens
een bodemonderzoek moet worden ingediend. Dit bodemonderzoek betreft de gehele bodemgevoelige locatie.

•

Uit het uitgevoerde vooronderzoek blijkt of de locatie verdacht is op het voorkomen van een bodemverontreiniging en of
de locatie niet eerder is onderzocht. Als de locatie onverdacht is of reeds voldoende bodemonderzoek is uitgevoerd, is
geen verder bodemonderzoek noodzakelijk. Als de locatie verdacht is op het voorkomen van en bodemverontreiniging
en/of eerder bodemonderzoek nog niet toereikend zijn, moet een verkennend bodemonderzoek en indien noodzakelijk ook
een nader bodemonderzoek worden uitgevoerd. Uit dit bodemonderzoek blijkt of de toelaatbare bodemkwaliteit wordt
overschreden.
Voldoet de bodemkwaliteit aan de toelaatbare kwaliteit bodem in het omgevingsplan, dan moeten bij de aanvraag van een
omgevingsvergunning of bij de melding van een bouwactiviteit op een bodemgevoelige locatie, de resultaten van het
bodemonderzoek worden overlegd. Alleen zo kan bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning of de melding van een
bouwactiviteit worden aangetoond dat bij een bodemgevoelige locatie de bodemkwaliteit voldoet.

•

In de situatie dat de bodemkwaliteit de toegestane waarden in het omgevingsplan overschrijdt, is het in principe niet
toegestaan om een bouwactiviteit op een bodemgevoelige locatie uit te voeren, zonder dat er maatregelen worden
genomen.

•

In het omgevingsplan is aangegeven welke maatregelen genomen moeten worden.

•

Als een saneringsmaatregel is voorgeschreven, dan wordt die uitgevoerd volgens de regels voor de milieubelastende activiteit
saneren van de bodem, zoals opgenomen in paragraaf 4.120 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Op de
milieubelastende activiteit saneren is ook een meldplicht vooraf en een informatieplicht achteraf van toepassing.

•

De initiatiefnemer kan een verzoek om een maatwerkvoorschrift indienen, als hij een andere maatregel wil uitvoeren of de
maatregel anders wil uitvoeren. Ook de gemeente kan ambtshalve een maatwerkvoorschrift opleggen voor bijvoorbeeld een
aanvullende maatregel.

•

In het omgevingsplan is aangegeven dat de initiatiefnemer, bij overschrijding van de waarden voor de toegestane
bodemkwaliteit, de gemeente moet informeren voordat de woning in gebruik genomen mag worden.

•

Bij deze informatieplicht worden ook het eindresultaat van de sanering overlegd. Indien er sprake is van een afdeklaag of
maatregelen die de blootstellingsroute blokkeren moet de gemeente in het omgevingsplan aangeven hoe en binnen welke
termijn deze maatregelen in stand gehouden moeten worden en onderhouden of vervangen.

132

8
8.1

Milieubelastende activiteit graven in bodem
Inleiding

In Nederland vinden er iedere dag graafwerkzaamheden plaats in de bodem, bijvoorbeeld voor de
aanleg en het onderhoud van infrastructurele werken, om bouwactiviteiten uit te voeren, om de
bodem te saneren etc. De kwaliteit van de bodem waarin gegraven wordt, verschilt afhankelijk van
de locatie. Door de graafwerkzaamheden kunnen mensen worden blootgesteld aan
verontreinigingen in de bodem en kunnen deze verontreinigingen worden verspreid en effect
hebben op de vrijkomende grond (afvalstof).
Het Rijk stelt regels aan het graven, met het oog op de bescherming van de gezondheid, de
bescherming van de kwaliteit van de bodem en het doelmatig beheer van afvalstoffen.
De bescherming van de gezondheid krijgt vorm door het instellen van een grens aan de
bodemkwaliteit, interventiewaarde bodemkwaliteit, waarboven extra eisen worden gesteld aan
de graafwerkzaamheden. Deze extra eisen zien onder meer op een meldplicht voorafgaand aan
de start van de activiteit en extra kwaliteitsborging door de erkenningsplicht voor de uitvoering
en de milieukundige begeleiding. De kwaliteit van de bodem wordt beschermd door het hanteren
van het uitgangspunt dat de bodemkwaliteit op een bepaalde locatie door verspreiding of
vermenging niet achteruit gaat. Door achteruitgang van de bodemkwaliteit kan de blootstelling
van de mens en het ecosysteem aan toxische stoffen toenemen en kunnen de
gebruiksmogelijkheden van de bodem verminderen. Verspreiding en vermenging van leiden
weliswaar tot lagere concentraties, maar ook tot grotere volumes verontreinigde grond
(vergrijzing). Doelmatige beheer van afvalstoffen vereist dat de regelgeving in de gehele keten
op een logische manier op elkaar aansluit. Grond, die bij een project vrijkomt en afgevoerd moet
worden (men moet zich ervan ontdoen), is een afvalstof, maar kan vaak elders nuttig worden
toegepast. Bij hogere concentraties verontreiniging moet de grond worden gereinigd,
geïmmobiliseerd of gestort. De afvoerkosten zijn sterk afhankelijk van de concentraties aan
verontreinigingen. Een mengverbod in de gehele keten van grondwerk, transport en verwerking
voorkomt dat de concentraties worden verlaagd door schone grond met verontreinigde grond te
vermengen.
De regels voor graven zijn vergelijkbaar met de regels die nu zijn opgenomen in de categorie
tijdelijk uitplaatsen uit het Besluit en de Regeling uniforme sanering.
De regels van de activiteit graven in de bodem richten zich op de milieuhygiënische kwaliteit en
(chemische) verontreiniging van de bodem en bevatten geen regels die zich richten op biologisch
en fysische kwaliteiten van de bodem. Gemeenten kunnen in het omgevingsplan regels stellen voor
graafwerkzaamheden ter bescherming van biologische of fysische kwaliteiten of ter voorkoming
van biologische bedreigingen van de bodem (bijvoorbeeld aaltjes, invasieve planten, ziekten,
behoud van het bodemleven) of ter voorkoming van fysische bedreigingen van de bodem
(bijvoorbeeld bodemverdichting, bodemdaling, behoud van aardkundige en geomorfologische
waarden).

8.2

Beleidskeuzes

Toepassingsbereik
Onder de milieubelastende activiteit ‘graven in bodem’ wordt het projectmatig grondverzet en het
tijdelijk uitplaatsen verstaan.
De regels voor graven gelden voor alle graafwerkzaamheden in de bodem (boven de hierna
beschreven ondergrenzen). De regels hebben betrekking op bijvoorbeeld het leggen van kabels en

133

leidingen (tijdelijk uitplaatsen), maar ook op het graven bij een gebouw of bij het bouwen van een
parkeergarage. Ook het op de locatie tijdelijk opslaan van de uitkomende grond, maakt hier
onderdeel van uit.
De regels zijn niet van toepassing op het graven in de waterbodem. Graven in de waterbodem van
regionale wateren wordt geregeld in de waterschapsverordening. Graven in rijkswateren is reeds
gereguleerd in hoofdstuk 6 en 7 het Besluit activiteiten leefomgeving.
‘Niet in betekenende mate’ (NIBM): ondergrens
Het is niet nodig om voor alle graafactiviteiten (dezelfde) regels te stellen; er worden
ondergrenzen gesteld. De achtergrond voor een ondergrens, ook wel aangeduid als ‘niet in
betekende mate’ (NIBM) is dat het niet nodig is om regels te stellen, indien de risico’s
verwaarloosbaar zijn vanwege bijvoorbeeld de kleinschaligheid van de werkzaamheden of het
ontbreken van noemenswaardige verontreinigingen. De ondergrens vormt een goede balans
tussen het beschermen van de bodem en andere belangen en het voorkomen van te veel
administratieve- en onderzoekslasten. Op twee niveaus is een ondergrens ingebouwd, namelijk
een ondergrens op basis van de milieuhygiënische kwaliteit en een ondergrens op basis van de
omvang van het grondverzet.
In onderstaande tabel staat aangegeven welke regels van toepassing zijn bij graven in de bodem.
Bodemvolume

<Interventiewaarde
bodemkwaliteit

≥ Interventiewaarde
bodemkwaliteit

‹ 25 m3

Geen rijksregels, zorgplicht

Geen rijksregels, zorgplicht43

≥ 25 m3

Basisregels en een
informatieplicht (m.u.v.
tijdelijke uitname)

Basisregels + aanvullende
regels en een meldplicht

Op grond van de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 Besluit activiteiten leefomgeving zal de
initiatiefnemer onder meer zorgvuldig moeten graven en moeten afdekken bij verstuiving.
Ondergrens milieuhygiënisch kwaliteit (interventiewaarde bodemkwaliteit)
Bij graven in bodem die niet sterk verontreinigd is, zijn de gevolgen van onzorgvuldig graven veel
kleiner dan bij grond die sterker verontreinigd is. Bij de aanwijzing van de milieubelastende
activiteit graven in bodem in het Besluit activiteiten leefomgeving wordt daarom een onderscheid
gemaakt in graven in bodem onder interventiewaarde bodemkwaliteit (paragraaf 3.2.21 van het
Besluit activiteiten leefomgeving) en graven in bodem boven interventiewaarde bodemkwaliteit
(paragraaf 3.2.22 van het Besluit activiteiten leefomgeving). Op deze twee onderscheiden
milieubelastende activiteiten zijn deels dezelfde en deels aanvullende regels van toepassing.
De regels die betrekking hebben op beide milieubelastende activiteiten zien op het uitvoeren van
bodemonderzoek (vooronderzoek en indien noodzakelijk verkennend en/of nader
bodemonderzoek), het gescheiden houden van grond, de tijdelijke uitname van grond, de tijdelijke
opslag van vrijkomende grond en de afvoer van grond. Ook bij concentraties onder de
interventiewaarde bodemkwaliteit zijn er namelijk verschillende kwaliteitsklassen (overeenkomend
43

Gemeenten kunnen in het omgevingsplan decentrale regels opnemen voor het graven in de bodem in een
omvang kleiner dan 25 m3. Via een zogenaamde bruidsschat regel zijn voor het graven in de bodem op locaties
waarbij uit eerdere besluitvorming is vastgesteld dat de interventiewaarde bodemkwaliteit is overschreden,
bepalingen opgenomen in het Invoeringsbesluit die dienen ter vervanging van de bepaling uit artikel 28 van de
Wet bodembescherming.

134

met de kwaliteitsklassen die bij het toepassen van grond op de landbodem worden gebruikt) te
benoemen, met verschillende toepassingsmogelijkheden en daardoor verschillende economische
waarden. De regels zijn gesteld om het vermengen van afvalstoffen te voorkomen en geven enkele
basisregels voor zorgvuldig graven. Daarnaast wordt door de regels, gesteld aan de
milieubelastende activiteit toepassen van grond, baggerspecie en bouwstoffen (zie hoofdstuk 11),
gewaarborgd dat op een locatie geen ongeschikte grond wordt toegepast. Bij graven onder de
interventiewaarde is een informatieplicht opgenomen. Door het instellen van een dergelijke
verplichting is het voor toezicht en handhaving mogelijk om de grondstromen te volgen. Voor het
tijdelijk uitnemen van de grond en weer terugplaatsen is een uitzondering opgenomen en geldt
geen informatieplicht.
Bij graven in bodem boven de interventiewaarde bodemkwaliteit zijn vervolgens nog aanvullende
regels gesteld over melding voorafgaand aan de activiteit, kwaliteitsborging gericht op degene
die de activiteit uitvoert, de milieukundige begeleiding bij graafwerkzaamheden, en de gegevens
en bescheiden die moeten worden overlegd bij beëindiging van de graafactiviteit (zogenaamd
evaluatieverslag).
De meldplicht voor aanvang van de activiteit en het aanleveren van gegevens en bescheiden
over het beëindigen van de activiteit in (sterk) verontreinigde bodem maakt risicogericht
toezicht en handhaving mogelijk. De erkenningsplicht voor de uitvoering en de milieukundige
begeleiding zorgen voor kwaliteitsborging van zowel de correcte uitvoering van het graafwerk
zoals het voorkomen dat bodemlagen van verschillende kwaliteiten worden vermengd als de
correcte afvoer van de grond. De erkenningsplicht voor de uitvoering en de milieukundige
begeleiding is alleen verplicht bij het deel van de graafwerkzaamheden waar daadwerkelijk
sprake is van een overschrijding van de interventiewaarde bodemkwaliteit. Deze benadering
komt overeen met de praktijk zoals die werd uitgevoerd onder de Wet bodembescherming.
Ondergrens omvang van de activiteit
Bij kleinschalig grondverzet, zoals hovenierswerk, graafwerkzaamheden voor het planten van
bomen of het plaatsen van ondergrondse containers en straatmeubilair of het realiseren van een
huisaansluiting bij kabels en leidingen, zijn de negatieve effecten meestal beperkt. De grens voor
kleinschalig grondverzet wordt gelegd op 25 m3. Dit betekent dat er in het Besluit activiteiten
leefomgeving geen regels gesteld worden aan graafwerkzaamheden met een aaneengesloten
grondverzet kleiner dan 25 m3, ongeacht de kwaliteit van de bodem. Dit kleinschalig graafwerk
heeft geen effecten op de gezondheid en effecten op het milieu worden aanvaardbaar geacht.
De gemeente kan desgewenst in haar omgevingsplan wel eisen stellen aan grondverzet < 25 m3,
zoals informatieplicht voor gebieden waarvoor bekend is dat deze diffuus verontreinigd is boven de
interventiewaarden of locaties waarvoor uit eerder bodemonderzoek bekend is dat deze
verontreinigd zijn tot boven de interventiewaarde.
Bruidsschatregels voor kleinschalig grondverzet
Via een bruidsschatregel worden bij inwerkingtreding van de Omgevingswet automatisch regels
toegevoegd aan het omgevingsplan voor grondverzet kleiner dan 25 m3 en waarvoor onder de Wet
bodembescherming wel regels golden. Deze bruidsschatregels gelden alleen voor locaties waarbij
via eerdere besluitvorming is vastgesteld dat de interventiewaarde bodemkwaliteit is
overschreden. Het gaat hierbij ten eerste om locaties waarvoor eerder onder artikel 29 van de Wet
bodembescherming een besluit over de ernst is genomen zonder dat op basis van artikel 37 van de
Wet bodembescherming sprake is van actuele risico’s waarbij spoedige sanering noodzakelijk is.
Daarnaast gaat het om gebieden die diffuus verontreinigd zijn met één of meerdere stoffen boven
de interventiewaarde en zijn aangegeven op een bodemkwaliteitskaart. De inhoudelijke regels
bestaan uit een informatieplicht (met uitzondering van tijdelijke uitname), regels voor tijdelijke
opslag en afvoer van de grond en verplichte milieukundige begeleiding indien een eerder in het
kader van een sanering aangebrachte leeflaag wordt doorgraven. Gemeenten kunnen na

135

inwerkingtreding van de Omgevingsplan de bruidsschatbepaling in het omgevingsplan aanpassen
en deze voor meer of minder locaties of gebieden laten gelden.
Geen onderscheid stofgroepen en eigenschappen van de verontreiniging
Er wordt bij het graven in bodem geen onderscheid meer gemaakt tussen mobiele en immobiele
verontreinigingen en zijn geen stofgroepen uitgesloten, zoals dat voorheen onder het Besluit
uniforme saneringen (BUS) wel werd gedaan. De regels voor graven in bodem zijn op alle
categorieën of situaties van toepassing, ongeacht de verontreinigende stof of de kenmerken van
de verontreiniging. Dit betekent dat ook graven in met PCB’s verontreinigde grond onder
algemene regels kan worden uitgevoerd. Onder het Besluit uniforme saneringen (BUS) was dit
niet mogelijk omdat de stofgroep waaronder PCB’s vallen was uitgesloten in BUS. Hiervoor moest
een saneringsplan opgesteld worden en een beschikking worden aangevraagd.
Hoewel het aantal chemische verbindingen enorm groot is, beperkt het bodemonderzoek zich tot
de analyse van een standaard stoffenpakket. De gedachte hierachter is dat het standaardpakket
de meest voorkomende parameters bevat. Ook de maatregelen die genomen moeten worden,
zijn in alle gevallen gelijk. Het standaardpakket moet worden aangevuld als het historisch
vooronderzoek daar aanleiding toe geeft, bijvoorbeeld vanwege de historie van de locatie of
specifieke bedrijfsprocessen, of als de locatie asbestverdacht is.
Graven in het grondwater
Bij het graven in de bodem wordt geen onderscheid gemaakt tussen graven boven en onder de
grondwaterstand. Ook de aanwezigheid van een verontreiniging in het grondwater is geen
bezwaar om gebruik te maken van de activiteiten graven in de bodem onder of boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit.
Als gegraven wordt dieper dan het grondwaterniveau, kan sprake zijn van graven ‘in den natte’
(zonder geforceerde bemaling) of van graven ‘in den droge’ (met geforceerde bemaling / open
put bemaling al dan niet met drains of onttrekkingsfilters). Als sprake is van graven ‘in den
natte’ zal ook in geval van (de nabijheid van) een grondwaterverontreiniging, de gevolgen voor
het verspreiden van het grondwater meestal beperkt zijn. Als sprake is van graven ‘in den
droge’ en dus sprake is van bemaling om de grondwaterstand te verlagen, kunnen de effecten
op een eventueel aanwezige grondwaterstand wel groter zijn. Het onttrekken van grondwater is
echter een wateractiviteit met afzonderlijke regels. Bij graven met een bodemkwaliteit waarbij
overschrijding is geconstateerd van de interventiewaarde (vaste bodem) is sprake van een
erkenningsplicht voor de uitvoering (BRL 7000) en milieukundige begeleiding, onderdeel
processturing (BRL 6000) waardoor extra kwaliteitsborging plaatsvindt op het zorgvuldig graven
en omgang met het grondwater.
Indien noodzakelijk kan de waterkwaliteitsbeheerder extra maatwerkregels stellen. Daarnaast is
de specifieke zorgplicht van toepassing. Indien naar oordeel van gemeente of provincie
noodzakelijk, kunnen aan het graven alsnog maatwerkregels of maatwerkvoorschriften worden
vastgesteld ter voorkoming van negatieve gevolgen voor de grondwaterkwaliteit (met name
voorkoming van verspreiding van grondwaterverontreiniging), bijvoorbeeld in gebieden met
kwel of in directe nabijheid van een grondwaterverontreiniging.
Zeven van bodemvreemd materiaal toegestaan
Zeven wordt niet gezien als een bewerking en in toegestaan bij de milieubelastende activit3eit
graven. Onder de algemene regels van het BUS was het zeven op de ontgravingslocatie niet
toegestaan, waardoor altijd een beschikking op een saneringsplan nodig was. Zeven is een
relatief eenvoudige en veelvoorkomende bewerking om puin uit de grond te halen en daarmee
de verdichtbaarheid te verbeteren, mogelijke beschadigingen aan kabels en leidingen te
voorkomen en toekomstig graafwerk te vereenvoudigen. Is het zeven gericht op het realiseren
van een kwaliteitsverbetering bij een partij niet toepasbare grond, dan is dat mogelijk op de
136

locatie van de ontgraving, mits de organisatie die de grond zeeft beschikt over een erkenning
(BRL 7500) en de betreffende locatie is gemeld bij de certificerende instelling. Dit kan zich
bijvoorbeeld voordoen als een partij asbesthoudende grond (boven de hergebruikswaarde van
100 mg/kg) wordt gezeefd zodat de partij daarna weer als herbruikbare grond teruggeplaatst
kan worden.
Beperking maatwerk
Volgens artikel 2.12 Besluit activiteiten leefomgeving is het niet toegestaan om
maatwerkvoorschriften of maatwerkregels te stellen over de aanwijzing van de milieubelastende
activiteit. De interventiewaarden bodemkwaliteit maken onderdeel uit van die aanwijzing.
Gemeenten kunnen daarom niet de interventiewaarden bodemkwaliteit via maatwerk aanpassen;
ze zouden daarmee immers de reikwijdte van de algemene rijksregels aanpassen.
Voor de bepalingen rond de erkenningsplicht voor de uitvoering en de milieukundige begeleiding is
maatwerk ook niet toegestaan. Deze regels hebben hun grondslag in hoofdstuk 11a Wet
milieubeheer en dat hoofdstuk kent geen grondslag voor lokaal maatwerk.
Op de ingestelde meldingsplicht44 is geen maatwerk toegestaan. Wel kan een gemeente
decentrale regels stellen voor onderwerpen die het Rijk niet regelt, bijvoorbeeld hoe om te gaan
met lagen met bodemvreemde materialen.
8.3

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet

•

Beter onderscheid graven in bodem en saneren van de bodem. Er is een duidelijk onderscheid
gemaakt in de regels tussen graven (projectmatig grondverzet, zonder saneringsdoelstelling)
enerzijds en saneren van de bodem (met saneringsdoelstelling) anderzijds. Dit
Aanvullingsbesluit voegt de milieubelastende activiteit graven in bodem en de
milieubelastende activiteit saneren van de bodem in. In de Wet bodembescherming was dit
onderscheid niet altijd duidelijk, waardoor voor iedere handeling met verontreinigde grond,
ongeacht aanleiding of doelstelling, een melding en/of saneringsplan verplicht was.

•

Kleine ontgravingen: niet in betekenende mate. Met de introductie van ‘niet in betekenende
mate’ wordt duidelijker gemaakt wanneer wel of geen sprake is van een verplicht
bodemonderzoek en wanneer een melding aan het bevoegd gezag gedaan moet worden.

•

Algemene regels voor graven in bodem gelden altijd: voor alle stoffen. De regels voor graven
in bodem gelden voor alle stofgroepen en ongeacht of er sprake is van een mobiele of
immobiele verontreiniging. Het onder de Wet bodembescherming aangebrachte onderscheid is
komen te vervallen.

-

Toezicht en handhaving: meer gebruik maken van algemene regels en niet meer gebruik maken
van vergunningen (beschikking op saneringsplan) betekent een verdere verschuiving van
controle en instemming voorafgaand aan een activiteit naar toezicht en handhaving tijdens een
activiteit. Voor het grondverzet groter dan 25 m3 is via een meld- of informatieplicht geborgd
dat de overheid geïnformeerd is over de voorgenomen activiteit. Voor grondverzet kleiner dan
25 m3 geldt geen meld- of informatieplicht op grond van Rijksregels.

8.4
-

44

Effecten

Vergroten gebruiksgemak: De regels voor graven in bodem zijn beknopt en duidelijk
geformuleerd. Ze staan bij elkaar en sluiten aan op bestaande regels. Door de keuze voor
landelijke regelgeving, zijn de regels uniform en daardoor makkelijker toe te passen door
aannemers en adviseurs.

Zie artikel 4.1225 van het Besluit activiteiten leefomgeving.

137

-

Verplicht onderzoek. De verplichting tot het doen van een onderzoek bij graven in de
landbodem lijkt een wijziging, maar onder de Wet bodembescherming gold deze verplichting
ook, zij het indirect. De Wet bodembescherming hanteerde het uitgangspunt dat de
bodemkwaliteit bekend moest zijn om aan te tonen dat geen sprake was van een
meldingsplicht op grond van artikel 28 van die wet. In dit Aanvullingsbesluit is de verplichting
tot het doen van een onderzoek nu explicieter gemaakt. Daarbij past wel de constatering dat
vaker volstaan kan worden met alleen een vooronderzoek en er dus minder vaak een
vervolgbodemonderzoek nodig zal zijn. Overigens kan een gemeente in het Omgevingsplan
aandachtsgebieden aanwijzen, waarbij deze verplichting niet geldt, omdat de kwaliteit
voldoende bekend is. Dit kan door middel van een maatwerkregel.

-

Geen vergunningen, uitsluitend algemene regels: De reikwijdte van de algemene regels is
vergroot, onder meer door de algemene regels op alle soorten verontreiniging van toepassing te
verklaren. Dat betekent onder meer dat het niet meer nodig is om saneringsplannen in te
dienen bij graafwerk.

-

Vermindering onderzoekslasten: Door het loslaten van de gevalsbenadering is het in principe
alleen nodig om kennis te hebben van de kwaliteit van de grond op de locatie waar gegraven
wordt. Vaak kan volstaan worden met een vooronderzoek (historisch onderzoek)

-

Flexibiliteit. Flexibiliteit in de vorm van maatwerkregels of maatwerkvoorschriften kent een
eenvoudige procedure in tegenstelling tot BUS, waarvoor veel meer eisen golden en
flexibiliteit niet mogelijk was.

-

Gelijkwaardig beschermingsniveau. De basisregels voor de milieubelastende activiteit graven
in bodem waarborgen een gelijkwaardig beschermingsniveau.

8.5

Graven onder de Omgevingswet

Regels in het Besluit activiteiten leefomgeving
De regels voor graven in (verontreinigde) landbodem zijn opgenomen in enerzijds paragraaf
3.2.21 met paragraaf 4.119 en anderzijds paragraaf 3.2.22 met paragraaf 4.120 van het Besluit
activiteiten leefomgeving. Het onderscheid tussen beide paragrafen volgt uit de
milieuhygiënische kwaliteit van de bodem waarin gegraven wordt. Indien geen sprake is van een
overschrijding van de interventiewaarde bodemkwaliteit voor welke stof dan ook, dan gelden de
basisregels voor graven zoals omschreven in paragraaf 3.2.21 en 4.119. Indien voor één of
meerdere stoffen sprake is van een overschrijding van de interventiewaarde bodemkwaliteit, zijn
de regels uit paragraaf 3.2.22 en 4.1120 van toepassing. Daarnaast is de specifieke zorgplicht
van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing.
De milieubelastende activiteit graven in bodem omvat het zeven, de tijdelijke opslag, het
terugplaatsen en het afvoeren. De regels zijn vergelijkbaar met de regels zoals deze waren
opgenomen in de categorie tijdelijk uitplaatsen uit het Besluit uniforme saneringen.
De milieubelastende activiteit graven in bodem
De regels in dit Aanvullingsbesluit over graven in bodem betreffen al het graafwerk dat in de
bodem dat wordt uitgevoerd voor bijvoorbeeld de aanleg van gebouwen, inrichting openbare
ruimte, landschapsinrichting, funderingsherstel en het aanleggen, beheer en onderhoud aan
ondergrondse infrastructuur zoals kabels, leidingen, rioleringen, duikers, funderingen en
vergelijkbare objecten. Bij deze activiteiten is na afloop van de werkzaamheden veelal sprake
van een herstel van de situatie, zoals deze aanwezig was vóór uitvoering van de
werkzaamheden, ook wel aangeduid als tijdelijke uitname. In veel gevallen zal in die situaties
sprake zijn van ontgravingen van beperkte omvang en diepte en met een nagenoeg neutrale
grondbalans. Het kan echter voorkomen dat een deel van grond van de locatie wordt afgevoerd,

138

bijvoorbeeld omdat niet alle grond in het ontgravingscunet teruggeplaatst kan worden. Ook kan
het voorkomen dat alle ontgraven grond van de locatie wordt afgevoerd, bijvoorbeeld omdat het
maaiveld wordt verlaagd of bij de aanleg van een parkeerkelder.
Kenmerkend voor veel van dit grondverzet is dat er geen sprake is van het saneren van de
bodem; het oogmerk is anders, want de bodem wordt niet geschikt gemaakt voor het
(toekomstige) gebruik. In hoeverre maatregelen verplicht zijn om blootstelling aan de risico’s
van de bodemkwaliteit te voorkomen volgt – behoudens bij situaties waarbij sprake is van een
toevalsvondst – niet uit algemene regels maar uit het omgevingsplan.
Voor kleinschalig grondverzet < 25 m3 gelden er geen algemene rijksregels uit het Besluit
activiteiten leefomgeving, maar is de algemene zorgplicht van de wet van toepassing. Daarbij
wordt opgemerkt dat voor het toepassen van kleine partijen grond en baggerspecie bij de activiteit
toepassen van grond en baggerspecie geen ondergrens is opgenomen. Het toepassen van kleine
partijen grond zal nooit ongereguleerd plaatsvinden. Bij het aanbieden van een partij grond en
baggerspecie aan een grondbank of grondreiniger gelden acceptatie-eisen.
Een tabel met een overzicht van de rijksregels die gelden voor de verschillende situaties is
opgenomen in paragraaf 8.2.
Het is belangrijk dat de initiatiefnemer voorafgaand aan het uitvoeren van graven kennis heeft van
de bodemkwaliteit. Zonder die kennis is onduidelijk welke regels uit het Besluit activiteiten
leefomgeving van toepassing zijn. Daarnaast is het niet mogelijk om grond van verschillende
kwaliteiten te herkennen en gescheiden te ontgraven en te behandelen en bestaat het gevaar dat
verontreinigde grond zich kan verspreiden. Zie verder voor de uitleg van de verschillende
bodemonderzoeken paragraaf 5.3.

Basisregels graven in bodem
Voor graven in bodem met een kwaliteit onder of boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
gelden een aantal basisregels. Deze basisregels hebben betrekking op:
-

informatieplicht;
zorgvuldig graven door gescheiden houden van verschillende kwaliteiten;
tijdelijke uitname van grond;
tijdelijke opslag van grond tijdens het graven;
omgaan met bodemvreemd materiaal;
afvoeren van grond.

Informatieplicht
Voor het graven in de bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde geldt een
informatieplicht, waarbij de gegevens bestaan uit de begrenzing van de locatie, de datum waarop
de activiteit wordt gestart en de verwachte einddatum van de activiteit. Indien sprake is van
tijdelijke uitname van de bodem of sprake is spoedreparaties van ondergrondse infrastructuur,
geldt een uitzondering op de informatieplicht.
Indien voldaan is aan de informatieplicht kan een initiatiefnemer na vijf werkdagen starten met de
werkzaamheden. Het bevoegd gezag kan op basis van deze informatie ook toezicht uitoefenen en
controleren of de initiatiefnemer voorafgaand aan het werk een vooronderzoek en/of
bodemonderzoek heeft uitgevoerd en of de algemene regels voor graven worden nageleefd. Vaak
beschikt het bevoegd gezag al over informatie over de plaats en het moment waarop waarschijnlijk
gegraven gaat worden, bijvoorbeeld omdat de (bouw)activiteit al om een andere reden gemeld is
of dat de gemeente zelf de opdrachtgever is. Bij grondverzet in de openbare ruimte zijn
gemeenten vaak al op de hoogte van het voorgenomen grondverzet op grond van de regels die in
het omgevingsplan worden opgenomen (en voorheen in de Algemene plaatselijke verordening)
over het opbreken van de openbare weg.

139

Zorgvuldig graven: gescheiden houden van verschillende kwaliteiten
Tijdens het graven kunnen meerdere partijen grond ontstaan met verschillende kwaliteitsklassen,
die gescheiden opgeslagen en/of afgevoerd moeten worden. Zo wordt voorkomen dat vermenging
plaatsvindt en dat rekening kan worden gehouden met de verschillende kwaliteiten en daarbij
behorende toepassingsmogelijkheden. Ook bij tijdelijke uitname, waarbij de uitkomende grond
weer op of nabij en onder dezelfde omstandigheden wordt teruggeplaatst, moet dit onderscheid
gemaakt worden.
Bij het gescheiden houden van verschillende kwaliteitsklasse wordt aangesloten bij de indeling in
kwaliteitsklassen die voor de milieubelastende activiteit toepassen van grond en baggerspecie
wordt gehanteerd. Dit zijn de kwaliteitsklassen landbouw/natuur, wonen en industrie. Om dit
onderscheid goed te kunnen maken is vooronderzoek en in sommige situaties ook fysiek
bodemonderzoek noodzakelijk. Soms volgt uit de bodemkwaliteitskaart al dat in een bepaald
gebied sprake is van een kenmerkende bodemopbouw, waarmee rekening moet worden
gehouden. Bij locaties waarbij op grond van het historische bodemgebruik de kwaliteit verdacht
is, is fysiek bodemonderzoek noodzakelijk. De partijindeling dient zodanig plaats te vinden dat
elke partij (binnen bepaalde marges) redelijk homogeen is.
Tijdelijke uitname van grond
Bij tijdelijke uitname moet de grond zonder te zijn bewerkt, op of nabij dezelfde plaats en onder
dezelfde omstandigheden opnieuw in die toepassing worden aangebracht. Het gaat meestal om
werkzaamheden ten behoeve van de aanleg en het onderhoud van ondergrondse infrastructuur.
Tijdelijke opslag van grond tijdens het graven
Het is toegestaan om op of nabij de plaats waar de grond is vrijgekomen, dus binnen de grenzen
van de ontgravingslocatie, de grond tijdelijk op te slaan. Het opslaan van grond is toegestaan
gedurende de looptijd van de werkzaamheden tot uiterlijk acht weken na het dichten van de
ontgravingsput of cunet. Deze periode van acht weken is bedoeld om een afvoerbestemming te
vinden voor de partij grond. Tijdelijke depots dienen uiterlijk acht weken na afronding van de
graafwerkzaamheden te zijn opgeruimd. Als het voornemen bestaat om de grond langer dan de
toegestane periode op te slaan of de vrijgekomen grond op een andere locatie dan de
ontgravingslocatie op te slaan, gelden de regels voor het opslaan van grond en baggerspecie van
paragraaf 3.2.24 (zie ook hoofdstuk 9).
Bij het opslaan van de grond moeten de bij het ontgraven gescheiden partijen (van verschillende
milieuhygiënische kwaliteit) fysiek gescheiden worden opgeslagen. Tussen de deelpartijen wordt
enige afstand aangehouden of er wordt een fysieke scheidingswand aangebracht. Hiermee wordt
voorkomen dat partijen verontreinigde grond van verschillende kwaliteit en samenstelling worden
gemengd.
Omgaan met bodemvreemd materiaal
Bij het graven in de bodem kan het voorkomen dat lagen worden aangetroffen die bestaan uit
meer dan 50% bodemvreemd materiaal.45 Het gaat dan om bodemlagen die bestaan uit puin of
andere afvalstoffen al dan niet vermengd met een grondfractie die in het verleden in de bodem zijn
gebracht. Voorbeelden zijn slootdempingen, oude puinpaden, kleinere of grotere (ongereguleerde)
stortgaten of stortplaatsen. Dergelijke lagen zijn veelal niet direct elders toepasbaar en dienen te
worden gezeefd of afgevoerd naar een verwerker. Door het zeven kan het percentage
bodemvreemd materiaal worden teruggebracht en kan deze grond eventueel onder de regels van
de milieubelastende activiteit toepassen van grond en baggerspecie worden toegepast.
Gemeenten hebben de mogelijkheid om in het omgevingsplan aanvullende regels te stellen aan
het omgaan met ontgraven van lagen met bodemvreemd materiaal, zoals in gebieden, waar
regelmatig lagen met bodemvreemde materialen worden aangetroffen, bijvoorbeeld bij
voormalige stortplaatsen. Gemeenten kunnen bij deze regels rekening houden met cultureel
erfgoed (i.c. bekende of aantoonbaar te verwachten archeologische monumenten) of aardkundig

45

Dit is vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State over de definitie van
bodem in de Wet bodembescherming; deze lijn is overgenomen in de Omgevingswet.

140

erfgoed. Op weg- en erfverhardingen die meer dan 100 mg/kg aan asbest (gewogen gehalte)
bevatten is het Besluit asbestwegen van toepassing.
Afvoeren van grond
De gescheiden gehouden partijen grond kunnen worden afgevoerd om elders te worden
toegepast, volgens de regels van de milieubelastende activiteit toepassen van grond en
baggerspecie. Grond die op basis van de milieuhygiënische kwaliteit niet toepasbaar is dient te
worden afgevoerd naar een verwerker (reiniger, immobiliseerder of stortplaats).
Er zijn verschillende verwerkingsmethoden, afhankelijk van de grondsoort en het type
verontreiniging. Om een zo doelmatig mogelijke verwerking te realiseren wordt een partij-indeling
gemaakt, waarbij elke partij (binnen bepaalde marges) redelijk homogeen is zowel voor wat
betreft grondsoort als verontreinigingen, rekening houdend met de verwerkingsmogelijkheden.
Storten van grond is niet zonder meer mogelijk. Volgens de voorkeursvolgorde voor
afvalverwijdering mogen alleen díe afvalstoffen worden gestort die niet in aanmerking komen
voor hergebruik, nuttige toepassing of verbranding met energieterugwinning. Storten van grond
is alleen onder overlegging van een verklaring van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
waaruit blijkt dat de grond niet reinigbaar is (de zogeheten verklaring van niet reinigbaarheid
grond).
Aanvullende regels voor graven in bodem met kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
Als gegraven wordt in de bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit, zijn
naast de basisregels voor graven een aantal extra regels van toepassing:
-

het vooraf melden van de activiteit bij het bevoegd gezag;
extra informatieplicht vooraf en achteraf
enkele eisen aan de kwaliteitsborging van de werkzaamheden;

Melding start activiteit
Initiatiefnemers moeten uiterlijk vier weken voorafgaand aan de start van de activiteit een
melding te doen. Voor tijdelijke uitname is dit uiterlijk vijf werkdagen. De gegevens die gemeld
moeten worden zijn:
de onderzoeksrapporten;
een globale omschrijving van de werkzaamheden, waaronder een aanduiding van de
ontgraving op een kaart met een dwarsprofiel, bodemvolume, verwachte hoeveelheid terug
te plaatsen grond en de verwachte hoeveelheid af te voeren grond.
De initiatiefnemer heeft verder de verplichting om wijzigingen in de gegevens door te geven indien
er zich na de melding wijzigingen voordoen in de gegevens die zijn gemeld, bijvoorbeeld als
sprake is van een afwijkende (veelal latere) datum van de start van de werkzaamheden. Nalaten
van het melden van de wijzigingen betekent dat er geen melding is gedaan en dat de
milieubelastende activiteit dus niet is toegestaan.
De melding wordt verricht door de opdrachtgever, de uitvoerend aannemer of een derde zoals
een adviseur of directievoerder betrokken bij een project. Indien er geen melding wordt
uitgevoerd of in strijd met de regels wordt gegraven in grond, kan degene die de melding had
moeten doen worden aangesproken. Voor het uitsluitend tijdelijk uitnemen van grond geldt een
termijn van vijf werkdagen. Indien sprake is van graven ten behoeve van spoedreparaties van
ondergrondse infrastructuur geldt een uitzondering op de meldplicht. Wel dient in dat geval na
afloop van de activiteit een aantal gegevens en bescheiden te worden overlegd.
Extra informatieplicht vooraf en achteraf
De initiatiefnemer verstrekt vooraf de gegevens over de naam en adres van degene die de activiteit
uitvoert en van degene die de milieukundige begeleiding uitvoert.
Na beëindiging van de activiteit moet binnen ten hoogste vijf werkdagen informatie worden
verstrekt over de datum van beëindiging, de bestemming van de grond die niet wordt
teruggeplaatst en bijzondere omstandigheden die zich hebben voorgedaan. De activiteit is
beëindigd indien alle grond op de locatie is teruggeplaatst of afgevoerd van de locatie. Bijzondere
141

omstandigheden tijdens het graven, zoals het onverwacht aantreffen van een afwijkende
verontreiniging, worden vermeld in het evaluatieverslag milieukundige. De achtergrond voor deze
informatieplicht is het informeren van het bevoegd gezag, zodat deze hiermee bij het toekomstig
toezicht en handhaving van de regels in het omgevingsplan en de maatwerkvoorschriften rekening
kan houden. Ook kan het bevoegd gezag deze informatie gebruiken om het
bodeminformatiesysteem actueel te houden.
Eisen aan kwaliteitsborging van de werkzaamheden
De activiteit wordt uitgevoerd door een organisatie of instelling die daartoe op grond van het
Besluit bodemkwaliteit is erkend. In hoofdstuk 2 “Kwaliteit van de uitvoering” van de Regeling
van het Besluit bodemkwaliteit staan de werkzaamheden aangegeven waarvoor de bedoelde
erkenning is vereist. Voor de hier bedoelde graafwerkzaamheden (uitvoering van
bodemsaneringen) is de Beoordelingsrichtlijn uitvoering (water)bodemsaneringen (BRL 7000 en
bijbehorende protocollen) van toepassing.
De milieubelastende activiteit graven in bodem boven de interventiewaarde bodemkwaliteit wordt
uitgevoerd onder begeleiding van een milieukundige. De milieukundige begeleiding wordt gedaan
door een persoon of instelling die op grond van Besluit bodemkwaliteit beschikt over een erkenning
voor de BRL 6000 In de bij het genoemde Besluit horende Regeling staan werkzaamheden
aangegeven waarvoor de bedoelde erkenning is vereist en staan verwijzingen naar het
desbetreffende Beoordelingsrichtlijn (BRL) en de onderliggende protocollen. In de BRL 6000 wordt
onderscheid gemaakt tussen milieukundige processturing en milieukundige verificatie. Bij de
activiteit graven is alleen milieukundige processturing nodig. Bij graven in bodem zal de borging
van de kwaliteit van de uitvoering zich alleen richten op werkzaamheden rondom de grond- en
eventueel de afvalstromen, zoals op de graafwerkzaamheden in een aangebrachte afdeklaag als
gevolg van een eerdere sanering. De kwaliteitsborging richt zich met name op het vrijkomen van
grond en afval, op de afvoer en de eventuele verwerking daarvan, op het eventueel terugplaatsen
van de grond, op de aanvoer van grond en de controle van de kwaliteit. Een continue aanwezigheid
van de milieukundige processturing op het werk is om die reden doorgaans niet noodzakelijk. Dit is
belangrijk omdat grondwerkzaamheden bij (projectmatig) graven in het algemeen ondergeschikt
zijn aan het doel waarvoor het wordt uitgevoerd, namelijk de aanleg van kabels of leidingen, het
maken van een funderingsconstructie, het uitvoeren van funderingsherstel met aanleg van een
kelder, en dergelijke.

142

9
Milieubelastende activiteit opslaan van grond en
baggerspecie
9.1

Inleiding

De regels over het opslaan van grond en baggerspecie hebben betrekking op het opslaan van
grond en baggerspecie op een andere locatie dan waar het ontgraven is. De regels gaan over
het voorkomen van bodemverontreiniging, het stellen van eisen aan een mogelijke lozing en
regels om toezicht op grondstromen mogelijk te maken.
Het opslaan van goederen of van een stof of product is het in voorraad hebben daarvan met het
doel het later te vervoeren, toe te passen of te verwerken. Dit omvat ook het van en naar een
transportmiddel zetten (laden en lossen of overslaan); zonder die handeling is opslaan niet
mogelijk. Opslaan is altijd tijdelijk, in afwachting van een ander doel.
Het op of in de bodem brengen van afvalstoffen is een andere activiteit. Op of in de bodem
brengen is, anders dan opslaan, niet tijdelijk. Degene die de afvalstoffen op of in de bodem
brengt heeft niet het doel later iets anders met de afvalstoffen te doen. Er zijn twee redenen om
afvalstoffen op of in de bodem te brengen. In de eerste plaats kan het gaan om het nuttig
toepassen van de afvalstof zijn. Voor grond of baggerspecie is dat bijvoorbeeld beschreven in
hoofdstuk 11. In de tweede plaats kan het doel het verwijderen of storten zijn. Dit is alleen
onder strikte voorwaarden toegestaan op een stortplaats (zie paragraaf 3.3.12 van het Besluit
activiteit leefomgeving). Hiervoor is altijd een vergunning nodig. Storten buiten stortplaatsen
(paragraaf 3.5.10 van het Besluit activiteit leefomgeving) is niet toegestaan.
De regels van dit hoofdstuk gelden niet voor tijdelijk opslaan op de locatie van ontgraven bij de
milieubelastende activiteit graven in de bodem. Het kan daarbij gaan om het tijdelijk opslaan ten
behoeve van tijdelijke uitname of voorgaand aan de afvoer van de grond naar een andere locatie.
Ook valt daaronder het opslaan van grond gedurende de graafwerkzaamheden en een periode van
acht weken na beëindiging van het graven, bijvoorbeeld in afwachting van de resultaten van een
keuring en de afvoer naar elders. De regels voor deze vorm van tijdelijk opslaan zijn beschreven in
hoofdstuk 8 van dit Aanvullingsbesluit.
Een grensgeval is langdurige opslag. Uit de kaderrichtlijn afvalstoffen volgt dat als afvalstoffen
langdurig worden opgeslagen (voor grond en baggerspecie is dat langer dan drie jaar op land, en
langer dan 10 jaar in het oppervlaktewater) de regels voor stortplaatsen moeten gaan gelden. In
het Besluit activiteiten leefomgeving wordt bij langdurige opslag paragraaf 3.3.12 van toepassing,
wat onder andere betekent dat er vergunningplicht met daarnaast specifieke regels voor
stortplaatsen gaan gelden en dat de provincie bevoegd gezag wordt.
9.2

Beleidskeuzes

Gelijke set eisen voor opslaan van grond en baggerspecie
De eisen voor de verschillende vormen van opslag zijn altijd hetzelfde. Grond wordt onder
andere opgeslagen bij werken, bij grondbanken, bij gemeentewerven en
onderhoudssteunpunten van provincie of Rijkswaterstaat, maar ook bij bedrijven in de grond-,
weg- en waterbouw en bij opslag- en transportbedrijven. Alleen op de locatie waar de grond
ontgraven wordt gelden andere eisen, vanwege de samenhang met de eisen voor het graven zelf
(het tijdelijk opslaan). In alle andere gevallen geldt dezelfde set regels.
Het opslaan van baggerspecie is beperkt tot de zogenaamde doorgangsdepots. Voor alle
doorgangsdepots gelden dezelfde eisen. De zogenaamde “weilandsdepots” (gekoppeld aan het
verspreiden van baggerspecie op de landbodem) vallen onder de toepassing van baggerspecie, zie
hoofdstuk 11. Depots waarin baggerspecie gestort wordt, vallen niet onder het opslaan, maar
onder de regels voor stortplaatsen in paragraaf 3.3.12 van het Besluit activiteiten leefomgeving.

143

Vergunningplicht voor matig of sterk verontreinigde grond en sterk verontreinigde baggerspecie
Matig en sterk verontreinigde grond en sterk verontreinigde baggerspecie kan niet zonder meer
nuttig worden toegepast. Door bewerking van de grond kan deze mogelijk alsnog geschikt
gemaakt worden voor nuttige toepassingen. Het kan ook voorkomen dat de verontreiniging zo
ernstig is, dat de grond of baggerspecie moet worden gestort.
Bij deze categorie kunnen allerlei vormen van verontreiniging voorkomen, waardoor een
individuele beoordeling van deze categorie nodig is. Daarom is het opslaan van matig en sterk
verontreinigde grond en sterk verontreinigde baggerspecie, en ook andere samenhangende
bewerkingen hiervan onder de vergunningplicht gehouden.
Algemene regels voor grond en baggerspecie die zonder bewerking herbruikbaar is
Het opslaan dat vooraf gaat aan een nuttige toepassing, ook indien er sprake is van een afvalstof,
is geregeld door het stellen van algemene regels. Schone grond of baggerspecie (kwaliteitsklasse
landbouw/natuur), grond van de kwaliteitsklasse wonen of industrie en licht of matig
verontreinigde baggerspecie kunnen zonder bewerking nuttig worden toegepast. Het storten van
deze grond en baggerspecie is verboden.
Bij de regels over opslaan ook regels over samenhangende handelingen
Bij het opslaan zijn ook veel voorkomende samenhangende handelingen meegenomen, zoals het
samenvoegen van partijen grond en baggerspecie, zeven van grond en ontwateren van
baggerspecie waarbij afvalwater vrijkomt. Dit zijn handelingen die in principe onder dezelfde
voorwaarden uitgevoerd kunnen worden als het opslaan.
Versoepeling bodemvoorschrift grond van de kwaliteitsklasse wonen of industrie
De bodemvoorschriften voor grond van de kwaliteitsklasse wonen of industrie in het
Activiteitenbesluit waren opgesteld met als aanname dat dit materiaal uitloogt. Echter, de
maximale waarden van de Regeling bodemkwaliteit zijn vastgesteld voor relatief immobiele
verontreinigingen waardoor wordt aangenomen dat, in zijn algemeenheid, de risico’s voor de
grondwaterkwaliteit aanvaardbaar zijn. Ook onderzoek46 is gebleken dat de uitloging van licht
verontreinigde grond veel langzamer verloopt dan oorspronkelijk werd aangenomen. Bij een
maximale opslagduur van drie jaar zal de uitloging op de plaats van opslag niet van enige
betekenis zijn, en kan een bodembeschermende voorziening achterwege blijven. Wel zal altijd na
beëindiging van de opslag alle opgeslagen grond weggehaald moeten worden, en is nog steeds een
eindsituatieonderzoek verplicht. Aan de opslag van verontreinigde grond in
grondwaterbeschermingsgebieden kunnen door het bevoegd gezag aanvullende voorwaarden
worden gesteld.

9.3
•

46

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet

Geen onderscheid meer tussen inrichtingen en toepassingen. De regels voor tijdelijke opslag
waren opgenomen in het Besluit bodemkwaliteit, de regels voor opslag binnen inrichtingen
werden geregeld in het Activiteitenbesluit. In sommige gevallen konden beide naast elkaar
gelden. In heel bijzondere gevallen kon een opslag zelfs onder geen van beide vallen. De
voorschriften voor de opslag en de meldingseisen van de twee besluiten waren net anders.
Deze wijziging maakt er één set eisen van die in alle gevallen gelden, behalve voor de opslag
op de locatie van het ontgraven.

Onderzoek Onderbouwing Uitloogbeslissystematiek, BRL 9308, F. Lame, TNO-NITG, 2003

144

•

Geen vergunningplicht meer voor grootschalige opslag. De vergunningplicht vervalt voor het
opslaan van meer dan 10.000 m3 schone grond of baggerspecie (kwaliteitsklasse
landbouw/natuur), grond van de kwaliteitsklasse wonen of industrie of licht of matig
verontreinigde baggerspecie. Ook vervalt de vergunningplicht voor het mechanisch
ontwateren en het zeven van de kwaliteit grond en baggerspecie. Voor deze activiteit gelden
algemene regels. Voor het storten en voor langdurige opslag blijft de vergunningplicht gelden
op grond van paragraaf 3.3.12 en 3.5.10 van het Besluit activiteiten leefomgeving.

•

Beperking van de meldingseisen voor opslag. De meldingseisen voor het opslaan van grond en
baggerspecie zijn in overeenstemming met elkaar gebracht, dit betekent een beperking ten
opzichte van de eisen van het Besluit bodemkwaliteit. De meldingseisen zijn concreter gemaakt
ten opzichte van het Activiteitenbesluit.

•

Verduidelijken van de eisen voor baggerdepots. De eisen voor baggerdepots, zoals deze
opgenomen waren in het Activiteitenbesluit zijn verduidelijkt, de eisen zijn nu specifiek
uitgeschreven. Deze eisen van het Activiteitenbesluit zijn de basis voor de voorschriften in het
Besluit activiteiten leefomgeving en worden ook van toepassing op de grootschalige opslag die
voorheen vergunningplichtig was. Net als de voorschriften in de milieu- en lozingsvergunning
gaan deze voorschriften uit van het toepassen van de beste beschikbare technieken, rekening
houdend met de geldende BBT-referentiedocumenten. De eisen in een goed opgestelde
milieu- of lozingsvergunning zijn dus gelijkwaardig aan de algemene regels. Het algemene
overgangsrecht in het Invoeringsbesluit zorgt ervoor dat eventuele afwijkende voorschriften
in de vergunning worden omgezet naar maatwerkvoorschriften.

•

Opnemen van regel over samenvoegen van partijen. In dit Aanvullingsbesluit is een
voorschrift opgenomen over het samenvoegen van partijen grond en baggerspecie dat in de
Regeling bodemkwaliteit stond, maar juist bij opslag relevant is. Overigens is het
samenvoegen van partijen grond of baggerspecie, tevens een menghandeling volgens het
Landelijk afvalstoffenbeheerplan (LAP) als een of meer van de partijen ook een afvalstof is.
De algemene bepalingen voor het mengen van afvalstoffen in het Besluit activiteiten
leefomgeving die gebaseerd zijn op het LAP (paragraaf 3.2.13, artikel 3.196 van paragraaf
3.5.11 en bijlage II) treden terug voor deze specifieke regel.

•

Bij langdurige opslag gaan regels voor stortplaatsen gelden. Zoals eerder aangegeven wordt
bij langdurig opslaan (langer dan drie jaar op land, en langer dan 10 jaar in het
oppervlaktewater) paragraaf 3.3.12 van het Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing,
wat onder andere betekent dat er vergunningplicht met daarnaast specifieke regels voor
stortplaatsen gaan gelden en dat de provincie bevoegd gezag wordt.

•

Zorgplicht voor stuiven. Het stuiven van grond kan voor hinder zorgen. Dit is doorgaans
eenvoudig te voorkomen door bijvoorbeeld de grond te bevochtigen. Grond is niet heel
stuifgevoelig, en daarom zijn hier geen specifieke voorschriften voor gesteld. Wel volgt uit de
zorgplicht dat bij het opslaan redelijke maatregelen genomen moeten worden om stuiven te
voorkomen.

•

Gelijkwaardig beschermingsniveau. Het voorgeschreven voorzieningenniveau is overgenomen
van de regels die golden vanuit het Activiteitenbesluit milieubeheer en het Besluit
bodemkwaliteit. De enige afwijking is een versoepeling voor de eisen van het
Activiteitenbesluit voor het opslaan van grond van kwaliteitsklasse wonen of industrie. Deze
versoepeling is mogelijk omdat de eisen in het Activiteitenbesluit gebaseerd waren op de
aanname dat deze grond tijdens opslag uit kan logen. Dit blijkt niet het geval te zijn. Het
gelijkwaardige beschermingsniveau kan dus bereikt worden met een beperktere voorziening.

145

9.4

Effecten

-

Gebruiksvriendelijk: Er is één set regels voor opslaan van grond en baggerspecie, die niet
meer verschillen afhankelijk van duur en locatie. In de voorschriften zijn samenhangende
bepalingen opgenomen die voorheen verspreid stonden in het Besluit bodemkwaliteit en de
bijbehorende regeling en het Activiteitenbesluit.

-

Minder vergunningen: De vergunningplicht voor grootschalige opslag van schone en licht
verontreinigde grond is vervallen. Ook zijn enkele eenvoudige met opslaan samenhangende
handelingen zoals zeven en ontwateren die op dit moment tot vergunningplicht leiden onder
algemene regels gebracht.

-

Vermindering administratieve lasten: De meldplicht voor het opslaan is versimpeld. Bij de
melding moet algemene informatie over het soort grond of baggerspecie en bijkomende
handelingen worden gemeld. Informatie over individuele partijen moet wel worden
geregistreerd, maar hoeft niet te worden opgestuurd.

-

Vermindering nalevingslasten: Het Activiteitenbesluit schrijft voorzieningen voor om
bodemverontreiniging door uitloging van licht verontreinigde grond te voorkomen. Nu
duidelijk is dat de uitloging tijdens opslag niet van enige betekenis is, vervallen deze
voorschriften.

-

Verduidelijking van de regels, beter handhaafbaar: Met dit Aanvullingsbesluit is ook invulling
gegeven aan een aantal verbeterdoelen uit het verbetertraject van het Besluit bodemkwaliteit.
Zo was de tijdelijke opslag gekoppeld aan een gekende toepassing en daarmee ontstaat een
ongelijk speelveld ten opzichte van een grondbank die onder een vergunning of de algemene
regels van het Activiteitenbesluit moet opereren. Verder is het samenvoegen van partijen
grond alleen toegestaan indien in lijn met de erkenningsplicht wordt gewerkt. Hierdoor is de
uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de regels vereenvoudigd. En er zijn minder
vergaande bodembeschermingsmaatregelen nodig bij een tijdelijke opslag die op de plaats
van opslag (kan ook de ontgravingslocatie zijn) eenmalig en kortdurend is en bovendien wordt
uitgevoerd met herbruikbare grond.

9.5

Opslaan van grond en baggerspecie onder de Omgevingswet

Er geldt één set eisen voor het opslaan van grond en baggerspecie, welke is opgenomen in
paragraaf 4.124. Deze regels zijn nog niet van toepassing als de grond of baggerspecie wordt
neergelegd op de locatie van het ontgraven of baggeren, maar gaat gelden zodra het materiaal
naar een andere locatie wordt gebracht. De eisen blijven gelden tot de grond of baggerspecie
een nuttige toepassing krijgt (of in zeldzame gevallen: tot deze gestort wordt op een
stortplaats). Vanaf het transport naar een andere locatie dan het ontgraven of baggeren tot de
uiteindelijke toepassing (of het storten) gelden ongeacht duur of locatie dezelfde eisen.
Er is in de eisen een belangrijk onderscheid tussen grond en baggerspecie die zonder bewerking
herbruikbaar is en sterk verontreinigd materiaal. Grond die zonder bewerking herbruikbaar is, is
grond van de kwaliteitsklasse landbouw/natuur, wonen of industrie. Baggerspecie die zonder
bewerking herbruikbaar is, is schone baggerspecie of licht of matig verontreinigde baggerspecie.
Matig en sterk verontreinigde grond en sterk verontreinigde baggerspecie is materiaal dat niet
zonder bewerking nuttig kan worden toegepast.
Voor grond of baggerspecie die zonder bewerking herbruikbaar is, is het uitgangspunt dat voor
het opslaan algemene regels gelden, in combinatie met een meldplicht. De meldplicht zorgt
ervoor dat het bevoegd gezag weet dat er grond of baggerspecie wordt opgeslagen, en weet om
welke kwaliteit het gaat. Ook moet gemeld worden of er partijen worden samengevoegd. Let
wel: de melding vertelt eenmalig dat er partijen worden samengevoegd, het is niet zo dat er
iedere keer gemeld moet worden als er samengevoegd wordt. Degene die opslaat moet naast de
146

melding ook informatie bijhouden over de individuele partijen. Er gelden verder geen specifieke
voorschriften voor het opslaan van grond. Wel is het zo dat na het beëindigen van de opslag van
grond van de kwaliteitsklasse wonen of industrie een eindsituatieonderzoek gedaan wordt, voor
het geval er licht verontreinigd materiaal is achtergebleven. Als dat zo is moet die
verontreiniging worden opgeruimd. Voor het opslaan van licht of matig verontreinigde
baggerspecie gelden voorschriften ter beschermen van de bodem, en er worden eisen aan de
lozing gesteld om het oppervlaktewater te beschermen. Het samenvoegen van partijen grond is
alleen toegestaan onder strikte voorwaarden.
Voor het opslaan van matig en sterk verontreinigde grond en sterk verontreinigde baggerspecie
geldt altijd vergunningplicht. Ook geldt vergunningplicht voor bewerking van sterk verontreinigde
grond bij een grondreinigingsbedrijf.

147

10 Milieubelastende activiteit saneren van de bodem
10.1

Inleiding

De milieubelastende activiteit saneren van de bodem is gericht op maatregelen om
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid van de mens te voorkomen door het wegnemen of
beperken van de blootstelling aan historische verontreiniging of door het wegnemen of beperken
van die historische verontreiniging. De regels (paragraaf 3.2.23 en paragraaf 4.121 van het
Besluit activiteiten leefomgeving) geven twee uniforme landelijke standaardaanpakken en zijn
het resultaat van de inbouw van de saneringsaanpak voor immobiele verontreinigingen uit het
Besluit uniforme saneringen, de Regeling uniforme saneringen en de Circulaire bodemsanering in
dit Aanvullingsbesluit. De standaardaanpakken bevatten grotendeels technische voorschriften,
die locatie onafhankelijk zijn. Door het voorschrijven van standaardaanpakken ontstaat een
gelijk speelveld en een gelijkwaardig beschermingsniveau. Het milieuhygiënische belang van het
stellen van algemene regels aan bodemsanering is groot. Het merendeel deel van de saneringen
heeft betrekking op kleinschalige en eenvoudige verontreinigingssituaties. Daarbij gaat het om
een aanzienlijke hoeveelheid sterk verontreinigde bodem, die met toepassing van regels op een
zorgvuldige manier kan worden ontgraven en indien van toepassing op een uniforme manier kan
worden gesaneerd.
10.2 Beleidskeuzes
Maatregelen door standaardaanpakken
De regels voor saneren van de bodem geven de initiatiefnemer de keuze tussen twee
standaardaanpakken: afdekken of verwijderen door ontgraven. Afdekken vindt plaats door het
aanbrengen van een afdeklaag bestaande uit een laag grond of baggerspecie of een duurzaam
aaneengesloten verharding. Het ontgraven van de verontreinigde bodem vindt plaats tot de
kwaliteitsklasse van de grond die geldt voor die locatie47. Een combinatie van afdekken en
verwijderen door ontgraven is ook mogelijk. Daarnaast moeten, indien nodig, aanvullende
maatregelen worden genomen om blootstelling aan uitdamping te voorkomen door het aanbrengen
van een dampdichte laag of extra ventilatievoorzieningen. Door het uitvoeren van meetonderzoek
in de binnenlucht moet worden aangetoond dat de maatregelen tegen uitdamping effectief zijn.
Mochten de standaardaanpakken niet toereikend zijn, dan is maatwerk mogelijk.
Toepassingsbereik standaardaanpakken
De regels in dit Aanvullingsbesluit sluiten geen stofgroepen uit. De voorgeschreven
standaardaanpakken bieden voldoende garanties om voor alle stoffen de risico’s aan
blootstelling te beperken. In de Rijksregels voor de milieubelastende activiteit saneren van de
bodem is geen ondergrens opgenomen. Gemeenten kunnen in het omgevingsplan wel een
minimumomvang bepalen. Als bodemsanering aan de orde is, is dit vaak een voorwaarde om
een andere activiteit, zoals het bouwen van een huis, te kunnen uitvoeren. Bij die voorwaarde in
het omgevingsplan kan eventueel een minimum omvang worden bepaald.
Maatwerk
Voor veel situaties zijn de standaardaanpakken afdoende, maar voor een aantal situaties voldoet
deze aanpak mogelijk niet. De gemeente kan voor een saneringsaanpak maatwerkregels in het
omgevingsplan opnemen, bijvoorbeeld als de bodemopbouw of de bodemkwaliteit in een specifiek
gebied daartoe aanleiding geeft. Dit kan ook aan de orde zijn in gebieden met veel bodemvreemd
materiaal als gevolg van slootdempingen of in gebieden met veel aaneengesloten verhardingslagen

47

Tot tenminste het niveau van de waarde die gelijk is aan de waarde voor de bodemfunctieklasse
landbouw/natuur, wonen of industrie waarin de landbodem op grond van het Besluit bodemkwaliteit is
ingedeeld,

148

ter borging van klimaatadaptatie. Het is nadrukkelijk niet het doel om andere dan de standaard
saneringsaanpakken te verbieden of innovatie tegen te gaan.
De initiatiefnemer heeft de mogelijkheid om met een verzoek om een maatwerkvoorschrift een
alternatieve aanpak aan te vragen. De gemeente neemt een besluit over het verzoek om een
maatwerkvoorschrift, maar kan ook ambtshalve een maatwerkvoorschrift opleggen.
Bevoegd gezag
De gemeente is behoudens enkele uitzonderingen (zie paragraaf 3.4.1 van deze toelichting),
evenals bij de milieubelastende activiteiten graven en toepassen van grond, bevoegd gezag bij
de activiteit saneren van de bodem. De gemeente legt de gebiedskwaliteit vast, beoordeelt de
melding, beslist over maatwerkregels en is belast met het toezicht en de handhaving. De
gemeente heeft zo zicht op de totale keten.
10.3

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet

•

Geen gevalsbenadering. De Wet bodembescherming ging uit van de gevalsbenadering van een
bodemverontreiniging. De Omgevingswet laat deze gevalsdefinitie los en stelt de activiteit
centraal.

•

Alle gemeenten bevoegd gezag. De gemeente is, behoudens enkele uitzonderingen (zie
paragraaf 3.4.1 van dit besluit), het bevoegd gezag voor de milieubelastende activiteit saneren
van de bodem. Onder Wet bodembescherming waren de provincies en de grotere gemeenten
bevoegd gezag.

•

Geen beperkingen. De randvoorwaarden (bijvoorbeeld limitatieve lijst met toegestane
stofgroepen) die golden voor het toepassen van de regels uit het Besluit uniforme regels, zijn
geschrapt. Onder de Omgevingswet zijn de mogelijkheden voor standaard aanpakken uitgebreid
naar alle stofgroepen.

•

Twee standaardaanpakken. De regels omtrent uniforme saneringen uit het Besluit uniformeren
saneringen kende vier categorieën: immobiel, mobiel, tijdelijk uitplaatsen en Projectgebied De
Kempen. De categorie immobiel, die functiegericht saneren tot doel had, komt terug in de
standaard aanpakken van de milieubelastende activiteit saneren van de bodem. Tijdelijk
uitplaatsen en het overig projectmatig grondverzet (zonder saneringsdoelstelling) zijn in
activiteit graven in bodem opgenomen.
De categorie Projectgebied de Kempen is niet meer noodzakelijk omdat afwijkende eisen een
aan saneringsaanpak voor deze regio desgewenst in een omgevingsplan kunnen worden
opgenomen. De regels uit de Regeling uniforme saneringen voor de categorie projectgebied De
Kempen zijn opgenomen in de bruidsschat, die bij inwerkingtreding van de Omgevingswet direct
onderdeel is van het omgevingsplan voor een aantal aangewezen gemeenten in de regio de
Kempen. De Regeling uniforme saneringen bevatte ook een specifieke saneringsaanpak voor de
sanering van (niet publiek toegankelijke) spoorweggronden (aanbrengen ballastmateriaal of
splitbed). Mocht een dergelijke sanering noodzakelijk zijn, dan kan door middel van een
maatwerkvoorschrift afgeweken worden van de standaardaanpak.

•

Meer algemene regels. De saneringsaanpakken hebben minder randvoorwaarden (bijvoorbeeld
geen lijst met toegestane stofgroepen) en er zijn meer mogelijkheden om van de algemene
regels af te wijken (via maatwerkregels voor een gebied of maatwerkvoorschriften voor een
individuele locatie). De verwachting is dat voor verontreinigingen die een afwijkende aanpak
rechtvaardigen (bijvoorbeeld mobiele verontreinigingen) de initiatiefnemer met het bevoegd
gezag in gesprek zal gaan over een afwijkende saneringsaanpak en deze invullen via
maatwerkvoorschriften.

149

•

Geen eindbeslissing bevoegd gezag. Na afloop van de sanering wordt er geen besluit meer over
het evaluatieverslag genomen, maar kan worden volstaan met het informeren van het bevoegd
gezag hierover.

•

Wanneer en hoe moet worden gesaneerd zijn apart geregeld. De gemeente geeft in het
omgevingsplan aan bij welke (bouw)activiteiten maatregelen moeten worden genomen. Voor
die maatregelen kan de gemeente verwijzen de standaardaanpakken saneren van de bodem uit
het Besluit activiteiten leefomgeving.
Gelijkwaardig beschermingsniveau: de standaardaanpakken voor saneren van de bodem zijn
gebaseerd op best bestaande technieken en vormen door de uniformiteit de basis voor een
gelijkwaardig beschermingsniveau. De doelstellingen doelmatig beschermen van de gezondheid,
het beschermen van de kwaliteit van de bodem en het beheer van afvalstoffen, begrenzen de
maatwerkmogelijkheden voor gemeenten.

•

10.4 Effecten
-

Minder vergunningen, meer algemene regels: De reikwijdte van de algemene regels is vergroot,
onder meer door de algemene regels voor alle soorten verontreiniging van toepassing te
verklaren.

-

Gebruiksvriendelijk: De regels voor saneren van de bodem zijn beknopt en duidelijk
geformuleerd. De meest voorkomende saneringsaanpakken zijn opgenomen via modules in
algemene regels. Door de keuze voor landelijke regelgeving, zijn de regels uniform en daardoor
makkelijker toe te passen door aannemers en adviseurs. Gemeenten hoeven niet zelf
standaardmethodes te omschrijven in het omgevingsplan. In de formulering van de
verhardingslaag is verduidelijkt wat daar “in elk geval” onder wordt verstaan.

-

Minder bestuurlijke lasten: de regels voor saneren van de bodem zijn door het Rijk gesteld,
waardoor gemeenten niet individueel de locatie onafhankelijke (voornamelijk) technische
voorschriften hoeven vast te stellen.

-

Snellere procedures: Het hanteren van algemene regels met meldingsplicht in plaats van
beschikkingen betekent dat de uitvoering van activiteiten, zoals bouwplannen, sneller kan
plaatsvinden, waardoor de maatschappelijke kosten afnemen. De goedkeuring op het
evaluatieverslag is vervallen.

-

Vermindering onderzoekslasten: onder de nieuwe regelgeving is het in veel situaties niet meer
nodig om fysiek bodemonderzoek uit te voeren. Vaak kan worden volstaan met het raadplegen
van de kaart met aandachtsgebieden voor bodemonderzoek uit het omgevingsplan eventueel
aangevuld met een historisch onderzoek (vooronderzoek NEN 5725). Alleen bij situaties waarbij
de locatie verdacht is of er onvoldoende informatie beschikbaar is, is fysiek bodemonderzoek
nodig.

10.5 Saneren van de bodem onder de Omgevingswet
Het ontstaan van de plicht tot saneren van de bodem
Het Besluit activiteiten leefomgeving (dit Aanvullingsbesluit) kent, anders dan onder de Wet
bodembescherming, geen zelfstandige saneringsplicht. Wel blijven de regels uitgangspunt voor de
aanpak van historische verontreinigingen. Saneren van de bodem wordt altijd gekoppeld aan een
activiteit. In het omgevingsplan wordt aangegeven voor welke activiteiten (in ieder geval voor een
bouwactiviteit op een bodemgevoelige locatie) de bodemkwaliteit een rol speelt. Zie hoofdstuk 7
over Bouwen op verontreinigde grond. De gemeente schrijft in het omgevingsplan voor of en zo ja,
welke maatregelen, met het oog op het gebruik in combinatie met de aanwezige bodemkwaliteit,
150

moeten worden genomen. De gemeente kan voor de te nemen maatregelen verwijzen naar de
milieubelastende activiteit “saneren van de bodem”, waar twee standaardaanpakken zijn
beschreven met de instandhoudingsplicht. De gemeente kan ook een andere maatregel opnemen,
in de vorm van een maatwerkregel in het omgevingsplan. Voor de motivatie van een andere
saneringswijze, bijvoorbeeld een in-situ-sanering, kan gebruik worden gemaakt van de resultaten
van de Beleidsvernieuwing Bodem (Bever) en van de handreiking voor het maken van keuzen en
afspraken over de aanpak van mobiele verontreinigingen (Rosa). Een overzicht van
saneringstechnieken is opgenomen op de landelijke website www.bodemrichtlijn.nl.
Een initiatiefnemer kan ook een bodemsanering op eigen initiatief uitvoeren en daarbij gebruik
maken van de regels van de milieubelastende activiteit saneren van de bodem, al dan niet met een
verzoek om een maatwerkvoorschrift.
Bij een toevalsvondst worden in principe alleen beheermaatregelen genomen waarmee directe
contactmogelijkheden worden voorkomen, maar een sanering kan niet altijd worden uitgesloten.

Standaardaanpakken
De activiteit saneren van de bodem kent twee standaardaanpakken: het ontgraven van
verontreinigde grond tot de kwaliteitsklasse zoals aangegeven in het omgevingsplan en het
aanbrengen van een afdeklaag (laag grond of baggerspecie van voldoende dikte en kwaliteit of
een duurzaam aaneengesloten verharding).
Standaardaanpak afdekken
In veel gevallen volstaat het aanbrengen van een afdeklaag. Deze kan bestaan uit een duurzaam
aaneengesloten verhardingslaag of het aanbrengen van een laag grond. Een laag grond heeft
een standaarddikte van één meter. Onder de afdeklaag wordt als regel een signaallaag
aangebracht, die tot doel heeft te waarschuwen voor verontreiniging die zich onder die
signaallaag bevindt. Dit geldt in het bijzonder bij uitvoering van werkzaamheden in de bodem tot
onder de afdeklaag. Aan de aard van de signaallaag worden geen specifieke eisen gesteld. Een
signaallaag hoeft bijvoorbeeld niet te worden aangebracht indien de afdeklaag wordt
aangebracht op kleigrond of veengrond en de afdeklaag wordt opgebouwd uit een bovenlaag van
teelaarde en een onderlaag van zand. In dat geval geeft de zandlaag voldoende signalerende
werking. In geval van een afdeklaag bestaat uit zand op een onderliggende bodem die ook uit
zand bestaat, ontbreekt deze signalering en moet een hiervan afwijkende constructie, zoals
bijvoorbeeld een geodoek, onder de afdeklaag worden aangebracht. Als sprake is van aanvoer
van grond van elders gelden de regels voor het toepassen van grond voor het aanbrengen van
een afdeklaag.
Afdekken kan ook plaatsvinden door een aaneengesloten verhardingslaag. Door het
aanbrengen van een verhardingslaag wordt de verontreiniging geïsoleerd. De verhardingslaag
is een afdeklaag, bestaande uit beton, asfalt, stelconplaten of flinke oppervlakten
aaneengesloten bestrating met klinkers en tegels. Als deze constructies duurzaam en
aaneengesloten zijn uitgevoerd, kunnen blootstellingrisico’s in voldoende mate worden
tegengegaan. Via maatwerkregels kan de gemeente in het omgevingsplan voorwaarden
opnemen voor het gebruik van de standaard aanpak afdekken, bijvoorbeeld een maximale
percentage duurzaam aaneengesloten verhardingslagen als het niet gewenst is dat grote
oppervlakten worden aangebracht.
Standaardaanpak ontgraven
Zeker voor situaties waarbij een dunne laag met sterk verontreinigde grond aanwezig is, kan de
bodemsanering op eenvoudige wijze worden gerealiseerd door het verwijderen van de
betreffende verontreinigde laag door middel van ontgraven. De verontreinigde grond wordt
afgevoerd van de locatie. Binnen het te ontwikkelen gebied dient minimaal de kwaliteitsklasse
van de grond op die locatie behaald te worden, zoals aangegeven op de bodemfunctieklassekaart
van de gemeente. Dit kan de kwaliteitsklasse landbouw/natuur, wonen of industrie zijn. De

151

gemeente heeft de mogelijkheid om voor een of meerdere stoffen een afwijkende waarde vast te
stellen. Het resultaat van de bodemsanering wordt gecontroleerd door de milieukundige
begeleider, onderdeel verificatie controlemonsters van de putbodem en indien van toepassing
ook de putwanden worden genomen en geanalyseerd op de te saneren stoffen. Indien blijkt dat
de kwaliteitsklassen niet overeenkomen, zal aanvullend gegraven moeten worden. Uiteraard
wordt alleen gegraven binnen de begrenzing van de locatie die gesaneerd wordt (lees: waar de
ontwikkeling plaatsvindt waarvoor de sanering nodig is).
Combinaties van standaardaanpakken: ontgraven en afdekken
Het is ook mogelijk om de beide standaardaanpakken te combineren. Ter plekke van een tuin kan
de verontreiniging worden verwijderd tot de waarde als bedoeld in artikel 4.1242 van het Besluit
activiteiten leefomgeving, terwijl de vloer of de fundering van het gebouw kan functioneren als een
duurzaam aaneengesloten verhardingslaag.
Meldingen
Tenminste vier werken voordat met de activiteit saneren van de bodem wordt begonnen, moet
de initiatiefnemer de activiteit melden. De meldplicht heeft niet tot doel om volledige beoordeling
van de activiteit vooraf door het bevoegd gezag mogelijk te maken. Als de melding is gedaan,
mag de activiteit onder de gestelde voorwaarden plaatsvinden. Het bevoegd gezag controleert
het meldingsformulier en bijbehorende rapporten en documenten. De controle wordt niet gevolgd
door een formeel besluit (beschikking) in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. In verband
met het toezicht op de naleving is het van belang dat het bevoegd gezag op de hoogte is van
eventuele wijzigingen in de gegevens die eerder met betrekking tot de bodemsanering zijn
gemeld. Dergelijke wijzigingen kunnen zich ook voordoen door onvoorziene omstandigheden. Als
gebleken is dat als gevolg van de wijziging de voorgenomen activiteit niet meer in
overeenstemming is met de melding, dan kan het bevoegd gezag in het kader van de
handhaving aan de saneerder meedelen aan welke eisen van de melding niet is voldaan. Deze
mededeling is geen besluit (beschikking) in de zin van artikel 1:3 van de Algemene wet
bestuursrecht.
In verband met de handhaving is het wenselijk een termijn te stellen voor de melding door de
initiatiefnemer aan het bevoegd gezag van de voltooiing van de bodemsanering.
Instemming eindresultaat sanering
Ten hoogste vier weken na het beëindigen van de activiteit wordt het bevoegd gezag geïnformeerd
over de resultaten van de sanering, in de vorm van een evaluatieverslag. Er vindt geen instemming
meer plaats van het bevoegd gezag.
Dit verslag, dat de initiatiefnemer moet overleggen, is een gestandaardiseerd rapport met
gedetailleerde informatie over de gerealiseerde uitvoering. Dat stelt de toezichthouder in staat om
het resultaat te toetsen aan de eisen van het Besluit activiteiten leefomgeving.
De milieubelastende activiteit saneren van de bodem biedt twee standaardaanpakken, met
concrete middelvoorschriften. Bij de uitvoering van de sanerende werkzaamheden wordt
ondersteund door een systeem van erkenningen. Door de melding en informatieplichten vooraf is
toezicht en handhaving mogelijk tijdens de uitvoering van de werkzaamheden. Bij beëindiging van
de activiteit geldt een informatieplicht, waarbij de initiatiefnemer een evaluatierapport moet
overleggen met informatie over de gerealiseerde uitvoering. De onzekerheid over of het
saneringsresultaat toereikend is, bestaat vooral bij de saneringsmethode afgraven en niet zozeer
bij de saneringsmethode leeflaag.
Het eindoordeel is met name van belang als de sanering plaatsvindt in samenhang met bouwen en
er enige tijd zit tussen afronding sanering en start bouwen (bijvoorbeeld bij bedrijfsbeëindiging en
doorverkoop). Een mogelijkheid is dat de gemeente de saneringsplicht op basis van het
omgevingsplan buiten toepassing verklaart op de betreffende locatie op het moment dat de
sanering is uitgevoerd. Daarnaast kan de eigenaar aan de gemeente verzoeken de verplichting tot
152

saneren uit het omgevingsplan te schrappen. Wanneer dit een locatiespecifieke verplichting betreft
kan deze worden aangepast; bij een algemene regel kan een dit met een maatwerkvoorschrift
gebeuren. Daarnaast staat het de gemeente altijd vrij om de eigenaar op een andere wijze te
informeren dat naar tevredenheid van de gemeente aan de saneringsplichten is voldaan.

Nazorg
In dit Aanvullingsbesluit is – net zoals in het Besluit uniforme saneringen- afgezien van de plicht
om een nazorgplan op te stellen, omdat het opstellen van een nazorgplan voor eenvoudige
standaardsaneringen geen toegevoegde waarde oplevert en bovendien een onevenredige
belasting betekent voor diegene die saneert. Voor de saneringsaanpak waarbij een afdeklaag
wordt aangebracht zijn in dit Aanvullingsbesluit instructieregels opgenomen, die er toe leiden dat
beperkingen in het gebruik na afloop van een uitgevoerde sanering worden opgenomen in het
omgevingsplan. Zo wordt geborgd dat de aangebrachte afdeklaag in stand wordt gehouden en
waar nodig hersteld en/of vervangen wordt.

153

11 Milieubelastende activiteit toepassen van bouwstoffen, grond,
baggerspecie en mijnsteen
11.1

Inleiding

11.1.1 Algemeen
Het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie gebeurt in Nederland op grote schaal.
Nederland ligt in de delta van de rivieren Rijn, Maas, Schelde en IJssel en in de strijd tegen het
water is grondverzet altijd een belangrijk middel geweest. Baggeren, ophogen van polders,
dijken bouwen, zandsuppleties: het zijn activiteiten die bij het Nederlandse rivieren-, polder- en
kustlandschap behoren. Daarnaast is Nederland een land dat een sterke bevolkingsontwikkeling
heeft doorgemaakt (5 miljoen inwoners in 1900, tegen 17 miljoen nu) waarbij die groei ook
gepaard is gegaan met behoefte aan woningbouw, bedrijventerreinen en infrastructuur en
daarmee ook met een omvangrijke grondverzetsopgave. Ook nu en in de toekomst zal het
toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie dagelijks aan de orde zijn.
De regels over het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie zijn gesteld vanuit de
doelstelling duurzaam bodembeheer en circulaire economie. Dat wil zeggen een balans zoeken
tussen enerzijds bescherming van de bodemkwaliteit voor mens en milieu, en anderzijds gebruik
maken van geschikte bouwstoffen, grond en baggerspecie voor de realisatie van eerdergenoemde
maatschappelijke ontwikkelingen.
Het Aanvullingsbesluit bodem voegt drie milieubelastende activiteiten in waarvoor regels worden
gesteld:
toepassen van bouwstoffen;
toepassen van grond en toepassen van baggerspecie. De regels voor toepassen van
grond en baggerspecie kennen een verbijzondering voor diepe plassen, grootschalige
toepassingen, verspreiding van baggerspecie en tarragrond;
toepassen van mijnsteen en toepassen van vermengde mijnsteen in de voormalige
mijnbouwgebieden in de provincie Limburg. De regels voor toepassen van mijnsteen
kennen een verbijzondering voor grootschalige toepassingen.
De regels die gelden voor de Milieubelastende activiteiten toepassen zijn grotendeels afkomstig
uit het Besluit bodemkwaliteit. Een deel van de regels uit het Besluit bodemkwaliteit is
ingebouwd in het Besluit activiteiten leefomgeving. De systematiek van de wet en de keuzes die
daar gemaakt zijn, hebben gevolgen gehad voor de wijze waarop die regels zijn ingebouwd (zie
paragraaf 11.2). Een ander deel is ingebouwd in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Het deel van
de regels dat in het Besluit bodemkwaliteit achterblijft is in dit Aanvullingsbesluit vernummerd,
beter gestructureerd en aangevuld met een aantal regels uit de Regeling bodemkwaliteit. De
regels, die voorheen waren opgenomen in het Besluit bodemkwaliteit, zijn in principe
beleidsneutraal overgezet, met enkele aanpassingen als gevolg van de evaluatie van het Besluit
bodemkwaliteit in 2011 en als toezeggingen van de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat in reactie op enkele recente negatieve berichten over grondverzet. In een brief van
de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat van 11 december 201848 zijn maatregelen
aangekondigd die in dit besluit zijn vastgelegd (zie paragraaf 11.1.2).
De regels voor het opslaan van grond en baggerspecie zijn apart geregeld als milieubelastende
activiteit (zie hoofdstuk 9 opslaan van grond en baggerspecie). Voor het opslaan op de locatie van
ontgraven zijn regels gesteld onder de milieubelastende activiteit graven.

48

Kamerstukken II, 2018/19, 30015, 56.

154

11.1.2 Beleidsontwikkelingen
In het voorjaar van 2011 is het Besluit bodemkwaliteit onderwerp geweest van een evaluatie,
uitgevoerd door en met de bij de uitvoering betrokken overheden en het bedrijfsleven.49 De
geconstateerde knelpunten zijn aangepakt aan de hand van een verbeterplan. Een aantal
knelpunten is opgelost door de stelselherziening van de Omgevingswet: het aanwijzen van een
coördinerend bevoegd gezag, verduidelijken van de normadressant en verduidelijking van het
kader waarbinnen van de door het Rijk vastgestelde regels mag worden afgeweken. Andere
knelpunten uit de evaluatie zijn meegenomen bij de inbouw van (een deel van) het Besluit
bodemkwaliteit in de Omgevingswet. Dit zijn onder andere:
-

-

-

-

De kernbegrippen functionele toepassing waarin grond en baggerspecie kunnen worden
toegepast en het begrip partij waarvoor een milieuverklaring wordt verstrekt zijn
verduidelijkt. Hiermee wordt beoogd om de discussies in de praktijk te verminderen. Ook
de definities van partijen bouwstoffen, grond en baggerspecie zijn verduidelijkt.
De normstelling voor het verspreiden van baggerspecie op landbouwgrond is aangescherpt
en daarmee toegesneden op het landbouwkundig gebruik. Tegelijkertijd is voor het
verspreiden van baggerspecie op landbouwpercelen de afstand van het landbouwperceel
tot de watergang niet meer beperkt tot de naastliggende percelen maar tot 10 km. De
gecombineerde aanpassing van de norm en afstandsmaat zijn doorgevoerd om discussies
in de praktijk over de van toepassing zijnde regels op te heffen.
Een nieuw milieuhygiënische toetsingskader voor het toepassen van grond en baggerspecie
in diepe plassen wordt geïntroduceerd dat specifiek is toegesneden op het beschermen van
de kwaliteit van het oppervlaktewaterlichaam en het grondwaterlichaam. Het
toetsingskader zal worden opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit. Dit komt voort uit
aanbevelingen van de werkgroep Diepe plassen die is ingesteld naar aanleiding van het
advies van de commissie Verheijen.50
Voor knelpunten op het gebied van de informatiepositie van toezichthouders wordt
verwezen naar hoofdstuk 16.

Ook een verplichting die voortvloeit uit de Green Deal51 wordt in dit besluit geëffectueerd. Een
belangrijke voorwaarde voor het welslagen van de Green Deal kwaliteitsverbetering AVI-bodemas
(ook wel aangeduid als AEC-bodemas) is het uitfaseren van de mogelijkheid om bouwstoffen onder
IBC-condities toe te passen.
Als gevolg van recente incidenten is aan de Tweede Kamer een aantal toezeggingen gedaan52:
- vergunningplicht voor diepe plassen. Verondiepingen van diepe plassen zijn force
projecten, zowel in financieel opzicht als in volume (tot miljoenen m3), met een
mogelijke invloed op de natuurwaarde en ecologie en een uitvoeringstermijn van 10 jaar.
Met een vergunningplicht wordt geborgd dat de beoordeling van de noodzaak van een
verondieping goed wordt onderbouwd en gemotiveerd. Op een besluit is dan bezwaar en
beroep mogelijk. Een vergunning biedt ook de mogelijkheid om voorschriften in de
vergunning op te nemen, gebaseerd op de locatie specifieke omstandigheden en de
herkomst van de toe te passen grond en baggerspecie.
- omzetting van de in de Regeling bodemkwaliteit doorgevoerde verduidelijking van de
regels rond bodemvreemd materiaal (met name plastics);
- omzetting van de in de Regeling bodemkwaliteit53 doorgevoerde verduidelijking van de
regels rondom het vooronderzoek;

49

Evaluatie Besluit bodemkwaliteit, AgentschapNL, 29 april 2011. De resultaten van de evaluatie zijn
samengebracht in een rapportage die op 29 juni 2011 aan de Tweede Kamer is verzonden (Kamerstukken II,
2011/12, 300 15, nr. 44).
50
Verantwoord grootschalig toepassen van grond en baggerspecie. Rapport van deskundigencommissie, juni
2009.
51
Green Deal Verduurzaming nuttige toepassing AEC-bodemas, GD 076, juli 2018.
52
Brief van 11 december 2019, TK 2018/19, 30015, nr. 56.

155

-

invoeren van een informatieplicht voor AVI-bodemas-granulaat en immobilisaat en een
specifieke informatieplicht voor gereinigde grond54 om te borgen dat het bevoegd gezag
op de hoogte is van deze toepassingen met het oog op de controle van de kwaliteit van
het product en met het oog op het hergebruik nadat de toepassing zijn functionaliteit
heeft verloren.
Daarnaast wordt voor de omgang met (potentieel) zeer zorgwekkende stoffen (ZZS-en)
verwezen naar paragraaf 3.4.
11.2 Consequenties inbouw stelsel omgevingsrecht
De Omgevingswet hanteert een zevental uitgangspunten die leidend zijn voor de stelselherziening:
strikte (her)implementatie Europeesrecht, gelijkwaardig beschermingsniveau, flexibiliteit
(afwegingsruimte en maatwerkmogelijkheden), aansluiten bij bestaande rollen en
verantwoordelijkheden van burgers, bedrijven en overheid, aansluiten bij bestaande bestuurlijke
taakverdeling, vertrouwen en geen ingrijpende vernieuwing handhavingsinstrumentarium.
Genoemde uitgangpunten hebben gevolgen gehad voor de wijze waarop de regels voor het
toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie, door dit Aanvullingsbesluit, in het stelsel van
de Omgevingswet, zijn ingebouwd.
Plaatsgebonden activiteiten
De wet integreert het omgevingsrecht dat ziet op plaatsgebonden activiteiten van burgers,
bedrijven en overheden in de fysieke leefomgeving. Niet-plaatsgebonden activiteiten met
gevolgen voor de fysieke leefomgeving, zoals de stoffen- en productenregelgeving uit de Wet
milieubeheer, zijn (nog) niet in de wet opgenomen. Deze regels krijgen in de toekomst bij de
inbouw in de Omgevingswet een apart regime.
Het Besluit bodemkwaliteit bevat regels die zich richten tot degene die bouwstoffen, grond en
baggerspecie toepast ter bescherming van de fysieke leefomgeving en stelt product-gerelateerde
regels die zich richten tot andere actoren in de keten van bouwstoffen, grond en baggerspecie.
Alleen de regels voor het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie zijn ingebouwd in
regelgeving onder de Omgevingswet. De niet-plaatsgebonden regels die zich richten tot de
producent, importeur, transporteur, handelaar van bouwstoffen en de regels die zich richten tot
degene die onderzoeken verrichten en milieuverklaringen afgeven voor bouwstoffen, grond en
baggerspecie achter gebleven in het Besluit bodemkwaliteit. Daarnaast zijn de regels voor de
kwaliteitsborging (zogenoemde kwalibo-regels) achtergebleven in het Besluit bodemkwaliteit.
Inbouw van deze regels in dit Aanvullingsbesluit, zou vooruitlopen op de keuzes voor het apart
regime, die met de inbouw van niet-plaatsgebonden activiteiten gemaakt worden en die voor alle
relevante niet-plaatsgebonden activiteiten gelden.
De kwaliteitseisen voor het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie zijn nodig voor
zowel het toepassen (Besluit activiteiten leefomgeving) als voor het afgeven van een
milieuverklaring voor bouwstoffen, grond en baggerspecie (Besluit bodemkwaliteit). Uit oogpunt
van consistentie zijn de kwaliteitseisen net als voorheen opgenomen in het Besluit
bodemkwaliteit, en wordt in het Besluit activiteiten leefomgeving naar deze kwaliteitseisen
verwezen. Hiermee is geborgd dat zowel de toepasser (Besluit activiteiten leefomgeving) als
degene die een milieuverklaring opstelt ten behoeve van dat toepassen (Besluit bodemkwaliteit)
werkt met dezelfde kwaliteitseisen.

Maatwerk

53

Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, van 28 november 2018, nr. IENW/BSK
2018/255698, tot wijziging van de Regeling bodemkwaliteit (actualisering verwijzingen normdocument 2018.2)
en enkele andere regelingen (verwijzing naar normdocumenten), Stcrt 2018, 68042.
54
Brief van 20 november 2018, II 2017/18, 28 663, 72.

156

In het Besluit activiteiten leefomgeving is de mogelijkheid voor het stellen van
maatwerkvoorschriften en maatwerkregels ruim geboden, zodat – met enkele uitzonderingen –
over alle bepalingen maatwerkvoorschriften en maatwerkregels kunnen worden gesteld. Deze
systematiek wijkt af van de regels in het Besluit bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit kende
deze mogelijkheid alleen, onder voorwaarden, voor het toepassen van grond en baggerspecie. De
belangrijkste voorwaarde voor het toestaan van maatwerk (gebiedsspecifiek beleid), was het
handhaven van het standstill beginsel op gebiedsniveau, dat wil zeggen dat bij maatwerk de
bodemkwaliteit binnen een bepaald aangewezen gebied niet mag verslechteren. Deze voorwaarde
uit het Besluit bodemkwaliteit is omgezet in een instructieregel en in een voorwaarde voor het
stellen van soepelere kwaliteitseisen binnen het bodembeheergebied. De instructieregel richt zich
zowel tot gemeenten als waterbeheerders, die bij het vaststellen van maatwerkregels of
voorschriften die een versoepeling van de in het Besluit activiteiten leefomgeving gestelde
kwaliteitseisen inhouden een bodembeheergebied moeten aanwijzen. Een belangrijke voorwaarde
voor het stellen aan soepelere kwaliteitseisen is dat toe te passen partijen grond of baggerspecie
afkomstig moet zijn uit dit aangewezen bodembeheergebied.
Het ruim bieden van maatwerkmogelijkheden zorgt er ook voor dat dit mogelijk wordt voor
toepassingen, waarbij dit voorheen niet mogelijk was: het toepassen van bouwstoffen, het
verspreiden van baggerspecie op de landbodem en het grootschalig toepassen van grond en
baggerspecie.
Het is niet de verwachting dat van de mogelijkheid tot het stellen van maatwerkregels en
maatwerkvoorschriften voor deze toepassingen veelvuldig gebruik zal worden gemaakt.
Bij het toepassen van bouwstoffen zijn er beperkingen. In de bouwstoffenketen zijn, naast degene
die bouwstoffen toepast, andere normadressanten (de producent, importeur, transporteur,
verhandelaar) betrokken die namelijk gebonden zijn aan het Besluit bodemkwaliteit, dat op
rijksniveau voor het product kwaliteitseisen stelt. Het is op grond van dit besluit uitsluitend
toegestaan om bouwstoffen op de markt te brengen, die ten minste voldoen aan deze
kwaliteitseisen. Het is daarom niet mogelijk de kwaliteitseisen met maatwerk te versoepelen, enkel
te verscherpen. Het hanteren van de kwaliteitseisen van het Besluit bodemkwaliteit voorkomt dat
er opnieuw bouwstoffen onder IBC-condities worden toegepast55.
De kwaliteitseisen voor bouwstoffen in het Besluit activiteiten leefomgeving zijn gesteld met het
oog op de bescherming van het milieu. Deze kwaliteitseisen bieden een voldoende generiek
beschermingsniveau. Daardoor is de verwachting dat maatwerk alleen aan zal orde zijn in
specifieke situaties waar bijzondere bescherming nodig is. Tot op heden is gebleken dat van de
mogelijkheid tot aanscherping van deze kwaliteitseisen in de provinciale milieuverordening voor
grondwaterbeschermingsgebieden en waterwingebieden geen gebruik is gemaakt.
Het verspreiden van baggerspecie op de landbodem betreft gebiedseigen materiaal en vanuit een
doelmatig beheer van afvalstoffen liggen strengere kwaliteitseisen niet voor de hand. Daarnaast
zijn de kwaliteitseisen aangescherpt op landbouwkundig gebruik van de percelen waarop
baggerspecie wordt verspreid. Maatwerk zal alleen in specifieke situaties aan de orde zijn.
Bij grootschalige toepassingen, waarbij eveneens een projectbesluit is vastgesteld, is geen
maatwerk mogelijk.
Hoe de toepassing van de flexibiliteit in het stelsel zal uitpakken bij het vinden van de balans
tussen beschermen en benutten, zal in praktijk worden gemonitord en onderdeel zijn van de
wettelijke evaluatie.
Afvalstoffen
De regels van de milieubelastende activiteit toepassen van grond en baggerspecie gelden voor alle
kwaliteiten grond en baggerspecie, dus ook voor het toepassen van schone grond en baggerspecie
(kwaliteitsklasse landbouw/natuur). Grond en baggerspecie die wordt toegepast is in de regel een
afvalstof in de zin van de kaderrichtlijn afvalstoffen, omdat het materiaal is waarvan men zich

55

Green Deal Verduurzaming nuttige toepassing AEC-bodemas, GD 076, juli 2018.

157

ontdoet. Op grond van de kaderrichtlijn afvalstoffen is voor handelingen met afvalstoffen een
vergunning vereist, tenzij lidstaten de mogelijkheid scheppen om vrijstelling te verlenen van de
vergunningplicht binnen de in artikel 24 en artikel 25 van de kaderrichtlijn afvalstoffen
genoemde voorwaarden. Voor de regels van dit Aanvullingsbesluit over het toepassen van
bouwstoffen, grond en baggerspecie is gebruik gemaakt van de mogelijkheid die artikel 24 van
de Kaderrichtlijn afvalstoffen biedt. Als een lidstaat een handeling als nuttige toepassing
interpreteert, die niet in bijlage IIB KRA staat, ligt de bewijslast volledig bij de lidstaat. Daarom
is voor het toepassen van bouwstoffen (gereguleerd in paragraaf 4.123) en het toepassen van
grond en baggerspecie (gereguleerd in paragraaf 4.124) en het toepassen van mijnsteen en
vermengd mijnsteen (gereguleerd in paragraaf 4.125), gemotiveerd waarom die activiteit kan
worden gekwalificeerd als nuttige toepassing. Daarbij is tevens aangegeven waarom een
toepassing die schijnt te lijken op een verwijderingshandeling in bijlage IIA KRA desondanks niet
als verwijderingshandeling, maar toch als nuttige toepassing moet worden gekwalificeerd.
De status van afvalstof vervalt veelal pas nadat de partij daadwerkelijk functioneel is toegepast
en niet als uit de milieuverklaring blijkt dat de partij toepasbaar is.
Bouwstoffen, grond en baggerspecie zijn in een aantal gevallen geen afvalstof, omdat er geen
sprake is van ontdoen maar winning/productie, dan wel omdat er een einde-afval-regeling van
toepassing is. Om te voorkomen dat een toepasser zich telkens de ingewikkelde vraag moet
stellen of sprake is van een afvalstof of niet, zijn de regels voor het toepassen van bouwstoffen,
grond en baggerspecie altijd van toepassing ongeacht de afvalstatus van de toegepaste
materialen. Dit is niet anders dan onder het Besluit bodemkwaliteit.
Toezicht en handhaving
Een goede samenwerking tussen de handhavingspartners in de keten is een noodzaak om de
kwaliteit van grondstromen goed vast te stellen, zodat de grondstromen gebruik worden voor de
projecten waarvoor ze geschikt zijn. Ook de initiatiefnemers en opdrachtgevers hebben hierin een
rol. Het toezicht door de ILT op degene die in opdracht grond en baggerspecie toepast is in dit
Aanvullingsbesluit geregeld door in het Omgevingsbesluit een aparte bepaling op te nemen. De
bestaande handhavingsbevoegdheden van de ILT zijn hiermee beleidsneutraal overgezet.
11.3

Beleidskeuzes

Toepassingsbereik: functionele toepassing
Bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen en vermengd mijnsteen mogen alleen onder
algemene regels worden toegepast in een functionele toepassing. De omschrijving van wat kan
worden gezien als een functionele toepassingen moet daarom duidelijk zijn omschreven. Om die
reden zijn de aanduiding van verschillende soorten functionele toepassingen verduidelijkt en
specifieker gemaakt. Voor de doorgevoerde wijzigingen en een toelichting op de functionele
toepassingen wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting.
Bij de melding wordt extra informatie gevraagd, ter onderbouwing van de functionaliteit van de
toepassing, om de toets op de functionaliteit voor initiatiefnemer en toezichthouder expliciet te
maken.
Diepe plassen: nieuw toetsingskader
Grond en baggerspecie worden in een diepe plas toegepast voor opvullingen van diepe plassen
voor het bevorderen van de natuurwaarde of recreatieve waarde van de diepe plas, het
stabiliseren van wanden, of het ontwikkelen van landbodem voor het verwezenlijken van
bedrijventerreinen, woningbouwlocaties, landbouwgronden, natuurgronden of recreatieterreinen
Met het nieuwe milieu-hygiënische toetsingskader wordt, voor een deel van de te onderzoeken
stoffen, een nieuwe bepalingsmethode en nieuwe kwaliteitseisen voor de bescherming van het
grond- en oppervlaktewater geïntroduceerd. Deze nieuwe kwaliteitseisen en bepalingsmethode

158

worden in de Regeling bodemkwaliteit opgenomen. Hiervoor wordt een aparte juridische procedure
doorlopen, waarbij tijdens de consultatie inspraak op het nieuwe kader mogelijk is. De nieuwe
bepalingsmethode geeft een realistischer beeld van de biologische beschikbaarheid van de in de
grond en baggerspecie aanwezige stoffen en de effecten op de kwaliteit van het oppervlaktewater
en het grondwater. De nieuwe bepalingsmethode is gebaseerd op een extractie met een mildere
concentratie van salpeterzuur (0,43M HNO3), ook wel Aqua Nitrosa genoemd.
De nieuwe kwaliteitseisen sluiten beter aan bij de doelstellingen uit de kaderrichtlijn water en de
grondwaterrichtlijn.
Wanneer een diepe plas volledig wordt gedempt (en dus geen oppervlaktewater meer is), moet de
toegepaste grond in de afdeklaag voldoen aan de kwaliteitseisen van de omringende landbodem.
Diepe plassen: vergunningplicht en mer-beoordeling
De afgelopen 10 jaar is het aantal initiatieven tot het verondiepen van een diepe plas toegenomen.
In 2017 en 2018 is de nodige maatschappelijke onrust ontstaan rondom een aantal
verondiepingsprojecten. Bij deze projecten was discussie over nut en noodzaak en de mate van
verondieping, de betrokkenheid van belanghebbenden en de controle op de kwaliteit van
geïmporteerde grond en baggerspecie. Door de beschikbare bergingscapaciteit en het aanbod uit
eigen land is de import van buitenlandse grond en baggerspecie de laatste jaren toegenomen.
Gezien de maatschappelijke onrust is in 2018 een evaluatie uitgevoerd naar de wettelijke kaders
voor het verondiepen van diepe plassen en het toezicht daarop. De Tweede Kamer is op 11
december 2018 (Kamerstukken II 2018/19, 27625, nr. 456) over de uitkomsten van de evaluatie
geïnformeerd. In deze brief is het belang van transparante besluitvorming, duidelijke regels
toegespitst op de specifieke situatie en betrokkenheid van de omgeving bij de voorbereiding van
een initiatief genoemd. Daarom wordt voor het verondiepen van een diepe plas via dit besluit in
het Besluit activiteiten leefomgeving een vergunningplicht aangewezen voor de lozingsactiviteit.
Het verondiepen van een diepe plas is een ingrijpend project dat verschillende activiteiten omvat
die onder de Omgevingswet zijn gereguleerd. Met dit besluit wordt het toepassen van grond en
baggerspecie als milieubelastende activiteit aangewezen in het Besluit activiteiten leefomgeving,
en daarnaast wordt het verondiepen van een diepe plas ook aangewezen als een lozingsactiviteit
op een oppervlaktewaterlichaam en een beperkingengebiedactiviteit met betrekking tot een
waterstaatswerk. Daarnaast moet het initiatief tot verondieping in overeenstemming zijn met de
regels in het omgevingsplan en de voorschriften over beëindiging van de zandwinning in de
oorspronkelijke verleende ontgrondingsvergunning.
Voor het verondiepen als beperkingengebiedactiviteit geldt ingevolge het Besluit activiteiten
leefomgeving al een vergunningplicht voor rijkswateren of de waterschapsverordening (regionale
wateren; alle waterschappen hanteren een vergunningplicht voor grootschalig dempen). Voor het
verondiepen als milieubelastende activiteit en als lozingsactiviteit is voorzien in algemene regels
en wordt nu tevens een vergunningplicht ingesteld voor de lozingsactiviteit, dit gecombineerd met
een mer-beoordelingsplicht. Met de mer-beoordelingsplicht worden bij de beoordeling van de
lozingsactiviteit ook andere milieueffecten beoordeeld dan de gevolgen voor het watersysteem
(bijvoorbeeld de daarmee gepaard gaande effecten voor geluid, lucht, etc.). Daarmee worden al
die effecten integraal onderdeel van het besluitvormingsproces. Hiermee kunnen voorschriften in
de lozingsvergunning worden opgenomen die zo nodig ook maatwerk kunnen inhouden op de
algemene regels over het toepassen van grond en baggerspecie in het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Omdat sprake is van een activiteit die voor een belangrijk deel in het oppervlaktewaterlichaam
plaatsvindt, is de beoordeling van de effecten in het kader van de onderscheiden juridische
activiteiten, en met name de wateractiviteiten en de milieubelastende activiteit, sterk met elkaar
verweven. Vanuit de oogmerken van de wateractiviteiten wordt het toepassen van grond en
baggerspecie in een diepe plas getoetst op het voorkomen en waar nodig beperken van
overstromingen, wateroverlast en waterschaarste, het beschermen en verbeteren van de
chemische en ecologische kwaliteit van watersystemen en het vervullen van de maatschappelijke
159

functies door watersystemen. Voor de lozingsactiviteit zijn daarnaast enkele beoordelingsregels
voor de milieubelastende activiteit van overeenkomstige toepassing. Vanuit de milieubelastende
activiteit moet het waarborgen van de veiligheid, het beschermen van de gezondheid en het
beschermen van het milieu, waaronder het beschermen en verbeteren van de kwaliteit van lucht,
bodem en de chemische en ecologische kwaliteit van watersystemen, het zuinig gebruik van
energie en grondstoffen en een doelmatig beheer van afvalstoffen aandacht krijgen, en zo nodig
tot aanvullende voorschriften leiden. Het wordt gelet op de verwevenheid van de beoordeling van
de onderscheiden juridische activiteiten bij het verondiepen van diepe plassen wenselijk geacht
om een voorafgaande integrale beoordeling te verzekeren, waarbij in samenhang wordt getoetst
of er bij de voorgenomen uitvoering van de activiteit sprake kan zijn van aanzienlijke
milieueffecten, en zo ja, hoe deze aanzienlijke milieueffecten op een samenhangende wijze
kunnen worden gereguleerd.
Om een voorafgaande integrale beoordeling van alle aspecten te waarborgen, wordt het
verondiepen van een diepe plas aangewezen als mer-beoordelingplichtig project in bijlage V bij
het Omgevingsbesluit. In die bijlage zijn projecten aangewezen, waarvoor integraal beoordeeld
moet worden of er aanzienlijke milieugevolgen kunnen optreden. In de bijlage zijn tevens de
daarbij behorende besluiten aangewezen, bij de voorbereiding waarvan de mer-beoordeling moet
plaatsvinden. Voor het verondiepen van een diepe plas is het besluit over de vergunning voor de
lozingsactiviteit aangewezen. Als sprake is van een lozingsactiviteit op een
oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk, is de Minister van Infrastructuur en Waterstaat
hiervoor bevoegd gezag.
Gezien de omvang van veel verondiepingsprojecten en de grote hoeveelheden grond en
baggerspecie die worden toegepast, kunnen de eventueel optredende effecten op de grondwateren oppervlaktewaterkwaliteit, de natuur en de ecologische waarden, maar ook op de omgeving
gedurende de verondieping groot zijn. Als belangrijke nadelige milieugevolgen kunnen worden
uitgesloten, hoeft geen milieueffectrapport te worden gemaakt. De mer-beoordeling kan ook
leiden tot het verbinden van voorschriften aan de omgevingsvergunning voor de lozingsactiviteit
om het tegengaan van belangrijke nadelige milieugevolgen te borgen, waarbij die voorschriften
ook andere gevolgen voor het milieu kunnen betreffen dan die welke volgen uit het oogmerk van
de regels voor de wateractiviteiten. Artikel 16.53 van de Omgevingswet waarborgt dat bij het
nemen van het besluit over de vergunning voor de lozingsactiviteit het bevoegd gezag voor de
wateractiviteit rekening moet houden met alle gevolgen die het project voor het milieu kan
hebben, ook als die gevolgen zouden vallen buiten het oogmerk van de activiteit waaraan de
vergunningplicht is gekoppeld.
Op bovenbeschreven wijze wordt in de vergunningprocedure ook bezien of de verondieping
voldoet aan eisen van functionaliteit van de toepassing en of de verondieping daadwerkelijk recht
doet aan bijvoorbeeld de te ontwikkelen natuurwaarden of andere functionele doelstellingen van
de herinrichting. Het verondiepen van een plas is bijvoorbeeld functioneel als grond en
baggerspecie wordt toegepast om de wanden van de plas te stabiliseren, om de natuurwaarde of
recreatieve waarde te bevorderen of om de plas tot landbodem te ontwikkelen.
Voor de samenstelling van de toe te passen grond en baggerspecie gelden voorts algemene
rijksregels met generieke samenstellingseisen. Hiermee wordt een minimaal beschermingsniveau
geborgd. Voor zover de locatiespecifieke omstandigheden dit vereisen, kan in de vergunning van
de generieke samenstellingseisen gemotiveerd worden afgeweken en is daarmee maatwerk
mogelijk.
Gelet op de keuze om de mer-beoordeling te koppelen aan een omgevingsvergunning voor een
lozingsactiviteit is de waterbeheerder (het dagelijks bestuur van een waterschap en voor de
rijkswateren de minister van Infrastructuur en Waterstaat) het bevoegd gezag. Vanwege
bovenbeschreven samenhang tussen de verschillende juridische activiteiten verdient bij het
verondiepen van een diepe plas toepassing van artikel 2.2 van de wet (rekening houden met
elkaars taken en bevoegdheden en afstemming tussen bestuursorganen) bijzondere aandacht. Zo

160

zal de waterbeheerder bij de beoordeling van de lokale hinder met de gemeente afstemmen. In de
regel zal het zwaartepunt van de milieueffecten in het waterspoor liggen, nu
verondiepingsprojecten merendeels plaatsvinden ter verbetering van de waterkwaliteit of om
waterstaatkundige redenen. Mocht in een specifiek geval echter blijken dat beoordeling van andere
dan wateraspecten doorslaggevend is en het meer voor de hand ligt dat de gemeente die integrale
milieubeoordeling uitvoert en de vergunning verleent, dan kan gebruik worden gemaakt van de
flexibiliteitsregeling van artikel 5.16 van de wet, die het mogelijk maakt dat de waterbeheerder de
bevoegdheid voor de vergunning voor de wateractiviteiten, inclusief de bijbehorende merbeoordeling, aan de gemeente overdraagt. De gemeente moet hiermee wel instemmen. Het
nieuwe bevoegd gezag is na vergunningverlening ook het bevoegd gezag voor toezicht en
handhaving op de verleende vergunning. Het overdragen van deze bevoegdheid kan bijvoorbeeld
aan de orde zijn indien er vrijwel uitsluitend belangen spelen die specifiek de gemeente aangaan
(bijvoorbeeld indien een diepe plas (gedeeltelijk) wordt gedempt, uitsluitend om woningbouw
mogelijk te maken).
De waterbeheerder is bevoegd gezag voor zowel de lozingsactiviteit als de
beperkingengebiedactiviteit. De omgevingsvergunningen voor de lozingsactiviteit en de
beperkingengebiedactiviteit kunnen in één aanvraag of in aparte aanvragen worden aangevraagd.

Verspreiding baggerspecie op de landbodem: verspreidingsnormen en afstandsnorm
Het Nederlandse polderlandschap bestaat uit een stelsel van polders waar via bemaling de
waterstand door de waterschappen op een afgesproken peil wordt gehouden. Om de
afvoercapaciteit van deze sloten en watergangen op peil te houden worden met een cyclus van
eens in de 5-10 jaar uitgebaggerd. Het uitgebaggerde materiaal is door afkalven, afspoeling en
intrappen (door vee) in de sloten en watergangen terecht gekomen en wordt al eeuwenlang op
de direct aan de sloten en watergangen grenzende percelen toegepast.
Voor verspreiden van baggerspecie op de landbodem bij landbouwkundig gebruik zijn specifieke
kwaliteitseisen van toepassing die zijn gebaseerd op het principe van toxische druk van het
mengsel van verontreinigende stoffen dat in de baggerspecie aanwezig is. Deze kwaliteitseisen
zijn aangescherpt zodat ze beter aansluiten bij het landbouwkundig gebruik. Tegelijkertijd is de
mogelijkheden tot verspreiden niet meer beperkt tot het aangrenzende perceel, maar ook
mogelijk op landbouwpercelen op een afstand van 10 kilometer van de locatie waarvan de
baggerspecie afkomstig is. Waterschappen hebben met de afstandsmaat van 10 kilometer binnen
het gebied van herkomst de mogelijkheid om op relatief korte afstand van het baggeren een
bestemmingsperceel te zoeken waarvan de bodemgesteldheid verbeterd moet worden.
Dit leidt tot een betere afstemming op het landbouwkundig gebruik en voorkomt discussies over
wat als aangrenzend perceel moet worden beschouwd. Met deze kwaliteitseisen is een balans
gevonden tussen het benutten van de baggerspecie voor het verbeteren van de
bodemgesteldheid en het beschermen van de agrarische producten afkomstig van
landbouwgronden. Hiermee wordt de bodemgesteldheid van die aangrenzende percelen, vaak
met een agrarische functie, hersteld of verbeterd.
Hiermee is het mogelijk dat gebiedseigen baggerspecie binnen een beheergebied kan worden
toegepast, waarbij rekening wordt gehouden met landbouwkundig gebruik.
Door het gebruik van gebiedseigen baggerspecie voor het verbeteren van het landbouwkundig
gebruik, wordt op het niveau van het poldergebied standstill beoogd en wordt voorkomen dat
veel afvoer van baggerspecie uit het gebied of aanvoer uit andere gebieden plaatsvindt.
Bovendien draagt baggerspecie vaak bij aan de bodemvruchtbaarheid van landbouwgronden.
In artikel 10.3 van de wet is vanwege het belang van het onderhoud van het watersysteem de
verplichting opgenomen voor eigenaren van aan watergangen grenzende percelen om de
vrijkomende baggerspecie uit deze watergangen op hun perceel te ontvangen. Waterschappen
zullen bij voorkeur gebruik maken van deze verplichting, maar in sommige gevallen is
verspreiding vanwege het gebruik van het aan de watergang grenzende perceel voor

161

woondoeleinden ongewenst of onmogelijk. In die gevallen voorziet de afstandsmaat in een
vergroting van de mogelijkheden voor het waterschap om op vrijwillige basis met
terreineigenaren binnen het poldergebied te zoeken naar een geschikte bestemming voor de
baggerspecie.
Voor het verspreiden van baggerspecie op landbouwgrond om de bodemgesteldheid te
verbeteren wordt vaak gebruik gemaakt van een weilanddepot. Dit depot is geen tijdelijke
opslag als bedoeld in de milieubelastende activiteit tijdelijke opslag maar een voorziening ten
behoeve van de definitieve toepassing van de baggerspecie. Het weilanddepot is een voorziening
die voorkomt dat de opgebrachte baggerspecie vanwege de hoeveelheid vocht in de
baggerspecie, wegvloeit van het perceel waar het is opgebracht en zo de sloten van dat perceel
vult. Bij een weilanddepot wordt van de bouwvoor een kade gemaakt waarbinnen de
baggerspecie wordt ingebracht. De baggerspecie wordt toegepast onder het regime voor
verspreiden van baggerspecie op de landbodem (zie artikel 4.1275). In een weilanddepot
hoeven geen bodembeschermende voorzieningen te worden aangebracht. Nadat de
baggerspecie is ingedroogd worden de kades door de baggerspecie geploegd en wordt het
perceel weer voor agrarische doeleinden ingezet.
Maatwerk toepassen mijnsteen en vermengde mijnsteen
Voor het toepassen van mijnsteen en met grond en baggerspecie vermengde mijnsteen in de
voormalige mijnbouwgebieden in de provincie Limburg zijn aparte regels gesteld. Hiervoor bestaan
twee redenen. In de eerste plaats voldoet vermengde mijnsteen niet aan de omschrijving van het
begrip grond. In de tweede plaats beogen de specifieke regels recht te doen aan de bijzondere
problematiek in de voormalige mijnbouwgebieden, waar grote hoeveelheden mijnsteen en
vermengde mijnsteen geconcentreerd en niet terugneembaar zijn toegepast.
De specifieke regels voor de voormalige mijnbouwgebieden houden in dat mijnsteen en vermengde
mijnsteen daar mag worden toegepast volgens regels die overeenkomen met de regels voor het
toepassen van grond en baggerspecie. De essentie hiervan is dat de mijnsteen en vermengde
mijnsteen, anders dan bij bouwstoffen, niet terugneembaar hoeven te worden toegepast. Ze
worden na toepassen dus blijvend onderdeel van de bodem. In verband daarmee gelden onder
meer andere kwaliteitseisen.
Ten opzichte van de eerdere regeling in het Besluit bodemkwaliteit zijn enkele zaken gewijzigd. In
het Besluit bodemkwaliteit was een voorwaarde voor het toepassen van vermengde mijnsteen in
de mijnbouwgebieden dat de gemeente of waterbeheerder daarvoor lokaal beleid had vastgesteld
in een nota bodembeheer. De betrokken bestuursorganen, op één gemeente na, hebben in dat
kader lokaal beleid vastgesteld dat via het overgangsrecht nog enige tijd geldig is. Na afloop van
het overgangsrecht of zoveel eerder als de gemeente of waterbeheerder wenselijk acht, gelden de
kwaliteitseisen van artikel 4.1284. De gemeente of waterbeheerder kan maatwerkvoorschriften of
maatwerkregels stellen, waarin van die eisen wordt afgeweken.
De beleidsvrijheid die gemeenten hebben voor het stellen van kwaliteitseisen via maatwerk is niet
langer begrensd door de interventiewaarde bodemkwaliteit. Dat sluit aan bij de wens van de
betrokken gemeenten om voor van nature voorkomende verontreinigingen een afwijkende
kwaliteitseis boven de interventiewaarde bodemkwaliteit vast te mogen stellen. Uit onderzoek56 is
gebleken dat in de mijnsteen in enkele gevallen van nature voorkomende gehalten nikkel zijn
aangetroffen boven de interventiewaarde bodemkwaliteit. Via maatwerkregels en
maatwerkvoorschriften kunnen de betrokken overheden mijnsteen met een gehalten boven de
interventiewaarden bodemkwaliteit in de mijnsteengebieden toepassen.
IBC-variant voor bouwstoffen: uitfaseren

56

Onderzoek naar natuurlijke gehalten stoffen in mijnsteen, LievenseCSO, 25 april 2016.

162

Onder de Omgevingswet is het niet meer mogelijk om bouwstoffen, die niet voldoen aan de
maximale emissiewaarden voor niet-vormgegeven bouwstoffen toch toe te passen, door gebruik te
maken van het toepassingskader voor IBC-bouwstoffen. Het toepassen van IBC-bouwstoffen past
namelijk niet meer in het streven naar een circulaire economie en wordt uitgefaseerd. Hiervoor is
een aantal redenen. IBC-bouwstoffen kunnen na beëindiging van hun toepassing in een volgende
levensfase niet in de normale recyclingketen van bouwstoffen worden opgenomen. Zij zouden dan
alleen opnieuw als IBC-bouwstoffen kunnen worden toegepast. Daarnaast blijft er altijd een risico
op verontreiniging van de bodem en het oppervlaktewater bestaan. De isolerende voorzieningen
die bij het toepassen van IBC-bouwstoffen moeten worden aangebracht, bieden op termijn niet
altijd voldoende bescherming. Ten slotte is de kennis van gemeentelijke overheden van de risico’s
bij toepassing van IBC-bouwstoffen beperkt.
AVI-bodemas
Het toepassen van bouwstoffen onder IBC-condities betrof vrijwel uitsluitend AVI (Afvalverbrandingsinstallaties)-bodemassen. Als gevolg van in 2012 afgesloten Green Deal over AVIbodemassen57 is het mogelijk om het toepassen van IBC-bouwstoffen58 uit te faseren.
Doelstelling van deze Green Deal is om bodemassen zodanig te bewerken dat er een
kwaliteitsverbetering optreedt, zodat toepassing niet meer onder IBC-omstandigheden nodig is
en in 2020 alle AVI-bodemas wordt opgewerkt. Daarom is het toepassen van IBC-bouwstoffen
onder de Omgevingswet niet meer mogelijk, behoudens overgangsrecht voor een periode van
zes maanden om bestaande voorraden nog te kunnen afzetten.
Voor het uitfaseren van de IBC-bouwstoffen is ook het Besluit vrijstellingen stortverbod buiten
inrichtingen gewijzigd. Dit wijzigingsbesluit maakt een einde aan de vrijstelling van het verbod
om buiten een inrichting afvalstoffen op of in de bodem brengen, voor het toepassen van AVIbodemas als IBC-bouwstof overeenkomstig het Besluit bodemkwaliteit.
Na inwerkingtreding van het Besluit activiteiten leefomgeving zullen IBC-bouwstoffen die
vrijkomen uit werken of als afvalstof uit een bewerkingsproces zoals afvalverbranding, zodanig
moeten worden bewerkt dat ze na bewerking voldoen aan de emissie-eisen voor bouwstoffen.
Als bewerking niet mogelijk is, kan het materiaal worden gestort, na verleende ontheffing van
het stortverbod. Op het tijdelijk uitnemen van IBC-bouwstoffen uit een IBC-toepassing die is
aangelegd onder het Besluit bodemkwaliteit, blijven op grond van overgangsrecht de regels van
dat Besluit bodemkwaliteit van toepassing.
Informatieplicht AVI bodemas granulaat, immobilisaat en gereinigde grond en baggerspecie
AVI-bodemas granulaat en immobilisaat
Voor het toepassen van bouwstoffen zijn geen meld- en informatieplichten opgenomen, behalve
voor het toepassen van AVI-bodemas en immobilisaten. Vier weken voor aanvang van de
activiteit moet het toepassen van AVI-bodemas en immobilisaten kenbaar worden gemaakt bij
het bevoegd gezag door het verstrekken van specifieke gegevens en bescheiden (zie artikel
4.1258). Deze informatieplicht geldt niet als AVI-bodemas wordt gebruikt als toeslagmateriaal bij
de productie van beton.
AVI-bodemas is het restproduct van de verbranding van huisvuil. Als gevolg van de Green Deal
Verduurzaming AVI-bodemas, zijn AVI-bodemassen na 2020 zodanig opgewerkt dat het zonder
isolerende voorzieningen kan worden toegepast in functionele toepassingen. De opgewerkte AVIbodemas is een relatief nieuw product. Daarnaast is de keten van productie tot afzet van AVIbodemas complex en kent veel spelers. Bij toezichthouders bestaat daarom behoefte om
specifiek toezicht te kunnen houden op de kwaliteit van AVI-bodemas en de locatie van

57

Green Deal Verduurzaming AEC-bodemassen afgesloten in 2012 tussen de Vereniging Afvalbedrijven en de
toenmalige staatssecretaris van Milieu.
58
IBC-bouwstof: bouwstof die vanwege de mate van emissie alleen met isolatie- beheers- en
controlemaatregelen mag worden toegepast.

163

toepassing. Met de informatieplicht is geborgd dat altijd voorafgaand aan de toepassing de
kwaliteit van het AVI-bodemas kenbaar is en de locatie bekend is.
Voor immobilisaten geldt ook een informatieplicht. Door toevoeging van bindmiddel en overige
additieven worden bij immobilisaten verontreinigingen in bouwstoffen gebonden en emissies
beperkt. Immobilisaten zijn vaak voor een deel samengesteld uit bouwstoffen die in ongebonden
vorm niet voldoen aan de emissie-eisen van het Besluit bodemkwaliteit. Ook hiervoor bestaat de
behoefte voor specifiek toezicht op de kwaliteit voor en na de gebruiksfase. Immers bij
immobilisaten doet zich aan het einde van de levensduur het probleem voor dat deze
verontreinigde stoffen bevatten die vrij kunnen komen als bij het verwijderen het immobilisaten
wordt gebroken of verkleind.
Gereinigde grond en baggerspecie
Gereinigde grond en baggerspecie is grond of baggerspecie die zonder eerdere bewerking niet
voor toepassing geschikt was en na bewerking door een erkende instantie op basis van de
BRL7500 is gereinigd, kan wel voor toepassing geschikt zijn. Toezichthouders hebben de
behoefte om specifiek toezicht te houden op de kwaliteit van de gereinigde grond en de wijze
van toepassen.
Gereinigde grond die aan de kwaliteitseisen voldoet kan namelijk door zijn specifieke
eigenschappen niet onder alle omstandigheden, zoals in het oppervlaktewater, worden
toegepast. Daarom wordt in 2019 de normstelling en de onderzoeksmethode voor thermisch
gereinigde grond (TGG) geëvalueerd59. Omdat gereinigde grond niet onder alle omstandigheden
kan worden toegepast, is het bij verwijdering en hergebruik van belang om de herkomstlocatie
te kennen en de nieuwe toepassingslocatie. Met een informatieplicht heeft het bevoegd gezag
kennis van de kwaliteit van de toegepaste grond en de locatie waar deze wordt toegepast. De
termijn voor het verstrekken van de informatie, voorafgaand aan de toepassing, bedraagt vier
weken. Hierdoor heeft het bevoegd gezag de mogelijkheid om maatwerkvoorschriften te stellen
ter bescherming van de bodem en het oppervlaktewater. Voor iedere volgende partij gereinigde
grond die wordt toegepast, geldt een termijn van vijf werkdagen voor de informatieplicht.

11.4

Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet

De omzetting van de regels voor toepassen van bouwstoffen, grond, baggerspecie en mijnsteen
heeft geleid tot verschillende wijzigingen ten opzichte van de situatie voor de inwerkingtreding van
de Omgevingswet. In deze paragraaf zijn de belangrijkste wijzigingen beschreven.
Systeem
• Verdeling regels in het Besluit activiteiten leefomgeving en regels in het Besluit bodemkwaliteit.
Niet alle bepalingen van het Besluit bodemkwaliteit zijn in dit Aanvullingsbesluit opgenomen. De
eisen aan de toepasser zijn opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving. Eisen aan
andere normadressanten en productgerelateerde eisen vallen niet onder de scope van de
omgevingswet en zijn daarom achtergebleven in het Besluit en de Regeling bodemkwaliteit.
• Definities aangepast en afgestemd op de wet. Zo heet de milieuverklaring nu milieuverklaring
bodemkwaliteit, de erkenning in het kader van kwalibo is nu erkenning bodemkwaliteit. Een
nuttige en functionele toepassing heet nu functionele toepassing.
Toepassen algemeen
• Functionele toepassing verduidelijkt. In de artikelen is duidelijker verwoord dat de toepasser
uitsluitend bouwstoffen, grond en baggerspecie mag toepassen in functionele toepassingen.
• Benaming klassen zijn aangepast. Door het vervallen van de gevalsbenadering uit de Wet
bodembescherming, waren de termen ernstig en niet-ernstig verontreinigd aan vervanging toe.
Voor baggerspecie is aangesloten bij termen die beter duiden met wat voor materiaal je te
maken hebt.
59

Evaluatie genoemd in brief aan Tweede Kamer: TK, 2018-2019, 30015, nr.56.

164

Bouwstoffen
• Informatieplicht AVI-bodemas granulaat en immobilisaat.
Voor deze bouwstoffen moet voorafgaand aan de toepassing informatie worden verstrekt aan
het bevoegd gezag.
• Vrijstelling milieuverklaring bouwstoffen zonder eigendomsoverdracht anders ingevuld.
De vrijstelling van milieuverklaring is uitgebreid voor alle vormgegeven bouwstoffen, die niet
van vorm veranderen en onder dezelfde omstandigheden worden toegepast. Deze
vormengegeven bouwstoffen zijn onder genoemde omstandigheden geen risico voor het milieu,
zelfs als ze aan een andere eigenaar worden overgedragen. Dit zijn bijvoorbeeld stoeptegels,
die in een andere straat in ongewijzigde vorm worden hergebruikt als verharding. Bij de nietvormgegeven bouwstoffen is de vrijstelling van de milieuverklaring beperkt tot de tijdelijke
uitname. Voor andere gevallen kan niet worden gesteld dat er geen risico’s zijn voor het milieu,
ook niet als het eigendom niet wordt overgedragen. Het Besluit bodemkwaliteit kende een
vrijstelling van een milieuverklaring, als de bouwstoffen zonder eigendomsoverdracht opnieuw
werden toegepast.
Grond en baggerspecie
• Wijziging rechtsgevolg melding toepassen grond of baggerspecie. Als het voornemen om grond
of baggerspecie toe te passen niet is gemeld, is het toepassen niet toegestaan. Het achterwege
laten van een melding heeft dus grote gevolgen. Dit is een verschil ten opzichte van de
meldingsplicht die eerder in het Besluit bodemkwaliteit was opgenomen. Het niet naleven van
die meldingsplicht betekende alleen dat een administratief voorschrift was overtreden. Dit had
geen gevolgen voor het toepassen als zodanig. Het toepassen was ook zonder melding legaal,
zo lang aan de inhoudelijke voorschriften van het Besluit bodemkwaliteit werd voldaan. De
reden van deze wijziging is dat de melding onmisbaar is voor het houden van (risico)gestuurd
toezicht. Dit instrument vervult in het systeem van algemene regels daarom een belangrijke
functie.
• Hoeveelheidsgrens vrijstelling natuurlijk persoon. Omdat particulieren – natuurlijke personen in bijvoorbeeld een tuin beperkt grondverzet uitvoeren, is een hoeveelheidsgrens opgenomen
van 25 m3. Hieronder gelden voor een particulier geen administratieve verplichtingen.
• Verspreiden baggerspecie op de landbodem gewijzigd. De kwaliteitseisen zijn aangescherpt en
afgestemd op het landbouwkundig gebruik van de percelen waarop de baggerspecie wordt
toegepast. Voor het verspreiden naast het aangrenzend perceel een afstandsmaat aangehouden
van 10 kilometer bij het verspreiden van baggerspecie op landbouwpercelen, inclusief het
gebruik van weilanddepots.
• Kwaliteitseisen diepe plassen gewijzigd. Voor het toepassen van grond en baggerspecie in diepe
plassen zijn de kwaliteitseisen afgestemd op de kwaliteitseisen voor het oppervlaktewater en
grondwater. Hierdoor zal een deel van de grond en baggerspecie, die nu in een diepe plas kan
worden toegepast, een andere bestemming krijgen bijvoorbeeld toepassing op land of in de
Rijks baggerspeciedepots.
• Meer maatwerk mogelijk. De mogelijkheden voor maatwerk voor verspreiden van baggerspecie,
grootschalige toepassingen en het toepassen van bouwstoffen is in principe groter dan onder
het Besluit bodemkwaliteit. De verwachting is dat hier beperkt gebruik van wordt gemaakt. Het
gebruik van maatwerk in de praktijk wordt gemonitord.
• Vergunningplicht met MER-beoordeling verondieping diepe plassen. Naast de
beperkingengebiedsactiviteitvergunning wordt ook een vergunningplicht ingesteld voor het
functioneel toepassen en de lozingsactiviteit.
• Informatieplicht gereinigde grond. Voor deze materialen moet voorafgaand aan de toepassing
informatie worden verstrekt aan het bevoegd gezag.
Mijnsteen
▪ Verruiming maatwerk. Maatwerk is nu, naar wens van de regio, ook mogelijk boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit vanwege natuurlijk verhoogde gehalten nikkel.

165

11.5

Effecten

•

Snellere procedures. In dit Aanvullingsbesluit is een aantal begrippen verduidelijkt, is
duidelijker omschreven wat functionele toepassingen zijn en is tevens verduidelijkt wanneer
er sprake is van een melding dan wel een informatieplicht. Dit heeft als resultaat dat de
toepassing van algemene rijksregels minder vaak zal leiden tot discussies en zorgt voor
minder bestuurlijke en administratieve lasten.

•

Gebruikersvriendelijker. De resterende bepalingen van het Besluit bodemkwaliteit zijn
herschikt en gestructureerd waardoor duidelijker is welke eisen aan de milieuverklaringen
worden gesteld.

•

Samenhangende benadering. De inbouw van de regels voor toepassen van bouwstoffen,
grond en baggerspecie in de systematiek van de Omgevingswet zorgt voor een meer integrale
en flexibele afweging.

•

Gelijkwaardig beschermingsniveau. De eisen uit het Besluit bodemkwaliteit zijn voor een groot
deel beleidsneutraal overgezet. Op onderdelen is er (meer) ruimte voor maatwerk, die door de
decentrale overheden op verschillende wijze kan worden benut. De Omgevingswet biedt
hiervoor kaders die de mogelijkheden tot maatwerk begrenzen. Het lokale bestuur heeft al
ervaring met maatwerk bij het toepassen van grond en baggerspecie. De ervaring leert dat bij
het toepassen van maatwerk de bescherming van de bodem nadrukkelijk in acht worden
genomen. De regels voor bouwen, saneren, opslaan en toepassen van grond en baggerspecie
komen in het omgevingsplan bij elkaar; een integrale en transparante afweging door het lokale
bestuur kan helpen bij het maken van een verantwoorde keuze. Voor diepe plassen is een
nieuw milieu-hygiënisch toetsingskader ontwikkeld. Dit kader biedt een betere onderbouwing
voor een verantwoorde toepassing van grond en baggerspecie in een diepe plas.

11.6 Toepassen van bouwstoffen, grond, baggerspecie en mijnsteen onder de
Omgevingswet
In hoofdzaak gaat het bij het toepassen van bouwstoffen, grond, baggerspecie en mijnsteen om
het gebruik daarvan in een functionele toepassing met een kwaliteit die geschikt is voor die
toepassing of voldoet aan de maatwerkregels die zijn gesteld. De aanduiding van die kwaliteit vindt
plaats in een milieuverklaring die op grond van het Besluit bodemkwaliteit is afgegeven. Daarnaast
gelden er, net als bij de andere milieubelastende activiteiten, meld- en informatieverplichtingen en
zijn de regels over maatwerk aan de orde.
Functionele toepassing
Bij elke milieubelastende activiteit wordt in hoofdstuk 4 in een artikel aangegeven wat onder een
functionele toepassing moet worden verstaan. Voor bouwstoffen betreft het artikel 4.1259, voor
toepassen van grond en baggerspecie artikel 4.1269 en voor het toepassen van mijnsteen en
vermengde mijnsteen artikel 4.1282. Voor de toelichting op deze artikelen wordt verwezen naar
de artikelsgewijze toelichting.
Kwaliteitseisen
Bij elke milieubelastende activiteit wordt in hoofdstuk 4 kwaliteitseisen gesteld. Voor bouwstoffen
betreft dit artikel 4.1263, voor toepassen van grond en baggerspecie artikel 4.1273 en voor het
toepassen van mijnsteen en vermengd mijnsteen artikel 4.1286. Voor de toelichting op deze
artikelen wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting.
Voor grond en baggerspecie zijn in artikel 4.1274 (grootschalige toepassing), in artikel 4.1276
(diepe plassen), in artikel 4.1277 (verspreiden) en in artikel 4.1278 (tarra-grond) specifieke
kwaliteitseisen gesteld, in afwijking van artikel 4.1273.

166

Voor mijnsteen en vermengde mijnsteen zijn in artikel 4.1287 (grootschalige toepassing)
specifieke kwaliteitseisen gesteld, in afwijking van artikel 4.1286.
Met een maatwerkregel of maatwerkvoorschrift kan van de kwaliteitseisen worden afgeweken.
Hieraan zijn voorwaarden aan verbonden; zie de toelichting bij paragraaf 11.2 over maatwerk.
Kwaliteit van het toe te passen materiaal en milieuverklaring afgegeven overeenkomstig Besluit
bodemkwaliteit
De kwaliteit van het toe te passen materiaal moet voldoen aan de kwaliteitseisen. Dit is een
verantwoordelijkheid van degene die toepast. Voor het aantonen van die kwaliteit moet gebruik
gemaakt worden van een milieuverklaring die overeenkomstig het Besluit bodemkwaliteit is
afgegeven.
Meldplicht en informatieverplichtingen
Voor het toepassen van bouwstoffen gelden in principe geen meld- en informatieverplichtingen,
met uitzondering van AVI-bodemassen en immobilisaten (artikel 4.1258).
Voor het toepassen van grond en baggerspecie geldt een meldplicht (artikel 4.1266) met onder
meer een onderbouwing van de functionaliteit van de toepassing. Daarnaast is er een
informatieplicht voor per partij op grond van artikel 4.1267 en 4.1268.
Voor het toepassen van mijnsteen en vermengd mijnsteen geldt een meldplicht (artikel 4.1280)
met onder meer een onderbouwing van de functionaliteit van de toepassing. Daarnaast is er een
informatieplicht per partij op grond van artikel 4.1281.
Voor een nadere uitleg en de concrete meld- en informatieverplichtingen wordt verwezen naar de
artikelen en de toelichting daarop.

167

12 Milieubelastende activiteit het op of in de bodem brengen van
meststoffen

12.1

Inleiding

Dit aanvullingsbesluit voorziet ook in de inbouw van het Besluit gebruik meststoffen en de
Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen in het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit
kwaliteit leefomgeving en het Omgevingsbesluit. Het Besluit gebruik meststoffen en de
Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen waren gebaseerd op de Wet bodembescherming. Met
het intrekken van de Wet bodembescherming is de juridische grondslag aan het Besluit gebruik
meststoffen en de Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen ontvallen; omzetting van het besluit
en de regeling was noodzakelijk. Hiertoe voorziet dit aanvullingsbesluit in een wijziging van het
Besluit activiteiten leefomgeving: het op of in de bodem brengen van meststoffen is als nieuwe
richtingaanwijzer in hoofdstuk 3 opgenomen (paragraaf 3.2.20). In hoofdstuk 4 van het Besluit
activiteiten leefomgeving zijn de algemene rijksregels voor het op of in de bodem brengen van
meststoffen ingevoegd. Ook zijn in het Besluit kwaliteit leefomgeving instructieregels voor het
bevoegd gezag opgenomen en strekt de wijziging van het Omgevingsbesluit er toe enkele
procedurele aspecten te regelen.
De algemene rijksregels in het Besluit activiteiten leefomgeving hebben tot doel de belasting van
de bodem en het water door fosfaat- en stikstofhoudende verbindingen afkomstig uit
meststoffen terug te dringen en om de emissie van stoffen die tot verzuring kunnen leiden te
beperken. In lijn met het Besluit gebruik meststoffen zijn regels gesteld met beperkingen aan de
periode waarin, de omstandigheden waaronder en de wijze waarop deze op of in de bodem
kunnen worden gebracht.
De regels in dit aanvullingsbesluit zijn ook noodzakelijk ter implementatie van de nitraatrichtlijn60,
de kaderrichtlijn water61 , de nec-richtlijn62 en de zuiveringsslibrichtlijn.63
12.2

Beleidskeuzes

Toepassingsbereik
Dit aanvullingsbesluit bevat net als het Besluit gebruik meststoffen, regels voor het op of in de
bodem brengen van meststoffen. Hieronder valt ook het vernietigen van de zode van gras op
weidegronden. Meer concreet staan die regels in paragraaf 3.2.20 en de paragrafen 4.116, 4.117
en 4.118 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Deze paragrafen gelden voor
landbouwgronden, natuurgronden en overige gronden, tenzij in de regels nadrukkelijk anders
bepaald.
Kleinschalig gebruik van meststoffen valt onder bepaalde voorwaarden buiten de reikwijdte. Zo valt
een particulier huishouden, die niet meer dan 160 liter per jaar vaste mest op of in de bodem van
zijn siertuin brengt, niet onder het toepassingsbereik
Paragraaf 3.2.20 van het Besluit activiteiten leefomgeving dat via dit aanvullingsbesluit aan het
Besluit activiteiten leefomgeving wordt toegevoegd, geldt voor wat betreft meststoffen alleen voor

60

Richtlijn nr. 91/676/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 12 december 1991, inzake
de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen (PbEG 1991, L 375).
61
Richtlijn nr. 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 23 oktober 2000,
tot het vaststellen van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid (PbEG L 327).
62
Richtlijn 2001/81/EG inzake nationale emissieplafonds voor bepaalde luchtverontreinigde stoffen (PbEG L
309; hierna: NEC-richtlijn).
63
Richtlijn nr. 86/278/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 12 juni 1986, betreffende de
bescherming van het milieu, in het bijzonder de bodem, bij het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw (PbEG
1986, L 278; hierna: zuiveringsslibrichtlijn).

168

de nuttige toepassing van meststoffen. Zodra geen sprake meer is van nuttige toepassing is sprake
van het verwijderen van bedrijfsafvalstoffen. De laatstgenoemde categorie valt niet onder het
toepassingsbereik, maar onder de reikwijdte van paragraaf 3.5.11 van het Besluit activiteiten
leefomgeving. Dit is een voortzetting van de regels zoals die voor inwerkingtreding van dit
aanvullingsbesluit golden.
Bevoegd gezag
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is en blijft onder de Omgevingswet het
bevoegd gezag voor het op of in de bodem brengen van meststoffen als bedoeld in paragraaf
3.2.20 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Dit is in artikel 2.8 van het Besluit activiteiten
leefomgeving geregeld.
Gelet op de aard van de taken en bevoegdheden ligt dit voor de hand. De regels strekken mede ter
uitvoering van Europese verplichtingen en hangen nauw samen met de Meststoffenwet.
Maatwerk
De Omgevingswet kent de instrumenten vrijstellingen en ontheffingen niet. In plaats daarvan kan
gebruik worden gemaakt van het instrument maatwerk. Met de aanwijzing van de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit als bevoegd gezag is omzetting van het Besluit gebruik
meststoffen en de Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen naar de Omgevingswet niet van
invloed op de mogelijkheid om in specifieke gevallen aangepaste voorschriften via maatwerk te
stellen. Voor onverwachte en uitzonderlijke situaties die nog niet zijn te voorzien met een meer
algemeen karakter kunnen ook algemene rijksregels vast worden gesteld in het Besluit
activiteiten leefomgeving of via de ter uitvoering van de Omgevingswet vastgestelde
uitvoeringsregeling.
Dat de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bevoegd gezag is laat onverlet dat
lokale overheden maatwerkregels kunnen stellen. Zo kunnen bij maatwerkregel strengere
gebruiksnormen worden vastgesteld ter bescherming van bijzondere gebieden, bijvoorbeeld een
drinkwaterwinningsgebied, een kwetsbaar natuurgebied of de zone rond een ecologisch belangrijke
beek. Dit kan de vorm hebben van een verbod op het gebruik van meststoffen.
Een maatwerkregel die een gebruiksnorm voor een bepaald gebied versoepelt zal een risico van
overschrijding van de omgevingswaarden voor het grondwater en het oppervlaktewater betekenen.
Dergelijk maatwerk is niet toegestaan (artikel 4.1198 van het Besluit activiteiten leefomgeving).
Andere maatwerkregels kunnen alleen gesteld worden als een lokale overheid kan motiveren dat
dat nodig is vanwege “onvoorziene situaties, bijzondere gevallen of lokale omstandigheden”. Voor
technische regels is dat meestal niet het geval. Bij het stellen van maatwerkregels zal in kaart
gebracht moeten worden wat de gevolgen zijn voor het bereiken van de omgevingswaarden voor
het grondwater, het oppervlaktewater en de ammoniakemissie. Maatwerk dat leidt tot een hogere
belasting van het grondwater of het oppervlaktewater met stikstof of fosfaat of de lucht met
ammoniak past niet binnen de randvoorwaarden van maatwerk en is daarmee niet toegestaan.
Ook is het niet toegestaan om maatwerkregels te stellen die zouden leiden tot het niet toepassen
van passende preventieve maatregelen of beste beschikbare technieken. Maatwerk dat
bijvoorbeeld het verbod op uitrijden op een bevroren bodem zou opheffen is niet toegestaan. Ook
kan een lokale overheid het uitrijseizoen via een maatwerkregel niet verlengen. Extreme
weersomstandigheden zijn een bovenregionale bijzondere omstandigheid en de rijksregels kennen
een voorziening op landelijk niveau (op grond van artikel 19.0 van de Omgevingswet). Een
gemeente of provincie kan zich hier niet op beroepen.
Zuiveringsslib
De regels voor het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib is maar voor een beperkte en
specifieke groep bedrijven relevant. Om die reden is er voor gekozen een aparte paragraaf in
169

hoofdstuk 4 van het Besluit activiteiten leefomgeving op te nemen, zodat wordt voorkomen dat
degenen die niets met zuiveringsslib doen, onnodig worden belast met de voor zuiveringsslib
geldende regels. De algemene regels gelden voor schoon zuiveringsslib. Dat zuiveringsslib is
voornamelijk afkomstig uit de voedingsmiddelenindustrie. In uitzonderlijke gevallen wordt nog
gebruik gemaakt van zuiveringsslib afkomstig rioolwaterzuiveringsinstallaties. Deze categorie is
vergunningplichtig (het nieuwe artikel 3.48b van het Besluit kwaliteit leefomgeving). De aanvraag
hiertoe dient bij de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit te worden ingediend.
Afvalwaterstromen
Het Besluit activiteiten leefomgeving heeft betrekking op een aantal afvalwaterstromen waaronder:
- afvalwater afkomstig van het reinigen en ontsmetten van dierenverblijven en veewagens,
- naspoelwater afkomstig van het reinigen en spoelen bij het melken,
- vrijkomende vloeistoffen afkomstig van het opslaan van vaste mest, champost en dikke fractie,
- vrijkomende vloeistoffen afkomstig van de opslag van kuilvoer of vaste bijvoedermiddelen, en
- afvalwater afkomstig van het reinigen van werktuigen, voertuigen en apparatuur, waarmee geen
gewasbeschermingsmiddelen zijn toegepast.
Deze afvalwaterstromen kunnen worden verwijderd door:
a. het gelijkmatig verspreiden van deze afvalwaterstromen over landbouwgronden, en
b. het brengen in de mestkelder, waarna de stromen tezamen met de mest worden verspreid over
de landbouwgronden.
Deze afvalwaterstromen zijn geen dierlijke meststoffen in de zin van de Meststoffenwet, omdat
deze afvalwaterstromen geen product zijn van dierlijke meststoffen. Deze afvalstromen zijn ook
geen meststoffen in de zin van Meststoffenwet, omdat deze niet bestemd zijn voor de
toepassingen waarvoor meststoffen dienen. Het zijn afvalstoffen waarvoor het milieuhygiënisch
verantwoord is om deze in geringe hoeveelheden (bereikt door gelijkmatige verspreiding) op de
bodem te brengen. Dat deze enige hoeveelheden nutriënten bevatten maakt ze nog niet tot
meststof.
De oorspronkelijke tekst van artikel 5 van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet strookte niet met
bovenstaande in het Besluit activiteiten leefomgeving. Artikel 5 is daarom in dit aanvullingsbesluit
aangepast, zodat is verzekerd dat de betreffende afvalwaterstromen met de inhoud van de
mestkelder mogen worden gemengd en over de landbouwgronden kunnen worden uitgereden
zonder dat daarbij - onbedoeld - de Meststoffenwet wordt overtreden.
Geen aparte (vrijstellings)regeling voor waterige fracties en reinigingswater
Water dat vrijkomt bij het reinigen van stallen is relatief schoon en mag gelijkmatig over de
landbouwgronden worden verspreid. Dit is geregeld in artikel 4.813 van het Besluit activiteiten
leefomgeving. Waterige fracties komen vrij bij het verwerken van mest. Dat is relatief schoon
afvalwater. Op grond van artikel 4.862 van het Besluit activiteiten leefomgeving kan dit
afvalwater ook gelijkmatig over landbouwgronden worden verspreid. Voordat deze regels
inwerking traden was dit geregeld in de Vrijstellingsregeling waterige fracties en reinigingswater
1998. Deze Vrijstellingsregeling was gebaseerd op de Wet bodembescherming en is vervallen.
Nu het Besluit activiteiten leefomgeving voorziet in de mogelijk om afvalwater afkomstig van
waterige fracties of reinigingswater over landbouwgronden uit te rijden is geen aparte
voorziening meer nodig. Een aparte voorziening in verband met het verdwijnen van de grondslag
van de vrijstellingsregeling via dit aanvullingsbesluit is dus niet nodig.
Natuurgronden
Onder natuurgronden worden natuurterreinen verstaan als bedoeld in de Meststoffenwet. In
artikel 1, eerste lid, onder II, sub 2°, van die wet gaat het om een in Nederland gelegen
natuurterrein dat de hoofdfunctie natuur heeft. Ook in artikel 3, tweede lid, van de
170

Meststoffenwet en de artikelen 25a en 32 van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet wordt
gerefereerd aan een natuurterrein met de hoofdfunctie natuur. De reikwijdte van dit begrip is niet
zo breed dat hieronder elk perceel met natuurschoon valt. Alleen die gebieden die erkend zijn als
natuurgebied vallen onder het begrip natuurgrond. Het gaat om Natura 2000-gebieden en andere
door de provincie als natuur aangemerkte gebieden. Onder de mestregelgeving vallen de
natuurterreinen met een zogenaamde N-typering (N staat hier voor Natuur). Dat zijn door de
provincie aangewezen percelen of gebieden waarvoor een specifiek natuurbeheer geldt, welke
met een N-type wordt geduid, afhankelijk van het type beheer. De gronden met een N-type
vallen niet onder hoofdstuk III van de Meststoffenwet waarin de basis van het
gebruiksnormenstelsel (voor stikstof en fosfaat) is geregeld. De gebruiksnormen voor dierlijke
mest op natuurgronden komen nu in het Besluit activiteiten leefomgeving. In het Besluit gebruik
meststoffen was een begripsomschrijving van ‘natuurterrein’ opgenomen zonder een directe
koppeling met de Meststoffenwet te leggen. Die koppeling is nu wel gelegd. Noch de aangepaste
term ‘natuurgronden’ noch de aangepaste omschrijving betekenen een inhoudelijke wijziging ten
opzichte van de situatie voordat dit aanvullingsbesluit in werking trad.

12.3 Wijzigingen ten opzichte de situatie voor de inwerkingtreding Omgevingswet
•

Zo min mogelijk verboden. In het Besluit activiteiten leefomgeving is er voor gekozen zo min
mogelijk bepalingen als verbod te formuleren. In dit aanvullingsbesluit is deze lijn bij het
omzetten van het Besluit gebruik meststoffen en de Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen
voortgezet. De artikelen die op of in de bodem brengen van meststoffen regelen, zijn - anders
dan het Besluit gebruik meststoffen - niet als verbod geformuleerd. Voor de handhaafbaarheid
maakt dit geen verschil.

•

Activiteit staat centraal. In de regels voor het op of in de bodem brengen van meststoffen staat
niet de verontreiniging zelf, maar de activiteit centraal: het gaat om het op of in de bodem
brengen van meststoffen.

12.4 Effecten
Deze regelgeving komt op verschillende punten tegemoet aan de uitgangspunten van de
Omgevingswet.
-

Gebruiksvriendelijk: de artikelen zijn beknopter en duidelijker geformuleerd.

-

Integraler: de inhoudelijke regels voor het op of in de bodem brengen van meststoffen en
afvalwaterstromen die meststoffen bevatten staan nu in een besluit, te weten het Besluit
activiteiten leefomgeving.

12.5 Het op of in der bodem brengen van meststoffen onder de Omgevingswet
Milieubelastende activiteit: werking van paragraaf 3.2.20 van het Besluit activiteiten leefomgeving
Via dit aanvullingsbesluit wordt een nieuwe pararaaf 3.2.20 aan het Besluit activiteiten
leefomgeving toegevoegd. In deze paragraaf is de milieubelastende activiteit omschreven als het
op of in de bodem brengen van meststoffen. Hieronder wordt ook het vernietigen van zode van
gras op weidegronden verstaan.
De zode van gras heeft een vermestende werking; hierbij komt een aanzienlijke hoeveelheid
nitraat vrij. Daarom is het nodig hiervoor regels te stellen. De teelt van graszoden valt niet
onder de reikwijdte van deze paragraaf.

171

In paragraaf 3.2.20 van het Besluit activiteiten leefomgeving is vastgelegd welke algemene regels
op de activiteit van toepassing zijn. Concreet zijn dit de algemene regels in de paragrafen 4.116
(Het op of in de bodem brengen van meststoffen), 4.117 (Het op of in de bodem brengen van
zuiveringsslib) en 4.118 (Het vernietigen van de zode van gras) van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
De algemene regels: paragrafen 4.116, 4.117 en 4.118 Besluit activiteiten leefomgeving
Dit aanvullingsbesluit voegt een drietal nieuwe paragrafen aan hoofdstuk 4 van het Besluit
activiteiten leefomgeving toe: 4.116, 4.117 en 4.118. De algemene regels in deze paragrafen
sluiten inhoudelijk aan bij die van het Besluit gebruik meststoffen en de Uitvoeringsregeling
gebruik meststoffen: deze bevatten voorschriften die beperkingen stellen aan de periode waarin,
de omstandigheden waaronder en de wijze waarop meststoffen op of in de bodem worden
gebracht. De artikelen gelden voor alle typen gronden (landbouwgronden, natuurgronden,
overige gronden), tenzij specifiek iets anders is bepaald.
Aanwijzing bevoegd gezag via wijziging Omgevingsbesluit
Onze Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is het bevoegd gezag. De aanwijzing van
de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit als bevoegd gezag is via een wijziging van
Besluit activiteiten leefomgeving opgenomen. Ook het Omgevingsbesluit is in verband hiermee
aangepast. De reden om de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit als bevoegd gezag
aan te wijzen voor de regels voor de ten hoogste toegestane hoeveelheden toe te passen
meststoffen is dat deze gebruiksnormen voor landbouwgronden in de Meststoffenwet zijn geregeld.
Hiervoor is de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het bevoegd gezag. Omdat de
natuurgronden en overige gronden niet onder de reikwijdte van de Meststoffenwet vallen, is
destijds besloten om de gebruiksnormen voor deze gronden te regelen in het Besluit gebruik
meststoffen. Deze regels verhuizen nu mee naar het Besluit activiteiten leefomgeving. Door de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit als bevoegd gezag aan te wijzen voor deze
bepalingen in het Besluit activiteiten leefomgeving blijft het geheel aan gebruiksnormen onder één
bevoegd gezag.
Voor wat betreft de technische voorschriften en de toegestane periodes voor toepassing van het
gebruik van meststoffen zou het principe “decentraal, tenzij” hebben kunnen leiden tot het
aanwijzen van de lokale overheid als bevoegd gezag. Dit is niet gedaan omdat deze voorschriften
een onlosmakelijk geheel vormen met de hiervoor genoemde gebruiksnormen, die als een geheel
zijn opgenomen in het actieprogramma Nitraatrichtlijn. Dat actieprogramma stelt de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit elke vier jaar op en bespreekt hij met de Europese
Commissie. Door de bevoegdheid bij de minister te houden wil hij garanties aan de Europese
Commissie kunnen blijven geven dat er niet, of slechts bij uitzondering, van de regels wordt
afgeweken. Dit is mede van belang voor het in stand houden van de derogatie op de
Nitraatrichtlijn. Ook is er rond bijvoorbeeld de toegestane uitrijdperiodes synergie als de
handhavende partij zowel de regels van de Meststoffenwet als de voorschriften van het Besluit
activiteiten leefomgeving handhaaft.
Invoeren vergunningplicht zuiveringsslib via wijziging Besluit kwaliteit leefomgeving
Daarnaast geldt er een vergunningplicht voor zuiveringsslib afkomstig van
rioolwaterzuiveringsinstallaties. Die vergunningplicht, in de vorm van instructieregels aan het
bevoegd gezag, is gerealiseerd door een wijziging van het Besluit kwaliteit leefomgeving in dit
aanvullingsbesluit.
Typen gronden
Er wordt een onderscheid gemaakt in 3 hoofdcategorieën gronden: landbouwgronden,
natuurgronden en overige gronden. Op deze gronden kunnen grasland, weidegronden en

172

bouwland voorkomen (de subcategorieën). De drie hoofdcategorieën en de drie subcategorieën
gronden kunnen bestaan uit klei, veen, zand of löss.

Nitraatrichtlijn
De Nitraatrichtlijn verplicht de lidstaten tot het stellen van een aantal regels inzake het bemesten
Via dit aanvullingsbesluit zijn deze regels opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving.
Verhouding tot de Meststoffenwet
De verhouding van de regels onder de Omgevingswet ten opzichte van die in de Meststoffenwet is
ongewijzigd gebleven. De Meststoffenwet stelt regels met het oog op de nuttige toepassing en het
doelmatig gebruik van meststoffen. Meer concreet gaat het om regels voor het verhandelen van
meststoffen, de afvoer van mestoverschotten en de productie van mest en gebruiksnormen. De
Meststoffenwet beperkt zich tot het stellen van regels voor gronden die behoren tot de oppervlakte
landbouwgrond van het bedrijf. Natuurgronden en overige gronden vallen hier buiten. Om te
waarborgen dat op die gronden niet teveel fosfaat op of in de bodem wordt gebracht bevat het
Besluit activiteiten leefomgeving via dit aanvullingsbesluit ook voor deze gronden een
gebruiksnorm. Het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet is via dit aanvullingsbesluit aangepast om
onduidelijkheden te voorkomen over het uitrijden van afvalwater met restanten dierlijke
meststoffen.

173

13 Overige onderwerpen
13.1 Financiële instrumenten
Financiële instrumenten kunnen een belangrijke rol spelen bij een duurzaam beheer van de
bodem. Naast verschillende instrumenten die een grondslag bieden om partijen aan te kunnen
spreken64, als er schade is ontstaan aan de fysieke leefomgeving, zoals de zorgplicht voor
verontreinigingen die ontstaan zijn op of na 1 januari 1987 of de toevalsvondst met
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid. Daarnaast zijn er instrumenten van financiële aard,
zoals het instrument kostenverhaal bij schade of het beperken van schade aan de fysieke
leefomgeving. De genoemde instrumenten zijn geen onderdeel van dit Aanvullingsbesluit, maar
zijn via het hoofdspoor in de Omgevingswet of in de bijbehorende besluiten overgezet.
Daarnaast speelt het financieel instrumentarium subsidiering een rol. De subsidieregeling was
opgenomen in het Besluit financiële bepalingen bodemsanering en de Regeling financiële
bepalingen bodemsanering 2005, bekend als ‘de bedrijvenregeling’. De grondslag voor het
Besluit wordt de Kaderwet subsidies I en M, waaronder de subsidieregeling komt te hangen.
In deze paragraaf worden de meest relevante financiële instrumenten beschreven, zoals al
opgenomen in de Omgevingswet en de bijbehorende besluiten.
Verhaal van kosten bij verontreiniging fysieke leefomgeving
De Omgevingswet kent het instrument om kosten te verhalen die door de overheid zijn gemaakt
bij schade aan de fysieke leefomgeving. In de Wet bodembescherming was in artikel 75 de
mogelijkheid tot verhaal van kosten opgenomen, welk instrument is geëvalueerd in 200765. Deze
Evaluatie Kostenverhaal geeft weer dat kostenverhaal destijds als instrument het meest
geëigende middel was om zorg te dragen voor een bijdrage van het bedrijfsleven aan de
maatschappelijke kosten van de aanpak van de historische bodemverontreiniging en daarmee aan
het beginsel ‘de vervuiler betaalt’. Dit beginsel is geïmplementeerd uit de richtlijn
milieuaansprakelijkheid. De mogelijkheid om mede invulling te blijven geven aan het beginsel ‘de
vervuiler betaalt’ is een van de redenen waarom dit instrument is opgenomen, om kosten van
schade aan de fysieke leefomgeving te kunnen verhalen.
Financiële zekerheid
Het instrument financiële zekerheid kan worden ingezet bij het vooruitzicht dat maatregelen op
termijn getroffen zullen worden, waarbij het bevoegd gezag de garantie wil hebben dat de
veroorzaker te zijner tijd in staat zal zijn om de schadelast te dragen. De mogelijkheid om
financiële zekerheid in te zetten is een discretionaire bevoegdheid van het bevoegde gezag, dat
wil zeggen dat deze zekerheid kan worden gevraagd als het bevoegd gezag dat wenselijk acht.
Voor bodem kan financiële zekerheid worden gesteld voor het opruimen van nieuwe
verontreinigingen indien dit door omstandigheden niet onmiddellijk mogelijk of wenselijk is. Op
deze manier blijft de betaling van de kosten gewaarborgd en komt deze niet uiteindelijk voor
rekening van de overheid.
Subsidie voor bodemsanering van bedrijfsterreinen
Het Besluit financiële bepalingen bodemsanering en de Regeling financiële bepalingen
bodemsanering 2005 (tezamen ook wel bedrijvenregeling genoemd) worden vervangen door een
regeling onder de Kaderwet Subsidies I en M. De Wet bodembescherming is ingetrokken, maar in

64

Kamerstukken II, 2017/18, 34864, nr. 3 Memorie van toelichting paragraaf 3.3.3.1 t/m 3.3.3.3.
Zie voor het Evaluatieverslag kostenverhaal 2007 en de Hoofdlijnennotitie kostenverhaal 2007 als bijlagen bij
de brief aan de Tweede Kamer, 2007-2008, 30015 nr. 20.

65

174

dit besluit is opgenomen dat de bedrijvenregeling blijft gelden voor gevallen die onder het
overgangsrecht van de aanvullingswet vallen.

13.2

Voormalige stortplaatsen

Voor voormalige stortplaatsen, gesloten voor 1995, is op dit moment geen specifiek juridisch
kader beschikbaar. Het Stortbesluit bodembescherming is alleen van toepassing op stortplaatsen,
waar na 1995 nog is gestort. Vaak werd voor het aanpakken van bodemverontreinigingen als
gevolg van deze voormalige stortplaatsen, het verplaatsen of herschikken van de stort, het
saneren van stoffen boven de interventiewaarde bodemkwaliteit en bij eventuele herontwikkeling
van het gebied, de saneringsparagraaf van de Wet bodembescherming gebruikt. In het kader van
de afspraken uit het convenant Bodem en ondergrond 2016- 2020 en in het kader van de
overdracht van taken van provincies naar gemeenten is de problematiek van de zogenoemde
navos stortplaatsen benoemd. Het betreft stortplaatsen waar op grond van de saneringsparagraaf
Wet bodembescherming een beschikking is genomen over de ernst van de verontreinigingen en
de spoedeisendheid als het gaat om de aanpak van de stortplaats.
Een dergelijke beschikking valt op grond van de Aanvullingswet bodem onder het overgangsrecht
als het is beschikt als een spoedgeval. Het recht zoals dat gold onder de Wet bodembescherming
blijft van toepassing en de bevoegde overheden van de Wet bodembescherming blijven bevoegd.
Voor zover ten tijde van inwerkingtreding van de Omgevingswet geen beschikking ernst en
spoed is vastgesteld, vallen deze voormalige stortplaatsen onder de Omgevingswet en worden
gemeenten bevoegd gezag. Het beheer van de bekende voormalige stortplaatsen kan
plaatsvinden met het instrumentarium van de Omgevingswet. De gemeente kan bij herinrichting
van een gebied een daarin gelegen voormalige stortplaats in haar omgevingsvisie betrekken en
indien nodig, in het omgevingsplan nadere regels stellen. Bijvoorbeeld door het toekennen van
de functie ‘voormalige stortplaats’ en aan die functie gekoppelde voorschriften. Als sprake is van
een nog onbekende stortplaats, die na de inwerkingtreding van de Omgevingswet ontdekt
wordt, kan bij onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid de regels voor de toevalsvondst op of
in de bodem uit afdeling 19.2a mogelijk aan de orde zijn. Deze regeling houdt in dat de
onaanvaardbare blootstellingsrisico’s weggenomen worden.
De provincie kan, indien uit een voormalige stortplaats verontreinigde stoffen lekken naar het
grondwater, regels stellen ter bescherming van de grondwaterkwaliteit.

175

14 Verhouding tot voorgaande en voorgenomen regelgeving
14.1 Algemeen
Dit Aanvullingsbesluit bevat regels die afkomstig zijn uit algemene maatregelen van bestuur,
regelingen, circulaires en beleidsregels. Een aantal besluiten met regels over de bodem is reeds
ingebouwd, een aantal besluiten en regelingen wordt door dit Aanvullingsbesluit ingebouwd, een
aantal besluiten en regelingen is komen te vervallen en een aantal besluiten en regelingen blijft
(deels) naast de omgevingsregelgeving bestaan. In dit hoofdstuk wordt hier nader op ingegaan.
Aanvullend daarop bevat dit hoofdstuk een korte beschrijving van de verhouding tussen dit besluit
en de voorheen geldende regelgeving. Verder wordt globaal ingegaan op de voor dit besluit
belangrijkste EU-richtlijnen, verordeningen en verdragen.
14.2 Relatie bodemregels met andere regelgeving

Bij de activiteiten in de bodem kan sprake zijn van samenloop met andere regelgeving. Deels valt
die regelgeving onder de Omgevingswet (bijvoorbeeld ontgrondingen) en deels daar buiten
(bijvoorbeeld arbeidsomstandighedenregelgeving). Het zoeken naar een goede balans tussen
beschermen en benutten van de bodem, raakt ook andere bodembelangen, zoals bescherming van
geomorfologische belangen. Over een aantal voor bodem relevante onderwerpen kunnen
decentrale overheden ook regels stellen in bijvoorbeeld omgevingsplan, omgevingsverordening of
waterschapsverordening.
Arbeidsomstandigheden
De regelgeving op het gebied van arbeidsomstandigheden is relevant bij het uitvoeren van
activiteiten in de bodem. Vanuit de Arbeidsomstandighedenwet hebben zowel de opdrachtgever en
de opdrachtnemer hun verantwoordelijkheden. Van belang is dat de opdrachtgever de beschikking
heeft over informatie over de kwaliteit van de bodem. Door het CROW is de CROW 400-richtlijn
'Werken in en met verontreinigde bodem' opgesteld, die is bedoeld als hulpmiddel om de risico’s te
bepalen op blootstelling aan gevaarlijke stoffen in te schatten.
Explosieven
Onontplofte explosieven, leveren een gevaar op als ze verplaatst of aangeraakt worden bij
graafwerkzaamheden. Het onverwachts aantreffen van niet gesprongen explosieven tijdens
graafwerkzaamheden, kan zorgen voor gevaarlijke situaties voor werknemers en omwonenden.
De Omgevingswet en uitvoeringsregelgeving stellen geen regels. Wel is het vanuit de
arbeidsomstandigheden -regelgeving en vanuit orde en veiligheid (Gemeentewet) noodzakelijk om
hier aandacht aan te besteden. Een aantal gemeenten hebben een risicokaart opgesteld voor de
mogelijke aanwezigheid van explosieven.
Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION)
In de ondergrond liggen vele kabels en leidingen. De aanleg, het onderhoud en de verwijdering van
kabels en leidingen gaat vaak gepaard met grondverzet. Goede informatie over en inpassing van
deze infrastructuur in de ondergrond is belangrijk voor het onderhoud en de veiligheid van deze
netwerken. De Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION) stelt aan gravers
(grondroerders) de verplichting om bij elke ‘mechanische grondroering’ een graafmelding bij het
Kadaster te doen. En kabel- en leidingbeheerders moeten al hun (ondergrondse) kabels en
leidingen binnen vastgestelde nauwkeurigheid digitaal beschikbaar hebben en aanbieden als het
Kadaster daarom vraagt. Daarmee wordt beoogd het aantal graafschades te verminderen, en de
nauwkeurigheid van de gegevens te verbeteren.

176

Ontgrondingen
De Ontgrondingenwet is geïntegreerd in de Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving,
waarbij deels een vergunningplicht geldt en deels algemene regels. Bodemkwaliteit maakt
onderdeel uit van het afwegingskader bij de beoordeling van een ontgronding.
De achtergrond van het stellen van regels aan ontgrondingen anders is dan bij het graven. In de
praktijk zal weinig overlap zijn tussen beide activiteiten; de regels voor graven gelden vooral
graven in bodemlagen die verontreinigd zijn (doorgaans de bovenste meters in veelal stedelijk
gebied) en ontgrondingen vaker gaan over diepere ontgravingen of ontgravingen in het (doorgaans
schonere) buitengebied.
Graven in waterkeringen of andere beperkingengebiedactiviteiten
Bij het graven in de bodem kan ook sprake zijn van een beperkingengebiedactiviteit als deze
plaatsvindt in het beperkingengebied van een weg in beheer bij het Rijk, een waterstaatswerk in
beheer bij het Rijk of een spoorweg. Het waterschap kan in de waterschapsverordening regels
opnemen over het uitvoeren van activiteiten in het beperkingengebied van regionale
waterstaatswerken (zoals waterkeringen). In deze gevallen kan het graven ook een activiteit op
grond van de waterschapsverordening zijn.
Bescherming van cultureel erfgoed, met inbegrip van bekende en aantoonbaar te verwachten en
archeologische monumenten
Bij graafwerkzaamheden kan een samenloop met archeologie voorkomen.
Gemeenten houden in het omgevingsplan rekening met bekende en aantoonbaar te verwachten
archeologische monumenten, en kunnen in dat verband bijvoorbeeld onderzoek naar de
archeologische waarde van een locatie verplicht stellen bij het verrichten van activiteiten die tot
bodemverstoring leiden. Deze beschermende regels gelden naast de regels over graven in de
bodem.
Bescherming van aardkundige en geomorfologische waarden
Aardkundige waarden betreft een belangrijke natuurlijke variatie van geologie, landschapsvormen,
bodemeigenschappen en/ of –processen. Deze locaties, gebieden of fenomenen kunnen door de
overheid worden beschermd. De waarde hangt onder andere af van de zeldzaamheid en
reproduceerbaarheid. Met name provincies hebben bepaalde gebieden of locaties beschermd,
bijvoorbeeld aangewezen als aardkundig monument.

14.3 Voorgaande regelgeving bodem
Een aantal besluiten is alleen gebaseerd op de Wet bodembescherming. Met het intrekken van de
Wet bodembescherming hebben deze besluiten geen wettelijke grondslag meer. Deze besluiten
hoeven niet te worden omgehangen omdat de inhoud van deze besluiten is uitgewerkt in dit
Aanvullingsbesluit. Wel blijven deze besluiten en onderliggende ministeriële regelingen van kracht
indien het overgangsrecht van toepassing is. Het beperken of ongedaan maken van de blootstelling
aan de verontreiniging wordt geregeld in dit Aanvullingsbesluit. Deze besluiten worden
ingetrokken. Het gaat om de volgende besluiten:
•
•
•
•
•
•

Besluit uniforme saneringen, BUS
Besluit verplicht bodemonderzoek bedrijfsterreinen:
Besluit overige niet-meldingplichtige gevallen bodemsanering (BONG)
Besluit aanwijzing bevoegd gezag gemeenten Wet bodembescherming
Besluit gebruik meststoffen
Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer

Het Besluit OM-afdoening (houdende regels aangaande de buitengerechtelijke afdoening van
strafbare feiten) is de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid. Dit besluit
wordt regelmatig gewijzigd. De in bijlage II van het Besluit OM-afdoening opgenomen bepalingen
177

van de Wet bodembescherming zullen worden gewijzigd zodra bekend is op welk moment de
Aanvullingswet bodem in werking treedt.
Het Besluit vaststelling decentralisatie- en integratie-uitkeringen valt onder de
verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie en de
minister van Financiën. Dit besluit wordt jaarlijks vastgesteld zodat een wijziging in dit
Aanvullingsbesluit niet nodig is.
Voor het overgangsrecht wordt verwezen naar hoofdstuk 20.
Besluit bodemkwaliteit
Dit besluit wordt gewijzigd, zie artikel VII van dit Aanvullingsbesluit. Zie hoofdstuk 11 van deze
toelichting.
Besluit gebruik meststoffen en Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen
Het Besluit gebruik meststoffen en de Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen waren gebaseerd
op de Wet bodembescherming. Met het intrekken van de Wet bodembescherming is de juridische
grondslag aan het Besluit gebruik meststoffen en de uitvoeringsregeling ontvallen; omzetting van
het besluit en de uitvoeringsregeling was noodzakelijk. Het Besluit gebruik meststoffen bevatte
voorschriften die beperkingen stelden aan de periode waarin, de omstandigheden waaronder en
de wijze waarop meststoffen op of in de bodem konden worden gebracht. Het doel hiervan was de
belasting van de bodem en het water door fosfaat- en stikstofverbindingen afkomstig uit
meststoffen terug te dringen en om de emissie van potentieel verzurende stoffen te beperken. De
regels uit het Besluit gebruik meststoffen en die uit de uitvoeringsregeling zijn nu opgenomen in
dit aanvullingsbesluit.
Waterbesluit
In het Waterbesluit (en de bijbehorende Waterregeling) werden verschillende onderwerpen ter
uitwerking van de Waterwet geregeld. Een groot deel van de inhoud van hoofdstuk 6 van het
Waterbesluit en de Waterregeling is in dit besluit opgenomen. In de hoofdstukken 6 en 7 van dit
besluit zijn de vergunningplichten (of uitzonderingen op de vergunningplicht) en algemene regels
opgenomen voor beperkingengebiedactiviteiten met betrekking tot waterstaatswerken in beheer
bij het Rijk, wateronttrekkingsactiviteiten in de rijkswateren en stortingsactiviteiten op zee. De
indieningsvereisten voor de aanvraag van een watervergunning, die in hoofdstuk 6 van de
Waterregeling waren opgenomen, worden omgezet in indieningsvereisten voor
omgevingsvergunningen voor wateractiviteiten in de ministeriële regeling op grond van artikel
16.55, tweede lid, van de wet.
Andere onderwerpen die in het Waterbesluit en de Waterregeling waren opgenomen, zijn nu in
het Omgevingsbesluit en het Besluit kwaliteit leefomgeving te vinden. Het Omgevingsbesluit
bevat onder andere de toedeling van taken en handhavingsbepalingen. In het Besluit kwaliteit
leefomgeving zijn onder andere de instructieregels voor waterbeheerprogramma’s, regionale
waterprogramma’s en het nationale waterprogramma opgenomen en monitoringsbepalingen. De
bepalingen over heffingen, die waren opgenomen in hoofdstuk 7 van het Waterbesluit en de
Waterregeling, zullen via het invoeringsspoor in het Omgevingsbesluit worden opgenomen
14.4

EU-regelgeving

14.4.1 EU-richtlijnen, EU-verordeningen en verdragen
Voor het omgevingsrecht is een groot aantal EU-richtlijnen van belang, evenals enkele EUverordeningen en verdragen. Een groot deel van de richtlijnen en verdragen wordt in de
Omgevingswet en dit besluit ge(her)ïmplementeerd. Uitgangspunt is dat er zo weinig mogelijk
aanvullend wordt geregeld ten opzichte van het internationale recht en lastenluw wordt

178

geïmplementeerd. In de artikelsgewijze toelichting is meer concreet aangegeven waar sprake is
van specifieke implementatie-(verplichtingen). Een meer uitgebreide beschrijving is opgenomen
in hoofdstuk 4 van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Aanvullingswet bodem.
Grondwaterrichtlijn
De grondwaterrichtlijn (2006/118/EG) heeft tot doel om de verontreiniging van grondwater te
voorkomen. Deze richtlijn sluit aan bij de systematiek van de kaderrichtlijn water. Kortheidshalve
wordt verwezen naar de toelichting bij de omzetting van die richtlijn. In de hoofdstukken 2 tot en
met 5 van dit besluit zijn een specifieke zorgplicht, algemene regels en vergunningplichten
opgenomen voor milieubelastende activiteiten. Deze dienen mede ter voorkoming of beperking
van de verontreiniging van het grondwater, en vormen zo een invulling van de eisen in artikel 6,
eerste lid van de grondwaterrichtlijn aan het maatregelenprogramma van artikel 11 van de
kaderrichtlijn water (onder de Omgevingswet: het regionaal of nationaal waterprogramma).
Kaderrichtlijn afvalstoffen
De kaderrichtlijn afvalstoffen (2008/98/EG) heeft als doel de bescherming van het milieu en de
menselijke gezondheid door preventie of beperking van de negatieve gevolgen van de productie en
het beheer van afvalstoffen en de beperking van gevolgen in het algemeen van het gebruik van
hulpbronnen en de verbetering van de efficiëntie van het gebruik ervan. De richtlijn beoogt ertoe
bij te dragen de Europese Unie meer tot een recyclingmaatschappij te maken, de productie van
afval te voorkomen en afvalstoffen als grondstof te gebruiken.
De richtlijn is vooral geïmplementeerd in artikel 1.1 en in hoofdstuk 10 van de Wet milieubeheer.
Daarnaast heeft implementatie plaatsgevonden in diverse algemene maatregelen van bestuur,
zoals het Besluit vrijstellingen stortverbod buiten inrichtingen en het Besluit stortplaatsen en
stortverboden afvalstoffen, die naast het onderhavige besluit blijven bestaan. De op grond van
de richtlijn vereiste vergunningplicht was geregeld in de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht en het Besluit omgevingsrecht en is nu opgenomen in de paragrafen 3.2.16 en
3.5.11 van dit besluit.
Kaderrichtlijn water
De kaderrichtlijn water (2000/60/EG) heeft tot doel om, kort gezegd, de
oppervlaktewaterlichamen en grondwaterlichamen in een goede toestand te brengen en te
houden. De kaderrichtlijn water is grotendeels omgezet via omgevingswaarden, instructieregels
en monitoringsbepalingen in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Op grond van artikel 10 van de
kaderrichtlijn water moeten de lidstaten er zorg voor dragen dat alle lozingen in
oppervlaktewaterlichamen worden beheerst overeenkomstig de in dat artikel genoemde
gecombineerde aanpak. Die aanpak bestaat uit het toepassen van op de beste beschikbare
technieken gebaseerde beheersingsmaatregelen, emissiegrenswaarden of
beheersingsmaatregelen voor diffuse effecten, die zijn opgenomen in een aantal Europese
richtlijnen, en het vaststellen van strengere emissiebeheersingsmaatregelen als dat nodig is op
grond van een kwaliteitsdoelstelling van de kaderrichtlijn water.
Op grond van artikel 11 van de kaderrichtlijn water stellen de lidstaten een
maatregelenprogramma vast om de doelstellingen van die richtlijn te verwezenlijken. Tot die
maatregelen behoren het beperken van de hoeveelheid meststoffen in grondwater en in een
oppervlaktewaterlichaam. Hieraan is in dit Aanvullingsbesluit uitvoering gegeven.
Nitraatrichtlijn
De nitraatrichtlijn (91/676/EEG) is er op gericht de waterkwaliteit te beschermen door te
voorkomen dat nitraten uit agrarische bronnen het grond- en oppervlaktewater verontreinigen en
door goede landbouwpraktijken te stimuleren. Hiertoe zijn in Nederland actieprogramma’s
opgezet. Ter uitvoering van de maatregelen uit de actieprogramma’s zijn er regels opgesteld. Die

179

uitvoeringsregels staan vooral in de Meststoffenwet en de hierop gebaseerde regelgeving. Zo
bevatten deze regels gebruiksnormen voor meststoffen. Ook dit Aanvullingsbesluit bevat regels
ter uitvoering van de actieprogramma’s van de nitraatrichtlijn zoals de uitrijdperioden voor
meststoffen. Meer concreet staan deze in hoofdstuk 4 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Ook verplicht de Nitraatrichtlijn de lidstaten tot het stellen van bijzondere regels inzake het
bemesten van steile hellingen (onderdeel A van bijlage II en bijlage III). Deze staan in hoofdstuk 4
van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Zuiveringsslibrichtlijn
De zuiveringsslibrichtlijn (86/278/EEG) heeft tot doel voorschriften te geven voor het gebruik van
zuiveringsslib in de landbouw zodat nadelige gevolgen voor bodem, planten, dieren en mensen
worden voorkomen. Ook beoogt de richtlijn een juist gebruik van zuiveringsslib te bevorderen.
Zuiveringsslib is een meststof. Hiertoe zijn in dit Aanvullingsbesluit nadere voorschriften ter
uitvoering van de richtlijn opgenomen.
NEC-richtlijn
De NEC-richtlijn (2016/2284/EG) heeft onder meer tot doel de emissies van verzurende en
eutrofiërende stoffen te beperken en zo de bescherming van het milieu en de menselijke
gezondheid op leefniveau te verbeteren. Door het vaststellen van nationale emissieplafonds, en het
regelmatig herzien daarvan, wordt uiteindelijk beoogd te bereiken dat de kritische niveaus en de
kritische belasting niet meer worden overschreden. Op grond van de NEC-richtlijn dient Nederland
de jaarlijkse nationale emissie van ammoniak terug te brengen. De regels in dit Aanvullingsbesluit
ten aanzien van het emissiearm op of in de bodem brengen van drijfmest op bouwland geven hier
nader invulling aan.
14.4.2 Notificatie
Richtlijn (EU) 2015/1535
Het ontwerpbesluit is op ... ingevolge artikel 5, eerste lid, van Richtlijn (EU) 2015/1535 van het
Europees Parlement en de Raad van 9 september 2015 betreffende een informatieprocedure op het
gebied van technische voorschriften en regels betreffende diensten van de informatiemaatschappij
(codificatie) (PbEU 2015, L241) voorgelegd aan de Europese Commissie.
De volgende bepalingen in het ontwerpbesluit bevatten vermoedelijk technische voorschriften: …
Deze bepalingen verenigbaar zijn met de artikelen 34 tot en met 36 VWEU (vrij verkeer van
goederen), omdat ….
Naar aanleiding van de reacties van de Europese Commissie wordt het volgende opgemerkt. ...
Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen
Ter voldoening aan artikel 2, negende lid, en/of artikel 5, zesde lid, van de op 15 april 1994 te
Marrakech tot stand gekomen Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen (Trb. 1994,
235), deelt de Minister van Infrastructuur en Waterstaat mee dat een voorstel van ontwerpbesluit
houdende ... waarin technische voorschriften worden gesteld aan ..., is gemeld aan het
Secretariaat van de Wereldhandelsorganisatie. Informatie over deze technische voorschriften kan
worden ingewonnen bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

180

15

Uitvoering, toezicht en handhaving

15.1

Inleiding

In deze paragraaf wordt op hoofdlijnen ingegaan op het toezicht en de handhaving van de in dit
besluit opgenomen regels. Daarbij wordt ook ingegaan op de afstemming met de
bodemregelgeving die achterblijft in het Besluit bodemkwaliteit. Meer in het bijzonder wordt
ingegaan op de volgende onderwerpen: milieubelastende activiteiten (graven in de bodem,
saneren van de bodem en toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie), het op of in de
bodem brengen van meststoffen, ketentoezicht en grondwaterbeheer.
In de memorie van toelichting van de wet en de nota’s van toelichting bij de besluiten wordt in
algemene zin ingegaan op uitvoering, handhaving en toezicht. Het Invoeringsbesluit Omgevingswet
bevat bepalingen die hoofdstuk 7 van het Besluit omgevingsrecht invoegen, zoals dat is komen te
luiden na inwerkingtreding van het Wijzigingsbesluit verbetering vergunningverlening, toezicht en
handhaving, ook wel bekend als het VTH-spoor.
15.2 Graven, saneren en toepassen
Uitvoering
Een van de verbeterdoelen van de stelselherziening is het vergroten van de inzichtelijkheid, de
voorspelbaarheid en het gebruiksgemak van het omgevingsrecht.
In dit Aanvullingsbesluit zijn de regels over graven, (tijdelijk) opslaan van grond en baggerspecie,
saneren en het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie bijeengebracht. Voor deze
milieubelastende activiteiten zijn op grond van artikel 2.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving
behoudens een aantal uitzonderingen- de gemeenten het bevoegd gezag voor meldingen,
maatwerkvoorschriften en de instemming met gelijkwaardige maatregelen (voor zover dit
plaatsvindt op de landbodem). Wanneer dezelfde activiteiten plaatsvinden in het oppervlaktewater
is, afhankelijk van het watersysteem, de Minister van Infrastructuur en Waterstaat of het dagelijks
bestuur van het waterschap op grond van artikel 2.4 of 2.6 van het Besluit activiteiten
leefomgeving het bevoegd gezag.
Handhaving en toezicht
Handhaving begint met het houden van toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften. Het
toezicht omvat een breed scala van activiteiten waartoe ook voorlichting behoort. Voorlichting kan
helpen om de initiatiefnemer te wijzen op de eigen verantwoordelijkheid. Zo ontstaat meer
bewustwording over de naleving van de veelal algemene regels inclusief de (specifieke) zorgplicht.
Immers onder de Omgevingswet wordt iedere initiatiefnemer geacht om voldoende zorg te
betrachten voor de fysieke leefomgeving in het kader van de activiteiten die hij ontplooit.
Toezicht is voorts het actief verzamelen van informatie over een bepaalde activiteit om te
onderzoeken of voldaan wordt aan gestelde eisen, het zich daarna vormen van een oordeel
daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren. Als blijkt dat er activiteiten
plaatsvinden die in strijd zijn met wet- of regelgeving, dan kunnen handhavingsmiddelen worden
ingezet.
Uit de Evaluatie van het Besluit bodemkwaliteit in 2011 is gebleken dat het (verder) versterken van
het professioneel opdrachtgeverschap van overheden een belangrijke bijdrage kan leveren aan het
verbeteren van het naleefgedrag (voorbeeldfunctie overheid). Daarbij horen volgens de
voornoemde evaluatie zowel stimulerende maatregelen (trainingen, voorlichting, hulpmiddelen
(bijvoorbeeld standaard aanvragen werkzaamheden of contracten)) als sancties (optreden tegen
opdrachtgevers die in strijd met de regels handelen). Deze aanbeveling is nog immer actueel en
zeker van belang gelet op het feit dat er wijzigingen optreden in de informatiepositie van de
toezichthouder. Ook bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal onverminderd worden
ingezet op voorbeeldgedrag van de overheid bij activiteiten in de bodem en met grond,
baggerspecie en bouwstoffen.

181

Informatie ten behoeve van toezicht en handhaving
Met de inwerkingtreding van de wet zal het bevoegd gezag minder meldingen gaan ontvangen dan
onder de Wet bodembescherming. Dit is in lijn met het uitganspunt van het stelstel om de
bestuurlijke lasten te verminderen, maar dit kan van invloed zijn op de informatievoorziening voor
toezicht en handhaving. Om ervoor te zorgen dat het bevoegd gezag informatie ontvangt,
voorafgaand aan een graafactiviteit is een informatieplicht opgenomen als sprake is van een
graafactiviteit in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit met een
omvang van meer dan 25 m3. Dit houdt in dat het bevoegd gezag voorafgaand aan de
graafactiviteit wordt geïnformeerd. Op deze wijze wordt het bevoegd gezag – ondanks het
ontbreken van de meldplicht zoals die gold onder de Wet bodembescherming – toch geïnformeerd
en kan deze informatie in het kader van het toezicht worden gebruikt. Via een bruidsschatregel is
eveneens voorzien in een informatieplicht als sprake is van graven met een omvang kleiner dan 25
m3 op locaties of gebieden waarbij al voorafgaand aan inwerkingtreding van de Omgevingswet is
vastgesteld dat de bodem verontreinigd is tot boven de interventiewaarde bodemkwaliteit.
In onderstaande tabel is inzichtelijk gemaakt wat de verschillen zijn tussen de Wet
bodembescherming en de regelgeving onder de Omgevingswet.
Wet bodembescherming (artikel 28 e.v.)

Regelgeving onder Omgevingswet

Geen melding

Geen melding

(algemene regels graven)
Graven in grond < interventiewaarde, omvang
grondverzet < 25 m3
Graven in grond < interventiewaarde, omvang

(geen rijksregels van toepassing)
Geen melding

informatieplicht

grondverzet > 25 m3 maar < 50 m3
Graven in grond < interventiewaarde, omvang

(rijksregels graven < IW)
Wel melding

informatieplicht

grondverzet > 50 m3
Graven in grond < interventiewaarde, uitsluitend

(rijksregels graven < IW)
Geen melding

Geen melding

tijdelijke uitname
Graven in grond > interventiewaarde (omvang

(rijksregels graven < IW)
Geen melding

Geen melding

verontreiniging > IW < 25m3) en omvang grondverzet <

(geen rijksregels van toepassing)

25 m3
Graven in grond > interventiewaarde (omvang

Geen melding

Wel melding

verontreiniging > IW < 25m3) en omvang grondverzet >

(rijksregels graven > IW)

25 m3
Graven in grond > interventiewaarde (omvang

Wel melding (aangevuld met saneringsplan

Geen melding

verontreiniging > IW > 25m3) en omvang grondverzet <

of BUS melding)

(geen rijksregels van toepassing)

25 m3

Wel is voorzien in een informatieplicht in de
bruidsschat (tijdelijke uitname uitgezonderd van
de informatieplicht)

Naast deze informatie- en meldplichten plicht blijft het in het kader van voorbereidingen voor het
toezicht van belang dat informatie over graafwerkzaamheden (wie, wat, waar en wanneer) op
andere wijze beschikbaar komt. Bij de overheid is namelijk al veel informatie bekend over
activiteiten in de bodem of met grond, baggerspecie en bouwstoffen. Deze informatie kan binnen
dezelfde organisatie worden gedeeld en benut door het bevoegd gezag om risico gestuurd toezicht
en prioriteitstelling vorm te geven.
Het ontsluiten van bij de overheid beschikbare informatie over graafwerkzaamheden (bijvoorbeeld
actuele bodemkwaliteitskaarten, maar ook bekende historische informatie of uitgevoerde
onderzoeken) ten behoeve van het toezicht is bij de implementatie van de Omgevingswet dus een
belangrijke eerste stap.

182

Daarbij wordt opgemerkt dat graafwerkzaamheden veelal ondersteunend dan wel volgend zijn op
ruimtelijke ontwikkelingen zoals het aanleggen van een woonwijk, de herontwikkeling van een
gebied maar ook aan de orde zijn bij het voldoen aan maatschappelijke opgaven, zoals
bijvoorbeeld in het kader van de energietransitie. Over al deze ruimtelijke ontwikkelingen is tijdig
informatie bekend bij het bevoegd gezag die ook bruikbaar is als het gaat om het risico gestuurd
toezicht op graafwerkzaamheden. Bovendien kan door een gemeente in de omgevingsvisie en het
omgevingsplan worden aangegeven hoe wordt omgegaan met de maatschappelijke opgaven en op
dat moment al worden nagedacht over het toezicht dat nodig is om de geformuleerde ambities
waar te maken. Daarbij kunnen tevens de handhavingservaringen worden betrokken om te
identificeren welke regels meer of minder worden nageleefd. En als laatste moet de beschikbare
bodeminformatie voor een ieder goed worden ontsloten om de naleving te verbeteren.
Het is en blijft van belang dat de informatie adequaat ontsloten is.
Meldingen bij toepassen van grond en baggerspecie
De melding die vooraf dient te gaan aan de toepassing van grond en baggerspecie krijgt onder het
Besluit activiteiten leefomgeving een ander karakter dan onder het Besluit bodemkwaliteit. In
paragraaf 4.124 toepassen van grond en baggerspecie zijn de veranderingen uitgebreid
beschreven. Als het voornemen om grond of baggerspecie toe te passen niet wordt gemeld, dan is
het toepassen niet toegestaan. Het achterwege laten van een melding heeft tot gevolg dat het
toepassen illegaal heeft plaatsgevonden. Onder het Besluit bodemkwaliteit was daarvan geen
sprake en waren er geen gevolgen verbonden aan het niet van het melden van een toepassing,
zolang de alsnog gedane melding maar voldeed aan de algemene regels. De meldingen hebben
een belangrijke functie voor het houden van (risico)gestuurd toezicht en handhaving van algemene
regels.
15.3

Ketentoezicht

Voor het toezicht op de gehele keten zijn naast de regels in het Besluit activiteiten leefomgeving
ook de regels die betrekking hebben op de deskundigheid en integriteit van bodemintermediairs en
kwaliteit van de uitvoering door deze bodemintermediairs van belang. Deze zogenoemde kwalibo
regelgeving blijft achter in het Besluit bodemkwaliteit. Voor een algemene toelichting op deze
regelgeving wordt verwezen naar de toelichting op het Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer.
Het toezicht op de kwalibo regelgeving is op grond van artikel 18.2a, derde lid Wet Milieubeheer
een verantwoordelijkheid van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat die deze
verantwoordelijkheid heeft neergelegd bij de Inspectie Leefomgeving en Transport.
De regels uit het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit bodemkwaliteit gelden voor alle
activiteiten en werkzaamheden in de keten, waardoor op alle activiteiten en werkzaamheden in de
keten toezicht kan worden uitgeoefend. Samenwerking tussen de bevoegde overheden, ieder
vanuit haar eigen bevoegdheid, is daarbij noodzakelijk. Deze samenwerking wordt vorm gegeven
door regionale overleggen tussen bevoegde gezagen over ketentoezicht (kennis delen en
afstemming van toezicht en handhaving) en vervolgens door samenwerking in concrete
toezichtsacties in de keten waarbij elk bevoegd gezag vanuit haar eigen verantwoordelijkheid
intervenieert. Afstemming over de in te zetten handhavingsinstrumenten is daarvoor noodzakelijk.
Hoofdstuk 5 van de Wabo en het Besluit omgevingsrecht (verbetering, vergunningverlening,
toezicht en handhaving)66 geven een transparant kader met bijbehorende voorwaarden voor de
beoogde versterking van de landsbrede samenwerking in het omgevingsrecht. Het doel is een
informatiegestuurde en risicogerichte handhaving die de nodige efficiency en effectiviteit met zich
meebrengt.
De Inspectie zal onder de Omgevingswet zijn regierol kunnen blijven vervullen. Gelet op de
uitgangspunten in het stelsel van de Omgevingswet is er voor gekozen om niet meer expliciet alle
taken en bevoegdheden op te nemen, onder andere voor onderling afgestemde handhaving. De
overheidszorg voor de fysieke leefomgeving krijgt vorm door het uitoefenen van taken en
bevoegdheden door de bestuursorganen en openbare lichamen of, onder hun verantwoordelijkheid,

66

Staatsblad 2017, 193.

183

door andere organisaties of personen. Artikel 2.2 van de Omgevingswet vraagt alle
bestuursorganen te zorgen voor samenwerking en afstemming van hun taken.67
Het toezicht op de kwalibo regelgeving raakt aan de bevoegdheden van alle bestuursorganen die
met grondstromen te maken hebben, zodat het voor de hand ligt dat de Inspectie een
voortrekkersrol blijft vervullen als invulling van artikel 2.2 van de Omgevingswet. Dit artikel
vervangt daarmee artikel 4 eerste lid van het Besluit bodemkwaliteit waarbij het gaat om het
afstemmen met overheden en de regierol van de Inspectie in het kader van handhaving bij bodem.
15.4 Grondwater
Grondwater is onderdeel van het watersysteem en de bevoegdheidsverdeling ten aanzien van de
taak beheer van watersystemen is hier leidend. Dat betekent dat voor wateren die in het beheer
zijn van het Rijk de Minister van Infrastructuur en Waterstaat bevoegd gezag is en voor de
regionale wateren het bestuursorgaan welke bij omgevingsverordening de taak beheer van
watersystemen krijgt toebedeeld.
Daarnaast kent het Besluit activiteiten leefomgeving vergunningplichtige
wateronttrekkingsactiviteiten waarbij grondwater onttrokken wordt (artikel 14.2) en waarvoor
gedeputeerde staten bevoegd gezag voor is, ook waar deze grondwateronttrekking plaatsvindt in
een oppervlaktewaterlichaam dat in beheer is van het Rijk.
Met het intrekken van de Wet Bodembescherming vervalt de bevoegdheid ten aanzien van
grondwatersaneringen. De bij de provincie belegde taken ten aanzien van het beschermen van
grondwaterbeschermingsgebieden (artikel 2.18 Omgevingswet) of de uitvoering van de
kaderrichtlijn water en grondwaterrichtlijn (artikel 3.8 Omgevingswet), maar ook aan een gebied
door de gemeente toegekende functies (artikel 4.2 Omgevingswet) kunnen onder andere
aanleiding geven tot het stellen van regels aan activiteiten ter bescherming of verbetering van de
grondwaterkwaliteit (zie verder hoofdstuk 6). Afhankelijk van het type activiteit waaraan regels
gesteld worden, landen deze, al dan niet via een instructieregel, in de omgevings- of
waterschapsverordening of het omgevingsplan en zijn respectievelijk gedeputeerde staten, het
waterschap of de gemeente bevoegd gezag.
15.5 Het op of in de bodem brengen van meststoffen
Op grond van artikel 18.2 van de wet berust de bestuursrechtelijke handhavingstaak bij het
bestuursorgaan dat op grond van paragraaf 4.1.3 is aangewezen als bevoegd gezag. Meer concreet
is de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit als bevoegd gezag aangewezen (artikel
4.12 Omgevingswet). Hij was ook bevoegd gezag voor het Besluit gebruik meststoffen en de
Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen. De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
blijft dan ook toezien op de naleving van de regels voor het op of in de bodem brengen van
meststoffen om uitspoeling en afspoeling van met name nitraat te voorkomen.
De bestuursrechtelijke handhavingstaak omvat het toezicht op de naleving en het opleggen en ten
uitvoer leggen van bestuursrechtelijke sancties. De Nederlandse voedsel- en warenautoriteit
(hierna: NVWA) is namens de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij met het toezicht
en de handhaving belast. Ook de politie houdt toezicht. De politie beperkt zich daarbij tot
“heterdaad” feiten. De NVWA controleert onder meer het gebruik van vanggewassen, de
gebruiksnormen op natuurgronden en overige gronden en de uitrijdperioden. Ook de
waterschappen hebben een verantwoordelijkheid in het kader van toezicht en handhaving bij het
op of in de bodem brengen van meststoffen in de nabijheid van een oppervlaktewaterlichaam.
Een van de verbeterdoelen van de stelselherziening is het vergroten van de inzichtelijkheid, de
voorspelbaarheid en het gebruiksgemak van het omgevingsrecht. Hiertoe zijn de regels van het
Besluit gebruik meststoffen en de Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen zo veel mogelijk
geconcentreerd op één niveau (in het Besluit activiteiten leefomgeving). Op die wijze kunnen de
toezichthouders hun taken eenvoudiger uitvoeren.
67

Zie voor een uitgebreide toelichting paragraaf 4.2.2. van de memorie van toelichting bij de Omgevingswet.

184

De op te leggen sancties kunnen zowel bestuursrechtelijk (op grond van de Omgevingswet) als
strafrechtelijk (via de Wet economische delicten) van aard zijn.

16 Effecten
Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de effecten die het aanvullingsbesluit naar verwachting zal
hebbenop de Nederlandse samenleving. Aan bod komen achtereenvolgens de financiële effecten op
burgers en bedrijven, het effect op het milieu en het effect op de rechtspraak en
handhaafbaarheid. Om voorafgaande aan de inwerkingtreding van de wet en het Aanvullingsbesluit
185

een inschatting te maken is een aantal onderzoeken gedaan en toetsen uitgevoerd. Het gaat om de
volgende toetsen en adviezen:
-

Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) toets
Onderzoek naar financiële effecten (SIRA)
Bedrijfseffectentoets
Milieueffectentoets (RIVM)
Advies van de Raad voor de rechtspraak
Advies van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
HUF toets

De effecten uit deze toetsen en adviezen zijn betrokken bij de verwerking van de consultatie.
De financiële effectentoets Aanvullingsbesluit bodem geeft een vergelijking tussen de Wet
bodembescherming en de daarop gebaseerde regelgeving en de financiële effecten en de afgeleide
consequenties van dit Aanvullingsbesluit. Er zijn verschillende actoren die te maken krijgen met dit
Aanvullingsbesluit. Allereerst hebben overheden een taak als beleidsmaker, toetser, handhaver en
vergunningverlener. Daarnaast gelden de regels voor initiatiefnemers, zoals bedrijven, overheden
en particulieren. Ten slotte zijn de regels van belang voor de bodembranche, zoals voor advies- en
veldwerkbureaus, saneringsbedrijven, grondbanken en grondverwerkers en toeleveringsbedrijven,
bijvoorbeeld leveranciers van veldwerkapparatuur.
In de toets is onderscheid gemaakt in regeldruk, administratieve lasten en nalevingskosten en de
financiële effecten voor de overheden en het bedrijfsleven. Het onderzoek is uitgevoerd middels
bureauonderzoek, twee werksessies met deskundigen (overheden en bedrijfsleven) en interviews.
16.1

Effect op de regeldruk voor burgers en bedrijven

Het onderzoeksbureau SIRA Consulting heeft in 2018 en in 2019 onderzoek gedaan naar de
financiële effecten van het aanvullingsbesluit voor burgers, bedrijven en overheden. Het gaat bij de
financiële effecten om de administratieve lasten, zoals de kosten van regeldruk. Daarnaast heeft
SIRA gekeken naar de bestuurlijke lasten. Dit zijn de kosten die overheden maken voor de
uitvoering van de regelgeving. De verschuiving van kosten tussen overheden, die het gevolg zijn
van de verschuiving van de wettelijke taken tussen overheden, behoort niet tot de scope van dit
onderzoek.
Het hoofdrapport van het SIRA-onderzoek was gebaseerd op de ter consultatie gelegde versie van
het Aanvullingsbesluit. Nadien zijn enkele herberekeningen uitgevoerd, als gevolg van wijzigingen
naar aanleiding van de consultatiereacties. Hoewel niet alle effecten kwantificeerbaar zijn, en er in
de berekeningen alleen gewerkt kan worden met een bandbreedte, is er gemiddeld sprake van een
besparing op de kosten voor initiatiefnemers: bedrijven, overheden en incidenteel ook voor
burgers.
Voor de bestuurlijke lasten voor overheden worden ook structurele besparingen verwacht.
Door de brede opzet van de Omgevingswet kunnen alle partijen in meer of mindere mate te maken
krijgen met de effecten van het nieuwe stelsel. De effecten doen zich met name voor bij bedrijven
en overheden die actief zijn in de fysieke omgeving.
16.2

Effect op de bestuurlijke lasten voor overheden

De regelgeving in het Aanvullingsbesluit kan in relatie tot de besluiten uit het hoofdspoor voor
overheden leiden tot een besparing op de bestuurlijke lasten.
De algemene regels voor het saneren van de bodem worden eenvoudiger en uniformer. De
voorspelbaarheid wat de initiatiefnemer moet doen wordt daarmee beter en de regels zijn
eenvoudiger handhaafbaar. Dit zorgt voor lastenverlaging. Ook het beoordelen van een aanvraag
voor een maatwerkvoorschrift wordt eenvoudiger omdat de aanpak van de bodemverontreiniging
gekoppeld is aan het initiatief in plaats van aan de omvang van de verontreiniging. De verwachting
is dat ook het bodemonderzoek daarmee eenvoudiger kan zijn. Daarnaast is er een onderscheid

186

gemaakt tussen de milieubelastende activiteit graven en de milieubelastende activiteit saneren. Dit
leidt naar verwachting gemiddeld ook tot meer besparingen.
Het invoeren van een ondergrens van 25 m3 grondverzet voor regels aan graafwerkzaamheden,
ongeacht de kwaliteit leidt ook tot enige verlaging van lasten. Het duidelijker begrippenkader voor
toepassen van grond en baggerspecie zal eveneens tot minder discussie leiden tussen bevoegd
gezag en initiatiefnemers en daarmee tot een verlaging van bestuurlijke lasten en de lasten voor
het bedrijfsleven.
Als gevolg van de algemene toegenomen vereenvoudiging en verduidelijking van de regels zal naar
verwachting tot een vermindering leiden van de inzet van de bodem adviesbureaus.
Initiatiefnemers en adviesbureaus zullen wel voortaan rekening moeten houden met lokale
verschillen, maar deze verschillen hebben vaak hun achtergrond in de lokale bodemgesteldheid.
Voor het grondwaterverontreinigingen kan het uitwerken en het onderbouwen van afwegingen
welke grondwaterverontreinigingen nog aangepakt moeten worden vanwege de effecten op de
algemene kwaliteit van het grondwater tot eenmalige bestuurlijke lasten leiden. Voor het
bedrijfsleven en burgers leidt het tot duidelijkheid welke grondwaterverontreinigingen nog
aangepakt moeten worden en welke niet meer. Dit leidt tot een vermindering van lasten omdat
niet alle grondwaterverontreinigingen bij een initiatief aangepakt hoeven worden.
Een mogelijk te verwachten effect is dat voor de gemeenten het uitwerken en het onderbouwen
van een locatiespecifieke waarde waarboven niet zonder meer een bodemgevoelig gebouw mag
worden gerealiseerd tot enige aanvullende bestuurlijke lasten kan leiden. Gemeenten worden
hierin gefaciliteerd doordat standaardbepalingen opgenomen zijn in de bruidsschat, zodat op
termijn en op een geschikt moment een gemeente een afweging kan maken. Daarnaast is een
risicotoolbox van het RIVM beschikbaar.

Over het algemeen wordt er structureel gemiddeld een reductie van kosten verwacht door de
invoering van het Aanvullingsbesluit bodem. De meeste kosten kunnen worden bespaard bij de
gemeenten. Echter niet alle effecten kunnen al worden gekwantificeerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor
de effecten als gevolg van de invulling van de decentrale afwegingsruimte. De eenmalige kosten
voor de gemeenten voor het verwerken van het bodembeleid in de gemeentelijke
omgevingsplannen zijn berekend in een bandbreedte van 8 miljoen euro tot circa 22 miljoen euro.
Voor provincies, waterschappen en burgers worden geen specifieke eenmalige kosten verwacht.
Voor provincies zijn de eenmalige kosten een gevolg van de inspanningen om een aantal taken
naar de gemeenten over te dragen, ten tijde van het onderzoek is hiervan nog geen kwantitatief
inzicht beschikbaar.

16.3

Effect op het milieu

Het uitgangspunt van een gelijkwaardige bescherming bij het Aanvullingsbesluit houdt in dat het
niveau van gezondheid, veiligheid en omgevingskwaliteit gelijkwaardig blijft aan het oude niveau
van de Wet bodembescherming. Door het RIVM is bekeken in hoeverre dit Aanvullingsbesluit
invulling geeft aan het uitgangspunt van gelijkwaardig beschermingsniveau voor de bodem en in
hoeverre is geborgd dat de ambities van het Rijk voor bodem kunnen worden gerealiseerd.
Voor het beschermingsniveau constateert het RIVM dat met het Aanvullingsbesluit op een aantal
punten het niveau gelijk blijft. Dit betreft de onderdelen die onder het ‘overgangsrecht’ worden
benoemd, de bescherming van de mens en het ecosysteem door regels voor de milieubelastende
activiteiten, het maximaal toelaatbaar risico als grens voor bouwen op verontreinigde grond en de
regels voor de zogenoemde ‘toevalsvondst’ als vangnet om de gezondheid te beschermen.
De normen in dit Aanvullingsbesluit (zoals de maximaal toelaatbaar risico (MTR), de
interventiewaarde bodemkwaliteit en de signaleringsparameter grondwaterkwaliteit) en in het
187

Besluit bodemkwaliteit (kwaliteitsklassen landbouw/natuur, wonen, industrie) behouden dezelfde
getalsmatige waarden. Bevoegde overheden krijgen meer ruimte om deze waarden af te stemmen
op de lokale situaties, met dien verstande dat het Rijk een minimum beschermingsniveau
voorschrijft.
In de regels voor de milieubelastende activiteit is bestuurlijke afwegingsruimte gegeven in de vorm
van het stellen van maatwerkvoorschriften en maatwerkregels. Op deze manier kan optimaal
rekening worden gehouden met de lokale omstandigheden en kunnen strengere eisen worden
gesteld aan de bescherming van de fysieke leefomgeving voor die gebieden waar dat nodig is en
meer ruimte bieden als dat kan. De regelgeving onder de Wet bodembescherming bood op een
aantal onderdelen al flexibiliteit om in te spelen op regionale en lokale verschillen, maar dit wordt
in dit Aanvullingsbesluit beter en consequenter ontsloten. Gemeenten en provincies maken nu ook
al gebruik van deze mogelijkheden. Zij gaan hier zorgvuldig mee om.
Als gevolg van de verschuiving van taken en bevoegdheden van het Rijk naar decentrale
overheden, wordt het realiseren van gelijkwaardige beschermdoelen meer afhankelijk van keuzes
van medeoverheden. Voor de rijksregels die onder de Omgevingswet door decentrale overheden
worden gesteld, zal via de bruidsschat worden voorkomen dat er een lacune ontstaat bij de
inwerkingtreding van het stelsel. Tot slot wordt in dit Aanvullingsbesluit de bestuurlijke
afwegingsruimte begrensd waar dat nodig is voor de bescherming van de fysieke leefomgeving.
16.4 Effect op de rechterlijke macht en de handhaafbaarheid
In deze paragraaf wordt eerst ingegaan op de effecten voor de rechtspraak en de gevolgen voor de
organisatie en de werklast van de rechtspraak. Bij de effecten op de rechtspraak en de gevolgen
voor de organisatie wordt het advies betrokken dat de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State (hierna: Afdeling bestuursrechtspraak) en de Raad voor de rechtspraak hebben
uitgebracht over het Aanvullingsbesluit. Vervolgens worden de conclusies van de Inspectie
Leefomgeving en Transport over effecten op de handhaafbaarheid en de uitvoerbaarheid
behandeld.
Raad voor de Rechtspraak en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
Met het Besluit worden wijzigingen aangebracht in de uitvoeringsregelgeving van de
Omgevingswet, te weten het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit kwaliteit leefomgeving,
het Omgevingsbesluit en enkele andere besluiten. Deze wijzigingen worden aangebracht met het
oog op het beschermen van de bodem, met inbegrip van het grondwater en het duurzaam en
doelmatig gebruik van de bodem. De Raad kan in grote lijnen instemmen met het
Aanvullingsbesluit en heeft geen inhoudelijke opmerkingen. In het advies van de Raad voor de
rechtspraak over het Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet wordt verwezen naar het eerdere
advies van de Raad bij de Invoeringswet Omgevingswet. In dat advies is aangegeven dat verwacht
wordt dat de Omgevingswet, de aanvullingswetten, de amvb’s en de Invoeringswet Omgevingswet
substantiële werklastgevolgen hebben voor de Rechtspraak. De regering verwacht op de langere
termijn geen structurele werklastverzwaring als gevolg van de invoering van de Omgevingswet. In
de overgangsperiode verwacht de regering een tijdelijke stijging van het aantal zaken in verband
met jurisprudentievorming. De regering onderzoekt samen met de Raad wat een reële inschatting
van deze kosten is. In het prijsakkoord met de Raad voor de rechtspraak voor de periode 20202022 zal worden voorzien in dekking van deze ingeschatte werklastgevolgen. Vanaf
inwerkingtreding van de Omgevingswet zal monitoring van de effecten voor de rechtspraak
plaatsvinden. Op die manier kunnen de eventuele extra werklastgevolgen voor de Rechtspraak
goed in beeld komen. Wanneer uit de monitoring substantieel extra kosten blijken zal het Ministerie
van BZK in samenspraak met het Ministerie van JenV en met de betrokken beleidsdepartementen
afspraken maken over de verdeling van deze kosten. De Raad verwacht naar aanleiding van dit
Aanvullingsbesluit geen substantiële wijzigingen in het aantal zaken en/of de complexiteit daarvan
ten opzichte van deze eerdere opmerkingen.

188

De Afdeling ziet geen aanleiding tot vragen of opmerkingen vanuit een oogpunt van
rechtsbescherming of rechtspleging, met dien verstande dat de vereenvoudiging van de rijksregels
inzake bodemsanering en de vermindering van het aantal besluitmomenten in een
bodemsaneringstraject als gevolg van die vereenvoudiging door de Afdeling positief worden
gewaardeerd.
Handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid (Toets ILT)
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft het Aanvullingsbesluit bodem getoetst op
handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudegevoeligheid.
De ILT merkt op dat de definities en begrippen niet altijd aansluiten bij de definities en begrippen
die in het Besluit bodemkwaliteit gebruikt worden. De definities en begrippen zijn, waar nodig
verduidelijkt en aangepast, zodanig dat er geen discrepantie is met de begrippen in het Besluit
bodemkwaliteit.
De ILT merkt in haar advies op dat de informatiepositie van het bevoegd gezag steeds belangrijker
wordt om het toezicht en de handhaving effectiever, efficiënter en risicogericht in te richten. In het
Aanvullingsbesluit bodem komen meerdere meldverplichtingen te vervallen en wordt er meer
verantwoordelijkheid voor het goed uitvoeren van de werkzaamheden bij de bedrijven gelegd. Om
gehoor te geven aan deze opmerkingen heeft de regering een informatieplicht ingesteld voor de
milieubelastende activiteit graven onder de interventiewaarde bodemkwaliteit. Tevens is in het
algemeen deel van de nota van toelichting een overzicht van meldplichten opgenomen waarin de
verschillen tussen het aanvullingsbesluit en de meldplichten uit regelgeving onder de Wet
bodembescherming zijn aangegeven. Hieruit blijkt dat het verschil in informatiegegevens nagenoeg
minimaal is.
Door de ILT wordt opgemerkt dat de meldingen voor toepassen van grond en baggerspecie onder
de Omgevingswet aan het bevoegd gezag (gemeente of provincie) zal plaatsvinden in plaats van
aan de Minister. Hierdoor wordt, naar alle waarschijnlijkheid, geen landelijk register meer
bijgehouden. Wanneer de ILT, die namens de Minister de ketenregierol uitoefent, geen toegang
heeft tot informatie over gemelde toepassingen met bouwstoffen, grond en of baggerspecie kan
het effect zijn dat bij kennisgevingen die door de ILT in het kader van de EVOA worden beoordeeld
niet kan worden bepaald of er bij import van grond sprake is van een nuttige toepassing. De ILT
raadt aan om het vervallen van de meldplicht aan de Minister daarom te heroverwegen. Het was
niet de intentie om deze meldplicht te laten vervallen, dit is in dit Aanvullingsbesluit gerepareerd.
ILT pleit voor het inrichten van een landelijk meldloket, zodat verschillende meldingen,
bijvoorbeeld voor graven en saneren, gecombineerd kunnen worden. Deze landelijke
meldvoorziening wordt in het DSO gerealiseerd.
Tot slot merkt de ILT op dat met de inwerkingtreding van het Aanvullingsbesluit bodem naar
schatting de toezichtslasten toenemen met circa 6 fte, als gevolg van het wegvallen van diverse
meldverplichtingen. Zoals eerder opgemerkt komt de regering aan dit bezwaar grotendeels
tegemoet met het toevoegen van een informatieverplichting voor graven in bodem onder de
interventiewaarde bodemkwaliteit.

189

17 Totstandkoming besluit en consultatie
17.1 Totstandkoming besluit
Bij de totstandkoming van dit besluit is een zorgvuldig en uitgebreid proces doorlopen, waarbij
voortdurend overleg is gevoerd en afstemming heeft plaatsgevonden met de bestuurlijke partners,
het bedrijfsleven en andere partijen uit de praktijk.
17.2 Consultatie
In de periode van 10 juli tot en met 11 september 2018 heeft een formele toetsing en consultatie
op het ontwerp-aanvullingsbesluit plaatsgevonden. Conform de Code interbestuurlijke
verhoudingen is het ontwerp voorgelegd aan het IPO, de VNG en de UvW. Het ontwerp besluit is
eveneens voorgelegd aan de Raad voor de Rechtspraak en Afdeling bestuursrecht van de Raad van
State, die geen aanleiding zagen tot vragen of opmerkingen. De Adviescommissie Omgevingswet
heeft als onderdeel van haar advies concrete opmerkingen gemaakt en aanbevelingen gedaan. Ook
is het wetsvoorstel onderworpen aan een toets op administratieve lasten (het Adviescollege
toetsing regeldruk) en een toets op de handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid
(Inspectie Leefomgeving en Transport). Daarnaast is aan VNO-NCW (inclusief MKB-NL) en de
Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) gevraagd om te reageren op het wetsvoorstel
en is de uitvoerbaarheid getoetst door Prorail en Rijkswaterstaat. De overige reacties kwamen van
individuele gemeenten, omgevingsdiensten, provincies, natuur- en milieuorganisaties,
brancheverenigingen, individuele bedrijven, adviseurs en adviesbureaus. De ingekomen reacties in
de consultatieronde zijn voor overweging en verwerking gerubriceerd naar onderwerp. In dit
hoofdstuk worden per onderwerp de hoofdpunten van de inbreng en de wijze van verwerking
besproken. Opmerkingen van tekstuele aard zijn waar relevant in het ontwerp-aanvullingsbesluit
en in deze nota van toelichting verwerkt; de teksten zijn gecontroleerd op nieuwe ontwikkelingen
en waar nodig geactualiseerd.
In onderstaande wordt eerst ingegaan op opmerkingen van algemene aard en daarna op de
gemaakte opmerkingen per milieubelastende activiteit.
17.2.1 Algemeen
Terminologie, definities, functionaliteit
In dit Aanvullingsbesluit zijn naar aanleiding van de gemaakte opmerkingen in de consultatie de
terminologieën en definities aangepast en verduidelijkt. Dit betreft zowel de artikelen met
artikelsgewijze toelichting, als het algemeen deel van de nota van toelichting.
Meldingen, meldtermijnen en informatiepositie bij uitvoering en handhaving
Door decentrale overheden en de ILT, zijn opmerkingen gemaakt over de verminderde
informatiepositie van de toezichthouders voor het houden van toezicht op grondstromen. Met name
het ontbreken van een meldplicht voor graafactiviteiten in een bodem met een kwaliteit onder de
interventiewaarde wordt als onwenselijk ervaren. De zorg is uitgesproken over een verwachte
toename van bestuurlijke lasten en het behoud van een gelijkwaardig beschermingsniveau. De
regering heeft aan deze opmerkingen gehoor gegeven door het instellen van een informatieplicht
voor de activiteit graven met een volume van meer dan 25 m3 in een kwaliteit beneden de
interventiewaarde bodemkwaliteit. Hiervan is alleen tijdelijke uitname uitgezonderd. Ter
verduidelijking is in hoofdstuk 16 een tabel opgenomen met een overzicht van de verschillen
tussen dit ontwerp aanvullingsbesluit en de Wet bodembescherming.
Ook zijn door de decentrale overheden en het bedrijfsleven opmerkingen gemaakt over de te korte
meldtermijnen bij de diverse milieubelastende activiteiten en over de gevraagde informatie bij
informatie- en meldverplichtingen. Naar aanleiding hiervan zijn de meldtermijnen en de
informatievereisten aangepast en waar mogelijk vereenvoudigd.

190

Maatwerk
Door het bedrijfsleven is de zorg uitgesproken over de ruime mogelijkheden voor decentraal
maatwerk. De wijze waarop maatwerk is opengesteld is in het hoofdspoor gemaakt, dit besluit
volgt de gemaakte keuze. Echter als maatwerkregels of maatwerkvoorschriften worden gesteld
voor kwaliteitseisen, dan kan dat niet gesteld worden met een ander oogmerk dan in de regels
over de kwaliteitseisen in het besluit is voorgeschreven. Ook moet telkens de strekking van de
regels in acht worden genomen. Dit moet blijken uit de motivering bij de maatwerkregel of het
maatwerkvoorschrift.
Grondwaterkwaliteit
Door zowel decentrale overheden als het bedrijfsleven zijn vragen gesteld over de praktische
uitvoering van het grondwaterkwaliteitsbeheer onder de wet. Met name zijn er zorgen over de
borging van de omgang met historische verontreinigingen en het continueren van gebiedsgericht
grondwaterbeheer. De regulering van het grondwaterbeheer is en blijft de verantwoordelijkheid
van verschillende overheden; er zal een Handreiking grondwaterkwaliteit onder de Omgevingswet
worden opgesteld. Daarnaast heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat het RIVM
opdracht gegeven om een zogenaamde Risicotoolbox Grondwater te ontwikkelen, ter
ondersteuning van besluitvorming door decentrale overheden als over grondwaterkwaliteitsbeheer.
Daarnaast wordt gewezen op het ontbreken van een normen- en toetsingskader.
Door de integratie van het beheer van bodem- en grondwaterkwaliteit in het systeem van de
Omgevingswet, verdwijnt de beoordelingssystematiek voor de aanpak van
grondwaterverontreiniging, zoals we die kenden uit de Wet bodembescherming en de Circulaire
bodemsanering 2013.
De regering heeft gevolg gegeven aan deze zorg. In dit aanvullingsbesluit is een instructieregel
opgenomen voor de provincie met de signaleringswaarde grondwaterkwaliteit, waarmee de lokale
grondwaterkwaliteit nader kan worden beoordeeld.
Zie voor meer uitleg hoofdstuk 6 van het algemene deel van de toelichting en de artikelsgewijze
toelichting bij artikel 4.12a van het Besluit kwaliteit leefomgeving.
Lozingen
De regulering van lozingen bij de milieubelastende activiteiten graven in de bodem en saneren van
de bodem is heroverwogen. Of een lozing aandacht nodig heeft zal vooral afhangen van de lokale
situatie. In lijn met het uitgangspunt ‘decentraal tenzij’ kan het stellen van regels beter worden
overgelaten aan de gemeente en het waterschap. De lozingsregels bij de milieubelastende activiteit
saneren van de bodem zijn daarom geschrapt. De regels over lozingen op rijkswateren bij saneren
van de bodem zijn verplaatst naar hoofdstuk 6 en 7 van het Besluit activiteiten leefomgeving en
zijn aangepast aan BBT. Het waterschap heeft de mogelijkheid om de emissiegrenswaarden uit
deze hoofdtukken over te nemen in haar waterschapsverordening. In hoofdstuk 6 is nader
ingegaan op lozingen. Een wijziging ten opzichte van de consultatie versie is dat bij de lozingen bij
graven op Rijkswater een vrijstelling van de meldingsplicht is opgenomen voor kortdurende
lozingen.
De lozingsregels bij het graven in de bodem en het saneren van de bodem gaan met de
bruidsschat in het Invoeringsbesluit beleidsneutraal over. Dit betekent dat in beginsel dat de
lozingsroutes en de emissie – eisen gelijk blijven aan de regeling, zoals die gold voor
inwerkingtreding van de Omgevingswet. De decentrale overheden kunnen deze regels aan passen
aan de lokale/regionale situatie.
Bronaanpak grondwater bij saneren van de bodem
Door decentrale overheden en door de VEWIN is opgemerkt dat het niet gewenst is dat
maatregelen gericht op een verontreiniging van het grondwater uitgesloten zijn. In de nota van
toelichting is verduidelijkt dat saneren van de bodem uitgevoerd wordt om de locatie geschikt te
191

maken voor bovengronds gebruik. Deze algemene regels kunnen ook gebruikt worden voor de
uitvoering van een sanering die mede tot doel heeft om (een deel van) een verontreiniging weg te
nemen ter verbetering van de kwaliteit van het grondwater. Het uitvoeren van een
grondwatersanering kan echter niet onder deze activiteit worden uitgevoerd.
Ook zijn suggesties gedaan om een standaardaanpak toe te voegen aan de activiteit saneren, die
primair gericht zijn op het verbeteren van de grondwaterkwaliteit. Omdat dit soort saneringen
doorgaans complexe saneringen zijn die slecht passen binnen algemene regels, heeft de regering
besloten om hieraan niet tegemoet te komen.
Besluit bodemkwaliteit, Kwalibo en acties uit het verbetertraject
Vooral vanuit het bedrijfsleven, met name de adviessector, is opgemerkt dat het ongewenst is dat
de regels uit het Besluit bodemkwaliteit zijn opgesplitst in regels die onder de Omgevingswet
vallen (milieubelastende activiteiten in het Besluit activiteiten leefomgeving) en in regels die in het
Besluit bodemkwaliteit achterblijven. De Unie van Waterschappen en Rijkswaterstaat merken op
dat aandacht hiervoor bij de implementatie (via communicatie) belangrijk is. De Omgevingswet
integreert het plaatsgebonden omgevingsrecht; niet plaatsgebonden activiteiten met gevolgen
voor de fysieke leefomgeving zijn (nog) niet in de wet opgenomen. In de nota van toelichting
(paragraaf 11.1) is dit verduidelijkt.
Vanuit het bedrijfsleven zijn opmerkingen gemaakt over kwalibo, met name de beleidsevaluatie
gemist wordt. Op 11 december 2018 is door de Staatssecretaris toegezegd dat het kwalibostelsel
geëvalueerd wordt68. De resultaten van deze evaluatie worden op een later moment verwerkt in de
regelgeving.
Tot slot is opgemerkt dat een aantal acties die voortkomen uit het Verbetertraject Besluit
bodemkwaliteit gemist worden in het Aanvullingsbesluit. De nota van toelichting is hierop
aangepast.
Zorgplicht
Door met name de VNG zijn opmerkingen gemaakt over de omzetting van artikel 13 van de Wet
bodembescherming naar de Omgevingswet. Er bestaat geen wezenlijk verschil tussen de inhoud
van artikel 13 Wet bodembescherming en artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Beide fungeren als een specifieke zorgplicht. Daarnaast wordt via de Invoeringswet Omgevingswet
een extra vangnet opgenomen voor activiteiten die niet onder het Besluit activiteiten leefomgeving
vallen. Al deze elementen tezamen bieden een beschermingsniveau dat gelijkwaardig is aan de
zorgplicht van artikel 13 Wet bodembescherming. In de toelichting in paragraaf 4.3 is dit
verduidelijkt.
Overgangsrecht zorgplicht
Door het IPO zijn zorgen geuit over het bevoegd gezag bij lopende zorgplichtgevallen. Tevens zijn
door de uitvoeringspraktijk opmerkingen gemaakt over de mogelijkheid tot handhaving van voor
inwerkingtreding van deze wet gepleegde, maar pas na dat tijdstip ontdekte overtredingen van de
zorgplicht van de Wet bodembescherming. In de Aanvullingswet bodem is voor deze situaties een
aanvullende overgangsrechtelijke bepaling (artikel 3.2 a, via de Aanvullingswet geluid)
opgenomen. Het systeem van het strafrecht zelf borgt dat strafrechtelijke handhaving mogelijk is
van een (nog niet verjaarde) overtreding als die handeling op dat moment strafbaar was.
17.2.2 milieubelastende activiteiten graven in de bodem, saneren van de bodem,
toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie, en (vermengde) mijnsteen
Graven in de bodem: grondwater niet uitsluiten
Door decentrale overheden en het bedrijfsleven is aangegeven dat het uitsluiten van het graven in
grondwater in de aanwijzing van de milieubelastende activiteiten graven, veel onduidelijkheid geeft
en tot ongewenste situaties kan leiden. De regering komt tegemoet aan dit verzoek door de
uitzondering van grondwater te schrappen. In de toelichting (paragraaf 8.2) is verduidelijkt welke
68

Kamerstukken II 2018/2019, 30015, nr. 56.

192

mogelijkheden er zijn om door het opnemen van maatwerk die ongewenste situaties te
voorkomen.
Graven in de bodem: Inhoudelijke bepalingen bij graven
Naar aanleiding van opmerkingen, door decentrale overheden en het bedrijfsleven zijn de eisen
van partij-indelingen (gescheiden graven) in de artikelen aangepast en zoveel mogelijk
vereenvoudigd. Ook is de termijn bij tijdelijke opslag na afloop van de activiteit verlengd van vier
weken naar acht weken.
Saneren van de bodem: Toetsing na einde sanering
Door gemeenten, bedrijfsleven en de integrale adviescommissie Omgevingswet zijn opmerkingen
gemaakt over het vervallen van de goedkeuring van het evaluatieverslag (eindmelding sanering).
Dit kan leiden tot ongewenste rechtsonzekerheid. De milieubelastende activiteit saneren van de
bodem biedt twee standaardaanpakken, met concrete middelvoorschriften. Bij de uitvoering van de
sanerende werkzaamheden wordt ondersteund door een systeem van erkenningen. Door de
melding en informatieplichten vooraf is toezicht en handhaving mogelijk tijdens de uitvoering van
de werkzaamheden. Bij beëindiging van de activiteit geldt een informatieplicht, waarbij de
initiatiefnemer een evaluatierapport moet overleggen met informatie over de gerealiseerde
uitvoering.
Daarnaast kan de eigenaar aan de gemeente verzoeken de verplichting tot saneren uit het
omgevingsplan te schrappen. Wanneer dit een locatiespecifieke verplichting betreft kan deze
worden aangepast; bij een algemene regel kan een dit met een maatwerkvoorschrift gebeuren.
Daarnaast staat het de gemeente altijd vrij om de eigenaar op een andere wijze te informeren dat
naar tevredenheid van de gemeente aan de saneringsplichten is voldaan.
Saneren van de bodem: Inhoudelijke bepalingen bij saneren van de bodem
In de consultatie zijn door diverse organisaties inhoudelijke opmerkingen gemaakt over de
standaardaanpakken bij saneren van de bodem en de eisen ter voorkoming van uitdampingen van
een verontreiniging. Op een aantal punten heeft dit geleid tot aanpassing van het betreffende
artikel of tot verduidelijking in de toelichting.
Vanuit het bedrijfsleven is opgemerkt dat de standaard aanpakken geen ruimte geven voor het
uitvoeren van een in-situ sanering of andere innovatieve technieken. Dit heeft echter niet geleid tot
aanpassing van de artikelen en standaard aanpakken. De uitvoering van een in-situ sanering is
meestal complex, maar kan via maatwerk(voorschriften) worden uitgevoerd. In de toelichting is dit
verduidelijkt en is ook opgemerkt dat de regels niet tot doel hebben om innovatie tegen te gaan.
Tot slot zijn veel opmerkingen gemaakt over hoe de activiteit saneren zich verhoudt tot andere
activiteiten zoals bouwen op verontreinigde bodem, graven in de bodem en het toepassen van
grond en baggerspecie en bouwstoffen. In de toelichting is dit verduidelijkt en zijn extra
voorbeelden opgenomen.
Toepassen van grond en baggerspecie: mogelijkheden tot maatwerk bij het toepassen van
bouwstoffen, verspreiden van baggerspecie en grootschalige toepassingen
Enerzijds is er weerstand vanuit het bedrijfsleven tegen de mogelijkheden voor maatwerk bij het
toepassen van bouwstoffen, anderzijds zijn er wensen voor een soepeler maatwerk in specifieke
situaties. Voor de mogelijkheden voor maatwerk is aangesloten bij de keuzes uit het hoofdspoor
van de Omgevingswet. Wanneer maatwerkregels of maatwerkvoorschriften worden gesteld voor
kwaliteitseisen, dan kan dat niet gesteld worden met een ander oogmerk dan in de regels over de
kwaliteitseisen in het besluit is voorgeschreven. Ook moet telkens de strekking van de regels in
acht worden genomen. Dit moet blijken uit de motivering bij de maatwerkregel of het
maatwerkvoorschrift.
Rijkswaterstaat en de Unie van Waterschappen (UvW) geven aan dat het ongewenst is dat
maatwerk mogelijk is op de regels voor het verspreiden van baggerspecie en voor het realiseren
van grootschalige toepassingen. Ook op dit punt leidt deze inspraak niet tot een andere keuze. Wel
is in de toelichting verduidelijkt dat, in geval via een projectbesluit afgeweken wordt van algemene

193

regels of maatwerkregels, maatwerk niet mogelijk is. Voor het verspreiden van baggerspecie op de
landbodem kunnen de UvW en de VNG onderling bestuurlijke afspraken maken over het
achterwege laten van maatwerk op de regels voor verspreiden.
Instructieregels bouwen op verontreinigde bodem
In de consultatie zijn opmerkingen gemaakt door decentrale overheden en het bedrijfsleven over
de instructieregels over het bouwen op bodemgevoelige locaties op verontreinigde bodem. De term
bodemgevoelige locatie roept vragen op en er zijn vragen gesteld over de wijze waarop lokale
waarden vastgesteld kunnen worden door gemeenten. Ook de relatie met de regels voor bouwen
en het in gebruik nemen van een gebouw en de relatie het omgevingsplan zijn genoemd. Dit heeft
geleid tot enkele verduidelijkingen in de toelichting.
Ook is door gemeenten opgemerkt dat een volumegrens voor de omvang van een verontreiniging
boven de interventiewaarde beter geschrapt kan worden. Aan dit punt is tegemoet gekomen. In de
bruidsschat zijn voor bouwen op verontreinigde bodem regels opgenomen om te voorkomen dat
een vacuüm ontstaat ten opzichte van de regels uit de Wet bodembescherming, waar nu wel een
volumegrens wordt gehanteerd.
Bodemonderzoek en Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)
Door zowel overheden als bedrijven zijn opmerkingen en vragen gesteld over de regels voor
bodemonderzoek, waaronder de relatie tussen het vooronderzoek en de beschikbare
bodeminformatie op kaarten van gemeenten, de noodzaak van bodemonderzoek bij reeds bekende
diffuse verontreinigingen, de relatie met de arbeidsomstandighedenregelgeving, geldigheidstermijn
van onderzoek en de noodzaak van aanpassing van NEN normen. De inspraak heeft niet geleid tot
grote wijzigingen in de artikelen over het uitvoeren van bodemonderzoek. Wel zijn een aantal
verduidelijkingen doorgevoerd in de toelichting.
Normen
Door diverse organisaties zijn opmerkingen gemaakt over normen. Dit heeft onder andere geleid
tot aanpassing van bijlage IIA van het Besluit activiteiten leefomgeving met de normen voor de
interventiewaarden bodemkwaliteit en bijlage VC voor de signaleringsparameter beoordeling
grondwatersanering. Er is verduidelijkt dat het RIVM zorgdraagt voor aanpassing van en het
beschikbaar houden de Risicotoolbox, een instrument waarmee gemeenten lokale waarden kunnen
afleiden voor het bouwen op bodemgevoelige locaties en voor het toepassen van grond en
baggerspecie (voorheen gebiedsspecifiek beleid met Lokale Maximale Waarden). In de consultatie
zijn opmerkingen gemaakt over een aantal concrete stoffen (onder andere: arseen barium, lood,
minerale olie, PCB’s en PFAS). Echter omdat gekozen is voor het beleidsneutraal overzetten van
normen, zijn ook naar aanleiding van de consultatiereacties geen wijzigingen in de hoogte van de
normen doorgevoerd. Wel is de toelichting aangevuld met een verduidelijking over diffuus
voorkomende stoffen zoals lood. In de toelichting is verduidelijk dat de normen inhoudelijk niet
gewijzigd zijn, maar dat het Rijk aan het RIVM de opdracht heeft gegeven tot actualisatie. De
resultaten daarvan worden op een later moment in de regelgeving verwerkt.
Over het nieuwe milieuhygiënische toetsingskader voor het toepassen van grond en baggerspecie
in diepe plassen en voor verspreiden van baggerspecie op de landbodem zijn vooral vanuit het
bedrijfsleven maar ook door decentrale overheden vragen gesteld en opmerkingen gemaakt. Dit
toetsingskader wordt echter uitgewerkt in een nog door te voeren wijziging van de Regeling
bodemkwaliteit (onderdeel van de Aanvullingsregeling bodem Omgevingswet), die op een later
moment in consultatie gaat.
Adviescollege Toetsing Regeldruk
Het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) heeft op 10 september 2018 advies uitgebracht op de
consultatie versie van het aanvullingsbesluit bodem omgevingswet en op de toetsversie van de
regeldrukeffecten rapportage.
Het College constateert dat in de lijn van de Omgevingswet het Aanvullingsbesluit bodem een
bijdrage levert aan het gebruiksgemak van het omgevingsrecht, evenals aan het versnellen en

194

verbeteren van besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving. Bij meerdere onderdelen
van het aanvullingsbesluit is bewust gekozen voor minder belastende alternatieven en is het
beperken van regeldruk daarbij expliciet betrokken. De saneringen kunnen namelijk opgepakt
worden op een natuurlijk moment en de uitvoering van de saneringen kan veelal plaats vinden
door een standaardaanpak, waarbij volstaan kan worden met een melding in plaats van een
separaat besluit op een saneringsplan. Een besluit hoeft alleen te worden genomen bij een verzoek
om een maatwerkvoorschrift of een gelijkwaardige maatregel.
Het college geeft in haar advies aan dat een vooronderstelling voor het Aanvullingsbesluit is dat
(ernstige) historische bodemverontreinigingen op spoedlocaties waarover convenantafspraken
bestaan, in 2020 zijn gesaneerd. Het college adviseert om te verduidelijken in hoeverre de
afspraken uit de convenanten zijn gerealiseerd, welk deel van de historische verontreinigen op dit
moment nog dient te worden gesaneerd, hoe handhaving daarbij aan de orde is en in hoeverre de
saneringen voor de inwerkintreding van de Omgevingswet gereed zijn.
Het Uitvoeringsprogramma convenant bodem en ondergrond 2016-2020 monitort de voortgang van
de convenantafspraken. Begin 2019 is de tussenrapportage convenant Bodem en ondergrond
2016-2020 gepubliceerd69, wat laat zien dat van de 1383 spoedlocaties die bij de start van het
convenant zijn geïdentificeerd er in 2018 al 210 in uitvoering zijn gebracht. Slechts voor 26 locaties
zijn planningen gemaakt voor de uitvoering na 2020. Op deze gevallen is het overgangsrecht van
toepassing. De overige spoedlocaties zijn afgerond, of in uitvoering en daarbij ligt de aanpak van
de spoedlocaties op koers. Voor de overige ernstige bodemverontreinigingen, niet zijnde spoed,
zo’n 150.000 locaties, kan de uitvoering op een natuurlijk moment plaatsvinden. De
standaardaanpakken in het Aanvullingsbesluit bodem faciliteren dit.
Het college adviseert in de toelichting op te nemen wat de stand van zaken is wat het DSO betreft
en daarbij aandacht te besteden aan de mate waarin de onderzoekslasten zullen afnemen als
gevolg van de digitale beschikbaarheid van (bodem) onderzoek en overige bodemgegevens.
In paragraaf 5.4 van de nota van toelichting is de huidige stand van zaken opgenomen ten aanzien
van het DSO.
Tijdens de behandeling van de Aanvullingswet bodem heeft de Tweede Kamer70 een motie
aangenomen, om te onderzoeken in hoeverre historische gegevens via de wet basis registratie
ondergrond (BRO) kunnen worden meegenomen.
Het college geeft aan dat het uitgangspunt “decentraal tenzij” in het aanvullingsbesluit bodem ook
naar voren komt.
Het college ziet wel een risico dat als gevolg van de gemeente (beleids)vrijheid de kans groot is dat
er verschillende optreden in de uitvoering en dat bedrijven die in meerdere gemeenten actief zijn,
geconfronteerd worden met verschillende eisen en werkwijzen en dat hier door de werkbaarheid
van de nieuwe regelgeving afneemt en dat de (ervaren) werkdruk voor bedrijven toeneemt.
Met de beleidsvrijheid kunnen gemeenten beter inspelen op de lokale bodemsituatie. Bijvoorbeeld
de aanwezigheid van diffuse bodemverontreinigingen als gevolg van stedelijke ophoog lagen of het
natuurlijk voorkomen van bepaalde stoffen in de bodem, bijvoorbeeld natuurlijk arseen,
rechtvaardigt het vast stellen van lokale waarden. Landelijke wetgeving kan hierin niet het
gewenste maatwerk leveren.
Daarnaast haalt het college aan dat de uitwerking van het principe ‘decentraal, tenzij” in het
aanvullingsbesluit resulteert dat de taken in het kader van het beheer van de historische
verontreinigingen verschuift van provincie en de grote gemeenten naar alle gemeenten en dat
belangrijk is dat kennis over bodem voldoende aanwezig is bij gemeenten als zij in de nieuwe
situatie verantwoordelijk worden voor de uitvoering.

69
Tussenrapportage convenant Bodem en ondergrond 2016-2020, definitief 6.0 van 4 maart 2019 vastgesteld
door de stuurgroep Ondergrond, Bodem en Grondwater d.d. februari 2019.
70
Kamerstukken II 2018/2019, 34864, nr. 19

195

Binnen de uitvoering van het uitvoeringsprogramma van de convenantafspraken Bodem en
ondergrond 2016-2020 is veel aandacht aan de overdracht van taken en de voorbereiding op de
omgevingswet. De gemeenten zijn zich samen met provincie aan het voorbereiden op de situatie
onder de Omgevingswet onder de noemer ‘warme overdracht”. Onder dit noemer vindt ook
kennisdeling over de bodem plaats.
Het college adviseert in de toelichting bij het aanvullingsbesluit bodem aandacht te besteden aan
de harmonisatie van het omgevingsrecht en de arbeidsomstandighedenregelgeving ten aanzien van
bepalingen over bodem(onderzoek) en de wijziging die in het aanvullingsbesluit daarin regelt ten
opzichte van de huidige situatie en hierover nader af te stemmen met de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Het is correct dat voor burgers, bedrijven en overheden de duidelijkheid over de noodzaak van
bodemonderzoek van belang is, ongeacht uit welk domein van regelgeving deze volgt. Wel dient
gekeken te worden met welk oogmerk het bodemonderzoek wordt uitgevoerd. Bodemonderzoek
vanuit het aanvullingsbesluit bodem beoogt verantwoord met de bodem om te gaan en de risico’s
als gevolg van de aanwezigheid van bodemverontreiniging te ondervangen. De regels voor
bodemonderzoek om verantwoord (professioneel) te werken met bodem hebben een geheel ander
oogmerk. Dit beoogt werknemers, zoals grondwerkers, die veelvuldig en langdurig met grond
werken te beschermen en zijn daarom niet te harmoniseren. Niettemin wordt in het
Aanvullingsbesluit in beide gevallen voor het uitvoeren van het bodemonderzoek naar dezelfde NEN
normen verwezen, zodat in de praktijk dezelfde onderzoeken gebruikt kunnen worden.
Het college adviseert in de toelichting nader te motiveren waarom bij bepalingen in het
aanvullingsbesluit is gekozen voor dwingend voorschrijving van norm documenten en waarom niet
volstaan kan worden met facultatieve voorschrijving.
Met de Kwalibo-regeling (KWALIBO staat voor Kwaliteitsborging bij bodemintermediairs) wordt
beoogt de betrouwbaarheid van het werk van intermediairs te vergroten door kwaliteitseisen te
stellen aan werkzaamheden in het bodembeheer en aan de integriteiteisen aan de uitvoerders. Het
werken volgens norm documenten maakt hier een essentieel onderdeel vanuit. Er zijn namelijk
vele honderden erkende en gecertificeerde organisaties en werknemers bezig met het vaststellen
van de kwaliteit van de bodem. Het kunnen vergelijken van de uitkomsten van bodemonderzoeken
door te werken met norm documenten is essentieel voor de betrouwbaarheid voor de uitvoering.
Daarnaast borgt het werken met dezelfde normdocumenten de uniformiteit van uitvoering van
werkzaamheden en de vergelijkbaarheid van onderzoeksresultaten.

17.2.3 Milieubelastende activiteit op of in de bodem brengen van meststoffen
Lozen van afvalwater
De Unie van Waterschappen (hierna: UvW) en het Interprovinciaal Overleg (hierna: IPO) hebben
opmerkingen op het uitzonderen van het lozen van afvalwater op of in de bodem van de aanwijzing
als milieubelastende activiteit in artikel 3.48a, tweede lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Het IPO vindt dit ongewenst vanwege de verantwoordelijkheid van provincies voor de
grondwaterkwaliteit. De UvW vraagt zich af of de uitsluiting van de afvalwaterstromen in de
aanwijzing van de milieubelastende activiteit niet overbodig is nu alleen meststoffen op of in de
bodem mogen worden gebracht die volgens de bepalingen van het Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet als meststoffen mogen worden verhandeld. Naar aanleiding van deze reacties is
besloten om de uitzondering voor afvalwaterstromen uit artikel 3.48a van het Besluit activiteiten
leefomgeving te schrappen. In plaats daarvan is in de toelichting een passage opgenomen waarin
wordt verduidelijkt dat deze afvalwaterstromen niet worden beschouwd als meststoffen en daarom
buiten de aanwijzing vallen. Ook is verduidelijkt dat voor deze afvalwaterstromen specifieke
bepalingen ten aanzien van het op of in de bodem brengen zijn opgenomen in hoofdstuk 4 van het
Besluit activiteiten leefomgeving.
Ondergrens voor de milieubelastende activiteit.
De UvW en het IPO constateren dat een ondergrens ontbreekt in de aanwijzing van het op of in de
bodem brengen van meststoffen. Daardoor zou het toepassen van geringe hoeveelheden
196

meststoffen binnen de reikwijdte vallen. Naar aanleiding hiervan is in de aanwijzing van de
milieubelastende activiteit een ondergrens opgenomen. Onder de aanwijzing vallen niet het in een
siertuin of moestuin bij een particulier huishouden of een volkstuin op of in de bodem brengen van
alleen meststoffen anders dan dierlijke meststoffen of dierlijke meststoffen anders dan drijfmest
als de hoeveelheid per tuin per jaar ten hoogste 160 liter is.
Afwijking van uitrijdperiodes voor meststoffen.
Naar aanleiding van de ontvangen reacties vanuit de agrarische sector is het artikel waarin de
mogelijkheid was opgenomen af te wijken van de uitrijdperiode voor meststoffen aangepast. Er is
aangesloten op het nieuwe artikel 19.0 van de Omgevingswet, dat de grondslag biedt om in
algemene regels onderwerpen aan te wijzen waarvoor het daarbij aangewezen bevoegd gezag bij
besluit kan bepalen dat een in die algemene regels genoemde bijzondere omstandigheid zich
voordoet. Extreme weersomstandigheden in combinatie met een landbouwkundige noodzaak zijn
aangewezen als bijzondere omstandigheden als bedoeld in artikel 19.0 van de wet.
Bevoegdheden voor decentrale overheden.
Meerdere organisaties hebben aangegeven het wenselijk te vinden dat decentrale overheden over
meer bevoegdheden beschikken. Naar aanleiding van deze reacties is in toelichting verduidelijkt
waarom het belangrijk is dat de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het bevoegd
gezag is. Ook is verduidelijkt dat decentrale overheden ook bevoegdheden hebben. Zo hebben zij
de mogelijkheid om maatwerkregels te stellen.
Vernietigen van zode van gras op weidegronden
Vanuit meerdere organisaties zijn er vragen gesteld over de reikwijdte van de regels over het
vernietigen van zode van gras. Naar aanleiding hiervan is de reikwijdte in de aanwijzing van het
vernietigen van de zode van gras verduidelijkt dat dit specifiek om het vernietigen op
weidegronden gaat.
17.4 Moties en toezeggingen
De Aanvullingswet bodem is op 18 december 2018 aangenomen door de Tweede Kamer. Bij de
behandeling zijn een aantal moties aangenomen die, in dit Aanvullingsbesluit, zijn verwerkt.
Aan de motie van Smeulders/Kroger71 over een gelijkwaardig en bij voorkeur verbeterd
beschermingsniveau in lagere regelgeving is gevolg gegeven door bij milieubelastende activiteiten
regels op te nemen voor de bescherming van de mens en het milieu, het vastleggen van het
maximaal toelaatbaar risico als grens voor bouwen op verontreinigde bodem en regels voor de
zogenoemde toevalsvondst als vangnet om de gezondheid te beschermen.
Bevoegde gezagen krijgen meer ruimte om de opgenomen waarden toe te snijden op de lokale
situatie, met dien verstande dat het Rijk een minimum beschermingsniveau voorschrijft.
De motie van Smeulders/Kroger72 om tijdens het opstellen van dit besluit in overleg te treden met
de drinkwaterbedrijven en andere belanghebbenden over de bescherming van de kwaliteit van het
grond- en oppervlaktewater is uitgevoerd; de resultaten van deze overleggen zijn meegenomen
bij de aanpassingen aan dit besluit.
De Tweede Kamer heeft in december 2018 een motie aangenomen van de leden Ronnes en Van
Gerven73, waarin de regering wordt gevraagd om ‘informatie over bodemverontreiniging in de
Basisregistratie Ondergrond op te nemen’. De minister van BZK heeft vervolgens in februari 2019
opdracht gegeven voor een onderzoek naar de mogelijkheden om aan deze vraag te kunnen
voldoen, en de implicaties van de verschillende oplossingsrichtingen. De Tweede Kamer wordt
hierover nader geïnformeerd.
71

Kamerstukken II 2018/2019, 34864, nr. 18
Kamerstukken II 2018/2019, 34864, nr. 14
73
Kamerstukken II 2018/2019, 34864, nr. 19
72

197

De aangehouden motie van Gerven74 over een saneringsplicht voor verontreinigde gebieden is in
dit aanvullingsbesluit verwerkt door het opnemen van instructieregels met betrekking tot het
bouwen op verontreinigde bodem en door het opnemen van regels in de bruidsschat over
historische bodemverontreiniging zonder ernstig risico.
Recente toezeggingen
Op 11 december heeft de regering de Tweede Kamer geïnformeerd over haar visie op duurzaam
hergebruik van grond (TK, 2018-2019, 30015, nr. 56) en de problematiek rondom diepe plassen,
thermisch gereinigde grond en Barneveld (TK, 2018-2019, 27625, nr. 456). Op 20 november 2018
heeft de regering een brief aan de kamer gezonden over AEC-bodemas (TK, 2018-2019 , 28663,
nr. 72).
In de brieven is aangegeven dat de regels rondom het verondiepen van plassen helder moeten
zijn, sprake moet zijn van transparante besluitvorming, en de omgeving op een goede manier bij
de herinrichting moet worden betrokken. Voor het verondiepen van plassen is daarom in het
Aanvullingsbesluit een vergunningplicht ingesteld.
In het Aanvullingsbesluit bodem is voor grond en baggerspecie bewerkt in een
grondreinigingsinstallatie, AVI-bodemas en immobilisaat een specifieke meldingsplicht opgenomen.
Hiermee is gevolg gegeven aan de toezeggingen die in de brieven zijn gedaan. Hiermee wordt het
bevoegd gezag tijdig geïnformeerd over de kwaliteit van de toe te passen materialen en is toezicht
mogelijk.
Met het Aanvullingsbesluit wordt in vervolg op de Green Deal Verduurzaming nuttige toepassing
AEC-bodemas (AVI-bodemas) uit 2012 de mogelijkheid om bouwstoffen onder IBC condities toe te
passen uit gefaseerd. Het merendeel van de IBC-bouwstoffen die worden toegepast zijn Avibodemassen. Het Aanvullingsbesluit bodem biedt geen mogelijkheid meer om bouwstoffen onder
IBC condities toe te passen, behoudens het overgangsrecht. De kwaliteit van de AVI bodemassen
moet daarom worden verbeterd. Hierover zijn afspraken gemaakt binnen de Green Deal.
17.5 Voorhang
PM in te vullen na afloop van de voorhang

74

Kamerstukken II 2018/2019, 34864, nr. 16

198

18

Invoering

18.1

Implementatieprogramma

Voor de stelselherziening van het omgevingsrecht is een uitgebreid implementatieprogramma
opgezet in samenwerking met de bestuurlijke koepels VNG, IPO en Unie van Waterschappen. Het
doel van dit programma is om de uitvoeringspraktijk in staat te stellen om de wet en de
bijbehorende AMvB's vanaf het moment van invoering op goede wijze toe te passen. In 2024 is de
implementatie geheel afgerond en is het werken met de Omgevingswet voor iedereen de standaard
geworden. Het programma zet niet alleen in op kennisoverdracht over de nieuwe regelgeving,
maar ook op het vermogen om deze te kunnen toepassen in de geest van de stelselherziening. Het
gaat daarbij dus nadrukkelijk ook om kunde, houding en gedrag. Het programma bestaat uit drie
hoofdonderdelen:
• invoeringsondersteuning aan gebruikers;
• veranderopgave van overheden;
• Digitaal Stelsel Omgevingswet.
De implementatie van de Aanvullingswet bodem is een onderdeel van het brede
implementatietraject van de stelselherziening van het omgevingsrecht.
In het uitvoeringsprogramma van het Bodemconvenant bodem en ondergrond 2016-2020 zijn
projecten in uitvoering om de decentrale overheden voor te bereiden op de Omgevingswet en om
kennisontwikkeling, verspreiding van kennis en borging van kennis te waarborgen. Voor
grondwater is in het eerdergenoemde uitvoeringsprogramma een traject gestart om samen met de
provincies en gemeentes hieraan verder invulling te geven.
De Programmaraad Aan de Slag met de Omgevingswet, waarin alle overheden zijn
vertegenwoordigd, bewaakt de voortgang en de samenhang tussen de verschillende onderdelen
van het implementatieprogramma. Om zicht te houden op een succesvolle uitvoering van het
programma is de Monitor Omgevingswet ingericht, die, eventuele knelpunten signaleert en
inzichtelijk maakt in hoeverre de doelstellingen van de Omgevingswet worden gerealiseerd.
18.2

Invoeringsondersteuning aan gebruikers

Bij de invoering van de Omgevingswet zijn overheden, burgers en bedrijven intensief betrokken.
Om de doelen van de wet te realiseren is een verandering nodig in beleidsvorming, werkprocessen,
informatiesystemen, (bestuurs)cultuur bij overheden en de wijze van samenwerking tussen
overheden, kortom een grote transitieopgave. Bovendien zullen initiatiefnemers en
belanghebbenden hun werkwijze moeten aanpassen om conform de bedoelingen van de wet te
werken. Dit vraagt om aandacht van het bevoegd gezag, zij zullen hen gaan informeren over de
nieuwe werkwijze.
Het programma Aan de slag met de Omgevingswet en de programma’s van de koepels en rijk
dragen zorg voor de overdracht van kennis over de wet en onderliggende regelgeving en het DSOLV en beogen een impuls te geven aan het anders werken dat hoort bij de Omgevingswet. Zij
stimuleren bevoegd gezag om tijdig met de ontwikkeling van de kerninstrumenten van de wet aan
de slag te gaan en met het voorbereiden van de aansluiting op het DSO LV. Dat gebeurt via
bijeenkomsten, pilots en praktijkproeven, kennisproducten, en inzet van deskundigen. Onderdeel
van de invoeringsondersteuning is ook het Informatiepunt Omgevingswet waar via de website
kennis wordt gedeeld en overheden en professionals vragen kunnen stellen.
Goede voorbeelden worden gedeeld via de websites van de programma’s. Er wordt ook gebruik
gemaakt van netwerken, die essentieel zijn voor de overdracht van informatie, kennis en ervaring
tussen betrokkenen en daarmee voor de brede verandering van werkwijze.

199

Ook voor het aspect bodem is invoeringsondersteuning voorzien, naast de al lopende initiatieven.
18.3

Veranderopgave van overheden

De invoering van de Omgevingswet is een omvangrijke opgave, waarbij honderden overheden en
vele burgers en bedrijven betrokken zijn. Om de doelen van de wet te realiseren is een verandering
nodig op het gebied van de samenwerking, het beleid, de werkprocessen, de informatiesystemen
en de (bestuurs)cultuur bij overheden, kortom een grote transitieopgave. Bovendien zullen
initiatiefnemers en belanghebbenden van niet-overheden hun werkwijze moeten aanpassen om
conform de bedoelingen van de wet te werken.
De Programmaraad, waarin alle overheden zijn vertegenwoordigd, coördineert de veranderopgave
waarvoor de verschillende overheden aan de lat staan. Ook ondersteunt de Programmaraad de
veranderopgave via de het programma Aan de Slag met de Omgevingswet door onder meer het
geven van trainingen, het beschikbaar stellen van informatie en goede voorbeelden, het
organiseren van proeftuinen en experimenten, het steunen van goede initiatieven en pilots, het
opzetten van netwerken en expert pools en het realiseren van collectieve voorzieningen, zoals het
Digitaal Stelsel Omgevingswet. De basis is ‘zelf leren’ en ‘ervaring opdoen’.
18.4

Digitaal stelsel Omgevingswet

Digitalisering is een belangrijk hulpmiddel voor een goede en eenvoudige uitvoering van de wet. Er
moet een geordend en verbonden geheel van gegevensverzamelingen, afspraken en ICTvoorzieningen komen. Als onderdeel van de implementatie wordt door het programma Digitaal
Stelsel Omgevingswet een landelijke voorziening gerealiseerd. Andere delen van het open stelsel
worden gerealiseerd door koepels en door andere ICT-leveranciers. De ingang is een centrale
gebruikersvoorziening die toegang geeft tot de beschikbare informatie, onder meer via een
verbeelding op de kaart en gerichte vragen. Gezamenlijk met alle programma’s wordt de invoering
hiervan voorbereid.
18.5 Overdracht informatie als gevolg van overdracht van taken van provincie naar
gemeenten
Onder de Omgevingswet is de gemeente primair verantwoordelijk voor de zorg van de fysieke
leefomgeving. Onder de Wet bodembescherming waren voor de bodemsaneringen de provincies
en 29 grotere gemeenten bevoegd gezag. Met de komst van de Omgevingswet verandert dit en
zijn alle gemeenten in principe bevoegd gezag.
De provincies hebben in de loop der jaren veel kennis verzameld over de staat van de bodem. Dit
kan bestaan uit historische informatie, bodemonderzoeken, beschikkingen van ernstige
verontreinigingen die niet onder het overgangsrecht vallen, resultaten van afgeronde
bodemsaneringen etc. Het is van groot belang dat deze kennis en informatie wordt overgedragen
aan de betreffende gemeente. Het is aan de provincies en gemeenten de overdracht van
informatie goed te regelen. De omgevingsdiensten kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. In
het uitvoeringsprogramma van het Convenant Bodem en Ondergrond 2016-2020 is dit
gemonitord en waar nodig is dit ondersteund.
De provincie draagt niet alles over aan de gemeente. Ze behoudt haar verantwoordelijkheid voor
de grondwaterkwaliteit, ook als deze beïnvloed wordt door de bodemkwaliteit (zie hoofdstuk 6).
Daarnaast zullen volgens het overgangsrecht lopende bodemsaneringen en voorgenomen
spoedsaneringen volledig onder de Wet bodembescherming blijven vallen, inclusief de daarbij
behorende bevoegd gezag verdeling.

200

19 Overgangsrecht en bruidsschat
19.1 Overgangsrecht
Dit besluit bewerkstelligt veranderingen ten opzichte van het voorheen bestaande recht.
Overgangsrecht bodemsaneringen
In dit Aanvullingsbesluit zijn geen overgangsbepalingen opgenomen voor bodemsaneringen. In de
Aanvullingswet bodem Omgevingswet is namelijk eerbiedigend overgangsrecht opgenomen voor
bodemsaneringen of maatregelen die onder de huidige Wet bodembescherming zijn of worden
voorbereid.
Hoofdlijn van dat overgangsrecht is dat het huidige recht (de Wet bodembescherming en de daarop
gebaseerde regelgeving of andere toepasselijke wet- en regelgeving) van toepassing blijft op
verontreinigingen, waarvan is vastgesteld dat sprake is van spoed (actueel risico) of als
bodemsaneringen in een bepaalde fase zijn geraakt op het tijdstip waarop deze wet in werking
treedt. Het overgangsrecht haakt aan bij een objectief vast te stellen aanknopingspunt in het
saneringstraject, zoals het indienen van een saneringsplan of een op grond van de Wet
bodembescherming genomen besluit.
Het nieuwe bodembeleid zoals uitgewerkt in dit Aanvullingsbesluit is erop toegesneden om
verontreinigingen aan te pakken met meer eenvoudige procedures en een meer integrale
beoordeling en is na inwerkingtreding onmiddellijk van toepassing.
Overgangsrecht milieubelastende activiteit toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie en
voor overige handelingen met bouwstoffen.
Voor de milieubelastende activiteit toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie en voor
overige handelingen met bouwstoffen zijn overgangsbepalingen opgenomen.
De overgangsbepalingen hebben betrekking op de volgende situaties:
1. het voor toepassing in Nederland of voor handelsdoeleinden voor de Nederlandse markt
voorhanden hebben, vervoeren of aan een ander ter beschikking stellen van IBC-bouwstoffen of
het toepassen van IBC-bouwstoffen, uitgezonderd AVI-bodemas, in een werk waarvoor voor de
inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit een melding is gedaan op grond van
artikel 32, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit.
2. het aangebracht houden van bouwstoffen, grond en baggerspecie die voor de inwerkingtreding
van de artikelen I en VII van dit besluit zijn aangebracht of die met toepassing van in dit artikel
opgenomen overgangsrecht na de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit zijn
aangebracht.
3. Als voor de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit een melding is gedaan op
grond van artikel 42, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit voor het toepassen van grond of
baggerspecie voor het verondiepen en dempen van een oppervlaktewaterlichaam, bedoeld in
artikel 35, eerste lid, onder d, van het Besluit bodemkwaliteit, voor zover het een diepe plas betreft
die is ontstaan als gevolg van zandwinning, grindwinning of kleiwinning of een dijkdoorbraak.
4. Baggerspecie uit een watergang mag tot twee jaar ook over de aan de watergang grenzende
percelen worden verspreid als wordt voldaan aan het oude recht.
5. Als een gebiedsspecifiek toetsingskader is vastgesteld voor het toepassen van mijnsteen en
mijnsteen dat is vermengd met ten hoogste 80% gewichtsprocent grond of baggerspecie, geldt het
oude recht tot een bij koninklijk besluit vast te stellen tijdstip.

201

6. Een omgevingsvergunning van rechtswege als bedoeld in artikel 4.14 van de Invoeringswet
Omgevingswet voor een milieubelastende activiteit en voor een lozingsactiviteit die bestaat uit het
toepassen van grond of baggerspecie in een diepe plas, geldt voor een termijn van drie jaar.
7. Een kaart als bedoeld in artikel 57, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit (oud) geldt als
een bodemkwaliteitskaart als bedoeld in artikel 28, derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit
(nieuw) tot een bodemkwaliteitskaart volgens die bepaling is vastgesteld, maar niet langer dan vijf
jaar na de inwerkingtreding van de artikelen I en VII van dit besluit.
8. Een melding die op grond van artikel 42, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit is gedaan
voor het toepassen van grond of baggerspecie geldt als een melding op grond van artikel 4.1266,
eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving.
9. Een melding die op grond van artikel 33b in samenhang met artikel 42, eerste lid, van het
Besluit bodemkwaliteit is gedaan voor het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen geldt
als een melding op grond van artikel 4.1282, eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving.
10. Als in verband met de invoering van dit besluit bepalingen van het Besluit bodemkwaliteit
komen te vervallen, waarin een overgangsrechtelijke bepaling was opgenomen, blijft die
overgangsrechtelijke bepaling van toepassing tot die is uitgewerkt.

In artikel XV van de artikelsgewijze toelichting is nader ingegaan op bovengenoemde situaties.
Er is geen overgangsrecht nodig in de volgende situaties.
Het vervaardigen en invoeren van bouwstoffen, het verhandelen van al vervaardigde bouwstoffen
De kwaliteitseisen voor bouwstoffen blijven gelijk. Bouwstoffen die al waren vervaardigd voor het
tijdstip van inwerkingtreding van het onderhavige besluit en die zijn voorzien van een
milieuverklaring waaruit blijkt dat ze voldoen aan de eisen van het Besluit bodemkwaliteit, kunnen
volgens het nieuwe recht worden verhandeld onder dezelfde voorwaarden die volgens het oude
recht golden. Het nieuwe recht bepaalt dat er een milieuverklaring beschikbaar moet zijn die is
afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit, waaruit blijkt dat de partij voldoet aan de
kwaliteitseisen die voor de bouwstoffen gelden volgens dat besluit. De kwaliteitseisen waaraan
bouwstoffen volgens het nieuwe recht moeten voldoen, zijn dezelfde waaraan bouwstoffen volgens
het oude recht moesten voldoen. Van de milieuverklaringen die op grond van het oude recht zijn
afgegeven, kan daarom ook onder het nieuwe recht nog steeds gebruik worden gemaakt.
Voor IBC-bouwstoffen verandert de situatie na het tijdstip van inwerkingtreding wel. Daarom is
hiervoor wel overgangsrecht opgenomen.
Het toepassen van al vervaardigde bouwstoffen
De kwaliteitseisen voor bouwstoffen blijven gelijk. Bouwstoffen die al waren vervaardigd voor het
tijdstip van inwerkingtreding van het onderhavige besluit en die zijn voorzien van een
milieuverklaring waaruit blijkt dat ze voldoen aan de eisen van het Besluit bodemkwaliteit, kunnen
volgens het nieuwe recht worden toegepast onder dezelfde voorwaarden die volgens het oude
recht golden. Er is daarom geen overgangsrecht nodig, behalve voor IBC-bouwstoffen.
Het toepassen van grond en baggerspecie, in het bijzonder het toepassen in functionele
toepassingen die al in uitvoering zijn genomen
De voorschriften waaronder mag worden toegepast blijven gelijk en gelden op moment van
inwerkingtreding van dit besluit. Om dezelfde reden heeft het nieuwe recht ook geen gevolgen voor
overeenkomsten en aanbestedingen.
Gebruiken van milieuhygiënische verklaringen die zijn afgegeven voor het tijdstip van
inwerkingtreding van dit besluit

202

De regels voor de afgifte van milieuverklaringen wijzigen niet. Behalve voor de naamsverandering
van milieuhygiënische verklaringen in milieuverklaring bodemkwaliteit, is er geen aanleiding voor
het treffen van overgangsrecht. De afgegeven milieuhygiënische verklaringen blijven geldig om
aan te tonen dat de bouwstoffen, grond, baggerspecie of de ontvangende bodem voldoen aan de
kwaliteitseisen die in het kader van het Besluit bodemkwaliteit zijn gesteld.
Omdat voor het verspreiden van baggerspecie en voor het toepassen van grond en baggerspecie in
een diepe plas volgens het nieuwe recht wel enkele gewijzigde kwaliteitseisen gaan gelden, kan
voor deze toepassingen alleen van een milieuverklaring gebruikt worden gemaakt als daaruit blijkt
dat de grond of baggerspecie feitelijk aan de nieuwe kwaliteitseisen voldoet.
De afgifte van milieuverklaringen
Er zijn geen wijziging aangebracht in de bevoegdheid tot de afgifte van milieuverklaringen. Alleen
voor enkele nieuwe categorieën van grond en baggerspecie kunnen wijzigingen optreden voor de
informatie die in een milieuverklaring moet worden opgenomen. Omdat de (erkende) personen en
instanties die milieuverklaringen mogen afgeven zich op de nieuwe situatie kunnen voorbereiden,
is er op dit punt geen overgangsrecht nodig.
Het gebruik van milieuverklaringen, in het bijzonder de gewijzigde benamingen van categorieën
van grond en baggerspecie en de invoering van nieuwe categorieën van grond en baggerspecie
Het Besluit activiteiten leefomgeving bepaalt dat bij het toepassen van grond of baggerspecie een
milieuverklaring beschikbaar moet zijn, waaruit blijkt dat de grond of de baggerspecie aan de voor
de toepassing geldende milieukwaliteitseisen voldoet. Omdat sprake is van enkele nieuwe
categorieën van grond en baggerspecie zal niet altijd zonder meer duidelijk zijn of voor het
toepassen van grond of baggerspecie van een al afgegeven milieuverklaring gebruik kan worden
gemaakt. Weliswaar zijn voor de meeste categorieën van grond en baggerspecie de kwaliteitseisen
waaraan moet worden voldaan, niet gewijzigd, maar een al afgegeven milieuverklaring spreekt zich
niet altijd uitdrukkelijk uit voor welke toepassingen hiervan gebruik kan worden gemaakt. In dat
geval moet worden nagegaan of uit de al afgegeven milieuverklaring blijkt dat feitelijk aan de
kwaliteitseisen voor de voorgenomen toepassing van grond of baggerspecie wordt voldaan. In
geval van twijfel of bij gebreke aan duidelijkheid moet een nieuwe milieuverklaring worden
opgesteld. Het is echter niet wenselijk om overgangsrecht op te nemen dat nog gedurende een
bepaalde periode van al afgegeven milieuverklaringen gebruik kan worden gemaakt, omdat dan
niet zeker is of de grond of baggerspecie die wordt toegepast aan het nieuwe recht dat daarop met
ingang van het tijdstip van inwerkingtreding van het onderhavige besluit van toepassing is,
voldoet.
De afgifte en gebruik van afleveringsbonnen
De regels over de afgifte van afleveringsbonnen zijn ongewijzigd. Er is ook geen andere wettelijke
grondslag voor de afgifte van afleveringsbonnen gekomen. Daarom is er op dit punt geen
overgangsrecht nodig. Afleveringsbonnen die zijn afgegeven voor het tijdstip van inwerkingtreding
van het onderhavige besluit, kunnen ook daarna nog als afleveringsbon worden gebruikt.
Invoeringsbepalingen
Doel van het Aanvullingsbesluit bodem
Het Aanvullingsbesluit bodem behoort bij de Aanvullingswet bodem, die de Omgevingswet aanvult
in verband met de nieuwe regels over bodembescherming. Het Aanvullingsbesluit bodem wijzigt
andere algemene maatregelen van bestuur (besluiten). Daarbij gaat het niet alleen om besluiten
op grond van de Omgevingswet, maar ook om besluiten op grond van andere wetten. Het
Aanvullingsbesluit fungeert dus ook als invoeringsbesluit.
Niet alle wijzigingen die voortvloeien uit de nieuwe regels voor bodembescherming, zijn
opgenomen in het Aanvullingsbesluit bodem. Voor een deel zijn deze wijzigingen al opgenomen in
het Invoeringsbesluit Omgevingswet. Zo worden verscheidene besluiten (mede) op grond van de

203

Wet bodembescherming al ingetrokken in het Invoeringsbesluit Omgevingswet. Bovendien kunnen
enkele wijzigingen mee in een periodieke wijziging onder verantwoordelijkheid van een andere
minister (voorbeelden hiervan zijn het actualiseren van het Besluit OM afdoening en het Besluit
decentralisatie- en integratie-uitkeringen).
Het Aanvullingsbesluit bodem heeft verscheidene doelen:
a. Het aanpassen van algemene maatregelen van bestuur onder de Omgevingswet aan de
nieuwe regels over bodembescherming. Het gaat daarbij vooral om het Besluit activiteiten
leefomgeving en BKL. De nieuwe regels kunnen beleidsneutraal zijn maar ook licht of meer
ingrijpend afwijken van de oude.
b. Het aanpassen van andere algemene maatregelen van bestuur die worden geraakt door de
nieuwe regels over bodembescherming. Dit betreft besluiten die zijn gebaseerd op andere
wetten dan de Omgevingswet. Het gaat daarbij met name om het vervangen van verwijzingen
naar de Wet bodembescherming en de daarop gebaseerde algemene maatregelen van bestuur
door verwijzingen naar bepalingen uit het stelsel van de Omgevingswet. In principe gaat het
om technische aanpassingen. Een voorbeeld is het vervangen van de verwijzing naar de
definitie van “bodem” in artikel 1 van de Wet bodembescherming naar de definitie van
“bodem” in de bijlage bij de Omgevingswet.
c. Het intrekken van besluiten die waren gebaseerd op de Wet bodembescherming en die niet
al in het Invoeringsbesluit Omgevingswet worden ingetrokken. Deze intrekking gebeurt
expliciet, ook al zouden de besluiten door het intrekken van de Wet bodembescherming al van
rechtswege vervallen. Deze expliciete intrekking volgt uit de 10e wijziging van de Aanwijzingen
voor de regelgeving.
Het gaat hierbij alleen om besluiten die niet al worden ingetrokken in het Invoeringsbesluit
Omgevingswet. Vanzelfsprekend worden alleen besluiten ingetrokken die niet meer nodig zijn
omdat zij worden vervangen door de regels van het stelsel van de Omgevingswet of omdat de
bodem voortaan anders dan tot nu toe wordt beschermd. Zo wordt de uitgebreide
saneringsparagraaf van de Wet bodembescherming vervangen door een andere systematiek.
In sommige gevallen wordt een besluit niet ingetrokken, maar krijgt het een nieuwe grondslag. Dit
geldt bij voorbeeld voor het Besluit financiële bepalingen bodemsanering, dat een nieuwe
grondslag krijgt in de (gewijzigde) Kaderwet subsidies I en M. Soms wordt niet het gehele besluit
ingetrokken, maar slechts een gedeelte. Dat geldt bij voorbeeld voor het Besluit bodemkwaliteit.
Het gedeelte van een besluit dat niet wordt ingetrokken, heeft wel een nieuwe wettelijke grondslag
nodig omdat de Wet bodembescherming die functie niet meer kan vervullen. Het is ook mogelijk
dat een deel van een besluit berust op een wet die in stand blijft. Voor het Besluit bodemkwaliteit
is bij voorbeeld hoofdstuk 11a van de Wet milieubeheer een van de grondslagen. Dit is niet
veranderd.
Het oude recht blijft nog wel van toepassing op de sanering van ernstige en spoedeisende gevallen
van bodemverontreiniging die al in gang was gezet op het tijdstip van inwerkingtreding van de
nieuwe regels. Dit overgangsrecht is niet in het Aanvullingsbesluit bodem opgenomen. Het is al te
vinden in de Aanvullingswet bodem.

19.2 Bruidsschat
Een bijzondere categorie overgangsrecht is de zogenoemde ‘bruidsschat’. Dit is een set regels over
onderwerpen die onder de Omgevingswet overgaan van het Rijk naar decentrale overheden. De
inhoud van de regels wordt automatisch, van rechtswege, met het invoeringsbesluit ingevoegd in
het omgevingsplan of de waterschapsverordening. Hiermee wordt een rechtsvacuüm voorkomen.
Voor de provincies is geen bruidsschat nodig, omdat zij zelf hun omgevingsverordeningen voor
inwerkingtreding van de Omgevingswet vaststellen. Gemeenten en waterschappen kunnen vanaf
dag één van de stelselherziening de regels van de bruidsschat, voor zover instructieregels daaraan
niet in de weg staan, hanteren, aanpassen of laten vervallen.

204

Dit Aanvullingsbesluit voegt een aantal regels toe aan de bruidsschat. In onderstaande wordt een
overzicht gegeven van de toevoegingen.
1. Bouwen op verontreinigde bodem
Deze bepalingen geven invulling aan de overeenkomstige instructieregels in het Besluit kwaliteit
leefomgeving. Voor de door de gemeente vast te stellen bodemwaarden waarboven eerst een
sanering nodig is voordat er mag worden gebouwd wordt de huidige interventiewaarde gebruikt.
Hiermee wordt de werking van deze regels overeenkomstig met de huidige situatie.
2. Nazorg na saneren van de bodem
De gemeente dient volgens instructieregels van het Rijk in het Besluit kwaliteit leefomgeving regels
in het omgevingsplan vast te stellen voor het in stand houden van afdeklagen en andere
beschermende voorzieningen. De bruidsschat voorziet in deze verplichting met bepalingen die zijn
afgeleid van de overeenkomstige bepalingen uit het huidige Besluit Uniforme Saneringen.
3. Kleinschalig graven boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
Er worden in het Besluit activiteiten leefomgeving geen algemene rijksregels gesteld aan
graafactiviteiten met een volume van minder dan 25 kubieke meter. Op verzoek van VNG zijn in de
bruidsschat regels opgenomen voor ontgravingen van een volume kleiner dan 25 kubieke meter in
een bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit.
4. Historische bodemverontreiniging zonder onaanvaardbaar risico
Locaties met een beschikking ernstige bodemverontreiniging zonder spoed en die nog niet in
uitvoering zijn, vallen niet onder het overgangsrecht. Deze situaties vallen straks onder de in het
omgevingsplan te stellen regels over bouwen of hiervoor neemt de gemeente in het omgevingsplan
locatiespecifieke regels op. Dit laatste zal met name spelen bij bodemsaneringen van
grondwaterverontreinigingen. Op verzoek van de VNG wordt er met de bruidsschat een algemene
regel in het tijdelijk deel van het omgevingsplan gezet die aan een initiatiefnemer op die locaties
waarop ooit een beschikking op grond van de Wet bodembescherming is genomen, vergelijkbare
plichten oplegt.
5. Maatwerkregels voor het saneren van de bodem in het gebied De Kempen
Het Besluit uniforme saneringen kent een specifieke regeling voor het gebied De Kempen. Deze zijn
in de vorm van bruidsschatregels opgenomen.
6. Lozingen
De rijksregels voor lozingen bij graven en saneren worden niet voortgezet maar gedecentraliseerd.
Overeenkomstige bepalingen zijn opgenomen in de bruidsschat in het Invoeringsbesluit.
In onderdeel 2a van de artikelsgewijze toelichting wordt nader ingegaan op de bruidsschat.

205

Toelichting artikelsgewijs
Artikel I (wijziging Besluit activiteiten leefomgeving)
Onderdeel A
Artikel 2.8 (bevoegd gezag Onze Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
[artikel 4.3 in samenhang met artikel 4.12 van de wet]
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is het bevoegd gezag voor de algemene
regels voor het op of in de bodem brengen van meststoffen. Onder het op of in de bodem brengen
van meststoffen wordt ook begrepen het vernietigen van de zode van gras op weidegronden.
De minister is dus het bevoegd gezag dat op aanvraag of ambtshalve maatwerkvoorschriften kan
stellen, waaraan een melding moet worden gedaan en dat beslist op een aanvraag om
toestemming om een gelijkwaardige maatregel te mogen treffen. De bevoegdheid voor
bestuursrechtelijke handhaving van overtredingen van de algemene regels ligt op grond van artikel
18.2, eerste lid, van de wet ook bij de minister. Het bevoegd gezag voor de vergunningverlening is
geregeld in het Omgevingsbesluit.
Onderdeel B (Wijziging artikel 3.40, tweede lid)
Deze aanpassing van artikel 3.40 schrapt de vergunningplicht voor het opslaan van meer dan
10.000 m3 zonder bewerking herbruikbare grond of baggerspecie meegenomen van
werkzaamheden op een andere locatie (bijvoorbeeld bouwwerkzaamheden of agrarisch loonwerk).
Onderdeel C
Wijziging artikel 3.40b
In paragraaf 3.2.14 van het Besluit activiteiten leefomgeving is opgenomen dat er voor het storten
van afvalstoffen buiten een stortplaats een vergunningplicht geldt. Deze aanpassing van de
aanwijzing milieubelastende activiteiten in 3.2.14 zorgt ervoor dat die vergunningplicht niet geldt
voor de activiteiten het op of in de bodem brengen van meststoffen, bedoeld in paragraaf 3.2.20,
het toepassen van bouwstoffen bedoeld in paragraaf 3.2.25, toepassen van grond of baggerspecie
bedoeld in paragraaf 3.2.26 en het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen als bedoeld
in paragraaf 3.2.27. Bij deze activiteiten is er vaak - maar niet altijd - sprake van het op of in de
bodem brengen van een afvalstof.
In de bepaling is als voorwaarde opgenomen dat paragraaf 3.2.14 alleen terugtreedt als het gaat
om nuttige toepassing van een afvalstof. Het begrip ‘nuttige toepassing’ is in bijlage I gedefinieerd
onder verwijzing naar de wet milieubeheer. Als de activiteit voldoet aan de regels van de ‘eigen’
paragraaf zal er normaal gesproken sprake zijn van een nuttige toepassing. In uitzonderlijke
gevallen kan het gebeuren dat een genoemde activiteit niet of niet volledig is gericht op nuttige
toepassing. Een voorbeeld is het op of in de bodem brengen van dierlijke mest die verontreinigd is
geraakt met asbest. Bij een dergelijke handeling geldt wel de vergunningplicht van paragraaf
3.2.14. Overigens komt de vergunningplicht in dit geval neer op een verbod; de beoordelingsregels
voor de vergunningverlening in het Besluit kwaliteit leefomgeving staan het verlenen van een
vergunning voor deze situatie niet toe.
Paragraaf 3.2.14 geldt in dit geval naast de eigen paragraaf met regels over het gebruiken van
meststoffen of het toepassen van bouwstoffen, grond of baggerspecie.
Onderdeel D (Toevoegen van acht nieuwe paragrafen voor milieubelastende activiteiten)
In afdeling 3.2 van het Besluit activiteiten leefomgeving worden acht nieuwe paragrafen
toegevoegd. De paragrafen zijn steeds op dezelfde wijze opgebouwd. Het eerste artikel van een
206

paragraaf geeft aan wat de milieubelastende activiteit is waarop die paragraaf van toepassing is.
Het tweede artikel maakt duidelijk of er voor die activiteit een vergunningplicht geldt. Vervolgens
bepaalt het artikel daarna welke algemene regels en modules op de activiteit van toepassing zijn.
De algemene regels zijn opgenomen in hoofdstuk 4, de modules staan in hoofdstuk 5. Sommige
paragrafen bevatten verder een artikel dat regelt dat voor het begin van de activiteit gegevens en
bescheiden moeten worden verstrekt aan het bevoegd gezag. Voor een toelichting op de manier
waarop paragrafen in hoofdstuk 3 van het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgebouwd wordt
verwezen naar paragraaf 5.2 van de algemene toelichting bij dat besluit. Hieronder zijn de
artikelen van de nieuwe paragrafen nader toegelicht.
Paragraaf 3.2.20. Het op of in de bodem brengen van meststoffen
Artikel 3.48a (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste en tweede lid
Dit artikel geeft aan dat het brengen van meststoffen op of in de bodem een milieubelastende
activiteit is waarvoor de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving
gelden. Het regelen van deze activiteiten op rijksniveau is nodig om een gelijk speelveld en een
gelijk beschermingsniveau te waarborgen. De nadelige gevolgen voor het milieu die deze
activiteiten kunnen veroorzaken zijn vooral de verontreiniging van de bodem en het water door
overbelasting door onder andere fosfaat- en stikstofverbindingen afkomstig uit meststoffen. Het
doel is deze terug te dringen en de emissies (uitspoeling en afspoeling) te beperken. De regels
bestaan vooral uit passende preventieve maatregelen en beste beschikbare technieken.
Meststoffen zijn in bijlage I bij het Besluit activiteiten leefomgeving omschreven als meststoffen,
bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder d, van de Meststoffenwet. In de Meststoffenwet worden
meststoffen omschreven als dierlijke meststoffen, ongeacht hun bestemming, en producten die zijn
bestemd om:
1°. te worden toegevoegd aan grond of aan een groeimedium en die geheel of gedeeltelijk bestaan
uit stoffen, organismen daaronder begrepen, of mengsels van stoffen, die als zodanig kunnen
dienen om grond of een groeimedium geschikt of beter geschikt te maken als voedingsbodem voor
planten,
2°. te worden gebruikt als groeimedium,
3°. te worden gebruikt als voedsel voor planten of delen van planten, voor zover deze producten
niet al zijn begrepen onder 1° of 2°.
Onder het op of in de bodem brengen van meststoffen wordt ook begrepen het vernietigen van de
zode van gras op weidegronden. Dit is een milieubelastende activiteit waarvoor de hoofdstukken 2
tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving gelden.
Het vernietigen van de zode van gras begint op het moment dat er op het grasgewas bewerkingen
plaatsvinden die tot doel hebben het gras te vernietigen. Als de eerste bewerking een bespuiting is
met een middel waardoor het gewas afsterft, is dat het begin van de vernietiging. Als er geen
bespuiting plaatsvindt, is de eerste bewerking vaak een stukmaken van de oppervlakkig in de
bodem liggende zode (door middel van frezen). Uiteindelijk wordt de vernietigde zode in de
bovenste 20 tot 25 cm van de bodem vermengd. Bij vertering van de vernietigde zode van gras
komen de daarin aanwezige nutriënten in de bodem vrij en kunnen gaan uit- of afspoelen. Het gaat
in deze paragraaf alleen om het vernietigen van de zode van gras op weidegronden. Weidegronden
zijn landbouwgronden, natuurgronden en overige gronden die voor ten minste 50% zijn beteeld
met gras dat wordt gebruikt voor beweiding van dieren of wordt gebruikt als voer voor dieren (zie
de begripsomschrijving in bijlage I). Sportvelden of wegbermen bijvoorbeeld vallen buiten de
reikwijdte. De regelgeving is erop gericht dat de bij vernietiging vrijkomende nutriënten, in het
bijzonder stikstofverbindingen, niet uitspoelen.

207

Derde lid
In het derde lid is aangegeven dat de milieubelastende activiteit zich niet uitstrekt tot kleinschalig
gebruik van meststoffen. Deze uitzondering is gemaakt om het kleinschalige karakter van de
genoemde activiteit en daarmee de geringe milieubelasting. Meer concreet gaat het om het
brengen van meststoffen op of in de bodem van een siertuin of moestuin bij een particulier
huishouden of in een volkstuin. Een huishouden in een bedrijfswoning valt hier niet onder
particulier huishouden. Voor het brengen van dierlijke meststoffen op of in de bodem geldt een
extra voorwaarde: de uitzondering geldt tot een maximum van 160 liter per tuin per jaar en geldt
niet voor drijfmest. Het op of in de bodem brengen van drijfmest en het op of in de bodem brengen
van grotere hoeveelheden van andere dierlijke meststoffen dan die 160 liter zijn dus altijd een
milieubelastende activiteit waarvoor de regels in de hoofdstukken 2 tot en met 5 gelden.
Afvalwaterstromen die restanten meststoffen bevatten vallen wel buiten de aanwijzing als deze
stromen op zichzelf geen meststoffen zijn. Voor deze afvalwaterstromen zijn specifieke bepalingen
over het op of in de bodem brengen opgenomen in hoofdstuk 4 van het Besluit activiteiten
leefomgeving. Zo is in artikel 4.839 van het Besluit activiteiten leefomgeving bepaald dat
vrijkomende vloeistoffen afkomstig van het opslaan van vaste mest en dikke fractie gelijkmatige
over landbouwgronden worden uitgereden.
Het Besluit activiteiten leefomgeving heeft betrekking op een aantal afvalwaterstromen waaronder:
- afvalwater afkomstig van het reinigen en ontsmetten van dierenverblijven en veewagens,
- naspoelwater afkomstig van het reinigen en spoelen bij het melken,
- vrijkomende vloeistoffen afkomstig van het opslaan van vaste mest, champost en dikke fractie,
- vrijkomende vloeistoffen afkomstig van de opslag van kuilvoer of vaste bijvoedermiddelen, en
- afvalwater afkomstig van het reinigen van werktuigen, voertuigen en apparatuur, waarmee geen
gewasbeschermingsmiddelen zijn toegepast.
Deze afvalwaterstromen kunnen worden verwijderd door:
a. het gelijkmatig verspreiden van deze afvalwaterstromen over landbouwgronden, en
b. het brengen in de mestkelder, waarna de stromen tezamen met de mest worden verspreid over
de landbouwgronden.
Deze afvalwaterstromen zijn geen dierlijke meststoffen in de zin van de Meststoffenwet, omdat
deze afvalwaterstromen geen product zijn van dierlijke meststoffen. Deze afvalstromen zijn ook
geen meststoffen in de zin van Meststoffenwet, omdat deze niet bestemd zijn voor de
toepassingen waarvoor meststoffen dienen. Het zijn afvalstoffen waarvoor het milieuhygiënisch
verantwoord is om deze in geringe hoeveelheden (bereikt door gelijkmatige verspreiding) op de
bodem te brengen. Dat deze enige hoeveelheden nutriënten bevatten maakt ze nog niet tot
meststof.
Artikel 3.48b (aanwijzing vergunningplichtige gevallen) [artikel 5.1, tweede lid, van de
wet]
Dit artikel wijst het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater aan als
gevallen waarvoor een omgevingsvergunning nodig is. In de praktijk komt het nog maar
sporadisch voor dat dit type zuiveringsslib over landbouwgronden wordt uitgereden. Aan de
vergunning worden op grond van de artikelen 8.70a tot en met 8.70g van het Besluit kwaliteit
leefomgeving voorschriften verbonden. Deze voorschriften vloeien voort uit richtlijn
zuiveringsslib.75 Die richtlijn heeft tot doel voorschriften te geven voor het gebruik van
75
Richtlijn 86/278/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 12 juni 1986 betreffende de
bescherming van het milieu, in het bijzonder de bodem, bij het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw (PbEG
1986, L 181).

208

zuiveringsslib in de landbouw, zodat de nadelige gevolgen voor bodem, planten, dieren en mensen
worden voorkomen en een juist gebruik van het zuiveringsslib wordt bevorderd. Voor zuiveringsslib
afkomstig van zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater en van andere
zuiveringsinstallaties voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijke en stedelijk
afvalwater stelt de richtlijn eisen bij het op de bodem brengen op landbouwgronden. Andere
soorten zuiveringsslib die op of in de bodem van landbouwgronden worden gebracht zijn niet
vergunningplichtig; wel gelden ook hiervoor de bepalingen in paragraaf 4.117 ‘Het op of in de
bodem brengen van zuiveringsslib´ van het Besluit activiteiten leefomgeving. Aan deze soorten
zuiveringsslib stelt de richtlijn zuiveringsslib geen nadere eisen.
Artikel 3.48c (algemene regels)
In dit artikel is opgenomen dat voor de activiteiten in hoofdstuk 4 eisen zijn opgenomen. Het gaat
om de regels in de paragrafen 4.116, 4.117 en 4.118 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
van artikel 2.11 van dat besluit.
Paragraaf 3.2.21. Graven in bodem met een kwaliteit onder interventiewaarde bodemkwaliteit
Afdeling 3.2 wijst activiteiten aan die bedrijfstakken overstijgen. Paragraaf 3.2.21 bevat bepalingen
over het graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit. Deze
activiteit kan zelfstandig worden verricht of als onderdeel van andere activiteiten. Meestal wordt
graven bedrijfsmatig uitgevoerd en in uitzonderlijke gevallen door particulieren. De regels van
afdeling 3.2 gelden in aanvulling op de regels voor specifieke bedrijfstakken. Op activiteiten die in
afdeling 3.2 zijn aangewezen, zijn de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten
leefomgeving van toepassing.
Artikel 3.48d (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid
Dit artikel geeft aan dat graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde
bodemkwaliteit een milieubelastende activiteit is waarvoor de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het
Besluit activiteiten leefomgeving gelden. Het regelen van deze activiteit is nodig om een gelijk
speelveld en een gelijk beschermingsniveau te waarborgen. De nadelige gevolgen voor het milieu
die deze activiteit kan veroorzaken betreffen het vermengen van partijen grond met verschillende
kwaliteitsklassen. Het doel is de partijen grond met verschillende kwaliteitsklassen gescheiden te
houden tijdens het graven, de opslag en het vervoer. Bij graven kan sprake zijn van het tijdelijk
uitnemen en na afloop weer terugplaatsen van grond, maar ook van afvoer van grond naar elders.
In Nederland komt de activiteit graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde zeer
vaak voor.
De interventiewaarde bodemkwaliteit is opgenomen in bijlage IIA bij dit besluit. De
interventiewaarde bodemkwaliteit geeft aan wanneer de functionele eigenschappen van de bodem
voor de mens, dier en plant ernstig zijn verminderd of dreigen te worden verminderd, als gevolg
van verontreiniging van de bodem.
In de beschrijving van de milieubelastende activiteit is een grens van 25 kubieke meter
opgenomen. Het gaat om het bodemvolume waarin wordt gegraven. De hoeveelheid 25 kubieke
meter is ongeveer gelijk aan de hoeveelheid die in een vrachtwagen of grote container past. Bij
dergelijke kleinschalige werkzaamheden staan de kosten die voortkomen uit het naleven van de
regels van bij het uitvoeren van deze activiteit (bijvoorbeeld het uitvoeren van bodemonderzoek)
niet in verhouding tot de eventuele negatieve gevolgen die de activiteit voor de fysieke

209

leefomgeving kan hebben. Zie voor nadere toelichting voor deze grens ook de toelichting in
paragraaf 8.5 van het algemeen deel van de nota van toelichting. Bij graafwerkzaamheden tot 25
kubieke meter kan gedacht worden aan graafwerkzaamheden voor het planten van bomen, het
plaatsen van straatmeubilair en het realiseren van een huisaansluiting bij kabels en leidingen. Voor
graven in een omvang kleiner dan 25 kubieke meter kan de gemeente in het omgevingsplan
decentrale regels stellen.
Tweede lid
De aangewezen milieubelastende activiteit omvat ook zeven, het tijdelijk opslaan en het
terugplaatsen na afloop van het tijdelijk uitnemen. Met zeven wordt veelal puin uit de grond
gehaald waardoor de verdichtbaarheid en de civieltechnische toepassingsmogelijkheden worden
verbeterd voordat de grond wordt teruggeplaatst of elders wordt toegepast. Dit zeven is niet
gericht op kwaliteitsverbetering en wordt bij deze activiteit niet beschouwd als bewerking.
Met het tijdelijk opslaan van de grond wordt bedoeld het opslaan van de bij het graven
vrijkomende grond tijdens de activiteit, voorafgaand aan het terugplaatsen of afvoeren van de
grond. Bemalen dat nodig is voor het graven valt niet onder de milieubelastende activiteit, maar is
een wateractiviteit.
Derde lid
In het derde lid is aangegeven dat de milieubelastende activiteit zich niet uitstrekt tot graven in de
waterbodem. Hiermee komt tot uiting dat deze activiteit zich beperkt tot de landbodem. Onder
waterbodem wordt verstaan de bodem van een oppervlaktewaterlichaam waarvan het beheer van
de waterkwaliteit bij het Rijk of het waterschap berust (zie ook bijlage I Begripsbepalingen). Het
graven in de bodem of oever van een oppervlaktewater-lichaam, waarvan het beheer van de
waterkwaliteit bij het Rijk of het waterschap berust, valt niet onder de reikwijdte van de activiteit
graven in de waterbodem. Dit betekent dat de regels voor de milieubelastende activiteit graven in
bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde wel gelden voor voormalige drogere
oevergebieden. Het begrip droge(re) oevergebieden komt niet meer terug onder de Omgevingswet.
Artikel 3.48e (algemene regels)
In dit artikel is opgenomen dat voor de activiteiten in hoofdstuk 4 eisen zijn opgenomen. Het gaat
om de regels in paragraaf 4.119 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Ook paragraaf 5.2.2
over het uitvoeren van bodemonderzoek is van toepassing verklaard.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
voor de milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit.
Paragraaf 3.2.22. Graven in bodem met een kwaliteit boven interventiewaarde bodemkwaliteit
Afdeling 3.2 wijst activiteiten aan die bedrijfstakken overstijgen. Paragraaf 3.2.22 bevat bepalingen
over het graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit. Deze
activiteit kan zelfstandig worden verricht of als onderdeel van andere activiteiten, bijvoorbeeld als
onderdeel van de activiteit saneren van de bodem (zie paragraaf 3.2.23). Meestal wordt het graven
bedrijfsmatig uitgevoerd en in uitzonderlijke gevallen ook door particulieren. De regels van afdeling
3.2 gelden in aanvulling op de regels voor specifieke bedrijfstakken. Op activiteiten die in afdeling
3.2 zijn aangewezen, zijn de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving
van toepassing.
Artikel 3.48f (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid

210

Dit artikel geeft aan dat graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit een milieubelastende activiteit is waarvoor de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het
Besluit activiteiten leefomgeving gelden. Het regelen van deze activiteit is nodig om een gelijk
speelveld en een gelijk beschermingsniveau te waarborgen. De nadelige gevolgen voor het milieu
die deze activiteit kan veroorzaken betreffen het vermengen van partijen grond met verschillende
kwaliteitsklassen en het ondoelmatig beheer van afvalstoffen. De regels bestaan vooral uit een
nationale uitwerking van passende preventieve maatregelen en beste bestaande technieken.
Graven in een bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit komt vaak
voor. In Nederland hebben ongeveer 600 organisaties een erkenning om de milieubelastende
activiteit graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde mogen uitvoeren. Circa
170 organisaties mogen deze activiteit milieukundig begeleiden.
Het graven in bodem die verontreiniging bevat boven de interventiewaarde bodemkwaliteit is een
milieubelastende activiteit, voor zover in een bodemvolume wordt gegraven van meer dan 25
kubieke meter. De waarde is opgenomen in bijlage IIA bij dit besluit en wordt aangeduid als
interventiewaarde bodemkwaliteit. De interventiewaarde bodemkwaliteit geeft aan wanneer de
functionele eigenschappen van de bodem voor de mens, dier en plant ernstig zijn verminderd of
dreigen te worden verminderd. Om onder omschrijving van de milieubelastende activiteit graven in
bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde te vallen moet één enkele stof boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit uitkomen.
In de beschrijving van de milieubelastende activiteit is een grens van 25 kubieke meter
opgenomen. Het gaat om de omvang van het totale grondverzet. De hoeveelheid 25 kubieke meter
is ongeveer gelijk aan de hoeveelheid die in een vrachtwagen of grote container past. Bij
graafwerkzaamheden tot 25 kubieke meter kan gedacht worden aan graafwerkzaamheden voor het
planten van bodem, het plaatsen van straatmeubilair en het realiseren van een huisaansluiting bij
kabels en leidingen. Bij dergelijke kleinschalige werkzaamheden staan de kosten die voorkomen uit
het naleven van de regels bij het uitvoeren van deze activiteit (bijvoorbeeld het uitvoeren van
bodemonderzoek) niet in verhouding tot de eventuele negatieve gevolgen die de activiteit voor de
fysieke leefomgeving kan hebben. Zie voor een nadere toelichting op het hanteren van deze grens
ook de toelichting in paragraaf 8.5.
Voor graven in een omvang kleiner dan 25 kubieke meter kan de gemeente in het omgevingsplan
decentrale regels stellen. Zo kan een gemeente voor bepaalde gebieden of locaties, waarvoor vast
staat dat de interventiewaarden bodemkwaliteit wordt overschreden, een beperkte informatieplicht
instellen, zodat toezicht mogelijk is. Of een gemeente kan in het omgevingsplan regels stellen aan
de uitkomende grond, zodat deze wordt afgevoerd naar een erkende grondbank of verwerker
Tweede lid
De aangewezen milieubelastende activiteit omvat ook het zeven, het tijdelijk opslaan en het
terugplaatsen van grond na tijdelijke uitname. Met zeven wordt veelal puin uit de grond gehaald
waardoor de verdichtbaarheid en de civieltechnische toepassingsmogelijkheden worden verbeterd
voor het terugplaatsen of elders toepassen. Zeven is niet altijd gericht op kwaliteitsverbetering en
wordt bij deze activiteit niet beschouwd als bewerking. Met het opslaan van de grond wordt
bedoeld het opslaan van de bij het graven vrijkomende grond tijdens de activiteit voorafgaand aan
het terugplaatsen of afvoeren van de grond.
Is het zeven wel gericht op het realiseren van een kwaliteitsverbetering bij een partij niet
toepasbare grond, dan is dat mogelijk op de locatie van de ontgraving, mits de organisatie die de
grond zeeft beschikt over een erkenning (BRL 7500) en de locatie is gemeld bij de certificerende
instelling. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen als een partij asbesthoudende grond (boven de
hergebruikswaarde van 100 mg/kg) wordt gezeefd zodat de partij daarna weer als herbruikbare
grond teruggeplaatst kan worden.
211

Bemalen van grondwater dat nodig is voor het graven valt niet onder deze milieubelastende
activiteit, maar is een wateractiviteit.
Derde lid
In het derde lid is aangegeven dat de milieubelastende activiteit zich niet uitstrekt tot graven in de
waterbodem. Hiermee komt tot uiting dat deze activiteit zich beperkt tot de landbodem. Onder
waterbodem wordt verstaan de bodem van een oppervlaktewaterlichaam waarvan het beheer van
de waterkwaliteit bij het Rijk of het waterschap berust (zie ook bijlage I Begripsbepalingen). Het
graven in de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaam waarvan het beheer van de
waterkwaliteit bij het Rijk of het waterschap berust, valt niet onder de reikwijdte van de activiteit
graven in de waterbodem. Dit betekent dat de regels voor de milieubelastende activiteit graven in
bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde wel gelden voor voormalige drogere
oevergebieden. Het begrip droge(re) oevergebieden komt niet meer terug onder de Omgevingswet.
Artikel 3.48g (algemene regels)
In dit artikel is opgenomen dat voor de activiteiten in hoofdstuk 4 eisen zijn opgenomen. Het gaat
om de regels in de paragrafen 4.120 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Ook paragraaf 5.2.2
over het uitvoeren van bodemonderzoek is van toepassing verklaard.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
voor de milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit.
§ 3.2.23 Saneren van de bodem
Afdeling 3.2 wijst activiteiten aan die bedrijfstakken overstijgen. Paragraaf 3.2.23 bevat bepalingen
over het saneren van de bodem. Deze activiteit kan zelfstandig worden verricht of als onderdeel
van andere activiteiten. Doorgaans gaat deze activiteit gepaard met de activiteit graven in de
bodem met kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit (paragraaf 3.2.22 van het Besluit
activiteiten leefomgeving), bijvoorbeeld als voor het uitvoeren van de sanering verontreinigde
grond ontgraven moet worden. Ook kan het voorkomen dat de regels voor de activiteiten
toepassen van bouwstoffen (paragraaf 3.2.25 van het Besluit activiteiten leefomgeving) of het
toepassen van grond of baggerspecie (paragraaf 3.2.26 van het Besluit activiteiten leefomgeving)
ook gelden, omdat voor de sanering een afdeklaag (verhardingslaag bestaande uit bouwstoffen of
een leeflaag bestaande uit grond of baggerspecie) nodig is of dat na het verwijderen van
verontreinigde grond de ontgravingsput moet worden opgevuld met schonere grond of
baggerspecie. De regels van afdeling 3.2 gelden in aanvulling op de regels voor specifieke
bedrijfstakken. Op activiteiten die in afdeling 3.2 zijn aangewezen, zijn de hoofdstukken 2 tot en
met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing.
Artikel 3.48h (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid
Dit artikel geeft aan dat saneren van bodem een milieubelastende activiteit is waarvoor de
hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving gelden. Het regelen van deze
activiteit is nodig om een gelijk speelveld en een gelijk beschermingsniveau te waarborgen. De
nadelige gevolgen voor het milieu die deze activiteit kan veroorzaken betreffen de onaanvaardbare
risico’s van blootstelling aan de verontreiniging, het ongewenst verspreiden van verontreinigde
grond en het ondoelmatig beheer van afvalstoffen. De regels bestaan vooral uit een nationale
uitwerking van passende preventieve maatregelen en beste bestaande technieken.
Onder het saneren van de bodem wordt verstaan het beperken of ongedaan maken van de
blootstelling van de verontreiniging van de bodem of het beperken of ongedaan maken van de
212

verontreiniging van de bodem. Met beperken of ongedaan maken van de blootstelling wordt
bedoeld dat de contactmogelijkheden met de verontreiniging wordt voorkomen zodat de bodem op
de locatie geschikt is voor het toekomstig gebruik. Dit kan gerealiseerd worden door het
aanbrengen van een afdeklaag (verhardingslaag of laag grond of baggerspecie). Met het beperken
of ongedaan maken van en verontreiniging wordt bedoeld dat de verontreiniging daadwerkelijk
wordt verwijderd. Dit kan gerealiseerd worden door middel van ontgraving en afvoer van de grond.
De activiteit saneren van bodem komt in Nederland regelmatig voor, bijvoorbeeld als sprake is van
een ontwikkeling van een locatie, waarvan de bodem verontreinigd is, en waarvan het toekomstige
gebruik gevoeliger wordt. Een sanering kan noodzakelijk zijn bij de realisatie van een gebouw op
een bodemgevoelige locatie en voorgeschreven zijn in het omgevingsplan. Het kan ook gaan om
een vrijwillige sanering, bijvoorbeeld bij de aankoop of verkoop van een terrein. Ongeveer 450
organisaties hebben een erkenning om deze activiteit te mogen uitvoeren. Circa 170 organisaties
hebben een erkenning om deze activiteit milieukundig te begeleiden (onderdeel processturing en
verificatie).
Tweede lid
De sanerende maatregelen, die hoofdzakelijk zijn gericht op het saneren van het grondwater,
vallen niet onder de aanwijzing in het eerste lid. Hiermee wordt bedoeld dat het uitvoeren van een
grondwatersanering niet onder deze activiteit valt. Het uitvoeren van een grondwatersanering is
een activiteit waarvan de regulering is overgelaten aan provincie, gemeente en waterschap. Zie
voor een nadere uiteenzetting over grondwaterverontreiniging in het algemeen deel van de
toelichting in 6.2 (geen aparte rijksregels grondwatersaneringen) en in paragraaf 10.1 (geen
standaardaanpak grondwaterverontreiniging).
Wel is het mogelijk om onder deze activiteit de (zogenaamde) bron van een mobiele
verontreiniging te verwijderen uit de vaste bodem. Hoewel de activiteit zich dan richt op het
verwijderen van de vaste bodem, heeft de activiteit (indirect) wel een positieve invloed op de
kwaliteit van het grondwater.
Sanerende maatregelen die zijn gericht op een verontreiniging in de waterbodem vallen niet onder
de aanwijzing in het eerste lid. Dit betekent dat een waterbodemsanering niet onder deze activiteit
kan worden uitgevoerd. De regels voor de milieubelastende activiteit saneren van de bodem gelden
voor voormalige droge oevergebieden.
Artikel 3.48i (algemene regels)
In dit artikel is opgenomen dat voor de activiteiten in hoofdstuk 4 eisen zijn opgenomen. Het gaat
om de regels in de paragrafen 4.121 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Ook paragraaf 5.2.2
over het uitvoeren van bodemonderzoek is van toepassing verklaard.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
voor de milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit.
Paragraaf 3.2.24 Opslaan, zeven, mechanisch ontwateren en samenvoegen van zonder bewerking
herbruikbare grond of baggerspecie
Afdeling 3.2 wijst activiteiten aan die bedrijfstakken overstijgen. Paragraaf 3.2.24 voegt artikelen
over opslaan van grond en baggerspecie op de bodem in. De toegevoegde activiteiten kunnen
zelfstandig worden verricht, maar ook in meerdere bedrijfstakken voorkomen. De regels van
afdeling 3.2 gelden in aanvulling op de regels voor specifieke bedrijfstakken. Op activiteiten die in
afdeling 3.2 zijn aangewezen, zijn de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten
leefomgeving van toepassing.

213

Artikel 3.48j (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid
Dit artikel geeft aan dat opslaan van grond en baggerspecie een milieubelastende activiteit is
waarvoor de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving gelden. Het
regelen van deze activiteit is nodig om een gelijk speelveld en een gelijk beschermingsniveau te
waarborgen. De nadelige gevolgen voor het milieu die deze activiteit kan veroorzaken betreffen
bodemverontreiniging en verontreinigingen als gevolg van lozing. Het doel is emissies te beperken
en het toezicht op grondstromen mogelijk te maken De regels bestaan vooral uit een nationale
uitwerking van passende preventieve maatregelen en beste bestaande technieken.
Opslag van grond en baggerspecie komt in Nederland regelmatig voor; binnen iedere gemeente
bevinden zich meerdere opslaglocaties, zoals grondbanken, loonwerkbedrijven, hoveniers,
gemeentelijke milieustraten en baggerdepots. Circa 330 organisaties hebben een erkenning om
partijen grond of baggerspecie te mogen samenvoegen.
Onder opslaan van grond of baggerspecie wordt verstaan het in voorraad hebben met het doel het
later te vervoeren, toe te passen of te verwerken. Bij het opslaan horen ook activiteiten die het
opslaan mogelijk maken, zoals overslaan en laden en lossen op de bodem. Storten en toepassen
(op of in de bodem brengen met het doel het daar te laten) valt niet onder deze paragraaf. Storten
valt onder paragraaf 3.3.12 en 3.5.10 en toepassen van grond en baggerspecie onder paragraaf
4.124.
Bij het opslaan van baggerspecie vindt rijping plaats en zakken de vaste delen uit, waardoor boven
de baggerspecie water komt te staan. Dit wordt ook wel passief ontwateren genoemd en is
onderdeel van het opslaan, en valt dus ook onder de activiteit.
Tweede lid
Het tweede lid brengt ook zeven en samenvoegen bij het opslaan onder de activiteit, en voor
baggerspecie ook het actief (mechanisch) ontwateren.
Derde lid
De regels gelden niet voor het opslaan, zeven of samenvoegen van grond op de locatie van
ontgraven en het opslaan van baggerspecie nabij de locatie van het baggeren. Hiervoor zijn de
regels voor graven (in geval van de tijdelijke opslag bij de activiteiten graven) of voor toepassen
van baggerspecie (in geval van de realisatie van een zogenaamd weilanddepot bij het verspreiden
van baggerspecie) van toepassing. De verwachting is dat particulieren niet onder deze regels
vallen, omdat als ze grond opslaan, dit over het algemeen op de locatie van het ontgraven is.
Artikel 3.48k (aanwijzing vergunningplichtige gevallen) [artikel 5.1, tweede lid, van de
wet]
Eerste lid
De vergunningplicht geldt voor het opslaan van grond of baggerspecie die niet of niet zonder
bewerking kan worden hergebruikt. Het betreft dan matig of sterk verontreinigde grond of sterk
verontreinigde baggerspecie. Matig of sterk verontreinigde grond en sterk verontreinigde
baggerspecie zijn gedefinieerd in bijlage I behorende bij dit besluit (artikel I, onderdeel M).
Ook geldt vergunningplicht voor het opslaan van grond of baggerspecie van onbekende kwaliteit.
Onbekende kwaliteit wil zeggen dat de kwaliteit niet is vastgesteld in een milieuverklaring
bodemkwaliteit en ook niet kan worden afgeleid uit de herkomst. Dergelijke partijen mogen alleen
worden opgeslagen op een locatie die daarvoor vergunning heeft, zoals bijvoorbeeld een

214

grondbank. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een gedumpte partij, of een partij waarvan de
herkomst of samenstelling onzeker is, omdat er gefraudeerd is met de milieuverklaring
bodemkwaliteit. De beperking vervalt zodra er een milieuverklaring bodemkwaliteit is afgegeven en
daaruit blijkt dat de partij tenminste voldoet aan de kwaliteitsklasse industrie voor grond of matig
verontreinigd voor baggerspecie. Als namelijk blijkt dat de partij grond matig of sterk verontreinigd
is of de partij baggerspecie sterk verontreinigd is, geldt de vergunningplicht alsnog vanwege de
aanwijzing onder a en b.
Voor het afgeven van een milieuverklaring bodemkwaliteit is tijd nodig. Het is niet de bedoeling dat
in de periode tot het beschikbaar komen van de milieuverklaring het opslaan van alle grond of
baggerspecie vergunningsplichtig is. In de meeste gevallen is namelijk de herkomst van de partij
bekend en is voldoende aannemelijk wat de verwachte kwaliteit is. Bij het ontgraven is
vooronderzoek en in sommige situaties ook verkennend of nader bodemonderzoek uitgevoerd,
waaruit de verwachte kwaliteit blijkt. Vandaar dat het opslaan van grond en baggerspecie
afkomstig van een bekende en onverdachte locatie, in afwachting van de afgifte van de
milieuverklaring bodemkwaliteit, is vrijgesteld van de vergunningplicht.
Tweede lid
In het tweede lid is aangegeven dat de vergunningplicht zowel geldt voor de milieubelastende
activiteit als voor het lozen van afvalwater afkomstig van die activiteit op een
oppervlaktewaterlichaam.
Artikel 3.48l (algemene regels)
Dit artikel geeft aan welke paragrafen met regels in hoofdstuk 4 van toepassing zijn als de activiteit
onder het toepassingsbereik van artikel 3.48j valt. Het gaat om regels voor opslaan en zeven
zonder bewerking herbruikbare grond en baggerspecie opgenomen in paragraaf 4.122. Deze
voorschriften gelden voor het opslaan van schone grond en baggerspecie en voor grond van
kwaliteitsklasse wonen of industrie en licht of matig verontreinigde baggerspecie. Voor het deel van
de activiteit waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van het Besluit activiteiten
leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht voor de
milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit.
Als de opgeslagen grond een afvalstof is, gelden voorschriften voor het ontvangen van afvalstoffen,
bedoeld in paragraaf 4.50, voor zover voor die activiteit geen vergunningplicht bestaat. Als het
gaat om (vergunningplichtige) sterk verontreinigde grond of baggerspecie gelden de voorschriften
van paragraaf 4.50 niet. In dat geval zal het bevoegd gezag soortgelijke of uitgebreidere
voorschriften in de vergunning opnemen.
Paragraaf 3.2.25 Toepassen van bouwstoffen
Afdeling 3.2 wijst activiteiten aan die bedrijfstakken overstijgen. Paragraaf 3.2.25 voegt artikelen
over het toepassen van bouwstoffen in. De regels van afdeling 3.2 gelden in aanvulling op de
regels voor specifieke bedrijfstakken. Op activiteiten die in afdeling 3.2 zijn aangewezen, zijn de
hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing.
Artikel 3.48m (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid
Dit artikel geeft aan dat toepassen van bouwstoffen een milieubelastende activiteit is waarvoor de
hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving gelden. Het regelen van deze
activiteit is nodig om een gelijk speelveld en een gelijk beschermingsniveau te waarborgen. De
nadelige gevolgen voor het milieu die deze activiteit kan veroorzaken betreffen
bodemverontreiniging, het ongewenst uitlogen van verontreinigende stoffen en een ondoelmatig

215

beheer van afvalstoffen. De regels bestaan vooral uit implementatie van Europese regels en uit een
nationale uitwerking van passende preventieve maatregelen en beste bestaande technieken.
In Nederland worden bouwstoffen vaak toegepast, zoals bij menig bouw- en infrastructureel
project.
Tweede lid
In het tweede lid, onder a, is aangegeven dat deze paragraaf niet van toepassing is op het
toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen waarop paragraaf 3.2.27 van toepassing is. Het
gaat om mijnsteen en vermengde mijnsteen die afkomstig is uit en weer wordt toegepast in de bij
ministeriele regeling aangewezen mijnsteengebieden in Limburg. Verwezen wordt naar de
toelichting op artikel 3.48r.
In het tweede lid, onder b, is ook een uitzondering gemaakt voor het toepassen van bouwstoffen
binnen een gebouw, als de bouwstoffen zo worden toegepast dat geen contact met hemelwater,
oppervlaktewater of grondwater kan optreden. In dat geval treden er geen emissies uit de
bouwstoffen op en bestaat er dus ook geen risico voor verontreiniging van de bodem en het
oppervlaktewater, zoals de voorschriften van paragraaf 4.123 beogen te voorkomen. Het
toepassen van bouwstoffen in bouwwerken valt onder het Besluit bouwwerken leefomgeving. De
regels van dat besluit zijn onder meer gesteld met het oog op de duurzaamheid en moet onder
meer de milieubelasting door in een bouwwerk toegepaste materialen beperkt worden gehouden.
Hiermee biedt het Besluit bouwwerken leefomgeving uitkomst in bijzondere situaties waarin bij het
toepassen van bouwstoffen binnen een gebouw toch een risico van verontreiniging van de bodem,
het grondwater en het oppervlaktewater bestaat.
Artikel 3.48n (algemene regels)
In dit artikel is opgenomen dat voor de activiteit toepassen van bouwstoffen in hoofdstuk 4 eisen
zijn opgenomen. Het gaat om de regels in paragraaf 4.123 van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
voor de milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit.
Paragraaf 3.2.26 Toepassen van grond en baggerspecie
Afdeling 3.2 wijst activiteiten aan die bedrijfstakken overstijgen. Paragraaf 3.2.26 voegt artikelen
over het toepassen van grond en baggerspecie in. De regels van afdeling 3.2 gelden in aanvulling
op de regels voor specifieke bedrijfstakken. Op activiteiten die in afdeling 3.2 zijn aangewezen, zijn
de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing.
Artikel 3.48o (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid
Dit artikel geeft aan dat toepassen van grond of baggerspecie op of in de bodem of in een
oppervlaktewaterlichaam een milieubelastende activiteit is waarvoor de hoofdstukken 2 tot en met
5 van het Besluit activiteiten leefomgeving gelden. Het toepassen van grond en baggerspecie vindt
plaats in het kader van tal van andere activiteiten die gericht zijn op het realiseren van
maatschappelijke functies. Als die andere activiteiten afzonderlijk zijn gereguleerd in het Besluit
activiteiten leefomgeving, dan gelden eveneens de regels van paragraaf 3.2.26 (en paragraaf
4.124).

216

Het regelen van deze activiteit is nodig om een gelijk speelveld en een gelijk beschermingsniveau
te waarborgen. De nadelige gevolgen voor het milieu die deze activiteit kan veroorzaken betreffen
bodemverontreiniging, het ongewenst verspreiden van partijen grond van verschillende
kwaliteitsklassen en een ondoelmatig beheer van afvalstoffen. De regels bestaan vooral uit
implementatie van Europese regels en uit een nationale uitwerking van passende preventieve
maatregelen en beste bestaande technieken.
Toepassen van grond en baggerspecie op de (water)bodem komt in Nederland zeer vaak voor,
zoals in infrastructurele projecten, bij ophogingen, dempingen of verondiepingen, en bij
verspreiding van baggerspecie.
Tweede lid
In het tweede lid, onder a, is een uitzondering gemaakt voor meststoffen. Op basis van de
Meststoffenwet zijn in hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet onder meer de
landbouwkundige en milieukundige eisen gesteld waaraan meststoffen moeten voldoen, om als
meststof verhandeld en gebruikt te mogen worden. Op het gebruik van meststoffen op of in de
bodem is naast de gebruiksvoorschriften van paragraaf 4.116 van het Besluit activiteiten
leefomgeving, het stelsel van gebruiksnormen van de Meststoffenwet van toepassing. De
meststoffenregels en de regels over het toepassen van grond en baggerspecie zijn op elkaar
afgestemd. Dit betekent dat de regels voor toepassen niet gelden als de stoffen op grond van
hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet als meststof mogen worden verhandeld.
Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling dat meststoffen onder de noemer van grond of baggerspecie
worden toegepast om zo niet te hoeven voldoen aan het stelsel van gebruiksnormen. Een
voorbeeld hiervan is compost. Dit materiaal kan aan de definitie van grond voldoen, terwijl het in
het Besluit activiteiten leefomgeving ook aangewezen is als meststof. Als compost wordt gebruikt
met het oogmerk om meststoffen op of in de bodem te brengen, zijn de meststoffenregels van
toepassing. Compost valt dan niet onder de milieubelastende activiteit van paragraaf 3.2.26 het
toepassen van grond en baggerspecie.
Grond of baggerspecie die bij het toepassen een zekere mate van bemesting van de bodem tot
gevolg kunnen hebben, maar die niet vallen onder de landbouwkundige en milieukundige eisen van
hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, moeten op hun beurt voldoen aan de
toepassingseisen die in deze paragraaf worden gesteld. Enkele voorbeelden hiervan zijn de
samengestelde grondproducten, waaronder boomgrond en teelaarde. Dergelijke producten worden
geproduceerd onder BRL 9335, protocol 9335-4. Ook deze BRL stelt als voorwaarde dat dierlijke
meststoffen niet zijn toegestaan als groenproduct. Het tweede lid onder a heeft nadrukkelijk niet
als doel om materiaal dat de 20% grens voor overige organische meststoffen overschrijdt
automatisch als meststof te beschouwen. Dergelijk materiaal moet als grond kunnen worden
toegepast. Een voorbeeld hiervan is veen.
In het tweede lid, onder b, is bepaald dat paragraaf 3.2.26 niet van toepassing is op het graven in
bodem van een kwaliteit onder interventiewaarde bodemkwaliteit, bedoeld in paragraaf 3.2.21 en
graven in bodem van een kwaliteit boven interventiewaarde bodemkwaliteit, bedoeld in paragraaf
3.2.22.
In het tweede lid, onder c, is een uitzondering gemaakt voor het terugplaatsen van baggerspecie
na afloop van tijdelijk uitnemen. Dat betekent dat op het terugplaatsen van baggerspecie na afloop
van tijdelijk uitnemen geen regels zijn gesteld anders dan de zorgplicht.
In het tweede lid, onder d, is aangegeven dat deze paragraaf niet van toepassing is op het
toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen waarop paragraaf 3.2.27 van toepassing is. Het
gaat om mijnsteen en vermengde mijnsteen die afkomstig is uit en weer wordt toegepast in de bij
ministeriele regeling aangewezen mijnsteengebieden in Limburg. Verwezen wordt naar de
toelichting op artikel 3.48r.

217

Derde lid
In het derde lid is aangegeven wat onder de begrippen ‘grond’ en ‘baggerspecie’ moet worden
verstaan bij de toepassing van paragraaf 3.2.26. De begrippen worden gebruikt in de betekenis die
ze hebben in het Besluit bodemkwaliteit.
Baggerspecie wordt hierin omschreven als materiaal dat is vrijgekomen uit de bodem of oever van
een oppervlaktewaterlichaam en dat bestaat uit minerale delen met een maximale korrelgrootte
van 2 millimeter en organische stof in een verhouden en met een structuur zoals deze in de bodem
van nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind
met een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter.
De definitie van baggerspecie heeft betrekking op het fijne bodemmateriaal (maximale
korrelgrootte van 2 millimeter) alsmede op van nature in de bodem voorkomende schelpen en
grind (2–63 mm). Ook natuurlijke mengsels van fijn bodemmateriaal en schelpen en grind vallen
onder het begrip baggerspecie. Het fijne bodemmateriaal bestaat doorgaans uit minerale delen met
een maximale korrelgrootte van 2 millimeter en organische stof. In uitzonderingsgevallen komt ook
baggerspecie voor met vrijwel geen organische stof (bijvoorbeeld dekzanden) of vrijwel geen
minerale delen (bijvoorbeeld mineraalarm veen). Schelpen en grind zijn in de definitie opgenomen
omdat zij regelmatig in de bodem voorkomen, en toepassing ervan als bodem geen bezwaren uit
milieuoogpunt kent. Uitsluiting van deze materialen zou het toepassen van baggerspecie nodeloos
beperken. Natuurlijke bodemmaterialen groter dan 63 mm worden in de bodemkunde beschouwd
als stenen en worden niet gerekend tot de grondmatrix.
Het begrip baggerspecie is nevengeschikt aan het begrip grond. Baggerspecie is dus niet opgevat
als een categorie grond maar als een zelfstandige categorie. Baggerspecie is bodemmateriaal dat
vrijkomt uit het oppervlaktewater of de voor dat water bestemde ruimte.
Onder grond wordt hier verstaan vast materiaal dat bestaat uit minerale delen met een maximale
korrelgrootte van 2 millimeter en organische stof in een verhouding en met een structuur zoals
deze in de bodem van nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende
schelpen en grind met een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter en ten hoogste 20%
bodemvreemd materiaal, niet zijnde baggerspecie.
De definitie van grond heeft betrekking op het fijne bodemmateriaal (maximale korrelgrootte van 2
millimeter) alsmede op van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind (2–63 mm). Ook
natuurlijke mengsels van fijn bodemmateriaal en schelpen en grind vallen onder het begrip grond.
Het fijne bodemmateriaal bestaat doorgaans uit minerale delen met een maximale korrelgrootte
van 2 millimeter en organische stof. In uitzonderingsgevallen komt ook grond voor met vrijwel
geen organische stof (bijvoorbeeld dekzanden) of vrijwel geen minerale delen (bijvoorbeeld
mineraalarm veen). Schelpen en grind zijn in de definitie opgenomen omdat zij regelmatig in de
bodem voorkomen, en toepassing ervan als bodem geen bezwaren uit milieuoogpunt kent.
Uitsluiting van deze materialen zou het toepassen van grond nodeloos beperken. Natuurlijke
bodemmaterialen groter dan 63 mm worden in de bodemkunde beschouwd als stenen en worden
niet gerekend tot de grondmatrix.
Artikel 3.48p (aanwijzing vergunningplichtige gevallen) [artikel 5.1, tweede lid, van de
wet]
Voor het verondiepen van een plas moet een Omgevingsvergunning voor een lozingsactiviteit
worden aangevraagd. Daarbij is het verondiepen van een diepe plas een complexe en
omvangrijke activiteit waarvoor een integrale beoordeling noodzakelijk is en sprake kan zijn van
aanzienlijke milieueffecten. Daarom is voor deze lozingsactiviteit ook een mer-beoordelingsplicht
ingesteld, door het verondiepen van diepe plassen toe te voegen aan bijlage V bij het
Omgevingsbesluit. Bij de mer-beoordelingsplicht moet rekening worden gehouden met alle
gevolgen die het project voor het milieu kan hebben, ook als die gevolgen zouden vallen buiten
het oogmerk van de wateractiviteit waaraan de vergunningplicht is gekoppeld. Bij de

218

vergunningprocedure wordt uitgegaan van de algemene regels voor het verondiepen van een
diepe plas gelden. Voor de beoordeling van de lokale hinder is het noodzakelijk dat de
waterbeheerder afstemt met de gemeente. Mocht in een specifiek geval blijken dat beoordeling
van andere dan wateraspecten doorslaggevend is en het meer voor de hand ligt dat de gemeente
die integrale milieubeoordeling uitvoert en de vergunning verleent, kan gebruikt worden gemaakt
van de flexibiliteitsregeling van artikel 5.16 van de wet, die het mogelijk maakt dat de
waterbeheerder de bevoegdheid voor de vergunning voor de wateractiviteiten, inclusief de
bijbehorende mer-beoordeling, aan de gemeente overdraagt.
Artikel 3.48q (algemene regels)
In dit artikel is opgenomen welke paragraaf met regels in hoofdstuk 4 van toepassing is. Het gaat
om de regels in paragraaf 4.124 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
voor de milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit. De zorgplicht werkt als vangnet
voor kennelijk onzorgvuldig handelen waardoor nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving
kunnen optreden.
Paragraaf 3.2.27 toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen in de voormalige
mijnbouwgebieden in de provincie Limburg
Afdeling 3.2 wijst activiteiten aan die bedrijfstakken overstijgen. Paragraaf 3.2.27 voegt artikelen
over het toepassen van mijnsteen en met grond en baggerspecie vermengde mijnsteen in de
voormalige mijnbouwgebieden in de provincie Limburg in.
De regels van afdeling 3.2 gelden in aanvulling op de regels voor specifieke bedrijfstakken. Op
activiteiten die in afdeling 3.2 zijn aangewezen, zijn de hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit
activiteiten leefomgeving van toepassing.
Artikel 3.48r (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid
Het eerste lid geeft aan dat het op of in de bodem brengen of in een oppervlaktewaterlichaam
brengen van mijnsteen en vermengd mijnsteen een milieubelastende activiteit is waarvoor de
hoofdstukken 2 tot en met 5 van het Besluit activiteiten leefomgeving gelden. Het regelen van deze
activiteit is nodig om een gelijk speelveld en een gelijk beschermingsniveau te waarborgen. De
nadelige gevolgen voor het milieu die deze activiteit kan veroorzaken betreffen
bodemverontreiniging, het ongewenst uitlogen van verontreinigende stoffen en een ondoelmatig
beheer van afvalstoffen.
Pure mijnsteen is een bouwstof. Het toepassen van mijnsteen valt daarom in beginsel onder
paragraaf 3.2.25 van het Besluit activiteiten leefomgeving, die betrekking heeft op het toepassen
van bouwstoffen. In deze paragraaf is aangegeven dat paragraaf 3.2.25 geen betrekking heeft op
het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen, waarop paragraaf 3.2.27 van toepassing is.
In de voormalige mijnbouwgebieden is sprake van een bijzondere problematiek. Zeer grote
hoeveelheden mijnsteen zijn daar tijdens de actieve mijnbouwperiode vrijgekomen en in het
verleden niet terugneembaar toegepast als bodem. De bodem is vermengd geraakt en bij het
ontgraven komt mijnsteen vrij, dat in veel gevallen vermengd is met grond en baggerspecie. Het
beleid is erop gericht om de vrijkomende mijnsteen en vermengde mijnsteen in de bij regeling
aangewezen gebieden te concentreren. Bouwstoffen mogen volgens de regels van paragraaf 4.123
van het Besluit activiteiten leefomgeving niet met de bodem worden vermengd. Het toepassen van
mijnsteen en vermengd mijnsteen in voormalige mijnbouwgebieden is daarom van de regels voor
het toepassen van bouwstoffen uitgezonderd (artikel 3.48m, tweede lid, onder a van het Besluit
activiteiten leefomgeving). Hierop is niet paragraaf 3.2.25, maar paragraaf 3.2.27 van toepassing.

219

Als de mijnsteen minder dan 20% (gewichtspercentage) van de grond of baggerspecie uitmaakt,
moet het materiaal - overeenkomstig de voorwaarden voor bodemvreemde materialen uit artikel
4.1271 - als grond en baggerspecie worden toegepast en zijn de paragrafen 3.2.26 en 4.124 van
toepassing.
Tweede lid
Paragraaf 3.2.27 geldt niet bij toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen die afkomstig is
uit een gebied buiten het bij ministeriele regeling aangewezen herkomstgebied in de provincie
Limburg (onder a). Paragraaf 3.2.27 geldt eveneens niet als mijnsteen of vermengde mijnsteen
wordt toegepast buiten een bij ministeriele regeling aangewezen toepassingsgebied (onder b).
Onder c en d is duidelijk gemaakt dat paragraaf 3.2.27 niet van toepassing is op graven in bodem
van een kwaliteit onder interventiewaarde bodemkwaliteit en op graven in bodem van een kwaliteit
boven interventiewaarde bodemkwaliteit. Deze milieubelastende activiteiten zijn geregeld in
respectievelijk paragraaf 3.2.21 en paragraaf 3.2.22.
Artikel 3.48s (algemene regels)
In dit artikel is opgenomen welke paragraaf met regels in hoofdstuk 4 van toepassing is. Het gaat
om de regels in paragraaf 4.125 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Deze specifieke regels
beogen recht te doen aan de bijzondere problematiek in de voormalige mijnbouwgebieden, waar
grote hoeveelheden mijnsteen en vermengde mijnsteen zijn geconcentreerd en niet terugneembaar
toegepast. In de in de Omgevingsregeling aangewezen toepassingsgebieden gelden de specifieke
regels uit paragraaf 4.125 ook voor het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen die uit
aangewezen herkomstgebieden afkomstig zijn.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
voor de milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit.
Een belangrijk verschil met de voormalige regeling in het Besluit bodemkwaliteit is dat de regels
van paragraaf 4.125 rechtstreeks in het aangewezen toepassingsgebied gelden. Op grond van het
Besluit bodemkwaliteit moesten de gemeenten eerst lokaal beleid in de vorm van een nota
bodembeheer vaststellen.
Onderdeel E
Paragraaf 3.5.8 Grondbank of grondreinigingsbedrijf
Afdeling 3.5 wijst bedrijfstakken in de afvalsector aan waarvoor de rijksregels gelden. Iedere
paragraaf wijst een bepaald bedrijfstype aan, zoals autodemontage of metaalrecycling. Paragraaf
3.5.8 wijst grondreinigingsbedrijven en grondbanken aan.
Artikel 3.178 (aanwijzing milieubelastende activiteiten)
Eerste lid
Dit artikel bepaalt dat het opslaan van meer dan één partij ingezamelde of afgegeven grond of
baggerspecie (bijvoorbeeld een grondbank) een milieubelastende activiteit is en dat het bewerken
van grond of baggerspecie (grondreinigingsbedrijf) een milieubelastende activiteit is, waarvoor de
hoofdstukken 2 tot en met 5 gelden. Via de combinatie van dit artikel met artikel 3.1 is het lozen
vanuit deze activiteit een lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam of zuiveringtechnisch
werk waarvoor deze hoofdstukken gelden.

220

De rijksoverheid stelt regels voor deze activiteit om een gelijk speelveld en gelijk
beschermingsniveau te waarborgen. De regels bestaan vooral uit een nationale uitwerking van
passende preventieve maatregelen en beste beschikbare technieken. De nadelige gevolgen voor
het milieu die deze activiteit kan veroorzaken zijn vooral bodemverontreiniging en ondoelmatig
beheer van afvalstoffen.
Het gaat in Nederland om enkele honderden grondbanken en 76 grondreinigingsbedrijven.
Hoofdactiviteit van een grondbank is het opslaan, maar die activiteit is niet exclusief voor de
grondbanken. Paragraaf 3.2.24 regelt het opslaan van grond en baggerspecie, en niet meer dan
dat. Paragraaf 3.5.8 is breder en wordt van toepassing als het opslaan aan twee extra voorwaarden
voldoet:
1. De grond of baggerspecie is ingezameld of afgegeven – het materiaal is dus niet afkomstig
van eigen werkzaamheden.
2. Het gaat om meerdere partijen.
Deze paragraaf is een aanvulling op de regels voor het opslaan die al volgen uit 3.2.24. Overigens,
als een grondbank op een locatie maar één partij opslaat, gelden alleen de regels van opslaan.
Bedrijven die grond opslaan van eigen werkzaamheden opslaan, vallen onder andere paragrafen,
bijvoorbeeld agrarische loonwerkbedrijven (paragraaf 3.6.5) of bouwbedrijven (paragraaf 3.7.1).
Hoofdactiviteit van een grondreinigingsbedrijf is het bewerken. Onder het bewerken van grond of
baggerspecie worden alle handelingen verstaan om de eigenschappen van het materiaal te
veranderen, meestal om het ergens voor geschikt te maken. Veel voorkomende handelingen met
grond of baggerspecie die onder “bewerken” vallen zijn bijvoorbeeld zeven, mechanisch
ontwateren, reinigen of immobiliseren. Handelingen die daar niet onder vallen zijn bijvoorbeeld
opslaan (valt onder paragraaf 3.2.24), toepassen (valt onder paragraaf 3.2.26) of storten (valt
onder de paragrafen 3.3.12 of 3.5.10).
Tweede lid
Door de toevoeging van functioneel ondersteunende activiteiten in het tweede lid omvat de
aanwijzing het hele bedrijf. Functioneel ondersteunende activiteiten zijn activiteiten die ten dienste
staan van het exploiteren en dit ook mogelijk maken. Functioneel ondersteunen is breed bedoeld,
en omvat naast technische ondersteuning van het hoofdproces, ook facilitaire voorzieningen zoals
een centrale persluchtvoorziening of een laboratorium, facilitaire diensten zoals onderhoud,
administratie of beveiliging, en faciliteiten voor personeel en bezoekers zoals een kantine of
parkeerterrein.
Derde lid
Het derde lid zorgt ervoor dat handelingen die onder het begrip bewerken vallen en al in een
andere paragraaf geregeld zijn, worden uitgezonderd van deze paragraaf.
Het zeven van grond kan onder vier andere paragrafen vallen: paragraaf 3.2.21(Graven in bodem
met een kwaliteit onder interventiewaarde bodemkwaliteit), paragraaf 3.2.22 (Graven in bodem
met een kwaliteit boven interventiewaarde bodemkwaliteit), paragraaf 3.2.23 (Bodemsanering) of
paragraaf 3.2.24 (Opslaan van grond en baggerspecie).
Het samenvoegen van partijen valt onder paragraaf 3.2.24. Bij het graven is geregeld dat de grond
in partijen wordt ingedeeld. Samenvoegen is daarna alleen nog toegestaan onder de voorwaarden
van artikel 4.1255.
Het mechanisch ontwateren van baggerspecie valt onder paragraaf 3.2.24.
Ook bij het saneren van de bodem kunnen handelingen voorkomen die onder bewerken vallen, en
niet onder deze paragraaf vallen, maar onder paragraaf 3.2.23.
Tenslotte wordt ook het inzetten van grond in een productie- of reparatieproces uitgezonderd. Dat
kan ook een vorm van bewerking zijn of een vorm van bewerking omvatten. Als de grond waar het
om gaat geen afvalstof is, gelden de regels voor het proces. Bijvoorbeeld voor het inzetten van klei
221

in de keramische industrie gelden de regels die volgen uit paragraaf 3.4.5 Minerale
productenindustrie. Als de grond daarentegen wel een afvalstof is, gelden daarnaast ook de regels
die volgen uit paragraaf 3.5.11. Een voorbeeld is het inzetten van grond die een afvalstof is voor
het maken van bemeste tuinaarde, potgrond of substraatmateriaal voor de glastuinbouw. Paragraaf
3.5.11 zorgt ervoor dat hiervoor een vergunningplicht geldt, tenzij er uitsluitend niet
verontreinigde grond wordt ingezet.
Artikel 3.179(aanwijzing vergunningplichtige gevallen) [artikel 5.1, tweede lid, van de
wet]
De vergunningplicht geldt voor het bewerken van grond van de kwaliteitsklasse matig
verontreinigd of sterk verontreinigd, of baggerspecie van de kwaliteitsklasse sterk verontreinigd,
en omvat zowel milieu als lozen. De vergunningplicht voor het opslaan van matig of sterk
verontreinigd materiaal volgt uit paragraaf 3.2.24, die eveneens van toepassing is. De vergunning
geldt niet meer voor het hele bedrijf, maar alleen voor de vergunningplichtige activiteit(en). Een
initiatiefnemer die zowel bewerkt als opslaat, kan voor beide activiteiten in één keer een
vergunning aanvragen.
Artikel 3.180(algemene regels)
In dit artikel is opgenomen dat voor de activiteiten in hoofdstuk 4 eisen zijn opgenomen. Het gaat
om de regels voor kleinschalig tanken in paragraaf 4.38, voor grootschalig tanken in paragraaf
4.39, voor het ontvangen van afvalstoffen paragraaf 4.49 en voor het laden en lossen van schepen
paragraaf 4.109. Daarnaast gelden regels over energiebesparing op grond van paragraaf 5.4.1.
Voor het deel van de activiteit in dit hoofdstuk waarvoor geen specifieke regels in hoofdstuk 4 van
het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen, geldt in ieder geval de specifieke zorgplicht
voor de milieubelastende activiteit van artikel 2.11 van dat besluit.
Artikel 3.181 (gegevens en bescheiden)
Dit artikel regelt dat degene die de milieubelastende activiteit verricht vier weken voor het begin
van de activiteit gegevens en bescheiden moet verstrekken aan het bevoegd gezag. Dit geldt ook
als deze gegevens en bescheiden wijzigen. Deze informatieplicht is iets anders dan een melding in
de zin van artikel 4.4 van de wet.; het daaruit voortvloeiende verbod om te starten met de
activiteit is dan ook niet van toepassing.
Uit artikel 2.17 volgt welke algemene gegevens verstrekt moeten worden. Naast die algemene
gegevens gaat het hier om:
De begrenzing van de locatie waarop de activiteit wordt verricht. Dit gaat om de volledige
in artikel 3.178aangewezen activiteit, dus bijvoorbeeld de gehele milieustraat, inclusief de
ondersteunende activiteiten, bedoeld in het tweede lid. De bedoelde begrenzing is waar de
locatie van het geheel aan activiteiten begint en ophoudt. Deze begrenzing kan
bijvoorbeeld op een kaartje worden ingetekend.
De verwachte datum van het begin van de activiteit. Degene die de activiteit gaat
verrichten moet laten weten wanneer de kernactiviteit daadwerkelijk verricht zal worden.
Het gaat hier om de verwachte datum van het begin van de activiteit; een dag vertraging
in de planning leidt dus niet tot een overtreding van deze bepaling.
Het verstrekken van gegevens en bescheiden kan zowel elektronisch als per post; zie hiervoor
afdeling 2.1 van het Omgevingsbesluit en de toelichting daarop.
Onderdeel F
Wijziging artikel 3.184

222

Paragraaf 3.5.11 (verwerken van bedrijfsafvalstoffen of gevaarlijke stoffen) is een restcategorie
van handelingen met afvalstoffen. Specifieke handelingen die geregeld worden in een eigen
paragraaf worden uitgezonderd. Dit zijn het opslaan van grond of baggerspecie (paragraaf 3.2.24)
en het bewerken van grond of baggerspecie (paragraaf 3.5.8 Grondbank of grondreinigingsbedrijf).
Het inzetten van grond als grondstof in een productieproces is uitgezonderd van paragraaf 3.5.8 en
valt dus wel onder 3.5.11.
Onderdeel G
Wijziging artikel 3.185, derde lid (begrip grond in producten)
Het begrip ‘bouwstof’ wordt al gedefinieerd in bijlage 1. De eerdere toevoeging met verwijzing naar
de definitie in het Besluit bodemkwaliteit is daardoor overbodig geworden en kan vervallen.
In artikel 3.184 is opgenomen dat paragraaf 3.5.11 (verwerken van bedrijfsafvalstoffen of
gevaarlijke stoffen) niet geldt voor het opslaan van grond of baggerspecie. Onderdeel r en s
bevatten specifieke uitzonderingen voor het opslaan van grond en baggerspecie in artikel 3.186.
Deze zijn niet langer nodig en kunnen vervallen.
Onderdeel H
Wijziging artikel 3.192 (hergebruik grond in producten)
Paragraaf 3.5.11 (Verwerken van bedrijfsafvalstoffen en gevaarlijke afvalstoffen) stelt als
hoofdregel vergunningplicht in voor handelingen met afvalstoffen anders dan verbranden en
storten. Voor een aantal handelingen gericht op het nuttig toepassen van afvalstoffen in
productieprocessen wordt die vergunningplicht opgeheven, zodat alleen algemene regels en een
meldplicht gelden. Deze wijziging neemt het verwerken van grond van de kwaliteitsklasse
landbouw/natuur in producten (denk aan bemeste tuinaarde, potgrond of substraat voor de
glastuinbouw) in die vrijstelling op.
Onderdeel I
§ 4.116 Het op of in de bodem brengen van meststoffen
Artikel 4.1182 (toepassingsbereik)
Eerste lid
Paragraaf 4.116 stelt regels aan het brengen van meststoffen op of in de bodem. De regels gelden
ook voor mengsels van meststoffen. Meststoffen moeten zo gelijkmatig als met het oog op goede
landbouwpraktijken mogelijk is over de bodem worden verspreid.
Tweede lid
Deze paragraaf is niet van toepassing op het brengen van zuiveringsslib op of in de bodem;
zuiveringsslib is in paragraaf 4.117 van het Besluit activiteiten leefomgeving geregeld. Dit geldt
ook voor het vernietigen van de zode van gras op weidegronden.
Derde lid
In deze paragraaf wordt voor de betekenis van ‘fosfaat’ aangesloten bij de Meststoffenwet. In die
wet wordt fosfaat omschreven als fosfor, in welke vorm of verbinding dan ook. De hoeveelheid
fosfaat wordt bepaald door de hoeveelheid fosfor (in massa-eenheden) te vermenigvuldigen met de
factor 2,29.

223

Artikel 4.1183 (bodem: meststoffen of afvalstoffen)
Alleen meststoffen die op grond van hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet
verhandeld mogen worden, mogen daadwerkelijk als meststof op of in de bodem worden gebracht.
Dit betekent ook dat het gebruik van meststoffen waarvoor krachtens artikel 21, eerste lid, onder
h, van de regels van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet is afgeweken, moet plaatsvinden in
overeenstemming met de bij de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet vastgestelde regels.
Artikel 4.1184 (bodem en water: meststoffen op bevroren bodem of sneeuw)
Eerste lid
Als de bovenste laag van de bodem geheel of gedeeltelijk is bevroren of geheel of gedeeltelijk is
bedekt met sneeuw, is opname van dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten en stikstofkunstmest
door de gewassen niet mogelijk. Het is dan niet toegestaan de genoemde meststoffen op of in de
bodem te brengen. Deze bepaling heeft als oogmerk verontreiniging van de bodem, waaronder ook
grondwater, of van een oppervlaktewaterlichaam te voorkomen.
Tweede lid
Op grond van het eerste lid is het voor graantelers op kleigronden niet toegestaan
stikstofkunstmest in het vroege voorjaar op graanpercelen op of in de bodem te brengen. Om
telers hierin tegemoet te komen staat het tweede lid toe om op kleigronden waarop graan wordt
geteeld stikstofkunstmest op of in de bodem te brengen als de grond licht bevroren is. De
voorwaarde over de temperatuur is gesteld zodat de bodem in de loop van de dag zal ontdooien en
de stikstofkunstmest kan oplossen. Als stikstofkunstmest onder die omstandigheden wordt
toegediend is het risico van afspoeling gering. Er zijn geen specifieke regels opgenomen over de
wijze waarop de temperatuur moet worden bepaald. Hiervoor geldt de specifieke zorgplicht van
artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Derde lid
In het derde lid wordt het brengen van vaste mest op grasland onder voorwaarden uitgezonderd
van de verplichting in het eerste lid. Dat is aan de orde als dat grasland ligt op gronden die in
beheer zijn voor natuurwaarden en waarin het gebruik van vaste mest onderdeel is van het
beheer.
In diverse beheerspakketten die in het kader van de Wet natuurbescherming, de Kaderwet EZK- en
LNV-subsidies of met instemming van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit tot
stand zijn gekomen, is het onontkoombaar dat bemesting met vaste mest plaatsvindt op bevroren,
al dan niet besneeuwde, bodem. Deze mogelijkheid wordt echter alleen geboden als in het
beheerspakket expliciet staat aangegeven dat het op of in de bodem brengen van vaste mest op
grasland wenselijk is. Voor de gronden in beheer voor natuurwaarden blijven de andere artikelen in
deze paragraaf onverkort gelden.
Artikel 4.1185 (bodem: meststoffen op met water verzadigde bodemlaag)
Meststoffen worden niet op of in de bodem gebracht als de bovenste bodemlaag met water
verzadigd is. Dat ziet op de omstandigheid dat de bodem zo doorweekt is dat het water niet
wegzakt. Daardoor ontstaat het gevaar van afspoeling van meststoffen naar een
oppervlaktewaterlichaam of van uitspoeling naar het grondwater.
Artikel 4.1186 (bodem: meststoffen bij bevloeien en beregenen)

224

Als meststoffen worden toegepast op gronden waar bevloeiing of beregening plaatsvindt, ontstaat
het gevaar van afspoeling naar een oppervlaktewaterlichaam of van uitspoeling naar het
grondwater. Met dit artikel wordt invulling gegeven aan het voorkomen hiervan. Dat dit voor de
periode van 1 september tot en met 31 januari geldt hangt samen met de grote kans op af- en
uitspoeling in die periode, onder andere omdat gewassen dan veel minder tot niet groeien en dus
ook weinig tot geen vocht en nutriënten opnemen.
Artikel 4.1187 (bodem: perioden voor vaste mest)
Eerste lid
Deze bepaling regelt de periode waarin het niet is toegestaan vaste mest op of in de bodem te
brengen. Het doel is zoveel mogelijk tegen te gaan dat minerale stikstof in de vaste mest door
uitspoeling of afspoeling het grondwater of een oppervlaktewaterlichaam belast.
Tweede lid
Deze bepaling regelt dat het eerste lid niet van toepassing is in een aantal omstandigheden en
tijdens een aantal periodes, waarin het risico op verontreiniging van de bodem door een gift van
vaste mest beperkt is en de landbouwkundige noodzaak zo’n gift rechtvaardigt. Op grasland
gelegen op kleigronden of veengronden is de periode voor het op de bodem brengen van vaste
strorijke mest eerder opengesteld. Dit geldt alleen voor vaste mest waarin zichtbaar een
substantiële hoeveelheid stro aanwezig is. De maatregel is bedoeld om op minderdraagkrachtige
gronden op tijd te kunnen beginnen met het op de bodem brengen van vaste mest afkomstig van
huisvestingssystemen waarin stro wordt gebruikt om daarop landbouwhuisdieren te houden.
Hierdoor is de kans ook kleiner dat in april, mei of juni bij het weiden van de dieren of de oogst
van het gras stroresten in het gras aanwezig zijn.
Derde lid
De redactie van het derde lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving wordt aangepast aan het
nieuwe artikel 19.0 van de wet, dat wordt geïntroduceerd door het wetsvoorstel Invoeringswet
Omgevingswet. Artikel 19.0 van de wet biedt de grondslag om in algemene regels als bedoeld in
paragraaf 4.1.1 van de wet onderwerpen aan te wijzen waarvoor het daarbij aangewezen bevoegd
gezag bij besluit kan bepalen dat een in die algemene regels genoemde bijzondere omstandigheid
zich voordoet. In dat besluit wordt bepaald welke regels gelden in verband met die bijzondere
omstandigheid. De regels in het besluit kunnen afwijken van de algemene regels.
In het derde lid wordt die bijzondere omstandigheid gevormd door extreme weersomstandigheden
in combinatie met een landbouwkundige noodzaak, die rechtvaardigen dat vaste mest regionaal
ook in een gewijzigde periode op of in de bodem wordt gebracht. Hiervan kan vooral sprake zijn als
landbouwers in een bepaalde regio door extreme weersomstandigheden niet of redelijkerwijs niet
in staat zijn geweest de vaste mest binnen de regulier toegelaten periode toe te dienen. Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn bij aanhoudende regenval in de maanden juli en augustus. Met het oog
hierop voorziet het derde lid in de mogelijkheid om de periode, bedoeld in het eerste lid, te
wijzigen als daarvoor een landbouwkundige noodzaak bestaat. De Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit bepaalt (in lijn met artikel 19.0 van de wet) op welke locaties en voor welke
periode deze wijziging geldt. Artikel 19.0 van de wet laat het aan het bevoegd gezag over om te
bepalen welke regels in de gegeven omstandigheden het meest passend zijn. Dat kunnen dus ook
andere regels zijn dan een wijziging van de periode.
Artikel 4.1188 (bodem: perioden voor drijfmest)
Eerste lid

225

Dit artikel regelt de periode waarin het niet is toegestaan drijfmest op of in de bodem te brengen.
Het doel is zoveel mogelijk tegen te gaan dat minerale stikstof in drijfmest het grondwater of een
oppervlaktewaterlichaam door uitspoeling of afspoeling belast.
Tweede lid
Deze bepaling regelt dat het eerste lid niet van toepassing is in een aantal omstandigheden en
tijdens een aantal periodes, waarin het risico op verontreiniging van de bodem door een gift van
drijfmest beperkt is en de landbouwkundige noodzaak zo’n gift rechtvaardigt. Zo is het eerste lid
niet van toepassing op bouwland in de periode van 1 augustus tot en met 15 september als hierop
uiterlijk op 15 september een groenbemester wordt ingezaaid of geplant die niet eerder dan acht
weken na de datum van inzaaien of planten wordt vernietigd. In bijlage A bij de Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet zijn de groenbemesters als overkoepelende term gebruikt voor gewassen die in de
praktijk als groenbemesters worden geteeld; ze zijn niet specifiek benoemd. Wel is er, vanwege de
maximale mestgift op groenbemesters, onderscheid gemaakt in vlinderbloemige en nietvlinderbloemige gewassen. De reden is dat vlinderbloemigen zelf stikstof uit de lucht in de bodem
vastleggen.
Derde lid
De redactie van het derde lid wordt aangepast aan het nieuwe artikel 19.0 van de wet, dat wordt
aangepast aan het nieuwe artikel 19.0 van de wet, dat wordt geïntroduceerd door het wetsvoorstel
Invoeringswet Omgevingswet. Artikel 19.0 van de wet biedt de grondslag om in algemene regels
als bedoeld in paragraaf 4.1.1 van de wet onderwerpen aan te wijzen waarvoor het daarbij
aangewezen bevoegd gezag bij besluit kan bepalen dat een in die algemene regels genoemde
bijzondere omstandigheid zich voordoet. In dat besluit wordt bepaald welke regels gelden in
verband met die bijzondere omstandigheid. De regels in het besluit kunnen afwijken van de
algemene regels.
In het derde lid wordt die bijzondere omstandigheid gevormd door extreme weersomstandigheden
in combinatie met een landbouwkundige noodzaak, die rechtvaardigen dat drijfmest regionaal ook
in een gewijzigde periode op of in de bodem wordt gebracht. Hiervan kan vooral sprake zijn als
landbouwers in een bepaalde regio door extreme weersomstandigheden niet of redelijkerwijs niet
in staat zijn geweest de vaste mest binnen de regulier toegelaten periode toe te dienen. Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn bij aanhoudende regenval in de maanden juli en augustus. Met het oog
hierop voorziet het derde lid in de mogelijkheid om de periode, bedoeld in het eerste lid, te
wijzigen als daarvoor een landbouwkundige noodzaak bestaat. De Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit bepaalt (in lijn met artikel 19.0 van de wet) op welke locaties en voor welke
periode deze wijziging geldt. Artikel 19.0 van de wet laat het aan het bevoegd gezag over om te
bepalen welke regels in de gegeven omstandigheden het meest passend zijn. Dat kunnen dus ook
andere regels zijn dan een wijziging van de periode.
Artikel 4.1189 (bodem: perioden voor stikstofkunstmest)
Eerste lid
Volgens dit lid is het niet toegestaan om tijdens de maanden in het najaar en de winter
stikstofkunstmest op of in de bodem te brengen. Het doel van deze bepaling is om uitspoeling van
stikstof zoveel mogelijk tegen te gaan.
Tweede lid
In dit lid wordt een aantal uitzonderingen gemaakt op het verbod in het eerste lid met het oog op
het landbouwkundige belang. Het tweede lid, onderdeel e, heeft betrekking op de teelt van
hyacinten en tulpen. Om van de teelt hiervan te kunnen spreken zullen deze gelijkmatig op het
bouwland moeten zijn verdeeld.
226

Artikel 4.1190 (bodem: meststoffen op hellingen bij geulenerosie)
Het is niet toegestaan dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten, compost, overige organische
meststoffen en stikstofkunstmest op of in de bodem te brengen op gronden met een
hellingspercentage van 7 of meer die zijn aangetast door geulenerosie. Dit is de meest ernstige
vorm van bodemerosie in Nederland, waarbij zich geulen van ten minste 30 centimeter diepte
hebben gevormd. Het doel van dit artikel is om afspoeling naar lagergelegen gronden of een
oppervlaktewaterlichaam of uitspoeling naar grondwater te voorkomen. Voor het vaststellen van
het hellingspercentage maakt het bevoegd gezag gebruik van de kaarten van het GIS Competence
Center, dat onderdeel is van RVO.
Artikel 4.1191 (bodem: meststoffen op hellingen niet-beteelde gronden)
Eerste lid
Het op of in de bodem brengen van dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten, compost, overige
organische meststoffen en stikstofkunstmest is niet toegestaan op niet-beteelde gronden met een
hellingspercentage van ten minste 7%, ook zonder dat sprake is van geulenerosie. Als op deze
bodem geen gewas is ingezaaid of gepoot, bestaat er grote kans op afspoeling van de genoemde
meststoffen met het bodemmateriaal naar lagergelegen gronden. Van niet-beteelde gronden is
sprake als niet kan worden waargenomen dat deze met een gewas is bedekt. Voor het vaststellen
van het hellingspercentage maakt het bevoegd gezag gebruik van de kaarten van het GIS
Competence Center, dat onderdeel is van RVO.
Tweede lid
In de praktijk worden dierlijke meststoffen vrijwel altijd vóór het inzaaien of poten van een gewas
op of in de bodem gebracht. Feitelijk vindt het op of in de bodem brengen van dierlijke meststoffen
dus altijd plaats op niet-beteelde gronden. Om te voorkomen dat het op of in de bodem brengen
van dierlijke meststoffen op hellingen met een percentage van meer dan 7% tot 18% niet meer
mogelijk zou zijn, bepaalt het tweede lid dat het eerste lid niet geldt als uiterlijk acht dagen na het
bemesten een gewas wordt ingezaaid of gepoot. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen maïs,
aardappelen en bieten enerzijds en overige gewassen anderzijds.
Maïs, aardappelen en bieten zijn sterk erosiebevorderende gewassen. Daarom is voor grond met
een hellingspercentage van 7% tot 18% waarop maïs, aardappelen of bieten worden geteeld het op
of in de bodem brengen van dierlijke meststoffen vóór het inzaaien of poten van deze gewassen
alleen toegestaan als die percelen een bepaalde maximumlengte hebben en door een duidelijk
zichtbare kavelgrens zijn afgebakend of over de volle breedte worden begrensd door gronden
waarop een ander gewas wordt geteeld dan maïs, aardappelen of bieten. Een duidelijk
waarneembare kavelgrens is bijvoorbeeld een weg, een heg of een houtwal. Als de gronden worden
begrensd door gronden waarop andere gewassen dan maïs, aardappelen of bieten worden geteeld,
moet de met die gewassen beteelde gronden een lengte hebben van ten minste honderd meter. Zo
wordt erosie voorkomen.
Artikel 4.1192 (bodem: meststoffen op hellingen bouwland)
Volgens dit artikel is het niet toegestaan dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten, compost,
overige organische meststoffen en stikstofkunstmest op bouwland met een hellingspercentage van
meer dan 18% te brengen. Op bouwland worden andere gewassen dan gras geteeld (zie ook de
begripsomschrijving in bijlage I). Bouwland op hellingen is gevoeliger voor afspoeling dan grasland.
Het doel van dit artikel is afspoeling van de meststoffen naar lagergelegen gronden of op een
oppervlaktewaterlichaam te voorkomen. Voor het vaststellen van het hellingspercentage maakt het
bevoegd gezag gebruik van de kaarten van het GIS Competence Center, dat onderdeel is van RVO.

227

Artikel 4.1193 (bodem: telen van maïs op zandgronden en lössgronden)
Eerste lid
Dit artikel stelt regels aan het telen van gewassen na mais op zandgronden en lössgronden. Maïs is
een stikstofbehoeftig gewas. Om te voorkomen dat er stikstof die niet door de mais wordt
opgenomen uitspoelt naar grondwater of een oppervlaktewaterlichaam, is het op zandgronden en
lössgronden verplicht om na mais een vanggewas te telen.
De term vanggewas wordt gebruikt voor een groenbemester die in staat is om in de nazomer nog
een redelijke hoeveelheid stikstof (nitraat) uit de bodem te benutten en is bedoeld om te telen na
een hoofdgewas dat relatief veel stikstof (nitraat) in de bodem achterlaat. Op een vanggewas is
daarom, in tegenstelling tot groenbemesters (zie artikel 4.1188 van het Besluit activiteiten
leefomgeving) geen bemesting toegestaan. Omdat een vanggewas veel stikstof uit de bodem moet
kunnen opnemen, is in het artikel bepaald welke gewassen als vanggewas zijn toegestaan.
De regels in het eerste lid zijn gericht op de teelt van snijmais; in het volgende lid gaat het vooral
om de andere teelten van mais zoals corn cob mix (CCM), korrelmais en maiskolvensilage (MKS).
De algemene regel is dat uiterlijk op 1 oktober een in dit artikel aangewezen vanggewas wordt
geteeld. Dat kan door onderzaai gelijktijdig met of enkele weken na het inzaaien van snijmais of
door inzaai op uiterlijk 1 oktober. Het is toegestaan om een mengsel in te zaaien of te planten. Dat
mengsel moet dan wel voor minstens twee derde deel bestaan uit een van de aangewezen
gewassen en moet in ieder geval zichtbaar zijn op de bodem.
Tweede lid
Voor biologische geteelde mais en voor op gangbare wijze geteelde suikermais, corn cob mix,
korrelmais en maiskolvensilage geldt dat het vanggewas uiterlijk op 31 oktober moet zijn ingezaaid
of gepoot, omdat het voor deze typen mais niet altijd mogelijk is om voor 1 oktober te oogsten of
onderzaai te plegen. Ook is de mogelijkheid opgenomen om na de teelt van mais, en uiterlijk op 31
oktober, een gewas te telen dat dient als hoofdteelt in het volgende kalenderjaar. Deze hoofdteelt
wordt dan in het volgende jaar geoogst
Derde lid
Dit lid verbiedt de vernietiging van het vanggewas tot 1 februari van het daaropvolgende jaar. Dit
is om ervoor te zorgen dat het vanggewas ook daadwerkelijk de kans krijgt om de stikstof uit de
bodem op te nemen en tegelijk om te voorkomen dat bij vroegtijdige vernietiging stikstof uit het
vernietigde vanggewas uitspoelt.
Artikel 4.1194 (bodem: informeren na telen mais van ander gewas)
Als na de teelt van mais en uiterlijk op 31 oktober een gewas wordt geteeld dat dient als hoofdteelt
(artikel 4.1193, eerste lid, onder b, van het Besluit activiteiten leefomgeving), moet de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hiervan uiterlijk 1 oktober van het desbetreffende jaar
worden geïnformeerd. Dit is om bij inspectie van het perceel tijdens de maand oktober te kunnen
beoordelen of aan de eisen wordt voldaan.
Artikel 4.1195 (bodem: meststoffen op natuurgronden)
Eerste en tweede lid
Op natuurgronden worden alleen dierlijke meststoffen en compost op of in de bodem gebracht.
Uiteraard geldt dit ook voor mengsels van deze meststoffen. De hoeveelheid fosfaat in die

228

meststoffen die op of in de bodem van natuurgronden worden gebracht is begrensd. De gebruikte
hoeveelheid fosfaat staat gelijk aan de hoeveelheid fosfaat in de op de bodem gebrachte
hoeveelheid mest, zowel tijdens de begrazing van de gronden als door de aangevoerde dierlijke
meststoffen. Als ook compost of mengsels op of in de bodem worden gebracht, mag de totale
hoeveelheid fosfaat in de dierlijke meststoffen en compost de 20 kilogram niet overschrijden.
Derde lid
Voor grasland is een aparte bepaling opgenomen. Hierop mag maximaal 70 kilogram fosfaat per
hectare per jaar worden gebruikt en maximaal 170 kilogram stikstof per hectare per jaar. Deze
norm is gebaseerd op de mestproductie uit beweiding of de bemestingsbehoefte bij
ruwvoerwinning van het desbetreffende grasland. De daarmee samenhangende gift van
meststoffen is verantwoord uit het oogpunt van milieudoelen en uit het oogpunt van
weidevogelbeheer.
Vierde lid
Bij het bepalen van de hoeveelheid compost, bedoeld in het tweede lid, gelden voor compost
bijzondere regels voor het bepalen van de hoeveelheid fosfaat in deze meststoffen. Compost
bestaat uit twee componenten, namelijk organische afvalstoffen en bodembestanddelen, zoals zand
of klei. De organische component is een meststof die onder meer fosfaat bevat. De
fosfaatverbindingen in de organische component tellen mee voor het bepalen van de hoeveelheid
fosfaat. Ook de bodembestanddelen van compost bevatten fosfaat. De hoeveelheid fosfaat in het
bodembestanddeel moet in principe buiten beschouwing blijven bij het bepalen van de hoeveelheid
fosfaat, want door dit toe te voegen aan de bodem neemt het totale fosfaatgehalte van de bodem
niet toe. Gelet op specifieke bodem-verbeterende eigenschappen van compost, de plantaardige
oorsprong van de organische component en het nuttig hergebruik van afvalstoffen wordt 50
procent van de hoeveelheid fosfaat in compost buiten beschouwing gelaten, met een maximum van
3,5 kilogram fosfaat per 1000 kilogram droge stof. Hierbij is aangesloten op de Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet.
Artikel 4.1196 (bodem: meststoffen bij beheer natuurgronden)
Eerste lid
Dierlijke meststoffen en compost mogen normaliter alleen op natuurgronden op of in de bodem
worden gebracht als aan het tweede of derde lid is voldaan. Deze leden zijn echter niet van
toepassing als op het terrein een beheer wordt gevoerd en aan het beheer beperkingen zijn
verbonden aan de op of in de bodem te brengen hoeveelheid dierlijke meststoffen of compost.
Voorwaarde is wel dat het op of in de bodem brengen in overeenstemming is met dat beheer. Het
gaat om beheer in het kader van de Wet natuurbescherming in samenhang met de Kaderwet EZKen LNV-subsidies of beheer dat tot stand is gekomen met instemming van de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Tweede lid
De aan het beheer van natuurgronden verbonden beperkingen moeten vanaf 1 januari 2020
worden uitgedrukt in kilogrammen stikstof en fosfaat. Met het oog op regeldruk is het niet
wenselijk dat beheerscontracten moeten worden herzien als gevolg van deze aanpassing. Daarom
bevat dit artikel een overgangsbepaling. Beheerscontracten die zijn afgesloten voor 1 januari 2020
behoeven pas bij wijziging of verlenging aan het voorschrift te voldoen dat de hoeveelheid dierlijke
meststoffen die op of in de bodem worden gebracht worden uitgedrukt in kilogrammen stikstof en
fosfaat per hectare per jaar.

229

Artikel 4.1197 (bodem: meststoffen overige gronden)
Eerste en tweede lid
Op overige gronden worden alleen dierlijke meststoffen, herwonnen fosfaten, compost, overige
organische meststoffen of anorganische meststoffen op of in de bodem gebracht. Uiteraard geldt
dit ook voor mengsels van deze meststoffen. De hoeveelheid fosfaat die op of in de bodem van
overige gronden mag worden gebracht is begrensd. De gebruikte hoeveelheid fosfaat staat gelijk
aan de hoeveelheid fosfaat in de op de bodem gebrachte hoeveelheid mest, zowel tijdens de
begrazing van de gronden als door de aangevoerde meststoffen. In het geval via
maatwerkvoorschriften het op of in de bodem brengen van andere meststoffen wordt toegestaan is
het ongewenst dat van de normen in dit lid wordt afgeweken in verband met de door Brussel
verleende derogatie. De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zal in het
maatwerkvoorschrift bepalen dat de fosfaatnorm van 20 kilogram per hectare per jaar ook in die
gevallen niet mag worden overschreden.
Derde en vierde lid
De gebruiksnorm voor grasland en bouwland is gedifferentieerd, omdat de fosfaatbehoefte op
grasland hoger is dan op bouwland. Voor grasland op overige gronden bedraagt de maximale
hoeveelheid meststoffen, bedoeld in het eerste lid, die op of in de bodem kan worden gebracht 90
kilogram fosfaat per hectare per jaar en 170 kilogram stikstof per hectare per jaar. Voor bouwland
op overige gronden bedraagt de maximale hoeveelheid meststoffen, bedoeld in het eerste lid, die
in de bodem kan worden gebracht 60 kilogram fosfaat per hectare per jaar en 170 kilogram stikstof
per hectare per jaar. In de praktijk betreft het hier voornamelijk gronden van hobbyboeren. Net als
landbouwbedrijven hebben deze hobbyboeren ruimte nodig voor bemesting. De algemene norm
van 20 kilogram fosfaat per hectare als opgenomen in het tweede lid is voor deze doelgroep veel te
laag. De normen in het derde en vierde lid zijn uit het oogpunt van gewasbehoefte van deze
teelten en uit het oogpunt van milieubelasting verantwoord. Hogere normen zijn voor deze teelten
over het algemeen niet nodig, maar ook niet wenselijk, omdat anders voor meststoffen zou worden
afgeweken van het algemene regime zoals dat op grond van de nitraatrichtlijn voor
landbouwbedrijven geldt.
Vijfde lid
Bij het bepalen van de hoeveelheid meststoffen gelden voor compost bijzondere regels voor het
bepalen van de hoeveelheid fosfaat. Compost bestaat uit twee componenten, namelijk organische
afvalstoffen en bodembestanddelen, zoals zand of klei. De organische component is een meststof
die onder meer fosfaat bevat. De fosfaatverbindingen in de organische component tellen mee voor
het bepalen van de hoeveelheid fosfaat. Ook de bodembestanddelen van compost bevatten echter
fosfaat. De hoeveelheid fosfaat in het bodembestanddeel moet in principe buiten beschouwing
blijven bij het bepalen van de hoeveelheid fosfaat, want door dit toe te voegen aan de bodem
neemt het totale fosfaatgehalte van de bodem niet toe. Gelet op specifieke bodem verbeterende
eigenschappen van compost, de plantaardige oorsprong van de organische component en het
nuttige hergebruik van afvalstoffen wordt 50 procent van de hoeveelheid fosfaat in compost buiten
beschouwing gelaten, met een maximum van 3,5 kilogram fosfaat per 1000 kilogram droge stof.
Hierbij is aangesloten op de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet.
Artikel 4.1198 (bodem: afbakening mogelijkheid maatwerk)
Het toepassen van maatwerk voor het versoepelen van de gebruiksnormen is niet toegestaan. Dit
hangt direct samen met de nitraatrichtlijn; een versoepeling van de gebruiksnormen voor de totale
hoeveelheid meststoffen als bedoeld in de artikelen 4.1195 en 4.1197 van het Besluit activiteiten
leefomgeving zou hiermee in strijd zijn. Een maatwerkregel die een gebruiksnorm voor een
bepaald gebied zou versoepelen zou via de bodem een risico van overschrijding van de

230

omgevingswaarden voor het grondwater en het oppervlaktewater kunnen betekenen. Om die reden
wordt die mogelijkheid met dit artikel uitgesloten.
Artikel 4.1199 (lucht: emissiearm op of in de bodem brengen meststoffen)
Eerste lid
Dierlijke meststoffen worden emissiearm op of in de bodem gebracht. Onder het emissiearm op of
in de bodem brengen wordt het op of in de bodem brengen van dierlijke meststoffen verstaan in
overeenstemming met de regels die in het BBT-document emissiearm aanwenden zijn opgenomen.
Dit document beschrijft welke methoden mogen worden gebruikt (op basis van de best beschikbare
technieken) voor het emissiearm op of in de bodem brengen van dierlijke meststoffen. Ook worden
hierin de specifieke emissiebeperkende aanwendmethoden en bedrijfssystemen aangewezen. De
mate waarin ammoniakemissie plaatsvindt is afhankelijk van de specifieke eigenschappen van de
toegepaste methode. In het BBT-document is beschreven welke soorten methoden zijn toegestaan
en worden specifieke emissiebeperkende aanwendmethoden en bedrijfssystemen benoemd.
De mate van emissie van deze aanwendmethoden en bedrijfssystemen is niet alleen af te leiden uit
de wijze waarop de dierlijke meststoffen op of in de bodem wordt gebracht. Er zijn aanvullende
technische gegevens nodig om te kunnen beoordelen of er sprake is van een voldoende laag
ammoniakemissieniveau.
Tweede lid
Dit lid bevat een uitzondering van de verplichting in het eerste lid dierlijke meststoffen emissiearm
aan te wenden. Op zandgronden in veenkoloniaal gebied en op Texel is de bodemgesteldheid van
de gronden bijzonder gevoelig voor verstuiving van ingezaaide percelen en beschadiging van jonge
planten (winderosie). Het gevaar voor stuifschade doet zich vooral voor in het vroege voorjaar bij
droogte in combinatie met harde wind. Afdekken met een laagje runderdrijfmest is een effectieve
maatregel om verstuiving te beperken. De voorziening is beperkt tot de maanden waarin het
gevaar van schade door winderosie het meest aanwezig is.
Derde lid
Dit lid bevat een uitzondering op de verplichting tot emissiearme aanwending van vaste mest. Op
grasland en in de fruitteelt is het inwerken van vaste mest niet goed mogelijk.
Paragraaf 4.117 Brengen van zuiveringsslib op of in de bodem
Artikel 4.1200 (toepassingsbereik)
Eerste lid
Deze paragraaf stelt regels aan het brengen van zuiveringsslib op of in de bodem. Zuiveringsslib is
een organische meststof.
Tweede lid
Deze paragraaf is niet van toepassing op het brengen van zuiveringsslib dat afkomstig is van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater op of in de
bodem. De regels voor het brengen van zuiveringsslib op of in de bodem is maar voor een beperkte
en specifieke groep mensen relevant. Om die reden is gekozen hiervoor een aparte paragraaf in dit
hoofdstuk van het Besluit activiteiten leefomgeving op te nemen. Deze algemene regels gelden
voor schoon zuiveringsslib, voornamelijk afkomstig uit de voedingsmiddelenindustrie. Mocht er in
uitzonderlijke gevallen nog zuiveringsslib op of in de bodem worden gebracht die afkomstig is van

231

rioolwaterzuiveringsinstallaties dan geldt voor die categorie een vergunningplicht (zie artikel 3.48b
van het Besluit kwaliteit leefomgeving). De aanvraag hiertoe wordt bij de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit ingediend.
Artikel 4.1201 (bodem: zuiveringsslib alleen op landbouwgronden)
De regels voor zuiveringsslib hebben betrekking op landbouwgronden; op andere gronden is het
gebruik niet toegestaan.
Artikel 4.1202 (bodem: zuiveringsslib of afvalstoffen)
Alleen zuiveringsslib dat op grond van hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet
verhandeld mag worden, mag daadwerkelijk worden gebruikt. Dit betekent ook dat het gebruik van
zuiveringsslib waarvoor krachtens artikel 21, eerste lid, onder h, van het Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet is afgeweken van het minimumgehalte aan organische stof of van de maximale
waarden voor zware metalen of organische microverontreinigingen, moet plaatsvinden in
overeenstemming met de bij de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet vastgestelde
doseringsbeperkingen. Hiermee wordt beoogd onacceptabele belasting van de bodem te
voorkomen.
Artikel 4.1203 (bodem en water: zuiveringsslib op bevroren bodem of sneeuw)
Als de bovenste laag van de bodem is bevroren of is bedekt met sneeuw, is opname van
zuiveringsslib door de gewassen niet mogelijk. Het is dan niet toegestaan zuiveringsslib op of in de
bodem te brengen. Deze bepaling heeft als oogmerk het beperken van verontreiniging van het
milieu en houdt in dat ook verontreiniging van een oppervlaktewaterlichaam of het riool wordt
voorkomen.
Artikel 4.1204 (bodem: zuiveringsslib op met water verzadigde bodemlaag)
Zuiveringsslib wordt niet op of in de bodem gebracht als de bovenste bodemlaag met water
verzadigd is. Dat ziet op de omstandigheid dat de bodem zo doorweekt is dat het water niet
wegzakt. Daardoor ontstaat het gevaar van afspoeling van zuiveringsslib naar een
oppervlaktewaterlichaam of van uitspoeling naar het grondwater.
Artikel 4.1205 (bodem: zuiveringsslib bij bevloeien of beregenen)
Als zuiveringsslib wordt toegepast op gronden waar bevloeiing of beregening plaatsvindt, ontstaat
het gevaar van afspoeling naar een oppervlaktewaterlichaam of van uitspoeling naar het
grondwater. Met dit artikel wordt invulling gegeven aan het voorkomen hiervan. Dat dit voor de
periode van 1 september tot en met 31 januari geldt hangt samen met de grote kans op af- en
uitspoeling in die periode, onder andere omdat gewassen dan veel minder tot niet groeien en dus
ook weinig tot geen vocht en nutriënten opnemen.
Artikel 4.1206 (bodem: perioden voor steekvast zuiveringsslib)
Eerste lid
Er wordt een onderscheid gemaakt in vloeibaar en steekvast zuiveringsslib. Vloeibaar zuiveringsslib
is verpompbaar, steekvast zuiveringsslib niet. Het is niet toegestaan om steekvast zuiveringsslib
van 1 september tot en met 31 januari op of in de bodem te brengen. De regels hebben tot doel
zoveel mogelijk tegen te gaan dat minerale stikstof in het zuiveringsslib door uitspoeling of
afspoeling het grondwater of een oppervlaktewaterlichaam belast.
Tweede lid

232

Het eerste lid is niet van toepassing op grasland dat ligt op kleigronden- of veengronden van 1 tot
en met 15 september (onder a). Ook geldt het eerste lid niet bij het op of in de bodem brengen
van steekvast zuiveringsslib op of in de bodem van bouwland op kleigronden of veengronden
(onder b). Steekvast zuiveringsslib bevat veelal een betrekkelijk laag gehalte aan minerale stikstof
en een relatief hoog gehalte aan organisch gebonden stikstof. Op kleigronden en veengronden
vindt meer denitrificatie plaats.
Het eerste lid geldt ook niet voor bouwland dat ligt op zandgronden of lössgronden als het
steekvast zuiveringsslib voorafgaand aan de aanplant van bomen op of in de bodem wordt
gebracht. De aanplant vindt veelal in de eerste helft van de winter plaats. Gelet op het beperkte
areaal aanplant en het beperkte gehalte minerale stikstof in steekvast zuiveringsslib, is het
milieurisico gering.
Derde lid
De redactie van het derde lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving wordt aangepast aan het
nieuwe artikel 19.0 van de wet, dat wordt geïntroduceerd door het wetsvoorstel Invoeringswet
Omgevingswet. Artikel 19.0 van de wet biedt de grondslag om in algemene regels als bedoeld in
paragraaf 4.1.1 van de wet onderwerpen aan te wijzen waarvoor het daarbij aangewezen bevoegd
gezag bij besluit kan bepalen dat een in die algemene regels genoemde bijzondere omstandigheid
zich voordoet. In dat besluit wordt bepaald welke regels gelden in verband met die bijzondere
omstandigheid. De regels in het besluit kunnen afwijken van de algemene regels.
In geval het derde lid, wordt die bijzondere omstandigheid gevormd door extreme
weersomstandigheden in combinatie met een landbouwkundige noodzaak, die rechtvaardigen dat
steekvast zuiveringsslib mest regionaal ook in een gewijzigde periode op of in de bodem wordt
gebracht. Hiervan kan vooral sprake zijn als landbouwers in een bepaalde regio door extreme
weersomstandigheden niet of redelijkerwijs niet in staat zijn geweest het steekvaste zuiveringsslib
binnen de regulier toegelaten periode toe te dienen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij
aanhoudende regenval in de maanden juli en augustus. Met het oog hierop voorziet het derde lid in
de mogelijkheid om de periode, bedoeld in het eerste lid, te wijzigen als daarvoor een
landbouwkundige noodzaak bestaat. De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bepaalt
(in lijn met artikel 19.0 van de wet) op welke locaties en voor welke periode deze bekorting geldt.
Artikel 19.0 van de wet laat het aan het bevoegd gezag over om te bepalen welke regels in de
gegeven omstandigheden het meest passend zijn. Dat kunnen dus ook andere regels zijn dan een
wijziging van de periode.
Artikel 4.1207 (bodem: perioden voor vloeibaar zuiveringsslib)
Eerste lid
Er wordt een onderscheid gemaakt in vloeibaar en steekvast zuiveringsslib. Vloeibaar zuiveringsslib
is verpompbaar, steekvast zuiveringsslib niet. Het is niet toegestaan vloeibaar zuiveringsslib van 1
augustus tot en met 15 februari op of in de bodem te brengen. Vloeibaar zuiveringsslib is
zuiveringsslib dat verpompbaar is. Hierdoor wordt zoveel mogelijk tegengegaan dat minerale
stikstof in vloeibaar zuiveringsslib het grondwater of een oppervlaktewaterlichaam door uitspoeling
of afspoeling belast.
Tweede lid
Deze bepaling regelt dat het eerste lid niet van toepassing is in een aantal omstandigheden en
tijdens een aantal periodes, waarin het risico op verontreiniging van de bodem door een gift van
vloeibaar zuiveringsslib beperkt is en de landbouwkundige noodzaak zo’n gift rechtvaardigt. Zo is
het eerste lid niet van toepassing op grasland in de maand augustus (onder a) en voor bouwland

233

onder voorwaarden van 1 tot en met 15 september (onder b). Vloeibaar zuiveringsslib mag in die
periode op bouwland worden gebracht als uiterlijk op 15 september winterkoolzaad wordt ingezaaid
(onder b, onder 1°). Hieraan is wel de voorwaarde verbonden dat het voor zaadwinning voor het
daaropvolgende kalenderjaar is bedoeld. Ook is het op of in de bodem brengen van vloeibaar
zuiveringsslib in de periode van 1 augustus tot en met 15 september toegestaan, als hierop
uiterlijk op 15 september een groenbemester wordt ingezaaid of geplant die niet eerder dan acht
weken na de datum van inzaaien of planten wordt vernietigd. In bijlage A bij de Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet zijn de groenbemesters als overkoepelende term gebruikt voor gewassen die in de
praktijk als groenbemesters worden geteeld; ze zijn niet specifiek benoemd. Wel is er, vanwege de
maximale mestgift op groenbemesters, onderscheid gemaakt in vlinderbloemige en nietvlinderbloemige gewassen. De reden is dat vlinderbloemigen zelf stikstof uit de lucht in de bodem
vastleggen. Ten slotte is het op of in de bodem brengen van vloeibaar zuiveringsslib in de periode
van 1 augustus tot en met 15 september toegestaan als in het aansluitende najaar bloembollen
worden geplant (onder b, onder 3°).
Derde lid
De redactie van artikel 4.1207, derde, van het Besluit activiteiten leefomgeving wordt aangepast
aan het nieuwe artikel 19.0 van de wet, dat wordt geïntroduceerd door het wetsvoorstel
Invoeringswet Omgevingswet. Artikel 19.0 van de wet biedt de grondslag om in algemene regels
als bedoeld in paragraaf 4.1.1 van de wet onderwerpen aan te wijzen waarvoor het daarbij
aangewezen bevoegd gezag bij besluit kan bepalen dat een in die algemene regels genoemde
bijzondere omstandigheid zich voordoet. In dat besluit wordt bepaald welke regels gelden in
verband met die bijzondere omstandigheid. De regels in het besluit kunnen afwijken van de
algemene regels.
In geval van artikel 4.1207, derde lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving wordt die
bijzondere omstandigheid gevormd door extreme weersomstandigheden in combinatie met een
landbouwkundige noodzaak, die rechtvaardigen dat vloeibaar zuiveringsslib regionaal ook in de
gewijzigde periode op of in de bodem wordt gebracht. Hiervan kan vooral sprake zijn als
landbouwers in een bepaalde regio door extreme weersomstandigheden niet of redelijkerwijs niet
in staat zijn geweest het vloeibare zuiveringsslib binnen de regulier toegelaten periode toe te
dienen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij aanhoudende regenval in de maanden juli en
augustus. Met het oog hierop voorziet het derde lid in de mogelijkheid om de periode, bedoeld in
het eerste lid, te wijzigen als daarvoor een landbouwkundige noodzaak bestaat. De Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bepaalt (in lijn met artikel 19.0 van de wet) op welke
locaties en voor welke periode deze wijziging geldt. Artikel 19.0 van de wet laat het aan het
bevoegd gezag over om te bepalen welke regels in de gegeven omstandigheden het meest passend
zijn. Dat kunnen dus ook andere regels zijn dan een wijziging van de periode.
Artikel 4.1208 (bodem: zuiveringsslib op hellingen bij geulenerosie)
Als hoofdregel geldt dat het niet is toegestaan zuiveringsslib te gebruiken op gronden met een
hellingspercentage van ten minste 7% die zijn aangetast door geulenerosie. Dit is de meest
ernstige vorm van bodemerosie in Nederland, waarbij zich geulen van ten minste 30 centimeter
diepte hebben gevormd. Het doel van dit artikel is om afspoeling naar lagergelegen gronden of een
oppervlaktewaterlichaam of uitspoeling naar grondwater te voorkomen. Voor het vaststellen van
het hellingspercentage maakt het bevoegd gezag gebruik van de kaarten van het GIS Competence
Center, dat onderdeel is van RVO.
Artikel 4.1209 (bodem: zuiveringsslib op hellingen niet-beteelde gronden)
Het gebruik van zuiveringsslib is niet toegestaan op een niet-beteelde gronden met een
hellingspercentage van 7 of meer, ook zonder dat sprake is van geulenerosie (zie artikel 4.1208
van het Besluit activiteiten leefomgeving). Als op deze bodem geen gewas is ingezaaid of gepoot,

234

bestaat er groot gevaar voor afspoeling van de genoemde meststoffen met het bodemmateriaal
naar lagergelegen gronden. Niet-beteelde gronden zijn gronden waarop niet kan worden
waargenomen dat deze met een gewas zijn bedekt. Voor het vaststellen van het hellingspercentage
maakt het bevoegd gezag gebruik van de kaarten van het GIS Competence Center, dat onderdeel
is van RVO.
Artikel 4.1210 (bodem: zuiveringsslib op hellingen bouwland)
Volgens dit artikel is het niet toegestaan zuiveringsslib te brengen op bouwland van
landbouwgronden met een hellingspercentage van meer dan 18%. Op bouwland worden andere
gewassen dan gras geteeld (zie ook de begripsomschrijving in bijlage I). Bouwland op hellingen is
gevoeliger voor afspoeling dan grasland. Het doel van dit artikel is om afspoeling van zuiveringsslib
naar lagergelegen gronden of een oppervlaktewaterlichaam te voorkomen. Voor het vaststellen van
het hellingspercentage maakt het bevoegd gezag gebruik van de kaarten van het GIS Competence
Center, dat onderdeel is van RVO.
Artikel 4.1211 (bodem: telen van maïs op zandgronden en lössgronden)
Eerste lid
Dit artikel stelt regels aan het telen van gewassen na mais op zandgronden en lössgronden. Maïs is
een stikstofbehoeftig gewas. Om te voorkomen dat er stikstof die niet door de mais wordt
opgenomen uitspoelt naar grondwater of een oppervlaktewaterlichaam, is het op zandgronden en
lössgronden verplicht om na mais een vanggewas te telen.
De term vanggewas wordt gebruikt voor een groenbemester die in staat is om in de nazomer nog
een redelijke hoeveelheid stikstof (nitraat) uit de bodem te benutten en is bedoeld om te telen na
een hoofdgewas dat relatief veel stikstof (nitraat) in de bodem achterlaat. Op een vanggewas is
daarom, in tegenstelling tot groenbemesters (zie artikel 4.1207 van het Besluit activiteiten
leefomgeving) geen bemesting toegestaan. Omdat een vanggewas veel stikstof uit de bodem moet
kunnen opnemen, is in het artikel bepaald welke gewassen als vanggewas zijn toegestaan.
De regels in het eerste lid zijn vooral gericht op de teelt van snijmais; in het volgende lid gaat het
vooral om de andere teelten van mais zoals corn cob mix (CCM), korrelmais en maiskolvensilage
(MKS). De algemene regel is dat uiterlijk op 1 oktober een in dit artikel aangewezen vanggewas
wordt geteeld. Dat kan door onderzaai gelijktijdig met of enkele weken na het inzaaien van
snijmais of door inzaai op uiterlijk 1 oktober. Vanggewassen nemen in het najaar nog een
substantiële hoeveelheid stikstof op. Het is toegestaan om een mengsel in te zaaien of te planten.
Dat mengsel moet dan wel voor minstens twee derde deel bestaan uit een van de aangewezen
gewassen en moet in ieder zichtbaar zijn op het de bodem.
Tweede lid
Voor geteelde suikermais, corn cob mix, korrelmais en maiskolvensilage geldt dat het vanggewas
uiterlijk op 31 oktober moet zijn ingezaaid of gepoot, omdat het voor deze typen mais niet altijd
mogelijk is om voor 1 oktober te oogsten of onderzaai te plegen. Ook is de mogelijkheid
opgenomen om na de teelt van mais, en uiterlijk op 31 oktober, een gewas te telen dat dient als
hoofdteelt in het volgende kalenderjaar. Deze hoofdteelt wordt dan in het volgende jaar geoogst
Derde lid
Dit lid verbiedt de vernietiging van het vanggewas tot 1 februari van het daaropvolgende jaar. Dit
is om ervoor te zorgen dat het vanggewas ook daadwerkelijk de kans krijgt om de stikstof uit de
bodem op te nemen en tegelijk om te voorkomen dat bij vroegtijdige vernietiging stikstof uit het
vernietigde vanggewas uitspoelt.

235

Artikel 4.1212 (bodem: informeren na telen mais van ander gewas)
Als na de teelt van mais en uiterlijk op 31 oktober een gewas wordt geteeld dat dient als hoofdteelt
(artikel 4.1211, eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving), moet de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hiervan uiterlijk 1 oktober van het desbetreffende jaar
worden geïnformeerde. Dit is om bij inspectie van het perceel tijdens de maand oktober te kunnen
beoordelen of aan de eisen wordt voldaan. Zo nodig kan de minister een formulier vaststellen
(artikel 4:4 Algemene wet bestuursrecht).
Artikel 4.1213 (lucht: emissiearm op of in de bodem brengen zuiveringsslib)
Eerste lid
Zuiveringsslib wordt emissiearm op of in de bodem gebracht. Onder het emissiearm op of in de
bodem brengen wordt het gebruik van zuiveringsslib verstaan op grond van de regels die in het
BBT-document emissiearm aanwenden zijn opgenomen. Dit document beschrijft welke methoden
mogen worden gebruikt (op basis van de best beschikbare technieken) voor het emissiearm op of
in de bodem brengen van zuiveringsslib. Ook worden hierin de specifieke emissiebeperkende
aanwendmethoden en bedrijfssystemen aangewezen.
De mate waarin ammoniakemissie plaatsvindt is afhankelijk van de specifieke eigenschappen van
de toegepaste methode. In het BBT-document is beschreven welke soorten methoden zijn
toegestaan en worden specifieke emissiebeperkende aanwendmethoden en bedrijfssystemen
benoemd.
De mate van emissie van deze aanwendmethoden en bedrijfssystemen is niet alleen af te leiden uit
de wijze waarop het zuiveringsslib op of in de bodem wordt gebracht. Er zijn aanvullende
technische gegevens nodig om te kunnen beoordelen of er sprake is van een voldoende laag
ammoniakemissieniveau.
Tweede lid
Dit lid bevat een uitzondering op de verplichting tot het emissiearm op of in de bodem brengen van
zuiveringsslib. De uitzondering geldt bij het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib op
landbouwgronden met een hellingspercentage van minder dan 7 procent. Het moet om gronden
gaan waarop ofwel gras wordt geteeld ofwel waarop alleen fruitteelt wordt uitgeoefend.
Paragraaf 4.118 Het vernietigen van de zode van gras
Artikel 4.1214 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf stelt regels aan het vernietigen van de zode van gras op weidegronden. Dit moet
worden onderscheiden van de producten die vrijkomen bij de graszodenteelt. Deze geproduceerde
graszoden worden bijvoorbeeld gebruikt op gazons, sportvelden of recreatieterreinen.
Artikel 4.1215 (bodem: vernietigen zode gras op weidegronden)
Eerste lid
Het vernietigen van de zode van gras op weidegronden niet toegestaan. Hieronder valt elke wijze
van vernietiging van de zode van gras of dit nu mechanisch of chemisch gebeurt. Deze bepaling is
opgenomen, omdat het vernietigen van de zode van gras tot gevolg heeft dat uitspoelingsgevoelige
stikstofverbindingen (nitraten) vrijkomen bij de vertering hiervan. Er is sprake van ophoping van
minerale stikstof in de bodem door het afsterven van de wortels en stoppels en versnelde
mineralisatie van organische stof in de bodem. Deze ophoping is groter naarmate de periode
tussen het vernietigen van de zode van gras en het telen van een nieuw gewas groter is en

236

naarmate het vervolggewas minder stikstof opneemt. Deze minerale stikstof is gevoelig voor
verlies via uitspoeling naar grondwater en afspoeling naar een oppervlaktewaterlichaam, zeker in
de periode buiten het groeiseizoen.
Tweede lid
Dit lid bevat enkele uitzonderingen op het eerste lid. Deze uitzonderingen gelden voor
weidegronden. Weidegronden worden in bijlage I omschreven als landbouwgronden,
natuurgronden en overige gronden die voor ten minste 50% zijn beteeld met gras dat wordt
gebruikt voor de beweiding van dieren of wordt gebruikt als voer voor dieren. Hierbij geldt dat de
zode van gras alleen mag worden vernietigd en op of in de bodem mag worden gebracht in de
periode van het jaar dat het risico op verlies van stikstof het geringst is.
In het tweede lid, onder a, is een uitzondering opgenomen voor weidegronden die liggen op
kleigronden of veengronden. Het tweede lid, onderdeel b, bevat een uitzondering voor
zandgronden en lössgronden. Voor zandgronden en lössgronden is het risico op uitspoeling het
grootst. Om die reden is de periode dat de zode van gras op die gronden mogen worden vernietigd
het kortst (onder b). Om het mineralenverlies als gevolg van het vernietigen van de zode van gras
tegen te gaan geldt voor deze gronden dat aansluitend een stikstofbehoeftig gewas of gras wordt
geteeld (onder b, onder 1). In bijlage IVA zijn de stikstofbehoeftige gewassen benoemd. Tot de
stikstofbehoeftige gewassen wordt ook gras gerekend. Het vernietigen van de zode van gras op
zandgronden en lössgronden is na 10 mei toegestaan tot en met 31 augustus als aansluitend
herinzaai met gras plaatsvindt (onder b, onder 2 en 3). Sinds 1 januari 2019 is het ook toegestaan
om van 1 juni tot en met 31 augustus de zode van gras te vernietigen als aansluitend herinzaai
met gras plaatsvindt; daarbij geldt de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit vooraf
moet worden geïnformeerd (artikel 4.1216 van het Besluit activiteiten leefomgeving), omdat via de
Uitvoeringsregeling meststoffenwet is geregeld dat er dan een korting op de stikstofgebruiksnorm
plaatsvindt (artikel 28f, onder b).
In onderdeel c is een uitzondering opgenomen op het eerste lid voor het vernietigen van de zode
van gras in de periode van 1 november tot en met 31 december voor weidegronden gelegen op
kleigronden als vervolgens als eerstvolgend gewas een ander gewas dan gras wordt geteeld.
De temperatuur van de bodem is in november en december lager dan in bijvoorbeeld september.
De mineralisatie van de stikstof uit de vernietigde zode van gras ligt daardoor in de wintermaanden
in het algemeen op een laag niveau, zodat er weinig uitspoeling kan optreden. Kleigronden worden
doorgaans in het najaar geploegd voordat de vorstperiode intreedt, omdat dan de kans het grootst
is dat er een goed zaaibed in het voorjaar kan worden gemaakt. De mineralisatie van de stikstof uit
de vernietigde zode van gras ligt daardoor in de wintermaanden in het algemeen op een laag
niveau, zodat er weinig uitspoeling kan optreden. Bovendien is kleigrond minder
uitspoelingsgevoelig, zodat deze maatregel ook mogelijk is.
Derde lid
In dit lid is de uitzondering opgenomen dat het vernietigen van de zode van gras is toegestaan in
de periode van 1 juni tot en met 15 juli als aansluitend wordt begonnen met het telen van een
gewas en om aaltjesbeheersing toe te passen voor een hoofdteelt die vervolgens moet
plaatsvinden, uiterlijk in het volgende voorjaar. Voor deze periode is gekozen omdat het
aaltjesbeheersend gewas een bepaalde periode op de bodem moet blijven staan om effectief te zijn
in de aaltjesbeheersing. Het belangrijkste aaltjesbeheersende gewas voor de bestrijding van
wortellesieaaltjes, Tagetes, moet ten minste 100 dagen als groen gewas op het land te staan.
Onder andere hierdoor en rekening houdend met de toenemende kans op flinke nachtvorsten in de
maand november, is vernietigen van de zode van gras na half juli te laat. Dat biedt ook de
mogelijkheid de inzaai van Tagetes tot en met 15 juli toe te staan.
Vierde lid

237

De in het derde lid aangewezen aaltjesbeheersende gewassen Japanse haver, Tagetes errecta en
Tagetes patula mogen in ieder geval niet voor 23 oktober van het jaar waarin ze zijn ingezaaid
worden vernietigd. Op deze manier wordt bereikt dat het aaltjesbeheersende gewas in alle gevallen
100 dagen actief kan zijn. Om de effectiviteit van Japanse haver te verhogen is het toegestaan dit
gewas tussentijds te maaien om zaadvorming van het gewas tegen te gaan.
Vijfde lid
Naast het telen van stikstofbehoeftige gewassen worden in de praktijk ook specifieke
tuinbouwgewassen geteeld, die vanuit oogpunt van vruchtwisseling en ziektebestrijding voordelen
met zich mee brengen. Het gaat hierbij om tulp, krokus, iris en muscari. Deze gewassen zijn over
het algemeen ook stikstofbehoeftig. Het vernietigen van de zode van gras is in de periode van 16
september tot en met 30 november toegestaan als direct na de vernietiging tulp, krokus, iris en
muscari worden geplant. Dit zijn voorjaarsbloeiers. Door het telen van deze voorjaarsbloeiers op de
bodem waarop de zode van gras zijn vernietigd wordt de oogstzekerheid verhoogd en het risico
van het optreden van ziekten verkleind. De temperatuur van de bodem daalt tijdens het najaar en
de winter, waardoor er minder stikstof mineraliseert en dus ook minder kan uitspoelen naar het
grondwater. Daarnaast is het areaal tulp dat na gras op weidegronden wordt geteeld niet groot.
Het areaal aan krokus, iris en muscari is nog kleiner.
Artikel 4.1216 (bodem: informeren vernietigen zode van gras)
Als de zode van gras in de periode van 1 juni tot en met 31 augustus wordt vernietigd, wordt de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hierover vooraf geïnformeerd. Dit is vanwege
de korting op de stikstofgebruiksnorm die dan plaatsvindt (zie toelichting bij art. 4.1215 van het
Besluit activiteiten leefomgeving).
Artikel 4.1217 (bodem: stikstofhoudende meststoffen, bemonsterplicht en
meetmethode)
Eerste lid
Bemesting van de gewassen, bedoeld in artikel 4.1215, tweede lid, met uitzondering van onderdeel
3, van het Besluit activiteiten leefomgeving, mag alleen plaatsvinden als een bodemanalyse uitwijst
dat dit noodzakelijk is. Bij de toegelaten stikstofbehoeftige gewassen zal vaak een aanvullende
stikstofbemesting nodig zijn, omdat uit de vernietigde zode niet voldoende stikstof vrijkomt om de
behoefte van het gewas volledig te dekken. Eventuele bemesting van dit gewas kan op grond van
dit artikel alleen plaatsvinden op basis van een bemestingsadvies dat ook is gebaseerd op
bodemanalyse. Hiermee wordt tegengegaan dat onnodige bemesting plaatsvindt en de stikstof
alsnog uitspoelt naar grond- en oppervlaktewater. Voor de zode die wordt vernietigd in de periode
van 1 juni tot en met 31 augustus geldt dat er een korting van 50 kg per hectare op de
stikstofgebruiksnorm plaatsvindt volgens artikel 28f, onder b, van de Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet.
Tweede lid
Er wordt een grondmonster genomen voor het bepalen van de minerale stikstof. Het grondmonster
dient te worden bemonsterd en geanalyseerd door een hiervoor geaccrediteerd laboratorium dat
voldoet aan NEN-EN-ISO/IEC 17025 of een buitenlands laboratorium met een gelijkwaardig
kwaliteitsborgingsniveau. Zie hiervoor ook artikel 1.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving over
wederzijdse erkenning. Voor de Nederlandse testlaboratoria geldt dat deze moeten voldoen aan de
basiseisen die gesteld worden door de Raad van Accreditatie. Dit betekent dat het
managementsysteem en de technische competentie van het laboratorium door onafhankelijke
deskundigen worden getoetst en moeten voldoen aan de eisen van NEN-EN-ISO/IEC 17025. De

238

omvang van de technische competentie staat voor elk geaccrediteerd laboratorium vermeld op de
website van de Raad voor Accreditatie (www.rva.nl), zodat eenieder kan zien welk laboratorium
waarvoor is geaccrediteerd.
Artikel 4.1218 (bodem: vernietigen zode van gras bij herverkaveling en
nutsvoorzieningen)
Onder a
In dit artikel is een uitzondering voor herverkavelingsprojecten opgenomen van artikel 4.1215,
eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving. In het kader van de wettelijke herverkaveling
wordt een plan van toedeling vastgesteld. Op basis van dit vastgestelde plan van toedeling wordt
de kavelovergang uitgevoerd. Hierbij wordt de bodem geschikt gemaakt voor eenzelfde soort
grondgebruik als plaatsvond op de oude kavel. Ook worden werken uitgevoerd die de nieuwe
kavels ontsluiten. Een deel van de werken wordt door de grondgebruiker zelf uitgevoerd, een deel
wordt in de vorm van aanbesteding gecombineerd met andere werkzaamheden door aannemers
uitgevoerd. Het ruilproces moet zoveel mogelijk buiten het groeiseizoen plaats vinden om
kosteneffectief te zijn. In het voorjaar zijn, in verband met verstoring van het broedseizoen,
werkzaamheden beperkt. Dit betekent dat al deze werkzaamheden moeten worden uitgevoerd in
de periode augustus tot en met maart. Een deel van de werkzaamheden heeft betrekking op het
vernietigen van de zode van gras. Het gaat hierbij om maximaal 7.000 hectares landbouwgronden
per jaar waarvan circa 3.000 hectares weidegronden. Gezien de beperkte omvang van deze
oppervlakte en het belang van deze werkzaamheden zijn de milieukundige risico’s aanvaardbaar.
Onder b
Voor de planning en uitvoering van nutsvoorzieningen, zoals de aanleg van pijpleidingen, kan de
inhoud van artikel 4.1215, eerste lid, een aanzienlijk financieel nadeel hebben. Om aan dat
bezwaar tegemoet te komen voorziet dit onderdeel voor de uitvoering van nutsvoorzieningen van
groot openbaar belang in een uitzondering op artikel 4.1215. Meer concreet gaat het om netten.
Netten kunnen zijn gelegen of worden aangelegd in landbouwgronden waarop gras wordt geteeld.
Als de beheerder van een net werkzaamheden wil verrichten aan het net of een nieuw net aan wil
leggen, is het nodig om in de landbouwgronden te graven en de zode van gras te vernietigen.
De gevolgen voor de fysieke leefomgeving van deze uitzondering is beperkt, ook omdat de
afgegraven zode van gras op een hoop bewaard wordt, waardoor de uitspoeling van nutriënten
gering is.
§ 4.119 Graven in bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit
Paragraaf 4.119 geeft basisregels voor de activiteit graven in bodem met een kwaliteit onder de
interventiewaarde. De basisregels hebben betrekking op het bodemonderzoek, het gescheiden
houden van grond, de tijdelijke uitname van grond en de tijdelijke opslag van vrijgekomen grond.
De voorschriften van paragraaf 4.119 richten zich tot degene die feitelijk de activiteit uitvoert,
degene die daartoe opdracht heeft gegeven en de eigenaar en de beheerder van de locatie waar de
activiteit wordt uitgevoerd. Wie bij overtreding van de bepalingen van dit besluit zal worden
aangesproken, is sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de fase waarin de
activiteit zich bevindt.
Artikel 4.1219 (toepassingsbereik)
In dit artikel is geregeld dat het graven in bodem met een kwaliteit lager of gelijk aan de
interventiewaarde bodemkwaliteit onder het toepassingsbereik van deze paragraaf valt.
Graven in bodem ziet op het grondverzet waaronder tijdelijk uitnemen en terugplaatsen van grond,
maar ook op de afvoer van de grond. In de beschrijving van de milieubelastende activiteit in artikel

239

3.48d is een grens van 25 kubieke meter opgenomen voor de omvang van het grondverzet. De
regels in deze paragraaf zijn niet van toepassing op kleinschalig grondverzet. De regels gelden voor
alle graafwerkzaamheden in de bodem, bijvoorbeeld voor het leggen van kabels en leidingen
(tijdelijk uitplaatsen) of bij het bouwen van een ondergrondse parkeergarage (projectmatig
grondverzet met afvoer van grond). De interventiewaarde bodemkwaliteit geeft de waarde aan,
waarboven significante risico’s voor mens, plant of dier optreden en is opgenomen in bijlage IIA
van het Besluit activiteiten leefomgeving (dit Aanvullingsbesluit). Voor nadere een toelichting op
deze activiteit wordt verwezen naar de toelichting op artikel 3.48d van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Artikel 4.1220 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Dit artikel bevat een informatieplicht. Voordat met het graven wordt gestart dient het bevoegd
gezag te worden geïnformeerd over de activiteit. Deze informatieverplichting is geen melding in de
zin van de wet. Het verbod om te starten met het verrichten van de activiteit ziet hier dan ook niet
op.
Eerste lid
De gegevens en bescheiden worden ten minste vijf werkdagen voor het begin van de activiteit
graven aangeleverd. Met deze informatie wordt het bevoegd gezag in kennis gesteld van een
aantal praktische gegevens, waardoor het bevoegd gezag beter zicht heeft op de activiteiten
binnen de gemeente. Dit bevordert het houden van gericht toezicht. Uit de verstrekte gegevens en
bescheiden moet blijken wat de begrenzing is van de locatie waar de activiteit plaats vindt, de
verwachte datum van het begin van de activiteit en de duur van de activiteit. De begrenzing van
de locatie kan bijvoorbeeld op een kaart worden ingetekend. Met de verwachte datum van het
begin van de activiteit wordt het moment waarop naar verwachting de activiteit zal starten
bedoeld. Een dag vertraging in de planning leidt dus niet tot een overtreding van deze bepaling.
Wel moet een wijziging van de startdatum onverwijld worden doorgegeven (zie het tweede lid).
Het verstrekken van gegevens en bescheiden kan zowel elektronisch als per post; zie daarvoor
afdeling 12.1 van het Omgevingsbesluit en de toelichting daarop.
Tweede lid
Als de verstrekte informatie over begrenzing of startdatum wijzigt, geeft de initiatiefnemer de
wijziging onverwijld door. Dit betekent dat ook als er een wijziging in die gegevens optreedt tijdens
de uitvoering van de activiteit, de initiatiefnemer het bevoegd gezag opnieuw moet informeren.
Derde lid
De informatieplicht van dit artikel geldt niet als de activiteit uitsluitend bestaat uit het tijdelijk
uitnemen en weer terugplaatsen van de grond (inclusief de daarbij behorende tijdelijke opslag). Zie
voor een toelichting op de voorwaarden voor tijdelijke uitname de toelichting bij artikel 4.1223.
Vierde lid
De informatieplicht is niet van toepassing als het graven in bodem plaatsvindt in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. Hierbij moet gedacht worden aan het
herstellen van gasleidingen en (drink)waterleidingen in geval van lekkages of het herstellen van
een kabelbreuk (elektriciteit, gasvezels et cetera). Bij een dergelijke spoedoperatie is het niet
redelijk en ook niet mogelijk om vijf werkdagen vooraf een bodemonderzoek uit te voeren en te
voldoen aan de termijn van de informatieplicht. De hoeveelheid te ontgraven grond moet
proportioneel zijn voor het uitvoeren van een spoedreparatie. Op het uitvoeren van
spoedreparaties is uiteraard wel de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten
leefomgeving van toepassing. Van de initiatiefnemer wordt verwacht dat hij zich inspant om zelf te
beoordelen of zijn handelen nadelige gevolgen heeft en hoe hij de gevolgen redelijkerwijs kan
240

voorkomen of beperken. Als bijvoorbeeld bekend is – of visueel eenvoudig is vast te stellen – dat
er verschil is in de kwaliteit van de grond, worden de verschillende lagen voorzichtigheidshalve
gescheiden gehouden. Zie voor een toelichting op de specifieke zorgplichten paragraaf 3.1 van het
algemeen deel van de nota van toelichting bij het Besluit activiteiten leefomgeving en de
artikelsgewijze toelichting bij artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Artikel 4.1221 (aanwijzing modules: voorafgaand bodemonderzoek)
Eerste lid
Dit artikel verklaart de bepalingen over voorafgaand bodemonderzoek van toepassing op graven in
bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit. Het gaat om het
vooronderzoek bodem en afhankelijk van de uitkomsten van het vooronderzoek ook het
verkennend bodemonderzoek, het verkennend bodemonderzoek asbest, het nader
bodemonderzoek, het nader bodemonderzoek asbest zoals opgenomen in paragraaf 5.2.2. Het is
belangrijk dat de initiatiefnemer voorafgaand aan het uitvoeren van graven kennis heeft van de
bodemkwaliteit. Zonder die kennis is het niet mogelijk om grond van verschillende kwaliteiten te
herkennen en gescheiden te ontgraven en bestaat het gevaar dat verontreinigde grond zich kan
verspreiden.
Tweede lid
Bij een spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur ontbreekt de tijd om een
voorafgaand bodemonderzoek uit te voeren. Zie ook de toelichting bij artikel 4.1220, vierde lid.
Artikel 4.1222 (bodem en afval: gescheiden houden grond)
Dit artikel bepaalt dat partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen gescheiden worden
gehouden. Bij het graven onder de interventiewaarde bodemkwaliteit gaat het meestal om grond
die herbruikbaar is en nadat het elders is vrijgekomen, onder de regels van paragraaf 4.124
(toepassen van grond en baggerspecie) kan worden toegepast. Het gaat dan om grond die voldoet
aan de kwaliteitsklassen landbouw/natuur, wonen en industrie. Bij graven in de bodem met een
kwaliteit onder de interventiewaarde bodemkwaliteit kan ook niet herbruikbare grond vrijkomen
(kwaliteitsklasse matig verontreinigd). Toepassen onder de regels van paragraaf 4.124 is dan niet
mogelijk.
Tijdens het graven kunnen meerdere partijen grond ontstaan met verschillende kwaliteitsklassen.
Deze partijen moeten gescheiden worden ontgraven, zodat deze ook gescheiden opgeslagen en/of
afgevoerd kunnen worden. Het gescheiden houden van partijen grond van verschillende
kwaliteitsklassen is voorgeschreven om ongewenste verspreiding van verontreinigde grond zoveel
mogelijk te voorkomen en doelmatige (circulaire) afvalverwerking en duurzaam bodemgebruik te
bevorderen. Bij het ontgraven wordt de grond direct ingedeeld in te onderscheiden
kwaliteitsklassen. De indeling vindt plaats op basis van de kwaliteitsklassen die bij de activiteit
toepassen van grond en baggerspecie (paragraaf 4.124) en in het Besluit bodemkwaliteit worden
gebruikt. Er worden vier kwaliteitsklassen onderscheiden: kwaliteitsklassen landbouw/natuur,
wonen, industrie en matig verontreinigd. Een nadere toelichting op zorgvuldig graven is
opgenomen in paragraaf 8.5 (zorgvuldig graven) van het algemeen deel van de toelichting.
Artikel 4.1223 (bodem: tijdelijke opslag van vrijkomende grond)
Dit artikel staat de tijdelijke opslag van vrijkomende grond toe gedurende de looptijd van de
werkzaamheden en gedurende maximaal acht weken na het beëindigen van de werkzaamheden,
mits de partijen van verschillende kwaliteitsklassen gescheiden worden opgeslagen.
Eerste lid

241

Tijdens of na afloop van graven kan het noodzakelijk zijn om de grond tijdelijk op te slaan,
bijvoorbeeld omdat de grond tijdelijk uitgenomen wordt en na afloop van de werkzaamheden weer
wordt teruggebracht in het oorspronkelijk ontgravingsprofiel of omdat de grond naar elders moet
worden afgevoerd. In artikel 4.1222 is aangegeven op welke wijze met de grond moet worden
omgegaan die bij het graven vrijkomt en hoe deze wordt ingedeeld. De periode van acht weken is
bedoeld om een afvoerbestemming te vinden voor de partij grond. Het is niet toegestaan om de
grond langer dan acht weken na het dichten van de ontgravingsput of cunet op te slaan.
Na afloop van de termijn van acht weken is het niet langer toegestaan om de grond langer op te
slaan op de locatie. Er zijn dan in elk geval vier opties:
1. De vrijgekomen grond wordt afgevoerd naar een andere locatie om daartoe te passen.
Grond die voldoet aan de kwaliteitseisen voor toepassing (voldoet minimaal aan de
kwaliteitsklasse industrie), kan elders worden toegepast onder de regels voor toepassen uit
paragraaf 4.124 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Bij het ontgraven is de
uitgenomen grond in overeenstemming met artikel 4.1222 ingedeeld in partijen grond in
verschillende kwaliteitsklassen: landbouw/natuur, wonen en industrie;
2. Het bevoegd gezag geeft op verzoek van de initiatiefnemer een maatwerkvoorschrift af met
een langere termijn dan acht weken; of
3. Het bevoegd geeft op verzoek van de initiatiefnemer een omgevingsvergunning af voor de
opslag van afvalstoffen (voetnoot: de regels voor tijdelijke opslag van grond en
baggerspecie in paragraaf 3.2.24 sluiten opslag op dezelfde locatie als het graven uit).
4. Als de vrijgekomen grond niet elders toepasbaar is, wordt afgevoerd naar:
een opslaglocatie elders die is vergund of waar het onder algemene regels is
toegestaan om grond en baggerspecie op te slaan;
een verwerker voor reiniging of immobilisatie (grondreinigingsbedrijf), of
een stortplaats, waar de grond met een verklaring van niet-reinigbaarheid en nietimmobiliseerbaarheid (ontheffing van het stortverbod voor grond zoals opgenomen in
het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen) kan worden gestort.
Tweede lid
De partijen die bij het ontgraven zijn onderscheiden, moeten ook gedurende de tijdelijke opslag
gescheiden worden gehouden. Tussen de deelpartijen wordt enige afstand aangehouden of een
fysieke scheidingswand aangebracht. Zie voor een nadere toelichting ook paragraaf 8.5 (tijdelijke
opslag). Dit artikel bevat geen regels die verplichten tot maatregelen om te voorkomen dat de
bodem ter plaatse van de tijdelijke opslag verontreinigd raakt, of dat emissies zich verspreiden
naar de omgeving. De achtergrond hiervan is dat de opslag doorgaans een kortdurend karakter
kent en plaatsvindt op de locatie van ontgraving, waardoor meestal de uitkomende grond een
vergelijkbare kwaliteit heeft als de onderliggende bodem. Het nemen van bodembeschermende
maatregelen als het aanbrengen van een folie is in principe niet nodig. Dit kan anders zijn wanneer
de uitgegraven grond een slechtere kwaliteit heeft, bijvoorbeeld bij de ontgraving van een spot met
minerale olie verontreinigde grond. In dat geval kan van de initiatiefnemer op basis van de
specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving verwacht worden dat
maatregelen worden genomen ter bescherming van de onderliggende bodem, zoals het
aanbrengen van een folie. Een ander voorbeeld is dat als sprake is van droge condities het
noodzakelijk is dat voorkomen moet worden dat verwaaiing of verstuiving van het opgeslagen
materiaal kan plaatsvinden. Dit kan gerealiseerd worden door het vochtig houden van de grond,
het afdekken van het depot of door het opslaan van grond in dichte containers.

§ 4.120 Graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
Paragraaf 4.120 geeft dezelfde regels als paragraaf 4.119 en een aantal aanvullende regels voor de
activiteit graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde. De regels hebben

242

betrekking op het bodemonderzoek, het gescheiden houden van grond, de tijdelijke uitname van
grond, de tijdelijke opslag van vrijgekomen grond en de afvoer van grond. De aanvullende regels
richten zich op een melding vooraf, kwaliteitsborging van de werkzaamheden en een
informatieplicht bij beëindiging van de activiteit.
De voorschriften van paragraaf 4.120 richten zich tot degene die feitelijk de activiteit uitvoert,
degene die daartoe opdracht heeft gegeven en de eigenaar en de beheerder van de locatie waar de
activiteit wordt uitgevoerd. Wie bij overtreding van de bepalingen van dit besluit zal worden
aangesproken, is sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de fase waarin de
activiteit zich bevindt.
Artikel 4.1224 (toepassingsbereik)
In dit artikel is geregeld dat het graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit onder het toepassingsbereik van deze paragraaf valt.
Graven in bodem ziet op het projectmatig grondverzet en het tijdelijk uitplaatsen, maar ook op de
afvoer van grond. In de beschrijving van de milieubelastende activiteit is een grens van 25 kubieke
meter opgenomen. De regels in deze paragraaf zijn niet van toepassing op kleinschalig
grondverzet. De regels gelden voor alle graafwerkzaamheden in de bodem, bijvoorbeeld voor het
leggen van kabels en leidingen (tijdelijk uitplaatsen) of bij het bouwen van een ondergrondse
parkeergarage (projectmatig grondverzet met afvoer van grond). De interventiewaarde
bodemkwaliteit geeft de waarde aan, waarboven significante risico’s voor mens, plant of dier
optreden en is opgenomen in bijlage IIA. Voor nadere een toelichting op deze activiteit wordt
verwezen naar de toelichting op artikel 3.48f.
Artikel 4.1225 (melding) [artikel 4.3 in samenhang met artikel 4.4, eerste lid, van de
wet]
Dit artikel regelt de eisen aan de melding voorafgaand aan de activiteit.
Eerste lid
Het graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit moet ten
minste vier weken voor het begin ervan worden gemeld aan het bevoegd gezag. Bij gebreke van
de melding is de activiteit verboden. De termijn van vier weken is noodzakelijk voor het bevoegd
gezag om de onderzoeksrapporten te beoordelen en wanneer nodig maatwerkvoorschriften te
stellen. Een maatwerkvoorschrift in de vorm van een extra maatregel kan nodig zijn als in de
directe nabijheid van een ontgraving een grondwaterverontreiniging is gelegen, die door de
activiteit ongewenst kan worden verspreid.
De melding wordt gedaan door de opdrachtgever, de uitvoerend aannemer of een derde zoals een
adviseur of directievoerder, betrokken bij het project. Als geen melding wordt gedaan of in strijd
met de regels wordt gegraven in grond, kan degene die de melding had moeten doen worden
aangesproken. Bepalingen over het elektronisch verkeer en de mogelijkheden om per post een
melding te doen zijn opgenomen in het Omgevingsbesluit, zie daarvoor afdeling 12.1 van dat
besluit en de toelichting daarop.
Tweede lid
In dit lid is aangegeven welke gegevens en bescheiden bij de melding moeten worden overlegd. De
melding bevat de resultaten van de onderzoeken die zijn uitgevoerd (onder a). Daarnaast bevat de
melding een globale omschrijving van de werkzaamheden, zoals gegevens over de ontgraving
aangeduid op een kaart en dwarsprofiel (onder b), het bodemvolume (onder c), de verwachte
hoeveelheid terug te plaatsen grond in kubieke meters (onder d) en de verwachte hoeveelheid af

243

te voeren grond per kwaliteitsklasse in kubieke meters (onder e). De aanduiding op een kaart
(horizontale richting) en een dwarsprofiel (verticale richting) is noodzakelijk om duidelijk te maken
waar en tot welke diepte gegraven gaat worden. Een dwarsprofiel is een doorsnijding van een
terrein met een verticaal vlak, aangebracht loodrecht op de as ervan.
Derde lid
De initiatiefnemer is verplicht om wijzigingen op de melding opnieuw te melden binnen een termijn
van vijf werkdagen voor het begin van de (gewijzigde) activiteit. Nalaten van het doorgeven van de
wijziging betekent dat er geen melding is gedaan en dat de milieubelastende activiteit niet is
toegestaan.
Vierde lid
Voor het tijdelijk uitplaatsen van grond geldt een meldtermijn van vijf werkdagen. Het betreft hier
een kortdurende activiteit waarbij de grond alleen tijdelijk wordt uitgenomen en zonder te zijn
bewerkt wordt teruggeplaatst in hetzelfde ontgravingsprofiel. Het terugplaatsen gebeurt onder
dezelfde omstandigheden als de grond is aangetroffen, voordat de activiteit werd uitgevoerd. Zie
voor een nadere toelichting op de voorwaarden voor het tijdelijk uitnemen de toelichting bij artikel
4.1231.
Vijfde lid
De meldplicht is niet van toepassing op graven in de bodem in verband met een spoedreparatie
van vitale ondergrondse infrastructuur. Voor dergelijke spoedoperaties geldt een informatieplicht
na beëindiging van de activiteit. Zie verder de toelichting op artikel 4.1228.
Artikel 4.1226 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Dit artikel bevat een informatieplicht. Voordat met de activiteit graven wordt gestart moet het
bevoegd gezag worden geïnformeerd over de activiteit. Deze informatieverplichting is geen melding
in de zin van de Omgevingswet. Het verbod om te starten met het verrichten van de activiteit ziet
hier dan ook niet op. De informatieplicht uit dit artikel kan gelijktijdig worden uitgevoerd met de
meldplicht uit artikel 4.1225.
Eerste lid
De gegevens en bescheiden worden ten minste vier weken voor het begin van de activiteit graven
aangeleverd. Met deze informatie wordt het bevoegd gezag in kennis gesteld van een aantal
praktische gegevens. Uit de verstrekte gegevens en bescheiden moet blijken wat de begrenzing is
van de locatie waar de activiteit plaats vindt, de verwachte datum van het begin van de activiteit,
de duur van de activiteit en de aanleiding en doel van de activiteit. Door gegevens over de
aanleiding en het doel van de activiteit kan het bevoegd gezag zich een beeld vormen van de
context van de graafactiviteit met het oog op toezicht.
Het verstrekken van gegevens en bescheiden kan zowel elektronisch als per post; zie daarvoor
afdeling 12.1 van het Omgevingsbesluit en de toelichting daarop.
Tweede lid
Als de verstrekte informatie over begrenzing, startdatum, duur of aanleiding en doel van de
activiteit wijzigt, geeft de initiatiefnemer de wijziging onverwijld door. Dit betekent dat ook als er
een wijziging in die gegevens optreedt tijdens de uitvoering van de activiteit, de initiatiefnemer het
bevoegd gezag opnieuw moet informeren.

244

Derde lid
Voor het tijdelijk uitplaatsen van grond geldt een meldtermijn van vijf werkdagen. Het betreft hier
een kortdurende activiteit waarbij de grond alleen tijdelijk wordt uitgenomen en zonder te zijn
bewerkt wordt teruggeplaatst in hetzelfde ontgravingsprofiel. Het terugplaatsen gebeurt onder
dezelfde omstandigheden als de grond is aangetroffen, voordat de activiteit werd uitgevoerd.
Vierde lid
De informatieplicht is niet van toepassing op graven in bodem bij een spoedreparatie van vitale
ondergrondse infrastructuur. Gezien de aard van een spoedreparatie is het niet haalbaar om de
gegevens en bescheiden uit het eerste lid vier weken voor het begin van de activiteit te
verstrekken. In de plaats daarvan is in artikel 4.1228 een informatieplicht na afloop van de
activiteit opgenomen.
Artikel 4.1227 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Eerste lid
Dit artikel bevat een informatieverplichting bij het begin van de activiteit. De informatieplicht uit dit
artikel kan gelijktijdig worden uitgevoerd met de meldplicht uit artikel 4.1225 en de
informatieplicht uit artikel 4.1226, maar kan ook los hiervan op een later moment worden
uitgevoerd.
Vijf werkdagen voor het begin van de activiteit moet informatie worden verstrekt aan het bevoegd
gezag. De informatie bevat de naam en het adres van degene die de activiteit uitvoert, de
uitvoerende aannemer. Als een milieukundig begeleider moet worden ingeschakeld (zie voor de
voorwaarden artikel 4.1233) moet de naam en het adres van de milieukundig begeleider worden
aangegeven. Deze informatie is niet altijd vier weken van tevoren bekend, waardoor een termijn
van vijf werkdagen geldt voor het verstrekken van deze informatie. Aan de hand van deze
gegevens kan het bevoegd gezag controleren of de milieukundige begeleiding wordt gedaan door
een onderneming met een erkenning. Het gaat hier om informatieverplichting en niet om een
meldplicht. Nalaten van de informatieverplichting leidt niet tot een verbod om de activiteit te
verrichten. Het verstrekken van gegevens en bescheiden kan zowel elektronisch als per post; zie
daarvoor afdeling 12.1 van het Omgevingsbesluit en de toelichting daarop.
In de praktijk van grondverzet en sanering is het gebruikelijk dat de informatie door de
opdrachtgever, de adviseur of de uitvoerder wordt verstrekt. Voor adequaat toezicht en
handhaving is het van belang dat de uitvoerder en milieukundige begeleider bekend is. Aan de
hand van deze gegevens kan het bevoegd gezag beter controleren of de uitvoering van de activiteit
en de milieukundige begeleiding wordt gedaan door een onderneming met een erkenning.
Tweede lid
Als de verstrekte informatie wijzigt, geeft de initiatiefnemer de wijziging onverwijld door. Dit
betekent dat ook als er een wijziging in die gegevens optreedt tijdens de uitvoering van de
activiteit, de initiatiefnemer het bevoegd gezag opnieuw moet informeren.
Artikel 4.1228 (gegevens en bescheiden: na de activiteit ingeval van spoedreparatie)
De artikelen 4.1225, 4.1226, 4.1227 en 4.1229 zijn niet van toepassing als het graven in de
bodem plaats vindt in verband met een spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. Het
gaat hier bijvoorbeeld om het herstellen van gasleidingen en (drink)waterleidingen in geval van
lekkages of het herstellen van een kabelbreuk (elektriciteit, gasvezels et cetera). Bij een
spoedreparatie is het immers niet redelijk en mogelijk om vooraf bodemonderzoek uit te voeren en

245

te voldoen aan de termijnen van de meld- en informatieverplichtingen. De hoeveelheid te
ontgraven grond moet wel proportioneel zijn voor het uitvoeren van een spoedreparatie. Op het
uitvoeren van spoedreparaties is uiteraard wel de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van
toepassing. Van de initiatiefnemer wordt verwacht dat hij zich inspant om zelf te beoordelen of zijn
handelen nadelige gevolgen heeft en hoe hij de gevolgen redelijkerwijs kan voorkomen of
beperken. Als bijvoorbeeld bekend is – of visueel eenvoudig is vast te stellen – dat er verschil is in
de kwaliteit van de grond, moeten de verschillende lagen gescheiden worden gehouden. Ook kan
het nodig zijn de grond op een zeil neer te leggen, bijvoorbeeld als de uitkomende grond
verontreinigd is met minerale olie. Zie voor een toelichting op de specifieke zorgplichten paragraaf
3.1 van het algemeen deel van de nota van toelichting bij het Besluit activiteiten leefomgeving en
de artikelsgewijze toelichting bij artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Bij een spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur moet de hoeveelheid te ontgraven
grond altijd proportioneel zijn voor het uitvoeren van de spoedreparatie. Bij een dergelijke
spoedoperatie moeten wel achteraf gegevens worden verstrekt over de begrenzing van de
activiteit, de datum van uitvoering van de activiteit en de aanleiding en het doel van de activiteit.
Artikel 4.1229 (aanwijzing modules: voorafgaand bodemonderzoek)
Eerste lid
Dit artikel verklaart de bepalingen over voorafgaand bodemonderzoek van toepassing op graven in
bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit. Het gaat om het
vooronderzoek bodem en afhankelijk van de uitkomsten van het vooronderzoek, het verkennend
bodemonderzoek, het verkennend bodemonderzoek asbest, het nader bodemonderzoek, het nader
bodemonderzoek asbest, zoals opgenomen in paragraaf 5.2.2. Zie ook de toelichting op deze
paragraaf. Het is belangrijk dat de initiatiefnemer voorafgaand aan het uitvoeren van graven
kennis heeft van de bodemkwaliteit. Zonder die kennis is het niet mogelijk om grond van
verschillende kwaliteiten te herkennen en gescheiden te ontgraven en bestaat het gevaar dat
verontreinigde grond zich kan verspreiden.
Tweede lid
Een voorafgaand bodemonderzoek is niet verplicht gesteld bij het graven in de bodem in verband
met een spoedoperatie van vitale ondergrondse structuur, omdat de tijd simpelweg ontbreekt. Zie
voor nadere uitleg, de artikelsgewijze toelichting bij artikel 4.1228.
Artikel 4.1230 (bodem en afval: gescheiden houden grond)
Dit artikel bepaalt dat partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen gescheiden worden
gehouden.
Eerste lid
Bij het ontgraven en afvoeren van grond wordt onderscheid gemaakt in partijen van verschillende
kwaliteitsklassen. Dit geldt ook bij het terugplaatsen van grond in de bodem. Het gescheiden
houden van partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen is voorgeschreven om ongewenste
verspreiding van verontreinigde grond zoveel mogelijk te voorkomen en doelmatige (circulaire)
afvalverwerking en duurzaam bodemgebruik te bevorderen. Bij het ontgraven wordt de grond
direct ingedeeld in een kwaliteitsklasse. De indeling vindt plaats op basis van de kwaliteitsklassen
die bij de activiteit toepassen van grond en baggerspecie (paragraaf 4.124) worden gebruikt en in
het Besluit bodemkwaliteit zijn opgenomen. Het gaat dan om grond die voldoet aan de
kwaliteitsklassen landbouw/natuur, wonen en industrie. Bij graven in de bodem met een kwaliteit
boven de interventiewaarde bodemkwaliteit kan ook niet matig of sterk verontreinigde grond
vrijkomen, waarvoor directe toepassing onder de regels van paragraaf 4.124 niet mogelijk is. Een

246

nadere toelichting is opgenomen in paragraaf 8.5 (zorgvuldig graven) van het algemeen deel van
de toelichting.
Tweede lid
In het tweede lid zijn de aanvullende eisen opgenomen die gelden voor de indeling van partijen
matig en sterk verontreinigde grond. Dit is grond die verontreinigd is boven de maximale waarde
industrie, en daarom niet generiek elders toepasbaar is onder de activiteit toepassen van grond en
baggerspecie (zie paragraaf 4.124). Deze sterk of matig verontreinigde grond moet worden
afgevoerd naar een verwerker (grondreiniger, immobilisatiebedrijf of stortplaats). De criteria zijn
afkomstig van bijlage 4 van de Regeling beoordeling reinigbaarheid grond 2006. De matig
verontreinigde of sterk verontreinigde grond wordt gescheiden ontgraven en ingedeeld in partijen
op basis van grondsoort, verontreinigingsgraad en soort verontreiniging. Deze indeling is van
belang voor de verwerking van de verontreinigde grond. Meer informatie hierover is te vinden op
de website van de Richtlijn herstel en beheer (water)bodemkwaliteit: www.bodemrichtlijn.nl.
Uit het voorafgaand bodemonderzoek blijkt welke grondsoorten aanwezig zijn en kan al een
inschatting worden gemaakt voor de indeling van grondsoorten (zand, veen en klei) (onder a).
Vooral de hoeveelheid fijne delen van de grond is bepalend voor de reinigingskosten en de keuze
van de reinigingstechnieken. Des te minder fijne delen (fractie < 32 tot 63 µm plus organische
stof) de grond bevat des te minder residu ontstaat bij natte of ‘extractieve’ reiniging. Grond met
minder dan 40 gewichtsprocenten aan fijne delen is in het algemeen nat reinigbaar. Zwak siltig,
matig siltig en kleiig zand kan daarom vrijwel altijd nat worden gereinigd. De grondsoorten sterk
siltig zand, uiterst siltig zand en sterk tot zwak zandige klei zijn mogelijk nat reinigbaar.
Ook dient onderscheid gemaakt te worden tussen lagen met meer en minder bodemvreemd
materiaal. Een laag die bestaat uit meer dan 50% (gewichtspercentage) aan bodemvreemd
materiaal, wordt niet gezien als grond maar als puin of afval. De aanwezigheid van puin en/of afval
kan de kosten en/of het resultaat van de reiniging beïnvloeden. In veel gevallen verdient het
daarom aanbeveling om puin en afval op de locatie af te zeven op maximaal 32 mm. Als afzeven
niet mogelijk is, dan wordt een indeling gemaakt van partijen met en partijen zonder puin en/of
afval.
Na indeling in kwaliteitsklassen (verschillende kwaliteitsklassen toepassen van grond en niet
toepasbare grond, aangeduid als matig en sterk verontreinigde grond) en grondsoort is voor
verontreinigde asbesthoudende grond een indeling nodig op asbestgehalten om een beoordeling
van de reinigingsmogelijkheden te maken (onder b). Bij deze indeling spelen de hergebruikswaarde
voor asbesthoudende grond (100 mg/kg droge stof gewogen) een belangrijke rol.
Bij aanwezigheid van organische verbindingen boven de maximale waarde Industrie (bijvoorbeeld
minerale olie, PAK of vluchtige koolwaterstoffen) dient bij het graven en afvoer onderscheid te
maken tussen partijen die uitsluitend verontreinigd zijn met organische verbindingen en partijen
die (bovendien) verontreinigd zijn met anorganische verbindingen (metalen en/of asbest) (onder
c). Hierdoor wordt voorkomen dat door vermenging een partij ontstaat die niet meer gereinigd kan
worden. Door gescheiden ontgraven kan een deel van de grond wel gereinigd kan worden. Met de
reinigingstechnieken thermische en biologische reiniging kunnen bijvoorbeeld alleen organische
verbindingen afgebroken worden. Het immobiliseren van verontreinigde grond is daarentegen
alleen mogelijk met grond die verontreinigd is met metalen.
Het gehanteerde onderscheid komt in de plaats van het criterium dat in bijlage 4 bij de Regeling
beoordeling reinigbaarheid grond 2006 was opgenomen en getrapt stuurde op de aanwezigheid van
minerale olie, PAK, cyanide en chloorkoolwaterstoffen, waardoor de verwerkingskosten toenamen.
Dit criterium werd in de praktijk nauwelijks meer toegepast.

247

Artikel 4.1231 (bodem: tijdelijke opslag van vrijkomende grond)
Dit artikel staat de tijdelijke opslag van vrijkomende grond toe gedurende de looptijd van de
werkzaamheden en gedurende maximaal acht weken na het beëindigen van de werkzaamheden,
mits de partijen van verschillende kwaliteitsklassen gescheiden worden opgeslagen.
Eerste lid
Tijdens of na afloop van graven kan het noodzakelijk zijn om de grond tijdelijk op te slaan,
bijvoorbeeld omdat de grond tijdelijk uitgenomen wordt en na afloop van de werkzaamheden weer
wordt teruggebracht in het oorspronkelijk ontgravingsprofiel of omdat de grond naar elders moet
worden afgevoerd. In artikel 4.1222 is aangegeven op welke wijze met de grond moet worden
omgegaan die bij het graven vrijkomt en hoe deze wordt ingedeeld. De periode van acht weken is
bedoeld om een afvoerbestemming te vinden voor de partij grond. Het is niet toegestaan om de
grond langer dan acht weken na het dichten van de ontgravingsput of cunet op te slaan.
Na afloop van de termijn van acht weken is het niet langer toegestaan om de grond langer op te
slaan op de locatie. Er zijn dan in elk geval vier opties:
1. De vrijgekomen grond wordt afgevoerd naar een andere locatie om aldaar toe te passen. Grond
die voldoet aan de kwaliteitseisen voor toepassing (voldoet minimaal aan de kwaliteitsklasse
industrie), kan elders worden toegepast onder de regels voor toepassen uit paragraaf 4.124 van
het Besluit activiteiten leefomgeving. Bij het ontgraven is de uitgenomen grond in
overeenstemming met artikel 4.1222 ingedeeld in partijen grond in verschillende
kwaliteitsklassen: landbouw/natuur, wonen en industrie;
2. Het bevoegd gezag geeft op verzoek van de initiatiefnemer een maatwerkvoorschrift af met een
langere termijn dan acht weken; of
3. Het bevoegd geeft op verzoek van de initiatiefnemer een omgevingsvergunning af voor de
opslag van afvalstoffen (voetnoot: de regels voor tijdelijke opslag van grond en baggerspecie in
paragraaf 3.2.24 sluiten opslag op dezelfde locatie als het graven uit).
4. Als de vrijgekomen grond niet elders toepasbaar is, wordt afgevoerd naar:
- een opslaglocatie elders die is vergund of waar het onder algemene regels is toegestaan
om grond en baggerspecie op te slaan;
- een verwerker voor reiniging of immobilisatie (grondreinigingsbedrijf), of
- een stortplaats, waar de grond met een verklaring van niet-reinigbaarheid en nietimmobiliseerbaarheid (ontheffing van het stortverbod voor grond zoals opgenomen in het
Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen) kan worden gestort.
Tweede lid
De partijen grond die bij het ontgraven zijn onderscheiden, moeten ook gedurende de tijdelijke
opslag gescheiden worden gehouden. Tussen de deelpartijen wordt enige afstand aangehouden of
een fysieke scheidingswand aangebracht. Zie voor een nadere toelichting ook paragraaf 8.5
(tijdelijke opslag) van deze toelichting.
Dit artikel bevat geen regels over maatregelen om te voorkomen dat de bodem ter plaatse van de
tijdelijke opslag verontreinigd raakt, of dat emissies zich verspreiden naar de omgeving. Deze
verplichting vloeit al voort uit de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten
leefomgeving. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan maatregelen om verwaaiing van
verontreinigde grond en vooral van asbest tegen te gaan.
Artikel 4.1232 (bodem en afval: kwaliteitsborging)
Dit artikel regelt dat de activiteit wordt uitgevoerd door een onderneming die daartoe op grond van
het Besluit bodemkwaliteit is erkend. Alleen personen of ondernemingen die een erkenning
bodemkwaliteit hebben op grond van BRL SIKB 7000 voor het graven mogen de activiteit graven in

248

bodem boven de interventiewaarde bodemkwaliteit verrichten. Een ‘erkenning bodemkwaliteit’ is in
bijlage I bij het Besluit activiteiten leefomgeving omschreven als een erkenning als bedoeld in het
Besluit bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een erkenning als beschikking van de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat waarbij wordt vastgesteld dat een onderneming voor een
werkzaamheid voldoet aan de bij of krachtens het Besluit bodemkwaliteit geldende voorwaarden.
Artikel 4.1233 (bodem en afval: milieukundige begeleiding graafwerkzaamheden)
Dit artikel regelt in welke situaties de activiteit onder milieukundige begeleiding moet plaatsvinden.
Milieukundige begeleiding is noodzakelijk wanneer een deel van de verontreinigde grond wordt
afgevoerd (onder a), de graafwerkzaamheden dieper reiken dan een eerder in het kader van een
bodemsanering aangebrachte afdeklaag zoals bijvoorbeeld een leeflaag (onder b) of als selectief
graven noodzakelijk is bij bodemlagen met verschillende kwaliteitsklassen (onder c). Van
milieukundige begeleiding kan worden afgezien als bijvoorbeeld geen verontreinigde grond wordt
afgevoerd van de locatie en dus alle verontreinigde grond in het ontgravingsprofiel wordt
teruggebracht. Hiervan is sprake bij tijdelijke uitname (artikel 4.1231). Omdat het praktisch gezien
bijna nooit mogelijk is om alle grond weer terug te brengen in het profiel van ontgraving wordt
hiervoor een ondergrens gehanteerd van 25 kubieke meter. Dit wil zeggen dat wordt voldaan aan
de genoemde voorwaarde als ten hoogste 25 kubieke meter verontreinigde grond niet kan worden
teruggeplaatst en van de saneringslocatie moet worden afgevoerd.
Alleen personen of ondernemingen die een ‘erkenning bodemkwaliteit’ hebben op grond van BRL
SIKB 6000 voor het uitvoeren van milieukundige begeleiding de activiteit graven in bodem met een
kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit mogen de werkzaamheden begeleiden. Een
‘erkenning bodemkwaliteit’ is in bijlage I bij het Besluit activiteiten leefomgeving omschreven als
een erkenning als bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een
erkenning als beschikking van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat waarbij wordt
vastgesteld dat een onderneming met een erkenning voor een werkzaamheid voldoet aan de bij of
krachtens het Besluit bodemkwaliteit geldende voorwaarden.
Volgens de BRL SIKB 6000 is een continue aanwezigheid van de milieukundige doorgaans niet
noodzakelijk. De milieukundige dient aanwezig te zijn bij kritische werkzaamheden, dus op die
werkzaamheden die van invloed kunnen zijn op de kwaliteit van de leefomgeving. Dit is belangrijk
omdat grondwerkzaamheden in het algemeen ondergeschikt zijn aan het doel waarvoor het wordt
uitgevoerd, namelijk de aanleg van kabels of leidingen, het maken van een funderingsconstructie,
het uitvoeren van funderingsherstel met aanleg van een kelder e.d. Bij projectmatig grondverzet
richten de kritische werkzaamheden zich uitsluitend om de genoemde grond- en afvalstromen.
Tijdens de milieukundige begeleiding houdt de milieukundige begeleider een logboek bij. Na afloop
van de activiteit rapporteert de milieukundige begeleider in het evaluatieverslag milieukundige
processturing volgens de BRL 6000. Het evaluatieverslag van de milieukundige processturing is
onderdeel van de gegevens en bescheiden die de initiatiefnemer aan het einde van de activiteit aan
het bevoegd gezag moet overleggen (zie artikel 4.1234).
Artikel 4.1234 (gegevens en bescheiden: bij beëindigen activiteit)
Dit artikel bevat een informatieverplichting bij beëindiging van de activiteit.
Binnen vijf werkdagen na beëindiging van de activiteit moet het bevoegd gezag worden
geïnformeerd over de datum van beëindiging van de activiteit (onder a). Met de resultaten van de
milieukundige begeleiding (onder b) wordt de processturing bedoeld en niet de verificatie van het
saneringsresultaat (zie aldaar bij informatieplicht na afloop van sanering). De initiatiefnemer
verstrekt gegevens en bescheiden over de aanduiding van de daadwerkelijk uitgevoerde ontgraving
(onder 1o), de bestemming van de grond die niet wordt teruggeplaatst en (onder 2o) over
eventuele bijzonderheden die zich hebben voorgedaan (onder 3o). De activiteit is afgerond als alle
grond op de locatie is teruggeplaatst of afgevoerd van de locatie.

249

Wanneer van toepassing verstrekt de initiatiefnemer gegevens en bescheiden over de
milieukundige processturing, waaronder in ieder geval de aanduiding van de uitgevoerde
ontgraving (aangeduid op een kaart of een dwarsprofiel) en de bestemming van de grond die niet
wordt teruggeplaatst. De resultaten van de milieukundige processturing betreft een beknopt
evaluatieverslag dat door de milieukundig begeleider onder de BRL 6000 is opgesteld. Dit
evaluatieverslag is ook van belang voor een correcte registratie in het bodeminformatiesysteem
van de gemeente en kan van belang zijn als op een later moment een nieuwe activiteit in de
bodem gaat plaatsvinden. Voor de afvoer van de grond kan worden volstaan met het vermelden
van de bestemming(en) van de afgevoerde partij(en). Het is niet nodig om
transportbegeleidingsformulieren of weegoverzichten te overleggen. Het bevoegd gezag kan
desgewenst de afvoerbestemming controleren door deze te vergelijken met de gegevens die in het
kader van de acceptatie van afvalstoffen aan een meldingsplichtige inrichting vanuit het Besluit
melden afvalstoffen zijn gemeld in het registratiesysteem van het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen
(LMA). Vanzelfsprekend is een evaluatieverslag van de milieukundige processturing alleen
noodzakelijk als milieukundige begeleiding op grond van artikel 4.1233 verplicht is.
Daarnaast verstrekt de initiatiefnemer gegevens en bescheiden over eventuele bijzonderheden en
wijzigingen die zich ten opzichte van de melding hebben voorgedaan. Een voorbeeld van een
bijzondere omstandigheid is het onverwacht aantreffen van een verontreiniging.
§ 4.121 Saneren van de bodem
Paragraaf 4.121 geeft regels voor de activiteit saneren van de bodem. De voorschriften van
paragraaf 4.121 richten zich tot degene die feitelijk de activiteit uitvoert, degene die daartoe
opdracht heeft gegeven en de eigenaar en de beheerder van de locatie waar de activiteit wordt
uitgevoerd. Wie bij overtreding van de bepalingen van dit besluit zal worden aangesproken, is sterk
afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de fase waarin de activiteit zich bevindt.
Artikel 4.1235 (toepassingsbereik)
Dit artikel bepaalt de reikwijdte van paragraaf 4.121. Deze paragraaf is van toepassing op het
saneren van de bodem. Het omgevingsplan geeft aan in hoeverre maatregelen verplicht zijn om de
bodem geschikt te maken voor het (toekomstige) gebruik, bijvoorbeeld bij de realisatie van een
gebouw op een bodemgevoelige locatie. Ook kan een initiatiefnemer besluiten om vrijwillig een
sanering van de bodem uit te voeren. Voor een toelichting op deze activiteit wordt verwezen naar
de toelichting op artikel 3.48h.
Artikel 4.1236 (melding) [artikel 4.3 in samenhang met artikel 4.4, eerste lid, van de
wet]
Dit artikel bevat de plicht om een melding te doen voorafgaand aan de activiteit en geeft de eisen
waaraan de melding moet voldoen.
Eerste lid
Het saneren van verontreiniging van de bodem moet ten minste vier weken voor het begin ervan
worden gemeld aan het bevoegd gezag. Bij gebreken van de melding is de activiteit verboden. De
meldplicht heeft niet tot doel om beoordeling van de activiteit vooraf door het bevoegd gezag
mogelijk te maken. Als de melding is gedaan, mag de activiteit plaatsvinden.76 Het bevoegd gezag
controleert het meldingsformulier en bijbehorende rapporten en documenten. De controle wordt
niet gevolgd door een formeel besluit (beschikking) in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.

76

Stb. 2018, 293, p. 509.

250

Zowel de initiatiefnemers las het bevoegd gezag hebben de mogelijkheid om respectievelijk
maatwerkvoorschriften aan te vragen of maatwerkvoorschriften op te leggen als daar een
noodzaak toe is. Een initiatiefnemer kan bijvoorbeeld een verzoek doen om een geringere dikte van
de leeflaag dan de standaard dikte van 1,0 meter. Ook kan de initiatiefnemer een voorstel doen
voor een afwijkende saneringsaanpak, bijvoorbeeld een in-situ sanering in plaats van verwijdering
van de verontreiniging door middel van ontgraven. Als een initiatiefnemer een verzoek doet voor
een maatwerkvoorschrift, dan is dit in een afzonderlijke procedure met eigen termijnen. Het is dus
niet nodig dat het bevoegd gezag hierover al binnen de termijn van vier weken na de melding van
de activiteit een besluit neemt. Als het bevoegd gezag daarentegen besluit om ambtshalve een
maatwerkvoorschrift op te leggen, zal dit wel binnen de termijn van vier weken moeten gebeuren.
In de praktijk van sanering is het gebruikelijk dat de informatie door de opdrachtgever, de
milieukundig begeleider of de uitvoerder wordt verstrekt. De melding wordt verricht door de
initiatiefnemer. De initiatiefnemer kan de eigenaar of erfpachter zijn van het terrein waar de
bodemsanering plaatsvindt of de gemachtigde namens de eigenaar of erfpachter.
Tweede lid
In dit lid is aangegeven welke specifieke gegevens en bescheiden bij de melding moeten worden
overgelegd. Deze gegevens worden verstrekt in aanvulling op de algemene gegevens van afdeling
2.6 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Een melding is pas compleet als alle gegevens die
worden gevraagd zijn versterkt. Bepalingen over het elektronisch verkeer en de mogelijkheden om
per post een melding te doen zijn opgenomen in het Omgevingsbesluit, zie daarvoor afdeling 14.1
van dat besluit en de toelichting daarop. Zie voor bepalingen over de bekendmaking van meldingen
door het bevoegd gezag afdeling 10.5 van dat besluit.
De melding bevat de resultaten van de onderzoeken die zijn uitgevoerd (onder a). Daarnaast bevat
de melding de keuze voor de saneringsaanpak (onder b) en een omschrijving van de
werkzaamheden, afhankelijk van de saneringsaanpak afdekken (onder c) of verwijderen van de
verontreiniging (onder d). Een aanduiding van de geplande maatregelen en te ontgraven
bodemvolumes moeten op een kaart en dwarsprofiel worden weergegeven. De aanduiding op een
kaart (horizontale richting) en een dwarsprofiel (verticale richting) is noodzakelijk om duidelijk te
maken waar en tot welke diepte gegraven gaat worden. Een dwarsprofiel is een doorsnijding van
een terrein met een verticaal vlak, aangebracht loodrecht op de as ervan. Als dit van toepassing is,
bevat de informatie ook een omschrijving van de maatregelen om uitdamping van vluchtige
verontreinigingen tegen te gaan (onder e).
Als er tijdens de werkzaamheden afvalwater wordt geloosd, bevat de melding de lozingsroutes
(onder f). De gegevens over de lozingsroutes worden verstrekt omdat in principe verschillende
lozingsroutes zijn toegestaan.
Onder herschikken wordt verstaan het verplaatsen van verontreinigde grond van het ene deel van
de locatie naar een ander deel van diezelfde locatie. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat op de ene
plaats grond wordt weggegraven (bijvoorbeeld voor de aanleg van een leeflaag), terwijl op een
andere plaats binnen de locatie juist weer ruimte is om onder de afdeklaag grond kwijt te kunnen.
Herschikken is alleen toegestaan op dat deel van de locatie waar een afdeklaag wordt aangebracht,
om te voorkomen dat bij toekomstig gebruik contactmogelijkheden ontstaan met de verontreinigde
grond die herschikt.
Een melding van de kwaliteit van de grond die wordt gebruikt als afdeklaag of aanvulgrond, vindt
plaats bij de milieubelastende activiteit toepassen.
Aan de hand van deze gegevens kan het bevoegd gezag bijvoorbeeld beoordelen of voldaan is aan
de algemene regels uit deze paragraaf en wanneer van toepassing aan de maatwerkregels uit het

251

omgevingsplan en of toezicht nodig is. De gegevens van de melding hebben onder meer als doel
risicogericht toezicht mogelijk te maken.
Derde lid
De initiatiefnemer blijft zowel voorafgaand als tijdens de uitvoering van de bodemsanering
verantwoordelijk voor de actualiteitswaarde van de melding. De initiatiefnemer is verplicht om
wijzigingen op de melding opnieuw te melden binnen een termijn van vijf werkdagen voor het
begin van de (gewijzigde) activiteit. Het betreft hier bijvoorbeeld het wijzigen van de
saneringsaanpak.
Nalaten van deze wijziging van de melding betekent dat de milieubelastende activiteit niet is
toegestaan. Na vijf werkdagen mag de activiteit, conform de gemelde wijzigingen worden
uitgevoerd. Voor de continuïteit van de bodemsanering is de periode van vijf werkdagen wenselijk.
Voor het bevoegd gezag biedt die periode voldoende mogelijkheid om te controleren of de wijziging
van de melding in overeenstemming is met de algemene regels uit deze paragraaf en wanneer van
toepassing met maatwerkregels uit het omgevingsplan. Een risico gestuurde handhaving is dan
mogelijk.
Als zich tijdens de sanering onvoorziene omstandigheden voordoen die leiden tot een wijziging van
de in het tweede lid vermelde gegevens, moeten deze wijzigingen aan het bevoegd gezag worden
gemeld. In die situatie is het niet altijd mogelijk om vijf werkdagen te wachten voordat de activiteit
kan worden voortgezet en kan in overleg met het bevoegd gezag de activiteit eerder worden
voortgezet. Een voorbeeld hiervan is als tijdens de sanering blijkt uit de controlemonsters blijkt dat
de verontreiniging omvangrijker is, waardoor de maximale hoeveelheid bodemvolume vrij te
komen grond groter wordt.
Artikel 4.1237 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Dit artikel bevat een informatieplicht; voordat met het saneren van de bodem wordt gestart dient
het bevoegd gezag te worden geïnformeerd over de activiteit. Deze informatieverplichting is geen
melding in de zin van de Omgevingswet. Het verbod om te starten met het verrichten van de
activiteit ziet hier dan ook niet op. De informatieplicht uit dit artikel kan gelijktijdig worden
uitgevoerd met de meldplicht uit artikel 4.1236.
Eerste lid
De gegevens en bescheiden worden ten minste vier weken voor het begin van de activiteit saneren
van de bodem aangeleverd. Met deze informatie wordt het bevoegd gezag in kennis gesteld van
een aantal praktische gegevens. Uit de verstrekte gegevens en bescheiden moet blijken wat de
begrenzing is van de locatie waar de activiteit plaats vindt (aangeduid op een kaart) en de
verwachte datum van het begin van de activiteit. Het verstrekken van gegevens en bescheiden kan
zowel elektronisch als per post; zie daarvoor afdeling 12.1 van het Omgevingsbesluit en de
toelichting daarop.
Tweede lid
Als de verstrekte informatie over begrenzing of startdatum wijzigt, geeft de initiatiefnemer de
wijziging onverwijld door. Dit betekent dat ook als er een wijziging in die gegevens optreedt tijdens
de uitvoering van de activiteit, de initiatiefnemer het bevoegd gezag opnieuw moet informeren.
Artikel 4.1238 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Eerste lid

252

Dit artikel bevat een informatieverplichting voor het begin van de activiteit. De informatieplicht uit
dit artikel kan gelijktijdig worden uitgevoerd met de meldplicht uit artikel 4.1236 en de
informatieplicht uit artikel 4.1237, maar kan ook los hiervan op een later moment worden
uitgevoerd. Vijf werkdagen voor het begin van de activiteit informatie moeten de gegevens en
bescheiden worden verstrekt aan het bevoegd gezag. Met deze informatie wordt het bevoegd
gezag in kennis gesteld van een aantal praktische gegevens, waardoor het bevoegd gezag beter
zicht heeft op de activiteiten binnen haar gemeente. Dit bevordert het houden van gericht toezicht.
De informatie bevat de naam en het adres van degene die de activiteit uitvoert. Als een
milieukundig begeleider wordt ingeschakeld moet de naam en het adres van de milieukundig
begeleider worden aangegeven. Aan de hand van deze gegevens kan het bevoegd gezag
controleren dat de uitvoerder van de sanering en de milieukundige begeleiding worden gedaan
door een onderneming met een erkenning. Het gaat hier om informatieverplichting en niet om een
meldplicht. Nalaten van de informatieverplichting leidt niet tot een verbod om de activiteit te
verrichten. Het verstrekken van gegevens en bescheiden kan zowel elektronisch als per post; zie
daarvoor afdeling 12.1 van het Omgevingsbesluit en de toelichting daarop.
Tweede lid
Als de in het eerste lid verstrekte gegevens wijzigen, dan worden deze direct aan het bevoegd
gezag verstrekt. Dit kan zich voordoen wanneer de naam van de milieukundig begeleider kort voor
het begin van de activiteit of tijdens de uitvoering wijzigt.
Artikel 4.1239 (aanwijzing modules: voorafgaand bodemonderzoek)
Dit artikel verklaart de bepalingen over voorafgaand bodemonderzoek van toepassing op
bodemsanering. Het gaat om het vooronderzoek bodem, en afhankelijk van de uitkomsten van het
vooronderzoek, ook het verkennend bodemonderzoek, het verkennend bodemonderzoek asbest,
het nader bodemonderzoek en het nader bodemonderzoek asbest, zoals opgenomen in paragraaf
5.2.2 (zie ook de toelichting op deze paragraaf). Het is belangrijk dat de initiatiefnemer
voorafgaand aan het uitvoeren van de bodemsanering kennis heeft van de bodemkwaliteit. Zonder
die kennis is het niet mogelijk de noodzaak tot het uitvoeren van de sanering te bepalen en kan in
het geval van de saneringsaanpak verwijderen van de verontreiniging de omvang van de
voorgenomen ontgraving (in horizontale en verticale richting) niet bepaald worden. Daarnaast is
van belang dat in geval van het verwijderen van de verontreiniging in de bodem om vrijkomende
grond van verschillende kwaliteiten te herkennen en gescheiden te ontgraven.
Artikel 4.1240 (bodem: twee standaard saneringsaanpakken)
Dit artikel geeft twee standaard saneringsaanpakken om de blootstelling aan de verontreiniging
van de bodem ongedaan te maken of te beperken. Het betreft het afdekken van de verontreiniging
(artikel 4.1241) en het ontgraven van verontreiniging (artikel 4.1242). Ook is een combinatie van
beide aanpakken mogelijk, bijvoorbeeld dat op een deel van de locatie de verontreiniging in de
bodem wordt verwijderd en een deel van de locatie een afdeklaag wordt aangebracht. In de
voorafgaande melding geeft de initiatiefnemer de keuze voor de saneringsaanpak aan. De
initiatiefnemer is zelf het beste in staat om een afweging te maken tussen het volledig ontgraven of
het laten bestaan van een restverontreiniging, waardoor de waarde van het perceel belast blijft
met deze verontreiniging (nazorg en gebruiksbeperkingen).
Gemeenten hebben de mogelijkheid om in het omgevingsplan maatwerkregels te stellen, die
(gedeeltelijk) afwijken van de standaardaanpakken. Ook kan de gemeente een bepaalde
saneringsaanpak voorschrijven of uitsluiten, bijvoorbeeld als het om het belang van
klimaatadaptatie gewenst is dat geen grote oppervlakten aan verhardingslagen worden
aangebracht. Daarnaast kan de initiatiefnemer via een verzoek om een maatwerkvoorschrift een
alternatieve saneringsaanpak, bijvoorbeeld een in-situ sanering, voorstellen, die door de gemeente
wordt beoordeeld.

253

Artikel 4.1241 (bodem: afdekken als saneringsaanpak)
Dit artikel regelt de saneringsaanpak het afdekken, waarmee de blootstelling aan de
verontreiniging in de bodem ongedaan of beperkt wordt. Contactmogelijkheden met de
verontreiniging zijn daarmee in het dagelijks gebruik van de locatie niet meer mogelijk.
Eerste lid
De saneringsaanpak afdekken is het aanbrengen van een afdeklaag die blootstelling van mensen
aan verontreiniging op of in de bodem bij het dagelijks gebruik van de bodem voorkomt. In veel
gevallen volstaat het aanbrengen van een afdeklaag. Met het afdekken wordt eveneens voorkomen
dat contact door derden met verontreinigde grond plaatsvindt.
Tweede lid
Een afdeklaag bestaat uit een duurzaam aaneengesloten verhardingslaag of uit een laag grond of
baggerspecie van voldoende dikte (in de praktijk en hierna ook wel aangeduid als een leeflaag).
Voor het aanbrengen van de afdeklaag kan het noodzakelijk zijn om eerst een deel van de
verontreinigde grond te verwijderen. Als er sprake is van aanvoer van grond van elders voor het
aanbrengen van de afdeklaag, gelden de regels voor het toepassen van grond.
Door het aanbrengen van een aaneengesloten verhardingslaag wordt de verontreiniging geïsoleerd.
Dit is bijvoorbeeld het geval bij de aanleg van een vloer van een gebouw of een verharingslaag in
een buitenruimte bestaande uit tegels.
Een leeflaag bestaat uit een laag grond of baggerspecie van bepaalde dikte en opbouw en met een
op het gebruik afgestemde kwaliteit, die tot doel heeft direct contact met de onderliggende
verontreinigde bodem in voldoende mate tegen te gaan. Bij het aanbrengen van een leeflaag wordt
een minimale dikte van 1,0 meter voorgeschreven. Wanneer daarbij nog een verontreinigende laag
van geringe dikte achterblijft, kan het verwijderen ervan, ondanks de hogere kosten, voor de
initiatiefnemer tot voordelen leiden (afwezigheid van nazorgverplichtingen en gebruiksbeperkingen,
minder belemmeringen in geval van gebruiksveranderingen in de toekomst).
Het aanbrengen van een leeflaag met een dikte van meer dan 1,0 meter, bijvoorbeeld door op de
saneringslocatie aanwezige of aan te brengen beplantingen, is altijd toegestaan.
Het aanbrengen van een leeflaag met een dikte van minder dan 1,0 meter kan met een
maatwerkvoorschrift of maatwerkregel worden toegestaan. Zo kan een gemeente, in de laag
gelegen polders in het westen van Nederland, waarbij het grondwater reikt tot enkele decimeters
onder het bestaande maaiveld, in het omgevingsplan een minimumdikte van 0,50 meter opnemen.
Deze gebieden kennen al beperkingen in het gebruik, waardoor het aanbrengen van een leeflaag
met een standaarddikte van 1,0 m niet noodzakelijk is. Aan de keuze voor een geringere dikte dan
de standaarddikte ligt in de meeste gevallen een afweging ten grondslag, waarbij naast
gebruiksbeperkingen ook eventuele extra nazorgverplichtingen een rol spelen.
De kwaliteitseis voor de leeflaag en aanvulgrond in de contactzone hangt af van de toepassingseis
voor de locatie, die volgt uit de regels voor het toepassen van grond en baggerspecie, zoals
opgenomen in artikel 4.1272 (zie paragraaf 4.124 van dit Aanvullingsbesluit).
Onder de leeflaag wordt als regel een signaallaag aangebracht, tussen de grond in de leeflaag en
de onderliggende verontreinigde bodem. Een dergelijke laag heeft tot doel heeft te waarschuwen
voor de verontreiniging die zich onder die laag bevindt. Een voorbeeld van een signaallaag is een
geodoek die wordt aangebracht onder de leeflaag. Aan de aard van de signaallaag zijn geen
specifieke eisen gesteld.

254

Derde lid
Aan een duurzaam aaneengesloten verhardingslaag wordt in ieder geval voldaan als de
verhardingslaag bestaat uit beton, asfalt, asfaltbeton, stelconplaten of bestrating met klinkers of
tegels. Hiermee wordt voorzien in een zodanige isolatie dat geen blootstelling aan de
verontreinigingen mogelijk is. Voor verhardingsconstructies met stelconplaten, of bestrating met
klinkers of tegels zal sprake moeten zijn van aaneengesloten oppervlakten van deze materialen om
te kunnen spreken van een duurzame afdeklaag.
Vierde lid
Onder herschikken wordt verstaan het verplaatsen van verontreinigde grond van het ene deel van
de locatie naar een ander deel van de locatie. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat op de ene plaats
grond wordt weggegraven (bijvoorbeeld voor de aanleg van een leeflaag), terwijl op een andere
plaats binnen de locatie juist weer ruimte is om onder de afdeklaag grond kwijt te kunnen.
Herschikken is alleen toegestaan op dat deel van de locatie waar een afdeklaag wordt aangebracht,
om te voorkomen dat bij toekomstig gebruik contactmogelijkheden ontstaan met de verontreinigde
grond die herschikt is Uit dit vierde lid volgt dat op herschikken van grond niet de regels gelden
voor het toepassen van grond.
Artikel 4.1242 (bodem: verwijderen van verontreiniging als saneringsaanpak)
Dit artikel regelt de saneringsaanpak verwijderen van de verontreiniging. Verwijderen van de
verontreiniging van de bodem vindt plaats door het ontgraven van verontreinigde grond, al dan
niet met een bemaling of onttrekking van grondwater voor het verlagen van de grondwaterstand
ter plaatse. Een andere saneringstechniek dan verwijderen van een verontreiniging door middel
van ontgraving bijvoorbeeld door een in-situ saneringstechniek, is mogelijk door het aanvragen
van een maatwerkvoorschrift.
Ontgraving vindt plaats tot het concentratieniveau voor stoffen in de bodem, dat met de sanering
moet worden gerealiseerd. Als bijvoorbeeld alleen zink boven het concentratieniveau zit, vindt
alleen voor zink afgraving plaatst tot het juiste kwaliteitsniveau. De te realiseren
concentratieniveaus vloeien voort uit de bodemfunctiekaart.
De gemeente stelt een bodemfunctiekaart vast, waarin haar grondgebied wordt ingedeeld in de
bodemfunctieklassen landbouw/natuur, wonen en industrie. Deze drie bodemfunctieklassen zijn
een clustering van verschillende bij elkaar horende bodemfuncties. Daarmee geeft de gemeente
aan welke kwaliteit van de landbodem in haar gebied wordt nagestreefd. Zie verder de toelichting
bij artikel 10.36b van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Bij elke onderscheiden bodemfunctieklasse horen generieke kwaliteitsnormen op basis van het
meest gevoelige scenario binnen die bodemfunctieklasse, vastgesteld bij of krachtens het Besluit
bodemkwaliteit. Dit zijn de maximale waarde wonen en maximale waarde industrie.
De Regeling bodemkwaliteit geeft vervolgens per stof de getalsmatige invulling van de
achtergrondwaarde, de maximale waarde wonen en de maximale waarde industrie. Dit zijn de
concentratieniveaus voor stoffen in de bodem, die met de sanering moeten worden gerealiseerd.
De bodemkwaliteit die met de sanering wordt bereikt, is dus per gebied verschillend en wordt
bepaald door de functie van het gebied.
De gemeente heeft de mogelijkheid om voor een of meerdere stoffen een afwijkende waarde vast
te stellen door in haar omgevingsplan maatwerkregels op te nemen, die daartoe strekken.

255

Na afloop van het verwijderen van de verontreiniging wordt door de milieukundig begeleider,
onderdeel verificatie (zie artikel 4.1244), controlemonsters genomen en geanalyseerd op de te
saneren stoffen.
Wanneer blijkt dat de kwaliteitsklassen niet overeenkomen met het te bereiken niveau, zal
aanvullend gegraven moeten worden.
Artikel 4.1243 (bodem: kwaliteitsborging)
Dit artikel regelt dat de activiteit wordt uitgevoerd door een onderneming die daartoe op grond van
het Besluit bodemkwaliteit is erkend. Alleen personen of ondernemingen die een erkenning
bodemkwaliteit hebben op grond van BRL SIKB 7000 voor het verrichten van bodemsanering zijn
bevoegd de activiteit bodemsanering te verrichten. Een ‘erkenning bodemkwaliteit’ is in bijlage I bij
het Besluit activiteiten leefomgeving omschreven als een erkenning als bedoeld in het Besluit
bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een erkenning als beschikking van de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat waarbij wordt vastgesteld dat een onderneming voor een
werkzaamheid voldoet aan de bij of krachtens het Besluit bodemkwaliteit geldende voorwaarden.
In hoofdstuk 2 “Kwaliteit van de uitvoering” van de Regeling van het Besluit bodemkwaliteit staan
de werkzaamheden aangegeven waarvoor de bedoelde erkenning is vereist.
Artikel 4.1244 (milieu: milieukundige begeleiding sanering)
Dit artikel regelt dat alleen personen of ondernemingen die een erkenning bodemkwaliteit hebben
op grond van BRL 6000 voor het uitvoeren van milieukundige begeleiding de activiteit
bodemsanering mogen begeleiden. Een ‘erkenning bodemkwaliteit’ is in bijlage I bij het Besluit
activiteiten leefomgeving omschreven als een erkenning als bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit.
Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een erkenning als beschikking van de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat waarbij wordt vastgesteld dat een onderneming voor een
werkzaamheid voldoet aan de bij of krachtens het Besluit bodemkwaliteit geldende voorwaarden.
Binnen de BRL 6000 wordt onderscheid gemaakt tussen milieukundige processturing en
milieukundige verificatie. Met de processturing wordt bedoeld het geven van milieukundige sturing
van de bodemsanering in het veld. Hieronder vallen onder meer het aangeven van de
verontreinigingsgrenzen, het aangeven van de bestemming van vrijkomende grond- en
afvalstromen, het maken van een beschrijving van de uitvoering van de sanering en wanneer nodig
het nemen van monsters voor voortgangscontrole. Onder verificatie wordt verstaan het beschrijven
van het eindresultaat van de sanering en controleren of het resultaat van de sanering overeenkomt
met de gestelde saneringsdoelstelling behorende bij de gekozen saneringsaanpak. Hieronder vallen
onder andere de controlebemonstering van putbodems en putwanden en het vaststellen of de dikte
van de leeflaag voldoende is.
Volgens het protocol BRL 6000 is een continue aanwezigheid van de milieukundige doorgaans niet
noodzakelijk. De milieukundige dient aanwezig te zijn bij kritische werkzaamheden, dus op die
werkzaamheden die van invloed kunnen zijn op de kwaliteit van de leefomgeving. Dit is belangrijk
omdat bodemsanering in het algemeen ondergeschikt zijn aan het doel waarvoor het wordt
uitgevoerd, zoals het bouwen van woningen, de aanleg van een industrieterrein of de
herstructurering van binnensteden. In de BRL 6000 staat gedefinieerd welke werkzaamheden als
kritische en niet-kritische werkzaamheden beschouwd moeten worden. Zo wordt het ontgraven van
grond uit een homogeen verontreinigde bodem, waarbij de ontgravingscontour is bepaald door de
in de bodem te realiseren functie (zoals bijvoorbeeld een aan te leggen kelder of parkeergarage),
niet als kritische werkzaamheid beschouwd.
De invulling van de milieukundige begeleiding is voor de verschillende saneringsaanpakken situatie
specifiek. Zo zal bij de saneringsaanpak verwijderen van de verontreiniging gecontroleerd worden
of na de sanering aan de gewenste bodemkwaliteit is voldaan. Dit betekent concreet dat in het
kader van de milieukundige verificatie putwanden en putbodem zullen worden gecontroleerd.

256

Continue milieukundige begeleiding is noodzakelijk als een deel van de verontreinigde grond wordt
afgevoerd, de graafwerkzaamheden dieper reiken dan een eerder aangebrachte afdeklaag of als
selectief graven noodzakelijk is bij bodemlagen met verschillende kwaliteitsklassen.
Tijdens de milieukundige begeleiding houdt de milieukundige begeleider een logboek bij. Na afloop
van de activiteit rapporteert de milieukundige begeleiding in het evaluatieverslag milieukundige
processturing en milieukundige verificatie volgens de BRL 6000.
Artikel 4.1242 (bodem: aanvullende maatregelen uitdampen)
Eerste lid
Bij de bodemsanering worden zo nodig maatregelen genomen om blootstelling aan uitdamping van
vluchtige verbindingen vanuit de vaste bodem en het grondwater te voorkomen. Bij vluchtige
verbindingen moet gedacht worden aan vluchtige aromaten (benzeen, tolueen, ethylbenzeen en
xylenen) en vluchtige koolwaterstoffen, die zowel in de vaste bodem als in het grondwater kunnen
voorkomen.
Als gekozen is voor de saneringsaanpak verwijderen van een verontreiniging, is doorgaans geen
sprake meer van uitdamping, omdat het grootste deel van de vracht van de verontreiniging is
verwijderd. Extra maatregelen om uitdamping van vluchtige verbindingen te voorkomen zijn dan
meestal niet meer nodig. Een uitzondering hierop is als eveneens sprake is van een verontreiniging
in het grondwater. Als echter volstaan wordt met het aanbrengen van een afdeklaag om de
blootstelling aan de verontreiniging bij het bovengrondse gebruik te voorkomen, kan nog wel
sprake zijn van risico’s op uitdamping omdat (het grootste deel van) de verontreiniging onder de
afdeklaag blijft zitten en daardoor voor uitdamping kan zorgen.
Het voorkomen van uitdamping is vaak maatwerk en is om die reden als doelvoorschrift
geformuleerd. In het tweede lid is een standaardmaatregel opgenomen, waarmee voldaan wordt
aan het doelvoorschrift. Ter controle moeten na afloop wel binnenluchtmetingen worden
uitgevoerd, die als onderdeel van de gegevens en bescheiden (artikel 4.1246) moeten worden
overlegd aan het bevoegd gezag.
Naast uitdamping vanuit de bodem naar een binnenruimte kunnen er ook andere negatieve
optreden, bijvoorbeeld dreigende permeatie van een al aanwezige of nog aan te leggen
drinkwaterleiding. Het bevoegd gezag zal dan aanvullende maatregelen in de vorm van een
maatwerkvoorschrift opleggen.
Tweede lid
Uitdamping wordt in ieder geval voorkomen door het aanbrengen van een dampdichte laag of een
extra ventilatievoorzieningen in een gebouw. Ter controle moeten binnenluchtmetingen worden
uitgevoerd, waarmee gecontroleerd wordt of een al aanwezige vloer voldoende bescherming biedt
of dat aanvullende maatregelen getroffen moeten worden, zoals het aanbrengen van een
dampdichte coating of extra ventilatie. De resultaten van het onderzoek naar de
binnenluchtkwaliteit worden getoetst aan de Toxicologische Toelaatbare Concentratie in Lucht
(TCL) in µg per m3 lucht, zoals opgenomen bijlage VBvan het Besluit kwaliteit leefomgeving.
Artikel 4.1246 (gegevens en bescheiden: bij beëindiging activiteit)
Dit artikel bevat een informatieverplichting bij beëindiging van de activiteit.
Eerste lid

257

Binnen vier weken na beëindiging van de bodemsanering moet het bevoegd gezag worden
geïnformeerd. De initiatiefnemer verstrekt gegevens en bescheiden over het resultaat van de
milieukundige processturing en het resultaat van de milieukundige verificatie. Deze gegevens
worden verstrekt in de vorm van een evaluatieverslag zoals bedoeld in de BRL 6000.
Onderdeel van de milieukundige processturing is een omschrijving van de bijzondere
omstandigheden die zich tijdens de sanering hebben voorgedaan. Het kan hierbij gaan om een
omvangrijkere ontgraving of het aantreffen van een onverwachte verontreiniging zoals het
aantreffen van asbest als gevolg waarvan de saneringsuitvoering moet worden aangepast. Deze
wijzigingen zijn volgens het derde lid van artikel 4.1236 al aan het bevoegd gezag gemeld. Het kan
ook gaan om kleinere onvoorziene omstandigheden die niet als wijziging gemeld hoeven te worden
en doorgaans minder of geen gevolgen hebben op de gekozen saneringsaanpak en –werkwijze.
Voorbeelden hiervan zijn het plaatselijk dieper of verder ontgraven zonder dat de totaal af te
voeren hoeveelheid bodemvolume grond noemenswaardig (circa 10%) toeneemt.
Het resultaat van de milieukundige verificatie gaat vooral over het controleren van het
eindresultaat van de sanering. In geval van verwijdering van de verontreiniging gaat het om de
resultaten van de controlebemonstering, inclusief analysecertificaten en aanduiding van de
plaatsen van bemonstering op een kaart. Als sprake is van een restverontreiniging onder een
afdeklaag, waardoor na afloop van de sanering nog gebruiksbeperkingen (bijvoorbeeld niet dieper
graven dan de onderzijde van de leeflaag) en nazorg (instandhouden van de afdeklaag) gelden,
moeten deze eveneens worden vermeld. Het bevoegd gezag kan naar aanleiding daarvan en in
overeenstemming met de instructieregel uit artikel 5.89m van het Besluit kwaliteit leefomgeving de
gebruiksbeperkingen en nazorg vastleggen in het omgevingsplan, zodat deze ook voor toekomstige
eigenaren en gebruikers van de locatie bekend zijn.
Deze informatie geeft het bevoegd gezag inzicht in of de sanering conform de melding is
uitgevoerd, welk eindresultaat is behaald en of de grond op een juiste manier is afgevoerd.
Daarnaast wordt deze informatie geregistreerd in het bodeminformatiesysteem, zodat deze
opvraagbaar is als in de toekomst op de dezelfde locatie nieuwe activiteiten plaatsvinden waarbij
de kwaliteit van de bodem van belang is.
Tweede lid
Als op de locatie een verontreiniging met vluchtige verbindingen is aangetroffen, wordt binnen vier
weken na beëindiging van de bodemsanering, maar voorafgaand aan het ingebruiknemen van een
bodemgevoelig gebouw ook een onderzoek naar de kwaliteit van de binnenlucht verstrekt. Met de
resultaten uit dit onderzoek kan worden aangetoond dat de genomen maatregelen effectief zijn.
Derde lid
Bij het beëindigen van de activiteit worden ook gegevens en bescheiden verstrekt over eventuele
gebruiksbeperkingen en nazorgmaatregelen. Deze gegevens stelt het bevoegd gezag in staat om in
het omgevingsplan op te nemen op welke manier en binnen welke termijn deze maatregelen in
stand moeten worden gehouden, moeten worden onderhouden of moeten worden vervangen
(artikel 5.89n van het Besluit kwaliteit leefomgeving).
§ 4.122 Opslaan, zeven, mechanisch ontwateren en samenvoegen van zonder bewerking
herbruikbare grond of baggerspecie
Artikel 4.1247 (toepassingsbereik)
Dit artikel bepaalt de reikwijdte van paragraaf 4.122. Deze paragraaf is van toepassing op het
opslaan, zeven en samenvoegen van niet verontreinigde grond of grond van kwaliteitsklasse

258

landbouw/natuur, wonen of industrie en het opslaan zeven, mechanisch ontwateren en
samenvoegen van niet, licht en matig verontreinigde baggerspecie.
Bij het opslaan van grond is ook van belang dat stuiven voorkomen wordt. Omdat grond niet
bijzonder stuifgevoelig is, kan dit eenvoudig door bijvoorbeeld de grond te bevochtigen. Dit volgt
uit de zorgplicht, en wordt niet in concrete voorschriften uitgewerkt. Als in een bijzonder geval
stuiven een probleem blijft, kan het bevoegd gezag bij maatwerk de zorgplicht nader invullen. Het
bevoegd gezag kan hiervoor de standaardvoorschriften uit paragraaf 4.103 opslaan goederen als
uitgangspunt nemen.
Artikel 4.1248 (melding) [artikel 4.3 in samenhang met artikel 4.4, eerste lid, van de
wet]
Dit artikel bevat de plicht om een melding te doen voorafgaand aan de activiteit en geeft de eisen
waaraan de melding moet voldoen.
Eerste lid
Artikel 4.1248 regelt dat het opslaan, zeven en samenvoegen van grond of baggerspecie niet mag
worden gestart zonder dat dit ten minste vier weken voor het begin ervan wordt gemeld aan het
bevoegd gezag. Zie over het instrument melding paragraaf 3.5 van het algemeen deel van de nota
van toelichting bij het Besluit activiteiten leefomgeving.
Tweede lid
Bij deze melding worden de algemene gegevens en bescheiden uit artikel 2.16 van het Besluit
activiteiten leefomgeving en de aanvullende gegevens in het tweede lid gevoegd.
De melding een aanduiding van de kwaliteitsklasse van de opgeslagen grond (onder a) en van de
opgeslagen baggerspecie (onder b), en een aanduiding of verschillende partijen grond of
baggerspecie worden samengevoegd (onder c). Als partijen worden samengevoegd wordt
aangegeven of dit gebeurt tot een partij die groter is dan 25 m kubieke meter (onder d), met een
aanduiding van kwaliteitsklasse van de samen te voegen partijen (onder e). Op grond van protocol
9335-1 mag een samengevoegde partij nooit gunstiger worden gekwalificeerd dan de
kwaliteitsklasse van de partijen voorafgaand aan het samenvoegen. Let wel: de melding vertelt
eenmalig dat er partijen worden samengevoegd, het is niet zo dat er iedere keer gemeld moet
worden als er samengevoegd wordt.
Als er tijdens de werkzaamheden afvalwater wordt geloosd, bevat de melding de lozingsroutes
(onder f) en als op een oppervlaktewater wordt geloosd, worden de locaties van de lozingspunten
en het maximale lozingsdebiet in m3/u gemeld (onder g). De gegevens over de lozing worden
verstrekt omdat verschillende lozingsroutes zijn toegestaan. Voor alle lozingsroutes is het debiet
van de lozing van belang. Bij lozen op het oppervlaktewater is de locatie van het lozingspunt
relevant voor de waterbeheerder.
Derde lid
In het derde lid is geregeld dat de meldplicht ook geldt als de activiteit op een andere manier wordt
verricht dan in overeenstemming met de gegevens die bij de melding zijn gevoegd. Met deze
verplichting wordt bereikt, dat gegevens die het bevoegd gezag heeft actueel blijven, het bevoegd
gezag voorafgaand aan de wijziging op de hoogte is en zo nodig actie kan ondernemen.
Vierde lid
Bij werkzaamheden kan het nodig zijn ergens tijdelijk grond op te slaan. Een meldingstermijn van
vier weken is dan erg lang. Als dit eenmalig gebeurt en het gaat maar om één partij grond of

259

baggerspecie geldt een kortere meldingstermijn. In die gevallen zal er ook geen sprake zijn van
samenvoegen of van de noodzaak voor een eindsituatieonderzoek (zie de toelichting bij artikel
4.1250). Een initiatiefnemer kan per locatie maar één keer gebruik maken van de kortere
meldingstermijn.
Vijfde lid
Uit het vijfde lid volgt dat het de activiteit niet hoeft te worden gemeld als deze als
vergunningplichtig is aangewezen in hoofdstuk 3. Het bevoegd gezag beschikt dan door de
aanvraag van de omgevingsvergunning al over de relevante informatie.
Artikel 4.1249 (afval: administratie partijen grond en baggerspecie)
Dit artikel regelt de administratie van partijen grond. De initiatiefnemer houdt een administratie bij
van de genoemde informatie over de opgeslagen grond of baggerspecie. De administratie hoeft
niet actief aan het bevoegd gezag te worden gestuurd, het is voldoende als de handhaver de
administratie kan inzien.
Naast de administratieplicht geldt op grond van hoofdstuk 10 Wet milieubeheer dat documenten
over de overdracht van afvalstoffen ook bewaard moeten worden. Deze informatie hangt met de
administratie samen. Het ligt voor de hand die bij elkaar te bewaren.
Artikel 4.1250 (aanwijzing modules: eindonderzoek bodem en bodembeschermende
voorzieningen)
Dit artikel geeft aan welke bodembeschermende maatregelen moeten worden genomen tijdens het
verrichten van de activiteit en geeft een aantal uitzonderingen.
Eerste lid
Na het opslaan van grond van kwaliteit wonen of industrie of licht of matig verontreinigde
baggerspecie is een eindonderzoek bodem verplicht. Daarnaast moet worden voldaan aan de regels
over bodembeschermende voorzieningen, alleen voor zover deze paragraaf een
bodembeschermende voorziening voorschrijft. Alleen artikel 4.1254 bevat bodembeschermende
maatregelen voor het opslaan van licht of matig verontreinigde baggerspecie.
Tweede lid
Het tweede lid zorgt ervoor dat een initiatiefnemer bij het eenmalig opslaan van één partij grond of
baggerspecie ervoor kan kiezen om van tevoren de bodemkwaliteit te onderzoeken. Als de grond
ter plaatse van de opslag ook toegepast zou mogen worden (schoon of schoner is dan de
onderliggende bodem) dan is een verontreiniging niet aannemelijk en kan het
eindsituatieonderzoek achterwege blijven.
Artikel 4.1251 (water: lozingsroutes bij opslaan van licht of matig verontreinigde
baggerspecie)
Dit artikel geeft de lozingsroutes aan van het afvalwater dat ontstaat door het opslaan, zeven of
ontwateren van licht of matig verontreinigde baggerspecie.
Eerste lid
Dit lid bepaalt dat het afvalwater afkomstig van de opslag van licht of matig verontreinigde
baggerspecie wordt geloosd op een oppervlaktewaterlichaam. Er is geen plicht om dit afvalwater te
lozen, maar als geloosd wordt moet dat via de voorgeschreven route. Het gaat hier immers alleen

260

om het ‘te lozen’ afvalwater; afvalwater kan ook worden afgevoerd naar een verwerker of worden
hergebruikt.
Er gelden geen lozingseisen voor grond van de kwaliteitsklasse wonen of industrie, omdat
vastgesteld is dat de uitloging bij licht verontreinigde grond langzaam verloopt, en de uitloging bij
opslag niet significant is.
Tweede lid
In het tweede lid is geregeld dat als een alternatieve route via een maatwerkvoorschrift is
toegestaan, het niet meer verplicht is gebruik te maken van de voorkeursroute, maar er nog wel
gebruik van mag worden gemaakt. Overigens ligt het bij baggerspecie niet voor de hand een
andere lozingsroute toe te staan.

Artikel 4.1252 (water: lozing op een oppervlaktewaterlichaam)
Licht of matig verontreinigde baggerspecie kan verschillende microverontreinigingen bevatten,
zoals PAK’s of zware metalen. De maximale gehaltes zijn vastgelegd in het Besluit bodemkwaliteit.
Die verontreinigingen zijn gebonden aan de vaste bestanddelen van de baggerspecie, en worden
genormeerd via de onopgeloste stoffen. De eis aan chemisch zuurstofverbruik is een maatstaf voor
de rijping van de bagger. Een baggerdepot dat is ingericht volgens het CIW-document Lozingen uit
tijdelijke baggerspeciedepots voldoet in beginsel aan deze eisen.
Artikel 4.1253 (water: meetmethoden)
Dit artikel geeft aan welke normen gehanteerd worden voor het meten van emissiegrenswaarden.
Artikelen met normbladen voor het bemonsteren van afvalwater schrijven niet voor dat het
afvalwater moet worden bemonsterd, maar wel wat er moet gebeuren áls er wordt bemonsterd. Er
zijn normen opgenomen voor het bemonsteren en conserveren. Ook zijn de analysemethoden die
moeten worden gebruikt voor de stoffen waaraan in artikel 4.1252 emissiegrenswaarden worden
gesteld voorgeschreven. De versies van de NEN-EN-normen zijn overigens vastgesteld bij
ministeriële regeling.
Monsters moeten worden geconserveerd om te voorkomen dat in de monsters verandering
optreedt voor de te analyseren parameter tussen het moment van bemonstering en het moment
van analyse.
Artikel 4.1254 (bodem: bodembeschermende voorziening bij opslaan baggerspecie)
Dit artikel regelt de bodembeschermende voorzieningen bij de opslag van licht of matig
verontreinigde baggerspecie op de landbodem. Dit artikel is niet van toepassing op zogenaamde

261

weilanddepots, omdat dan sprake is van een functionele toepassing van baggerspecie (zie artikel
4.1269, derde lid, onder a).
Eerste lid
Bij het opslaan van licht of matig verontreinigde baggerspecie is een bodembeschermende
voorziening nodig, omdat tijdens de rijping van de bagger allerlei componenten naar de
ondergrond kunnen uitlogen.
Er gelden geen bodemeisen voor grond van de kwaliteitsklasse wonen of industrie, omdat
vastgesteld is dat de uitloging bij licht verontreinigde grond langzaam verloopt, en de uitloging bij
opslag niet significant is. Wel geldt dat grond na opslag volledig verwijderd moet worden en dat na
opslag een eindonderzoek plaats vindt (artikel 4.1250).
Tweede lid
De eisen aan het folie zijn vergelijkbaar met de eisen voor foliebassins voor drijfmest.
Derde lid
De bodembeschermende voorziening kan achterwege blijven als de baggerspecie op de plaats van
opslag ook toegepast zou mogen worden.
Artikel 4.1255 (afval en bodem: samenvoegen partijen)
Dit artikel stelt regels aan het samenvoegen van partijen grond of baggerspecie. Samenvoegen ziet
op het creëren van een nieuwe partij grond of baggerspecie die vervolgens kan worden toegepast.
Het samenvoegen van partijen grond of baggerspecie gaat over handelingen die worden uitgevoerd
voordat de grond of baggerspecie in een functionele toepassing als omschreven in artikel 4.1268
van het Besluit activiteiten leefomgeving wordt toegepast. Samenvoegen van partijen grond of
baggerspecie kan effect hebben op de milieuhygiënische kwaliteit van de grond of baggerspecie.
Daarom zijn er regels aan samenvoegen gesteld. Deze regels zijn een voortzetting van artikel 4.3.2
van de Regeling bodemkwaliteit.
Eerste lid
Verschillende partijen grond of baggerspecie mogen zonder erkenning bodemkwaliteit worden
samengevoegd tot een partij van maximaal 25 m3. Deze hoeveelheid is gebaseerd op de omvang
van een grote container of vrachtwagen. Door het stellen van een volumegrens kunnen
bijvoorbeeld gemeentewerven kleine hoeveelheden grond van particulieren zonder erkenning
innemen, waarna deze kleine hoeveelheid vervolgens kan worden aangeboden aan een organisatie
die deze kleine partijen mogen samenvoegen tot grotere partijen. Voor het samenvoegen van
partijen grond of baggerspecie van meer dan 25 m3 is wel een erkenning nodig.
Tweede lid
Het samenvoegen van verschillende partijen grond of baggerspecie tot een partij die groter is dan
25 kubieke meter, is alleen toegestaan, als deze partijen:
a. in dezelfde bodemkwaliteitsklasse zijn ingedeeld en
b. zijn gekeurd en samengevoegd op grond van BRL 9335 of BRL 7500 door een onderneming met
een erkenning.
Het is nadrukkelijk niet toegestaan om grond of baggerspecie die voldoet aan de kwaliteitseisen uit
artikel 4.1272 samen te voegen met grond of baggerspecie met een kwaliteit die niet toepasbaar
is. Dan zou er immers sprake zijn van het wegmengen van verontreinigde grond of baggerspecie.

262

Dit is in strijd met het besluit, maar ook onderdeel B7 van het Landelijk Afvalbeheer Plan (LAP), in
het bijzonder met paragraaf II van het Sectorplan 39 (Grond) en Sectorplan 40 (Baggerspecie).
Het samenvoegen van partijen die in dezelfde bodemkwaliteitsklasse zijn ingedeeld is wel
toegestaan. Hierbij moet gewerkt worden volgens BRL 9335 of BRL 7500 door een onderneming
die hiervoor over een erkenning bodemkwaliteit beschikt. BRL 9335 regelt het samenvoegen van
verschillende partijen herbruikbare grond of baggerspecie. Het samenvoegen (clusteren) van
verschillende partijen verontreinigde grond of baggerspecie vooruitlopend op bewerking (reiniging
of immobilisatie) valt onder de BRL 7500. Deze BRL stelt voorwaarden aan het clusteren met als
belangrijkste uitgangspunt dat separate reiniging (dat wil zeggen gebruikmakend van één
techniek) tot eenzelfde kwaliteit van eindproducten en restproducten leidt. Dit volgt uit het
Landelijk Afvalbeheerplan (LAP) als uitwerking van Hoofdstuk 10 Wet milieubeheer: "Een
menghandeling mag niet tot gevolg hebben dat een van de afvalstoffen (of beide) op een
laagwaardiger wijze wordt verwerkt"
Derde lid
In afwijking van het tweede lid onder a is het toch mogelijk om partijen grond of baggerspecie die
in onbekende kwaliteitsklassen zijn ingedeeld samen te voegen. Het moet hierbij gaan om partijen
kleiner dan 100 ton en het samenvoegen moet gebeuren op grond van BRL 9335 of BRL 7500.
Protocol 9335-1, onderdeel van BRL 9335, geeft de mogelijkheid om kleine partijen grond en
baggerspecie van onbekende kwaliteit op basis van beperkte voorinformatie op te bulken tot een
partij van maximaal 100 ton. Als het samenvoegen plaatsvindt voorafgaand aan het storten (met
verklaring van niet reinigbaarheid), is de Regeling beoordeling reinigbaarheid grond van toepassing
en moet het samenvoegen plaatsvinden door een BRL 9335 erkend bedrijf. Paragraaf 6.3.6 van
protocol 9335-1 geeft de mogelijkheid om kleine partijen niet-reinigbare grond (tot 100 ton) samen
te voegen tot één partij van maximaal 500 ton, waarvoor een verklaring van niet-reinigbaarheid
aangevraagd kan worden. Ook als de inrichting zelf niet de procesmatige bewerking uitvoert, maar
toch niet-herbruikbare partijen samenvoegt, geldt de erkenningsplicht.
Vierde lid
Het vierde lid regelt een uitzondering op de erkenningsplicht voor het samenvoegen van partijen
niet-verontreinigde grond of baggerspecie, die voorzien zijn van een erkende kwaliteitsverklaring
op grond van BRL 9313 of BRL 9321. Het gaat hierbij om zand uit dynamische wingebieden
(primaire winning uit zee) en industriezand en (gebroken) industriegrind (industriële winning). In
de uitvoeringspraktijk wordt dit ook wel primair materiaal genoemd. Een uitzondering op de
erkenningsplicht is gerechtvaardigd, omdat het samenvoegen van partijen schoon primair
gewonnen materiaal milieuhygiënisch weinig risico’s geeft. De erkenningsplicht blijft overigens wel
gelden voor het samenvoegen van partijen grond of baggerspecie die zijn geleverd met een andere
milieuverklaring dan de erkende kwaliteitsverklaring zoals een partijkeuring, een
waterbodemonderzoek of een bodemkwaliteitskaart.
Artikel 4.1256 (afval: termijn opslaan)
Dit artikel regelt de maximale termijn van opslag van grond of baggerspecie.
Eerste lid
Als grond of baggerspecie langer dan drie jaar wordt opgeslagen zou volgens Europees recht de
eisen voor het storten van afvalstoffen gaan gelden. Omdat het storten van deze kwaliteit grond of
baggerspecie verboden is, is gekozen voor een verbod op het langer opslaan. Dit betekent dat een
partij grond of baggerspecie binnen drie jaar een nuttige toepassing moet krijgen.
Een bijzondere situatie kan zich voordoen als de grond of baggerspecie in opslag ligt voor
toepassing in een concreet werk, maar de uitvoering van dit werk door overmacht vertraagd wordt.
263

Zolang de nuttige toepassing van de grond of baggerspecie in een specifiek werk geborgd blijft, is
het mogelijk om bij maatwerk toe te staan dat de grond langer opgeslagen wordt.
Tweede lid
De Europese termijn van drie jaar geldt niet voor het opslaan in een oppervlaktewaterlichaam.
Hiervoor wordt uitgegaan van een maximale termijn van tien jaar.
Paragraaf 4.123 Toepassen van bouwstoffen
Paragraaf 4.123 geeft regels voor de activiteit toepassen van bouwstoffen.
Artikel 4.1257 (toepassingsbereik)
Dit artikel bepaalt de reikwijdte van paragraaf 4.123. Deze paragraaf is van toepassing op het
toepassen van bouwstoffen. Paragraaf 4.123 gaat over het toepassen van bouwstoffen op of in de
landbodem en in een oppervlaktewaterlichaam.
Eerste lid
Het toepassen van bouwstoffen omvat zowel het aanbrengen als het daarna aangebracht houden
van bouwstoffen. Ook het tijdelijk uitnemen en opnieuw toepassen van bouwstoffen valt hieronder.
De activiteit toepassen van bouwstoffen duidt dus niet op een eenmalige activiteit. De bepalingen
van paragraaf 4.123 blijven van toepassing zo lang de bouwstoffen in de functionele toepassing,
waarin ze zijn aangebracht, aanwezig blijven.
Bijlage I verwijst voor een omschrijving van het begrip bouwstof naar het Besluit bodemkwaliteit,
dat hierover verschillende bepalingen bevat. Het begrip ‘bouwstof’ wordt in het Besluit
bodemkwaliteit omschreven als een materiaal waarin de totaalgehalten aan silicium, calcium of
aluminium samen meer dan 10 gewichtsprocent van dat materiaal bedragen, uitgezonderd
vlakglas, metallisch aluminium, grond of baggerspecie, dat is bestemd om te worden toegepast.
Het Besluit bodemkwaliteit bevat regels om in geval van twijfel te kunnen bepalen of sprake is van
een bouwstof of niet. Er zijn ook regels gesteld om te kunnen bepalen of sprake is van een
bouwstof, respectievelijk grond of baggerspecie. Door de verwijzing naar het begrip bouwstof in
het Besluit bodemkwaliteit zijn deze regels ook relevant voor de toepassing van paragraaf 4.123.
In de praktijk levert het meestal geen problemen op om vast te stellen of sprake is van een
bouwstof.
Daarnaast bepaalt het Besluit bodemkwaliteit dat onder bouwstof ook wordt verstaan een bouwstof
die is vermengd met ten hoogste 20 gewichtsprocenten grond of baggerspecie, voor zover deze
grond of baggerspecie daar geen functioneel onderdeel van uitmaakt. Paragraaf 4.123 is ook van
toepassing op deze uitbreiding van het begrip bouwstof.
In de definitie van het begrip bouwstof zijn vlakglas, metallisch aluminium, grond of baggerspecie
uitgezonderd. Paragraaf 4.123 is hierop niet van toepassing. Grondstoffen of halffabricaten die niet
direct worden toegepast, worden niet als bouwstof aangemerkt en vallen daarom eveneens buiten
paragraaf 4.123.
Tweede lid
Met deze bepaling wordt duidelijk gemaakt dat de regels steeds van toepassing zijn op een partij
bouwstoffen. Door dit eenmalig te regelen kan de toevoeging ‘van een partij bouwstoffen’ in veel
artikelen worden weggelaten.
Derde lid

264

Het begrip werk is een breed begrip dat functionele toepassingen van bouwstoffen op of in de
bodem of in een oppervlaktewaterlichaam dekt. In de omschrijving van het werk zijn naast overige
functionele toepassingen, de begrippen bouwwerk77 en infrastructuur78 opgenomen, beiden
gedefinieerd in de bijlage bij artikel 1.1 van de wet. Het gaat bijvoorbeeld om dijken, viaducten,
(spoor)wegen of geluidswallen. Een belangrijke eigenschap van een werk is dat het een functioneel
karakter moet hebben. De situaties waarin geen bouwstoffen mogen worden toegepast zijn
geregeld in artikel 4.1260.
Artikel 4.1258 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Deze bepaling bevat een informatieverplichting voor het toepassen van AVI-bodemassen en
immobilisaten. Het begrip AVI-bodemassen is gedefinieerd in bijlage 1 Begrippen van het Besluit
activiteiten leefomgeving. De reden voor deze informatieverplichting is toegelicht in paragraaf 11.3
van het algemene deel van de toelichting.
Eerste lid
De informatie moet vier weken voor het begin van de activiteit worden verstrekt. Deze ruime
termijn – in vergelijking met de termijn van vijf dagen die geldt voor het toepassen van grond en
baggerspecie - is nodig om het bevoegd gezag voldoende gelegenheid te geven om de informatie
te beoordelen en zo nodig een controle in te plannen. AVI-bodemassen, die resteren na verbranden
in een afvalverbrandingsinstallatie zijn zonder verdere bewerking niet toepasbaar. Na bewerking
ontstaat een vrij toepasbare bouwstof, mits deze aan de kwaliteitseisen voldoet.
Dit kan door het AVI-bodemas granulaat te reinigingen of bijvoorbeeld AVI-bodemas als
immobolisaat toe te passen. Voor immobilisaten geldt in algemene zin dat die worden
samengesteld uit onderdelen, bijvoorbeeld sorteerzeefzand, die zelfstandig niet toepasbaar zijn als
bouwstof. Omdat de kwaliteit van het immobilisaat sterk afhankelijk is van de materialen die zijn
verwerkt en de reiniging van AVI- bodemas een nieuw proces is en de kwaliteit mede wordt
beïnvloed door het uitgangsmateriaal is het belangrijk om tijdig zicht te hebben op de herkomst en
de kwaliteit van de toe te passen materialen, temeer deze materialen veelal in grote hoeveelheden
worden toegepast.
Op basis van deze specifieke informatieplicht is het bevoegd gezag in de gelegenheid om deze
toepassingen te registreren, waardoor bij eventueel vrijkomen van de toegepaste AVI-bodemassen
of immobilisaten deze te onderscheiden zijn van andere bouwstoffen. Vanwege de specifieke
milieuhygiënische eigenschappen van AVI-bodemas en immobilisaten is het wenselijk dat deze
materialen met het oog op de circulaire economie bij vrijkomen apart worden behandeld en niet
worden vermengd met reguliere bouwstoffen in de recyclingketen.
Onder a en b
Informatie over de verwachte data waarop het toepassen zal beginnen en eindigen is van belang
voor het houden van fysiek toezicht. Het bevoegd gezag kan langsgaan op de locatie waar het werk
wordt gerealiseerd.
Onder c
Uit de milieuverklaring bodemkwaliteit, die is afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit,
volgt onder meer informatie over de kwaliteit van de toe passen AVI-bodemassen of immobilisaten.

77
Bouwwerk: constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die op de plaats van
bestemming hetzij direct of indirect met de grond verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in of op de
grond, bedoeld om ter plaatse te functioneren, met inbegrip van de daarvan deel uitmakende
bouwwerkgebonden installaties.
78
Infrastructuur: wegen en vaarwegen, waaronder routenetwerken voor wandelen, fietsen en varen, en
spoorwegen, havens, luchthavens, energie-infrastructuur, buisleidingen, openbare hemelwater- en
ontwateringsstelsels en vuilwaterriolen, infrastructuur voor watervoorzieningswerken als bedoeld in artikel 1,
eerste lid, van de Drinkwaterwet en andere vitale infrastructuur.

265

Onder d
Informatie over de herkomst van de AVI-bodemassen of immobilisaten geeft inzicht waar deze
bouwstof is geproduceerd en is nodig met het oog op de ketenhandhaving. Als deze informatie is
opgenomen in de milieuverklaring, dan voldoet het verstrekken van de milieuverklaring.
Onder e
Uit een milieuverklaring die voor de partij is afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit
krijgt het bevoegd gezag informatie over de kwaliteit van elke partij AVI-bodemas of immobilisaat.
De wijze waarop een milieuverklaring moet worden afgegeven en het daarvoor genodigde
onderzoek moet worden verricht, is niet in het Besluit activiteiten leefomgeving geregeld, maar in
het Besluit bodemkwaliteit.
Onder f
Het is van belang dat bekend is hoeveel AVI-bodemassen of immobilisaten in totaal in het werk
wordt toegepast. Zo kan het bevoegd gezag beoordelen of sprake is van een functionele
toepassing, die voldoet aan de functionele hoeveelheid en kan zij haar toezichtcapaciteit
afstemmen op de omvang van de toepassing. Het toepassen kan eventueel in fasen plaatsvinden,
maar de hoeveelheid van al deze fasen samen moet bekend zijn.
Tweede lid
Informatie over de verwachte datum waarop het werk zal zijn voltooid, de herkomst, de kwaliteit
en de hoeveelheid AVI-bodemassen of immobilisaten kan al eerder zijn verstrekt en hoeft niet
nogmaals te worden verstrekt. Dit kan het geval zijn als in een werk verschillende partijen worden
toegepast. Bij het verstrekken van informatie van de eerste partij kan dan al informatie zijn
verstrekt over de onderdelen b, d, e en f van het eerste lid.
Derde lid
Het begrip immobilisaat is niet opgenomen in de begrippenlijst in bijlage 1 van het Besluit
activiteiten leefomgeving, maar is specifiek voor de toepassing van deze paragraaf gedefinieerd als
vormgegeven bouwstoffen die het product is van een methode van verwerking waarbij de
chemische of fysische eigenschappen van een afvalstof worden gewijzigd met het doel daarin
aanwezige verontreinigende stoffen vast te leggen.

Artikel 4.1259 (gegevens en bescheiden: tijdens en na afloop van de activiteit)
Paragraaf 4.123 bevat voor bouwstoffen, met uitzondering van AVI-bodemas en immobilisaten,
geen meld- en informatieverplichtingen. De bouwstoffen die door een initiatiefnemer worden
gebruikt moeten wel voldoen aan de eisen die worden gesteld in paragraaf 4.123. Om dit te
kunnen aantonen moet de initiatiefnemer tijdens en na afloop van de activiteit een aantal gegevens
en bescheiden beschikbaar hebben. Dit bevordert het houden van effectief toezicht op het
toepassen van bouwstoffen.
Eerste lid
Bouwstoffen mogen overeenkomstig het Besluit bodemkwaliteit alleen op de markt worden
gebracht als ze zijn voorzien van een milieuverklaring bodemkwaliteit waaruit blijkt dat de
bouwstoffen voldoen aan de daarvoor geldende kwaliteitseisen, bedoeld in artikel 29, eerste lid,
van het Besluit bodemkwaliteit.
Om te kunnen beoordelen of de bouwstoffen die worden toegepast voldoen aan de vereiste
kwaliteitseisen (zie de toelichting op artikel 4.1264), moet elke partij bouwstoffen vergezeld gaan

266

van een milieuverklaring waaruit dit blijkt (onder a). Deze milieuverklaring moet voldoen aan een
aantal vereisten, die zijn vermeld in het Besluit bodemkwaliteit. De milieuverklaring wordt
afgegeven door een onderneming met een erkenning. Voor het afgeven van de milieuverklaringen
van het type erkende kwaliteitsverklaring en partijkeuring moet de onderneming hiervoor is
gecertificeerd en over een door de Minister van Infrastructuur en Waterstaat verleende erkenning
beschikt. De milieuverklaring mag alleen worden afgegeven als de bouwstoffen volgens een
voorgeschreven methode aan de daarvoor geldende milieukwaliteitseisen zijn getoetst en daaruit is
gebleken dat ze voor alle parameters aan de eisen voldoen.
Elke partij bouwstoffen wordt eveneens begeleid door een afleverbon, die is afgegeven in
overeenstemming met de regels van het Besluit bodemkwaliteit (onder b). Aan de hand van de
afleverbon kan worden gecontroleerd of de partij die wordt toegepast, ook de partij is waarvoor de
milieuverklaring is afgegeven.
De milieuverklaring en de bij de partij behorende afleverbon moet tijdens en na afloop van de
activiteit beschikbaar zijn.
Tweede lid
Het tweede lid bevat een aantal uitzonderingen op de verplichting om voor elke partij bouwstoffen
tijdens en na afloop van de activiteit te beschikken over een milieuverklaring en een afleverbon.
Deze uitzonderingen hebben betrekking op bouwstoffen die zodanig van aard zijn of onder
zodanige omstandigheden (opnieuw) worden toegepast dat er geen risico bestaat van
verontreiniging van de bodem of het oppervlaktewaterlichaam. De hoge kosten die met de afgifte
van een milieuverklaring zijn gemoeid, staan in deze gevallen in geen verhouding tot de geringe
risico’s die het gebruik van deze bouwstoffen meebrengen. De uitzonderingen van dit lid hebben
alleen betrekking op de administratieve verplichtingen. De inhoudelijke verplichtingen die volgen
uit de andere artikelen van paragraaf 4.123, zoals de kwaliteitseisen waaraan moet worden
voldaan, blijven van toepassing.
Onder a
De uitzonderingspositie, die metselmortel of natuursteenproducten had onder het Besluit
bodemkwaliteit, is voortgezet. De branches van metselmortel en natuursteenproducten kenmerken
zich door een groot aantal kleine productiebedrijven. De hoge kosten die met de afgifte van een
milieuverklaring zijn gemoeid, staan in geen verhouding tot de geringe risico’s die deze
bouwstoffen meebrengen. Voor breuksteen en steenslag zijn wel een milieuverklaring en een
afleverbon vereist. Deze bouwstoffen worden op veel grotere schaal toegepast, waardoor de kosten
van onderzoek en milieuverklaringen voor deze branche minder bezwaarlijk zijn.
Onder b
De onder b omschreven uitzondering voor vormgegeven bouwstoffen die zonder verandering van
de eigenschappen of samenstelling, in ongewijzigde vorm (bijvoorbeeld dakpannen en bakstenen)
en onder dezelfde omstandigheden opnieuw worden toegepast (onder b), heeft alleen betrekking
op de hernieuwde toepassing van vormgegeven bouwstoffen. Bij de eerste toepassing van
vormgegeven bouwstoffen is wel bij elke partij een milieuverklaring en afleverbon vereist. Dus als
de bouwstoffen een bewerking hebben ondergaan of worden toegepast onder andere
omstandigheden dan bij de eerdere toepassing aan de orde was, zijn bij elke partij een
milieuverklaring en afleverbon vereist. In dergelijke gevallen kan namelijk niet zonder meer
worden gesteld dat de risico’s voor het milieu zo beperkt zijn dat een milieuverklaring en
afleverbon overbodig zijn.
Ten opzichte van het Besluit bodemkwaliteit (voorheen artikel 29, eerste lid, sub b) is deze
uitzondering verruimd. In het Besluit bodemkwaliteit gold de uitzondering alleen voor de
vormgegeven bouwstoffen ‘beton, keramiek, natuursteen en bakstenen’. Voor die beperking is nu
geen reden meer, omdat aan de uitzondering is toegevoegd dat de vormgegeven producten in
ongewijzigde vorm moeten worden toegepast. In dat geval houdt de bouwstof dezelfde

267

oppervlakte-eigenschappen als die de bouwstof bij de eerste toepassing had. De oppervlakteeigenschappen van de vormgegeven bouwstof zijn bepalend voor het uitlogen van stoffen. Bij een
ongewijzigde vorm is het onwaarschijnlijk dat de bouwstof die bij de eerste toepassing voldeed aan
de eisen van artikel 4.1264, dat bij hernieuwde toepassing niet meer zou doen.
Onder c
Asfalt of asfaltbeton, dat niet-teerhoudend is en wordt toegepast in dezelfde wegverharding, is
vrijgesteld van het eerste lid. Dit is een voortzetting van de uitzondering die niet-teerhoudend
asfalt of asfaltbeton had onder het Besluit bodemkwaliteit. Deze uitzondering voor asfalt of
asfaltbeton dat opnieuw (in situ) op dezelfde locatie in wegverharding wordt toegepast geldt alleen
als in overeenstemming met de ministeriele regeling is aangetoond dat het materiaal nietteerhoudend is. Naar schatting worden jaarlijks enkele honderdduizenden tonnen asfalt hergebruikt
als onderdeel van wegverhardingen inclusief de fundering (gebonden asfaltgranulaat). Hergebruik
vindt plaats in één procesgang, waarin het asfalt (al dan niet warm) wordt gemengd met
bindmiddel, onder het gewenste profiel wordt aangebracht en wordt verdicht, dit alles zonder
tussenkomst van een asfaltcentrale. Asfalt en asfaltbeton voldoen in de meeste gevallen aan de
eisen van paragraaf 4.123, tenzij oude teerhoudende lagen aanwezig zijn en de
samenstellingseisen voor PAK’s worden overschreden. Dit teerhoudend asfaltgranulaat (TAG) moet
apart worden afgevoerd. Voor het identificeren van de teerhoudende delen, voor asfalt dat opnieuw
in dezelfde wegverharding wordt toegepast, wordt de CROW-publicatie79 gehanteerd die in de
regeling is aangewezen. Wanneer niet-teerhoudend asfalt elders wordt toegepast, is een nieuwe
milieuverklaring bodemkwaliteit nodig.
Onder d
Paragraaf 4.123 is van toepassing op elke handeling waarbij bouwstoffen in een werk worden
aangebracht. Hieronder valt ook het tijdelijk verwijderen van bouwstoffen uit een werk om deze
vervolgens in hetzelfde werk weer aan te brengen, zoals bij werkzaamheden aan ondergrondse
kabels en leidingen of het hergebruiken van bouwstoffen bij een verbreding van een (vaar)weg. In
dergelijke situaties worden er in beginsel geen nieuwe verontreinigingen in het milieu gebracht en
verandert er in feite weinig tot niets aan de milieubelasting door de bouwstoffen. Om die reden is
het niet nodig om, voor bouwstoffen die tijdelijk uit een werk zijn weggenomen, in dat werk op of
nabij dezelfde locatie in ongewijzigde vorm en onder dezelfde omstandigheden opnieuw worden
toegepast zonder dat de eigendom daarvan wordt overgedragen, te beschikken over een
milieuverklaring bodemkwaliteit en afleverbon. Onder het Besluit bodemkwaliteit gold deze
vrijstelling ook voor toepassen van bouwstoffen onder dezelfde omstandigheden indien de
eigendom niet werd overgedragen, dus ook bij toepassing in een ander werk. Die vrijstelling is
ingeperkt, met dien verstande dat de vrijstelling voor vormgegeven bouwstoffen is verruimd (zie
bij onderdeel b) en de inperking dus alleen geldt voor niet-vormgegeven bouwstoffen. Dit is
gedaan omdat bij niet-vormgegeven bouwstoffen niet altijd kan worden ingestaan voor de kwaliteit
van eerder toegepaste granulaten en ingeval van toepassing in een ander werk, ook al wordt het
eigendom niet overgedragen, niet kan worden gesteld dat de milieuomstandigheden ter plaatse
niet veranderen.
Onder e
De uitzondering onder e betreft het toepassen van bouwstoffen door een natuurlijke persoon die
deze activiteit niet verricht in het kader van de uitoefening van zijn beroep of bedrijf. Het gaat
bijvoorbeeld om doe-het-zelvers en woningeigenaren. Particulieren zijn, net als onder het Besluit
bodemkwaliteit het geval was, uitgezonderd van de verplichtingen op grond van het eerste lid. Om
te verduidelijken dat de vrijstelling betrekking heeft op de hoeveelheden bouwstoffen die
normaliter door een particulier worden gebruikt, is de hoeveelheid waarvoor de uitzondering geldt
begrensd op 25 m3. De bouwstoffen die particulieren aanschaffen zijn al gekeurd voordat zij op de
markt zijn gebracht en voldoen daardoor in principe aan de kwaliteitseisen.
Derde lid
79

CROW-publicatie 210, Richtlijn omgaan met vrijkomend asfalt, juli 2015.

268

Om achteraf te kunnen controleren of het werk met geschikte bouwstoffen is gerealiseerd is
bepaald dat afleverbonnen en de milieuverklaringen bodemkwaliteit ten minste vijf jaar na het
toepassen van de bouwstoffen bewaard moeten worden.
Artikel 4.1260 (milieu, grondstof, afvalstof: functionele toepassing)
Dit artikel regelt met het oog op het beschermen van het milieu welke functionele toepassingen
met bouwstoffen zijn toegestaan.
Eerste lid
Het toepassen van bouwstoffen is alleen toegestaan als er sprake is van toepassen van
bouwstoffen voor het aanleggen, in stand houden, herstellen of uitbreiden in een werk. Zoals blijkt
uit de omschrijving van het begrip ‘in een werk’ wordt hiermee hetzelfde bedoeld als een
‘functionele toepassing’. In artikel 4.1257, tweede lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving is
aangegeven wat onder een werk moet worden verstaan. Het is meestal duidelijk wanneer er sprake
is van een functionele toepassing van bouwstoffen, omdat bouwstoffen speciaal met het oog op
een functionele toepassing in een werk worden geproduceerd en het in het algemeen te duur zal
zijn om niet in een functionele toepassing te gebruiken. Het gaat niet alleen om de aanleg, maar
ook om de instandhouding, het herstel en de uitbreiding van de toepassing.
Wanneer er geen sprake is van een functionele toepassing, dan voldoet het toepassen van de
bouwstoffen niet aan artikel 4.1260, eerste lid, en is het toepassen dus niet toegestaan. Er is dan
sprake van het verwijderen (storten) van afvalstoffen, wat op grond van de kaderrichtlijn
afvalstoffen alleen mag wanneer hiervoor een individuele afvalstoffenvergunning is verleend. Deze
afvalstoffenvergunning kan alleen betrekking hebben op het storten van afvalstoffen. Het is niet
mogelijk om via een vergunning alsnog een toepassing die niet functioneel is te realiseren.
Tweede lid
Bouwstoffen kunnen een afvalstof zijn, waarbij zich twee situaties kunnen voordoen. Afvalstoffen
kunnen worden gebruikt als grondstof voor de vervaardiging van bouwstoffen of kunnen worden
bewerkt zodat ze als bouwstof kunnen worden toegepast. Daarnaast kunnen bouwstoffen
vrijkomen uit een eerdere toepassing en dan de juridische status van afvalstof krijgen.
Tegen het toepassen van afvalstoffen als bouwstof bestaat geen principieel bezwaar. Integendeel,
verantwoord hergebruik (nuttige toepassing) van afvalstoffen is juist gewenst met het oog op een
zuinig gebruik van grondstoffen. Ook verdient verantwoord hergebruik de voorkeur boven
bijvoorbeeld verbranden of storten uit het oogpunt van een doelmatig beheer van afvalstoffen
(artikel 10.4 Wet milieubeheer en LAP3, hoofdstuk B.7).

Daarom bepaalt het tweede lid dat het toepassen van bouwstoffen in een functionele toepassing,
voor zover het daarbij om afvalstoffen gaat, als een nuttige toepassing als bedoeld in artikel 1.1,
eerste lid, van de Wet milieubeheer wordt aangemerkt.
Zo lang wordt voldaan aan de voorschriften voor het toepassen van bouwstoffen in paragraaf
4.123, is het niet relevant dat bouwstoffen afvalstoffen zijn of daaruit zijn vervaardigd. De regels in
deze paragraaf bieden voldoende bescherming tegen eventuele nadelige gevolgen voor de fysieke
leefomgeving. De kaderrichtlijn afvalstoffen staat toe dat vrijstelling van de vergunningplicht kan
worden verleend bij nuttige toepassing van afvalstoffen in overeenstemming met de algemene
regels die voldoende bescherming bieden voor de gezondheid van de mens en het milieu en daarbij

269

ook aan een aantal andere in de artikelen 25 en 26 van de richtlijn aangegeven voorwaarden is
voldaan.
Bij toepassing van afvalstoffen in een functionele toepassing is geen sprake van verwijdering van
afvalstoffen waarvoor volgens artikel 3.183 van het Besluit activiteiten leefomgeving een
vergunning is vereist. In paragraaf 3.5.8 is voor het toepassen van afvalstoffen als bouwstof een
uitzondering gemaakt op de vergunningplicht die die paragraaf instelt voor het op of in de bodem
brengen van afvalstoffen.
Derde lid
In het derde lid is een aantal toepassingen van bouwstoffen, die op zichzelf onder omstandigheden
als functionele toepassingen kunnen worden aangemerkt, verboden. Bouwstoffen mogen niet
worden toegepast om een oppervlaktewaterlichaam te verondiepen (‘dempen’) of tot landbodem te
ontwikkelen. Ook is het toepassen van bouwstoffen om de bodem op te hogen voor de
verwezenlijking van bedrijventerreinen, woningbouwlocaties, landbouwgronden, natuurgronden,
tuinen of recreatieterreinen niet toegestaan. Dergelijke ‘laagwaardige’ toepassingen van
bouwstoffen, waarvoor bovendien grote hoeveelheden nodig zijn, zijn onwenselijk met het oog op
het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen. Voor deze
toepassingen is voldoende grond en baggerspecie voorhanden. Daarnaast is het bij dergelijke
toepassingen moeilijk om aan enkele voorschriften van paragraaf 4.123 te voldoen. Op grond van
artikel 4.1261 mogen geen grotere hoeveelheden bouwstoffen worden gebruikt dan volgens
gangbare civieltechnische, bouwtechnische, milieuhygiënische, ecologische of esthetische
maatstaven redelijkerwijs nodig zijn. De genoemde toepassingen zijn echter niet gangbaar. Verder
kan niet worden voldaan aan artikel 4.1261, waarin terugneembaarheid van de toegepaste
bouwstoffen is voorgeschreven. De bouwstoffen gaan in de genoemde toepassingen veelal blijvend
onderdeel uitmaken van de bodem.
Voor een fundering onder een gebouw, weg of parkeerterrein mogen wel bouwstoffen worden
gebruikt, omdat daarbij niet het oogmerk bestaat dat de bouwstoffen blijvend onderdeel van de
bodem gaan uitmaken. De fundering is om civieltechnische redenen nodig en behoort dus tot de
functionele toepassing.
Artikel 4.1261 (grondstof en afvalstof: functionele hoeveelheid)
Het toepassen van bouwstoffen moet niet alleen als zodanig functioneel zijn, maar er mogen ook
niet meer bouwstoffen worden toegepast dan nodig is om de functionele toepassing aan haar
functie te laten voldoen. Dit met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig
beheer van afvalstoffen. De hoeveelheid bouwstoffen die nodig is verschilt van geval tot geval en
wordt beoordeeld aan de hand van civieltechnische, bouwtechnische, ecologische of esthetische
maatstaven. Zo mag een geluidswal in beginsel niet hoger worden dan nodig is voor de
bescherming tegen de geluidsoverlast. Ook mag geen ‘geluidswal’ worden aangelegd als er geen
objecten zijn die tegen geluidsoverlast moeten worden beschermd. De grens wat redelijkerwijs
nodig is, valt niet scherp te trekken. Dit artikel is daarom vooral bedoeld om te kunnen optreden in
situaties waarin het duidelijk is dat een te grote hoeveelheid bouwstoffen is toegepast.
Bij toepassing van een te grote hoeveelheid bouwstoffen kan zowel sprake zijn van overtreding van
artikel 4.1261 als van artikel 4.1260. Dit hangt af van de situatie. Als er weliswaar te veel
bouwstoffen zijn toegepast, maar de activiteit nog wel overwegend als een functionele toepassing
kan worden aangemerkt, ligt het meer voor de hand om op te treden op grond van artikel 4.1261.
Handhaving is er dan op gericht om het teveel aan bouwstoffen te verwijderen, waarbij de
functionele toepassing kan blijven bestaan.
Als een te grote, niet functionele hoeveelheid bouwstoffen wordt gebruikt, worden de bouwstoffen
als afvalstoffen aangemerkt, omdat de initiatiefnemer zich dan feitelijk van de bouwstoffen

270

ontdoet. Dit is ongewenst met het oog op zowel het zuinig gebruik van grondstoffen als het
doelmatig beheer van afvalstoffen. Voor het verwijderen van afvalstoffen is een vergunning nodig.
Artikel 4.1262 (bodem en water: beschermende maatregelen)
Dit artikel geeft met het oog op het beschermen van de bodem en het voorkomen van
verontreiniging van een oppervlaktewaterlichaam de beschermende maatregelen, die bij het
toepassen van bouwstoffen moeten worden genomen.
Eerste lid
Bouwstoffen worden zodanig toegepast dat zij niet met de bodem vermengd (kunnen) raken
(onder a) en verwijderd kunnen worden (onder b). De verplichting dat de bouwstoffen
terugneembaar worden toegepast is een voortdurende verplichting. Het toepassen van bouwstoffen
omvat volgens artikel 4.1260, eerste lid, niet alleen het aanbrengen, herstellen en uitbreiden van
bouwstoffen in een werk, maar ook het in stand houden van dat werk. Dit betekent dat de
terugneembaarheid van de bouwstoffen tijdens de volle duur van de (functionele) toepassing
verzekerd moet blijven. Zo nodig moeten maatregelen worden genomen om de terugneembaarheid
mogelijk te houden.
Tweede lid
Bouwstoffen worden na (gehele of gedeeltelijke) buitengebruikstelling van het werk waarin ze zijn
toegepast, weer verwijderd. Dit, omdat door het op of in de bodem brengen van materialen die niet
van nature in de bodem voorkomen, de bodem fysisch of chemisch verontreinigd kan raken of kan
worden aangetast.
Onder omstandigheden kan verwijdering van bouwstoffen na buitengebruikstelling van het werk
grotere nadelige gevolgen hebben voor de bodem of het oppervlaktewaterlichaam dan het daar
laten van de bouwstoffen. Het gaat vooral om situaties waarin ondoorlatende bodemlagen
beschadigd kunnen raken, zoals bijvoorbeeld bij verwijdering van betonnen heipalen in dergelijke
bodemlagen.
Voor bouwstoffen die al waren toegepast voor het tijdstip van inwerkingtreding van het
onderhavige besluit, geldt volgens het overgangsrecht het recht dat van toepassing was op het
moment waarop de bouwstoffen werden aangebracht. Feitelijk betekent dit dat de
terugnameverplichting geldt voor alle bouwstoffen die na 1 januari 1999 zijn toegepast omdat
vanaf die datum de terugneembaarheidsverplichting in het Bouwstoffenbesluit is opgenomen en
daarna vanaf 1 januari 2008 (toepassingen in oppervlaktewater) of vanaf 1 juli 2008 (toepassingen
op de landbodem) in het Besluit bodemkwaliteit.
Artikel 4.1263 (grondstof en afvalstof: bouwstoffen vermengd met grond of
baggerspecie)
In een partij bouwstoffen kan onbedoeld grond of baggerspecie zijn terechtgekomen (bijvoorbeeld
bij ontgraving van bouwpuin voorafgaand aan het breken). Dit is niet meteen een reden om de
partij bouwstoffen als niet toepasbaar te beoordelen, hoewel grond en baggerspecie zijn
uitgezonderd in de definitie van een bouwstof. Wel geldt dat, met het oog op het zuinig gebruik
van grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen, de partij bouwstoffen met niet meer
dan 20 gewichtsprocenten grond of baggerspecie mag zijn vermengd. De grond of baggerspecie
mag niet bewust worden toegevoegd.
Het gaat bij deze bepaling niet om grond of baggerspecie die als grondstof wordt toegepast voor
het maken van een bouwstof (zoals in beton), die inherent in de bouwstof aanwezig is (zoals in
geïmmobiliseerde grond of drinkwaterreststoffen), of die om civieltechnische redenen aanwezig is
in de bouwstof (zoals in BSA-granulaat).
271

Als er in een bouwstof meer dan 20 % grond en baggerspecie aanwezig is, kan de bouwstof niet
worden toegepast en zal voorafgaand aan het toepassen een ontmenging moeten plaatsvinden,
bijvoorbeeld door uitzeven.
Artikel 4.1264 (milieu: kwaliteitseisen)
Dit artikel regelt dat er kwaliteitseisen worden gesteld aan bouwstoffen die mogen worden
toegepast. Om verontreiniging van bodem en grondwater te voorkomen mogen alleen bouwstoffen
worden toegepast die aan de kwaliteitseisen van artikel 29, eerste lid, van het Besluit
bodemkwaliteit voldoen. Uit de bij de bouwstof behorende milieuverklaring bodemkwaliteit moet
blijken dat de bouwstoffen voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen.
De kwaliteitseisen zijn gebaseerd op normen voor de maximale toegestane emissie (uitloging van
metalen en anorganische stoffen uit de bouwstof) aangevuld met normen voor de maximaal
aanwezige concentratie aan verontreinigende stoffen (voor organische stoffen). De kwaliteitseisen
zijn van toepassing op alle bouwstoffen in alle toepassingen.
Er is onderscheid gemaakt tussen vormgegeven bouwstoffen, zoals beton en bakstenen, en niet
vormgegeven bouwstoffen, zoals assen en granulaten. Dit onderscheid is nodig omdat de wijze van
uitloging bij deze typen bouwstoffen verschilt en daarom verschillend moet worden gemeten. De
eisen zijn zo gesteld, dat geen locatiespecifieke beoordeling nodig is om rekening te kunnen
houden met eventuele relevante verschillen in lokale bodemkwaliteit en de eigenschappen van
bouwstoffen. Voor de onderbouwing van de kwaliteitseisen en de uitgangspunten die daarbij zijn
gehanteerd, wordt verwezen naar de toelichting bij artikel 29, eerste lid, van het Besluit
bodemkwaliteit.
De kwaliteitseisen gelden in de hele keten, dus ook voor het vervaardigen, invoeren, voor handen
hebben, vervoeren of het aan een ander ter beschikking stellen (op grond van het Besluit
bodemkwaliteit). Ook in dergelijke gevallen moeten de bouwstoffen bij die handelingen vergezeld
gaan van een milieuverklaring bodemkwaliteit waaruit blijkt dat de bouwstoffen aan de gestelde
kwaliteitseisen voldoen.
Degene die de bouwstoffen waarop de milieuverklaring betrekking heeft, toepast, zal in het
algemeen afgaan op de bij de bouwstoffen behorende milieuverklaring. In geval van twijfel moet
hij zelf nagaan of de bouwstoffen aan de (kwaliteits)eisen voldoen. Twijfel kan ontstaan bij
organoleptische of visuele waarneming van verontreinigingen (zoals stank of olievlekken), bij
bouwstoffen die in het verleden werden toegepast en waarvan bekend is dat ze vrijwel nooit aan de
eisen voldeden en door beschikbare informatie over het vorige gebruik van de bouwstoffen.
Als de bouwstoffen die zijn toegepast, niet aan de kwaliteitseisen voldoen, is sprake van een
overtreding van artikel 4.1264 en niet van het Besluit bodemkwaliteit. Het voorschrift dat
bouwstoffen die worden toegepast, aan de gestelde kwaliteitseisen moeten voldoen, is immers
gesteld in dit artikel. Voor de reden waarom voor de kwaliteitseisen verwezen wordt naar het
Besluit bodemkwaliteit wordt verwezen naar paragraaf 11.2 van het algemeen deel van deze
toelichting.
Artikel 4.1264 richt zich tot degene die bouwstoffen toepast en niet tot de leveranciers. Degene die
de bouwstoffen toepast heeft het in zijn macht om de bouwstoffen ook te verwijderen. Hieronder
wordt niet alleen verstaan degene die de bouwstoffen daadwerkelijk heeft aangebracht (de
aannemer) maar ook de eigenaar van de functionele toepassing waarin de bouwstoffen zijn
aangebracht. Het begrip toepassen omvat namelijk zowel het aanbrengen als het aangebracht
houden. Als de eigenaar van het werk kosten moet maken die voortvloeien uit het leveren van
bouwstoffen die niet voldoen aan de gestelde eisen kunnen deze kosten eventueel langs
civielrechtelijke weg op de leverancier van de bouwstoffen worden verhaald, omdat de leverancier

272

bouwstoffen heeft geleverd die ondanks de bijbehorende milieuverklaring niet aan de daarvoor
geldende kwaliteitseisen voldoen.
Over de kwaliteit van bouwstoffen kunnen in principe maatwerkvoorschriften en maatwerkregels
worden gesteld. In de praktijk zal hiervoor geen reden zijn. Zie voor een toelichting hierop
paragraaf 11.2 van het algemeen deel van de toelichting.
Paragraaf 4.124 Toepassen van grond en baggerspecie
Paragraaf 4.124 geeft regels voor de activiteit toepassen van grond en baggerspecie.
De voorschriften van paragraaf 4.124 richten zich tot degene die de grond of baggerspecie feitelijk
toepast, degene die daartoe opdracht heeft gegeven en de eigenaar en de beheerder van de
landbodem of het oppervlaktewaterlichaam waarop of waarin de grond of baggerspecie is
toegepast. Wie bij overtreding van de bepalingen van dit besluit zal worden aangesproken, is sterk
afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de fase waarin de toepassing zich bevindt.
De bepalingen van paragraaf 4.124 richten zich ook tot ‘particulieren’, te weten: natuurlijke
personen die de grond of baggerspecie anders dan in het kader van de uitoefening van hun beroep
of bedrijf toepassen. Zij hoeven echter niet aan alle bepalingen van deze paragraaf te voldoen.
Voor hen gelden verschillende uitzonderingen, die vooral tot doel hebben om de kosten en andere
lasten die het toepassen van kleine hoeveelheden grond en baggerspecie anders zou meebrengen,
te beperken. Vergelijkbare uitzonderingen gelden voor landbouwers die grond en baggerspecie
binnen hun eigen bedrijf uit landbouwgronden ontgraven en daarop ook weer toepassen. In al deze
gevallen moet bij het toepassen van grond of baggerspecie wel worden voldaan aan de
inhoudelijke bepaling, zoals de artikelen 4.1269 (functionele toepassing), 4.1270 (functionele
hoeveelheid) en 4.1272 (kwaliteitseisen).
Artikel 4.1265 (toepassingsbereik)
Dit artikel bepaalt de reikwijdte van paragraaf 4.124. Deze paragraaf stelt regels aan het
toepassen van grond of baggerspecie op of in de landbodem of in een oppervlaktewaterlichaam.
Eerste lid
Het toepassen van grond en baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam omvat ook het
toepassen van grond en baggerspecie op of in de bodem onder oppervlaktewater (waterbodem) of
op of in de oeverbodem. In het algemeen zal grond of baggerspecie in een
oppervlaktewaterlichaam op of in de waterbodem of oeverbodem worden toegepast. Het is
bovendien mogelijk dat de baggerspecie in het oppervlaktewater wordt verspreid, bijvoorbeeld
vanuit een schip. Ook deze vorm van toepassing valt onder de regels van paragraaf 4.124.
Het toepassen van grond en baggerspecie is alleen toegestaan als sprake is van het toepassen in
bepaalde functionele toepassingen, die zijn gespecificeerd in artikel 4.1269, tweede lid.
Tweede lid
Het tweede lid regelt dat het bij het toepassen van grond of baggerspecie steeds om het toepassen
van afzonderlijke partijen gaat. Door dit aan het begin van de paragraaf te regelen, zijn
omslachtige bepalingen voorkomen. Onder het begrip ‘partij’ (baggerspecie, grond) wordt een
identificeerbare hoeveelheid van vergelijkbare milieukwaliteit verstaan, die is bedoeld om als
geheel te worden toegepast.
Omdat een partij voor het toepassen vergezeld moet gaan van een milieuverklaring die is
afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit, zijn de regels om te bepalen in welke gevallen
sprake is van een partij opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit, die op grond van het Besluit
bodemkwaliteit is vastgesteld.

273

Derde lid
In het derde lid is aangegeven wat onder de begrippen ‘grond’ en ‘baggerspecie’ moet worden
verstaan bij de toepassing van paragraaf 4.124. De begrippen worden gebruikt in de betekenis die
ze hebben in het Besluit bodemkwaliteit.
Baggerspecie wordt hierin omschreven als materiaal dat is vrijgekomen uit de bodem of oever van
een oppervlaktewaterlichaam en at bestaat uit minerale delen met een maximale korrelgrootte van
2 millimeter en organische stof in een verhouden en met een structuur zoals deze in de bodem van
nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind met
een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter.
De definitie van baggerspecie heeft betrekking op het fijne bodemmateriaal (maximale
korrelgrootte van 2 millimeter) alsmede op van nature in de bodem voorkomende schelpen en
grind (2–63 mm). Ook natuurlijke mengsels van fijn bodemmateriaal en schelpen en grind vallen
onder het begrip baggerspecie. Het fijne bodemmateriaal bestaat doorgaans uit minerale delen met
een maximale korrelgrootte van 2 millimeter en organische stof. In uitzonderingsgevallen komt ook
baggerspecie voor met vrijwel geen organische stof (bijvoorbeeld dekzanden) of vrijwel geen
minerale delen (bijvoorbeeld mineraalarm veen). Schelpen en grind zijn in de definitie opgenomen
omdat zij regelmatig in de bodem voorkomen, en toepassing ervan als bodem geen bezwaren uit
milieuoogpunt kent. Uitsluiting van deze materialen zou het toepassen van baggerspecie nodeloos
beperken. Natuurlijke bodemmaterialen groter dan 63 mm worden in de bodemkunde beschouwd
als stenen en worden niet gerekend tot de grondmatrix.
Het begrip baggerspecie is nevengeschikt aan het begrip grond. Baggerspecie is dus niet opgevat
als een categorie grond maar als een zelfstandige categorie. Baggerspecie is bodemmateriaal dat
vrijkomt uit het oppervlaktewater of de voor dat water bestemde ruimte.
Hieraan kan worden toegevoegd dat de plaats waar het materiaal vrijkomt, bepaalt of er sprake is
van baggerspecie. Baggerspecie wordt ontgraven uit de waterbodem of oeverbodem van een
oppervlaktewaterlichaam. Tijdens de behandeling, bewerking of tijdelijke opslag van het materiaal
is nog steeds sprake van baggerspecie. Pas nadat de baggerspecie op de landbodem is
aangebracht, is niet langer sprake van baggerspecie. Het materiaal gaat dan deel uitmaken van de
bodem omdat het vereiste van terugneembaarheid, anders dan bij het toepassen van bouwstoffen,
niet geldt.
Onder grond wordt hier verstaan vast materiaal dat bestaat uit minerale delen met een maximale
korrelgrootte van 2 millimeter en organische stof in een verhouding en met een structuur zoals
deze in de bodem van nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende
schelpen en grind met een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter en ten hoogste 20%
bodemvreemd materiaal, niet zijnde baggerspecie.
De definitie van grond heeft betrekking op het fijne bodemmateriaal (maximale korrelgrootte van 2
millimeter) alsmede op van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind (2–63 mm). Ook
natuurlijke mengsels van fijn bodemmateriaal en schelpen en grind vallen onder het begrip grond.
Het fijne bodemmateriaal bestaat doorgaans uit minerale delen met een maximale korrelgrootte
van 2 millimeter en organische stof. In uitzonderingsgevallen komt ook grond voor met vrijwel
geen organische stof (bijvoorbeeld dekzanden) of vrijwel geen minerale delen (bijvoorbeeld
mineraalarm veen). Schelpen en grind zijn in de definitie opgenomen omdat zij regelmatig in de
bodem voorkomen, en toepassing ervan als bodem geen bezwaren uit milieuoogpunt kent.
Uitsluiting van deze materialen zou het toepassen van grond nodeloos beperken. Natuurlijke
bodemmaterialen groter dan 63 mm worden in de bodemkunde beschouwd als stenen en worden
niet gerekend tot de grondmatrix.
Artikel 4.1266 (melding) [artikel 4.3 in samenhang met artikel 4.4, eerste lid, van de
wet]

274

Dit artikel regelt de eisen aan de melding voorafgaand aan de activiteit. De meldingsplicht moet
worden onderscheiden van de verplichting die is opgenomen in artikel 4.1267 om bepaalde
gegevens en bescheiden aan het bevoegd gezag toe te zenden.
Eerste lid
Volgens het eerste lid is het verboden grond of baggerspecie toe te passen zonder dit ten minste
vijf werkdagen voor het begin van het toepassen te melden. Een melding is pas compleet als alle
gegevens die worden gevraagd zijn versterkt. De meldplicht heeft niet tot doel om beoordeling van
de activiteit vooraf door het bevoegd gezag mogelijk te maken. Als de melding is gedaan, mag de
activiteit onder de gestelde voorwaarden plaatsvinden.80 Het bevoegd gezag controleert het
meldingsformulier en bij behorende rapporten en documenten. De controle wordt niet gevolgd door
een formeel besluit (beschikking) in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Het bevoegd gezag
gaat alleen na of de melding al dan niet voldoet aan de eisen van dit artikel. Het is het bevoegd
gezag niet toegestaan andere eisen toe te voegen. Als de melding niet conform de vereisten is
ingediend, kan het bevoegd gezag in het kader van de handhaving aan de initiatiefnemer meedelen
aan welke eisen van het Besluit activiteiten leefomgeving niet is voldaan. Deze mededeling is geen
besluit (beschikking) in de zin van artikel 1:3 van de Algemene wet bestuursrecht. Zie voor
bepalingen over de bekendmaking van meldingen door het bevoegd gezag afdeling 10.5 van het
Omgevingsbesluit.
Als het voornemen om grond of baggerspecie toe te passen niet is gemeld, is het toepassen niet
toegestaan. Het achterwege laten van een melding heeft dus grote gevolgen. Dit is een verschil
met de meldingsplicht die voorheen in het Besluit bodemkwaliteit was opgenomen, toen met het
niet naleven van die meldingsplicht alleen een administratief voorschrift was overtreden. Dit had
geen gevolgen voor het toepassen als zodanig, dat was toegestaan zolang aan de inhoudelijke
voorschriften van het Besluit bodemkwaliteit werd voldaan. De reden van deze wijziging is dat de
melding onmisbaar is voor het houden van (risico)gestuurd toezicht.
Met een termijn van vijf dagen is een evenwicht beoogd tussen enerzijds de wens van het
bedrijfsleven om de melding zo kort mogelijk voordat de activiteit plaatsvindt te mogen indienen
(omdat men de grond en baggerspecie na de verkrijging graag meteen wil toepassen of het
moment van toepassing kan wijzigen) en de wens van het bevoegd gezag om enige tijd te hebben
om de ingediende melding te controleren (onder andere met het oog op het (risicogestuurd)
toezicht, in het bijzonder het fysieke toezicht op de locatie van toepassen).
Tweede lid
In het tweede lid is aangegeven welke informatie de melding bevat, naast de algemene informatie
die een melding bevat op grond van afdeling 2.6 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Gelet op
het toegenomen belang van de melding is kritisch gekeken welke informatie behoort tot de
meldingsplicht van artikel 4.1266, en welke informatie behoort tot de informatieplicht van artikel
4.1267.
De melding bevat informatie die bepalend is of het toepassen van grond en baggerspecie in de
voorgenomen vorm op de voorgenomen locatie als zodanig is toegestaan. Mocht het bevoegd
gezag op grond van de melding hierover twijfels hebben, dan kan het deze twijfels met de
initiatiefnemer bespreken, voordat het toepassen plaatsvindt. Het brengt veel onnodige moeite en
kosten mee om een toepassing achteraf weer te verwijderen wanneer blijkt dat zij in de
voorgenomen vorm op de voorgenomen locatie niet is toegestaan. De gegevens die de melding
bevat, stelt het bevoegd gezag in staat om tijdig in te grijpen als het toepassen niet (op de
beoogde locatie of in de beoogde vorm) is toegestaan. Specifieke informatie over de afzonderlijke
partijen die worden toegepast, is minder cruciaal voor de beoordeling van de toelaatbaarheid van

80

Stb. 2018, 293.

275

de beoogde toepassing als zodanig. Daarom geldt voor de afzonderlijke partijen alleen de
informatieplicht op grond van artikel 4.1267.
Onder a
De functionele toepassingen die zijn toegestaan, zijn in artikel 4.1269 limitatief opgesomd. In de
melding wordt aangegeven welke van de opgesomde functionele toepassing wordt gerealiseerd
met een onderbouwing waarom de initiatiefnemer de toepassing als functioneel ziet. Veelal is het
realiseren van een functionele toepassing het gevolg van een ruimtelijk besluit, zoals bijvoorbeeld
bij de aanleg van een weg.
Onder b
Ook de dimensionering moet worden gemeld. Hieruit kan worden opgemaakt of er inderdaad
sprake is van een functionele toepassing en niet meer grond of baggerspecie wordt toepast dan
noodzakelijk is voor het realiseren van de functionele toepassing (artikel 4.1270 functionele
hoeveelheid).
Onder c
De hoeveelheid grond of baggerspecie die zal worden toegepast stelt het bevoegd gezag in staat
om zich een oordeel te vormen of inderdaad sprake is van een functionele toepassing en in het
bijzonder of daarbij wordt voldaan aan artikel 4.1270 (functionele hoeveelheid). Het gaat om de
hoeveelheid grond of baggerspecie die in totaal in het kader van de beoogde functionele toepassing
zal worden toegepast. Het toepassen kan eventueel in fasen plaatsvinden, maar de melding bevat
de hoeveelheid van al deze fasen samen.
Onder d
De verwachte datum van het begin van het toepassen is belangrijk om zicht te hebben op de
termijn van uitvoering en de toezichtmomenten te kunnen bepalen. Het stelt het bevoegd gezag in
staat op de locatie te kijken of daadwerkelijk de functionele toepassing en de omvang zoals gemeld
wordt gerealiseerd.
Onder e en f
Dit meldingsvereiste vult artikel 2.16 van het Besluit activiteiten leefomgeving aan, waarin is
bepaald dat in de melding van de activiteit het adres van de voorgenomen activiteit moet worden
vermeld. Locaties waar grond en baggerspecie worden toegepast, bevinden zich vaak in het
buitengebied en hebben niet altijd een adres. Daarom moeten bij de melding de gegevens over de
coördinaten van hetzij de ontvangende landbodem hetzij het ontvangende
oppervlaktewaterlichaam worden verstrekt. Mocht van de ontvangende landbodem het adres
vermeld zijn, dan kunnen de coördinaten achterwege worden gelaten.
De informatie over de locatie waar de grond of baggerspecie zal worden toegepast stelt het
bevoegd gezag in staat zich een beeld vormen of de voorgenomen toepassing van grond of
baggerspecie op de beoogde locatie is toegestaan. Dit is bijvoorbeeld niet het geval als de activiteit
waarbij de grond of de baggerspecie wordt toegepast niet in overeenstemming is met de functie
die de locatie in het omgevingsplan is toegewezen.
Onder g
Als de initiatiefnemer ervoor kiest om bij grootschalig toepassen van grond of baggerspecie gebruik
te maken van artikel 4.1274, moet worden vermeld dat het toepassen zal plaatsvinden in
overeenstemming met artikel 4.1274. Het is van belang dat voordat met het toepassen van grond
of baggerspecie wordt aangevangen, duidelijk wordt gemaakt onder welke regime dit zal gebeuren
en dus welke regels gelden.
Onder h en i
Tot slot moet uit een melding blijken of sprake is van een bijzondere categorie van toepassen van
grond of baggerspecie als bedoeld in artikel 4.1276 (toepassen van grond en baggerspecie in een

276

diepe plas) of 4.1278 (verspreiden van baggerspecie). Voor het toepassen van grond en
baggerspecie in een diepe plas en het verspreiden gelden namelijk afwijkende regels.
Derde lid
Als het toepassen op een andere manier wordt gedaan dan in de melding is aangegeven moet dit in
een melding tenminste vijf werkdagen voorafgaand aan die wijziging worden gemeld. In het vijfde
lid is voor enkele situaties een meldtermijn van vier weken ingesteld, die termijn geldt eveneens
voor de het op een andere manier toepassen dan in de melding is aangegeven. De keuze om
grootschalig toe te passen kan niet meer worden gewijzigd. Dit is gedaan omdat er andere eisen
gelden voor grootschalig toepassen dan voor niet-grootschalig toepassen.
Vierde lid
Om de administratieve lasten te beperken in situaties waarin het toepassen alleen geringe risico’s
voor het milieu meebrengt zijn enkele uitzonderingen op de meldplicht gemaakt. Deze
uitzonderingen waren ook al opgenomen in het Besluit bodemkwaliteit. Dit betekent niet dat voor
het toepassen van grond of baggerspecie in de uitgezonderde gevallen geen inhoudelijke regels
gelden, maar alleen dat het toepassen niet vooraf hoeft te worden gemeld. Evenmin betekent dit
dat er geen toezicht mogelijk is of gehouden zal worden op de naleving van die regels als hiertoe
aanleiding bestaat.
Onder a
Er hoeft niet te worden gemeld als grond of baggerspecie wordt toegepast door particulieren, dat
wil zeggen natuurlijke personen die dit niet doen in het kader van de uitoefening van beroep of
bedrijf. Het gaat vaak om het toepassen van geringe hoeveelheden grond of baggerspecie, veelal
in tuinen. Naar aanleiding van recente ontwikkelingen81 is de afbakening verder verduidelijkt door
de invoering van een maximum hoeveelheid toe te passen grond of baggerspecie van ten hoogste
25 kubieke meter. Als meer grond of baggerspecie wordt toegepast, is er in de regel geen sprake
van toepassen door een natuurlijk persoon, anders dan in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf.
Onder b
De meldingsplicht geldt niet voor bedrijven voor het telen van gewassen in de openlucht als
bedoeld in paragraaf 3.6.3, voor zover zij grond toepassen op landbouwgronden binnen hun
bedrijf, die is ontgraven uit landbouwgronden binnen hun bedrijf. Een goede bedrijfsvoering vergt
dat bij deze bedrijven veelvuldig grondbewerking en grondverzet plaatsvinden. Een meldplicht voor
deze activiteiten zou ook onevenredig hoge administratieve lasten meebrengen, terwijl de risico’s
voor de ontvangende bodem beperkt zijn. De formulering van de uitzondering bevat enkele
wijzigingen ten opzichte van het voormalige artikel 42 van het Besluit bodemkwaliteit. Zo wordt
niet meer de eis gesteld dat de grond wordt toegepast op landbouwgronden waarop vergelijkbare
gewassen worden geteeld als op de landbouwgronden waaruit de grond of baggerspecie is
ontgraven. Deze bepaling gaf in de praktijk aanleiding tot discussie omdat niet duidelijk was wat
onder ‘vergelijkbare gewassen’ werd verstaan. Het gaat in het vierde lid, onder b, om
‘landbouwgronden’. De uitzondering op de meldingsplicht geldt niet voor andere terreinen binnen
het bedrijf, zoals het erf rondom bedrijfsgebouwen. Op dergelijke terreinen worden vaak
bedrijfsactiviteiten verricht die wel tot verontreiniging kunnen leiden.
Onder c en d
Er hoeft geen melding te worden gedaan als in totaal ten hoogste 50 kubieke meter grond of
baggerspecie van de kwaliteitsklasse ‘landbouw/natuur’ of baggerspecie van de kwaliteitsklasse
‘algemeen toepasbaar’ wordt toegepast. Er bestaat bij een dergelijke hoeveelheid in beginsel geen
risico voor de ontvangende bodem. Wel moet op grond van artikel 4.1268, tweede lid een
milieuverklaring beschikbaar zijn waaruit de kwaliteit van de grond of baggerspecie blijkt. Op grond

81

Raad van State 7 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018-784.

277

van internationale verplichtingen in het kader van het London Protocol is het niet toegestaan deze
uitzondering op de meldingsplicht ook te maken voor activiteiten in de territoriale zee of in de
exclusieve economische zone.
Onder e
Een melding is ook niet vereist, als het voornemen bestaat om baggerspecie toe te passen in een
functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, derde lid, onder a. Het betreft de verspreiding,
met inbegrip van verspreiding in een weilanddepot, van baggerspecie die in een
oppervlaktewaterlichaam dat behoort tot de regionale wateren, is terechtgekomen door afspoeling
en afkalving van materiaal van gronden die liggen aan of in het oppervlaktewaterlichaam. De
verspreiding dient voor het herstellen of verbeteren van de bodemgesteldheid van die gronden of
de verspreiding vindt plaats op landbouwgronden tot ten hoogste 10 kilometer afstand van de
plaats van vrijkomen. Waterschappen zijn verantwoordelijk voor dit onderhoud van watergangen
en overleggen jaarlijks hun onderhoudsplannen aan de gemeente, ook omdat verspreiding vaak op
gemeentelijke percelen plaatsvindt. De gemeente is bekend met het tijdstip waarop de activiteit
gaat plaatsvinden. Wel moet ook in dit geval een milieuverklaring beschikbaar zijn waaruit blijkt
dat sprake is van voor verspreiden geschikte baggerspecie. Dit is geregeld in artikel 4.1268,
tweede lid.
Onder f
Een melding is niet vereist als de activiteit als voor de activiteit een vergunning is verplicht op
grond van hoofdstuk 3 van het Besluit activiteiten leefomgeving. De gegevens die een melding
volgens artikel 4.1266, tweede lid, bevat, maken in dat geval onderdeel uit van de
vergunningaanvraag.
Onder g
Een melding is eveneens niet vereist als al eerder een melding is gedaan voor de functionele
toepassing waarin de grond of baggerspecie wordt toegepast. Er hoeft niet iedere keer opnieuw te
worden gemeld als op dezelfde locatie in het kader van dezelfde functionele toepassing nieuwe
partijen grond en baggerspecie worden toegepast. Er kan dan worden volstaan met specifieke
informatie die op die partijen betrekking heeft (informatieplicht van artikel 4.1267).
Vijfde lid
Voor het toepassen van grond of baggerspecie die in overeenstemming met BRL SIKB 7500 is
bewerkt in een grondreinigingsinstallatie geldt geen meldingstermijn van vijf dagen, maar van vier
weken (onder a). Bij toezichthouders bestaat de behoefte om enerzijds specifiek toezicht te houden
op de kwaliteit van gereinigde grond die wordt toegepast en anderzijds om te kunnen toetsen of de
specifieke eigenschappen van gereinigde grond, haar geschikt maken voor toepassing op de
beoogde locatie van toepassing. Zo heeft bijvoorbeeld thermisch gereinigde grond in een aantal
gevallen eigenschappen die toepassing met name in of nabij oppervlaktewater belemmeren.
Sommige stoffen, met name zware metalen en sulfaat, kunnen in hogere concentraties voorkomen
en de zuurgraad van thermisch gereinigde grond kan te laag zijn, waardoor de grond ongeschikt is
voor toepassing. Ook zijn in thermisch gereinigde grond stoffen aangetroffen, die normaal niet in
relevante contracties in grond voorkomen en waarvoor in het Besluit bodemkwaliteit nog geen
kwaliteitseisen zijn opgenomen. Sulfaat is daarvan een voorbeeld. Ten slotte zijn nieuwe stoffen,
zoals GenX en PFOA, aangetroffen, waarvan de herkomst onduidelijk is, en waarvoor (nog) geen
kwaliteitseisen zijn geformuleerd. Het voorzorgbeginsel heeft voor de initiatiefnemer die thermisch
gereinigde grond of baggerspecie toepast, specifieke betekenis bij de zorg voor de fysieke
leefomgeving die hij moet betrachten op grond van de zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit
activiteiten leefomgeving.
Door in afwijking van de informatieplicht voor grond en baggerspecie voor de eerste toepassing
van gereinigde grond geen termijn van vijf werkdagen maar vier weken in te stellen, wordt het
bevoegd gezag in staat gesteld om voor gereinigde grond en baggerspecie te onderzoeken of

278

toepassen van gereinigde grond op de locatie van toepassing mogelijk is en of eventuele
aanvullende maatwerkvoorschriften nodig zijn ter bescherming van bodem en oppervlaktewater.
Voor volgende partijen gereinigde grond die worden toegepast geldt de normale termijn van 5
werkdagen, maar moet wel specifiek per toe te passen partij onder de aandacht van het bevoegd
gezag worden gebracht dat het om gereinigde grond of baggerspecie gaat.
Ook bij het grootschalig toepassen van grond of baggerspecie geldt een termijn van vier weken
(onder b). Gezien de grote hoeveelheden grond of baggerspecie die hierbij worden toegepast,
wordt het bevoegd gezag ruim de tijd gegeven om de melding te kunnen beoordelen.
Artikel 4.1267 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Deze bepaling bevat een informatieverplichting per toe te passen partij. Deze moet worden
onderscheiden van de meldingsplicht, die geldt voor de toepassing als geheel (zie toelichting op
artikel 4.1266).
Eerste lid
De informatie moet ten minste vijf dagen voor het begin van de activiteit (lees: per toe te passen
partij) worden verstrekt. Met een termijn van vijf dagen is een evenwicht beoogd tussen enerzijds
de wens van het bedrijfsleven om de melding zo kort mogelijk voordat de activiteit plaatsvindt te
mogen indienen (omdat men de grond en baggerspecie na de verkrijging graag meteen wil
toepassen of het moment van toepassing kan wijzigen) en de wens van het bevoegd gezag om
enige tijd te hebben om de ingediende informatie te beoordelen (onder andere met het oog op een
beter (risicogestuurd) toezicht, in het bijzonder het fysieke toezicht op de locatie van toepassen).
Als uit de informatie die op grond van dit artikel is verstrekt, blijkt dat het toepassen in strijd is
met bepaalde verplichtingen, dan kan de strijdigheid vaak nog worden opgeheven zonder dat de
functionele toepassing als geheel in gevaar komt. Dit is bijvoorbeeld het geval als de grond of
baggerspecie niet voldoet aan de toepasselijke kwaliteitseisen. In dat geval kunnen andere partijen
grond of baggerspecie worden toegepast in plaats van de partijen die niet voldoen. Deze informatie
hoeft niet in de melding te worden opgenomen, omdat het de bedoeling is dat in beginsel met een
eenmalige melding voor een functionele toepassing kan worden volstaan en op dat moment nog
niet voor alle partijen grond en baggerspecie die zullen worden toegepast, een milieuverklaring kan
worden verstrekt. De verstrekking van een milieuverklaring voor elke partij grond of baggerspecie
die wordt toegepast, is daarom opgenomen in de (telkens terugkerende) informatieverplichting op
grond van dit artikel.
Onder a en b
Informatie over de verwachte data waarop het toepassen zal beginnen en eindigen is van belang
voor het houden van fysiek toezicht. Het bevoegd gezag kan langsgaan op de locatie waar de
toepassing plaatsvindt. In deze bepaling is duidelijk gemaakt dat het verstrekken van de verwachte
einddatum (van voltooiing dan wel beëindiging) ziet op de functionele toepassing als geheel. Het is
niet de bedoeling dat de informatie onder a en b voor iedere afzonderlijk wordt verstrekt. Dit volgt
ook uit het vijf lid, waarin is geregeld dat bepaalde gegevens en bescheiden niet onnodig meerdere
keren moeten worden verstrekt.
Onder c
Een milieuverklaring bodemkwaliteit, afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit, geeft
informatie over de kwaliteit van elke partij. Hierin wordt bijvoorbeeld aangegeven in welke
kwaliteitsklasse de grond of baggerspecie is ingedeeld. De wijze waarop een milieuverklaring moet
worden afgegeven en het daarvoor benodigde onderzoek, is niet in het Besluit activiteiten
leefomgeving opgenomen, maar blijft geregeld in het Besluit bodemkwaliteit. De reden hiervan is
dat de initiatiefnemer doorgaans niet degene is die het onderzoek doet en op grond daarvan een
milieuverklaring afgeeft. Deze personen en bedrijven die milieuverklaringen afgeven, passen geen

279

grond of baggerspecie toe en verrichten ook geen andere activiteiten die van invloed zijn op de
fysieke leefomgeving. Zij zijn daarom geen normaddressaten van het Besluit activiteiten
leefomgeving, maar van het Besluit bodemkwaliteit, dat is gebaseerd op hoofdstuk 11a van de Wet
milieubeheer. De regels van dit hoofdstuk hebben tot doel om de deskundigheid en
betrouwbaarheid van de personen en instellingen die bepaalde gevoelige werkzaamheden
verrichten, te waarborgen. Zie ook paragraaf 11.2 van het algemeen deel van de toelichting bij dit
Aanvullingsbesluit.
Onder d
Informatie over de herkomst van elke partij grond of baggerspecie geeft zicht op de ‘grondstromen’
en is nodig met het oog op de ketenhandhaving. Dit houdt in dat duidelijk moet zijn waar de grond
of baggerspecie wordt ontgraven en waar deze naartoe gaat. Verder is deze informatie nodig om te
kunnen beoordelen of voor de milieuverklaring toereikend onderzoek heeft plaatsgevonden. Als
grond bijvoorbeeld uit een boomgaard afkomstig is, moet in het onderzoek worden nagegaan of in
de grond bestrijdingsmiddelen voorkomen waarvan in de boomgaard gebruik is gemaakt.
Onder e
Uit een milieuverklaring die voor de partij is afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit
krijgt het bevoegd gezag informatie over de kwaliteit van elke partij grond of baggerspecie. De
wijze waarop een milieuverklaring moet worden afgegeven en het benodigde onderzoek dat
daarvoor moet worden verricht blijft geregeld in het Besluit bodemkwaliteit.
Onder f
Voor de meeste toepassingen van grond en baggerspecie is het noodzakelijk om voor het bepalen
van de kwaliteitseisen aan die grond of baggerspecie worden gesteld, ook de kwaliteit van de
ontvangende bodem te kennen. Bij de informatieplicht wordt daarom ook gevraagd om een
milieuverklaring bodemkwaliteit van de ontvangende bodem. In het tweede tot en met vijfde lid
wordt voor die gevallen waarin het niet noodzakelijk is om de ontvangende bodemkwaliteit te
kennen of waarvoor een milieuverklaring bodemkwaliteit van de ontvangende bodem al eerder is
verstrekt, vrijstelling gegeven van de plicht om de milieuverklaring bodemkwaliteit van de
ontvangende bodem (nogmaals) te verstrekken.
Onder g
Als de kwaliteitseis die voor de toegepaste grond of baggerspecie geldt aan de kwaliteit van de
aangrenzende landbodem is gerelateerd, moet informatie worden verstrekt over de kwaliteitsklasse
van de aangrenzende landbodem. Dit is het geval bij toepassen van grond en baggerspecie in een
afdeklaag op een grootschalige toepassing als bedoeld in artikel 4.1274, derde lid, en bij toepassen
in een diepe plas waarbij de plas tot landbodem wordt ontwikkeld als bedoeld in artikel 4.1276,
derde lid.
Onder h
Als bij het toepassen van baggerspecie uit brak of zout water in een zoet oppervlaktewaterlichaam
kan terechtkomen, moet ook informatie worden verstrekt over de hoeveelheid water die wordt
meegevoerd met de baggerspecie en het zoutgehalte van het water, uitgedrukt in milligram per
liter. Wanneer in een zoet oppervlaktewaterlichaam baggerspecie wordt toegepast dat met behulp
van water via transportleidingen vanuit zee wordt aangevoerd, kan dit het ecosysteem negatief
beïnvloeden.
Het gaat niet alleen om het toepassen van baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam, maar ook
om het toepassen van baggerspecie op de landbodem. In het laatste geval kan ook brak of zout
water in oppervlaktewaterlichamen terechtkomen, door water dat uit de baggerspecie loopt en
nalevering door uitspoeling na neerslag.
De informatieplicht is beperkt tot het zoutgehalte van (transport)water dat met de baggerspecie in
het oppervlaktewater kan terechtkomen. De baggerspecie (zand) zelf kan ook zouthoudend zijn.
Voor de leveranciers daarvan geldt op grond van het Besluit bodemkwaliteit een normdocument
dat al voorschrijft dat het zand geen hoger gehalte dan 200 mg/kg mag bevatten.

280

Tweede lid
Om de administratieve lasten te beperken in situaties waarin het toepassen alleen geringe risico’s
voor het milieu meebrengt zijn enkele uitzonderingen op de informatieplicht voor het begin van de
activiteit gemaakt. Deze uitzonderingen op de informatieverplichting zijn vergelijkbaar met de
uitzonderingen op de meldingsplicht van artikel 4.1266.
Onder a
Er hoeft geen informatie voor het begin van de activiteit te worden verstrekt als grond of
baggerspecie wordt toegepast door particulieren, dat wil zeggen natuurlijke personen die dit niet
doen in het kader van de uitoefening van beroep of bedrijf. Het gaat vaak om het toepassen van
geringe hoeveelheden grond of baggerspecie, veelal in tuinen. Naar aanleiding van recente
ontwikkelingen82 is de afbakening verder verduidelijkt door de invoering van een maximum
hoeveelheid toe te passen grond of baggerspecie van ten hoogste 25 kubieke meter. Als meer
grond of baggerspecie wordt toegepast, is er in de regel geen sprake van toepassen door een
natuurlijk persoon, anders dan in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf.
Onder b
De informatieplicht geldt niet voor bedrijven die gewassen in de openlucht telen, als bedoeld in
paragraaf 3.6.3, voor zover zij grond of baggerspecie die is ontgraven uit landbouwgronden binnen
hun bedrijf, vervolgens weer op die landbouwgronden toepassen. Een goede bedrijfsvoering vergt
dat bij deze bedrijven veelvuldig grondbewerking en grondverzet plaatsvinden. Een meldplicht voor
deze activiteiten zou ook onevenredig hoge administratieve lasten meebrengen, terwijl de risico’s
beperkt zijn.
De formulering van de uitzondering bevat enkele wijzigingen ten opzichte van het voormalige
artikel 42 van het Besluit bodemkwaliteit. Zo wordt niet meer de eis gesteld dat de grond wordt
toegepast op landbouwgronden waarop vergelijkbare gewassen worden geteeld als op de
landbouwgronden waaruit de grond of baggerspecie is ontgraven. Deze bepaling gaf in de praktijk
aanleiding tot discussie omdat niet duidelijk was wat onder ‘vergelijkbare gewassen’ werd verstaan.
Het gaat in het tweede lid, onder b, om ‘landbouwgronden’. De uitzondering op de informatieplicht
geldt niet voor andere terreinen binnen het bedrijf, zoals het erf rondom bedrijfsgebouwen. Op
dergelijke terreinen worden vaak bedrijfsactiviteiten verricht die wel tot verontreiniging kunnen
leiden.
Onder c
De informatieplicht uit het eerste lid is niet van toepassing als in het kader van de gehele
functionele toepassing uitsluitend grond wordt toegepast van een kwaliteit die volgens een
milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de kwaliteitseisen voor de kwaliteitsklasse
‘landbouw/natuur’. Als naast grond van de kwaliteitsklasse ‘landbouw/natuur’ in het kader van de
gehele functionele toepassing ook grond van een andere kwaliteitsklasse wordt toegepast, geldt de
informatieplicht van het eerste lid ook voor grond met de kwaliteitsklasse ‘landbouw/natuur’.
Onder d
De informatieplicht uit het eerste lid is niet van toepassing als alleen in het kader van de gehele
functionele toepassing uitsluitend baggerspecie wordt toegepast van een kwaliteit die volgens een
milieuverklaring bodemkwaliteit voldoet aan de kwaliteitseisen voor de kwaliteitsklasse ‘algemeen
toepasbaar’. Als naast baggerspecie van de kwaliteitsklasse ‘algemeen toepasbaar’ in het kader van
de gehele toepassing ook baggerspecie van een andere kwaliteitsklasse wordt toegepast, geldt de
informatieplicht van het eerste lid ook voor de baggerspecie met de kwaliteitsklasse ‘algemeen
toepasbaar’.

82

Raad van State 7 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018-784.

281

Op grond van internationale verplichtingen in het kader van het London Protocol is het niet
toegestaan deze uitzondering op de informatieplicht ook te maken voor activiteiten in de territoriale
zee of in de exclusieve economische zone.
Onder e
De informatieplicht is ook niet van toepassing, als het voornemen bestaat om baggerspecie toe te
passen in een functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, derde lid, onder a. Het gaat
daarbij om het gelijkmatig toepassen (verspreiden) op de landbodem van baggerspecie die is
vrijgekomen uit een watergang. Deze toepassing moet plaatsvindt op ten hoogste 10 km afstand
van de plaats van vrijkomen en het toepassen moet tot doel hebben de bodemgesteldheid van
landbouwgronden of natuurgronden te herstellen of verbeteren. Waterschappen zijn
verantwoordelijk voor dit onderhoud van watergangen en overleggen jaarlijks hun
onderhoudsplannen aan de gemeente, ook omdat verspreiding vaak ook op gemeentelijke percelen
plaatsvindt. De gemeente is bekend met het tijdstip waarop de activiteit gaat plaatsvinden. Wel
moet ook in dit geval een milieuverklaring beschikbaar zijn waaruit blijkt dat sprake is van voor
verspreiden geschikte baggerspecie. Dit is geregeld in artikel 4.1268, tweede lid.
Derde lid
Dit lid regelt een uitzondering op de in het eerste lid genoemde informatieverplichtingen. Het
betreft baggerspecie afkomstig uit de territoriale zee, wanneer uit een vooronderzoek NEN 5757
aangenomen kan worden dat de zeebodem waaruit de baggerspecie afkomstig is, niet is
verontreinigd. De milieuverklaring bodemkwaliteit voor de baggerspecie, de kwaliteit van de
baggerspecie en een milieuverklaring bodemkwaliteit waarin de kwaliteitsklasse van de
ontvangende bodem is vermeld hoeven niet te worden verstrekt.
Vierde lid
De uitzonderingen die in het vierde lid zijn opgenomen betreft gevallen waarin geen
milieuverklaring over ontvangende bodem of de aangrenzende landbodem hoeft te worden
verstrekt. Het gaat om het toepassen van grond of baggerspecie in opvullingen van een diepe plas
als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder i of voor het verspreiden of toepassen van
baggerspecie in een functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, derde lid.
Een milieuverklaring over de ontvangende bodem of de aangrenzende landbodem hoeft ook niet te
worden verstrekt bij grootschalige toepassingen bedoeld in artikel 4.1274, eerste lid. Bij dergelijke
activiteiten is de kwaliteit van de ontvangende bodem namelijk niet van belang voor de
toelaatbaarheid van het toepassen van grond of baggerspecie. Alleen de kwaliteit van de grond of
baggerspecie zelf is bepalend.
Vijfde lid
Wanneer informatie over de verwachte datum waarop de functionele toepassing zal zijn voltooid of
beëindigd, de herkomst van de grond of baggerspecie, de kwaliteit van de grond of baggerspecie of
de kwaliteitsklasse waarin de van de ontvangende landbodem of waterbodem is vermeld al eerder
is verstrekt, dan hoeven deze gegevens niet nogmaals vijf werkdagen voor het begin van de
activiteit aan het bevoegd gezag te worden verstrekt.
Zesde lid
Dit lid geeft aan in welke gevallen een termijn van vier weken geldt in plaats van vijf werkdagen.
Onder a
Voor het toepassen van grond of baggerspecie die in overeenstemming met BRL SIKB 7500 is
bewerkt in een grondreinigingsinstallatie geldt geen termijn van vijf dagen, maar van vier weken.

282

Bij toezichthouders bestaat de behoefte om enerzijds specifiek toezicht te houden op de kwaliteit
van gereinigde grond die wordt toegepast en anderzijds om te kunnen toetsen of de specifieke
eigenschappen van gereinigde grond, haar geschikt maken voor toepassing op de beoogde locatie
van toepassing. Zo heeft bijvoorbeeld thermisch gereinigde grond in een aantal gevallen
eigenschappen die toepassing in of nabij oppervlaktewater belemmeren. Door in afwijking van de
informatieplicht voor grond en baggerspecie voor de eerste toepassing van gereinigde grond geen
termijn van vijf werkdagen maar vier weken in te stellen, wordt het bevoegd gezag in staat gesteld
om voor gereinigde grond en baggerspecie te onderzoeken of toepassen van gereinigde grond op
de locatie van toepassing mogelijk is en of eventuele aanvullende maatwerkvoorschriften nodig zijn
ter bescherming van bodem en oppervlaktewater. Voor navolgende partijen gereinigde grond die
worden toegepast geldt de normale termijn van vijf werkdagen, maar moet wel specifiek per toe te
passen partij onder de aandacht van het bevoegd gezag worden gebracht dat het om gereinigde
grond of baggerspecie gaat.
Onder b en c
Voor het toepassen van grond (onder b) in een diepe plas en baggerspecie die niet afkomstig is uit
hetzelfde oppervlaktewaterlichaam waarin de diepe plas ligt (onder c) geldt geen termijn van vijf
werkdagen maar van vier weken. Dit is nodig omdat het bevoegd gezag meer tijd nodig heeft dan
bij gebiedseigen baggerspecie om te kunnen beoordelen of de kwaliteit van de gebiedsvreemde
grond of baggerspecie kan leiden tot ongewenste effecten op de kwaliteit van het grondwater en
oppervlaktewater.
Zevende lid
Dit lid bevat een extra informatieplicht als sprake is van grond of baggerspecie die volgens BRL
SIKB 7500 is bewerkt in een grondreinigingsinstallatie. Bij de gegevens en bescheiden die worden
verstrekt volgens artikel 4.1267, eerste lid, wordt aangegeven met welke reinigingsmethode de
grond of baggerspecie gereinigd is, tenzij deze informatie in de milieuverklaring bodemkwaliteit is
vermeld.
Artikel 4.1268 (gegevens en bescheiden: tijdens en na afloop van de activiteit)
Dit artikel regelt dat bepaalde gegevens en bescheiden aanwezig moeten zijn tijdens en na afloop
van het verrichten van de activiteit. Dit is bedoeld om ervoor te zorgen dat deze gegevens bij
toezicht en handhaving op de locatie van toepassen beschikbaar zijn.
Eerste lid
Met het oog op het toezicht en de handhaving is het wenselijk dat de informatie die op grond van
artikel 4.1266 en artikel 4.1267 vooraf aan het bevoegd gezag moet worden verstrekt, beschikbaar
is tijdens het toepassen van grond en baggerspecie. Daarom is in het eerste lid een bepaling op
genomen die daartoe verplicht.
Tweede lid
Als op grond van artikel 4.1267, tweede lid, onder c, d of e geen informatie hoeft te worden
verstrekt, moet voor de grond of baggerspecie die wordt toegepast, wel een milieuverklaring
bodemkwaliteit aanwezig zijn.
Derde lid
Met het oog op het toezicht en de handhaving moet de milieuverklaring bodemkwaliteit ten minste
vijf jaar na het toepassen van een partij grond of baggerspecie worden bewaard. De kwaliteit van
de grond en baggerspecie die is toegepast, is achteraf niet altijd meer goed vast te stellen. Anders

283

dan voor het toepassen van bouwstoffen geldt voor het toepassen van grond en baggerspecie niet
de eis van terugneembaarheid. Grond en baggerspecie gaan onderdeel van de bodem uitmaken.
Artikel 4.1269 (milieu: functionele toepassing)
Eerste lid
Dit artikel regelt dat grond en baggerspecie alleen mogen worden toegepast in een in het tweede
lid aangewezen werk of in een in het derde lid opgesomde functionele toepassing.
Onder a en b
Het toepassen van grond en baggerspecie betreft niet alleen de aanleg van de functionele
toepassing maar ook de instandhouding, het herstel, de verandering en de uitbreiding daarvan. Het
opnemen van deze termen is bedoeld als een verduidelijking ten opzichte van de voormalige regels
uit het Besluit bodemkwaliteit, waarmee geen inhoudelijke wijziging is beoogd.
Het is niet altijd de bedoeling om de aangebrachte grond of baggerspecie in de functionele
toepassing aangebracht te houden. Zo zal baggerspecie die in oppervlaktewater is verspreid
(functionele toepassing als bedoeld in artikel 4.1269, derde lid, onder a), in het algemeen niet op
de locatie van de toepassing blijven liggen. Paragraaf 4.124 verplicht niet om grond of
baggerspecie na het aanbrengen ook aangebracht te houden. Wel geldt paragraaf 4.124 ook na het
aanbrengen, zo lang er sprake is van functionele toepassing en de grond of baggerspecie daarin
blijft aangebracht. Als niet langer van een functionele toepassing sprake is, hoeft de grond of
baggerspecie, anders dan bij bouwstoffen het geval is, niet te worden verwijderd. De grond of
baggerspecie gaat na de toepassing namelijk deel uitmaken van de bodem. Bij de vaststelling van
de kwaliteitseisen waaraan grond en baggerspecie bij het toepassen moet voldoen, is daarmee
rekening gehouden.
Om te voorkomen dat er discussie ontstaat over de vraag of grond en baggerspecie in een werk of
een functionele toepassing zijn toegepast, bevat het tweede lid een limitatief aantal werken en het
derde lid een limitatieve opsomming van toepassingen die als functioneel worden aangemerkt. Een
functionele toepassing kan een zichtbaar resultaat zijn, zoals een geluidswal. Dit hoeft echter niet
altijd het geval te zijn, omdat voor het toepassen van grond of baggerspecie niet de eis van
terugneembaarheid geldt. Als sprake is van een toepassing die niet in het tweede of derde lid is
genoemd, is er doorgaans sprake van het storten of verwijderen van afvalstoffen en kan niet
worden gesproken van een nuttige toepassing in de zin van de Wet milieubeheer. Het toepassen is
dan in beginsel niet toegestaan.
Sommige categorieën van activiteiten vertonen overlap en zouden kunnen worden samengevoegd
in een algemene categorie-omschrijving. Toch zijn zij als afzonderlijke categorieën onderscheiden,
omdat voor specifieke categorieën in paragraaf 4.124 soms specifieke bepalingen gelden. Een
algemene categorie-omschrijving bemoeilijkt dit.
Tweede lid
Onder a
Deze functionele toepassing betreft het toepassen van grond en baggerspecie in wegen of
spoorwegen, bouwwerken en dijken. In deze opsomming zijn dijken ter verduidelijking specifiek
benoemd. Uit de omschrijving van het begrip weg83 in bijlage I bij het Besluit activiteiten
leefomgeving volgt dat onder wegen ook de grondlichamen vallen waarop wegen zijn aangelegd.
Voor geluidswallen is uitdrukkelijk vermeld dat zij ook tot de weg of spoorweg behoren.
Onder b

83

Weg: weg met inbegrip van de daarin gelegen kunstwerken en wat verder naar zijn aard daartoe behoort.

284

Als gevolg van inklinking treedt vooral in het veenweidegebied bodemdaling op. Om in die
gebieden bedrijventerreinen of woningbouwlocaties te kunnen verwezenlijken is het door een hoge
grondwaterstand vaak noodzakelijk om eerst de bodem op te hogen. Het opnemen van het
ophogen van tuinen en recreatieterreinen als functionele toepassing is een verduidelijking van de
bestaande praktijk. Onder recreatieterreinen vallen bijvoorbeeld golf- en crossbanen.
De omschrijving onder b omvat niet het na ophoging toepassen van grond of baggerspecie in het
kader van de (her)inrichting van het terrein; dit valt onder c.
Onder c
Ophoging van de landbodem kan noodzakelijk zijn voor het herstel of verbetering van de
bodemgesteldheid van een terrein of om de landbouwkundige, de natuurwaarde of de recreatieve
waarde van een terrein te bevorderen.
In natuurgebieden kan grondverzet nodig zijn, met het oog op natuurontwikkeling, bijvoorbeeld om
variëteit in biotopen te krijgen. Niet iedere ophoging van natuurgronden is een functionele
toepassing. Dit is alleen het geval als hierdoor de natuurwaarde wordt verhoogd.
Onder de omschrijving van deze functionele toepassing valt ook het aanvullen van een gat dat is
ontstaan als gevolg van het saneren van de bodem, de sloop van een kelder of de aanleg van een
ondergrondse parkeergarage.
Onder d
Saneringslocaties en stortplaatsen worden doorgaans afgedekt met een afdeklaag, zoals een
leeflaag of bovenafdichting. Een afdeklaag omvat niet de onderliggende egalisatie- of steunlaag.
Deze laag wordt als onderdeel van het stortlichaam gezien. Hierop zijn de voorschriften van
paragraaf 4.124 niet van toepassing, maar gelden de regels voor het storten van afvalstoffen.
Ook op grootschalige toepassingen en bij het toepassen in diepe plassen moet een afdeklaag
worden aangebracht. Deze afdeklaag is geen onderdeel van de grootschalige toepassing en valt
onder de algemene regels voor het toepassen van grond en baggerspecie.
Onder e
Om het mogelijk te maken dat voormalige winplaatsen van delfstoffen na beëindiging van de
winning een nieuwe functie kunnen gaan vervullen, is het vaak nodig dat zij met het oog op de
veiligheid en herinrichting worden gestabiliseerd en aangevuld. Het stabiliseren is bedoeld om de
veiligheid te waarborgen.
Onder f
Ophogingen, verondiepingen en dempingen in oppervlaktewaterlichamen houden verband met de
water(bodem)opgave. Het gaat hierbij om het klimaatbestendig maken van
oppervlaktewaterlichamen ter bescherming tegen overstromingen en wateroverlast, het
bevorderen van natuurwaarden en recreatieve waarden, waaronder het verwezenlijken van de
instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden, en het in stand houden van de afvoeren scheepvaartfunctie van watersystemen. Ten opzichte van voormalige artikel 35 van het Besluit
bodemkwaliteit zijn recreatieve waarden toegevoegd. In het Besluit bodemkwaliteit omvatte deze
categorie ook ‘de toepassing van grond of baggerspecie in ophogingen in waterbouwkundige
constructies’. Deze activiteit valt nu onder categorie a.
Onder g
Suppleties van de kustlijn voor het herstellen en verbeteren van de kustverdediging zijn vaak
omvangrijke toepassingen die worden uitgevoerd met zand dat specifiek voor dat doel wordt
gewonnen uit de zee. Het betreffende zand is vaak niet-verontreinigd, waardoor er specifiek voor
deze toepassing in artikel 4.1267, derde lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving een
vrijstelling is gegeven van enkele informatieplichten. Om dit mogelijk te maken is onderdeel g als
nieuwe specifieke toepassing opgenomen.
Onder h

285

Voor het verwezenlijken van bedrijventerreinen, woningbouwlocaties, landbouwgronden,
natuurgronden of recreatieterreinen kan het nodig zijn om oppervlaktewaterlichamen te dempen
(‘ontwikkelen tot landbodem’). Dit betreft bijvoorbeeld oppervlaktewaterlichamen in voormalige
havengebieden of watergangen in polders. Voor het toepassen van grond en baggerspecie in diepe
plassen is een afzonderlijke categorie i opgenomen, omdat hiervoor een afzonderlijk regime geldt
(dat is opgenomen in artikel 4.1276).
Onder i
Als gevolg van de integratie van de Circulaire diepe plassen is deze functionele toepassing
toegevoegd en in de regelgeving is deze functionele toepassing toegevoegd en in een afzonderlijke
categorie opgenomen omdat voor deze activiteit in artikel 4.1276 specifieke bepalingen zijn
opgenomen. Stabiliseren van diepe plassen vindt plaats met het oog op de veiligheid. Hierdoor
wordt voorkomen dat oevers instorten doordat wanden te steil zijn.
Derde lid
Voor het verspreiden van baggerspecie is een nieuw lid opgenomen. Bij werkzaamheden voor het
waterbeheer, zoals het op diepte brengen en houden van havens en vaarwegen, komt sediment
vrij dat daardoor aan het watersysteem wordt onttrokken. Dit sediment wordt in het watersysteem
teruggebracht, zodat het de ecologische en (hydro)morfologische functies die het in een natuurlijke
sedimenthuishouding heeft zo goed mogelijk kan blijven vervullen. Behalve in rivieren en de
kustgebieden wordt baggerspecie ook verspreid in meren en plassen. Dit gebeurt op veel kleinere
schaal, maar wel met vergelijkbare ecologische en morfologische oogmerken.
Onder a
De omschrijving van de aanwijzing van de functionele toepassing verspreiding is verduidelijkt.
Door aan te geven dat een oppervlaktewaterlichaam ‘behoort tot de regionale wateren’ wordt
uitgesloten dat verspreiden van baggerspecie uit de rijkswateren (bijvoorbeeld uit de Rijn of uit de
Noordzee) op de landbodem onder deze functionele toepassing valt.
Onder verspreiden van baggerspecie valt expliciet ook het verspreiden in een weilanddepot.
Hiervoor worden kades opgetrokken met grond afkomstig uit de bouwvoor. Daarna wordt de
baggerspecie ingebracht; de kades zorgen ervoor dat de baggerspecie niet kan wegvloeien. Als de
baggerspecie vervolgens is ontwaterd en gerijpt blijft deze op de plek van het weilanddepot liggen
en wordt de gerijpte baggerspecie omgeploegd om weer als weiland te kunnen worden gebruikt.
Naar aanleiding van de evaluatie van het Besluit bodemkwaliteit is het eerder gehanteerde begrip
‘aangrenzende percelen’, aangevuld met landbouwgronden die zijn gelegen op een afstand van
maximaal 10 kilometer van de plaats van vrijkomen van de baggerspecie. Zo wordt discussie
voorkomen over wat precies onder aangrenzend perceel wordt verstaan. De grens van 10 kilometer
is gekoppeld aan het verspreiden op landbouwgronden omdat de normstelling voor het verspreiden
van baggerspecie is afgestemd op het landbouwkundig gebruik. Zie hierover ook hoofdstuk 11 van
het algemeen deel van deze toelichting.
Onder b
Het verspreiden van baggerspecie op de tot het oppervlaktewaterlichaam behorende uiterwaarden,
gorzen, slikken, stranden en platen, is uitgezonderd. Deze vallen (deels) onder c van het derde lid.
Het gaat onder b immers om het verspreiden voor het herstellen of verbeteren van de ecologische
of morfologische functies van het sediment.
Als in bedoelde gebieden (kleine) watergangen liggen, is het wel toegestaan om
(onderhouds)baggerspecie die daaruit vrijkomt, op de oeverbodem en aangrenzende percelen te
verspreiden (zie onder c, respectievelijk onder a). Er moet dan wel sprake zijn van het herstellen of
verbeteren van de bodemgesteldheid van die gronden.
Onder c

286

Onder ‘watergang’ wordt een smal lijnvormig oppervlaktewaterlichaam verstaan, zoals een sloot.
Het gaat bij deze functionele toepassing dus niet om baggerspecie uit grote
oppervlaktewaterlichamen, waaruit bij het baggeren veel grotere hoeveelheden vrijkomen. Hier
gaat het om het verspreiden van baggerspecie op de tot het oppervlaktewaterlichaam behorende
uiterwaarden, gorzen, slikken, stranden en platen, voor het herstellen of verbeteren van de
bodemgesteldheid van die gronden.
Vierde lid
In het vierde lid is omwille van de duidelijkheid vastgelegd dat bij toepassen van grond en
baggerspecie die als afvalstoffen moeten worden aangemerkt, sprake is van een nuttige toepassing
van afvalstoffen als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid, van de Wet milieubeheer, als het toepassen
plaatsvindt in een functionele toepassing en in overeenstemming met de bepalingen van paragraaf
4.124, Er hoeft dan niet meer aangetoond te worden dat de afvalstoffen niet worden verwijderd.
Bij de functionele toepassingen die in artikel 4.1269 zijn opgenomen, is sprake van een nuttige
toepassing als bedoeld in categorie R5 van bijlage II bij de kaderrichtlijn afvalstoffen
(‘Recycling/terugwinning van anorganische materialen’) of categorie R11 van bijlage II (Gebruik
van afvalstoffen die bij een van de onder R 1 tot en met R 10 genoemde handelingen vrijkomen, in
casu herstellen van de natuurlijke functies van het sediment in watersystemen).
Artikel 4.1270 (grondstof, afvalstof: functionele hoeveelheid)
De toepassing van grond en baggerspecie moet niet alleen als zodanig functioneel zijn, maar er
mag ook, met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen, niet meer grond en baggerspecie
worden toegepast dan nodig is om de functionele toepassing aan haar functie te laten
beantwoorden. De hoeveelheid grond en baggerspecie die nodig is om een functionele toepassing
aan haar functie te laten beantwoorden, verschilt van geval tot geval en wordt beoordeeld aan de
hand van civieltechnische, bouwtechnische, ecologische of esthetische maatstaven. Zo mag een
geluidswal in beginsel niet hoger worden dan nodig is voor de bescherming tegen de
geluidsoverlast. Ook mag in beginsel geen ‘geluidswal’ worden aangelegd als er geen objecten zijn
die tegen geluidsoverlast moeten worden beschermd. De grens wat redelijkerwijs nodig is, valt niet
scherp te trekken. Dit artikel is daarom vooral bedoeld om te kunnen optreden in situaties waarin
het duidelijk is dat een te grote hoeveelheid grond of baggerspecie is toegepast.
Bij toepassing van een te grote hoeveelheid grond en baggerspecie kan zowel sprake zijn van
overtreding van artikel 4.1270 als van artikel 4.1269. Dit hangt af van de situatie. Als er weliswaar
te veel grond en baggerspecie zijn toegepast, maar het geheel op zichzelf nog wel overwegend als
een functionele toepassing kan worden aangemerkt, ligt het meer voor de hand om op te treden op
grond van artikel 4.1270. Handhaving is er dan op gericht dat het teveel aan grond en
baggerspecie wordt verwijderd, waarbij de functionele toepassing als zodanig kan blijven bestaan.
Als een te grote, niet functionele hoeveelheid grond en baggerspecie wordt gebruikt, worden de
grond en baggerspecie als afvalstoffen aangemerkt, omdat de initiatiefnemer zich dan feitelijk van
de grond en baggerspecie ontdoet door middel van verwijderen. Dit is ongewenst met het oog op
zowel het zuinig gebruik van grondstoffen als het doelmatig beheer van afvalstoffen. Er is dan
sprake van handelen in strijd met artikel 4.1269 en artikel 4.1270.
Artikel 4.1271 (milieu: bodemvreemd materiaal)
Eerste lid
In grond of baggerspecie bevindt zich vaak bodemvreemd materiaal, zoals puin, hout of
baksteenscherven. Doorgaans is de aanwezigheid van bodemvreemd materiaal in grond of
baggerspecie niet bezwaarlijk, maar het is wel noodzakelijk dit met het oog op de bescherming van
het milieu te begrenzen. Als er onnodig bodemvreemd materiaal in grond of baggerspecie

287

voorkomt, is sprake van een afvalstof die niet geschikt is voor nuttige toepassing, omdat zij dan
kan leiden tot verontreiniging van de (water)bodem en het milieu die te voorkomen is. Deze
bepaling komt erop neer dat bij het onnodig voorkomen van bodemvreemd materiaal de grond of
baggerspecie niet mag worden toegepast. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen enerzijds
steenachtig materiaal en hout (onder a) en anderzijds ander bodemvreemd materiaal (onder b),
zoals plastic en piepschuim.
Voor steenachtig materiaal en hout geldt dat bij normaal gebruik van de bodem niet altijd is te
voorkomen dat dit in de bodem terechtkomt en daarvan deel gaat uitmaken. Steenachtig materiaal
en hout mag tot ten hoogste 20 gewichtsprocent in de ontgraven grond of baggerspecie aanwezig
zijn, maar alleen als het al voorafgaand aan het ontgraven of bewerken in de grond of
baggerspecie aanwezig was en niet is te voorkomen dat de grond of baggerspecie daarmee is
vermengd. Als er in een partij meer dan 20 gewichtsprocent steenachtig materiaal zit kan dit
bodemvreemde materiaal door middel van zeven worden verwijderd waardoor de partij weer
geschikt wordt voor toepassing op grond van deze paragraaf.
Wat betreft ander bodemvreemd materiaal dan steenachtig materiaal of hout, zoals plastics, geldt
dat het alleen sporadisch in de ontgraven grond of baggerspecie mag voorkomen. Bij normaal
gebruik van de bodem raakt dit materiaal doorgaans niet met de bodem vermengd, maar blijft het
eventueel op de bodem liggen. Bij zorgvuldig ontgraven of bewerken van de grond of baggerspecie
en eerst afvoeren van het verzamelde bodemvreemde materiaal hoort dit niet alsnog in de grond of
baggerspecie terecht te komen. Het begrip ‘sporadisch’ geeft in dit verband aan dat in toe te
passen grond of baggerspecie geringe hoeveelheden ander bodemvreemd materiaal aanwezig
mogen zijn, omdat dit niet altijd is te voorkomen. Er is voor het begrip sporadisch gekozen omdat
er geen precieze criteria zijn, zoals een bepaald gewichtspercentage, om te bepalen hoeveel ander
bodemvreemd materiaal er in grond of baggerspecie ten hoogste mag voorkomen. Plastics en
piepschuim bijvoorbeeld zijn zeer lichte materialen waarvoor het gewichtspercentage geen geschikt
criterium is. Bovendien wordt de inhoud van dit begrip ook bepaald door wat redelijkerwijs kan
worden verwijderd bij het zorgvuldig ontgraven of voor het toepassen. Het gaat er echter in de
praktijk niet zozeer om dat de grens wat in dit verband al dan niet sporadisch is scherp kan worden
vastgesteld, maar dat doeltreffend kan worden opgetreden in gevallen waarin het evident is dat
meer dan sporadisch bodemvreemd materiaal in grond of baggerspecie voorkomt.
Op grond van milieuhygiënische overwegingen kan in het omgevingsplan door maatwerkregels de
grens voor bodemvreemd materiaal voor specifieke toepassingen lager worden vastgesteld dan 20
gewichtsprocent, bijvoorbeeld voor gebieden met een bijzonder beschermingsniveau. Dit betekent
niet dat het materiaal niet als grond of baggerspecie wordt beschouwd, maar dat de grond of
baggerspecie in de gegeven context niet mag worden toegepast.
Tweede lid
Het eerste lid betreft bodemvreemd materiaal dat al in de bodem zit als het wordt afgegraven. Het
gaat nadrukkelijk niet om het bijmengen van bodemvreemd materiaal in grond of baggerspecie.
Om die reden is het van belang dat aangetoond kan worden dat voorafgaand aan het ontgraven of
bewerken al bodemvreemd materiaal in de bodem aanwezig was. Dit kan bijvoorbeeld blijken uit
het vooronderzoek bij de milieuverklaring, de milieuverklaring zelf en/of uit foto’s.
Artikel 4.1272 (milieu: kwaliteitseisen)
Eerste lid
Het eerste lid bevat de kwaliteitseisen die zijn gesteld voor de functionele toepassingen op de
landbodem bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder a tot en met e, en g, en het derde lid,
onder a en c. De kwaliteitseisen hebben betrekking op twee uitgangspunten: het toepassen van
grond of baggerspecie mag niet leiden tot verslechtering van de actuele kwaliteit van de bodem

288

(onder a) en het toepassen van grond of baggerspecie moet in overeenstemming zijn met de
kwaliteitseisen die gelden voor de beoogde functie van de landbodem (onder b). De kwaliteit van
de grond of baggerspecie die wordt toegepast, moet voldoen aan de strengste van beide eisen. Dit
werd in het generieke toetsingskader onder het voormalig Besluit bodemkwaliteit ook wel de
‘dubbele toets’ genoemd.
Bodemfunctieklassen hebben alleen betrekking op de landbodem. Voor de waterbodem zijn geen
bodemfunctieklassen vastgesteld en wordt alleen met kwaliteitsklassen gewerkt. In het Besluit
bodemkwaliteit worden de volgende kwaliteitsklassen en functieklassen onderscheiden.

In de toelichting op het Besluit bodemkwaliteit en vooral de daarop gebaseerde Regeling
bodemkwaliteit is ingegaan op de uitgangspunten bij de vaststelling van de kwaliteitseisen voor de
onderscheiden parameters.
Uit de combinatie van kwaliteitseisen in het eerste lid, onder a en b, volgt in feite al (zie het
schema) dat het niet is toegestaan grond of baggerspecie toe te passen die niet voldoet aan de
kwaliteitseisen voor een landbodem die is ingedeeld in de bodemfunctieklasse industrie. Er bestaat
namelijk geen bodemfunctieklasse van de landbodem die correspondeert met de kwaliteitsklasse
‘matig verontreinigd’ of ‘sterk verontreinigd’ van grond.
De kwaliteit van de ontvangende bodem is uitgangspunt. De bodemfunctieklasse van de
ontvangende bodem wordt bepaald aan de hand van de bodemfunctiekaart. Zie hiervoor de
toelichting bij artikel 5.89p van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Bij het toepassen van grond of
baggerspecie moet de kwaliteit van de grond of baggerspecie die wordt toegepast, worden
afgestemd op de kwaliteit van de ontvangende bodem. Voor de kwaliteit van grond die op
landbodem wordt toegepast, is het eenvoudig. Grond en landbodem zijn namelijk onderverdeeld in
overeenkomende kwaliteitsklassen. Dit betekent dat een milieuverklaring dat grond in de
kwaliteitsklasse ‘wonen’ is ingedeeld gebruikt kan worden om de grond toe te passen op de
landbodem van de kwaliteitsklasse ‘wonen’ of de bodemfunctieklasse ‘wonen’.
De systematiek voor de indeling van de waterbodem in een kwaliteitsklasse is deels op andere
uitgangspunten gebaseerd dan de indeling van de landbodem in een kwaliteitsklasse. Hierdoor
worden er voor baggerspecie/de waterbodem andere kwaliteitsklassen onderscheiden dan voor de
landbodem. Dat betekent dat bij toepassen van grond op de waterbodem respectievelijk bij
toepassen van baggerspecie op de landbodem getoetst moet worden of de grond voldoet aan de
kwaliteitseisen voor de waterbodem respectievelijk of de baggerspecie voldoet aan de
kwaliteitseisen voor de landbodem.

289

Als bijvoorbeeld licht verontreinigde baggerspecie op de landbodem wordt toegepast moet uit
vergelijking van de kwaliteit die voor de onderscheiden parameters is aangegeven in de
milieuverklaring die voor de baggerspecie is afgegeven, met de kwaliteitseisen voor de
kwaliteitsklasse en bodemfunctieklasse waarin de ontvangende landbodem is ingedeeld, worden
afgeleid of de baggerspecie mag worden toegepast. De kwaliteit van de baggerspecie moet voldoen
aan de kwaliteitseisen die gelden voor de kwaliteitsklasse waarin de ontvangende landbodem is
ingedeeld.
De initiatiefnemer kan worden aangesproken als een partij toegepaste grond of baggerspecie die
hij toepast niet voldoet aan de toepasselijke kwaliteitseisen. Doorgaans heeft namelijk (alleen) de
initiatiefnemer het in zijn macht om maatregelen te nemen om de overtreding ongedaan te maken.
De onderneming die de milieuverklaring bodemkwaliteit heeft afgegeven of het onderzoek heeft
verricht, kan dergelijke maatregelen niet nemen omdat hij geen zeggenschap heeft over het terrein
waar de grond of baggerspecie is toegepast. Ingeval de onderneming met een erkenning die het
onderzoek ten behoeve van de milieuverklaring heeft verricht een fout heeft gemaakt en op grond
daarvan is ten onrechte een milieuverklaring afgegeven, dan mag dat geen reden zijn dat de
nadelige gevolgen voor het milieu blijven bestaan omdat die onderneming met een erkenning
feitelijk niet in staat is om de benodigde maatregelen te nemen. Het is daarom van belang dat de
initiatiefnemer als opdrachtgever afspraken maakt die hem in staat stellen de kosten van eventueel
noodzakelijke maatregelen als gevolg van een verkeerde milieuverklaring te verhalen op de
onderneming van wie hij de bij de milieuverklaring horende grond of baggerspecie ontvangt.
Tweede lid
Het eerste lid bevat de kwaliteitseisen die zijn gesteld voor de functionele toepassingen in een
oppervlaktewaterlichaam bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder a, d en f tot en met i, en
derde lid, onder b en c.
Voor het toepassen van grond of baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam gelden met het oog
op het beschermen van het milieu andere kwaliteitseisen dan voor toepassen van grond en
baggerspecie op de landbodem. Het toepassen van grond of baggerspecie mag niet leiden tot
verslechtering van de actuele kwaliteit van de waterbodem (onder a). In onder b is aangegeven dat
als grond in een oppervlaktewaterlichaam wordt toegepast de kwaliteit, onverminderd de
kwaliteitseisen onder a, ook moet voldoen aan de kwaliteitsklasse ‘industrie’. Onder c is
aangegeven dat als baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam wordt toegepast de kwaliteit,
onverminderd de kwaliteitseisen onder a, ook moet voldoen aan de kwaliteitsklasse ‘matig
verontreinigd’.

290

Voor oppervlaktewaterlichamen bestaan geen bodemfunctieklassen. Daarom zou het op grond van
het eerste lid, onder a, mogelijk zijn dat grond met de kwaliteit ‘matig verontreinigd’ of ‘sterk
verontreinigd’ in een oppervlaktewaterlichaam met een waterbodem van dezelfde kwaliteit wordt
toegepast. Dat is echter niet wenselijk. Het tweede lid, voorkomt dat. Ook sterk verontreinigde
baggerspecie mag volgens deze bepaling niet op een waterbodem van dezelfde kwaliteit worden
toegepast.
Wat betreft het verschil in kwaliteitsklasse dat in het tweede lid, voor het toepassen van grond en
baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam, wordt gemaakt, kan het volgende worden
opgemerkt. Uit het schema blijkt dat de kwaliteitsklasse ‘matig verontreinigde grond’ deels
samenvalt met de kwaliteitsklasse ‘matig verontreinigde waterbodem’. Op een matig
verontreinigde waterbodem mag matig verontreinigde baggerspecie worden toegepast. Het is
echter niet wenselijk dat ’matig verontreinigde grond’ van dezelfde kwaliteit als een matig
verontreinigde waterbodem in een oppervlaktewaterlichaam wordt toegepast. Matig verontreinigde
grond mag namelijk ook niet op de landbodem worden toegepast. Als matig verontreinigde grond
wel op een matig verontreinigde waterbodem zou mogen worden toegepast, ontstaat het risico dat
matig verontreinigde grond die in het kader van saneringen vrijkomt bij ontgravingen uit de
landbodem en die niet op de landbodem mag worden toegepast, wel in oppervlaktewaterlichamen
wordt toegepast. Hierdoor zou de beoogde kwaliteitsverbetering van de waterbodem en het
watersysteem worden belemmerd. Het tweede lid, voorkomt dit.
Artikel 4.1273 (maatwerk kwaliteitseisen) [artikel 2.12, tweede lid en artikel 2.13,
tweede lid van het Besluit activiteiten leefomgeving]
In het eerste en tweede lid, zijn enkele specifieke voorwaarden en beperkingen opgenomen voor
het stellen van maatwerkregels en maatwerkvoorschriften waarbij kwaliteitseisen waaraan grond
en baggerspecie bij het toepassen moeten voldoen, worden versoepeld. Kort gezegd komt het erop
neer dat slechts gebruik kan worden gemaakt van soepelere eisen als de grond of baggerspecie
afkomstig is uit een aangewezen bodembeheergebied.
In artikel 2.12 van het Besluit activiteiten leefomgeving zijn algemene bepalingen opgenomen over
het stellen van maatwerkregels en in artikel 2.13 over het stellen van maatwerkvoorschriften.
Hieruit blijkt dat maatwerkregels en maatwerkvoorschriften kunnen worden gesteld, waarin wordt
afgeweken van de hoofdstukken 3 tot en met 5, tenzij in die hoofdstukken anders is bepaald. De
eisen kunnen bijvoorbeeld worden aangescherpt als het wenselijk is om lokaal verdergaande
bescherming te bieden. Het is echter niet wenselijk dat kwaliteitseisen zonder meer – binnen de
kaders van artikel 2.11 en 2.12 - kunnen worden versoepeld. Daarom zijn hiervoor in artikel
4.1273 specifieke voorwaarden en beperkingen opgenomen. Dit zijn ‘andere bepalingen’ in de zin
van artikel 2.12, respectievelijk 2.13.
Versoepeling van de kwaliteitseisen is in beginsel in strijd met ‘standstill’. Er kunnen zich echter
bijzondere lokale omstandigheden voordoen, waarin versoepeling van de kwaliteitseisen uit
algemene milieuoverwegingen wenselijk is. Er zijn enkele beperkingen en voorwaarden aan de
versoepeling van de kwaliteitseisen gesteld, om aan ‘standstill’ zoveel mogelijk recht te doen,
bijvoorbeeld door dit op gebiedsniveau te hanteren.

291

De aanleiding voor locatie specifieke regels is meestal dat de vraag naar en het aanbod van grond en
baggerspecie in een bepaald gebied beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Als er sprake is van
verontreinigde grond of baggerspecie die op een bepaalde locatie in overeenstemming met de algemene
regels van paragraaf 4.124 niet kan worden toegepast, omdat voor een of meer stoffen niet wordt voldaan
aan de kwaliteitseisen die daarvoor gelden op grond van artikel 4.1272, eerste lid, kan dit door versoepeling
van de kwaliteitseisen voor die stoffen alsnog mogelijk worden gemaakt. In veel binnensteden is bijvoorbeeld
sprake van te hoge gehalten aan lood en cadmium, die niet voldoen aan de kwaliteitseisen die op grond van
het Besluit bodemkwaliteit voor die stoffen zijn gesteld. Wanneer dergelijke verontreinigde grond of
baggerspecie die in het gebied vrijkomt, ook weer binnen dat gebied wordt toegepast, kan dit uit het belang
van een doelmatig beheer van afvalstoffen wenselijk zijn. Zo wordt voorkomen dat de grond of baggerspecie
over grotere afstanden moet worden vervoerd om elders wel volgens de regels te kunnen worden toegepast
of om op een andere (lager in de voorkeursvolgorde voor afvalverwerking) wijze moeten worden verwerkt.
Ook wordt door het toepassen van deze grond of baggerspecie het gebruik van primaire grondstoffen
beperkt. Doordat de grond of baggerspecie uit het gebied afkomstig is en ook weer binnen het gebied wordt
toegepast, is er op gebiedsniveau sprake van ‘standstill’.

Als echter sprake is van sterk verontreinigde grond of sterk verontreinigde baggerspecie, is het niet
wenselijk dat die grond of baggerspecie wordt toegepast op een locatie die niet sterk is
verontreinigd met de betreffende stof, ook niet als op gebiedsniveau ‘standstill’ is gewaarborgd. Er
is dan namelijk sprake van een serieus kwaliteitsprobleem dat niet groter moet worden door toe te
staan dat de grond of baggerspecie elders wordt toegepast waar geen sprake is van een sterke
verontreiniging met de betreffende stof. In het tweede lid wordt onder voorwaarden toegestaan dat
sterk verontreinigde grond of sterk verontreinigde baggerspecie afkomstig uit diffuus sterk
verontreinigde gebieden via maatwerkregels of maatwerkvoorschriften toch wordt toegepast. Als
voorwaarde wordt gesteld dat de grond of baggerspecie weer wordt toegepast op een locatie waar
de bodem al voor het toepassen diffuus sterk met de stof was verontreinigd. In dat geval is er
binnen de diffuse verontreiniging sprake van ‘standstill’ zonder dat de sterke verontreiniging verder
wordt verspreid. In de artikelen 44, 45 en 46 van het Besluit bodemkwaliteit, waren vergelijkbare
regelingen opgenomen.
Voor het stellen van maatwerkregels of maatwerkvoorschriften is als voorwaarde opgenomen dat
het gebied waar de locatiespecifieke regels of voorschriften gelden (het bodembeheergebied) wordt
aangewezen in het omgevingsplan, als sprake is van toepassen op de landbodem, of in de
waterschapsverordening, als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam. Dit is
geregeld in de artikelen 5.89p (omgevingsplan) en 6.3 (waterschapsverordening) van het Besluit
kwaliteit leefomgeving. De grond of baggerspecie die niet voldoet aan de kwaliteitseisen moet
afkomstig zijn uit het bodembeheergebied en ook weer binnen dat gebied worden toegepast. In het
Besluit bodemkwaliteit was het verplicht hiervoor een kaart op te stellen. Deze verplichting is
komen te vervalen. Dat neemt niet weg, dat het voor de hand ligt dat zowel bij een versoepeling
als bij een aanscherping van de kwaliteitseisen een kaart wordt vastgesteld, waaruit blijkt waar de
aangescherpte of versoepelde eisen gelden.
Het bodembeheergebied is niet bij voorbaat aan de grenzen van de gemeente of het beheergebied
van de waterbeheerder gebonden. Een gemeente of waterbeheerder kan een groter gebied
aanwijzen, waaruit grond of baggerspecie afkomstig moet zijn. Dit betekent niet dat de grond of
baggerspecie ook buiten de grenzen van de gemeente of het beheergebied mag worden toegepast.
Dat is alleen het geval als de andere gemeente(n) of waterbeheerder(s) dat in hun lokale beleid
hebben bepaald. Een gemeente of waterbeheerder heeft immers geen bevoegdheid om te bepalen
wat er buiten de grenzen van de gemeente of het beheergebied (niet) is toegestaan.
Artikel 4.1274 (milieu: grootschalig toepassen)
Dit artikel bevat de regels voor het toepassen van grote hoeveelheden grond en baggerspecie.
Voorwaarde om van artikel 4.1274 gebruik te mogen maken is dat de initiatiefnemer bij de melding
op grond van artikel 4.1266 aangeeft dat sprake is van grootschalig toepassen en dat daarbij van
artikel 4.1274 gebruik zal worden gemaakt. Deze voorwaarde is gesteld omdat het niet wenselijk is
dat voor een en dezelfde functionele toepassing tegelijkertijd verschillende regels gelden. De
292

initiatiefnemer moet vooraf een keuze maken welk regime hij wil toepassen. Dit was onder het
Besluit bodemkwaliteit ook al het geval.
Eerste lid
Onder grootschalig toepassen wordt verstaan het toepassen van een hoeveelheid van ten minste
5000 kubieke meter grond of baggerspecie in een laagdikte van ten minste 2 meter (voor de
aanleg van wegen en spoorwegen geldt een laagdikte van 0,5 meter). Het gaat om de totale
hoeveelheid grond of baggerspecie die bij de aanleg in de functionele toepassing wordt
aangebracht.
De functionele toepassingen waarvoor van de regeling voor grootschalig toepassen gebruik kan
worden gemaakt, zijn de omschreven in artikel 4.1269, tweede lid, onder a, e of f.
Ook bij andere functionele toepassingen dan bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder a, e of f,
kan sprake zijn van het toepassen van grond of baggerspecie in een hoeveelheid die voldoet aan
de criteria voor grootschalig toepassen. In die gevallen kan echter geen gebruik worden gemaakt
van de specifieke regeling voor grootschalig toepassen in artikel 4.1274, omdat voor deze
toepassingen het ongewenst is dat in afwijking van de eisen uit artikel 4.1272 wordt gewerkt. De
hoofdregel is dat bij toepassingen, die onderdeel van de bodem worden, de kwaliteit van de grond
en baggerspecie aansluit bij zowel de kwaliteit van de ontvangende bodem (‘standstill’) en (ingeval
toepassing op de landbodem) de bodemfunctie.
De omschrijving van de functionele toepassing onder b sluit uit dat afdeklagen op
saneringslocaties, bovenafdichtingen op stortplaatsen, gesloten stortplaatsen en voormalige
stortplaatsen onder deze functionele toepassing vallen. Bij een grootschalige toepassing moet
immers ten minste 5.000 kubieke meter grond of baggerspecie in een laagdikte van ten minste
twee meter worden toegepast. Een dergelijke dikte als afdeklaag of bovenafdichting is in strijd met
de functionele hoeveelheid. Overigens kan na het afdekken van een saneringslocatie of het
afdichten van een (gesloten of voormalige) stortplaats hierop nog steeds een functionele
toepassing worden gerealiseerd. En ook via grootschalig toepassen, en wel voor de in het eerste lid
expliciet aangewezen functionele toepassingen. Bijvoorbeeld de aanleg van een weg.
De regeling voor grootschalig toepassen geldt ook voor het toepassen van grond of baggerspecie in
een grootschalige toepassing voor de instandhouding, het herstel, de verandering of de uitbreiding
van die toepassing, ook als het toepassen van grond of baggerspecie zelf daarbij niet voldoet aan
het vereiste dat ten minste 5.000 m3 grond of baggerspecie in een laagdikte van ten minste 2 m
(wegen en spoorwegen: 0,5 m) wordt toegepast. Het gaat hierbij alleen om de instandhouding, het
herstel, de verandering of de uitbreidingen van toepassingen die al bij de aanleg voldeden aan de
eisen voor grootschalig toepassen en waarbij toen gebruik is gemaakt van de specifieke regeling
voor grootschalig toepassen84.
Tweede lid
Als is voldaan aan de voorwaarden voor grootschalige toepassing, zijn niet de kwaliteitseisen van
artikel 4.1272, eerste lid, Besluit activiteiten leefomgeving, van toepassing maar de kwaliteitseisen
die op grond van artikel 29 van het Besluit bodemkwaliteit gelden voor de kwaliteit emissiearme
grond of emissiearme baggerspecie. Benadrukt wordt dat deze kwaliteit geen kwaliteitsklasse
betreft. Dat is van belang in verband met het verbod om grond en baggerspecie van verschillende
kwaliteitsklassen met elkaar te vermengen.
Bij deze kwaliteitseisen gaat het om de emissiegrenswaarden, die betrekking hebben op de
emissies (uitloging van metalen en anorganische stoffen) van verontreinigende stoffen die in de

84

Het betreft toepassingen vanaf 1 juli 2008, de datum van inwerkingtreding van het Besluit bodemkwaliteit.

293

grond of baggerspecie voorkomen. Deze kwaliteit is niet in kwaliteitsklassen onderverdeeld. Het
enige criterium is dat de emissie uit de grond of baggerspecie niet te hoog is. Deze kwaliteitseis is
niet gerelateerd aan de kwaliteit van de ontvangende bodem, omdat de kwaliteitseis op zichzelf al
voldoende verzekert dat het grondwater – ook als er geen sprake is van standstill – niet met
verontreinigende stoffen wordt belast. Daarnaast moet de grond of baggerspecie voldoen aan de
kwaliteitsklasse ‘industrie’ als sprake is van toepassing op de landbodem (onder a), voldoen aan de
kwaliteitsklasse ‘industrie’ als sprake is van toepassing van grond in een oppervlaktewaterlichaam
(onder b) of voldoen aan de kwaliteitsklasse ‘matig verontreinigd’ als sprake is van toepassing van
baggerspecie in een oppervlaktewaterlichaam (onder c).
In de formulering van onder c is er rekening mee gehouden dat er voor baggerspecie geen
kwaliteitsklasse ‘industrie’ bestaat en ook geen daarmee corresponderende kwaliteitsklasse. De
kwaliteitsklasse ‘matig verontreinigd’ van baggerspecie valt weliswaar (ten dele) samen met de
kwaliteitsklasse ‘industrie’ van grond, maar komt daarmee niet overeen. Daarom is bepaald dat
baggerspecie bij toepassen op de landbodem de kwaliteit moet hebben die overeenkomt met de
kwaliteitsklasse ‘industrie’ van grond. Bij toepassen van grond in een oppervlaktewaterlichaam
doet zich dat probleem omgekeerd niet voor, omdat de kwaliteitseisen waaraan de grond moet
voldoen, niet zijn gerelateerd aan de kwaliteit van de baggerspecie die mag worden toegepast of
de kwaliteit van de ontvangende waterbodem. Om redenen vermeld in de toelichting op artikel
4.1272, tweede lid, mag in een oppervlaktewaterlichaam alleen grond van de kwaliteitsklasse
industrie worden toegepast.
Derde lid
In het derde lid is bepaald dat bij een grootschalige toepassing van grond en baggerspecie ter
verwezenlijking van een weg of spoorweg (eerste lid, onder a) of na de aanleg van een dergelijk
werk op toepassingen voor de instandhouding, het herstel, de verandering of de uitbreiding van
een dergelijke toepassing (eerste lid, onder c juncto a) een aaneengesloten laag bouwstoffen moet
worden aangebracht en in stand moet worden gehouden. Dat geldt echter niet voor de
bijbehorende bermen en taluds. Op bermen en taluds mag grond van de kwaliteitsklasse industrie
of baggerspecie van de kwaliteit die overeenkomt met de kwaliteitsklasse industrie van grond,
worden toegepast. Bermen en taluds raken door afspoeling van verontreinigingen op de weg
langzaam verontreinigd, waardoor het niet zinvol is om een afdeklaag aan te brengen van een
schonere kwaliteit dan de kwaliteit industrie. Afdekken van de bermen en taluds heeft geen zin
omdat de verontreinigingen van de weg dan op de afdeklaag terecht komen. Voor een berm of
talud wordt gerekend tot de dichtst bijgelegen fysieke afscheiding, met een afstand van ten
hoogste 10 meter vanaf de rand van de verharding van de weg of het ballastbed van de spoorweg.
In tegenstelling tot het Besluit bodemkwaliteit gelden de regels uit het derde lid nu ook voor
gemeentelijke wegen. Als omwille van het gebruik van de bermen en taluds van gemeentelijke
wegen de behoefte bestaat om daar schonere kwaliteit dan de kwaliteit industrie toe te passen,
kan de gemeente dat via maatwerkregels in het omgevingsplan vastleggen.
Vierde lid
In het vierde lid is bepaald dat op andere grootschalige toepassingen dan ter verwezenlijking van
een weg of spoorweg (eerste lid, onder b) of na de aanleg van een dergelijk werk op toepassingen
voor de instandhouding, het herstel, de verandering of de uitbreiding van een dergelijke toepassing
(eerste lid, onder c juncto b) een aaneengesloten laag bouwstoffen moet worden aangebracht en in
stand gehouden of een afdeklaag van grond of baggerspecie met een laagdikte van 0,5 m. In die
afdeklagen van grond of baggerspecie mogen alleen partijen worden toegepast die voldoen aan de
kwaliteitseisen die volgens artikel 4.1272, eerste en tweede lid, van het Besluit activiteiten
leefomgeving gelden voor de aangrenzende landbodem of, bij toepassen in een
oppervlaktewaterlichaam, dat niet tot landbodem wordt ontwikkeld, de kwaliteitseisen van de
aangrenzende waterbodem. Door het aanbrengen van de afdeklaag wordt de blootstelling in het

294

gebied aan verontreinigingen niet gewijzigd en wordt de grootschalige toepassing ingepast in de
omgeving.
Vijfde lid
De regels voor grootschalig toepassen zijn niet van toepassing op het toepassen van grond en
baggerspecie in de territoriale zee of in de exclusieve economische zone. Deze beperking vloeit
voort uit afspraken die gemaakt zijn in het London Protocol.
Artikel 4.1275 (maatwerk grootschalig toepassen) [artikel 2.12, tweede lid en artikel
2.13, tweede lid van het Besluit activiteiten leefomgeving]
In het eerste en tweede lid, zijn enkele specifieke voorwaarden en beperkingen opgenomen voor
het stellen van maatwerkregels en maatwerkvoorschriften waarbij kwaliteitseisen waaraan grond
en baggerspecie bij het toepassen moeten voldoen, worden versoepeld. Kort gezegd komt het erop
neer dat slechts gebruik kan worden gemaakt van soepelere eisen als de grond of baggerspecie
afkomstig is uit een aangewezen bodembeheergebied.
Versoepeling van de kwaliteitseisen is in beginsel in strijd met ‘standstill’. Er kunnen zich echter
bijzondere lokale omstandigheden voordoen, waarin versoepeling van de kwaliteitseisen uit
algemene milieuoverwegingen wenselijk is. Er zijn enkele beperkingen en voorwaarden aan de
versoepeling van de kwaliteitseisen gesteld, om aan ‘standstill’ zoveel mogelijk recht te doen,
bijvoorbeeld door dit op gebiedsniveau te hanteren.
Voor het stellen van maatwerkregels of maatwerkvoorschriften is als voorwaarde opgenomen dat
het gebied waar de locatiespecifieke regels of voorschriften gelden (het bodembeheergebied) wordt
aangewezen in het omgevingsplan, als sprake is van toepassen op de landbodem, of in de
waterschapsverordening, als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam. Dit is
geregeld in de artikelen 5.89p (omgevingsplan) en 6.3 (waterschapsverordening) van het Besluit
kwaliteit leefomgeving. De grond of baggerspecie die niet voldoet aan de kwaliteitseisen moet
afkomstig zijn uit het bodembeheergebied en ook weer binnen dat gebied worden toegepast.
Het bodembeheergebied is niet bij voorbaat aan de grenzen van de gemeente of het beheergebied
van de waterbeheerder gebonden. Een gemeente of waterbeheerder kan een groter gebied
aanwijzen, waaruit grond of baggerspecie afkomstig moet zijn. Dit betekent niet dat de grond of
baggerspecie ook buiten de grenzen van de gemeente of het beheergebied mag worden toegepast.
Voor een verdere wordt verwezen naar de toelichting bij artikel 4.1273 en naar hoofdstuk 11 van
het algemeen deel van de toelichting.
Artikel 4.1276 (milieu: toepassen in een diepe plas)
Dit artikel geeft de regels voor toepassen van grond of baggerspecie in een diepe plas. Het
toepassen van grond en baggerspecie is aangewezen als vergunningplichtige lozingsactiviteit, zie
de toelichting bij artikel 3.48p. De eisen die aan het toepassen van grond en baggerspecie worden
gesteld in artikel 4.1276 gelden, tenzij in die vergunning anders is bepaald.
Eerste lid
Deze bepaling heeft betrekking op het toepassen van grond en baggerspecie in een diepe plas. Dit
is een activiteit als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder i. Met het oog op de vereiste
functionaliteit van de activiteit en de omvang van een diepe plas gaat het hier altijd om
hoeveelheden die voldoen aan de vereisten voor grootschalige toepassingen als bedoeld in de zin
van artikel 4.1274. Voor toepassing van grond en baggerspecie in diepe plassen geldt echter met
het oog op het beschermen van het milieu een afzonderlijk toetsingskader.

295

Bij toepassen van grond of baggerspecie in een diepe plas is de algemene bepaling voor het
toepassen van grond en baggerspecie (artikel 4.1272) en die voor grootschalig toepassen (artikel
4.1274) niet van toepassing, omdat bij een diepe plas sprake is van een bijzondere situatie. De
diepe plas staat in namelijk verbinding met het (diepere) grondwater en soms in verbinding met
andere oppervlaktewaterlichamen. Daarmee is rekening gehouden bij het stellen van
kwaliteitseisen waaraan de grond of baggerspecie moet voldoen bij toepassen in een diepe plas. De
kwaliteitseisen ‘voor toepassen in een diepe plas geschikte grond’ en ‘voor toepassen in een diepe
plas geschikte baggerspecie’ zijn opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit die is vastgesteld op
grond van het Besluit bodemkwaliteit. Dat de toe te passen partijen aan deze kwaliteitseisen
voldoen moet blijken uit een bijbehorende milieuverklaring die is afgegeven op grond van een
onderzoek dat door een onderneming met een erkenning is verricht in overeenstemming met het
Besluit bodemkwaliteit en de Regeling bodemkwaliteit.
De specifieke kwaliteitseisen in combinatie met de onderzoeksmethode zijn zo vastgesteld dat bij
het toepassen van grond of baggerspecie wordt voldaan aan de doelstellingen van de kaderrichtlijn
water voor de kwaliteit van het grondwater en het oppervlaktewaterlichaam.
In artikel 4.1269, tweede lid, onder i, gaat het alleen om toepassingen van grond of baggerspecie
in een diepe plas die zijn bedoeld om de wanden van de plas te stabiliseren, om de plas te
verondiepen voor de bevordering van de natuurwaarde of recreatieve waarde van de plas of om de
plas tot landbodem te ontwikkelen voor de verwezenlijking van bedrijventerreinen,
woningbouwlocaties, landbouwgronden, natuurgronden of recreatieterreinen. Als in een diepe plas
voor andere doeleinden grond of baggerspecie wordt toegepast, dan moet worden voldaan aan de
voorschriften die op die activiteit van toepassing zijn en valt de activiteit niet onder artikel 4.1275.
Meestal is dan echter geen sprake van een functionele toepassing, maar van het verwijderen van
afvalstoffen wat op grond van paragraaf 4.124 niet is toegestaan.
Tweede
Nadat een activiteit als bedoeld in artikel 4.1269, tweede lid, onder i heeft plaatsgevonden moet op
de aangebrachte grond of baggerspecie binnen een jaar een afdeklaag van grond of baggerspecie
worden aangebracht. Er kunnen daarbij twee situaties worden onderscheiden, namelijk de situatie
dat nog steeds sprake is van een oppervlaktewaterlichaam (tweede lid) en de situatie dat de diepe
plas tot landbodem is ontwikkeld en niet langer sprake is van een oppervlaktewaterlichaam (derde
lid).
Als na het toepassen van de grond of baggerspecie sprake blijft van een oppervlaktewaterlichaam
moet een afdeklaag worden aangebracht die tot doel heeft om de kwaliteit van het
oppervlaktewater te beschermen. De grond of baggerspecie die in de afdeklaag wordt toegepast,
moet voldoen aan de kwaliteitseisen die in de Regeling bodemkwaliteit zijn opgenomen voor ‘voor
toepassen als afdeklaag in een diepe plas geschikte grond’ en ‘voor toepassen als afdeklaag in een
diepe plas geschikte baggerspecie’. Dat de grond of baggerspecie aan deze kwaliteitseisen voldoet
moet blijken uit een milieuverklaring die is afgegeven op grond van een onderzoek dat door een
onderneming met een erkenning is verricht in overeenstemming met het Besluit bodemkwaliteit en
de Regeling bodemkwaliteit.
De afdeklaag moet worden aangebracht binnen een jaar na voltooiing van de activiteit waarvoor
een melding is gedaan. De afdeklaag moet ook worden aangebracht als de activiteit voor een
periode van langer dan een jaar wordt onderbroken. Het is niet wenselijk dat het oppervlaktewater
na een jaar nog langer wordt blootgesteld aan de grond of baggerspecie die in de diepe plas is
toegepast. De activiteit moet zo snel mogelijk worden afgerond en niet voor langere duur worden
onderbroken.

296

Om te voorkomen dat na verloop van tijd de toegepaste grond of baggerspecie vrij komt te liggen,
waardoor het oppervlaktewater verontreinigd kan worden, moet de laagdikte van de afdeklaag ten
minste 0,5 meter zijn.
Derde lid
Als de diepe plas bij de herinrichting geheel of gedeeltelijk tot landbodem is ontwikkeld en dus niet
langer sprake is van een oppervlaktewaterlichaam, moet eveneens een afdeklaag worden
aangebracht. Het aanbrengen van de afdeklaag moet binnen een jaar na de beëindiging van de
activiteit plaatsvinden en de laagdikte van de afdeklaag moet ten minste 0,5 meter zijn. De
kwaliteit van de grond of baggerspecie die in de afdeklaag wordt toegepast, moet dan
overeenkomen met de kwaliteitseisen die volgens artikel 4.1272, eerste lid, gelden voor het
toepassen van grond en baggerspecie op of in de aangrenzende landbodem. Op deze wijze wordt
de nieuw ontwikkelde landbodem ingepast in de omgeving.
4.1277 (maatwerk toepassen in een diepe plas) [artikel 2.12, tweede lid en artikel 2.13,
tweede lid van het Besluit activiteiten leefomgeving]
In het eerste en tweede lid, zijn enkele specifieke voorwaarden en beperkingen opgenomen voor
het stellen van maatwerkregels, maatwerkvoorschriften en vergunningvoorschriften, waarbij
kwaliteitseisen waaraan grond en baggerspecie bij het toepassen moeten voldoen, worden
versoepeld. Kort gezegd komt het erop neer dat slechts gebruik kan worden gemaakt van
soepelere eisen als de grond of baggerspecie afkomstig is uit een aangewezen
bodembeheergebied.
Versoepeling van de kwaliteitseisen is in beginsel in strijd met ‘standstill’. Er kunnen zich echter
bijzondere lokale omstandigheden voordoen, waarin versoepeling van de kwaliteitseisen uit
algemene milieuoverwegingen wenselijk is. Er zijn enkele beperkingen en voorwaarden aan de
versoepeling van de kwaliteitseisen gesteld, om aan ‘standstill’ zoveel mogelijk recht te doen,
bijvoorbeeld door dit op gebiedsniveau te hanteren.
Voor het stellen van maatwerkregels, maatwerkvoorschriften en vergunningvoorschriften is als
voorwaarde opgenomen dat het gebied waar de locatiespecifieke regels of voorschriften gelden
(het bodembeheergebied) wordt aangewezen in het omgevingsplan, als sprake is van toepassen op
de landbodem, of in de waterschapsverordening, als sprake is van toepassen in een
oppervlaktewaterlichaam. Dit is geregeld in de artikelen 5.89p (omgevingsplan) en 6.3
(waterschapsverordening) van het Besluit kwaliteit leefomgeving. De grond of baggerspecie die
niet voldoet aan de kwaliteitseisen moet afkomstig zijn uit het bodembeheergebied en ook weer
binnen dat gebied worden toegepast.
Het bodembeheergebied is niet bij voorbaat aan de grenzen van de gemeente of het beheergebied
van de waterbeheerder gebonden. Een gemeente of waterbeheerder kan een groter gebied
aanwijzen, waaruit grond of baggerspecie afkomstig moet zijn. Dit betekent niet dat de grond of
baggerspecie ook buiten de grenzen van de gemeente of het beheergebied mag worden toegepast.
Voor een verdere wordt verwezen naar de toelichting bij artikel 4.1273 en naar hoofdstuk 11 van
het algemeen deel van de toelichting.
Artikel 4.1278 (milieu: verspreiden)
Dit artikel bevat een specifieke regeling voor het verspreiden (met inbegrip van verspreiden in een
weilanddepot) van baggerspecie in functionele toepassingen als bedoeld in artikel 4.1269, derde
lid.
Eerste lid

297

In afwijking van artikel 4.1272, eerste en derde lid, gelden voor verspreiden van baggerspecie
specifieke kwaliteitseisen voor de baggerspecie die wordt verspreid. Deze kwaliteitseisen, bedoeld
in artikel 29, vijfde lid, onder b, van het Besluit bodemkwaliteit, worden aangeduid als kwaliteit
‘voor verspreiden geschikte baggerspecie’. De kwaliteitseisen zijn verschillend al naar gelang de
baggerspecie wordt verspreid (al dan niet door middel van een weilanddepot) op de landbodem of
in een oppervlaktewaterlichaam (waarbij onderscheid is tussen zoet en zout
oppervlaktewaterlichaam).
Benadrukt wordt dat de kwaliteit ‘voor verspreiden geschikte baggerspecie’ geen kwaliteitsklasse
betreft. Dit is van belang vanwege het verbod om baggerspecie van verschillende kwaliteitsklassen
met elkaar te vermengen.
De kwaliteitseisen zijn opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit op grond van het Besluit
bodemkwaliteit. De reden daarvan is dat voor baggerspecie van de kwaliteit ‘voor verspreiden
geschikt’ een milieuverklaring nodig is waaruit blijkt dat de baggerspecie voldoet aan de daarvoor
geldende kwaliteitseisen. De afgifte van de milieuverklaring vindt plaats op grond van het Besluit
bodemkwaliteit door een onderneming met een erkenning. Voor de afgifte van een milieuverklaring
moet worden getoetst aan de kwaliteitseisen voor de kwaliteit ‘voor verspreiden geschikte
baggerspecie’ die zijn opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit. Dit neemt niet weg dat de
baggerspecie bij het toepassen altijd aan de kwaliteitseisen moet voldoen, ongeacht of daar een
(eventueel ten onrechte afgegeven) milieuverklaring bij zit. Voor een verdere toelichting wordt
verwezen naar de toelichting op artikel 4.1272, eerste lid.
De zinsnede ‘in afwijking van artikel 4.1272, eerste en tweede lid’ betekent dat er bij het
verspreiden van baggerspecie alleen aan de kwaliteitseisen voor de kwaliteit ‘voor verspreiden
geschikte baggerspecie’ hoeft te worden getoetst en niet aan de kwaliteitseisen voor de
kwaliteitsklasse en (bij toepassen op de landbodem) bodemfunctieklasse waarin de ontvangende
bodem is ingedeeld.
Op de landbodem mag baggerspecie afkomstig uit een oppervlaktewaterlichaam dat behoort tot de
regionale wateren op bodem met de functie landbouwgrond worden verspreid tot hoogstens 10 km
afstand van de plaats van vrijkomen.
Op landbouwgrond mag in beginsel uitsluitend ‘voor verspreiden geschikte baggerspecie’ worden
verspreid. Voor verspreiden op landbouwgrond gelden de kwaliteitseisen voor ‘verspreiden
geschikte baggerspecie’ in plaats van de kwaliteitseisen die op grond van artikel 4.1272 van het
Besluit activiteiten leefomgeving zijn gesteld. Dit is een gevolg van het feit dat de kwaliteitseisen
voor de bodemfunctie ‘landbouw/natuur’ zijn gebaseerd op de achtergrondwaarden in onbelaste
gebieden en Nederland en het voor het imago van landbouwproducten wenselijk is dat
landbouwgewassen op een ‘bodem van kwaliteit landbouw/natuur’ worden geteeld. De
achtergrondwaarden zijn niet opgesteld met het oog op het voorkomen van risico’s voor
voedselkwaliteit, waardoor ook op bodems die niet voldoen aan de kwaliteitseisen voor de
bodemfunctie ‘landbouw/natuur’ in sommige gevallen goede landbouwproducten kunnen worden
geproduceerd.
De meeste vrijkomende baggerspecie voldoet niet voor alle parameters aan de kwaliteitseisen voor
de bodemfunctie ‘landbouw/natuur’. Dat zou beperkingen voor het toepassen van baggerspecie
meebrengen, waardoor de baggerspecie niet kan worden verspreid in de nabijheid van de plaats
waar zij vrijkomt. Dit wordt omwille van de noodzaak van de baggerwerkzaamheden en met het
oog op de circulaire economie en klimaatadaptatie onwenselijk geacht. Daarom zijn voor het
verspreiden van baggerspecie op de landbodem specifieke normen afgeleid. Deze zijn gericht op
mengseltoxiciteit, de ms-PAF (meerdere stoffen, Potentieel Aangetaste Fractie). Dit houdt in dat
wordt uitgegaan van de risico’s die de relevante stoffen meebrengen in het mengsel waarin zij
voorkomen. De kwaliteitseisen geven dus een totaalbeoordeling van de kwaliteit van het mengsel
in verhouding tot de risico’s. Hierin is rekening gehouden met de ruimte die boven de

298

kwaliteitseisen voor de functie landbouw/natuur nog aanwezig is om minder strenge kwaliteitseisen
te stellen zonder dat dit ertoe leidt dat de bodem niet meer voor de functie landbouw geschikt is
als gevolg van onacceptabele risico’s voor de kwaliteit van de producten of de gezondheid van het
vee.
Artikel 4.1279(maatwerk verspreiden) [artikel 2.12, tweede lid en artikel 2.13, tweede
lid van het Besluit activiteiten leefomgeving]

In het eerste en tweede lid, zijn enkele specifieke voorwaarden en beperkingen opgenomen voor
het stellen van maatwerkregels en maatwerkvoorschriften waarbij kwaliteitseisen waaraan grond
en baggerspecie bij het toepassen moeten voldoen, worden versoepeld. Kort gezegd komt het erop
neer dat slechts gebruik kan worden gemaakt van soepelere eisen als de grond of baggerspecie
afkomstig is uit een aangewezen bodembeheergebied.
Versoepeling van de kwaliteitseisen is in beginsel in strijd met ‘standstill’. Er kunnen zich echter
bijzondere lokale omstandigheden voordoen, waarin versoepeling van de kwaliteitseisen uit
algemene milieuoverwegingen wenselijk is. Er zijn enkele beperkingen en voorwaarden aan de
versoepeling van de kwaliteitseisen gesteld, om aan ‘standstill’ zoveel mogelijk recht te doen,
bijvoorbeeld door dit op gebiedsniveau te hanteren.
Voor het stellen van maatwerkregels of maatwerkvoorschriften is als voorwaarde opgenomen dat
het gebied waar de locatiespecifieke regels of voorschriften gelden (het bodembeheergebied) wordt
aangewezen in het omgevingsplan, als sprake is van toepassen op de landbodem, of in de
waterschapsverordening, als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam. Dit is
geregeld in de artikelen 5.89p (omgevingsplan) en 6.3 (waterschapsverordening) van het Besluit
kwaliteit leefomgeving. De grond of baggerspecie die niet voldoet aan de kwaliteitseisen moet
afkomstig zijn uit het bodembeheergebied en ook weer binnen dat gebied worden toegepast.
Het bodembeheergebied is niet bij voorbaat aan de grenzen van de gemeente of het beheergebied
van de waterbeheerder gebonden. Een gemeente of waterbeheerder kan een groter gebied
aanwijzen, waaruit grond of baggerspecie afkomstig moet zijn. Dit betekent niet dat de grond of
baggerspecie ook buiten de grenzen van de gemeente of het beheergebied mag worden toegepast.
Voor een verdere wordt verwezen naar de toelichting bij artikel 4.1273 en naar hoofdstuk 11 van
het algemeen deel van de toelichting.
Wat betreft het via maatwerk mogelijk maken van verspreiden van sterk verontreinigde
baggerspecie op de landbodem kan nog worden opgemerkt dat dit vrijwel niet aan de orde zal zijn
omdat zich doorgaans geen diffuse zware verontreiniging voordoet van zowel de waterbodem als
de landbodem. Het kan echter wel het geval zijn, bijvoorbeeld als een beek door een diffuus sterk
verontreinigd gebied loopt.
Artikel 4.1280 (milieu: toepassen van tarragrond)
Dit artikel bevat met het oog op het beschermen van het milieu specifieke bepalingen over het
toepassen van tarragrond. Onder tarragrond wordt verstaan de aanhangende grond die vrijkomt bij
het behandelen van het gewas na de oogst. Het wordt ook wel spoelgrond of zeefgrond genoemd
en komt, afhankelijk van de oogstomstandigheden en gehanteerde scheidingstechnieken, zowel in
droge vorm als in natte vorm voor. Voor het toepassen van tarragrond gelden in principe de regels
voor het toepassen van grond, met een aantal verschillen die in dit artikel zijn opgenomen.
Eerste en tweede lid

299

Tarragrond hoeft voor enkele stoffen niet te voldoen aan de kwaliteitseisen die op grond van artikel
4.1272, eerste lid, en artikel 4.1274, tweede lid, onder a, gelden voor de kwaliteitsklasse en de
functieklasse waarin de ontvangende landbodem is ingedeeld.
Tarragrond kan voor bepaalde stoffen niet voldoen aan de kwaliteitseisen voor de kwaliteitsklasse
en de functieklasse van de ontvangende landbodem, respectievelijk de kwaliteitseisen voor de
kwaliteit emissiearme grond in geval van grootschalig toepassen van tarragrond. Desondanks
bestaan er geen milieuhygiënische bezwaren tegen het toepassen van tarragrond.
In tarragrond komt vers en onbestorven organisch materiaal van gewasresten, zoals loof en
wortelen, voor. Bij de afbraak van dit organisch materiaal ontstaan verschillende afbraakproducten.
Bij afbraak onder anaërobe condities ontstaan als tussenproducten onder andere stoffen als
cresolen, fenol, tolueen en overige stoffen, die in het laboratorium als minerale olie worden
gedetecteerd, in gehaltes die niet voldoen aan de kwaliteitseisen die gelden voor de
kwaliteitsklasse waarin de grond voor andere stoffen is ingedeeld. Dit verschijnsel kan zich ook
voordoen in de bodem van landbouwpercelen, bijvoorbeeld na zware regenval of kort na het
onderwerken van oogstrestanten. In de landbouw en in de verwerkende industrie, waar tarragrond
vrijkomt, ontstaan vorengenoemde stoffen in de tarragrond door natuurlijke processen. Zij worden
niet aan de tarragrond toegevoegd. Door het biologische afbraakproces zullen de stoffen in
tarragrond na enige tijd niet meer boven de achtergrondwaarden of de maximale waarden voor de
kwaliteitsklassen wonen en industrie worden aangetroffen. Naarmate het afbraakproces onder
meer aërobe condities plaatsvindt zal het afbraakproces nog sneller verlopen.
Daarom kunnen voor tarragrond hogere waarden voor genoemde stoffen worden toegestaan dan
op grond van het Besluit bodemkwaliteit voor grond gelden.
De kwaliteitseisen voor tarragrond zijn opgenomen in de op het Besluit bodemkwaliteit gebaseerde
Regeling bodemkwaliteit. Het onderzoek van de kwaliteit vindt plaats in overeenstemming met het
Besluit bodemkwaliteit, evenals de afgifte van een milieuverklaring op grond van het onderzoek,
waaruit blijkt dat de tarragrond aan de toepasselijke kwaliteitseisen voldoet.
Derde lid
Tarragrond mag alleen op de landbodem worden toegepast. Bij het toepassen van tarragrond in
een oppervlaktewaterlichaam of onder grondwaterniveau kunnen door de aanwezigheid van
onbestorven organisch materiaal ongewenste gevolgen voor de fysieke leefomgeving optreden,
zoals zuurstofloosheid van het oppervlaktewaterlichaam. Daarom is het toepassen van de
tarragrond alleen toegestaan op de landbodem.
Vierde lid
In het vierde lid is een speciale regeling opgenomen voor tarragrond die afkomstig is van
aardappelen die behandeld zijn met chloorprofam. Tarragrond van aardappelen is over het
algemeen schone grond. Bij de opslag van aardappelen wordt als kiemremmer de werkzame stof
chloorprofam gebruikt. In de praktijk voldoet deze tarragrond door de aanwezigheid van
chloorprofam niet altijd aan de toepasselijke kwaliteitseisen voor grond. Als de tarragrond van
aardappelen op de landbodem boven het grondwaterniveau wordt toegepast, verloopt de afbraak
van chloorprofam zo snel dat er geen risico’s zijn voor de kwaliteit van het grondwater. Het beleid
is erop gericht dat professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw zal
worden verboden. In verband hiermee is in het vierde lid bepaald dat het toepassen van tarragrond
van aardappelen in Natura 2000-gebieden en gebieden die zijn opgenomen in de natuurnetwerk
Nederland niet is toegestaan.
§ 4.125 Toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen in de voormalige mijnbouwgebieden in
de provincie Limburg

300

Paragraaf 4.125 bevat regels over het toepassen van (pure) mijnsteen en met grond en
baggerspecie vermengde mijnsteen in de voormalige mijnbouwgebieden in de provincie Limburg.
Artikel 4.1281 (toepassingsbereik)
Eerste lid
Dit artikel bepaalt de reikwijdte van paragraaf 4.125. Deze paragraaf is van toepassing op het
toepassen van (pure) mijnsteen en met grond en baggerspecie vermengde mijnsteen. Uit de
aanwijzing van de milieubelastende activiteit in artikel 3.48r volgt dat paragraaf 4.125 uitsluitend
van toepassing is op het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen die afkomstig is uit een
bij ministeriele regeling aangewezen herkomstgebied in de provincie Limburg in een
toepassingsgebied in de provincie Limburg dat bij ministeriële regeling is aangewezen. Zie voor de
aanwijzing van de gebieden de toelichting bij artikel 3.48r van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Mijnsteen en met ten hoogste 20 % grond en baggerspecie vermengde mijnsteen is een bouwstof
waarop paragraaf 4.123 van toepassing is. In artikel 3.48m is het toepassen van mijnsteen en
vermengde mijnsteen waarop paragraaf 3.2.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving van
toepassing is uitgezonderd van de activiteit toepassen van bouwstoffen.
Dit betekent dat voor het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen die afkomstig is uit
een bij ministeriele regeling aangewezen herkomstgebied in de provincie Limburg en die wordt
toegepast in een bij ministeriele regeling aangewezen toepassingsgebied in de provincie Limburg
de regels uit paragraaf 4.125 (voor toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen) gelden.
Voor het toepassen van mijnsteen en met ten hoogste 20 % grond en baggerspecie vermengde
mijnsteen die afkomstig is van buiten bij ministeriele regeling aangewezen herkomstgebied in de
provincie Limburg of voor het toepassen van mijnsteen en met ten hoogste 20 % grond en
baggerspecie vermengde mijnsteen die wordt toegepast buiten een bij ministeriele regeling
aangewezen toepassingsgebied in de provincie Limburg zijn de regels voor toepassen van
bouwstoffen uit paragraaf 4.123 van toepassing. Afhankelijk van waar de mijnsteen en vermengde
mijnsteen vandaan komt en wordt toegepast is dus of paragraaf 4.125 of paragraaf 4.123 van het
Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing, maar nooit gelijktijdig.
Onder mijnsteen wordt materiaal verstaan dat in het verleden in grote hoeveelheden is
vrijgekomen als nevengesteente bij de winning van steenkool. Mijnsteen bestaat in hoofdzaak uit
gebroken schalie en zandsteen met bijmenging van kolengruis.
Bij het opruimen van de ‘kolenbergen’ zijn grote hoeveelheden mijnsteen toegepast in voormalige
groeves (voor kleiwinning), voormalige grindgaten in de (uiterwaarden van de) Maas en als
mijnsteenbergen op de voormalige mijnterreinen. In de laatste decennia van de vorige eeuw is
mijnsteen ook grootschalig gebruikt als ophoogmateriaal voor woningbouw, industrieterreinen en
parken. Mijnsteen is daardoor in Limburg op grote schaal aanwezig in de (water)bodem. Het beleid
in dit gebied is de afgelopen decennia gericht geweest op het concentreren van bij
graafwerkzaamheden vrijkomende mijnsteen en vermengde mijnsteen in de gebieden waar het
reeds grootschalig is toegepast. Verspreiden van de mijnsteen en vermengde mijnsteen naar
buiten de gebieden is vanwege de milieuhygiënische eigenschappen van de mijnsteen en
vermengde mijnsteen ongewenst. In paragraaf 4.125 zijn de voorwaarden voor toepassen van
mijnsteen en vermengde mijnsteen opgenomen die een voortzetting beogen van het beleid om de
mijnsteen en vermengde mijnsteen die vrijkomt te concentreren binnen de grenzen van het bij
ministeriele regeling aangewezen toepassingsgebied in de provincie Limburg.
Tweede lid

301

In het tweede lid is bepaald dat aan de voorschriften van paragraaf 4.125 wordt voldaan voor elke
partij mijnsteen of vermengd mijnsteen, die wordt toegepast, tenzij daarin anders is bepaald.
Derde lid
Baggerspecie wordt hierin omschreven als materiaal dat is vrijgekomen uit de bodem of oever van
een oppervlaktewaterlichaam en at bestaat uit minerale delen met een maximale korrelgrootte van
2 millimeter en organische stof in een verhouden en met een structuur zoals deze in de bodem van
nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind met
een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter.
De definitie van baggerspecie heeft betrekking op het fijne bodemmateriaal (maximale
korrelgrootte van 2 millimeter) alsmede op van nature in de bodem voorkomende schelpen en
grind (2–63 mm). Ook natuurlijke mengsels van fijn bodemmateriaal en schelpen en grind vallen
onder het begrip baggerspecie. Het fijne bodemmateriaal bestaat doorgaans uit minerale delen met
een maximale korrelgrootte van 2 millimeter en organische stof. In uitzonderingsgevallen komt ook
baggerspecie voor met vrijwel geen organische stof (bijvoorbeeld dekzanden) of vrijwel geen
minerale delen (bijvoorbeeld mineraalarm veen). Schelpen en grind zijn in de definitie opgenomen
omdat zij regelmatig in de bodem voorkomen, en toepassing ervan als bodem geen bezwaren uit
milieuoogpunt kent. Uitsluiting van deze materialen zou het toepassen van baggerspecie nodeloos
beperken. Natuurlijke bodemmaterialen groter dan 63 mm worden in de bodemkunde beschouwd
als stenen en worden niet gerekend tot de grondmatrix.
Het begrip baggerspecie is nevengeschikt aan het begrip grond. Baggerspecie is dus niet opgevat
als een categorie grond maar als een zelfstandige categorie. Baggerspecie is bodemmateriaal dat
vrijkomt uit het oppervlaktewater of de voor dat water bestemde ruimte.
Hieraan kan worden toegevoegd dat de plaats waar het materiaal vrijkomt, bepaalt of er sprake is
van baggerspecie. Baggerspecie wordt ontgraven uit de waterbodem of oeverbodem van een
oppervlaktewaterlichaam. Tijdens de behandeling, bewerking of tijdelijke opslag van het materiaal
is nog steeds sprake van baggerspecie. Pas nadat de baggerspecie op de landbodem is
aangebracht, is niet langer sprake van baggerspecie. Het materiaal gaat dan deel uitmaken van de
bodem omdat het vereiste van terugneembaarheid, anders dan bij het toepassen van bouwstoffen,
niet geldt.
Onder grond wordt hier verstaan vast materiaal dat bestaat uit minerale delen met een maximale
korrelgrootte van 2 millimeter en organische stof in een verhouding en met een structuur zoals
deze in de bodem van nature worden aangetroffen, alsmede van nature in de bodem voorkomende
schelpen en grind met een korrelgrootte van 2 tot 63 millimeter en ten hoogste 20%
bodemvreemd materiaal, niet zijnde baggerspecie.
De definitie van grond heeft betrekking op het fijne bodemmateriaal (maximale korrelgrootte van 2
millimeter) alsmede op van nature in de bodem voorkomende schelpen en grind (2–63 mm). Ook
natuurlijke mengsels van fijn bodemmateriaal en schelpen en grind vallen onder het begrip grond.
Het fijne bodemmateriaal bestaat doorgaans uit minerale delen met een maximale korrelgrootte
van 2 millimeter en organische stof. In uitzonderingsgevallen komt ook grond voor met vrijwel
geen organische stof (bijvoorbeeld dekzanden) of vrijwel geen minerale delen (bijvoorbeeld
mineraalarm veen). Schelpen en grind zijn in de definitie opgenomen omdat zij regelmatig in de
bodem voorkomen, en toepassing ervan als bodem geen bezwaren uit milieuoogpunt kent.
Uitsluiting van deze materialen zou het toepassen van grond nodeloos beperken. Natuurlijke
bodemmaterialen groter dan 63 mm worden in de bodemkunde beschouwd als stenen en worden
niet gerekend tot de grondmatrix.
Artikelen 4.1282 (melding) [artikel 4.3 in samenhang met artikel 4.4, eerste lid, van de
wet]

302

Dit artikel regelt de eisen aan de melding voorafgaand aan de activiteit. De meldingsplicht moet
worden onderscheiden van de verplichting die is opgenomen in artikel 4.1283 om bepaalde
gegevens en bescheiden aan het bevoegd gezag toe te zenden.
Eerste lid
Volgens het eerste lid is het verboden mijnsteen en met grond en bagger vermengde mijnsteen toe
te passen zonder dit ten minste vijf werkdagen voor het begin van het toepassen te melden. Een
melding is pas compleet als alle gegevens die worden gevraagd zijn versterkt. De meldplicht heeft
niet tot doel om beoordeling van de activiteit vooraf door het bevoegd gezag mogelijk te maken.
Als de melding is gedaan, mag de activiteit onder de gestelde voorwaarden plaatsvinden.85 Het
bevoegd gezag controleert het meldingsformulier en bij behorende rapporten en documenten. De
controle wordt niet gevolgd door een formeel besluit (beschikking) in de zin van de Algemene wet
bestuursrecht. Het bevoegd gezag gaat alleen na of de melding al dan niet voldoet aan de eisen
van dit artikel. Het is het bevoegd gezag niet toegestaan andere eisen toe te voegen. Wanneer de
melding niet conform de vereisten is ingediend, kan het bevoegd gezag in het kader van de
handhaving aan de initiatiefnemer meedelen aan welke eisen van het Besluit niet is voldaan. Deze
mededeling is geen besluit (beschikking) in de zin van artikel 1:3 van de Algemene wet
bestuursrecht. Bepalingen over het elektronisch verkeer en de mogelijkheden om per post een
melding te doen zijn opgenomen in het Omgevingsbesluit, zie daarvoor afdeling 14.1 van dat
besluit en de toelichting daarop. Zie voor bepalingen over de bekendmaking van meldingen door
het bevoegd gezag afdeling 10.5 van dat besluit.
Als het voornemen om mijnsteen en met grond of baggerspecie vermengde mijnsteen toe te
passen niet is gemeld, is het toepassen niet toegestaan. Het achterwege laten van een melding
heeft dus grote gevolgen.
Tweede lid
In het tweede lid is de specifieke informatie opgesomd die bij de melding moet worden verstrekt,
naast de algemene informatie die al moet worden verstrekt op grond van afdeling 2.6 van het
Besluit activiteiten leefomgeving. Gelet op het toegenomen belang van de melding is kritisch
gekeken welke informatie, onder de meldingsplicht van artikel 4.1282 valt, en welke onder de
informatieplicht van artikel 4.1283.
De meldingsplicht heeft betrekking op de informatie die bepalend is of het toepassen van mijnsteen
en met grond en baggerspecie vermengd mijnsteen in de voorgenomen vorm op de voorgenomen
locatie als zodanig is toegestaan Het brengt veel onnodige moeite en kosten mee om een
toepassing achteraf weer te verwijderen wanneer blijkt dat zij in de voorgenomen vorm op de
voorgenomen locatie niet is toegestaan. De gegevens die in de melding moeten worden verstrekt,
stelt het bevoegd gezag in staat om tijdig in te grijpen als het toepassen niet (op de beoogde
locatie of in de beoogde vorm) is toegestaan. Specifieke informatie over de afzonderlijke partijen
die worden toegepast, is minder cruciaal voor de beoordeling van de toelaatbaarheid van de
beoogde toepassing als zodanig. Daarom geldt voor de afzonderlijke partijen alleen de
informatieplicht op grond van artikel 4.1283.
Onder a
De functionele toepassingen die zijn toegestaan, zijn in artikel 4.1285, tweede lid, limitatief
opgesomd. In de melding wordt aangegeven welke van de opgesomde functionele toepassing
wordt gerealiseerd en wordt onderbouwd waarom de initiatiefnemer de toepassing als functioneel
ziet. Veelal is het realiseren van een functionele toepassing het gevolg van een ruimtelijk besluit,
zoals bij de aanleg van een weg.

85

Stb. 2018, 293

303

Onder b
De melding omvat eveneens de dimensionering (de omvang in lengte, hoogte en breedte) van de
functionele toepassing. Hieruit kan worden opgemaakt of er inderdaad sprake is van een
functionele toepassing en of niet meer mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt toepast dan
noodzakelijk is voor het realiseren van de functionele toepassing (artikel 4.1286 functionele
hoeveelheid).
Onder c
De hoeveelheid mijnsteen of met grond of baggerspecie vermengd mijnsteen die zal worden
toegepast stelt het bevoegd gezag in staat om zich een oordeel te vormen of inderdaad sprake is
van een functionele toepassing en in het bijzonder of daarbij wordt voldaan aan artikel 4.1286
(functionele hoeveelheid). Het gaat om de hoeveelheid mijnsteen of vermengd mijnsteen die in
totaal in het kader van de beoogde functionele toepassing zal worden toegepast. Het toepassen
kan eventueel in fasen plaatsvinden, maar de melding bevat de hoeveelheid van al deze fasen
samen.
Er kan sprake zijn van grootschalig toepassen als bedoeld in artikel 4.1290. Ook hierbij wordt
gekeken naar de totale hoeveelheid die in het kader van de beoogde functionele toepassing zal
worden toegepast. De omvang van de totale toepassing geeft het bevoegd gezag ook een indruk
van de gevolgen van de functionele toepassing voor de fysieke leefomgeving en de mate waarin
toezicht op de uitvoering aan de orde is.
Onder d
De verwachte datum van het begin van het toepassen is mede belangrijk om (risicogestuurd)
toezicht uit te oefenen.
Onder e en f
Dit meldingsvereiste vult artikel 2.16 van het Besluit activiteiten leefomgeving aan, waarin is
bepaald dat in de melding van de activiteit het adres van de voorgenomen activiteit moet worden
vermeld. Locaties waar mijnsteen en vermengde mijnsteen worden toegepast hebben niet altijd
een adres. Daarom moeten bij de melding de gegevens over de coördinaten van de ontvangende
landbodem of het ontvangende oppervlaktewaterlichaam worden verstrekt. Mocht van de
ontvangende landbodem het adres vermeld zijn, dan kunnen de coördinaten achterwege worden
gelaten.
De informatie over de locatie waar de mijnsteen of vermengde mijnsteen zal worden toegepast
stelt het bevoegd gezag in staat zich een beeld vormen of de voorgenomen toepassing van
mijnsteen of vermengde mijnsteen op de beoogde locatie is toegestaan. Dit is bijvoorbeeld niet het
geval als de activiteit waarbij de mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt toegepast niet in
overeenstemming is met de functie die aan de locatie in het omgevingsplan is toegewezen. Voor
mijnsteen en vermengde mijnsteen geldt bovendien dat deze moeten worden toegepast in een bij
ministeriële regeling aangewezen toepassingsgebied. Dit kan het bevoegd gezag controleren aan
de hand van de gemelde locatie.
Onder g
Als de initiatiefnemer ervoor kiest om bij grootschalig toepassen van mijnsteen en vermengd
mijnsteen gebruik te maken van artikel 4.1290, moet bij de melding een verklaring worden
verstrekt dat het toepassen zal plaatsvinden in overeenstemming met artikel 4.1290. Het is van
belang dat voordat met het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt aangevangen,
duidelijk wordt gemaakt onder welk regime dit zal gebeuren.
Derde lid
Als het toepassen op een andere manier wordt uitgevoerd dan in de melding is aangegeven moet
dit tenminste vijf werkdagen voorafgaand aan die wijziging worden gemeld. Op grond van het
zesde lid geldt voor het grootschalig toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen een
meldtermijn van vier weken, welke termijn eveneens geldt voor de het op een andere manier

304

toepassen dan in de melding is aangegeven. De keuze om grootschalig toe te passen kan niet meer
worden gewijzigd, omdat er voor grootschalig toepassen andere eisen gelden.
Vierde lid
Om de administratieve lasten te beperken in situaties waarin het toepassen alleen geringe risico’s
voor het milieu meebrengt zijn enkele uitzonderingen op de meldplicht gemaakt. Dit betekent niet
dat voor het toepassen van mijnsteen en vermengd mijnsteen in de uitgezonderde gevallen geen
inhoudelijke regels gelden, maar alleen dat het toepassen niet vooraf hoeft te worden gemeld.
Evenmin betekent dit dat er geen toezicht mogelijk is of gehouden zal worden op de naleving van
die regels als hiertoe aanleiding bestaat, bijvoorbeeld omdat er signalen zijn dat sprake is van
overtreding daarvan.
Er hoeft niet te worden gemeld als mijnsteen en vermengd mijnsteen wordt toegepast door
particulieren, dat wil zeggen natuurlijke personen die dit niet doen in het kader van de uitoefening
van beroep of bedrijf. Het gaat vaak om het toepassen van geringe hoeveelheden mijnsteen en
vermengd mijnsteen, veelal in tuinen. Naar aanleiding van recente ontwikkelingen 86 is de
afbakening verder verduidelijkt door de invoering van een maximum hoeveelheid toe te passen
mijnsteen of vermengde mijnsteen van ten hoogste 25 kubieke meter. Als meer mijnsteen of
vermengde mijnsteen wordt toegepast, is er in de regel geen sprake van toepassen door een
natuurlijk persoon, anders dan in de uitoefening van zijn beroep op bedrijf
Vijfde lid
Er hoeft ook niet iedere keer opnieuw te worden gemeld als op dezelfde locatie in dezelfde
functionele toepassing nieuwe partijen mijnsteen en vermengd mijnsteen worden toegepast. Er kan
dan worden volstaan met specifieke informatie die op die partijen betrekking heeft (informatieplicht
van artikel 4.1283).
Zesde lid
Gezien de grote hoeveelheid mijnsteen of gemengd mijnsteen waarvan sprake kan zijn, geeft het
zesde lid het bevoegd gezag vier weken om de melding te beoordelen.
Artikel 4.1283 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Deze bepaling bevat een informatieverplichting per toe te passen partij mijnsteen of vermengde
mijnsteen. Deze informatieverplichting moet worden onderscheiden van de meldingsplicht, die
geldt voor de toepassing als geheel (zie toelichting op artikel 4.1282).
Eerste lid
De informatie moet ten minste vijf dagen voor het begin van de activiteit worden verstrekt. Met
een termijn van vijf dagen is een evenwicht beoogd tussen enerzijds de wens van het bedrijfsleven
om de melding zo kort mogelijk voordat de activiteit plaatsvindt te mogen indienen (omdat men de
mijnsteen en vermengde mijnsteen na de verkrijging graag meteen wil toepassen of het moment
van toepassing kan wijzigen) en de wens van het bevoegd gezag om enige tijd te hebben om de
ingediende informatie te beoordelen (onder andere met het oog op een beter (risico-gestuurd)
toezicht, in het bijzonder het fysieke toezicht op de locatie van toepassen).
Als uit de informatie die op grond van dit artikel is verstrekt, blijkt dat het toepassen in strijd is
met bepaalde verplichtingen, dan kan de strijdigheid vaak nog worden opgeheven zonder dat de
functionele toepassing als geheel in gevaar komt. Dit is bijvoorbeeld het geval als de mijnsteen of
vermengde mijnsteen niet voldoet aan de toepasselijke kwaliteitseisen. In dat geval kunnen andere
86

Raad van State 7 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018-784.

305

partijen mijnsteen of vermengde mijnsteen alsnog worden toegepast in plaats van de partijen die
niet voldoen. Deze informatie hoeft niet in de melding te worden opgenomen, omdat het de
bedoeling is dat in beginsel met een eenmalige melding voor een functionele toepassing kan
worden volstaan en op het moment van melding nog niet voor alle partijen mijnsteen en
vermengde mijnsteen die zullen worden toegepast, een milieuverklaring kan worden verstrekt. De
verstrekking van een milieuverklaring voor elke partij mijnsteen of vermengde mijnsteen die wordt
toegepast, is daarom opgenomen in de (telkens terugkerende) informatieverplichting op grond van
dit artikel.
Onder a en b
Informatie over de verwachte data waarop het toepassen zal beginnen en eindigen is van belang
voor het houden van fysiek toezicht. Het bevoegd gezag kan langsgaan op de locatie waar de
toepassing plaatsvindt.
Onder c
Uit een milieuverklaring die voor de partij is afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit
krijgt het bevoegd gezag informatie over de kwaliteit van elke partij mijnsteen en vermengde
mijnsteen. De wijze waarop een milieuverklaring moet worden afgegeven en het daarvoor
genodigde onderzoek moet worden verricht, is niet in het Besluit activiteiten leefomgeving
geregeld, maar blijft geregeld in het Besluit bodemkwaliteit.
Onder d
Voor mijnsteen en vermengde mijnsteen geldt dat deze volgens paragraaf 4.125 Besluit activiteiten
leefomgeving afkomstig moet zijn van een bij ministeriële regeling aangewezen herkomstgebied in
de provincie Limburg. Dit kan het bevoegd gezag controleren aan de hand van de herkomst.
Informatie over de herkomst van elke partij mijnsteen en gemengd mijnsteen geeft zicht op de
‘grondstromen’ en is nodig met het oog op de ketenhandhaving. Dit houdt in dat het duidelijk moet
zijn waar de mijnsteen en gemengd mijnsteen wordt ontgraven en waar deze naar toe gaat. Verder
is deze informatie nodig om te kunnen beoordelen of voor de milieuverklaring toereikend
onderzoek heeft plaatsgevonden.
Onder e
Uit een milieuverklaring die voor de partij is afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit
krijgt het bevoegd gezag informatie over de kwaliteit van elke partij mijnsteen of vermengde
mijnsteen. De wijze waarop een milieuverklaring moet worden afgegeven en het benodigde
onderzoek dat daarvoor moet worden verricht blijft geregeld in het Besluit bodemkwaliteit.
Onder f
Voor de meeste toepassingen van mijnsteen en vermengde mijnsteen is het noodzakelijk om voor
het bepalen van de kwaliteitseisen voor de mijnsteen of vermengde mijnsteen ook de kwaliteit van
de ontvangende bodem te kennen. Bij de informatieplicht wordt daarom ook gevraagd om een
milieuverklaring bodemkwaliteit van de ontvangende bodem. In het derde lid is aangegeven dat bij
grootschalig toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen het niet noodzakelijk is om de
ontvangende bodemkwaliteit te kennen.
Onder g
Als de kwaliteitseis die voor de toegepaste mijnsteen en gemengd mijnsteen geldt aan de kwaliteit
van de aangrenzende landbodem is gerelateerd, moet informatie worden verstrekt in de vorm van
de kwaliteitsklasse van de aangrenzende landbodem. Dit is het geval bij toepassen van mijnsteen
en vermengde mijnsteen in een afdeklaag op een grootschalige toepassing als bedoeld in artikel
4.1290, vierde lid.
Tweede lid

306

Om de administratieve lasten te beperken in situaties waarin het toepassen alleen geringe risico’s
voor het milieu meebrengt zijn enkele uitzonderingen op de informatieplicht voor het begin van de
activiteit gemaakt. Deze uitzonderingen op de informatieverplichting zijn vergelijkbaar met de
uitzonderingen op de meldingsplicht van artikel 4.1282.
Er hoeft geen informatie voor het begin van de activiteit te worden verstrekt als mijnsteen of
vermengde mijnsteen wordt toegepast door particulieren, dat wil zeggen natuurlijke personen die
dit niet doen in het kader van de uitoefening van beroep of bedrijf. Het gaat vaak om het
toepassen van geringe hoeveelheden, veelal in tuinen. Naar aanleiding van recente
ontwikkelingen87 is de afbakening verder verduidelijkt door in de bepaling een maximum
hoeveelheid toe te passen mijnsteen of vermengde mijnsteen op te nemen van ten hoogste 25 m3.
Als meer mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt toegepast, is er in de regel geen sprake van
toepassen door een natuurlijk persoon, anders dan in de uitoefening van zijn beroep op bedrijf.
Derde lid
Bij grootschalige toepassing is de kwaliteit van de ontvangende bodem niet van belang voor de
toelaatbaarheid van het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen. Alleen de kwaliteit van
de mijnsteen en vermengde mijnsteen is bepalend. De in het derde lid, onder f, bedoelde
informatie is in die gevallen niet relevant.
Vierde lid
Bepaalde gegevens en bescheiden hoeven voor het begin van de activiteit niet te worden verstrekt,
als zij al eerder zijn verstrekt.
Artikel 4.1284 (gegevens en bescheiden: tijdens en na afloop van de activiteit)
Dit artikel regelt dat de gegevens en bescheiden, bedoeld in artikel 4.1282 en 4.1283 beschikbaar
zijn tijdens het verrichten van de activiteit. Deze informatie wordt ten minste vijf jaar nadat de
activiteit is verricht bewaard.
Artikel 4.1285 (milieu: functionele toepassing)
Eerste lid
Dit artikel regelt dat mijnsteen en vermengde mijnsteen met het oog op het beschermen van het
milieu alleen mogen worden toegepast in een bij ministeriele regeling aangewezen
toepassingsgebied in Limburg en in het tweede lid aangewezen functionele toepassing.
Het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen betreft niet alleen de aanleg van de
functionele toepassing maar ook de instandhouding, het herstel, de verandering en de uitbreiding
daarvan. Het opnemen van deze termen is bedoeld als een verduidelijking ten opzichte van de
voormalige regels uit het Besluit bodemkwaliteit, waarmee geen inhoudelijke wijziging is beoogd.
Tweede lid
Toepassen van mijnsteen is niet in elke functionele toepassing toegestaan, maar alleen in
functionele toepassingen die limitatief zijn opgesomd. Ook de mogelijkheid van grootschalige
toepassing staat open (artikel 4.1290). Niet alle functionele toepassingen die zijn genoemd in de
paragraaf voor grond en baggerspecie (artikel 4.1269) zijn voor de toepassing van mijnsteen en
vermengde mijnsteen relevant of gebruikelijk.

87

Raad van State 7 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018-784.

307

Onder a
Deze functionele toepassing betreft het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen in
wegen of spoorwegen, bouwwerken en dijken. Uit de omschrijving van het begrip weg88 in Bijlage I
bij het Besluit activiteiten leefomgeving volgt dat onder wegen ook de grondlichamen vallen
waarop wegen zijn aangelegd. Voor geluidswallen is uitdrukkelijk vermeld dat zij ook tot de weg of
spoorweg behoren.
Onder b
Als gevolg van inklinking treedt bodemdaling op. Om in die gebieden bedrijventerreinen of
woningbouwlocaties te kunnen verwezenlijken is het door een hoge grondwaterstand vaak
noodzakelijk om eerst de bodem op te hogen. Het opnemen van het ophogen van tuinen en
recreatieterreinen als functionele toepassing is bedoeld als verduidelijking en is een juridisering van
bestaande praktijk. Onder “recreatieterreinen” vallen bijvoorbeeld golf- en crossbanen.
De omschrijving onder b omvat niet het na ophoging toepassen van mijnsteen of vermengde
mijnsteen in het kader van de (her)inrichting van het terrein, dit valt onder onderdeel c.
Onder c
Ophoging van de landbodem kan noodzakelijk zijn voor het herstel of verbetering van de
bodemgesteldheid van een terrein, of om de landbouwkundige, natuurwaarde of recreatieve
waarde van het terrein te bevorderen.
In natuurgebieden kan grondverzet nodig zijn, met het oog op natuurontwikkeling, bijvoorbeeld om
variëteit in biotopen te krijgen. Niet iedere ophoging van natuurgronden is een functionele
toepassing. Dit is alleen het geval als hierdoor de natuurwaarde wordt verhoogd.
Onder d
Op grootschalige toepassingen van mijnsteen en vermengde mijnsteen moet een afdeklaag worden
aangebracht. Deze afdeklaag is geen onderdeel van de grootschalige toepassing en valt onder de
algemene regels voor het toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen.
Onder e
Om het mogelijk te maken dat voormalige winplaatsen van delfstoffen na beëindiging van de
winning een nieuwe functie kunnen gaan vervullen, is het vaak nodig dat zij met het oog op de
veiligheid en herinrichting worden gestabiliseerd en aangevuld. Het stabiliseren is bedoeld om de
veiligheid te waarborgen.
Onder f
Ophogingen, verondiepingen en dempingen in oppervlaktewaterlichamen houden verband met de
water(bodem)opgave. Het gaat hierbij om het klimaatbestendig maken van
oppervlaktewaterlichamen ter bescherming tegen overstromingen en wateroverlast, het
bevorderen van natuurwaarden en recreatieve waarden, waaronder het verwezenlijken van de
instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden, en het in stand houden van de afvoeren scheepvaartfunctie van watersystemen. Ten opzichte van het voormalige artikel 35 van het
Besluit bodemkwaliteit zijn recreatieve waarden toegevoegd. In het Besluit bodemkwaliteit omvatte
deze categorie ook ‘de toepassing van grond of baggerspecie in ophogingen in waterbouwkundige
constructies’. Deze activiteit valt nu onder a.
Derde lid
In het derde lid, is voor de duidelijkheid vastgelegd dat bij toepassen van mijnsteen en vermengde
mijnsteen die als afvalstoffen moeten worden aangemerkt, in een functionele toepassing en in
overeenstemming met de andere bepalingen van paragraaf 4.124, sprake is van een nuttige
toepassing van afvalstoffen als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid, van de Wet milieubeheer. Er hoeft
dan niet meer aangetoond te worden dat de afvalstoffen niet worden verwijderd.

88

Weg: weg met inbegrip van de daarin gelegen kunstwerken en wat verder naar zijn aard daartoe behoort.

308

Artikel 4.1286 (grondstof, afvalstof: functionele hoeveelheid)
De toepassing van mijnsteen en gemengd mijnsteen moet niet alleen als zodanig functioneel zijn,
maar er mogen ook met het oog op het zuinig gebruik van grondstoffen en het doelmatig beheer
van afvalstoffen niet meer mijnsteen en vermengde mijnsteen worden toegepast dan nodig is om
de functionele toepassing aan haar functie te laten beantwoorden. De hoeveelheid mijnsteen en
vermengde mijnsteen die nodig is om een functionele toepassing aan haar functie te laten
beantwoorden, verschilt van geval tot geval. Dit wordt beoordeeld aan de hand van
civieltechnische, bouwtechnische, ecologische of esthetische maatstaven. Zo mag een geluidswal in
beginsel niet hoger worden dan nodig is voor de bescherming tegen de geluidsoverlast. Ook mag in
beginsel geen ‘geluidswal’ worden aangelegd als er geen objecten zijn die tegen geluidsoverlast
moeten worden beschermd. De grens wat redelijkerwijs nodig is, valt niet scherp te trekken. Dit
artikel is daarom vooral bedoeld om te kunnen optreden in situaties waarin het duidelijk is dat een
te grote hoeveelheid mijnsteen en vermengde mijnsteen is toegepast.
Bij toepassing van een te grote hoeveelheid mijnsteen en vermengde mijnsteen kan zowel sprake
zijn van overtreding van artikel 4.1285 als van artikel 4.1286. Dit hangt af van de situatie. Als er
weliswaar te veel mijnsteen en gemengd mijnsteen zijn toegepast, maar het geheel op zichzelf nog
wel overwegend als een functionele toepassing kan worden aangemerkt, ligt het meer voor de
hand om op te treden op grond van artikel 4.1286. Handhaving is er dan op gericht dat het teveel
aan mijnsteen en vermengde mijnsteen wordt verwijderd, waarbij de functionele toepassing als
zodanig kan blijven bestaan.
Als een te grote, niet functionele hoeveelheid mijnsteen en vermengde mijnsteen wordt gebruikt,
worden de mijnsteen en gemengd mijnsteen als afvalstoffen aangemerkt, omdat de initiatiefnemer
zich dan feitelijk van de mijnsteen en vermengde mijnsteen ontdoet door middel van verwijderen.
Dit is ongewenst met het oog op zowel het zuinig gebruik van grondstoffen als het doelmatig
beheer van afvalstoffen. Er is dan sprake van handelen in strijd met artikel 4.1285 en artikel
4.1286 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Artikel 4.1287 (milieu: bodemvreemd materiaal)
Eerste lid
In mijnsteen en vermengde mijnsteen bevindt zich soms bodemvreemd materiaal, zoals puin, hout
of baksteenscherven. Doorgaans is de aanwezigheid van bodemvreemd materiaal in mijnsteen en
vermengde mijnsteen niet bezwaarlijk, maar het is wel noodzakelijk dit met het oog op het
beschermen van het milieu te begrenzen. Als er onnodig bodemvreemd materiaal voorkomt, is
sprake van een afvalstof die niet geschikt is voor nuttige toepassing, omdat zij dan kan leiden tot
verontreiniging van de (water)bodem en het milieu die te voorkomen is. Deze bepaling komt erop
neer dat bij het onnodig voorkomen van bodemvreemd materiaal de mijnsteen en vermengde
mijnsteen niet mag worden toegepast. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen enerzijds
steenachtig materiaal en hout (onder a) en anderzijds ander bodemvreemd materiaal (onder b),
zoals plastic en piepschuim.
Voor steenachtig materiaal en hout geldt dat bij normaal gebruik van de bodem niet altijd is te
voorkomen dat dit in de bodem terechtkomt en daarvan deel gaat uitmaken. Steenachtig materiaal
en hout mag tot ten hoogste 20 gewichtsprocent in de ontgraven mijnsteen en vermengde
mijnsteen aanwezig zijn, maar alleen als het al voorafgaand aan het ontgraven of bewerken in de
mijnsteen en vermengde mijnsteen aanwezig was en niet is te voorkomen dat mijnsteen en de
vermengde mijnsteen daarmee is vermengd. Als er in een partij meer dan 20 gewichtsprocent
steenachtig materiaal zit kan dit bodemvreemde materiaal door middel van zeven worden
verwijderd waardoor de partij weer geschikt wordt voor toepassing op grond van deze paragraaf.

309

Wat betreft ander bodemvreemd materiaal dan steenachtig materiaal of hout, zoals plastics, geldt
dat het alleen sporadisch in de ontgraven mijnsteen en vermengde mijnsteen mag voorkomen. Bij
normaal gebruik van de bodem raakt dit materiaal doorgaans niet met de bodem vermengd, maar
blijft het eventueel op de bodem liggen. Bij zorgvuldig ontgraven of bewerken van de mijnsteen en
vermengde mijnsteen en eerst afvoeren van het verzamelde bodemvreemde materiaal hoort dit
niet alsnog in de mijnsteen en vermengde mijnsteen terecht te komen. Het begrip ‘sporadisch’
geeft in dit verband aan dat in toe te passen vermengde mijnsteen geringe hoeveelheden ander
bodemvreemd materiaal aanwezig mogen zijn, omdat dit niet altijd is te voorkomen. Er is voor het
begrip sporadisch gekozen omdat er geen precieze criteria zijn, zoals een bepaald
gewichtspercentage, om te bepalen hoeveel ander bodemvreemd materiaal in de mijnsteen of
vermengde mijnsteen ten hoogste mag voorkomen. Plastics en piepschuim bijvoorbeeld zijn zeer
lichte materialen waarvoor het gewichtspercentage geen geschikt criterium is. Bovendien wordt de
inhoud van dit begrip onder andere bepaald door wat redelijkerwijs kan worden verwijderd bij het
zorgvuldig ontgraven of voor het toepassen. Het gaat er echter in de praktijk niet zozeer om dat de
grens wat in dit verband al dan niet sporadisch is scherp kan worden vastgesteld, maar dat
doeltreffend kan worden opgetreden in gevallen waarin het evident is dat meer dan sporadisch
bodemvreemd materiaal in mijnsteen en vermengde mijnsteen voorkomt.
Op grond van milieuhygiënische overwegingen kan in het omgevingsplan door maatwerkregels de
grens voor bodemvreemd materiaal voor specifieke toepassingen lager worden vastgesteld dan 20
gewichtsprocent, bijvoorbeeld voor gebieden met een bijzonder beschermingsniveau. Dit betekent
niet dat het materiaal niet als mijnsteen of vermengde mijnsteen wordt beschouwd, maar dat de
mijnsteen of vermengde mijnsteen in de gegeven context niet mag worden toegepast.
Tweede lid
Het eerste lid betreft bodemvreemd materiaal dat al in de bodem zit als het wordt afgegraven. Het
gaat nadrukkelijk niet om het bijmengen van bodemvreemd materiaal in mijnsteen en vermengde
mijnsteen. Om die reden is het van belang dat aangetoond kan worden dat voorafgaand aan het
ontgraven al bodemvreemd materiaal in de bodem aanwezig was. Dit kan bijvoorbeeld blijken uit
het vooronderzoek bij de milieuverklaring, de milieuverklaring zelf of uit foto’s.
Artikel 4.1288 (milieu: kwaliteitseisen)
De kwaliteitseisen die gelden bij het toepassen van mijnsteen en vermengde zijn in
overeenstemming met de kwaliteitseisen die gelden bij het toepassen van grond en baggerspecie
zoals gesteld in artikel 4.1272. Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op artikel
4.1272.
Artikel 4.1289 (maatwerk kwaliteitseisen)
De eisen aan maatwerk kwaliteitseisen die gelden bij het toepassen van mijnsteen en vermengde
mijnsteen zijn in overeenstemming met de eisen aan maatwerk kwaliteitseisen die gelden bij het
toepassen van grond en baggerspecie zoals gesteld in artikel 4.1273.
In het eerste en tweede lid, zijn enkele specifieke voorwaarden en beperkingen opgenomen voor
het stellen van maatwerkregels en maatwerkvoorschriften waarbij kwaliteitseisen waaraan
mijnsteen en vermeng mijnsteen bij het toepassen moeten voldoen. Kort gezegd komt het erop
neer dat slechts gebruik kan worden gemaakt van soepelere eisen als de grond of baggerspecie
afkomstig is uit een aangewezen bodembeheergebied.
Versoepeling van de kwaliteitseisen is in beginsel in strijd met ‘standstill’. Er kunnen zich echter
bijzondere lokale omstandigheden voordoen, waarin versoepeling van de kwaliteitseisen uit
algemene milieuoverwegingen wenselijk is. Er zijn enkele beperkingen en voorwaarden aan de

310

versoepeling van de kwaliteitseisen gesteld, om aan ‘standstill’ zoveel mogelijk recht te doen,
bijvoorbeeld door dit op gebiedsniveau te hanteren.
Voor het stellen van maatwerkregels of maatwerkvoorschriften is als voorwaarde opgenomen dat
het gebied waar de locatiespecifieke regels of voorschriften gelden (het bodembeheergebied) wordt
aangewezen in het omgevingsplan, als sprake is van toepassen op de landbodem, of in de
waterschapsverordening, als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam. Dit is
geregeld in de artikelen 5.89p (omgevingsplan) en 6.3 (waterschapsverordening) van het Besluit
kwaliteit leefomgeving. De grond of baggerspecie die niet voldoet aan de kwaliteitseisen moet
afkomstig zijn uit het bodembeheergebied en ook weer binnen dat gebied worden toegepast.
Voor een toelichting wordt verder verwezen naar de toelichting op artikel 4.1273 en in hoofdstuk
11 van het algemene deel.
Artikel 4.1290 (grootschalig toepassen)
De kwaliteitseisen die gelden bij het grootschalig toepassen van mijnsteen en vermengde
mijnsteen zijn in overeenstemming met de kwaliteitseisen die gelden bij het grootschalig toepassen
van grond en baggerspecie zoals gesteld in artikel 4.1274. Voor een toelichting wordt verwezen
naar de toelichting op artikel 4.1274.
Artikel 4.1291 (maatwerk grootschalig toepassen)
De eisen aan maatwerk kwaliteitseisen die gelden bij het grootschalig toepassen van mijnsteen en
vermengde mijnsteen zijn in overeenstemming met de eisen aan maatwerk kwaliteitseisen die
gelden bij het grootschalig toepassen van grond en baggerspecie zoals gesteld in artikel 4.1275.
De eisen aan maatwerk kwaliteitseisen die gelden bij het toepassen van mijnsteen en vermengde
mijnsteen zijn in overeenstemming met de eisen aan maatwerk kwaliteitseisen die gelden bij het
toepassen van grond en baggerspecie zoals gesteld in artikel 4.1273.
In het eerste en tweede lid, zijn enkele specifieke voorwaarden en beperkingen opgenomen voor
het stellen van maatwerkregels en maatwerkvoorschriften waarbij kwaliteitseisen waaraan
mijnsteen en vermeng mijnsteen bij het toepassen moeten voldoen. Kort gezegd komt het erop
neer dat slechts gebruik kan worden gemaakt van soepelere eisen als de grond of baggerspecie
afkomstig is uit een aangewezen bodembeheergebied.
Versoepeling van de kwaliteitseisen is in beginsel in strijd met ‘standstill’. Er kunnen zich echter
bijzondere lokale omstandigheden voordoen, waarin versoepeling van de kwaliteitseisen uit
algemene milieuoverwegingen wenselijk is. Er zijn enkele beperkingen en voorwaarden aan de
versoepeling van de kwaliteitseisen gesteld, om aan ‘standstill’ zoveel mogelijk recht te doen,
bijvoorbeeld door dit op gebiedsniveau te hanteren.
Voor het stellen van maatwerkregels of maatwerkvoorschriften is als voorwaarde opgenomen dat
het gebied waar de locatiespecifieke regels of voorschriften gelden (het bodembeheergebied) wordt
aangewezen in het omgevingsplan, als sprake is van toepassen op de landbodem, of in de
waterschapsverordening, als sprake is van toepassen in een oppervlaktewaterlichaam. Dit is
geregeld in de artikelen 5.89p (omgevingsplan) en 6.3 (waterschapsverordening) van het Besluit
kwaliteit leefomgeving. De grond of baggerspecie die niet voldoet aan de kwaliteitseisen moet
afkomstig zijn uit het bodembeheergebied en ook weer binnen dat gebied worden toegepast.
Voor een toelichting wordt verder verwezen naar de toelichting op artikel 4.1273 en in hoofdstuk
11 van het algemene deel.
Onderdeel J
Paragraaf 5.2.2 (Voorafgaand bodemonderzoek)

311

Deze paragraaf bevat bepalingen over het voorafgaand bodemonderzoek. Het gaat om het
vooronderzoek bodem, het verkennend bodemonderzoek, het verkennend bodemonderzoek asbest,
nader bodemonderzoek en het nader bodemonderzoek asbest. Een voorafgaand bodemonderzoek
is verplicht als in hoofdstuk 4 een bepaling met die strekking is opgenomen. Zie voor meer
toelichting op deze onderzoeken en de samenhang ook paragraaf 5.3 (informatie over
bodemkwaliteiten) van het algemeen deel van de toelichting.
Deze onderzoeken vallen doordat ze in het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen en
toegepast moeten worden bij de aangewezen milieubelastende activiteiten ook onder de specifieke
zorgplicht van het Besluit activiteiten leefomgeving. Voor deze onderzoeken zijn geen andere eisen
opgenomen dan dat ze voldoen aan de in de artikelen genoemde NEN-normen en dat het veldwerk
en uitvoering van chemische analyses moeten worden uitgevoerd volgens de in de artikelen
aangewezen Beoordelingsrichtlijnen en protocollen en door daarvoor erkende organisaties. Ook zijn
lozingsroutes voor afvalwater dat vrijkomt bij bodemonderzoek opgenomen.
Artikel 5.7a (vooronderzoek bodem)
Eerste lid
Voordat een activiteit wordt uitgevoerd in de bodem, dient eerst te worden onderzocht of de locatie
verdacht is op het voorkomen van een bodemverontreiniging en bodemonderzoek nodig is. Hiertoe
wordt een zogenoemd vooronderzoek bodem verricht. Dit vooronderzoek vindt plaats in
overeenstemming met NEN 5725. Aangesloten kan worden bij de verschillende
onderzoeksaanleidingen die omschreven zijn in NEN 5725.
Doel van het vooronderzoek bodem is om na te gaan of sprake is van een verdachte locatie wat
betreft het voorkomen van een (puntbron) bodemverontreiniging waarbij de kans aanwezig is dat
de bodemkwaliteit afwijkend is van de locatiegebonden kwaliteit (zoals uit een
bodemkwaliteitskaart blijkt) en er sprake is van een bodemverontreiniging.
Het vooronderzoek bestaat uit het raadplegen van (digitale) informatiebronnen over de locatie
waar de activiteit plaatsvindt. Het vooronderzoek hoeft niet te worden uitgevoerd door een
onderneming met een erkenning. Uit het vooronderzoek volgt of de locatie van ontgraving verdacht
is op het voorkomen van mogelijke verontreiniging.
Op basis van de resultaten van het vooronderzoek bodem moet duidelijk zijn welke
vervolgonderzoeken noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld uitvoeren van een verkennend
bodemonderzoek of het uitvoeren van een verkennend onderzoek asbest.
Als al eerder uitgevoerd verkennend bodemonderzoek beschikbaar is, wordt in het vooronderzoek
bodem gemotiveerd in hoeverre het eerder uitgevoerde onderzoek voldoende actueel en
representatief is.
Overigens is het uitvoeren van een vooronderzoek bodem ook omwille van arbeidsomstandigheden
(verplichting vanuit de arbo-wetgeving) van belang. Ook in de CROW-publicatie 400 is aangegeven
dat uit vooronderzoek bodem de noodzaak voor vervolgonderzoek zal kunnen blijken, om vast te
kunnen stellen of maatregelen of voorzieningen nodig zijn om veilig te kunnen werken.
Artikel 5.7b (verkennend bodemonderzoek)
Eerste lid
Als de noodzaak daartoe blijkt uit het vooronderzoek bodem, wordt een verkennend
bodemonderzoek uitgevoerd.

312

Tweede, derde en vierde lid
Het verkennend bodemonderzoek voldoet aan NEN 5740 en het veldwerk wordt verricht door een
onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 2000 of door een certificatie- of
inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 2000. Het veldwerk bestaat
onder andere uit het nemen van grond(water)monsters en het plaatsen van handboringen en
peilbuizen. Laboratoriumanalyses worden uitgevoerd door een certificatie- of inspectie-instantie
met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 3000.
Een ‘erkenning bodemkwaliteit’ is in bijlage I bij dit besluit omschreven als een erkenning als
bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een erkenning als
beschikking van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat waarbij wordt vastgesteld dat een
onderneming voor een werkzaamheid voldoet aan de bij of krachtens het Besluit bodemkwaliteit
geldende voorwaarden.
In de NEN 5740 is aangegeven wanneer vervolgonderzoek noodzakelijk is. Het kan dan gaan om
een nader bodemonderzoek (artikel 5.7d).
Artikel 5.7c (verkennend bodemonderzoek asbest)
Eerste lid
Uit het vooronderzoek NEN 5725 kan blijken dat een verkennend onderzoek asbest nodig is. Het
gaat dan om specifiek onderzoek naar asbest in de bodem, in overeenstemming met NEN 5707.
Een verkennend onderzoek asbest conform NEN 5707 kan gecombineerd uitgevoerd worden met
een verkennend onderzoek NEN 5740.
Tweede, derde en vierde lid
Het verkennend bodemonderzoek asbest voldoet aan NEN 5707 en het veldwerk wordt verricht
door een onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 2000 of door een
certificatie- of inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 2000. Het
veldwerk bestaat onder andere uit het nemen van grond(water)monsters en het plaatsen van
handboringen en peilbuizen. Laboratoriumanalyses worden uitgevoerd door een certificatie- of
inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 3000.
Een ‘erkenning bodemkwaliteit’ is in bijlage I bij dit besluit omschreven als een erkenning als
bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een erkenning als
beschikking van de ministers van Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken waarbij wordt
vastgesteld dat een onderneming voor een werkzaamheid voldoet aan de bij of krachtens het
Besluit bodemkwaliteit geldende voorwaarden. In de NEN 5707 is aangegeven wanneer
vervolgonderzoek noodzakelijk is. Het kan dan gaan om een nader bodemonderzoek asbest (artikel
5.7e). Soms wordt het nader bodemonderzoek asbest gelijktijdig uitgevoerd met het verkennend
bodemonderzoek asbest
Artikel 5.7d (nader onderzoek bodem)
Eerste lid
Uit het verkennend bodemonderzoek NEN 5740 kan blijken dat een vervolgonderzoek van de
bodem nodig is. Is dit het geval, dan wordt dit nader bodemonderzoek uitgevoerd in
overeenstemming met NTA 5755. Dit is het onderzoek dat onder de Wet bodembescherming werd
aangeduid als het nader bodemonderzoek. In het nader onderzoek kan, wanneer noodzakelijk, de
omvang van een verontreiniging worden bepaald (bijvoorbeeld voorafgaand aan de activiteit
saneren van de bodem in geval van de saneringsaanpak verwijderen van de verontreiniging) of de
partij-indeling worden bepaald (bij de activiteiten graven in de bodem).
Tweede, derde en vierde lid

313

Het nader bodemonderzoek voldoet aan NTA 5755 en dat veldwerk wordt verricht door een
onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 2000 of een certificatie- of
inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 2000. Het veldwerk bestaat
onder andere uit het nemen van grond(water)monsters en het plaatsen van handboringen en
peilbuizen. Laboratoriumanalyses worden uitgevoerd door een certificatie- of inspectie-instantie
met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 3000.
Een ‘erkenning bodemkwaliteit’ is in bijlage I bij dit besluit omschreven als een erkenning als
bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een erkenning als
beschikking van de ministers van Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken waarbij wordt
vastgesteld dat een onderneming voor een werkzaamheid voldoet aan de bij of krachtens het
Besluit bodemkwaliteit geldende voorwaarden.
Artikel 5.7e (nader bodemonderzoek asbest)
Eerste lid
Uit het verkennend bodemonderzoek asbest NEN 5707 kan blijken dat een vervolgonderzoek naar
asbest in de bodem nodig is. Is dit het geval dan wordt dit nader bodemonderzoek asbest
uitgevoerd in overeenstemming met NEN 5707. Met een nader onderzoek asbest kan per
ruimtelijke eenheid een asbestgehalte worden bepaald en/of een in het verkennend onderzoek
aangetoonde verontreiniging in horizontale of verticale richting worden afgeperkt.
Tweede, derde en vierde lid
Het nader bodemonderzoek asbest voldoet aan NEN 5707 en het veldwerk wordt verricht door een
onderneming met een erkenning bodemkwaliteit voor BRL SIKB 2000 of een certificatie- of
inspectie-instantie met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 2000. Het veldwerk bestaat
onder andere uit het nemen van grond(water)monsters en het plaatsen van handboringen en
peilbuizen. Laboratoriumanalyses worden uitgevoerd door een certificatie- of inspectie-instantie
met een erkenning bodemkwaliteit voor AS SIKB 3000.
Een ‘erkenning bodemkwaliteit’ is in bijlage I bij dit besluit omschreven als een erkenning als
bedoeld in het Besluit bodemkwaliteit. Het Besluit bodemkwaliteit omschrijft een erkenning als
beschikking van ministers van Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken waarbij wordt
vastgesteld dat een onderneming voor een werkzaamheid voldoet aan de bij of krachtens het
Besluit bodemkwaliteit geldende voorwaarden.
Artikel 5.7f (water: lozing bij voorafgaand bodemonderzoek)
Eerste lid
Bij het uitvoeren van een bodemonderzoek kan als gevolg het nemen van bodemmonsters of
grondwatermonsters afvalwater vrijkomen. De samenstelling van dit afvalwater is vaak onbekend.
Omdat niet uitgesloten kan worden dat dit afvalwater verontreinigende stoffen bevat, maar het
daarbij geringe hoeveelheden betreft, is het vuilwaterriool de voorgeschreven lozingsroute.
Tweede lid
Het is mogelijk om met een maatwerkvoorschrift af te wijken van de voorgeschreven lozingsroute
door een andere lozingsroute dan het vuilwaterriool toe te staan. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat
er geen mogelijkheid is om nabij de locatie van het bodemonderzoek te lozen op het vuilwaterriool
en het lozen op oppervlaktewater of op of in de bodem de voorkeur geniet en zich niet verzet tegen
de bescherming van het milieu.
Onderdeel K

314

Artikel 6.56ha (melding) [artikel 4.3 in samenhang met artikel 4.4, eerste lid, van de
wet]
Eerste lid
Dit artikel regelt dat het lozen van afvalwater afkomstig van een bodemsanering, een
grondwatersanering of graven onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit in een oppervlaktewaterlichaam in beheer van het Rijk niet mag
worden verricht voordat een melding aan het bevoegd gezag is gedaan. Zie voor de uitleg over het
instrument melding paragraaf 3.5 van het algemeen deel van deze nota van toelichting bij het
Besluit activiteiten leefomgeving.
Tweede lid
In de paragrafen 4.119, 4.120 en 4.121 van het Besluit activiteiten leefomgeving (in dit
Aanvullingsbesluit) is geregeld dat bij graven in de bodem (zowel onder als boven de
interventiewaarden bodemkwaliteit) en bij bodemsaneringen een of meer voorafgaande
bodemonderzoeken moeten worden uitgevoerd. Deze bodemonderzoeken geven(deels) ook inzicht
in de kwaliteit van het te lozen afvalwater. De resultaten van de verrichte onderzoeken moeten
daarom met de melding worden ingediend bij het bevoegd gezag. Het gaat alleen om onderzoeken
die al beschikbaar zijn; de meldplicht leidt daarom niet tot extra onderzoekslasten. Ook voor
bodemsaneringen en grondwatersaneringen geldt dat er onderzoeken beschikbaar zullen zijn
waaruit de kwaliteit van het grondwater blijkt. Dit is niet geregeld in het Besluit activiteiten
leefomgeving, maar in de omgevingsverordening van de provincie of het omgevingsplan van de
gemeente. Deze onderzoeken moeten eveneens worden ingediend bij de melding.
Derde lid
In het derde lid is geregeld dat een melding niet is vereist als korter dan 48 uur afvalwater
afkomstig van graven in bodem (zowel onder als boven de interventiewaarden bodemkwaliteit)
wordt geloosd. Dergelijke kortdurende lozingen hebben alleen geringe gevolgen voor de
oppervlaktewaterkwaliteit en worden vaak binnen korte termijn uitgevoerd. Een melding vier
weken van tevoren sluit niet goed aan bij de uitvoeringspraktijk.
Artikel 6.56hb (bescheiden en gegevens over lozingsactiviteit)
Eerste lid
Ten minste vier weken voor het begin van de activiteit, wordt het bevoegd gezag geïnformeerd
over wanneer de lozingen van start gaan, en hoe lang dit naar verwachting zal duren, zodat het
bevoegd gezag hier in de planning van toezicht rekening mee kan houden.
Tweede lid
In het tweede lid is geregeld dat het bevoegd gezag niet hoeft te worden geïnformeerd als korter
dan 48 uur afvalwater afkomstig van graven in bodem (zowel onder als boven de
interventiewaarden bodemkwaliteit) wordt geloosd. Dergelijke kortdurende lozingen hebben alleen
geringe gevolgen voor de oppervlaktewaterkwaliteit en worden vaak binnen korte termijn
uitgevoerd. Een informatieplicht vier weken van tevoren sluit niet goed aan bij de
uitvoeringspraktijk.
Artikel 6.56hc (niet lozen bij grondwateronderzoek)
Bij het uitvoeren van een onderzoek naar de kwaliteit van het grondwater voorafgaand aan een
grondwatersanering kan afvalwater vrijkomen. De samenstelling van dit afvalwater is vaak pas

315

bekend na analyse van de monsters en nog niet op het moment van lozen. Omdat dit afvalwater
onbekende gehalten aan verontreinigende stoffen bevat, is het niet wenselijk dat dit afvalwater op
een oppervlaktewaterlichaam in beheer van het Rijk geloosd wordt. Het afvalwater kan worden
afgevoerd per as naar een erkende verwerker. Ook kan het omgevingsplan van de gemeente de
mogelijkheid bieden om dit afvalwater te lozen in het openbare vuilwaterriool.
Artikel 6.56hd (water: emissiegrenswaarden afvalwater graven en saneringen)
Dit artikel bevat emissiegrenswaarden voor stoffen die vaak in de afvalwaterstroom afkomstig van
graven of saneringen. De emissiegrenswaarden in tabel 6.56hd zijn gebaseerd op het vereiste
beschermingsniveau voor het aquatische milieu en een vertaling van de gehalten die met de beste
beschikbare technieken kunnen worden bereikt.
Artikel 6.56he (water: meetmethoden)
Dit artikel geeft aan welke normen gehanteerd worden voor het meten van emissiegrenswaarden.
Artikelen met normbladen voor het bemonsteren van afvalwater schrijven niet voor dat het
afvalwater moet worden bemonsterd, maar wel wat er moet gebeuren áls er wordt bemonsterd. Er
zijn normen opgenomen voor het bemonsteren en conserveren. Ook zijn de analysemethoden die
moeten worden gebruikt voor de stoffen in tabel 6.56hd. De versies van de NEN-EN-normen zijn
vastgesteld bij ministeriële regeling.
Monsters moeten worden geconserveerd om te voorkomen dat in de monsters verandering
optreedt voor de te analyseren parameter tussen het moment van bemonstering en het moment
van analyse.
Onderdeel L
Artikel 7.61i (melding lozingsactiviteit bij graven en saneren) [artikel 4.3 in samenhang
met artikel 4.4, eerste lid, van de wet]
Eerste lid
Dit artikel regelt dat het lozen van afvalwater afkomstig van een bodemsanering, een
grondwatersanering of graven onder de interventiewaarde bodemkwaliteit of boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit op de Noordzee niet mag worden verricht voordat een melding
aan het bevoegd gezag is gedaan. Zie voor de uitleg over het instrument melding paragraaf 3.5
van het algemeen deel van deze nota van toelichting bij het Besluit activiteiten leefomgeving.
Tweede lid
In de paragrafen 4.119, 4.120 en 4.121 van het Besluit activiteiten leefomgeving (in dit
Aanvullingsbesluit) is geregeld dat bij graven in de bodem (zowel onder als boven de
interventiewaarden bodemkwaliteit) en bij bodemsaneringen een of meer voorafgaande
bodemonderzoeken moeten worden uitgevoerd. Deze bodemonderzoeken geven ook inzicht in de
kwaliteit van het te lozen afvalwater. De resultaten van de verrichte onderzoeken moeten daarom
met de melding worden ingediend bij het bevoegd gezag. Het gaat alleen om onderzoeken die al
beschikbaar zijn; de meldplicht leidt daarom niet tot extra onderzoekslasten. Ook voor
bodemsaneringen en grondwatersaneringen geldt dat er onderzoeken beschikbaar zullen zijn
waaruit de kwaliteit van het grondwater blijkt. Dit is niet geregeld in het Besluit activiteiten
leefomgeving, maar in de omgevingsverordening van de provincie of het omgevingsplan van de
gemeente. Deze onderzoeken moeten eveneens worden ingediend bij de melding.
Derde lid

316

In het derde lid is geregeld dat een melding niet is vereist als korter dan 48 uur afvalwater
afkomstig van graven in bodem (zowel onder als boven de interventiewaarden bodemkwaliteit)
wordt geloosd. Dergelijke kortdurende lozingen hebben alleen geringe gevolgen voor de
oppervlaktewaterkwaliteit en worden vaak binnen korte termijn uitgevoerd. Een melding vier
weken van tevoren sluit niet goed aan bij de uitvoeringspraktijk.
Artikel 7.61j (gegevens en bescheiden lozingsactiviteit)
Eerste lid
Ten minste vier weken voor het begin van de activiteit, wordt het bevoegd gezag geïnformeerd
over wanneer de lozingen van start gaan, en hoe lang dit naar verwachting zal duren, zodat het
bevoegd gezag hier in de planning van het toezicht rekening mee kan houden.
Tweede lid
In het tweede lid is geregeld dat het bevoegd gezag niet hoeft te worden geïnformeerd als korter
dan 48 uur afvalwater afkomstig van graven in bodem (zowel onder als boven de
interventiewaarden bodemkwaliteit) wordt geloosd. Dergelijke kortdurende lozingen hebben alleen
geringe gevolgen voor de oppervlaktewaterkwaliteit en worden vaak binnen korte termijn
uitgevoerd. Een informatieplicht vier weken van tevoren sluit niet goed aan bij de
uitvoeringspraktijk.
Artikel 7.61k (niet lozen bij grondwateronderzoek)
Bij het uitvoeren van een onderzoek naar de kwaliteit van het grondwater voorafgaand aaneen
grondwatersanering kan afvalwater vrijkomen. Een proefbronnering is hier een voorbeeld van. De
samenstelling van dit afvalwater is vaak pas bekend na analyse van de monsters en nog niet op
het moment van lozen. Omdat dit afvalwater onbekende gehalten aan verontreinigende stoffen
bevat, is het niet wenselijk dat dit afvalwater op zee geloosd wordt. Het afvalwater kan worden
afgevoerd per as naar een erkende verwerker. Ook kan het omgevingsplan van de gemeente de
mogelijkheid bieden om dit afvalwater te lozen in het openbare vuilwaterriool.
Artikel 7.61l (water: emissiegrenswaarden afvalwater graven en saneringen)
Dit artikel bevat emissiegrenswaarden voor stoffen die vaak in de afvalwaterstroom afkomstig van
graven of saneringen voorkomen.
De emissiegrenswaarden in tabel 7.61l zijn gebaseerd op het vereiste beschermingsniveau voor het
aquatische milieu en een vertaling van de gehalten die met de beste beschikbare technieken
kunnen worden bereikt.
Artikel 7.61m (water: meetmethoden)
Dit artikel geeft aan welke normen gehanteerd worden voor het meten van emissiegrenswaarden.
Artikelen met normbladen voor het bemonsteren van afvalwater schrijven niet voor dat het
afvalwater moet worden bemonsterd, maar wel wat er moet gebeuren áls er wordt bemonsterd. Er
zijn normen opgenomen voor het bemonsteren en conserveren. Ook zijn de analysemethoden die
moeten worden gebruikt voor de stoffen waaraan in het artikel 7.61l emissiegrenswaarden worden
gesteld voorgeschreven. De versies van de NEN-EN-normen zijn vastgesteld bij ministeriële
regeling.
Monsters moeten worden geconserveerd om te voorkomen dat in de monsters verandering
optreedt voor de te analyseren parameter tussen het moment van bemonstering en het moment
van analyse.

317

Onderdeel M
Bijlage I bij artikel 1.1 van het Besluit activiteiten leefomgeving (BEGRIPPEN)
In de lijst van begrippen in de bijlage I bij het Besluit activiteiten leefomgeving zijn enkele
begrippen toegevoegd, die worden gebruikt in de nieuwe paragrafen 4.123 en 4.124 over het
toepassen van bouwstoffen, respectievelijk het toepassen van grond en baggerspecie en het
toepassen van mijnsteen en vermengde mijnsteen. De meeste van deze begrippen worden gebruikt
in de betekenis die zij hebben in het Besluit bodemkwaliteit. Daarom wordt in de omschrijvingen
van die begrippen eenvoudigweg naar de in het Besluit bodemkwaliteit opgenomen omschrijvingen
verwezen.
AVI-bodemas
AVI-bodemas is bodemas dat resteert na verbranding in een installatie die uitsluitend of in
hoofdzaak is bedoeld voor het verbranden van huishoudelijke afvalstoffen en bedrijfsafvalstoffen in
een roosteroven of een wervelbedoven. AVI-bodemas is ook bekend onder de term AEC-bodemas.
Bodemfunctieklasse
Met bodemfunctieklasse wordt bedoeld de bodemfunctieklasse waarin de ontvangende landbodem
op de bodemfunctiekaart is ingedeeld op grond van artikel 5.89p van het Besluit kwaliteit
leefomgeving.
Bouwland
Onder bouwland worden landbouwgronden, natuurgronden en overige gronden verstaan waarop
ten minste een deel van het jaar een gewas in de openlucht wordt geteeld. Hieronder worden geen
gronden verstaan die voor ten minste 50% of meer zijn beteeld zijn met gras dat bestemd is als
voer voor dieren.
Bouwstoffen
Dit begrip wordt gebruikt in de betekenis die het heeft in het Besluit bodemkwaliteit. Bouwstof
wordt daarin omschreven als materiaal waarin de totaalgehalten aan silicium, calcium of aluminium
samen meer dan 10 gewichtsprocent van dat materiaal bedragen, uitgezonderd vlakglas,
metallisch aluminium, grond of baggerspecie, dat is bestemd om te worden toegepast.
Compost
Onder compost wordt verstaan compost als bedoeld in artikel 1 van het Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet. Dat is een product afkomstig van een aeroob proces dat bestaat uit een of meer
organische afvalstoffen die al dan niet met bodembestanddelen zijn gemengd en die met behulp
van micro-organismen zijn afgebroken en omgezet tot een homogeen en zo stabiel eindproduct dat
daarin alleen nog een langzame afbraak van humeuze verbindingen plaatsvindt. Compost bevat
geen dierlijke meststoffen en is niet verpompbaar.
De definitie van compost kent enige overlap met de definities voor grond en baggerspecie, die
binnen de activiteit toepassen van grond en baggerspecie worden gebruikt. Zo kan de grondsoort
veen, die voornamelijk bestaat uit organische bestanddelen, zowel onder de definitie van compost
vallen als onder de definities van grond en baggerspecie. Bepalend voor de vraag of het materiaal
als compost of als grond of baggerspecie moet worden beschouwd is het oogmerk waaronder het
materiaal wordt gebruikt (aanwenden van meststoffen op de bodem of het toepassen van grond of
baggerspecie op de land- of waterbodem).
Diepe plas
Onder een diepe plas wordt verstaan een oppervlaktewaterlichaam dat is ontstaan als gevolg van
zand-, grind- of kleiwinning of een dijkdoorbraak. Een van nature diep water valt hier niet onder.
In de gevallen die zijn genoemd, heeft het oppervlaktewaterlichaam doorgaans een aanzienlijke
diepte. Er is daarom geen specifieke diepte aangegeven. Het oppervlaktewaterlichaam valt in zijn
geheel onder het begrip diepe plas, ook al kan het langs de oevers ondiepten hebben. Als delen

318

van het oppervlaktewaterlichaam na het toepassen van grond of baggerspecie zijn verondiept,
blijven die gedeelten van het oppervlaktewaterlichaam deel uitmaken van de diepe plas. Alleen als
een delen van een diepe plas tot landbodem zijn ontwikkeld, maken zij geen deel meer uit van de
diepe plas. Er is daar dan immers geen sprake meer van een oppervlaktewaterlichaam, behalve
voor zover eventueel sprake is van het oevergebied van het oppervlaktewaterlichaam.
Erkende grondverwerker
Een door de Minister van Infrastructuur en Waterstaat erkende persoon of instelling waarvan is
vastgesteld dat de persoon of instelling voor zijn werkzaamheden voldoet aan de voorwaarden van
het Besluit bodemkwaliteit. De werkzaamheden betreffen het verwerken van bedrijfsafvalstoffen en
gevaarlijke afvalstoffen.
Grasland
Onder grasland worden landbouwgronden, natuurgronden of overige gronden verstaan die voor 50
procent of meer zijn beteeld met gras dat bestemd is als voer voor dieren. Dat kan direct door
beweiding zijn, maar ook door winning van het gewas voor vervoedering. Het begrip dieren is
breder dan landbouwhuisdieren. Hierbij is niet relevant is of deze dieren voor gebruiks- of
winstdoeleinden worden gehouden. Uit de formulering ‘dat bestemd is als voer voor dieren’ blijkt
niet alleen een toekomstig of voorgenomen gebruik, maar ook een zekere duurzaamheid in het
gebruik de bestemming van de gronden bepaald.
Grondwatersanering
Dit begrip is een verbijzondering van het begrip “saneren uit de bodem” zoals die in de Wet
bodembescherming voor kwam. Het begrip komt voor bij de aanwijzing van de milieubelastende
activiteit saneren, om aan te geven dat het Rijk alleen standaard saneringsmethodes regelt voor
bodemsanering die wordt uitgevoerd in de vaste bodem en primair met het oog op de functies van
de bovengrond; het reguleren van grondwatersanering wordt onder de Omgevingswet overgelaten
aan provincies zoals nader is toegelicht in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
Aanvullingswet bodem89. Omdat dit begrip is beperkt tot de verzadigde zone van het grondwater
komt de term ‘blootstelling’ er niet meer in voor (risico van uitdamping uit het grondwater wordt
wel gereguleerd in het Besluit activiteiten leefomgeving).
Herwonnen fosfaten
Dit begrip wordt gebruikt in de betekenis van artikel 1, eerste lid, van het Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet. Herwonnen fosfaten zijn:
- struviet, hoofdzakelijk bestaand uit magnesiumammoniumfosfaat dat is vrijgekomen bij de
zuivering van industrieel proceswater of huishoudelijk, stedelijk- of industrieel afvalwater, of ander
afvalwater door precipitatie met opgelost magnesium, ammonium of kalium;
- magnesiumfosfaat, dat is vrijgekomen bij pasteurisatie of bij drogen van struviet, of
- dicalciumfosfaat, hoofdzakelijk bestaand uit dicalciumfosfaat, dat is vrijgekomen bij de zuivering
van huishoudelijk, stedelijk- of industrieel afvalwater, of ander afvalwater door precipitatie met
opgelost calcium.
Interventiewaarde bodemkwaliteit
De interventiewaarden bodemkwaliteit zijn gebaseerd op mogelijke onaanvaardbare risico’s voor de
mens, plant of dier als gevolg van verontreiniging van de bodem. De meest gevoelige receptor is
bepalend voor de gehanteerde interventiewaarde. Bij de beoordeling en interpretatie van de
bodemkwaliteit is het dus belangrijk om de relatie te leggen tussen de achtergrond van een
interventiewaarde90 (ecologie of humaan) en de situatie ter plaatse. Het gaat om de
interventiewaarde uit bijlage I van de Circulaire bodemsanering 2013. In de toelichting op bijlage
IIA is aangegeven hoe de interventiewaarden bodemkwaliteit zijn bepaald.

89

Kamerstukken II 2017/18, 34 864, nr. 3.
Meer informatie hierover is beschikbaar op het normenzoeksysteem op de website van het RIVM:
https://rvs.rivm.nl/normen en het rapport ‘Ken uw (water)bodemkwaliteit, de risico’s inzichtelijk’
90

319

Kleigronden
Dit begrip heeft de betekenis die het heeft in artikel 1, eerste lid, van de Meststoffenwet.
Kleigronden zijn gronden, niet zijnde veengronden, of zandgronden of lössgronden.
Landbouwgronden
Onder dit begrip worden landbouwgronden als bedoeld in artikel 1 van de Meststoffenwet verstaan.
Dit zijn gronden waarop daadwerkelijk enige vorm van landbouw wordt uitgeoefend.
Landbodem
Het begrip bodem omvat zowel de landbodem als de bodem van een oppervlaktewaterlichaam. De
bodem van een oppervlaktewaterlichaam wordt als waterbodem aangeduid. Het onderscheid
tussen landbodem en waterbodem is van belang omdat het regime voor het toepassen van grond
en baggerspecie in paragraaf 4.124 daar verschillend is.
Mijnsteen
Dit begrip wordt gebruik in de betekenis die het heeft in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit.
Onder mijnsteen wordt materiaal verstaan dat in het verleden in grote hoeveelheden is
vrijgekomen als nevengesteente bij de winning van steenkool. Mijnsteen bestaat in hoofdzaak uit
gebroken schalie en zandsteen met bijmengingen van kolengruis. Mijnsteen voldoet aan de
omschrijving van het begrip bouwstof en moet dus als een bouwstof worden aangemerkt.
Mijnsteen is na het opruimen van de ‘kolenbergen’ door de grote hoeveelheden waarin het
voorhanden was, vaak op de landbodem en in oppervlaktewaterlichamen toegepast en daardoor
deel gaan uitmaken van de bodem in specifieke gebieden in de provincie Limburg. Partijen
mijnsteen zijn hierdoor vermengd geraakt met grond en baggerspecie. Daarom zijn de bepalingen
die voor het toepassen van mijnsteen gelden, ook van toepassing op mijnsteen dat is vermengd
met ten hoogste 80% gewichtsprocenten grond of baggerspecie. Als mijnsteen in minder dan 20%
gewichtsprocenten in grond of baggerspecie voorkomt, is volgens de omschrijvingen van de
begrippen grond en baggerspecie in het Besluit bodemkwaliteit sprake van grond, respectievelijk
baggerspecie. In grond of baggerspecie mag volgens die omschrijvingen namelijk tot 20%
bodemvreemd materiaal voorkomen.
Milieuverklaring bodemkwaliteit
Verklaring over de milieuhygiënische kwaliteit van een specifieke partij of de bodem, die is
afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit. In het Besluit bodemkwaliteit zijn in hoofdstuk
3 regels opgenomen voor de afgifte van milieuverklaringen bodemkwaliteit.
Natuurgronden
Onder natuurgronden wordt een natuurterrein verstaan als bedoeld in de Meststoffenwet en het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet. In artikel 3, tweede lid, van de Meststoffenwet en de artikelen
25a en 32 van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet wordt gerefereerd aan een natuurterrein met
de hoofdfunctie natuur. De reikwijdte van dit begrip is niet zo breed dat hieronder alle gronden met
natuurschoon valt. Alleen die gebieden die erkend zijn als natuurgebied vallen onder het begrip
natuurgrond. Het gaat om Natura 2000-gebieden en andere door de provincie als natuur
aangemerkte gebieden die volgens de Index Natuur & Landschap een zogenaamde N-typering
hebben.
Saneren van de bodem
Het saneren van de bodem houdt in het beperken of ongedaan maken van de blootstelling aan de
verontreiniging van de bodem of van de verontreiniging van de bodem. Hierdoor wordt de bodem
geschikt gemaakt voor het (toekomstige) gebruik. Het gaat veelal om een (sterk) verontreinigde
bodem. Het omgevingsplan van de gemeente zal aangeven zijn in hoeverre maatregelen verplicht
zijn om blootstelling aan de risico’s van de bodemkwaliteit te voorkomen.

320

Tarragrond
Dit begrip wordt gebruikt in de betekenis die het heeft in het Besluit bodemkwaliteit. Tarragrond is
de aanhangende grond die vrijkomt bij het behandelen van gewassen na de oogst. Tarragrond kent
ook andere benamingen, zoals spoelgrond en zeefgrond, en verschillende verschijningsvormen;
afhankelijk van de oogstomstandigheden en de gehanteerde scheidingtechnieken komt tarragrond
vrij als droge of natte stromen. Voor de toepassing van tarragrond, en de beoordeling daarvan
onder dit besluit, maakt dit geen verschil: natte en droge tarragrond zijn beide grond in de zin van
het Besluit bodemkwaliteit.
Tijdelijk uitnemen van grond
Tijdelijk uitnemen is een verbijzondering van het (ontgraven). Het gaat hierbij om ontgraven van
grond die vervolgens weer wordt teruggeplaatst (al dan niet na tijdelijke opslag in de nabijheid van
de locatie van ontgraven). Gedacht kan worden aan de aanleg, reparatie of vervanging van
ondergrondse kabels en leidingen. Indien dit terugplaatsen gebeurt in hetzelfde ontgravingsprofiel
kunnen minder zware voorschriften gelden, omdat het gaat om relatief eenvoudige en veel
voorkomende graafwerkzaamheden; er geldt dan een ander regime dan wanneer een bouwput
wordt gegraven waarbij ook wordt gesaneerd of wanneer (veel) grond wordt afgevoerd (om elders
te worden toegepast of naar een grondverwerker).
Door een bewerking kunnen de fysische of chemische eigenschappen van de grond wijzigen,
waardoor het terugbrengen van de bewerkte grond als een nieuwe toepassing moet worden
beschouwd. Een uitzondering is gemaakt voor het uitzeven van bodemvreemde bestanddelen. Voor
zover dit uitzeven niet gericht is op het veranderen van de milieuhygiënische kwaliteit, wordt dit
niet aangemerkt als een bewerking. Het gaat hierbij vaak om het verwijderen van bodemvreemde
bestanddelen zoals puin of afval die om andere dan milieuhygiënische redenen uit de partij wordt
verwijderd, voordat deze wordt teruggebracht.
Met het oog op de controleerbaarheid moet de grond in dezelfde toepassing worden teruggebracht.
De zinsnede “op of in de directe nabijheid” laat enige afwegingsruimte. Als sprake is van dezelfde
toepassing en aan de overige voorwaarden wordt voldaan, dan hoeft de grond niet precies weer op
de plaats van uitname te worden aangebracht. Wat mogelijk is, verschilt per situatie, waarbij de
afbakening logisch en uitlegbaar (en daardoor ook handhaafbaar) moet zijn. Logisch en uitlegbaar
hebben bijvoorbeeld te maken met de begrenzing van een bepaald te realiseren project of met het
historische gebruik van een bepaald gebied. Voorwaarde is wel dat in deze situaties er weinig tot
niets verandert aan de milieubelasting van de bodem of waterbodem. Hierbij kunnen de volgende
voorbeelden worden gegeven:
•
het in het kader van de (spoor)wegenbouw of –reconstructie wegnemen van bermgrond
voorafgaand aan (spoor)wegverbreding en het opnieuw terugbrengen als bermgrond in de
nieuwe berm (zelfde soort toepassing: berm wordt berm, maar niet op de exact zelfde plaats);
•
bij het verplaatsen van een sloot wordt de grond die vrijkomt uit de nieuw te graven sloot
gebruikt om de bestaande sloot mee te vullen (bodem wordt weer bodem);
•
bij werkzaamheden in een berm in het buitengebied kan de terugplaatsing van uitgenomen
grond over een relatief lange afstand plaatsvinden, mits geen aanwijzingen zijn dat er
verschillen bestaan in bodemkwaliteitsklasse;
•
bij de aanleg van een gebouw of woning kan uitkomende grond voor de aanleg van
funderingen of kruipruimte gebruikt worden binnen het bouwperceel op plaatsen waar grond
nodig is, zoals rond de aangebrachte funderingen of ter plaatse van de tuin;
Er is geen sprake van terugplaatsen “onder dezelfde omstandigheden” als bijvoorbeeld grond van
boven de grondwaterspiegel wordt teruggeplaatst naar onder de grondwaterspiegel en vice versa
of als grond afkomstig uit de kern van een weglichaam of geluidswal wordt teruggeplaatst als
afdeklaag van het weglichaam of de geluidswal (onderlaag wordt toplaag).
Veengronden
Dit begrip wordt gebruikt in de betekenis van artikel 1, eerste lid, van de Meststoffenwet. Het
betreft een perceel waarvan volgens representatieve grondmonsters ten minste de helft van de
oppervlakte voor meer dan de helft van de dikte van de grondlaag tot een diepte van 80
centimeter onder het maaiveld bestaat uit veen.

321

Vermengde mijnsteen
Vermengde mijnsteen is mijnsteen waar tot 80 gewichtsprocent grond en bagger bij zit. Het
mijnsteen is voorheen niet terugneembaar op of in de bodem toegepast in de voormalige
mijnbouwgebieden in Limburg en daarvoor onderdeel van de bodem geworden. Als daar grond of
bagger uit de bodem wordt ontgraven, is het vaak vermengd met mijnsteen. In de voormalige
mijnsteengebieden in de provincie Limburg wordt het mijnsteen niet als bodemvreemd materiaal
behandeld. Als er minder dan 20% mijnsteen in de grond of baggerspecie zit, is sprake van grond
en baggerspecie. Het begrip vermengde mijnsteen is alleen relevant voor de voormalige
mijnbouwgebieden in de provincie Limburg. Als grond of baggerspecie buiten die gebieden
mijnsteen bevat, dan wordt het daar wel als bodemvreemd materiaal behandeld en mag er niet
meer dan 20 gewichtsprocent in zitten.
Waterbodem
Een oppervlaktewaterlichaam is in de Omgevingswet omschreven als een ‘samenhangend geheel
van vrij aan het aardoppervlak voorkomend water, met de daarin aanwezige stoffen, en de
bijbehorende bodem en oevers, en ook flora en fauna.’91 Door in het begrip aan te sluiten bij de
bevoegdheid voor het beheer van de waterkwaliteit bij het Rijk of het waterschap wordt duidelijk
gemaakt dat de voormalige drogere oevergebieden niet tot de waterbodem behoren omdat het Rijk
of het waterschap in de voormalige drogere oevergebieden niet het beheer van de waterkwaliteit
verzorgen. De voormalige drogere oevergebieden worden tot de landbodem gerekend.
Weidegronden.
Weidegronden zijn landbouwgronden, natuurgronden en overige gronden die voor ten minste 50%
zijn beteeld met gras voor het beweiden van dieren of voor het gebruik als voer voor dieren.
Weidegronden
Voor de toepassing van artikel 4.1215 van het Besluit activiteiten leefomgeving is een
begripsomschrijving van weidegronden opgenomen. Deze lijkt veel op die van grasland.
Weidegronden zijn landbouwgronden, natuurgronden of overige gronden die voor 50 procent of
meer zijn beteeld met gras dat wordt gebruikt voor de beweiding van dieren of als voer voor die
dieren. Een aparte begripsomschrijving is nodig om buiten twijfel te stellen dat voor de toepassing
van de voorwaarden en beperkingen voor het vernietigen van de zode van gras niet de
toekomstige bestemming, maar het voorafgaande of het huidige gebruik van de grond bepalend is.
Hiermee wordt gewaarborgd dat niet een enkele wijziging in de toekomstige bestemming van de
zode van gras ertoe kan leiden dat de voorwaarden en beperkingen van artikel 4.1215 van het
Besluit activiteiten leefomgeving niet van toepassing zouden zijn.
Zandgronden of lössgronden
Onder dit begrip worden zandgronden en lössgronden verstaan als bedoeld in artikel 1 van de
Meststoffenwet. Dat zijn gronden waarvan volgens representatieve grondmonsters ten minste de
helft van de oppervlakte voor meer dan de helft van de dikte van de grondlaag tot een diepte van
80 centimeter onder het maaiveld bestaat uit zand of löss.
Zuiveringsslib
Onder zuiveringsslib wordt zuiveringsslib als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet bedoeld. Dat is slib dat afkomstig is van een installatie voor de
zuivering van huishoudelijk, stedelijk- of industrieel afvalwater, of ander afvalwater van
soortgelijke samenstelling als huishoudelijk, stedelijk en industrieel afvalwater. Ook wordt volgens
het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet onder zuiveringsslib slib verstaan dat afkomstig is van
septictanks en andere installaties voor de verzameling, afvoer en behandeling van afvalwater. De
vet- en zandvangers zijn hiervan uitgezonderd.

91

Bijlage bij artikel 1.1 van de Omgevingswet, A. Begrippen.

322

Onderdeel N
Bijlage IIA, behorende bij de in artikel 3.48d aangeduide waarde van de verontreiniging
waarboven significante risico’s voor mens, plant of dier, bestaan als gevolg van
verontreiniging van de bodem (interventiewaarde bodemkwaliteit)
Bij het reguleren van de milieubelastende activiteit graven wordt een onderscheid gemaakt tussen
graven in grond beneden de interventiewaarde bodemkwaliteit en graven in grond boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit. Het gaat om de interventiewaarde uit de voormalige Circulaire
bodemsanering. Deze waarden zijn ten opzichte van de Circulaire bodemsanering niet gewijzigd. In
geval van overschrijding van de interventiewaarde zijn bij de activiteit graven andere regels van
toepassing.
Deze interventiewaarden zijn gebaseerd op mogelijke onaanvaardbare risico’s voor de mens, plant
of dier als gevolg van verontreiniging van de bodem. De meest gevoelige receptor is bepalend voor
de gehanteerde interventiewaarde. Bij de beoordeling en interpretatie van de bodemkwaliteit is het
dus belangrijk om de relatie te leggen tussen de achtergrond van een interventiewaarde (ecologie
of humaan) en de situatie ter plaatse. De interventiewaarden bodemkwaliteit zijn als volgt bepaald.
Humaan
Voor de mens is de bodemconcentratie bepaald die in bij het bodemgebruik ‘wonen met tuin’ leidt
tot blootstelling ter hoogte van het MTR-humaan (Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau voor de
mens). Dit is een blootstellingsniveau, waarbij bij levenslange blootstelling voor stoffen met een
drempelwaarde geen nadelige effecten zijn te verwachten. Deze grens is gelijk aan de NOAEL (No
observed adverse effect level) uit toxiciteitstudies. Door middel van veiligheidsfactoren (voor
gevoelige individuen en mogelijke effecten in gevoelige levensfasen) wordt de NOAEL
geëxtrapoleerd tot MTR. Voor stoffen zonder drempelwaarde (genotoxisch carcinogenen) geldt dat
er altijd een risico is op een nadelig effect. Voor deze stoffen is beleidsmatig een risiconiveau van
een extra risico op overlijden van 10-6 per jaar (dit komt overeen met 10-4 levenslang)
vastgesteld waaraan het MTR-humaan is gekoppeld. De situatie ‘wonen met tuin’ is een relatief
gevoelige wijze van bodemgebruik, waarbij rekening wordt gehouden met alle blootstellingsroutes
van de mens. De humane blootstelling aan bodemverontreiniging wordt modelmatig berekend. Het
model CSOIL92 berekent de blootstelling van de mens aan verontreinigende stoffen in droge
bodems. De MTR-waarden waren voor veel stoffen ook opgenomen in de voormalige Circulaire
bodemsanering (2013) en zijn in dit aanvullingsbesluit opgenomen in bijlage VA van het Besluit
kwaliteit leefomgeving.
Ecologie
Het beschermingsdoel van plant of dier is het voorkomen van (onaanvaardbare) schadelijke
effecten van stoffen op de structuur en de functie van ecosystemen. Bij te veel effecten raakt het
ecosysteem verstoord en kan de bodem haar functie in brede zin (bijvoorbeeld voor
voedselproductie) niet langer vervullen. De bescherming van het bodemecosysteem is
geoperationaliseerd door het beschermen van soorten organismen en processen in de bodem,
waarbij de strengste van deze twee de norm bepaalt. Voor ecologie wordt de bodemconcentratie
bepaald die leidt tot 50% potentieel aangetaste soorten/processen (HC50). Met andere woorden de
concentratie waarbij bij 50% van de bodemorganismen/processen een negatief effect (door directe
toxiciteit) niet is uit te sluiten. Dit wordt ook wel het ernstig risiconiveau genoemd. In de
interventiewaarde bodemkwaliteit wordt doorgaans geen rekening gehouden met de
doorvergiftiging en biomagnificatie van stoffen in de voedselketen. Dit aspect is vooral relevant als
er op locatie sprake is van grotere groengebieden waar dieren zoals roofvogels kunnen foerageren.

92
Voor een uitgebreide beschrijving van het model CSOIL en de relevante blootstellingroutes per
bodemgebruiksscenario wordt verwezen naar Brand et.al, 2007.

323

Voor meer informatie over de onderbouwing en achtergrond van de interventiewaarden wordt
verwezen naar het NOBO-rapport.93
Bodemtypecorrectie
De normen voor de beoordeling van de kwaliteit van de bodem zijn bodemtype-afhankelijk en
gebaseerd op een standaardbodem met een lutum percentage van 25 % en een organische stof
percentage van 10 %. Bij de beoordeling van een locatie worden de gemeten gehalten door middel
van een bodemtypecorrectie omgerekend naar standaardbodem, zodat de meetwaarden
vergeleken kunnen worden met de normen. De wijze van omrekening is beschreven in bijlage G,
onderdeel III van de Regeling bodemkwaliteit.
Artikel II (Besluit kwaliteit leefomgeving)
Onderdeel A
In de Aanvullingswet bodem Omgevingswet is een Afdeling 19.2a Toevalsvondst van
verontreiniging op of in de bodem opgenomen. Deze afdeling is van toepassing als er een redelijk
vermoeden bestaat van een toevalsvondst van verontreiniging op of in de bodem en onmiddellijk
tijdelijke beschermingsmaatregelen noodzakelijk zijn om onaanvaardbare risico’s voor de
gezondheid als gevolg van blootstelling aan verontreiniging op of in de bodem te voorkomen of te
beperken. In artikel 19.9a, tweede lid, is aangegeven dat van onaanvaardbare risico’s voor de
gezondheid in ieder geval sprake is bij blootstelling aan concentraties van stoffen die op grond van
artikel 2.24 vastgestelde maximaal toelaatbare concentraties overschrijden. In artikel 3.18 is
aangegeven om welke concentraties het in deze gaat. Het gaat om de concentraties van stoffen die
zijn opgenomen in bijlage VA. Deze bijlage is ook van toepassing op paragraaf 5.1.4.5.1 over het
toelaten van een bodemgevoelige locatie, artikel 5.89j, tweede lid, Besluit kwaliteit leefomgeving.
De beoordeling van de mogelijke aanwezigheid van onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid in
het geval van een toevalsvondst kan worden gedaan met de risicotoolbox bodem.94 Een
beoordeling met deze module maakt het mogelijk om enerzijds de actuele bodemkwaliteit te
toetsen aan de instructie aan gemeenten met betrekking tot bodemgevoelige gebouwen of
worden gebruikt voor de onderbouwing en vaststelling in het omgevingsplan van de gewenste
bodemkwaliteit voor bodemgevoelige. De toetsing van de risico’s voor de gezondheid vindt plaats
aan MTR (Bijlage VA van het Besluit kwaliteit leefomgeving) en TCL (Bijlage VBvan het Besluit
kwaliteit leefomgeving).
Onderdeel B
Artikel 4.12a (signaleringsparameters beoordeling grondwatersanering) [artikel 2.24,
eerste lid, van de wet]
Het beheer van het grondwater is ook onder de Omgevingswet niet bij één bestuurslaag belegd.
Samenwerking tussen de verschillende bestuurslagen is en blijft onontbeerlijk, waarbij er voor
grondwater een belangrijke regisserende en coördinerende rol is toebedacht aan de provincies (zie
artikel 2.18, eerste lid onder a, Omgevingswet). Het grondwaterkwaliteitsbeheer is een zaak van
alle betrokken bestuursorganen. Zij zullen, conform de bedoeling van de Omgevingswet, de
uitvoering van hun samenlopende taken en bevoegdheden goed op elkaar moeten afstemmen
(artikel 2.2 Omgevingswet).
Onder de Omgevingswet stelt de provincie de beleidskaders, strategische doelen en
gekwantificeerde opgaven voor watersystemen en het grondwaterbeheer vast, die niet bij het Rijk
in beheer zijn. Dit wordt onder meer uitgewerkt in regionale waterprogramma’s. Het beheer van
historische grondwaterverontreinigingen maakt hier onderdeel van uit. Deze waterprogramma’s, nu
93

VROM, 2008: NOBO: Normstelling en bodemkwaliteitsbeoordeling. Onderbouwing en beleidsmatige keuzes
voor de bodemnormen in 2005, 2006 en 2007.
94
https://www.risicotoolboxbodem.nl/beoordelen-en-toetsen.

324

vooral gericht op de kwantiteitsaspecten van een grondwaterlichaam, zullen met de intrekking van
de specifieke regeling in de Wet bodembescherming ook aandacht gaan besteden aan
kwaliteitsaspecten. Het regionaal waterprogramma, als het gaat om regionale wateren, of het
nationale waterprogramma, als het gaat om rijkswateren. Het waterbeheerprogramma van het
waterschap dient rekening te houden met en mede uitvoering te geven aan de in het regionale
waterprogramma opgenomen maatregelen ter uitvoering van de kaderrichtlijn water en de
grondwaterrichtlijn (artikel 3.7 Omgevingswet en de instructieregels in hoofdstuk 4 van het Besluit
kwaliteit leefomgeving). Waar nodig zullen deze waterprogramma’s maatregelen bevatten gericht
op het beheer van historische grondwaterverontreinigingen.
Deze instructieregel ziet op verontreinigingen die zich al in het grondwater (verzadigde zone)
bevinden. De beoogde strekking van de instructieregel is om in ieder geval voor locaties met
historische grondwaterverontreiniging een risicobeoordeling te maken als de verontreiniging de
aangegeven signaleringsparameters voor grondwaterkwaliteit overschrijden. Deze locatiespecifieke
beoordeling wordt uitgevoerd met behulp van een daarvoor ontwikkelde tool uit de Risicotoolbox
grondwater. Het gaat met name om locaties waarbij een vermoeden is van een aanwezige
grondwaterverontreiniging. Dat vermoeden kan gebaseerd zijn op historisch onderzoek, onder de
Wet bodembescherming beschikte locaties of andere informatie. De risicobeoordeling kan leiden tot
de conclusie dat in het kader van beheer van grondwaterkwaliteit een sanerende maatregel nodig
zijn.
De instructieregel levert deels een bijdrage aan invulling en uitwerking van artikel 6 van de
grondwaterrichtlijn. Ook een bronaanpak in relatie tot grondwaterkwaliteit behoort tot de
maatregelen ter uitvoering van de kaderrichtlijn water en de grondwaterrichtlijn. Maar deze
signaleringsparameter voor grondwaterkwaliteit kan niet gebruikt worden om te bepalen of een
bronaanpak in relatie tot grondwaterkwaliteit nodig is.
Onderdeel C
Paragraaf 5.1.4.5 Bodemkwaliteit
Paragraaf 5.1.4.5.1 Bouwen op verontreinigde bodem
De regels voor bouwen op verontreinigde bodem zijn en blijven grotendeels gedecentraliseerd. De
gemeente is bevoegd tot het stellen van regels met het oog op een evenwichtige toedeling van
functies aan locaties. Het Rijk geeft instructie aan de gemeente om te waarborgen dat de
gemeente in het omgevingsplan regels stelt die voorkomen dat er onaanvaardbare
gezondheidsrisico’s ontstaan. De instructieregels geven aan wat gemeenten ten minste moeten
doen en sluiten niet uit dat gemeenten lokale aanvullende regels stellen binnen de lokale
afwegingsruimte. Zie verder hoofdstuk 7 van het algemeen deel van deze toelichting voor een
schets van de algemene beleidsmatige uitgangspunten voor de instructieregels voor bouwen op
verontreinigde bodem en een beschrijving van de koppeling tussen bouwactiviteiten,
bodemonderzoek en (eventuele) maatregelen om gezondheidsrisico’s te voorkomen.
Artikel 5.89g (toepassingsbereik)
Dit artikel geeft het toepassingsbereik van de instructieregels van het Rijk aan de gemeenten voor
het bouwen op verontreinigde grond.
Eerste lid
De instructieregel is van toepassing op het toelaten van een bodemgevoelig gebouw op een
bodemgevoelige locatie. Dit sluit aan bij artikel 2.25, derde lid, van de Omgevingswet dat bepaalt
dat het Rijk instructieregels kan geven over de toedeling van functies aan locaties door gemeenten.
Tweede lid

325

Dit lid geeft aan wat een bodemgevoelig gebouw is. Een bodemgevoelig gebouw is een gebouw of
een gedeelte van een gebouw dat de bodem raakt en waar personen meer dan twee uur per dag
aaneengesloten aanwezig zijn (onder a). De omschrijving sluit aan bij de term verblijfsfunctie die
werd gebruikt in de voormalige regels over het tegengaan van bouwen op verontreinigde grond in
de Woningwet. Met verblijffunctie werd een plek aangeduid waar mensen gemiddeld ten minste
twee uur per etmaal aaneengesloten verblijven95. De term gebouw is in het Besluit kwaliteit
leefomgeving en het Besluit bouwen leefomgeving gedefinieerd als: bouwwerk dat een voor
mensen toegankelijke overdekte geheel of gedeeltelijk met wanden omsloten ruimte vormt. De
term bouwwerk96 is in de Omgevingswet gedefinieerd. Onder een bodemgevoelig gebouw vallen
ook een woonschip of een woonwagen (onder b).
In een gebouw kunnen zich alle in het Besluit bouwen leefomgeving gehanteerde gebruiksfuncties97
bevinden, mits daar personen meer dan twee uur per dag aaneengesloten aanwezig zijn.
Voorbeelden van gebouwen die buiten de reikwijdte vallen zijn een transformatorhuisje, een
gemaal, een schuur bij een woning of een loods waar alleen kort wordt geladen of gelost en waar
de rest van de tijd geen personen of werknemers verblijven.
De instructieregel is van toepassing op het bouwen (toelaten) van een gebouw of een deel van een
gebouw dat de grond raakt. De ratio hiervan is dat daar blootstelling kan plaatsvinden en risico’s
voor de gezondheid kunnen optreden. Het gaat bijvoorbeeld niet om het aanbouwen van een
uitbouw op de eerste verdieping of een dakkapel (voor zover daarvoor een omgevingsvergunning
voor het bouwen is vereist), omdat bij een dergelijke bouwactiviteit de gezondheidsrisico’s door de
bodemkwaliteit niet toenemen.
Artikel 5.89h (definitie bodemgevoelige locatie)
Dit artikel bepaalt wat in ieder geval onder een bodemgevoelige locatie moet worden verstaan.
Een bodemgevoelige locatie is een locatie waarop een bodemgevoelig gebouw is toegelaten op
grond van een omgevingsplan of een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit
(onder a). De term ‘toelaten’ geeft aan dat hier ook een gebouw of deel van een gebouw wordt
verstaan dat nog niet aanwezig is. Evenals bij geluid wordt aangesloten bij het moment dat een
woning is geprojecteerd, dat wil zeggen dat de functie wonen is toegewezen aan de locatie. Dat
kan een andere functie zijn dan de huidige functie, bijvoorbeeld als gevolg van functiewijziging al
dan niet na sloop van bestaande bebouwing. Ook als een woning nog niet feitelijk aanwezig is, kan
er sprake zijn van een gebouw in de zin van paragraaf 5.1.4.5.1. Zie verder paragraaf 7.5 van het
algemeen deel van de toelichting.
Een bodemgevoelige locatie is ook een aaneengesloten terrein direct grenzend aan een
bodemgevoelig gebouw (onder b). Omdat het aaneengesloten van één eigenaar kan bestaan uit
meerdere kadastrale percelen, is ervoor gekozen om niet uit te gaan van het kadastrale perceel.
Dit sluit aan bij de voormalige regels over het tegengaan van bouwen op verontreinigde grond in
de Woningwet.98 De tuin is immers bij uitstek gevoelig voor contact door mensen met
bodemverontreiniging. Het bouwen van een gebouw op een bodemgevoelige locatie wordt ook
kortweg aangeduid als: bouwen van een bodemgevoelig gebouw.
95

Kamerstukken II 1997/98, 24 809, nr. 3, blz. 4-6.
Bijlage I van de Omgevingswet: constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal,
die op de plaats van bestemming hetzij direct hetzij indirect met de grond verbonden is, hetzij direct of indirect
steun vindt in of op de grond, bedoeld om ter plaatse te functioneren, met inbegrip van de daarvan deel
uitmakende bouwwerkgebonden installaties, anders dan een schip dat wordt gebruikt voor verblijf van
personen en dat is bestemd en wordt gebruikt voor de vaart.
97
Bijlage I bij artikel 1.1 van het Besluit bouwwerken leefomgeving, B. Begrippen: gebruiksfuncties.
98
Uit de nota naar aanleiding van het verslag bij de betreffende wijziging van de Woningwet komt naar voren
dat het moet gaan om het gedeelte van het perceel waar de blootstelling zich daadwerkelijk kan voordoen. De
toelichting gaf het voorbeeld van een landgoed dat niet in zijn geheel hoeft te worden onderzocht maar
bijvoorbeeld wel het gedeelte rondom een woning op dat landgoed (Kamerstukken II 1997/98, 24 809, nr. 5,
blz. 10).
96

326

Bovendien valt een onmiddellijk aan een woonschip of woonwagen grenzende tuin of grenzend
terrein onder de definitie van een bodemgevoelige locatie.
Artikel 5.89i (waarde toelaatbare kwaliteit bodem) [artikel 2.24, eerste lid, van de wet]
Eerste lid
De gemeente heeft op grond van de Omgevingswet onder meer de bevoegdheid om in het
omgevingsplan functies evenwichtig toe te delen aan locaties en met het oog hierop algemene
regels vast te stellen. Deze regels kunnen voorwaarden bevatten voor het uitvoeren van
activiteiten door een initiatiefnemer. Dit artikel bevat de verplichting voor de gemeenten om in het
omgevingsplan waarden op te nemen voor de toelaatbare kwaliteit van de bodem voor
bodemgevoelige locaties waar een bodemgevoelig gebouw is toegelaten. Deze waarden geven voor
de in bijlage VC aangewezen stoffen aan wanneer de gezondheid van de mens wordt bedreigd, als
er geen maatregelen worden genomen.
De gemeente stelt een waarde in het omgevingsplan vast die het meest recht doet aan alle
belangen die lokaal een rol spelen. Artikel 5.89i geeft het kader voor het vaststellen van de
waarden voor de toelaatbare kwaliteit van de bodem.
De reikwijdte van de instructieregel is beperkt tot een vaste stoffenlijst, opgenomen in bijlage VC
bij het Besluit kwaliteit leefomgeving (in dit Aanvullingsbesluit). Wanneer er een vermoeden
bestaat van de aanwezigheid van andere gezondheidsbedreigende stoffen is het aan de gemeente
om ook voor die andere stoffen een waarde in het omgevingsplan vast te stellen.
Tweede lid
De lokale norm kan binnen een gemeente per gebied verschillen. Dit lid is erop gericht dat de
gemeente gebruik maakt van de bevoegdheid tot differentiatie van de waarden per gebied op
grond van de Omgevingswet.
Artikel 5.89j (waarde toelaatbare kwaliteit bodem: blootstelling) [artikel 2.24, eerste lid,
van de wet]
Eerste lid
Bij het vaststellen van de waarde van de toelaatbare kwaliteit van de bodem wordt rekening
gehouden met de interventiewaarde bodem, zoals opgenomen in bijlage IIA bij het Besluit
activiteiten leefomgeving en met de bij ministeriële regeling aangegeven blootstellingsroutes. Een
instructie met de formulering “rekening houden met” stuurt inhoudelijk de belangenafweging. De
formulering betekent dat het bestuursorgaan beoordelingsvrijheid heeft; als het bestuursorgaan
daar goede redenen voor heeft, is afwijken (mits gemotiveerd) toegestaan. De motivering moet
worden vermeld bij de bekendmaking van het besluit (artikel 3:47, eerste lid Awb).
De interventiewaarde bodemkwaliteit, bedoeld in bijlage IIA bij het Besluit activiteiten
leefomgeving (dit Aanvullingsbesluit) komen overeen met de interventiewaarden uit de voormalige
Circulaire bodemsanering, die onder de Wet bodembescherming als vaste drempel gold waarboven
een saneringsafweging rechtvaardig werd geacht. De interventiewaarde bodemkwaliteit is goed
onderbouwd door wetenschappelijk onderzoek over gezondheidsrisico’s en biedt bescherming tegen
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid en onaanvaardbare ecologische risico’s.
De geselecteerde stoffen waarvoor een interventiewaarde is vastgesteld, zijn het meest relevant
voor de gezondheidsrisico’s via de meest voorkomende blootstellingsroutes, en deze stoffen komen
relatief vaak in verontreinigingen in Nederland voor.

327

Tweede lid
De concentratie van een verontreiniging in de bodem mag niet leiden tot een levenslange
gemiddelde blootstelling die het maximaal toelaatbaar risico voor de mens zoals opgenomen in
bijlage VA overschrijdt.
De waarde voor de toelaatbare kwaliteit die een gemeente in het omgevingsplan vaststelt, mag
niet hoger zijn dan het blootstellingsniveau van het maximaal toelaatbaar risico voor de mens zoals
opgenomen in bijlage VA. Met deze instructieregel waarborgt het Rijk dat de gemeente in het
omgevingsplan regels stelt die voorkomen dat er onaanvaardbare gezondheidsrisico’s ontstaan bij
het toelaten van een bodemgevoelige locatie. De toelaatbare kwaliteit van de bodem is geen eis
aan de bodem zelf, en is dus geen omgevingswaarde.
Derde lid en vierde lid
De blootstelling moet worden berekend per locatie en voor de meest gevoelige gebruiksfunctie. Bij
ministeriële regeling worden regels gesteld over de berekening. De beoordeling van de mogelijke
aanwezigheid van onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid voor bodemgevoelige gebouwen kan
worden gedaan met de risicotoolbox bodem, module Beoordelen van de bodemkwaliteit voor een
bodemgevoelig gebouw99. Een beoordeling met deze module maakt het mogelijk om enerzijds de
actuele bodemkwaliteit te toetsen aan de instructie aan gemeenten met betrekking tot
bodemgevoelige gebouwen of worden gebruikt voor de onderbouwing en vaststelling in het
omgevingsplan van de gewenste bodemkwaliteit voor bodemgevoelige. De toetsing van de risico’s
voor de gezondheid vindt plaats aan MTR en TCL.
Artikel 5.89k (maatregelen bij overschrijding waarde toelaatbare kwaliteit bodem:
bouwverbod in omgevingsplan) [artikel 2.24, eerste lid, van de wet]
Dit artikel geeft instructie aan de gemeente om een bepaling in het omgevingsplan op te nemen
dat inhoudt dat de initiatiefnemer sanerende of andere beschermende maatregelen treft voordat
een (deel van een) gebouw op een bodemgevoelige locatie te bouwen op een locatie waar de
toelaatbare kwaliteit van de bodem wordt overschreden.
Eerste lid
Deze instructieregel voorziet in een harde, dwingende doorwerking. De gemeente moet zich bij het
uitoefenen van de bevoegdheid om regels te stellen met het oog op een evenwichtige toedeling van
functies aan locaties, aan deze instructieregel houden. Het omgevingsplan bevat een bepaling die
sanerende of andere beschermende maatregelen voorschrijft, als een initiatiefnemer wil bouwen op
een bodemgevoelige locatie wanneer er overschrijding plaatsvindt van de in dat omgevingsplan
opgenomen toelaatbare kwaliteit van de bodem.
Het omgevingsplan kan als maatregel de regels van paragraaf 4.121 over bodemsanering uit het
Besluit activiteiten leefomgeving (dit Aanvullingsbesluit) van toepassing verklaren, eventueel
aangevuld met maatwerkregels. Ook andere maatregelen om gezondheidsrisico’s te voorkomen
zijn denkbaar, zoals maatregelen aan het gebouw zelf, waaronder dampdichte folie of extra
ventilatie in de kruipruimte. Een ander voorbeeld is een verbod op het telen van gewassen in de
tuin of een gebruiksaanwijzing.
Op basis van de uitkomst van een bodemonderzoek kan het bevoegd gezag zo nodig een
individuele afweging maken die kan leiden tot aanvullende of andere eisen
(maatwerkvoorschriften) om de gezondheid van mensen te beschermen. Ook de initiatiefnemer

99

https://www.risicotoolboxbodem.nl/beoordelen-en-toetsen

328

kan vragen om een individueel maatwerkvoorschrift voor een maatregel die afwijkt van wat het
omgevingsplan voorschrijft.
Tweede lid
In het tweede lid is duidelijk gemaakt dat onder bouwen van een bodemgevoelig gebouw ook het
plaatsen van een woonschip of woonwagen valt.
Artikel 5.89l (melding bouwactiviteit) [artikel 2.24, eerste lid, van de wet]
Eerste en tweede lid
Dit artikel regelt een meldingsplicht voor het bouwen van een bodemgevoelig gebouw op een
bodemgevoelige locatie, waarbij de initiatiefnemer een bodemonderzoek moet overleggen.
De achtergronden van dit bodemonderzoek zijn beschreven in hoofdstuk 7 van deze toelichting.
De wet (door de Invoeringswet Omgevingswet) brengt een splitsing aan in de vergunningplicht
voor de bouwactiviteit in een technische vergunning en een vergunning voor een
omgevingsplanactiviteit. Dat betekent dat een bouwactiviteit in sommige gevallen wel
vergunningplichtig is en vaak ook niet. Om die reden is de instructieregel opgenomen dat het
omgevingsplan een meldingsplicht moet bevatten, zodat de initiatiefnemer in alle gevallen zich bij
het bevoegd gezag moet melden met het bouwplan en een bodemonderzoek. Uit het systeem van
de Omgevingswet volgt dat deze meldingsplicht terugtreedt in de situatie dat een activiteit
(bovendien) vergunningplichtig is.
De meldingstermijn is vier weken en loopt dus parallel met de termijn voor de milieubelastende
activiteiten saneren van de bodem in het Besluit activiteiten leefomgeving (paragraaf 4.121). Dat
stelt het bevoegd gezag in de gelegenheid om het bouwplan te beoordelen in het licht van de
bodemkwaliteit zoals die blijkt uit het bodemonderzoek dat de initiatiefnemer heeft overlegd, in
samenhang met de melding van saneren van de bodem op grond van het Besluit activiteiten
leefomgeving (als een dergelijke sanering aan de orde is). Het bevoegd gezag kan een afweging
maken over een maatwerkvoorschrift, de inzet van toezicht, enzovoorts.
Ook de inhoud van de melding is ontleend aan de standaard elementen van een melding zoals
hoofdstuk 2 van het Besluit activiteiten leefomgeving regelt, zodat de meldingen zoveel mogelijk
zijn geüniformeerd. Als een bodemsanering aan de orde is, bevat de melding op grond van het
Besluit activiteiten leefomgeving de daarvoor relevante informatie.
Derde lid
Het derde lid maakt het mogelijk dat gemeenten aandachtsgebieden of locaties aanwijzen waar
geen bodemonderzoek nodig is. Dit betreft bijvoorbeeld gebieden waarvan het de bodemkwaliteit
bekend is, omdat in het verleden uitgebreid bodemonderzoek heeft plaatsgevonden en waar nodig,
de bodem is gesaneerd.
Artikel 5.89m (ingebruikname na maatregelen bij bodemgevoelige locaties op
verontreinigde bodem) [artikel 2.24, eerste lid, van de wet]
Eerste lid
Dit artikel bevat een instructie aan gemeenten om in het omgevingsplan te bepalen dat een (deel
van het) bodemgevoelig gebouw op een bodemgevoelige locatie alleen in gebruik mag worden
genomen nadat de gemeente is geïnformeerd over de wijze van uitvoering van de in het
omgevingsplan voorgeschreven maatregelen. Deze instructieregel voorziet in een harde,
dwingende doorwerking. De gemeente moet bij het uitoefenen van de bevoegdheid om regels te
stellen met het oog op een evenwichtige toedeling van functies zich aan deze instructieregel
houden.

329

Ter bescherming van de gezondheid van de gebruikers van een bodemgevoelig gebouw is het van
belang om te waarborgen dat de voorgeschreven maatregelen daadwerkelijk zijn uitgevoerd.
Daartoe dient deze informatieplicht als voorwaarde voor ingebruikname. Het Besluit activiteiten
leefomgeving kent ook een vergelijkbare informatieplicht na beëindiging van de activiteit
bodemsanering. De initiatiefnemer kan in één keer aan beide informatieplichten voldoen.
Tweede lid
De instructie aan gemeenten, dat een bodemgevoelig gebouw alleen in gebruik mag worden
genomen nadat de gemeente is geïnformeerd over de wijze waarop de voorgeschreven
maatregelen zijn genomen, ziet ook op de ingebruikname van een tuin of het terrein grenzend aan
het woonschip of de woonwagen.
§ 5.1.4.5.2 Nazorg
Artikel 5.89n (nazorg) [artikel 2.24, eerste lid, van de wet]
Als een bodemsanering is uitgevoerd door het aanbrengen van een afdeklaag (een leeflaag van
schone grond of een duurzaam aaneengesloten verhardingslaag) om blootstelling te voorkomen,
dan is het voor de bescherming van de gezondheid van belang dat die afdeklaag in stand blijft.
Door een bedoelde of onbedoelde handeling, kan het resultaat van deze bodemsanering ongedaan
gemaakt worden. Deze instructieregel zorgt ervoor dat het omgevingsplan regels bevat die de
instandhouding, het onderhoud en het zo nodig het vervangen van de afdeklaag en andere
maatregelen die de blootstellingsroute blokkeren garanderen. Het omgevingsplan geeft ook aan op
welke manier en binnen welke termijn de maatregelen in stand gehouden moeten worden. Na
afloop van de uitgevoerde sanering dient de initiatiefnemer gegevens en bescheiden te overleggen
over de uitgevoerde sanering in de vorm van een evaluatieverslag volgens de BRL 6000. In dit
evaluatieverslag worden – wanneer gekozen is voor de saneringsaanpak aanbrengen van een
afdeklaag – de gebruiksbeperkingen en nazorgmaatregelen beschreven. Naar aanleiding van dit
evaluatieverslag moet de gemeente het omgevingsplan aanpassen.
De instructieregel voorziet in een harde, dwingende doorwerking. De gemeente moet bij het
uitoefenen van de bevoegdheid om regels te stellen met het oog op een evenwichtige toedeling van
functies en het beschermen van de gezondheid, zich aan deze instructieregel houden. De regels in
het omgevingsplan hebben de vorm van een algemeen verbindend voorschrift, dat de eigenaar of
erfpachter verplicht om een afdeklaag in stand te houden, te onderhouden of te vervangen, als een
bodemsanering door middel van een afdeklaag heeft plaatsgevonden op grond van het Besluit
activiteiten leefomgeving, een omgevingsplan, een omgevingsvergunning of een
maatwerkvoorschrift. Zoals bij alle algemene regels in het omgevingsplan gaan er in de dynamiek
van een gebied langzamerhand nieuwe situaties onder die algemene regel vallen. Door middel van
registratie van meldingen en informatieplichten via de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke
beperkingen wordt de locatie van een dergelijke afdeklaag gekoppeld aan een locatie (kadastraal
perceel).
De verplichting tot nazorg is niet geregeld in het Besluit activiteiten leefomgeving, onder andere
omdat de verplichting zich niet richt tot degene die de sanering uitvoert. Bestaande
nazorgverplichtingen voor een isolatielaag of grond van het voormalige Besluit uniforme saneringen
vallen onder het overgangsrecht, zoals geregeld in het Aanvullingswet bodem.
§ 5.1.4.5.3 Aanwijzing bodembeheergebieden en indeling landbodem in bodemfunctieklassen
Artikel 5.89o (aanwijzing bodembeheergebieden) [artikel 2.24, eerste lid, van de wet]
In een omgevingsplan kunnen een of meerdere gebieden worden aangewezen. Het aanwijzen van
bodembeheerplannen is onder meer een voorwaarde voor het stellen van maatwerk aan

330

kwaliteitseisen van paragraaf 4.124 en 4.125. Het bodembeheergebied is niet bij voorbaat aan de
grenzen van de gemeente gebonden. Een gemeente kan, onder voorwaarden, een groter gebied
aanwijzen, waaruit grond of baggerspecie afkomstig moet zijn.
Eerste lid
In het omgevingsplan kunnen voor het toepassen van grond en baggerspecie, mijnsteen en
vermengd mijnsteen, bodembeheergebieden worden aangewezen. Ingeval van (vermengde)
mijnsteen kunnen deze gebieden enkel in het herkomstgebied liggen. Zie hiervoor de toelichting bij
artikel 3.48r van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Tweede lid
Het aanwijzen van (een) bodembeheergebied(en) gebeurt met het oog op het zuinig gebruik van
grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is het
principe van ‘standstill’ op gebiedsniveau. Dit houdt in dat door een kwaliteitsverbetering elders
binnen het aangewezen gebied (omdat hier de bodemkwaliteit door activiteiten in het – verre –
verleden minder is) een verslechtering compenseert. De milieuwinst die hiermee wordt gerealiseerd
moet uiteraard wel kunnen worden aangetoond. Als een groter gebied wordt aangewezen waaruit
de grond of baggerspecie afkomstig mag zijn, dan betekent dit niet dat de grond of baggerspecie
zondermeer ook buiten de grenzen van de gemeente mag worden toegepast. Dat is alleen het
geval als de andere gemeente(n) dat in hun omgevingsplan hebben bepaald. Een gemeente heeft
immers geen bevoegdheden buiten de grenzen van de gemeente. Het is wenselijk dat in dergelijke
gevallen bij de totstandkoming van het omgevingsplan afstemming plaatsvindt met de andere
betrokken bestuursorganen. Deze afstemming is niet alleen van belang om alle betrokken belangen
en meningen te inventariseren, maar ook omdat kan blijken dat er mogelijkheden zijn om het
lokale beleid te optimaliseren of uit te breiden tot andere gemeenten. Afstemming is niet alleen van
belang buiten de grenzen van de gemeente maar ook daarbinnen. Zo heeft de gemeente op haar
grondgebied ook te maken met de beheergebieden van een of meer waterbeheerders.
Derde lid
De bodembeheergebieden worden in het omgevingsplan vastgelegd. Het gaat om de geometrische
begrenzing. Het is aan de gemeente te bepalen hoe dit wordt vastgelegd, bijvoorbeeld door de
grenzen op een kaart vast te leggen. Als maatwerkregels of maatwerkvoorschriften worden
gesteld, is het met het oog op de kenbaarheid wenselijk dat het gebied waar de regels of
voorschriften gelden (het bodembeheergebied) op een kaart wordt aangegeven. De kaart wordt
opgenomen in het omgevingsplan als sprake is van toepassen op de landbodem. Hoewel dit niet
uitdrukkelijk is bepaald, ligt het voor de hand dat ook bij aanscherping van de kwaliteitseisen een
kaart wordt vastgesteld, waaruit blijkt waar de aangescherpte eisen gelden.

Artikel 5.89p (indeling landbodem in bodemfunctieklassen) [artikel 2.24, eerste lid, van
de wet]
Voor het voldoen aan de doelstelling dat toe te passen grond, baggerspecie, mijnsteen en
vermengde mijnsteen geschikt zijn voor het gebruik is het noodzakelijk dat de gemeenten op een
kaart de bodemfunctieklassen voor hun gebied hebben vastgelegd. De bodemfunctieklasse
beschrijft het gebruik van de bodem. Er wordt uitgegaan van de indeling in drie klassen van de
bodem die de verschillende bodemfuncties omvatten: landbouw/natuur, wonen en industrie. Bij het
aanwijzen van deze klassen wordt rekening gehouden met de functie die in het omgevingsplan aan
die locatie is toegedeeld. Bijvoorbeeld: wonen met tuin wordt ingedeeld in de bodemfunctieklasse
wonen.

331

De bodemfunctieklassen zijn nader uitgewerkt in de Regeling bodemkwaliteit. De maximale
waarden van deze bodemfunctieklassen zijn mede bepalend voor de vraag aan welke kwaliteit de
toe te passen grond of baggerspecie moet voldoen.
Onderdeel D
Artikel 6.3 (aanwijzing beheergebieden oppervlaktewaterlichaam) [artikel 2.24, eerste
lid, van de wet]
Eerste lid
Net als gemeenten in het omgevingsplan kunnen waterbeheerders in de waterschapsverordening
een of meer gebieden aanwijzen voor het toepassen van grond, baggerspecie, mijnsteen en
vermengde mijnsteen in een oppervlaktewaterlichaam. Het aanwijzen van bodembeheerplannen is
onder meer een voorwaarde voor het stellen van maatwerk aan kwaliteitseisen van paragraaf
4.124 en 4.125.
Deze beheergebieden oppervlaktewaterlichaam zijn niet bij voorbaat aan de grenzen van het
beheergebied van de waterbeheerder gebonden. Een waterschap kan een groter gebied aanwijzen,
waaruit grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen afkomstig moet zijn. Hieraan zijn
wel beperkingen verbonden. Ingeval van (vermengde) mijnsteen kunnen deze gebieden enkel in
het herkomstgebied liggen. Zie hiervoor de toelichting bij artikel 3.48r van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Voordat maatwerkregels of maatwerkvoorschriften kunnen worden gesteld, is het wenselijk dat het
gebied waar de regels of voorschriften gelden (het bodembeheergebied) op een kaart wordt
aangegeven. Deze kaart wordt opgenomen in de waterschapsverordening als sprake is van
toepassen in een oppervlaktewaterlichaam. Hoewel dit niet uitdrukkelijk is bepaald, ligt het voor de
hand dat ook bij aanscherping van de kwaliteitseisen een kaart wordt vastgesteld, waaruit blijkt
waar de aangescherpte eisen gelden.
Tweede lid
Het aanwijzen van (een) bodembeheergebied(en) gebeurt met het oog op het zuinig gebruik van
grondstoffen en het doelmatig beheer van afvalstoffen. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is het
principe van ‘standstill’ op gebiedsniveau. Dit houdt in dat door een kwaliteitsverbetering elders
binnen het aangewezen gebied (omdat hier de bodemkwaliteit door activiteiten in het – verre –
verleden minder is) een verslechtering compenseert. De milieuwinst die hiermee wordt gerealiseerd
moet uiteraard wel kunnen worden aangetoond. Als een groter gebied wordt aangewezen waaruit
de grond of baggerspecie afkomstig mag zijn, dan betekent dit niet dat de grond, baggerspecie,
mijnsteen of vermengde mijnsteen ook buiten de grenzen van het beheergebied mag worden
toegepast. Dat is alleen het geval als de andere gemeente(n) of waterbeheerder(s)dat in hun
waterschapsverordening of omgevingsplan hebben bepaald. Een waterbeheerder heeft immers
geen bevoegdheden buiten de grenzen van het beheergebied. Het is wenselijk dat in dergelijke
gevallen bij de totstandkoming van de waterschapsverordening afstemming plaatsvindt met de
andere betrokken bestuursorganen. Het is niet alleen van belang om alle betrokken belangen. Deze
afstemming is niet alleen van belang om meningen te inventariseren, maar ok omdat kan blijken
dat er mogelijkheden zijn om het lokale beleid te optimaliseren of uit te breiden tot andere
beheergebieden van waterbeheerders. Dat geldt overigens niet alleen buiten de grenzen van het
beheergebied maar ook daarbinnen. Zo heeft de waterbeheerder in haar beheergebied ook te
maken met de grondgebieden van een of meer gemeenten.
Derde lid
De bodembeheergebieden worden in de waterschapsverordening vastgelegd. Het gaat om de
geometrische begrenzing. Het is aan de beheerder te bepalen hoe dit wordt vastgelegd,

332

bijvoorbeeld door de grenzen op een kaart vast te leggen. Indien maatwerkregels of
maatwerkvoorschriften worden gesteld, is het met het oog op de kenbaarheid wenselijk dat het
gebied waar de regels of voorschriften gelden (het bodembeheergebied) op een kaart wordt
aangegeven. Deze kaart wordt opgenomen in de waterschapsverordening. Hoewel dit niet
uitdrukkelijk is bepaald, ligt het voor de hand dat ook bij aanscherping van de kwaliteitseisen een
kaart wordt vastgesteld, waaruit blijkt waar de aangescherpte eisen precies gelden.
Onderdeel E
§ 8.5.2.6a Specifieke voorschriften omgevingsvergunning milieubelastende activiteit – het brengen
van zuiveringsslib op of in de bodem
Artikelen 8.70a (toepassingsbereik voorschriften over het op of in de bodem brengen van
zuiveringsslib)
Deze paragraaf is van toepassing op de milieubelastende activiteit die door het Rijk in artikel 3.48b
van het Besluit activiteiten leefomgeving als vergunningplichtig is aangemerkt. Meer concreet gaat
het om het brengen van zuiveringsslib afkomstig van zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of
stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties voor afvalwater van soortgelijke
samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater op of in de bodem. De voorschriften
strekken ter implementatie van de richtlijn zuiveringsslib. In de praktijk komt het nog maar zelden
voor dat zuiveringsslib afkomstig van deze installaties op of in de bodem van landbouwgronden
wordt gebracht. Het is niet toegestaan om zuiveringsslib op of in de bodem te brengen van
natuurgronden of overige gronden.
Zuiveringsslib is een organische meststof. Het zuiveringsslib dat op of in de bodem van
landbouwgronden wordt gebracht is relatief schoon zuiveringsslib, voornamelijk afkomstig uit de
voedingsmiddelenindustrie. Voor dit schone zuiveringsslib zijn regels in paragraaf 4.117 van het
Besluit activiteiten leefomgeving opgenomen. De vergunningplicht in dit artikel heeft betrekking op
minder schone zuiveringsslib van de rioolwaterzuiveringsinstallaties. Dit zuiveringsslib mag alleen
onder strikte voorwaarden, die uit de richtlijn zuiveringsslib voortvloeien, op of in de bodem van
landbouwgronden worden gebracht. De aanvraag voor de omgevingsvergunning dient bij de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit te worden ingediend. Hij is het bevoegd gezag
voor zuiveringsslib.
Artikel 8.70b (voorschriften over zuiveringsslib)
Zuiveringsslib afkomstig van zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van
andere zuiveringsinstallaties voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en
stedelijk afvalwater mag alleen op of in de bodem worden gebracht als dit zuiveringsslib voldoet
aan de voorwaarden die zijn gesteld in hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit gebruik
meststoffen, waarin ook grenswaarden zijn gesteld aan de gehalten van een aantal zware metalen.
Artikel 8.70c (voorschriften over de locatie)
In dit artikel zijn grenswaarden gesteld aan de hoeveelheden van een aantal zware metalen die ten
hoogste aanwezig mogen zijn in de bodem om zuiveringsslib op of in de bodem te brengen. Dit ter
bescherming van de bodem.
Artikel 8.70d (voorschriften over het moment van het op of in de bodem)
In dit artikel zijn periodes vastgelegd waarbinnen zuiveringsslib niet op of in de bodem mag
worden gebracht in verband met de gezondheid van grazend vee (onder a) en de voedselveiligheid
(onder a t/m d). Wat geldt onder a heeft naast de gezondheid van het vee ook te maken met

333

risicostoffen die via de dieren door de mens kunnen worden opgenomen; dat geldt vooral voor
melk.
Artikel 8.70e (voorschriften over de hoeveelheid)
In dit artikel zijn grenswaarden gesteld voor de hoeveelheid zuiveringsslib die per tijdseenheid en
per oppervlakte-eenheid op of in de bodem mag worden gebracht. Daarnaast is bepaald dat het
zuiveringsslib gelijkmatig moet worden verspreid. Deze bepalingen dienen ter bescherming van de
bodem.
De hoeveelheid zuiveringsslib die op of in de bodem mag worden gebracht is niet onbeperkt en
moet passen binnen het gebruiksnormenstelsel. Daarbij telt de hoeveelheid stikstof in
zuiveringsslib voor 40% mee en fosfaat voor 100%.
Tijdens deze perioden mag het grondgebruik voor de hectaren waarop vloeibaar of steekvast
zuiveringsslib op of in de bodem wordt gebracht niet worden gewijzigd. Dat betekent dat bouwland
niet mag worden omgezet naar grasland en andersom. Dit hangt samen met het verschil in risico
van ophoping van ongewenste stoffen in de bodem, wat ook weer in verhouding staat tot het risico
voor de volksgezondheid (artikel 8.70d). Op bouwland is die kleiner omdat de bovenste 20 cm door
grondbewerking wordt gemengd. Op grasland vindt geen vermenging plaats zoals op bouwland en
hopen ongewenste stoffen zich op in de bovenste vijf tot tien cm.
Artikel 8.70f (voorschriften over aanvullende voorwaarden)
Bij het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van zuiveringsinstallaties voor
huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties voor afvalwater van
soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater worden aanvullend ook
voorschriften in de vergunning opgenomen over het brengen van zuiveringsslib op of in de bodem
bij specifieke weers-, geologische – en fysiologische omstandigheden, bij het bevloeien of beregen
van de bodem, en gedurende bepaalde perioden. Deze voorwaarden hangen samen met de risico’s
in verhouding tot ongewenste stoffen die in zuiveringsslib aanwezig kunnen zijn.
Artikel 8.70g (voorschriften over monsterneming en analyse)
Voordat zuiveringsslib op landbouwgronden op of in de bodem mag worden gebracht moet de
bodem worden bemonsterd en geanalyseerd. Dit is om vast te stellen dat één of meer van de
(ongewenste) stoffen in de bodem de toetsingswaarden van tabel 8.70c niet overschrijden.
Vervolgens dient van de bemonstering en analyse een rapportage te worden opgesteld die ten
minste tien jaar na de bemonstering moet worden bewaard.
Onderdeel F
Bijlage VAbij artikel 3.18 en artikel 5.89j, tweede lid
Deze bijlage bevat een overzicht van MTR-waarden voor stoffen waarvoor een interventiewaarde is
afgeleid. Het Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau voor de mens (MTR-humaan) in het
blootstellingsniveau (uitgedrukt in µg per kg lichaamsgewicht per dag) dat levenslang gemiddeld
niet mag worden overschreden.
Voor niet-carcinogene stoffen komt het overeen met de ″Tolerable Daily Intake (TDI)″. Voor
carcinogene stoffen is het gebaseerd op een extra kans op een tumorincidentie van 1 op 10.000 bij
levenslange blootstelling.
Voor de samenstelling van de somparameters wordt in de Omgevingsregeling verwezen naar
bijlage N van de Regeling bodemkwaliteit.

334

Voor de som TEQ wordt in de Omgevingsvergunning verwezen naar bijlage B bij de Regeling
bodemkwaliteit.
Bijlage VB bij artikel 3.18 en artikel 5.89j, tweede lid
Deze bijlage bevat een overzicht van TCL-waarden en geurdrempels voor stoffen waarvoor een
interventiewaarde is afgeleid.
De TCL is de toxicologisch maximaal Toelaatbare Concentratie in Lucht in µg per m3 lucht. De TCL
geeft de concentratie aan in lucht die, door in de bodem aanwezige vluchtige verontreinigingen,
niet mag worden overschreden.
Voor de samenstelling van de somparameters wordt in de Omgevingsregeling verwezen naar
bijlage N van de Regeling bodemkwaliteit.
Vanuit het oogpunt van hinder zijn geurdrempels vastgesteld. De geurdrempel van een gasvormige
stof is de laagste concentratie van die stof in lucht waarbij de geur ervan nog waarneembaar is
door de mens. De geurdrempel geeft de concentratie aan in lucht die, door in de bodem aanwezige
vluchtige verontreinigingen, wegens hinder niet mag worden overschreden.
Bijlage VC bij artikel 4.12a (signaleringsparameters maatregelen grondwaterkwaliteit)
Als signaleringsparameters grondwater wordt gebruik gemaakt van de bestaande
interventiewaarden, zoals opgenomen in de Circulaire bodemsanering 2013. De stoffen in deze lijst
zijn een concrete uitwerking van stoffen die behoren tot de stofgroepen die zijn genoemd in bijlage
VIII van de KRW. Alleen de stofgroepen nummer 11 en 12 niet zijn opgenomen in de stoffen lijst
van signaleringsparameters, omdat deze stoffen via het landbouwbeleid zijn gereguleerd. De
signaleringsparameters geven de concentraties in het grondwater waaronder het grondwater
geschikt is voor de meeste functies en er geen onaanvaardbare bedreigingen voor gezondheid en
milieu zijn. Worden de signaleringsparameters overschreden dan is dat niet meer altijd het geval.
Dit zal afhangen van de lokale situatie, zoals de functie van het grondwater en het bodemgebruik
ter plaatse.
In beginsel kunnen de genoemde stoffen op de lijst van signaleringsparameter als verontreinigende
stoffen worden aangemerkt, omdat deze stoffen altijd een potentieel risico van toxiciteit,
persistentie en/of bio-accumulatie in zich hebben. Juist omdat de risico’s voor de mens of milieu
afhankelijk zijn van de mate van blootstelling of locatie en de gevoeligheid voor aantasting van het
ecosysteem, voldoet een generieke waarde alleen als signaleringsparameter en is een nadere
beoordeling noodzakelijk als deze signaleringsparameter wordt overschreden. Na beoordeling van
de risico’s kan het bevoegd gezag een afweging maken of een sanerende maatregel nodig is.
De signaleringsparameters komen niet altijd overeen met de drinkwaternormen uit het
Drinkwaterbesluit. De norm volgens het Drinkwaterbesluit is van toepassing is op de
drinkwaterkwaliteit op het leveringspunt. Deze norm behoort daarom niet tot het bodembeleid. Wel
kunnen curatieve maatregelen eerder aan de orde zijn in gebieden die meer bescherming
behoeven. De provincie wijst bijvoorbeeld grondwaterbeschermingsgebieden aan in de
omgevingsverordening. Daar komt bij dat er, ondanks dat de signaleringsparameters
grondwaterkwaliteit niet zijn overschreden, nog altijd andere doelstellingen van de kaderrichtlijn
water uit hoofdstuk 4 Besluit kwaliteit leefomgeving aan de orde kunnen zijn.
De lijst van stoffen waarvoor parameters zijn vastgesteld is niet uitputtend. De provincie zal zich
ervan moeten vergewissen of er in het gebied andere stoffen aanwezig zijn waarvoor een afweging
of maatregelen moeten worden genomen noodzakelijk is.
Op dit moment vindt er een evaluatie van het algemene bodem en grondwaternormenkader plaats.
Gelet op het beperkte tijdspad wordt gebruik gemaakt van de normenlijst en –waarden zoals deze
nu gelden inde Circulaire bodemsanering 2013. Gewenste verbeteringen worden op een later
moment meegenomen in het traject van de aanpassingen van het normenkader op het gebied van
grondwaterkwaliteit.

335

Bijlage XIIIB bij artikel 5.89i, eerste lid
Deze bijlage bevat een overzicht van stoffen, waarvoor op grond van een instructieregel aan de
gemeente, een waarde in het omgevingsplan moet worden opgenomen.
Voor de samenstelling van de somparameters wordt in de Omgevingsregeling verwezen naar
bijlage N van de Regeling bodemkwaliteit.
Voor de som TEQ wordt in de Omgevingsvergunning verwezen naar bijlage B bij de Regeling
bodemkwaliteit.
Artikel III
Het Invoeringsbesluit Omgevingswet wordt gewijzigd met bruidsschatregels.
Onderdeel A
Aan artikel 7.1 Hoofdstukken bruidsschat omgevingsplan worden in afdeling 2.3 Milieubelastende
activiteiten de bruidsschatregels toegevoegd voor bodembeheer (§ 2.3.6a).
§ 2.3.6a.1 Bouwen op verontreinigde bodem
§ 2.3.6a.2 Nazorg na saneren van de bodem
§ 2.3.6a.3 Kleinschalig graven boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
§ 2.3.6a.4 Historische bodemverontreiniging zonder onaanvaardbaar risico
§ 2.3.6a.5 Maatwerkregels voor het saneren van de bodem in het gebied De Kempen

Artikel IV (Omgevingsbesluit)
Onderdeel A
Dit artikel is gewijzigd en regelt nu ook dat de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
bevoegd gezag is om te beslissen op een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een (of
meer) milieubelastende activiteiten als bedoeld in artikel 3.48b van het Besluit activiteiten
leefomgeving, te weten het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater. Deze
aanwijzing van het bevoegd strekt ter implementatie van de richtlijn zuiveringsslib. Deze richtlijn
bevat dwingende regels voor rioolwaterzuiveringsinstallaties. In de praktijk komt het nog maar
zelden voor dat zuiveringsslib afkomstig van deze installaties op of in de bodem (van
landbouwgronden) wordt gebracht. Dat laat onverlet dat hiervoor wel een bevoegd gezag dient te
worden aangewezen. In aansluiting op het Besluit gebruik meststoffen zoals dit voor het in werking
treden van dit besluit gold is de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het bevoegd
gezag (zie ook artikel 2.8 van het Besluit activiteiten leefomgeving).
Bovengenoemde milieubelastende activiteit wordt niet aangewezen als magneetactiviteit. Dit
betekent dat bij meervoudige aanvragen om een omgevingsvergunning waarvan deze activiteit
onderdeel is, een ander bestuursorgaan dan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
als bevoegd gezag kan zijn aangewezen, afhankelijk van het samenstel van activiteiten dat is
aangevraagd100. In dat geval krijgt deze minister het recht van advies en instemming. Dit is
geregeld in artikel 4.31 dat bij dit besluit in verband hiermee wordt gewijzigd. Hiermee wordt
invulling gegeven aan het uitgangspunt dat het bevoegd gezag voor een enkelvoudige aanvraag
om een omgevingsvergunning het recht van advies en instemming heeft wanneer de
desbetreffende activiteit opgaat in een meervoudige aanvraag om een omgevingsvergunning
waarvoor een ander bestuursorgaan als bevoegd gezag is aangewezen.
100
Zie voor een nadere uitleg van het begrip magneetactiviteit de nota van toelichting bij het Omgevingsbesluit
zoals dat oorspronkelijk is vastgesteld (Stb. 2018, 290, p. 145).

336

Onderdeel B
Artikel 4.31, eerste lid, is gewijzigd en regelt nu ook, in samenhang met het tweede lid van het
artikel, dat de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het recht van advies en het recht
van instemming heeft voor een aanvraag om een omgevingsvergunning voor zover die betrekking
heeft op een milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 3.48b van het Besluit activiteiten
leefomgeving, te weten het op of in de bodem brengen van zuiveringsslib afkomstig van
zuiveringsinstallaties voor huishoudelijk of stedelijk afvalwater of van andere zuiveringsinstallaties
voor afvalwater van soortgelijke samenstelling als huishoudelijk en stedelijk afvalwater. Hiervan
kan op grond van artikel 4.18, eerste lid, van het Omgevingsbesluit alleen sprake zijn als de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit niet zelf bevoegd gezag is voor de aanvraag.
De gevallen waarin deze minister bevoegd gezag is, worden geregeld in artikel 4.12 van het
Omgevingsbesluit. Zowel artikel 4.12 als het onderhavige artikel worden bij dit besluit gewijzigd. In
de artikelsgewijze toelichting op artikel 4.12 is al ingegaan op de wijziging van deze beide
artikelen, in onderlinge samenhang bezien. Kortheidshalve wordt verder volstaan met een
verwijzing daarnaar.
Onderdeel D
Dit is een voortzetting van de handhavingsbevoegdheid die door de Inspectie Leefomgeving en
Transport wordt uitgevoerd op het in opdracht toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie.
Hierbij moet vooral te worden gedacht aan (onder)aannemers. Deze handhavingstaak is exclusief
toegekend aan de landelijke inspectie en niet aan individuele gemeenten, omdat aannemers veelal
landelijk opereren. Op deze wijze kan invulling worden gegeven aan doelmatig ketentoezicht. Het
toezicht van de inspectie draagt bij aan het ketentoezicht op landelijk niveau. Bovendien moet de
opdrachtnemer die de werkzaamheden in opdracht uitvoert voor aangewezen werkzaamheden
beschikken over een erkenning bodemkwaliteit (ook wel Kwalibo genoemd). De inspectie is ook
belast met het toezicht op het naleven van deze erkenningsregeling. Het overtreden van de
voorschriften in het BAL kan daar ook gevolgen voor hebben. Door de bundeling van bevoegdheden
kan de inspectie op adequate wijze landelijk handhaven.
Onderdeel E
Voor de aanleg, wijziging of uitbreiding van een verondieping van een diepe plas is een merbeoordeling ingesteld. Bij een mer-beoordeling bepaalt het bevoegd gezag of er aanzienlijke
milieueffecten kunnen optreden, in dat geval moet voor het project een milieueffectrapport worden
gemaakt voordat de omgevinsgvergunning kan worden verleend. De mer-beoordeling heeft een
zelfstandig milieu–beoordelingskader, dat volgt uit de mer-richtlijn. Bij de mer-beoordeling is het
ook mogelijk voorschriften aan de vergunning te verbinden als hiermee aanzienlijke milieueffecten
kunnen worden vermeden. Dit geldt ook voor milieueffecten die buiten het normale
beoordelingskader van de betreffende vergunning vallen, zie artikel 16.53, eerste lid, van de wet.
Als het resultaat van de mer-beoordeling is dat een milieueffectrapport nodig is, weigert het
bevoegd gezag de vergunning, en zal de initiatiefnemer eerst een milieueffectrapport op moeten
stellen, voordat dezelfde vergunning opnieuw kan worden aangevraagd. Voor een
omgevingsvergunning waarvoor een milieueffectrapport moet worden gemaakt, is afdeling 3.4 van
de Awb van toepassing op de voorbereiding van het besluit.
Als het resultaat van de mer-beoordeling is dat een milieueffectrapport niet nodig is, verleent het
bevoegd gezag de vergunning, en neemt het resultaat van de beoordeling of sprake is van
aanzienlijke milieueffecten met de bijbehorende motivering op in het besluit. Belanghebbenden die
het hiermee oneens zijn kunnen in beroep gaan tegen de vergunning.

337

Artikel V (intrekken)
De Wet bodembescherming wordt ingetrokken. De in dit artikel opgenomen besluiten hebben vanaf
dat moment geen wettelijke grondslag meer en kunnen worden ingetrokken. Deze besluiten (en
ministeriele regelingen) kunnen wel gebruikt worden als het overgangsrecht voor de Wet
bodembescherming van toepassing is.
Het Uitvoeringsbesluit bodembeheer was, op artikel 21 na, door artikel 66 Besluit bodemkwaliteit
ingetrokken. Artikel 21 Uitvoeringsbesluit bodembeer wijzigde het Besluit verplicht
bodemonderzoek bedrijfsterreinen. Omdat artikel 21 Uitvoeringsbesluit bodembeheer nooit in
werking is getreden en het Besluit verplicht bodemonderzoek bedrijfsterreinen eveneens door
artikel IV wordt ingetrokken, kon het Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer geheel worden
ingetrokken.
Artikel VI (Aanwijzingsbesluit Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen)
De Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken (Wkpb) heeft ten doel de
publiekrechtelijke verplichtingen die rusten op een perceel beter kenbaar te maken door die te
registreren in het Kadaster. Ook bodembeschikkingen op grond van de Wet bodembescherming
waaruit publiekrechtelijke beperkingen voortvloeien vallen hieronder.
Het Aanwijzingsbesluit Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken (hierna:
Aanwijzingsbesluit Wkpb) wijst de concrete besluiten aan waarop de registratieverplichting van
toepassing is.
De huidige lijst van besluiten op grond van de Wet bodembescherming in het Aanwijzingsbesluit
Wkpb blijft ongewijzigd, omdat de beschikkingen ook na inwerkingtreding van de Omgevingswet
nog aan de orde kunnen zijn op grond van het overgangsrecht in de Aanvullingswet bodem (artikel
3.2).
Niet alle besluiten hoeven te worden geregistreerd op grond van de Wkpb omdat ook onderdeel
van de stelselherziening is om veel juridisch relevante documenten te ontsluiten via het Digitaal
Stelsel Omgevingsrecht (DSO). Dit krijgt verder vorm in het Invoeringsbesluit. Bovendien vallen
onder de Omgevingswet veel meer activiteiten onder algemene regels, waardoor er voor het
uitvoeren van een activiteit nauwelijks nog op rechtsgevolg gerichte beschikkingen van het
bevoegd gezag aan te pas komen die kunnen worden geregistreerd.
Er worden daarom in dit Aanvullingsbesluit vooralsnog twee besluiten toegevoegd aan het
Aanwijzingsbesluit Wkpb:
1. registratie van maatregelen in verband met toevalsvondsten. De verplichting om maatregelen te
treffen wegens een toevalsvondst (artikel 19.9a van de Omgevingswet) is van invloed op de
rechten en plichten van de eigenaar van een perceel en kan gezien worden als een
publiekrechtelijke beperking die registratie rechtvaardigt. Het registreren van een bevel om
maatregelen te treffen is een voortzetting van vergelijkbare registratieverplichtingen onder de Wet
bodembescherming (bijvoorbeeld een bevel op grond van artikel 30, 43 of 49 van de Wet
bodembescherming).
2. gedoogplicht voor nazorg. Wat verder als een publiekrechtelijke beperking kenbaar moet worden
gemaakt, zijn gedoogplichten voor nazorgverplichtingen zoals het in stand houden van een
afschermende folie, een damwand, peilbuizen of geïnstalleerde pomp(put). Het gaat om
voorzieningen die nodig zijn om verspreiding van restverontreiniging na afloop van een sanering te
voorkomen. Vaak zijn dat verontreinigingen die zich in het grondwater bevinden. De voorzieningen
kunnen een beperkend effect hebben op het gebruik van een perceel en een gedoogplicht kan in
dat geval de eigenaar ertoe dwingen daaraan mee te werken. Die gedoogplicht moet worden
geregistreerd omwille van de kenbaarheid daarvan, ook voor een toekomstige eigenaar.

338

Artikel VII (Besluit bodemkwaliteit)
Onderdeel A
Deze bepaling bevat het nieuwe hoofdstuk I van het Besluit bodemkwaliteit.
Dit omvat alleen nog een artikel 1 waarin begripsomschrijvingen zijn opgenomen.
De artikelen 1a tot en met artikel 8 van het Besluit bodemkwaliteit zijn vervallen.
Het merendeel van de daarin opgenomen bepalingen had betrekking op het toepassen van
bouwstoffen, grond en baggerspecie. Deze onderdelen van het besluit zijn nu opgenomen in het
Besluit activiteiten leefomgeving.
Voor de toepassing van hoofdstuk 3 (nieuw) is de Minister van Infrastructuur en Waterstaat het
bevoegd gezag voor de bestuursrechtelijke handhaving. Dit hoefde niet te worden geregeld, omdat
dit voor besluiten op grond van artikel 11a.2 al is geregeld in artikel 18.2a, derde lid, van de Wet
milieubeheer. Hoofdstuk 3 is gebaseerd op artikel 11a.2, eerste lid, van de Wet milieubeheer.
Voor de toepassing van hoofdstuk 4 (nieuw) is eveneens de Minister van Infrastructuur en Milieu
het bevoegd gezag voor de bestuursrechtelijke handhaving. Dit hoefde evenmin te worden
geregeld, omdat dit voor besluiten op grond van de titels 9.2 tot en met 9.5 al is geregeld in artikel
18.2b, eerste lid, onder b, van de Wet milieubeheer. Hoofdstuk 4 is gebaseerd op artikelen 9.2.2.1,
eerste lid, en 9.5.2, eerste lid, van de Wet milieubeheer.
Artikel 28 van het Besluit bodemkwaliteit (oud) is nu als artikel 32 opgenomen in hoofdstuk 4.
Daarom kan ook artikel 8, vierde lid (oud) worden geschrapt. Het ‘toepassen van bouwstoffen’
waarvan in artikel 28, vierde lid, (oud) sprake is, wordt nu niet meer geregeld in het Besluit
bodemkwaliteit, maar in het Besluit activiteiten leefomgeving. Dit aspect is voor de regeling van
het bevoegd gezag voor artikel 32 (nieuw) anders dan voor artikel 28 (oud) het geval was, niet
meer relevant.
De artikelen 2, 3 en 4 van het Besluit bodemkwaliteit (oud) zijn geschrapt omdat zij betrekking
hebben op het toepassen van bouwstoffen. Die artikelen hoefden in het kader van de
Omgevingswet niet terug te keren omdat daarin al in algemene zin is geregeld welke
bestuursorganen bevoegd gezag zijn. De nieuwe regeling komt inhoudelijk overeen met de regeling
die in de artikelen 2, 3 en 4 was getroffen.
De artikelen 5, 6 en 7 (zorgplicht) van het Besluit bodemkwaliteit (oud) bevatten algemene
bepalingen die uitgangspunten bevatten voor het toepassen van bouwstoffen, grond en
baggerspecie. Vergelijkbare bepalingen zijn nu opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving.
De zorgplicht is nu opgenomen in artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Artikel 8 (gedoogplicht) is nu ook in het kader van de Omgevingswet geregeld.
Onderdeel C
HOOFDSTUK 3. MILIEUVERKLARINGEN EN ONDERZOEK
Artikel 26
In dit artikel is het onderwerp van hoofdstuk 3 aangegeven. Dit is ten opzichte van het eerdere
Besluit bodemkwaliteit een nieuw hoofdstuk. Hierin zijn alle bepalingen bijeengebracht die eerder
in hoofdstuk 3 (toepassen van bouwstoffen) en hoofdstuk 4 (toepassen van grond en
baggerspecie) waren opgenomen, voor zover die betrekking hadden op:

339

- het afgeven van milieuverklaringen bodemkwaliteit voor het toepassen van bouwstoffen, grond
en baggerspecie, mijnsteen en vermengde mijnsteen;
- het verrichten van onderzoek voor de afgifte van milieuverklaringen ten behoeve van andere
handelingen met bouwstoffen dan het toepassen, zoals het vervaardigen, invoeren en verhandelen;
- het verrichten van onderzoek voor de afgifte van milieuverklaringen.
De bepalingen over het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie die in hoofdstuk 1, 3,
en 4 waren opgenomen, zijn nu opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving.
De onderverdeling van bepalingen van de voormalige hoofdstukken 1, 3 en 4 die naar het Besluit
activiteiten leefomgeving zijn verhuisd, respectievelijk nog steeds in het Besluit bodemkwaliteit
staan, is bepaald door de normaddressaat van die bepalingen.
De bepalingen in het Besluit bodemkwaliteit zijn gericht tot de personen en instellingen die
onderzoek verrichten en de milieuverklaringen afgeven. De verklaringen hebben betrekking op de
kwaliteit van bouwstoffen, grond en baggerspecie, mijnsteen en vermengde mijnsteen en op de
kwaliteit van de bodem waarop grond en baggerspecie worden toegepast (de ontvangende
bodem). Daarnaast hebben de verklaringen betrekking op de kwaliteit van bouwstoffen met het
oog op het vervaardigen, invoeren en verhandelen van bouwstoffen (geregeld in hoofdstuk 4 van
het Besluit bodemkwaliteit) en ook het toepassen van bouwstoffen (geregeld in het Besluit
activiteiten leefomgeving). De bouwstoffen moeten daarbij namelijk zijn voorzien van een
milieuverklaring dat zij aan de daarvoor geldende milieukwaliteitseisen voldoen.
Voor verschillende werkzaamheden moeten de personen en instellingen die deze werkzaamheden
verrichten, hiervoor zijn gecertificeerd en door de Minister van Infrastructuur en Waterstaat zijn
erkend. Dit is geregeld in hoofdstuk 2 van het Besluit bodemkwaliteit. De werkzaamheden hebben
geen gevolgen voor de fysieke leefomgeving en zijn daarom niet opgenomen in het Besluit
activiteiten leefomgeving. De grondslag van deze bepalingen is artikel 11a.2 van de Wet
milieubeheer.
De bepalingen in het Besluit activiteiten leefomgeving zijn gericht tot degenen die bouwstoffen,
grond en baggerspecie toepassen. Deze werkzaamheden hebben wel gevolgen voor de fysieke
leefomgeving en moeten daarom in het kader van de Omgevingswet worden gesteld.
Er is echter wel een sterke relatie tussen de bepalingen die in het Besluit bodemkwaliteit,
respectievelijk het Besluit activiteiten leefomgeving zijn opgenomen. Degene die bouwstoffen,
grond en baggerspecie toepassen moeten daarbij beschikken over de nodige milieuverklaringen
bodemkwaliteit die zijn afgegeven op grond van het Besluit bodemkwaliteit en die betrekking
hebben op de kwaliteit van de bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen en vermengde
mijnsteen en ontvangende bodem. De kwaliteit wordt getoetst aan de kwaliteitseisen die hiervoor
zijn opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit en die betrekking hebben op een groot aantal
parameters. Deze kwaliteitseisen zijn echter niet alleen van belang voor het onderzoek en de
afgifte van milieuverklaringen, maar ook voor het toepassen van bouwstoffen, grond en
baggerspecie, mijnsteen en vermengde mijnsteen omdat het volgens het Besluit activiteiten
leefomgeving verboden is om bouwstoffen, grond en baggerspecie, mijnsteen en vermengde
mijnsteen toe te passen, die niet aan de kwaliteitseisen voldoen. In het Besluit activiteiten
leefomgeving wordt e verwezen naar de kwaliteitseisen die in het kader van het Besluit
bodemkwaliteit zijn gesteld.
Tot slot wordt bij het toepassen uitgegaan van de vereiste milieuverklaring(en) en wordt de
kwaliteit van de bouwstoffen, grond en baggerspecie, mijnsteen en vermengde mijnsteen niet
meer zelfstandig aan de kwaliteitseisen getoetst. Dit is namelijk juist het onderwerp van de
bepalingen die zijn opgenomen in het nieuwe hoofdstuk 3 van het Besluit bodemkwaliteit.
Artikel 27

340

Deze bepaling geeft aan welke vormen een milieuverklaring kan hebben, namelijk een verklaring
op grond van een partijkeuring, erkende kwaliteitsverklaring, fabrikant eigen verklaring, verklaring
op grond van een bodemonderzoek of verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart. Onder
deze laatste vorm valt ook de waterbodemkwaliteitskaart, omdat de waterbodem valt onder de
definitie van bodem. Telkens is aangegeven welke vorm van de milieuverklaring voor bouwstoffen,
grond, baggerspecie, mijnsteen, vermengde mijnsteen en bodem gebruikt kan worden. Dit
betekent dat in beginsel geen gebruik kan worden gemaakt van andere vormen van een
milieuverklaring, tenzij het een verklaring betreft die in een andere lidstaat van de Europese Unie
is afgegeven en gelijke waarborgen biedt.
Onder het oude Besluit bodemkwaliteit was het niet mogelijk gebiedsspecifiek beleid op te stellen
voor de verspreiding van baggerspecie over het aangrenzend perceel. Daardoor konden gemeenten
de waterbodemkwaliteitskaart van beheerders niet als bewijsmiddel van de te verspreiden
baggerspecie accepteren. In het Besluit activiteiten leefomgeving is door de mogelijkheid van het
stellen van maatwerkregels de eerdere beperking voor gebiedsspecifiek beleid voor verspreiding
van baggerspecie op het aangrenzend perceel komen te vervallen. Hierdoor is het nu wel mogelijk
de waterbodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel van de kwaliteit te gebruiken. De regels voor het
gebruik van de waterbodemkwaliteitskaart worden net als in het voormalige Besluit bodemkwaliteit
in de Regeling bodemkwaliteit opgenomen.
Artikel 27 regelt de hoofdzaken van elk van de onderscheiden vormen van een milieuverklaring,
namelijk waarop de verklaring betrekking heeft (mogelijkheden: bouwstoffen, grond, baggerspecie,
mijnsteen, vermengde mijnsteen, bodem) en waarvoor de verklaring wordt afgegeven
(mogelijkheden: een partij, product of locatie).
Artikel 27 kan schematisch als volgt worden weergegeven:
onderwerp
partijkeurin erkende
fabrikant eigen
waarop de
g
kwaliteitsverklaring verklaring
verklaring
betrekking
heeft
bouwstof
ja / partij
ja / partij of
ja / (elke partij
(elke partij van)
van) product
product
grond
ja / partij
ja / partij of
ja / (elke partij
(elke partij van)
van) product
product
baggerspec ja / partij
ja / partij of
ja / (elke partij
ie
(elke partij van)
van) product
product
Mijnsteen
ja / partij
ja / partij of
nee
en
(elke partij van)
vermengde
product
mijnsteen
bodem
nee
nee
nee

verklaring op
grond van een
bodemonderzoe
k

verklaring op
grond van een
bodemkwaliteits
-kaart

nee

nee

ja / (elke partij
uit)
bodemlocatie
ja / (elke partij
uit)
bodemlocatie
ja / (elke partij
uit)
bodemlocatie

ja / (elke partij
uit)
bodemlocatie
ja / (elke partij
uit)
bodemlocatie
nee

ja /
bodemlocatie

ja /
bodemlocatie

Een verklaring op grond van een partijkeuring, een erkende kwaliteitsverklaring en een fabrikanteigenverklaring hebben betrekking op de kwaliteit van een bouwstof, grond of baggerspecie,
mijnsteen en vermengde mijnsteen.
Een verklaring op grond van een bodemonderzoek en een verklaring op grond van een
bodemkwaliteitskaart hebben betrekking op de kwaliteit van de bodem en de daaruit ontgraven
partijen grond en baggerspecie, die dezelfde kwaliteit hebben als de bodem waaruit zij zijn
ontgraven. Een verklaring op grond van een bodemonderzoek heeft betrekking op de kwaliteit van

341

de bodem en de daaruit ontgraven partijen mijnsteen en vermengde mijnsteen, die dezelfde
kwaliteit hebben als de bodem waaruit zij zijn ontgraven.
De verdere uitwerking zal plaatsvinden in de Regeling bodemkwaliteit.
Artikel 28
Artikel 28 regelt voor elk van de onderscheiden vormen van een milieuverklaring wie een dergelijke
verklaring mag afgeven.
Eerste lid
Een erkenning is vereist wanner voor de afgifte van een milieuverklaring enige werkzaamheid moet
worden verricht waarvoor een erkenning is vereist. Die werkzaamheden worden aangewezen in de
Regeling bodemkwaliteit. Een erkenning voor de afgifte van een milieuverklaring zelf is niet altijd
vereist; het gaat erom dat de aangewezen werkzaamheden door onderneming met een erkenning
zijn verricht.
Artikel 28 kan schematisch als volgt worden weergegeven:
werkzaamheden
waarvoor
erkenning is
voorgeschreven
analyse van
bouwstoffen, grond
of baggerspecie
analyse voor
bodemonderzoek
monsterneming bij
partijkeuringen
vervaardigen van
bouwstoffen, grond
of baggerspecie
veldwerk
samenvoegen van
partijen grond of
baggerspecie
afgifte van de
milieuverklaring

partijkeurin
g

erkende
kwaliteitsverklari
ng

fabrikant
eigen
verklaring
nee

verklaring op
grond van een
bodemonderzoe
k
nee

verklaring op
grond van een
bodemkwaliteitska
art
nee

ja

ja

nee

nee

nee

ja

nee

ja

ja

nee

nee

nee

nee

ja

nee

nee

nee

nee
nee

nee
ja

nee
nee

ja
nee

nee
nee

nee

ja

nee

nee

nee

Uit het schema blijkt dat een verklaring op grond van een partijkeuring, erkende
kwaliteitsverklaring of verklaring op grond van een bodemonderzoek alleen mogen worden
afgegeven op grond van een onderzoek dat is verricht door een onderneming die daartoe beschikt
over een erkenning die is verleend door de ministers van Infrastructuur en Milieu en van
Economische Zaken op grond van hoofdstuk 2 van het Besluit bodemkwaliteit.
Tweede lid
Een fabrikant-eigenverklaring wordt afgegeven door de fabrikant. Hij hoeft hiervoor niet te
beschikken over een erkenning die is verleend door de ministers van Infrastructuur en Milieu en
van Economische Zaken op grond van hoofdstuk 2 van het Besluit bodemkwaliteit. Het onderzoek
moet echter wel voldoen aan de eisen die daaraan in de Regeling bodemkwaliteit zijn gesteld. Ook
de fabrikant van de bouwstof, grond of baggerspecie is geen normaddressaat van de
Omgevingswet, reden waarom ook de regels over deze vorm van milieuverklaring in het Besluit
342

bodemkwaliteit zijn blijven staan. Een overzicht van verleende fabrikant-eigenverklaring staat op
de website www.bodemplus.nl.
Derde lid
Tot slot kan een verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart worden afgegeven door
eenieder. Deze persoon hoeft dus ook niet op grond van hoofdstuk 2 te zijn erkend. Voor de afgifte
moet gebruik worden gemaakt van een bodemkwaliteitskaart die is vastgesteld door de
gemeenteraad of een waterbodemkwaliteitskaart die is vastgesteld door het bestuur van het
waterschap. Op deze kaart wordt voor de onderscheiden deelgebieden aangegeven wat de kwaliteit
van de bodem is en de grond en baggerspecie die daaruit afkomstig is. De bodemkwaliteitskaart
moet worden opgesteld op grond van de regels die daartoe zijn opgenomen in de Regeling
bodemkwaliteit.
De afgifte van een verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart houdt in feite niet meer in
dan dat wordt verklaard dat de partij grond of baggerspecie waarop ze betrekking heeft, afkomstig
is van een gebied dat op de kaart is aangegeven en de kwaliteit heeft die voor dat gebied op de
kaart is vermeld. In de Regeling bodemkwaliteit worden nog enkele eisen gesteld aan de afgifte
van de verklaring. Op de bodemkwaliteitskaart worden zowel de kwaliteitsklasse als de
concentratie waarop de indeling in een kwaliteitsklasse is gebaseerd weergegeven.
De verdere uitwerking zal plaatsvinden in de Regeling bodemkwaliteit.
Artikel 29
Deze bepaling geeft in hoofdlijnen de inhoud van een milieuverklaring bodemkwaliteit voor
bouwstoffen, grond, baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen.
Eerste lid
De milieuverklaring geeft aan dat de bouwstof waarop zij betrekking heeft, voldoet aan alle
kwaliteitseisen die voor elke in de Regeling bodemkwaliteit aangegeven parameter zijn
opgenomen. Deze kwaliteitseisen hebben, op grond van de Verordening bouwproducten101, alleen
betrekking op de milieukwaliteit van een vormgegeven en niet-vormgegeven bouwstof. In het
kader van deze verordening zijn tot nu toe geen geharmoniseerde meetmethoden vastgesteld.
Voor andere kwaliteitseisen is dit veelal wel het geval en dan is het niet toegestaan om een
overlappende nationale milieuverklaring naast de CE-verklaring te vragen.
Als de bouwstof voldoet aan alle kwaliteitseisen voor alle parameters, mag een milieuverklaring
worden afgegeven, zo niet, dan moet de aanvraag om een milieuverklaring worden geweigerd. Als
de milieuverklaring is afgegeven mag de bouwstof worden vervaardigd, ingevoerd, verhandeld of
toegepast.
Tweede lid
Grond, mijnsteen en vermengde mijnsteen kunnen op verschillende wijzen worden ingedeeld in
kwaliteitsklassen. Het volgende schema geeft aan welke verschillende kwaliteitsklassen er zijn van
de waterbodem, baggerspecie, de landbodem en grond. Daarnaast is aangewezen welke
bodemfunctieklassen van de landbodem er zijn en hoe deze zich verhouden tot de
kwaliteitsklassen.

101
Verordening (EU) nr. 305/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2011 tot vaststelling
van geharmoniseerde voorwaarden voor het verhandelen van bouwproducten en tot intrekking van Richtlijn
89/106/EEG van de Raad (PbEU L 088).

343

Uit het schema blijkt dat de klassen voor waterbodem en baggerspecie corresponderen, wat logisch
is, omdat baggerspecie uit de waterbodem wordt ontgraven. Om dezelfde reden corresponderen
ook de kwaliteitsklassen van grond en landbodem.
De kwaliteitsklassen van baggerspecie en de waterbodem enerzijds en grond en de landbodem
anderzijds corresponderen echter niet geheel met elkaar (wat in het schema te zien is doordat de
verticale lijnen verspringen). De systematiek voor de indeling van de waterbodem in een
kwaliteitsklasse is deels op andere uitgangspunten gebaseerd dan de indeling van de landbodem in
een kwaliteitsklasse. Hierdoor worden er voor baggerspecie/de waterbodem maar 4
kwaliteitsklassen onderscheiden, terwijl er voor grond/de landbodem 5 kwaliteitsklassen bestaan.
Voor baggerspecie/de waterbodem worden de kwaliteitsklassen ‘niet verontreinigd’ (algemeen
toepasbaar) ‘licht verontreinigd’, ‘matig verontreinigd’ en ‘sterk verontreinigd’ onderscheiden,
terwijl voor grond/de landbodem sprake is van de kwaliteitsklassen ‘landbouw/natuur’, ‘wonen’,
‘industrie’, ‘matig verontreinigd’ en ‘sterk verontreinigd’.
Dit verschil tussen grond/landbodem en baggerspecie/waterbodem heeft gevolgen voor de inhoud
van de milieuverklaringen. Een milieuverklaring voor een partij grond maakt wel duidelijk of de
grond mag worden toegepast op de landbodem, omdat de kwaliteitsklassen van grond parallel
lopen met de kwaliteitsklassen en bodemfunctieklassen voor de landbodem.
Een milieuverklaring voor een partij grond die alleen zou vermelden dat de grond is ingedeeld in
(bijvoorbeeld) de kwaliteitsklasse industrie maakt echter niet duidelijk of die grond op een matig
verontreinigde waterbodem mag worden toegepast, omdat de grond mogelijk niet voldoet aan de
milieukwaliteitseisen voor een matig verontreinigde waterbodem, maar door het uitgangspunt van
standstill alleen op een matig verontreinigde waterbodem mag worden toegepast. De reden dat
grond in dat geval de kwaliteit moet hebben die overeenkomt met matig verontreinigde
baggerspecie, die wel op een matig verontreinigde waterbodem mag worden toegepast, is dat de

344

grond niet terugneembaar hoeft te worden toegepast en op den duur deel gaat uitmaken van de
waterbodem. Daarom is het niet wenselijk dat alle grond van de kwaliteitsklasse industrie op een
matig verontreinigde waterbodem mag worden toegepast, omdat dat in strijd zou zijn met het
uitgangspunt van stand-still. In verband hiermee is het wenselijk dat de milieuverklaring voor een
partij grond hierover voldoende informatie geeft en omgekeerd een milieuverklaring voor een partij
baggerspecie ook voldoende informatie geeft om te kunnen bepalen of de baggerspecie al dan niet
op de landbodem mag worden toegepast.
Grond kan niet worden ingedeeld in een kwaliteitsklasse baggerspecie, omdat die niet op grond
betrekking heeft maar alleen op baggerspecie. Dit is in het tweede lid tot uitdrukking gebracht in
de formulering dat de grond een kwaliteit moet hebben die overeenkomt met een bepaalde
kwaliteitsklasse baggerspecie. Concreet betekent dit dat voor grond van de kwaliteitsklasse
industrie in de milieuverklaring moet worden aangegeven of de kwaliteit overeenkomt met de
kwaliteitsklasse matig verontreinigde baggerspecie, in welk geval de grond op een matig
verontreinigde waterbodem mag worden toegepast, of met de kwaliteitsklasse matig
verontreinigde baggerspecie, in welk geval de grond niet op de licht verontreinigde waterbodem
mag worden toegepast.
Derde lid
Het derde lid is een vergelijkbare bepaling voor baggerspecie als het tweede lid voor grond, zodat
naar de toelichting in het voorgaande kan worden verwezen.
Voor het goede begrip kan hier nog worden vermeld dat grond, respectievelijk baggerspecie, het
aangrijpingspunt van de regelgeving is. Het verschil tussen grond en baggerspecie is de herkomst.
Grond komt uit de landbodem en baggerspecie uit de waterbodem (als onderdeel van een
oppervlaktewaterlichaam). Grond, respectievelijk baggerspecie, is het meest geschikte
aangrijpingspunt voor regulering van het toepassen daarvan in het kader van het Besluit
activiteiten leefomgeving. In het Besluit activiteiten leefomgeving is namelijk de activiteit het
uitgangspunt, en niet het te beschermen (milieu)belang. Vanuit het oogpunt van
milieubescherming is echter niet zozeer de herkomst relevant, maar de plaats waar grond of
baggerspecie wordt toegepast. Op de landbodem geldt een ander beschermingsregime dan in
oppervlaktewaterlichamen. Dit komt in het schema tot uitdrukking, omdat voor de landbodem en
voor oppervlaktewaterlichamen een verschillende indeling in kwaliteitsklassen is gemaakt. In grote
lijnen zijn er twee beschermingsregimes: een regime voor het toepassen van grond en
baggerspecie op de landbodem en een regime voor het toepassen van grond en baggerspecie in
oppervlaktewateren. Dit is de reden dat in het tweede en derde lid is aangegeven dat een
milieuverklaring voor grond of baggerspecie, niet kan volstaan met een indeling van de grond of
baggerspecie, in een kwaliteitsklasse voor grond, respectievelijk baggerspecie, omdat de
milieuverklaring dan alleen aangeeft in hoeverre de grond op de landbodem kan worden toegepast,
respectievelijk de baggerspecie in een oppervlaktewater. De milieuverklaring moet echter ook
vermelden wat de kwaliteit van de grond is voor het toepassen in een oppervlaktewaterlichaam,
respectievelijk de kwaliteit van baggerspecie voor het toepassen op de landbodem.
Het tweede en derde lid geven aan welke informatie over de kwaliteit van de grond of baggerspecie
in ieder geval in een milieuverklaring moet zijn vermeld.
Vierde lid
Het vierde lid geeft aan welke informatie in een milieuverklaring over de bodem moet staan. Hierin
moet de kwaliteitsklasse worden vermeld, waarin de landbodem, respectievelijk waterbodem, met
behulp van de daarvoor geldende kwaliteitseisen is ingedeeld, en voor de landbodem ook de
bodemfunctieklasse.

345

Deze informatie is nodig voor het toepassen van grond of baggerspecie, omdat het van zowel de
kwaliteit van de grond of baggerspecie als de kwaliteit van de bodem afhangt of grond of
baggerspecie op de bodem mag worden toegepast.
Vijfde lid
Het vijfde lid geeft aan welke informatie over de kwaliteit van grond of baggerspecie desgewenst in
een milieuverklaring kan worden vermeld. Deze informatie is nodig met het oog op bijzondere
vormen van toepassen, waarvoor specifieke kwaliteitseisen gelden, vooral het grootschalig
toepassen, het gelijkmatig toepassen (verspreiden; alleen baggerspecie), het toepassen in een
afdeklaag in een diepe plas, het toepassen in een diepe plas en het toepassen van tarragrond.
Deze informatie hoeft dus niet standaard in de milieuverklaring te worden vermeld. In geval van
een bijzondere toepassing waarvoor specifieke kwaliteitseisen gelden, moet echter wel altijd uit de
milieuverklaring blijken dat de grond of baggerspecie aan die eisen voldoet. De initiatiefnemer
moet daar dus zelf goed op letten en zo nodig opdracht geven de kwaliteit van de grond of
baggerspecie die hij wil toepassen, aanvullend te laten onderzoeken, als de milieuverklaring nog
niet de vereiste informatie bevat.
In deze gevallen is er geen sprake van een indeling in kwaliteitsklassen. Grond of baggerspecie
heeft wel, of niet, de vereiste kwaliteit om te worden gekwalificeerd als ‘geschikt voor de specifieke
vorm van toepassen’. Alleen bij grootschalig toepassen is sprake van ‘emissiearme grond’ of
emissiearme baggerspecie’, omdat emissiearme grond of baggerspecie om grootschalig te mogen
worden toegepast ook moet voldoen aan kwaliteitseisen voor de landbodem of waterbodem (zie de
toelichting op artikel 4.1273 van het Besluit activiteiten leefomgeving). Het begrip voor
grootschalig toepassen geschikte grond of baggerspecie zou dan tot verwarring aanleiding kunnen
geven, omdat dit begrip suggereert dat grond die aan de kwaliteitseisen voor de emissies van
verontreinigende stoffen voldoet grootschalig mag worden toegepast, wat dus niet het geval hoeft
te zijn.
Wat betreft de kwaliteit ‘voor verspreiden geschikte baggerspecie’ zal in de Regeling
bodemkwaliteit, waarin de kwaliteitseisen voor de relevante parameters worden opgenomen,
onderscheid worden gemaakt tussen ‘voor verspreiden op de landbodem geschikte baggerspecie’,
‘voor verspreiden in een zoet oppervlaktewaterlichaam geschikte baggerspecie’ en ‘voor
verspreiden een zout oppervlaktewaterlichaam geschikte baggerspecie’.
Als een initiatiefnemer voornemens is om grond of baggerspecie specifiek toe te passen moet hij
over een milieuverklaring beschikken die de informatie geeft of de grond of baggerspecie de
kwaliteit heeft om op de voorgenomen wijze te mogen worden toegepast. Zo nodig moet hij
opdracht geven om de kwaliteit van de grond of baggerspecie te laten onderzoeken en als de grond
of baggerspecie aan d toepasselijke kwaliteitseisen voldoet, de benodigde milieuverklaring af te
geven. Voor het ‘normaal’ toepassen van grond of baggerspecie kan worden volstaan met een
milieuverklaring die de in het tweede of derde lid bedoelde informatie bevat en een
milieuverklaring die informatie geeft over de ontvangende landbodem of waterbodem. Omdat er
extra kosten aan verbonden zijn om de in het vijfde lid bedoelde bijzondere
toepassingsmogelijkheden en bijbehorende kwaliteitseisen te onderzoeken, is het niet verplicht
gesteld dat een milieuverklaring voor een partij grond of baggerspecie die informatie bevat.
Zesde lid
Het zesde lid regelt een andere bijzondere vorm van toepassen, waarvoor specifieke kwaliteitseisen
gelden, namelijk mijnsteen of vermengde mijnsteen. Ook hiervoor geldt, dat deze informatie niet
standaard in de milieuverklaring hoeft te worden vermeld. Zie hiervoor de toelichting bij het vijfde
lid.
Zevende lid

346

De kwaliteitseisen, bedoeld in dit artikel, zijn de kwaliteitseisen, vastgesteld op grond van artikel
32, eerste lid.
Artikel 30
In dit artikel is bepaald dat een milieuverklaring bodemkwaliteit voor elke relevante kwaliteitseis de
gegevens moet bevatten, waarop zij is gebaseerd. Dit zijn bijvoorbeeld de meetgegevens van de
stoffen die in het laboratorium zijn onderzocht. Ook stoffen die niet genormeerd zijn dienen in de
milieuverklaring te worden vermeld. Het is ook mogelijk dat naar een bestaand rapport wordt
verwezen, waarin deze gegevens al zijn opgenomen. De milieuverklaring vermeldt altijd een aantal
cruciale aspecten. Namelijk welk type milieuverklaring bodemkwaliteit het betreft, de naam van
degene die de verklaring heeft afgegeven, de herkomst van de grond, baggerspecie, mijnsteen of
vermengde mijnsteen waarop de verklaring betrekking heeft en de hoeveelheid grond,
baggerspecie, mijnsteen of vermengde mijnsteen waarop de verklaring betrekking heeft,
uitgedrukt in ton.
Artikel 31
Dit artikel zorgt ervoor dat, als er op basis van voorinformatie aanwijzingen zijn dat er stoffen
kunnen voorkomen die niet genormeerd zijn (bijvoorbeeld vanwege het gebruik van
bestrijdingsmiddelen in een boomgaard) of dat er bodemvreemd materiaal in de te ontgraven partij
voorkomt, er vooronderzoek wordt uitgevoerd voordat er een milieuverklaring wordt afgegeven.
Als uit het vooronderzoek blijkt dat de stoffen ook daadwerkelijk voorkomen, moet er melding van
worden gemaakt in de milieuverklaring.
Als uit het vooronderzoek blijkt dat er bodemvreemd materiaal voorkomt in de partij grond en
baggerspecie, waardoor de toepassing niet is toegestaan, moet ook daarvan melding worden
gemaakt in de milieuverklaring.
Artikel 32
In dit artikel worden alle onderwerpen opgesomd, waarover bij ministeriële regeling (van de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat) regels kunnen worden gesteld. Eerder kwamen
dergelijke bepalingen verspreid over het Besluit bodemkwaliteit voor. Al deze specifieke bepalingen
zijn nu allemaal bij elkaar gezet in één bepaling, wat een overzichtelijker beeld geeft van alle
onderwerpen. Bij de omschrijving van de onderwerpen is ook rekening gehouden met de bepaling
die eerder in de Regeling bodemkwaliteit voorkwamen. Het betreft allemaal uitvoeringstechnische,
in beginsel beleidsarme, onderwerpen en dus ook bepalingen.
De regels zullen worden opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit. In verband met de wijzigingen
in het Besluit bodemkwaliteit en de overheveling van onderwerpen naar het Besluit activiteiten
leefomgeving, zal die regeling worden aangepast.
HOOFDSTUK 4. HANDELINGEN MET BOUWSTOFFEN
Artikel 33
Dit artikel heeft betrekking op de kwaliteitseisen waaraan bouwstoffen moeten voldoen wanneer
daarmee andere handelingen worden verricht dan het toepassen van bouwstoffen, waarvoor in het
Besluit activiteiten leefomgeving regels zijn opgenomen. Met andere handelingen wordt gedoeld op
handelingen uit de hele keten, vanaf het vervaardigen of in Nederland invoeren tot het moment dat
de bouwstof wordt getransporteerd naar de toepassingslocatie.
Eerste lid

347

De kwaliteitseisen voor bouwstoffen gelden gedurende de hele keten, vanaf het vervaardigen of in
Nederland invoeren en gedurende het verhandelen. Behalve het toepassen hebben de andere
handelingen in de keten geen gevolgen voor de fysieke omgeving. Daarom zijn die handelingen,
anders dan het toepassen, niet in het Besluit activiteiten leefomgeving geregeld. Dat bouwstoffen
aan de kwaliteitseisen voldoen, moet blijken uit een milieuverklaring die de bouwstoffen vergezelt.
Degene die de bouwstoffen toepast zal doorgaans op de milieuverklaring mogen afgaan, tenzij er
aanwijzingen zijn dat de milieuverklaring niet kan kloppen. In dat geval is er aanleiding de
bouwstoffen nader te laten onderzoeken en kan het toepassen in strijd zijn met de zorgplicht. De
opdrachtgever voor het voor de milieuverklaring benodigde onderzoek zal doorgaans de producent
of importeur van de bouwstoffen zijn. De initiatiefnemer ontvangt bij de levering van de
bouwstoffen de milieuverklaring en hoeft de kwaliteit van de bouwstoffen niet meer te laten
onderzoeken.
Bij de levering van de bouwstoffen moet ook een afleverbon worden verstrekt waaruit de herkomst
van de bouwstoffen blijkt (onderdeel b). Dit is nodig om te kunnen nagaan dat het nog steeds de
bouwstoffen betreft waarop de milieuverklaring betrekking heeft.
Tweede lid
Het tweede lid bevat een grondslag om in de Regeling bodemkwaliteit uitwerkingsregels op te
nemen over de inhoud en vormgeving van een afleverbon. Ook kunnen bij ministeriële regeling
uitzonderingen worden gemaakt op de verplichting dat er bij de bouwstoffen een afleverbon moet
zijn.
Onderdeel D
De artikelen 65, 66, 75 tot en met 79 en 82 hebben hun praktische betekenis verloren en kunnen
worden geschrapt. Artikel 75 is nu opgenomen in het overgangsrecht van het onderhavige besluit
en kan daarom eveneens worden geschrapt.
Artikel VIII (Besluit financiële bepalingen bodemsanering)
Onderdeel A
Het Besluit financiële bepalingen bodemsanering zal na inwerkingtreding van de Aanvullingswet
bodem omgevingswet alleen gaan gelden voor die gevallen die onder het eerbiedigend
overgangsrecht van de Aanvullingswet bodem omgevingswet vallen. Dat betekent dat het huidige
recht van toepassing blijft op vastgestelde ernstige gevallen van verontreinigingen waarbij een
spoedige sanering noodzakelijk is, op ingediende sanerings- of deelsaneringsplannen en op
aangemelde saneringen volgens algemene regels in het Besluit uniforme saneringen. Voor
inwerkingtreding ingediende BUS-meldingen blijven nog één jaar geldig via het overgangsrecht. De
Wet bodembescherming blijft van toepassing op grond van deze eerbiedigende werking totdat het
besluit tot instemming met een evaluatieverslag of een nazorgplan onherroepelijk is geworden.
Hetzelfde geldt voor het Besluit financiële bepalingen bodemsanering. De begripsbepaling is hierop
aangepast.
Onderdeel B
Bij inwerkingtreding van de Aanvullingswet bodem omgevingswet vervalt de Wet
bodembescherming en dus ook de wettelijke grondslag voor het Besluit financiële bepalingen
bodemsanering. Met deze bepaling is geregeld dat het Besluit financiële bepalingen bodemsanering
ook gebaseerd wordt op de Kaderwet subsidies I en M.
Onderdeel C

348

Zoals hiervoor aangegeven zal het Besluit financiële bepalingen bodemsanering na
inwerkingtreding van de Aanvullingswet bodem omgevingswet alleen gaan gelden voor die gevallen
die onder het eerbiedigend overgangsrecht van de Aanvullingswet vallen. Dit is aangegeven in dit
artikel. Aangesloten is bij de gevallen opgenomen in artikel 3.1 Aanvullingswet bodem
omgevingswet. Artikel 3.1 regelt dat het huidige recht van toepassing blijft op vastgestelde
ernstige gevallen van verontreinigingen waarbij een spoedige sanering noodzakelijk is, op
ingediende sanerings- of deelsaneringsplannen en op aangemelde saneringen volgens algemene
regels in het Besluit uniforme saneringen. Voor inwerkingtreding ingediende BUS-meldingen blijven
nog één jaar geldig via het overgangsrecht. De Wet bodembescherming blijft van toepassing op
grond van deze eerbiedigende werking totdat het besluit tot instemming met een evaluatieverslag
of een nazorgplan onherroepelijk is geworden. Met dit artikel verandert er niets aan de
subsidievoorwaarden zoals opgenomen in artikel 11 van dit besluit.
Onderdeel D
Het verstrekken van een projectsubsidie aan de coördinerende rechtspersoon voor het collectief
saneren van een aantal gevallen van ernstige verontreinigingen blijft mogelijk voor de gevallen die
onder het overgangsrecht (artikel 3.1 Aanvullingswet bodem omgevingswet) vallen.
Artikel XI (Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden)
Met het intrekken van de Wet bodembescherming is een nieuwe begripsomschrijving van het
begrip bodem in het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden nodig. Het begrip bodem in
de Omgevingswet is dezelfde als in de Wet bodembescherming en levert dus geen inhoudelijke
wijziging op.
Artikel X (Besluit inrichting landelijk gebied)
De ratio van artikel 13 Besluit inrichting landelijk gebied is dat het onwenselijk is om gronden aan
een andere dan de inbrengende eigenaar toe te delen wanneer als gevolg van
bodemverontreiniging het gebruik in overeenstemming met de bestemming van de grond ernstig is
beperkt of onduidelijkheid bestaat over de toekomstige waarde van die grond102. Omdat het Besluit
inrichting landelijk gebied wordt ingebouwd via het aanvullingsspoor eigendom is in het
Aanvullingsbesluit bodem volstaan met zoveel mogelijk beleidsneutrale aanpassing aan de nieuwe
bodemregelgeving.
Het eerste lid bevatte de term “onderzoeksgeval als bedoeld in de Wet bodembescherming”, welke
term niet meer bestaat als aparte juridische status onder de Omgevingswet. Conform de hiervoor
beschreven ratio van artikel 13 is dit aldus gewijzigd dat uitruil niet mogelijk is als
bodemonderzoek wordt uitgevoerd en nog niet is afgerond.
Het tweede lid bevatte de term “geval van verontreiniging”. Een geval van verontreiniging is niet
hetzelfde als een saneringsgeval: het is alles wat verontreinigd is (bijvoorbeeld als gevolg van
overtreding van de zorgplicht). Het equivalent daarvan onder de Omgevingswet is dan ook een
locatie waar de kwaliteit van de bodem de achtergrondwaarde overschrijdt.
Het eerste lid bevatte de term “saneringsgeval”. Een saneringsgeval werd onder de Wet
bodembescherming gemarkeerd door een beschikking per locatie waarbij die juridische status werd
toegekend. Onder de Omgevingswet volgt de noodzaak tot sanering uit algemene regels in het
omgevingsplan. Omdat dit per gemeente kan verschillen, zou uitruil van gronden in verschillende
gemeentes onmogelijk kunnen worden. Daarom wordt in het derde lid de bestaande
interventiewaarde bodemkwaliteit gehanteerd als uniforme maatstaf. Onderdeel b van artikel 13 is

102

Toelichting op artikel 13, Stb. 2006, 243.

349

overbodig geworden omdat het verwees naar zogenoemde IBC-saneringen die inmiddels zijn
afgeschaft.
Artikel XI (Besluit stortplaatsen en stortverbod afvalstoffen)
Onderdeel A
De verwijzingen in het eerste artikel van het Besluit stortplaatsen en stortverbod afvalstoffen naar
de ministeriële regeling op grond van artikel 28a Wet bodembescherming moeten na het intrekken
van de Wet bodembescherming worden aangepast. In de begripsbepalingen wordt nu verwezen
naar het Besluit stortplaatsen en stortverbod afvalstoffen (onderdeel A).
Onderdeel B
In onderdeel B wordt een nieuw artikel 1a ingevoegd. Dit artikel geeft nu aan de Minister van
Infrastructuur en Water de bevoegdheid om een verklaring van niet-reinigbaarheid af te geven en
een grondslag om nadere regels te stellen over het afgeven van een verklaring van nietreinigbaarheid van grond.
Dit artikel is daarmee de nieuwe grondslag voor de Regeling reinigbaarheid grond 2006, die zal
worden omgehangen.
Artikel XII (Besluit vrijstelling stortverbod buiten inrichtingen)
In artikel 2 van het Besluit vrijstelling stortverbod buiten inrichtingen is de verwijzing naar het
Besluit gebruik meststoffen vervangen door paragraaf 3.2.20 van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Artikel XIII Productenbesluit asbest
In artikel 2, onder e, is de verwijzing voor het verplaatsen van verontreinigde grond binnen een
geval van ernstige verontreiniging als bedoeld in artikel 1 van de Wet bodembescherming
vervangen door herschikken van verontreinigde grond als bedoeld in artikel 4.1241, vierde lid en
tijdelijk uitplaatsen volgens artikel 4.1231 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Het gaat dan
om het herschikken van verontreinigde grond dat plaats vindt op het gedeelte van de locatie waar
in het kader van saneren een afdeklaag wordt aangebracht. Doel van de bepaling is te regelen dat
het Besluit activiteiten leefomgeving daarop van toepassing is en niet het Productenbesluit.
Artikel XIV (Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet)
Onder A
Het Besluit activiteiten leefomgeving heeft betrekking op een aantal afvalwaterstromen waaronder:
• afvalwater afkomstig van het reinigen en ontsmetten van dierenverblijven en veewagens,
• vrijkomende vloeistoffen afkomstig van het opslaan van vaste mest, champost en dikke fractie,
• vrijkomende vloeistoffen afkomstig van de opslag van kuilvoer of vaste bijvoedermiddelen, en
• afvalwater afkomstig van het reinigen van werktuigen, voertuigen en apparatuur, waarmee
geen gewasbeschermingsmiddelen zijn toegepast.
Champost is het restproduct dat overblijft na de teelt van champignons en bevat een gehalte aan
dierlijke meststoffen, want het groeimedium voor de champignons bestaat vooral uit (strorijke)
paardenmest en pluimveemest.
De afvalwaterstromen kunnen worden verwijderd door:
1. het gelijkmatig verspreiden van deze afvalwaterstromen over landbouwgronden, en

350

2. het brengen in de mestkelder, waarna de stromen samen met mest worden verspreid over de
landbouwgronden.
Opvang in de mestkelder was niet toegestaan omdat afvalstoffen op grond van de Meststoffenwet
niet vermengd mogen worden met meststoffen. Omdat lozen in de mestkelder wel wenselijk is voor
dergelijke afvalwaterstromen, voorziet het aanvullingsbesluit in een voorziening waardoor dit
mogelijk wordt.
Deze afvalwaterstromen zijn geen dierlijke meststoffen in de zin van de Meststoffenwet, omdat
deze afvalwaterstromen geen product zijn van dierlijke meststoffen. Deze afvalstromen zijn ook
geen meststoffen in de zin van Meststoffenwet. De afvalwaterstromen zijn niet bestemd voor de
toepassingen waarvoor meststoffen dienen. Het zijn afvalstoffen waarvoor het milieuhygiënisch
verantwoord is om deze in geringe hoeveelheden (bereikt door gelijkmatige verspreiding) op de
bodem te brengen. Dat ze enige hoeveelheden nutriënten bevatten maakt ze nog niet tot meststof.
De oorspronkelijke tekst van artikel 5 van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet strookte hier niet
mee. Dit artikel is daarom aangepast, zodat is verzekerd dat de afvalwaterstromen met de inhoud
van de mestkelder mogen worden gemengd en over de landbouwgronden kunnen worden
uitgereden zonder dat daarbij de Meststoffenwet wordt overtreden.
Vorenstaande laat onverlet dat voor afvalwaterstromen zonder meststoffen de specifieke zorgplicht
van het Besluit activiteiten leefomgeving geldt voor zover in het Besluit activiteiten leefomgeving
geen specifieke regels zijn opgenomen. Bij het op of in de bodem brengen van afvalwater over
landbouwgronden moet degene die de activiteit verricht zich ervan te vergewissen of dit strookt
met de specifieke zorgplicht voor bodem en oppervlaktewaterlichaam. Het op of in de bodem
brengen van afvalwater afkomstig van het reinigen van dierenverblijven, besneeuwde of met water
verzadigde bodem is hiermee in strijd.
De correcte volgorde om een dierenverblijf of veewagen te reinigen is:
a. het verwijderen van de vaste mest,
b. het aanbrengen van het reinigingsmiddel, en
c. naspoelen.
Met het afvalwater afkomstig van het reinigen en ontsmetten van dierenverblijven wordt het
naspoelwater bedoeld waarin nog enkel sporen van nutriënten in zitten. Wat bij de eerste stap
vrijkomt is dierlijke mest, ook als een boer of veetransporteur ervoor kiest om de hogedrukspuit
erop te zetten. Het verschil tussen het naspoelwater en drijfmest is duidelijk te zien.
Wat onder gelijkmatig verspreiden van afvalwaterstromen over landbouwgronden wordt verstaan
zal per situatie verschillen. Hieronder valt in ieder geval niet het op of in de bodem brengen van de
afvalwaterstromen over steeds weer dezelfde bodem.
Spuiwater van luchtwassers vormt een aparte categorie afvalwater. Op grond van de
Meststoffenwet wordt dit aangemerkt als meststof, die als stikstofkunstmest kan worden
toegepast. De omgang met spuiwater, als meststof, is daarmee eenduidig gereguleerd. Lozen in de
mestkelder en hierna verspreiden over landbouwgronden is voor deze afvalwaterstromen mogelijk.
Afvalwaterstromen afkomstig van de professionele mestverwerkers vallen niet onder de
uitzondering van artikel 5.
Onder B

351

De wijziging van artikel 29 (Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet) heeft een wetstechnisch karakter.
Door het vervallen van het Besluit gebruik meststoffen is de verwijzing aangepast.
Onder C
De wijziging van artikel 32 heeft een wetstechnisch karakter. Door het vervallen van het Besluit
gebruik meststoffen is de verwijzing aangepast.
Artikel XV (overgangsrecht voor het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie
en voor overige handelingen met bouwstoffen)
In artikel XV is overgangsrecht opgenomen voor het toepassen van bouwstoffen, grond en
baggerspecie en voor overige handelingen met bouwstoffen.
Eerste lid
Het oude recht blijft van toepassing op het voor toepassing in Nederland of voor handelsdoeleinden
voor de Nederlandse markt voorhanden hebben, vervoeren of aan een ander ter beschikking
stellen van IBC-bouwstoffen of het toepassen van IBC-bouwstoffen, uitgezonderd AVI-bodemas, in
een werk waarvoor voor de inwerkingtreding van dit besluit een melding is gedaan op grond van
artikel 32, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit, tot zes maanden na de inwerkingtreding van
dit besluit.
Op grond van het Besluit activiteiten leefomgeving bestaat er geen mogelijkheid meer om IBCbouwstoffen toe te passen. Zonder overgangsrecht zouden IBC-bouwstoffen die al vervaardigd zijn,
dus niet meer mogen worden verhandeld en toegepast. Het eerste lid is opgenomen met het oog
op de belangen die zijn gemoeid met het kunnen blijven verhandelen en toepassen van voorraden
van legaal vervaardigde IBC-bouwstoffen. Het overgangsrecht houdt in dat op het verhandelen en
toepassen van al vervaardigde IBC-bouwstoffen het oude recht van toepassing blijft.
Het overgangsrecht is beperkt tot situaties waarin het toepassen plaatsvindt in het kader van een
IBC-werk dat zoals blijkt uit een melding die daarvoor op grond van artikel 32 van het Besluit
bodemkwaliteit (oud) al voor het tijdstip van inwerkingtreding van het onderhavige besluit in
uitvoering is genomen. Het is namelijk niet de bedoeling dat er na het tijdstip van inwerkingtreding
van het onderhavige besluit nog nieuwe IBC-toepassingen in uitvoering worden gebracht.
De duur van het overgangsrecht is beperkt tot een half jaar na het tijdstip van inwerkingtreding
van het onderhavige besluit, omdat wordt verwacht dat wordt geanticipeerd op de nieuwe situatie
dat geen IBC-toepassingen meer zijn toegestaan.
Tweede lid
Op het aangebracht houden van bouwstoffen, grond en baggerspecie die voor de inwerkingtreding
van dit besluit zijn aangebracht of die met toepassing van in dit artikel opgenomen overgangsrecht
na de inwerkingtreding van dit besluit zijn aangebracht, blijft het oude recht van toepassing.
Er is overgangsrecht opgenomen omdat het nieuwe recht ten opzichte van het oude recht op een
aantal punten inhoudelijk is gewijzigd. Het overgangsrecht houdt in dat voor bestaande
toepassingen de regelgeving die gold ten tijde van het toepassen (in de zin van aangebracht
houden) van de bouwstoffen, grond of baggerspecie, ook na het tijdstip van inwerkingtreding van
het onderhavige besluit blijft gelden. Dit houdt in dat zowel het Bouwstoffenbesluit als het Besluit
bodemkwaliteit (oud) en zelfs eerdere regelgeving (of het ontbreken daarvan) relevant blijft. Zo
blijft op het toepassen (in de zin van aanbrengen) dat ten tijde van het Bouwstoffenbesluit heeft
plaatsgevonden, dat besluit van toepassing, en niet het Besluit bodemkwaliteit (oud). Voor die
laatste situatie was al vergelijkbaar overgangsrecht opgenomen in artikel 75 van het Besluit

352

bodemkwaliteit (oud). Voor het toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie dat in een
verder verleden bijvoorbeeld heeft plaatsgevonden (nog voor het Bouwstoffenbesluit), gold meestal
geen specifieke landelijke regelgeving. Wel konden toen algemene verplichtingen, zoals de
zorgplicht in artikel 13 van de Wet bodembescherming en de afvalstoffenregelgeving relevant zijn.
Ter wille van de eenvoud heeft het overgangsrecht betrekking op alle toepassingen van
bouwstoffen, grond en baggerspecie die al bestonden voor de inwerkingtreding van dit besluit.
Verder heeft het overgangsrecht betrekking op toepassingen die op grond van overgangsrecht nog
na de inwerkingtreding van dit besluit op grond van het oude recht zijn aangebracht.
Het overgangsrecht is ten opzichte van artikel 75 van het Besluit bodemkwaliteit (oud) in die zin
verduidelijkt dat nu uitdrukkelijk is bepaald dat het alleen geldt voor het aangebracht houden van
bouwstoffen, grond en baggerspecie in de functionele toepassing waarin deze materialen voor het
tijdstip van inwerkingtreding van dit besluit zijn aangebracht, en ook voor de instandhouding en
het herstel van die toepassingen. Hieruit volgt onder meer dat het overgangsrecht niet geldt voor
uitbreidingen van eerdere toepassingen, waarbij bouwstoffen, grond en baggerspecie nieuw worden
aangebracht. Het is namelijk niet wenselijk dat op het nieuw aanbrengen van bouwstoffen, grond
en baggerspecie verschillende (ingewikkelde) rechtsregimes naast elkaar van toepassing zijn, tenzij
dit zou worden gerechtvaardigd door zwaarwegende belangen die vergen dat in bepaalde
bestaande toepassingssituaties het oude recht ook voor bepaalde nieuwe toepassingen blijft
gelden. Bij nieuwe toepassingen kan rekening worden gehouden met het nieuwe recht en worden
ook als het gaat om nieuwe toepassingen in het kader van bestaande toepassingen geen situaties
voorzien waarin dit redelijkerwijs niet kan worden gevergd.
Voor mijnsteen en vermengde mijnsteen is geen overgangsrecht nodig, omdat volgens het oude
recht is mijnsteen een bouwstof is waarmee vermengde mijnsteen wordt gelijkgesteld en dus ook
een bouwstof is.
Derde en vierde lid
Als voor de inwerkingtreding van dit besluit een melding is gedaan op grond van artikel 42, eerste
lid, van het Besluit bodemkwaliteit voor het toepassen van grond of baggerspecie voor het
verondiepen en dempen van een oppervlaktewaterlichaam, bedoeld in artikel 35, eerste lid, onder
d, van het Besluit bodemkwaliteit, blijft, als het een diepe plas betreft die is ontstaan als gevolg
van zandwinning, grindwinning of kleiwinning of een dijkdoorbraak, op het toepassen van grond en
baggerspecie in de diepe plas het oude recht van toepassing tot drie jaar na de inwerkingtreding
van dit besluit.
Een omgevingsvergunning van rechtswege als bedoeld in artikel 4.14 van de Invoeringswet
Omgevingswet voor een lozingsactiviteit die bestaat uit het toepassen van grond of baggerspecie in
een diepe plas, bedoeld in artikel 3.48q van het Besluit activiteiten leefomgeving, zoals dat luidt na
inwerkingtreding van artikel I van het Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet, geldt voor een
termijn van drie jaar na de inwerkingtreding van dit besluit.
Wat betreft het toepassen (in de zin van aanbrengen) van grond en baggerspecie in diepe plassen
houdt het overgangsrecht in dat het oude recht na het tijdstip van inwerkingtreding van het
onderhavige besluit voor het toepassen blijft gelden als de functionele toepassing al voor dat
tijdstip in uitvoering was genomen. Dit laatste moet blijken uit de melding die op grond van artikel
42, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit voor het toepassen van grond en baggerspecie in een
diepe plas is gedaan. Reden voor het overgangsrecht is dat voor het toepassen van grond en
baggerspecie in het onderhavige besluit een nieuw specifiek normenkader is ontwikkeld. Voor de
praktijk is het van belang dat enige tijd wordt gegund om daarop in te spelen en dat eveneens de
mogelijkheid wordt geboden partijen grond en baggerspecie die niet aan de nieuwe normen
voldoen, maar waarvoor al leveringscontracten zijn afgesloten, nog volgens het oude recht toe te
passen. Voor het toepassen in de zin van aangebracht houden, van grond of baggerspecie blijft het
oude recht eveneens gelden. Dit is echter al geregeld in de algemene bepaling dat het oude recht

353

van toepassing blijft op het aangebracht houden van voor de inwerkingtreding van dit besluit
aangebrachte grond of baggerspecie.
Omdat het oude recht geen vergunningplicht kende, is er een fictieve vergunning gecreëerd.
Anders zou er op de datum van inwerkingtreding van dit besluit reeds een vergunning moeten zijn,
hetgeen onuitvoerbaar is. Voor de duur van de vergunning geldt dezelfde periode van drie jaar als
voor de melding die op grond van artikel 42, eerste lid, van het oude besluit is gedaan.
Vijfde lid
Baggerspecie uit een watergang mag tot twee jaar na de inwerkingtreding van dit besluit ook over
de aan de watergang grenzende percelen worden verspreid als wordt voldaan aan het oude recht.
Wat betreft het verspreiden van baggerspecie op de landbodem houdt het overgangsrecht in dat de
waterbeheerder ervoor kan kiezen nog twee jaar na het tijdstip van inwerkingtreding van het oude
recht gebruik te maken in situaties waarin al eerder vanuit dezelfde watergang baggerspecie op
aangrenzende percelen is verspreid en er met de eigenaren van ontvangende landbouwpercelen
afspraken zijn gemaakt dat de baggerspecie die voldoet aan de kwaliteitseisen volgens het oude
recht, op hun percelen mag worden verspreid. De kwaliteitseisen zijn in de nieuwe regeling
namelijk iets strenger geworden. Een termijn van twee jaar is voor de waterbeheerders voldoende
om op de nieuwe regels in te spelen. Volgens het nieuwe recht is verspreiding tot op 10 km
mogelijk. De waterbeheerder kan er ook voor kiezen om in bestaande situaties direct volgens het
nieuwe recht te werken. Voor het verspreiden van grond en baggerspecie uit een watergang over
aangrenzende percelen dat na de inwerkingtreding van dit besluit voor het eerst plaatsvindt, geldt
meteen het nieuwe recht.
Zesde lid
Een kaart als bedoeld in artikel 57, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit (oud) geldt als een
bodemkwaliteitskaart als bedoeld in artikel 28, derde lid, van het Besluit bodemkwaliteit (nieuw)
tot een bodemkwaliteitskaart volgens die bepaling is vastgesteld, maar niet langer dan vijf jaar na
de inwerkingtreding van dit besluit.
In het kader van het Besluit bodemkwaliteit konden burgemeester en wethouders in het generieke
toetsingskader bodemkwaliteitskaarten vaststellen die onder meer als grondslag konden dienen
voor de afgifte van milieuhygiënische verklaringen voor het toepassen van grond en baggerspecie
op de landbodem. Het is in het belang van de continuïteit van het lokale beleid wenselijk dat die
kaarten na het tijdstip van inwerkingtreding van het onderhavige besluit hun geldigheid nog
gedurende enige tijd behouden. Omdat de bodemkwaliteitskaarten een andere wettelijke grondslag
krijgen, is overgangsrecht wenselijk. Het overgangsrecht houdt in dat bodemkwaliteitskaarten die
zijn vastgesteld op grond van artikel 57, tweede lid, van het Besluit bodemkwaliteit (oud) worden
aangemerkt als kaarten als bedoeld in artikel 27 van het Besluit bodemkwaliteit (nieuw) totdat
nieuwe bodemkwaliteitskaarten zijn vastgesteld. Het overgangsrecht bedraagt een periode van ten
hoogste vijf jaar. Deze periode sluit aan bij de maximale geldigheidsduur van
bodemkwaliteitskaarten volgens artikel 4.3.5 van de Regeling bodemkwaliteit (oud).
Overigens is het zo, dat de Aanvullingswet geluid overgangsrecht bevat voor alle kaarten die op
grond van art. 12 lid 5 Wet bodembescherming zijn vastgesteld. Het gaat hierbij om de
bodemfunctiekaart en de bodemkwaliteitskaart als verplicht onderdelen van het gebiedsspecifieke
toetsingskader. Deze kaarten worden onderdeel van het omgevingsplan.
Zevende en achtste lid

354

Een melding die op grond van artikel 42, eerste lid, van het Besluit bodemkwaliteit is gedaan voor
het toepassen van grond of baggerspecie geldt als een melding op grond van artikel 4.1266, eerste
lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Een melding die op grond van artikel 33b in samenhang met artikel 42, eerste lid, van het Besluit
bodemkwaliteit is gedaan voor het toepassen van mijnsteen of vermengde mijnsteen geldt als een
melding op grond van artikel 4.1282, eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Als op grond van het Besluit bodemkwaliteit voor het toepassen van grond, baggerspecie,
mijnsteen of vermengde mijnsteen al een melding is gedaan, is er geen reden om na het tijdstip
van inwerkingtreding van het onderhavige besluit opnieuw een melding in te dienen of informatie
te. Omdat de meldingen in het nieuwe recht een andere wettelijke grondslag hebben gekregen, is
het wenselijk om te voorzien in overgangsrecht dat ter voldoening aan artikel 4.1266 en artikel
4.1282 meldingen voor het toepassen van grond of baggerspecie die in overeenstemming met het
Besluit bodemkwaliteit zijn ingediend, hun geldigheid behouden. Voor de verplichting om informatie
te verstrekken is geen overgangsrecht nodig, omdat het hierbij gaat om het feitelijk verstrekken
van informatie. Als de informatie al eerder in het kader van een melding is verstrekt, is aan de
informatieverplichting voldaan.
Negende lid
Als met toepassing van artikel 32b juncto hoofdstuk 4, afdeling 1, paragraaf 2, van het Besluit
bodemkwaliteit (oud) een gebiedsspecifiek toetsingskader is vastgesteld voor het toepassen van
mijnsteen en mijnsteen dat is vermengd met ten hoogste 80% gewichtsprocent grond of
baggerspecie, geldt het oude recht tot een bij koninklijk besluit vast te stellen tijdstip.
In het kader van het Besluit bodemkwaliteit was het mogelijk in de voormalige mijnbouwgebieden
in de provincie Limburg gebiedsspecifiek beleid vast te stellen voor het toepassen van mijnsteen,
daaronder ook begrepen mijnsteen die tot 80% gewichtsprocenten met grond of baggerspecie was
vermengd. De mijnsteengebieden waren door de Minister van Infrastructuur en Waterstaat op de
kaart aangewezen. Daarbij waren twee kaarten van belang, een kaart van de herkomstgebieden
van de mijnsteen en een kaart met de toepassingsgebieden van mijnsteen. Met het oog op de
continuïteit van het lokale beleid is het wenselijk dat hiervoor overgangsrecht wordt opgenomen.
Het overgangsrecht houdt in dat het lokale beleid op grond van artikel 33b (oud) van het Besluit
bodemkwaliteit van kracht blijft totdat in het kader van de Omgevingswet nieuw beleid is
vastgesteld. Deze overgangsperiode bedraagt tot een bij koninklijk besluit vast te stellen tijdstip.
In die tijd moet het redelijkerwijs mogelijk zijn om het nieuwe beleid vast te stellen. De betrokken
gemeenten moeten het lokale beleid opnemen in het omgevingsplan. Als al voor het vast te stellen
tijdstip nieuw lokaal beleid is vastgesteld, is het overgangsrecht voor de oude lokale beleid
uitgewerkt en is dat van rechtswege vervallen. Voor de kaarten is geen overgangsrecht nodig.
Deze zullen in de Regeling omgevingsrecht worden opgenomen die tegelijkertijd met het Besluit
activiteiten leefomgeving in werking zal treden.

Tiende lid
Als in verband met de invoering van dit besluit bepalingen van het Besluit bodemkwaliteit komen te
vervallen, waarin een overgangsrechtelijke bepaling was opgenomen, blijft die
overgangsrechtelijke bepaling van toepassing tot die is uitgewerkt.
In het Besluit bodemkwaliteit was overgangsrecht opgenomen. Dit is ten dele nog steeds relevant,
bijvoorbeeld dat het oude recht dat voor de inwerkingtreding gold, van toepassing blijft totdat het
is uitgewerkt. Het is van belang dat ook eerder overgangsrecht in stand blijft.

355

Artikel XVI (inwerkingtreding)
Inwerkingtreding geschiedt op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Hiervoor is gekozen om
te kunnen borgen dat er sprake is van een redelijke invoeringstermijn. Voor de inwerkingtreding is
het ook nodig dat alle benodigde uitvoeringsregels gereed zijn. Die zullen op hetzelfde tijdstip in
werking treden. De regering streeft ernaar dat de Aanvullingswet bodem en dit Aanvullingsbesluit
gelijktijdig in werking treedt met de Omgevingswet zelf wegens de sterke inhoudelijke samenhang.
Voor een zorgvuldige invoering kan het aangewezen zijn om onderdelen op een later tijdstip in
werking te laten treden. Dit artikel biedt die mogelijkheid.
Artikel XVII (citeertitel)
De regering heeft diverse algemene maatregelen van bestuur tot aanvulling van de besluiten op
grond van de Omgevingswet in voorbereiding. Omwille van consistentie en de herkenbaarheid zijn
de diverse aanvullingsbesluiten allemaal voorzien van een citeertitel volgens hetzelfde model.

DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT,

S. van Veldhoven - van der Meer

356

Bijlage 1
Omzettingstabel Besluiten onder Wet bodembescherming naar Besluiten onder de
Omgevingswet
Besluiten onder Wet bodembescherming
Besluit lozing afvalwater huishoudens

na inwerkingtreding Omgevingswet
Wordt ingetrokken (hoofdspoor)

Besluit bodemkwaliteit (excl. Kwalibo voormalig
Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer)

H 2 blijft achter in het Bbk. Dit hoofdstuk berust
in principe op H 11a Wet milieubeheer.
Producteisen en verplichtingen die richten tot
de keten blijven achter in H3 en H4 van het Bbk
Artikel VII Aanvullingsbesluit (besluit wordt
gewijzigd) en in BAL ( toepassen bouwstoffen
paragraaf 3.2.25 en 4.123) (toepassen van
grond en baggerspecie paragraaf 3.2.26 en
4.124)(toepassen mijnsteen paragraaf 3.2.27
en 4.1.125)

Besluit gebruik dierlijke meststoffen 1998

Blijft bestaan.

Invoeringsbesluit waterwet

Blijft bestaan.

Wijzigingsbesluit Besluit tankstations
milieubeheer, enz. (financiële zekerheid,
keuringsdocumenten en bevoegdgezagorganen)

Hoofdspoor. Wordt ingetrokken.

Infiltratiebesluit bodembescherming
Stortbesluit bodembescherming
Besluit uniforme saneringen (BUS)

Niet meer nodig onder OW
Loopt via hoofdspoor.
Paragraaf 3.221 en 4.119 (graven beneden
interventiewaarde bodemkwaliteit) BAL
Paragraaf 3.2.22 en 4.120 (graven boven
interventiewaarde bodemkwaliteit) BAL
Paragraaf 3.2.23 en 4.121 (saneren) BAL

Besluit financiële bepalingen bodemsanering

Artikel VIII Aanvullingsbesluit. Het Bfbb komt te
hangen onder de Kaderwet subsidies IenM.

Aanwijzingsbesluit Wet kenbaarheid
publiekrechtelijke beperkingen onroerende
zaken

Artikel VI Aanvullingsbesluit (besluit wordt
gewijzigd)

Besluit verplicht bodemonderzoek
bedrijfsterreinen

Ingetrokken. Onderzoeksplicht nu bij graven en
saneren geregeld. Voorafgaand
bodemonderzoek in paragraaf 5.2.2 BAL

Besluit aanwijzing bevoegd gezag gemeenten
Wet bodembescherming
Besluit houdende regels met betrekking tot het
uitvoeren en gebruik maken van
bodemenergiesystemen (Bodemenergie)

Ingetrokken. Niet meer nodig onder
Omgevingswet.
Ingetrokken. Niet meer nodig onder
Omgevingswet.

Besluit overige niet-meldplichtige gevallen
bodemsanering

Ingetrokken. Niet meer nodig onder
Omgevingswet.

357

Regelingen onder Wet bodembescherming
Regeling bodemkwaliteit

Na inwerkingtreding Omgevingswet
Paragraaf 3.2.21 en 4.119 (graven beneden
interventiewaarde bodemkwaliteit) BAL
Paragraaf 3.2.22 en 4.120 (graven boven
interventiewaarde bodemkwaliteit) BAL
Paragraaf 3.2.23 en 4.121 (saneren) BAL
Wordt later gewijzigd

Regeling financiële bepalingen bodemsanering
2005
Regeling beperkingenregistratie Wet
bodembescherming
Regeling inrichting landelijk gebied
(investeringsbudget)

Wordt later gewijzigd
Wordt later gewijzigd

Regeling beoordeling reinigbaarheid grond 2006

In artikel XI wordt het Besluit stortplaatsen en
stortverboden afvalstoffen gewijzigd om een
grondslag te creëren voor de afgifte van een
niet reinigbaarheidsverklaring.
De indeling in partijen (bijlage 4 van de
Regeling beoordeling reinigbaarheid grond
2006) is uitgewerkt in 4.1222 en 4.1230.

Mandaat/delegatiebesluit
Delegatiebesluit subsidie bodemsanering
bedrijfsterreinen

Na inwerkingtreding Omgevingswet
Wordt later gewijzigd

Besluit mandaat, volmacht en machtiging
Rijkswaterstaat 2011, zoals gewijzigd op 1
januari 2013

Wordt later gewijzigd

Besluit mandaat, volmacht en machtiging
Artikel 75 lid 7 Wet bodembescherming (Stcrt.
2005, 159)

Wordt later gewijzigd

Circulaires en beleidsregels
Circulaire Toepassing zorgplicht Wbb bij MTBEen ETBE-verontreinigingen (Stcrt. 2008, 246)

Na inwerkingtreding Omgevingswet
vervallen

Circulaire bodemsanering 2009

Deels opgenomen in bijlagen IIA van het BAL
en bijlagen VA en VB van het BKL
Paragraaf 3.2.26 en 4.124 (toepassen van
grond en baggerspecie) van het BAL
Wordt meegenomen in hoofdspoor

Circulaire herinrichting diepe plassen
Beleidsregel kostenverhaal artikel 75 Wet
bodembescherming april 2007 (Stcrt. 2007, 90
en gerectificeerd Stcrt. 2007, 93)

358

Bijlage 2
Richtlijn 86/278/EEG van de Raad van 12 juni 1986 betreffende de bescherming van het
milieu, in het bijzonder de bodem, bij gebruik van zuiveringsslib in de landbouw

Bepaling EUBepaling in implementatieregeling of in bestaande regelgeving
regeling
(nitraatrichtlijn)

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de
keuze(n) bij de invulling
van beleidsruimte en
andere toelichting

Artikel 1

Behoeft geen implementatie

Artikel 2

Artikel 3.48a Bal, artikel 8.70a Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 3

Artikel 8.70c Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 4

Artikel 16 Uitvoeringsbesluit Msw, artikelen 8.70c en 8.70e Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 5

Artikel 8.70c Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 6

Artikel 16, 55 en 56 Uitvoeringsbesluit Msw

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 7

Artikel 8.70d Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 8

Artikel 8.70e Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 9

Artikel 21 Uitvoeringsbesluit Msw, artikel 8.70g Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 10

Artikelen 44 en 46 Uitvoeringsbesluit Msw

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 11

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 12

Mogelijkheid om strengere
maatregelen te nemen dan
richtlijn

Artikel 13

Behoeft geen implementatie

Artikel 14

Behoeft geen implementatie

Artikel 15

Behoeft geen implementatie

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 15 bis

Behoeft geen implementatie

Artikel 16

Niet meer relevant

Artikel 17

Behoeft geen implementatie

Artikel 18

Behoeft geen implementatie

Bijlage IA

Artikel 8.70c Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage IB

Artikel 8.70c Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage IC

Artikel 8.70c Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage IIA

Artikel 8.70g Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage IIB

Artikel 8.70g Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage IIC

Artikel 8.70g Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

359

Bijlage 3
Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van
water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen

Bepaling EUBepaling in implementatieregeling of in bestaande regelgeving
regeling
(nitraatrichtlijn)
Artikel 1

Behoeft geen implementatie

Artikel 2

Behoeft geen implementatie

Artikel 3

Behoeft geen implementatie

Artikel 4

Behoeft geen implementatie

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de
keuze(n) bij de invulling
van beleidsruimte en
andere toelichting

Artikel 5, eerste Behoeft geen implementatie
lid
Artikel 5,
tweede lid

Behoeft geen implementatie

Artikel 5, derde
lid

Behoeft geen implementatie

Actieprogramma kan betrekking
hebben op alle kwetsbare zones
of er kunnen verschillende
actieprogramma's worden
vastgesteld

Artikel 5, vierde Artikelen 5 en 7 tot en met 13 Meststoffenwet, artikelen 21a tot en met 26 en 27 tot
lid
en met 30 Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, artikelen 24 tot en met 35g, 36, 65 tot
en met 70 en 73 tot en met 103 van de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet, artikelen
2.11, 4.723j, 4.723k, 4.781, 4.782, 4.791m, 4.791n, 4.811, 4.812, 4.813, 4.815,
4.838, 4.839, 4.858, 4.862, 4.877 4.1183 tot en met 4.1192, 4.1195 tot en met
4.1197, 4.1201 tot en met 4.1210, 4.1214, 4.1215, 4.1217, 4.1218 Bal en artikelen
8.70e en 8.70f Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 5, vijfde
tot en met
zevende lid

5d Meststoffenwet

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Artikel 6 tot en
met 13

Behoeft geen implementatie

Bijlage I

Behoeft geen implementatie

Bijlage II

Artikelen 25, 27 tot en met 30, 31 tot en met 37 Meststoffenwet, artikel 27
Uitvoeringsregeling Meststoffenwet, artikelen 4.723j, 4.723k, 4.781, 4.782, 4.791m,
4.791n, 4.811, 4.812, 4.813, 4.815, 4.838, 4.839, 4.858, 4.862, en 4.877. 4.1183 tot
en met 4.1192, 4.1195 tot en met 4.1197, 4.1201 tot en met 4.1210, 4.1214, 4.1215,
4.1217, 4.1218 Bal

Ja, mogelijkheid om aanvullende
punten in codes voor goede
landbouwpraktijken mee te
nemen

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage III, onder Artikelen 4.1186, 4.1187, 4.1188, 4.1189, 4.1205, 4.1206, 4.1207 Bal, artikel 8.70f
1, onder 1
Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage III, onder Artikelen 27 tot en met 30 Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, artikel 36
1, onder 2
Uitvoeringsregeling Meststoffenwet

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage III, onder Artikelen 5 en 7 tot en met 13 Meststoffenwet, artikelen 21a tot en met 26
1, onder 3
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, artikelen 24 tot en met 35g Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet, en artikelen 4.723j, 4.723k, 4.781, 4.782, 4.791m, 4.791n, 4.811,
4.812, 4.813, 4.815, 4.838, 4.839, 4.858, 4.862, en 4.877, 4.1183 tot en met 4.1192,
4.1195 tot en met 4.1197, 4.1201tot en met 4.1210, 4.1214, 4.1215, 4.1217, 4.1218
Bal en artikelen 8.70e en 8.70f Bkl

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage III, onder Artikel 9 Meststoffenwet en artikel 24 Uitvoeringsregeling Meststoffenwet
2

Ja, mogelijkheid om andere
hoeveelheden vast te stellen

Gebruik van gemaakt in
artikel 9 Meststoffenwet en
artikel 24
Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet

Bijlage III, onder Artikelen 65 tot en met 70 Uitvoeringsregeling Meststoffenwet en artikelen 73 tot en
3
met 103 Uitvoeringsregeling Meststoffenwet

Draagt bij aan de uitvoering
van doelstellingen richtlijn

Bijlage III, onder Behoeft geen implementatie
4

Feitelijk handelen

Bijlage IV

Behoeft geen implementatie

Bijlage V

Behoeft geen implementatie

360

BIJLAGE 4
Toelichting hoofdstukken bruidsschat omgevingsplan
In Bijlage 2 Toelichting bruidsschat omgevingsplan wordt na paragraaf 2.3.6 de tekst opgenomen
zoals die in deze bijlage is opgenomen.
§ 2.3.6a Bodembeheer
§2.3.6a.1 Bouwen op verontreinigde bodem
Artikel 2.3..6a.1.1 (bodemsanering bij bouwen op verontreinigde bodem: lokale waarde)
Eerste lid
De regels voorkomen dat er een bodemgevoelig gebouw kan worden gerealiseerd op een
bodemgevoelige locatie, waar sprake is van een bodemkwaliteit die een lokale waarde overschrijdt.
Dit om de situatie voor inwerkingtreding van de Omgevingswet te continueren. Voorheen was dit
geregeld via de Woningwet, waar een verbod voor bouwen op verontreinigde bodem gold.
Daartoe wordt in het omgevingsplan een verbod opgenomen om zonder vergunning een
bodemgevoelig gebouw te bouwen.
De saneringsmaatregelen worden uitgevoerd in overeenstemming met de milieubelastende
activiteit saneren van de bodem, zoals opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Hierin
staan twee standaardaanpakken beschreven. Indien deze aanpakken niet voldoen kan degene die
saneert een maatwerkvoorschrift aanvragen bij het bevoegd gezag.

Tweede lid
In het omgevingsplan wordt als lokale waarde de interventiewaarde bodemkwaliteit vastgelegd in
bijlage IIA van het Besluit activiteiten leefomgeving. Voorheen was dit ook de waarde waaraan
getoetst werd.

Derde lid
Gelijkwaardig met de regels van Wet bodembescherming is hierbij opgenomen dat sprake is van
een overschrijding van deze interventiewaarde indien voor tenminste een stof de gemiddelde
gemeten concentratie in meer dan 25 kubieke meter bodemvolume. Voorheen werd dit ‘het geval
van bodemverontreiniging’ genoemd. Hierbij kan sprake zijn van onaanvaardbare risico’s, en moet
afhankelijk van de functie en het gebruik spoedig gesaneerd worden.

§2.3.6a.2 Nazorg na saneren van de bodem
Artikel 2.3.6a.2.1 (nazorg: na saneren van de bodem)
Eerste lid
Dit artikel regelt dat de eigenaar, erfpachter of gebruiker van een locatie, waarvoor onder het
Besluit uniforme saneringen een isolatielaag is aangebracht alle maatregelen moet nemen om deze
isolatielaag in stand te houden, te onderhouden en te vervangen.
Door een bedoelde of onbedoelde handeling, kan het resultaat van deze bodemsanering ongedaan
gemaakt worden, waardoor bij het dagelijkse gebruik van de locatie blootstelling en
contactmogelijkheden met de verontreinigde bodem kunnen ontstaan. De maatregelen kunnen

361

bestaan uit het herstellen van de afdeklaag als deze bijvoorbeeld door werkzaamheden op de
locatie beschadigd is geraakt of een te geringe dikte heeft gekregen.
Ook onder de Omgevingswet is het gewenst dat leeflagen in stand worden gehouden of dat
gebruiksbeperkingen in acht worden genomen.
Als een bodemsanering is uitgevoerd door het aanbrengen van een afdeklaag (een leeflaag van
schone grond of een duurzaam aaneengesloten verhardingslaag) om blootstelling te voorkomen,
dan is het voor de bescherming van de gezondheid van belang dat die afdeklaag in stand blijft. Het
gaat in dit artikel om een afdeklaag, die is aangebracht als onderdeel van een sanering zoals
bedoeld in paragraaf 4.121 van het Besluit activiteiten leefomgeving, een omgevingsplan, een
omgevingsvergunning of op basis van een maatwerkvoorschrift.
De regels voor saneren komen in verschillende instrumenten en besluiten terug. Het Besluit
activiteiten leefomgeving regelt de milieubelastende activiteit saneren waarbij saneren met een
leeflaag/isolatielaag is toegestaan. Ook is het mogelijk dat gemeenten in hun omgevingsplan
maatwerkregels stelt of een omgevingsvergunning verplicht stelt voor het saneren.
Tweede lid
Tijdelijke beschermingsmaatregelen die zijn genomen als gevolg van een toevalsvondst moeten
eveneens in stand worden gehouden. Het zijn maatregelen die de bron van verontreiniging niet
wegnemen, maar de blootstellingsroute (blijven) blokkeren.
§2.3.6a.3 Kleinschalig graven boven de interventiewaarde bodemkwaliteit
Deze paragraaf heeft betrekking op het graven in de bodem in een omvang die kleiner is dan 25
kubieke meter (ook wel aangeduid als kleinschalig grondverzet) en richt zich op locaties waarbij
reeds via besluitvorming onder de Wet bodembescherming of via het Besluit bodemkwaliteit is
vastgesteld dat de bodem verontreinigd is met één of meerdere stoffen tot boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit in een omvang groter dan 25 kubieke meter. Het idee is dat de
gemeente de algemene verwijzing naar locaties via 2.3.6a.3.1 op een gegeven moment vervangt
door de regels via coördinaten aan specifieke locaties te koppelen. Daarbij kunnen gemeenten
uiteraard de regels voor minder locaties laten gelden (de locaties die niet meer ernstig-geen spoed
zijn eraf halen) of juist voor meer locaties laten gelden (wel ernstig en geen spoed, maar eerder
geen beschikking afgegeven). En uiteraard kunnen gemeenten daarbij de regel die voor die locaties
geldt aanpassen, voor alle locaties, of alleen voor sommige, of elke locatie een eigen op die locatie
toegesneden regel.
In het Besluit activiteiten leefomgeving is voorzien in algemene regels voor de milieubelastende
activiteiten graven in de bodem met een kwaliteit beneden de interventiewaarde bodemkwaliteit
(paragraaf 4.119) en graven in de bodem boven de interventiewaarde bodemkwaliteit (paragraaf
4.120). In het toepassingsbereik van beide milieubelastende activiteiten is aangegeven dat deze
alleen van toepassing zijn als het bodemvolume waarin wordt gegraven meer is dan 25 kubieke
meter. De achtergrond hiervan is dat het rijk geen regels wil stellen aan kleinschalig grondverzet.
Onder de Wet bodembescherming voorzag artikel 28 van de Wet bodembescherming van een
meldingsplicht indien sprake was van voorgenomen handelingen in een geval van ernstige
bodemverontreiniging. Een geval van ernstige bodemverontreiniging was onder de Wet
bodembescherming gedefinieerd als geval van verontreiniging waarbij de bodem zodanig is of
dreigt te worden verontreinigd, dat de functionele eigenschappen die de bodem voor mens, plant of
dier heeft, ernstig zijn of dreigen te worden verminderd. In de Circulaire bodemsanering is deze
definitie verder uitgewerkt en aangegeven dat sprake is van een geval van ernstige
bodemverontreiniging indien voor ten minste één stof het gemiddelde gemeten concentratie van
minimaal 25 kubieke meter bodemvolume in het geval van bodemverontreiniging, of 100 kubieke
meter poriënverzadigde bodemvolume in het geval van een grondwaterverontreiniging, hoger is
dan de interventiewaarde. De Wet bodembescherming kende – in tegenstelling tot de

362

milieubelastende activiteiten voor graven in een kwaliteit boven de interventiewaarde
bodemkwaliteit – geen ondergrens voor de omvang van het grondverzet.
Deze paragraaf stelt een beperkt aantal bepalingen voor kleinschalig grondverzet (omvang
bodemvolume kleiner dan 25 kubieke meter) die plaatsvinden op locaties die onder de Wet
bodembescherming werden beschouwd als handelingen in een geval van ernstige
bodemverontreiniging. Deze bepalingen komen dus in de plaats van de bepalingen die volgen uit
artikel 28 van de Wet bodembescherming.
Deze bepalingen zien op een informatieplicht, enkele inhoudelijke regels aan tijdelijke opslag en
afvoer van de grond en verplichte milieukundige begeleiding indien een in het kader van een
eerder uitgevoerde bodemsanering aangebrachte afdeklaag wordt doorgraven. Deze bepalingen
zijn over het algemeen eenvoudig na te leven en leiden met uitzondering van de milieukundige
begeleiding bij het doorgraven van een afdeklaag niet of nauwelijks tot extra kosten. Besloten is
om geen onderzoeksverplichtingen op te leggen zoals opgenomen in paragraaf 5.2.2 van het
Besluit activiteiten leefomgeving.
Artikel 2.3.6a.3.1 (toepassingsbereik)
Dit artikel beschrijft het toepassingsbereik van deze paragraaf.
Eerste lid
Deze paragraaf heeft in de eerste plaats betrekking op het graven in de bodem in een omvang die
kleiner is dan 25 m3 en wordt ook wel aangeduid als kleinschalig grondverzet en richt zich op
locaties waarbij reeds via besluitvorming onder de Wet bodembescherming of via het Besluit
bodemkwaliteit is vastgesteld dat de bodem verontreinigd is met één of meerdere stoffen tot boven
de interventiewaarde bodemkwaliteit in een omvang groter dan 25 m3. In het eerste lid is tevens
aangegeven op welke locaties de paragraaf daarnaast van toepassing is.
a. Onder sub a staat vermeld dat het gaat om locaties waarvoor voorafgaand aan de
inwerkingtreding van de Omgevingswet een beschikking als bedoeld in artikel 29 van de
Wet bodembescherming is verleend, waarin is vastgesteld dat sprake is van een geval van
ernstige bodemverontreiniging zonder dat sprake is van actuele risico’s voor mens, plant of
dier of verspreiding van het grondwater (zogenaamde beschikking ernst en geen spoed).
Hiervoor is gekozen om dat voor deze locaties via eerder onderzoek is vastgesteld dat de
bodem verontreinigd is tot boven de interventiewaarde en hierover besluitvorming heeft
plaatsgevonden. Locaties die op grond van artikel 29 en 37 van de Wet bodembescherming
zijn beschikt als ernstig waarbij de sanering spoedeisend is (ernst en spoed) vallen niet
onder het toepassingsbereik omdat deze locaties onder het overgangsrecht voor de Wet
bodembescherming blijven vallen.
b. Onder sub b staat vermeld dat het gaat om locaties of gebieden waar de bodem op grond
van een bodemkwaliteitskaart, vastgesteld op basis van artikel 29, derde lid van het Besluit
bodemkwaliteit (voorheen artikel 57 van het oude Besluit bodemkwaliteit), diffuus is
verontreinigd tot boven de interventiewaarde bodemkwaliteit. Voorbeelden hiervan zijn
delen van de binnenstad van (grote) steden waarbij de bodem verontreinigd is met enkele
metalen (bijvoorbeeld lood, koper of zink).
Tweede lid
De aangewezen activiteit omvat ook zeven, of het tijdelijk opslaan en het terugplaatsen na afloop
van het tijdelijk uitnemen bij het tijdelijk uitnemen en terugplaatsen. Met zeven wordt veelal puin
uit de grond gehaald waardoor de verdichtbaarheid en de civieltechnische
toepassingsmogelijkheden worden verbeterd voordat de grond wordt teruggeplaatst of elders wordt
toegepast. Dit zeven is niet gericht op kwaliteitsverbetering en wordt bij deze activiteit niet
beschouwd als bewerking.

363

Met het tijdelijk opslaan van de grond wordt bedoeld het opslaan van de bij het graven
vrijkomende grond tijdens de activiteit, voorafgaand aan het terugplaatsen of afvoeren van de
grond. Bemalen dat nodig is voor het graven valt niet onder de milieubelastende activiteit, maar is
een wateractiviteit.
Derde lid
In het derde lid is aangegeven dat de milieubelastende activiteit zich niet uitstrekt tot graven in de
waterbodem. Hiermee komt tot uiting dat deze activiteit zich beperkt tot de landbodem. Onder
waterbodem wordt verstaan de bodem van een oppervlaktewaterlichaam waarvan het beheer van
de waterkwaliteit bij het Rijk of het waterschap berust (zie ook bijlage I Begripsbepalingen). Het
graven in de bodem of oever van een oppervlaktewater lichaam waarvan het beheer van de
waterkwaliteit bij het Rijk of het waterschap berust, valt niet onder de reikwijdte van de activiteit
graven in de waterbodem. Dit betekent dat de regels voor de milieubelastende activiteit graven in
bodem met een kwaliteit onder de interventiewaarde wel gelden voor voormalige droge
oevergebieden, die als term/aanduiding niet meer terugkomen onder de Omgevingswet.
Artikel 2.3.6a.3.2 (gegevens en bescheiden: voor het begin van de activiteit)
Dit artikel bevat een informatieplicht. Voordat met het graven wordt gestart dient het bevoegd
gezag te worden geïnformeerd over de activiteit. De informatieplicht uit dit artikel in het
omgevingsplan zorgt ervoor dat het bevoegd gezag over kleinschalige grondverzet geïnformeerd
wordt. Deze bepaling komt in de plaats voor het voormalige artikel 28 uit de Wet
bodembescherming die stelde dat alle handelingen (dus ook kleinschalig grondverzet) die
plaatsvinden in een geval van ernstige verontreiniging moeten worden gemeld. Voor grondverzet in
een omvang groter dan 25 kubieke meter is via de algemene regels uit paragraaf 4.120 (graven in
de bodem met kwaliteit boven de interventiewaarde) een meldplicht volgt. Voor grondverzet in een
omvang kleiner dan of gelijk aan 25 kubieke meter (ook wel aangeduid als kleinschalig
grondverzet) geldt op grond van de algemene regels uit deze paragraaf uit het Besluit activiteiten
leefomgeving geen informatie of meldplicht.
Eerste lid
De gegevens en bescheiden worden ten minste vijf werkdagen voor het begin van de activiteit
graven aangeleverd. Met deze informatie wordt het bevoegd gezag in kennis gesteld van een
aantal praktische gegevens, zodat het voor het bevoegd gezag mogelijk is om toezicht te houden.
Uit de verstrekte gegevens en bescheiden moet blijken wat de begrenzing is van de locatie waar de
activiteit plaats vindt, de verwachte datum van het begin van de activiteit en de duur van de
activiteit.
Tweede lid
Als de verstrekte informatie over begrenzing of startdatum wijzigt, geeft de initiatiefnemer de
wijziging onverwijld door. Dit betekent dat ook als er een wijziging in die gegevens optreedt tijdens
de uitvoering van de activiteit, de initiatiefnemer het bevoegd gezag opnieuw moet informeren.
Derde lid
De informatieplicht van dit artikel geldt niet als de activiteit uitsluitend bestaat uit het tijdelijk
uitnemen en weer terugplaatsen van de grond.
Vierde lid
De informatieplicht is niet van toepassing als het graven in bodem plaatsvindt in verband met een
spoedreparatie van vitale ondergrondse infrastructuur. Hierbij moet gedacht worden aan het

364

herstellen van gasleidingen en (drink)waterleidingen in geval van lekkages of het herstellen van
een kabelbreuk (elektriciteit, gasvezels et cetera). Bij een dergelijke spoedoperatie is het niet
redelijk en ook niet mogelijk om vooraf een bodemonderzoek uit te voeren en te voldoen aan de
termijn van de informatieplicht (vijf werkdagen). De hoeveelheid te ontgraven grond moet
proportioneel zijn voor het uitvoeren van een spoedreparatie. Op het uitvoeren van
spoedreparaties is uiteraard wel de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten
leefomgeving van toepassing. Van de initiatiefnemer wordt verwacht dat hij zich inspant om zelf te
beoordelen of zijn handelen nadelige gevolgen heeft en hoe hij de gevolgen redelijkerwijs kan
voorkomen of beperken. Als bijvoorbeeld bekend is – of visueel eenvoudig is vast te stellen – dat
er verschil is in de kwaliteit van de grond, worden de verschillende lagen voorzichtigheidshalve
gescheiden gehouden.
Artikel 2.3.6a.3.3 (bodem en afval: tijdelijke opslag van vrijkomende grond)
Dit artikel staat de tijdelijke opslag van vrijkomende grond toe gedurende de looptijd van de
werkzaamheden en gedurende maximaal acht weken na het beëindigen van de werkzaamheden,
mits de partijen van verschillende kwaliteitsklassen gescheiden worden opgeslagen.
Tijdens of na afloop van graven kan het noodzakelijk zijn om de grond tijdelijk op te slaan,
bijvoorbeeld omdat de grond tijdelijk uitgenomen wordt en na afloop van de werkzaamheden weer
wordt teruggebracht in het oorspronkelijk ontgravingsprofiel of omdat de grond naar elders moet
worden afgevoerd. De periode van acht weken is bedoeld om een afvoerbestemming te vinden
voor de partij grond. Het is niet toegestaan om de grond langer dan acht weken na het dichten van
de ontgravingsput of cunet op te slaan. Als het voornemen bestaat om de grond langer dan de
toegestane periode op te slaan of de vrijgekomen grond op een andere locatie dan de
ontgravingslocatie op te slaan, gelden de regels voor het opslaan van grond en baggerspecie van
paragraaf 3.2.24 uit het Besluit activiteiten leefomgeving.
Dit artikel bevat geen regels die verplichten tot maatregelen om te voorkomen dat de bodem ter
plaatse van de tijdelijke opslag verontreinigd raakt, of dat emissies zich verspreiden naar de
omgeving. De achtergrond hiervan is dat de opslag doorgaans een kortdurend karakter kent en
plaatsvindt op de locatie van ontgraving, waardoor meestal de uitkomende grond een vergelijkbare
kwaliteit heeft als de onderliggende bodem. Het nemen van bodembeschermende maatregelen als
het aanbrengen van een folie is in principe niet nodig. Dit kan anders zijn indien de uitgegraven
grond een slechtere kwaliteit heeft, bijvoorbeeld bij de ontgraving van een spot met minerale olie
verontreinigde grond. In dat geval kan van de initiatiefnemer op basis van de specifieke zorgplicht
van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving verwacht worden dat maatregelen
worden genomen ter bescherming van de onderliggende bodem, zoals het aanbrengen van een
folie. Een ander voorbeeld is dat als sprake is van droge condities het noodzakelijk is dat
voorkomen moet worden dat verwaaiing of verstuiving van het opgeslagen materiaal kan
plaatsvinden. Dit kan gerealiseerd worden door het vochtig houden van de grond, het afdekken van
het depot of door het opslaan van grond in dichte containers.
Artikel 2.3.6a.3.4 (bodem en afval: milieukundige begeleiding bij nazorg)
Dit artikel regelt in welke situaties de activiteit onder milieukundige begeleiding moet plaatsvinden.
Milieukundige begeleiding is noodzakelijk indien de graafwerkzaamheden dieper reiken dan een
eerder in het kader van een bodemsanering aangebrachte afdeklaag zoals bijvoorbeeld een
leeflaag. De milieukundige begeleiding dient uitgevoerd te worden volgens de BRL 6000. Tijdens de
milieukundige begeleiding houdt de milieukundige begeleider een logboek bij. Na afloop van de
activiteit rapporteert de milieukundige begeleider in het evaluatieverslag milieukundige
processturing volgens de BRL 6000.
Volgens de BRL SIKB 6000 is een continue aanwezigheid van de milieukundige doorgaans niet
noodzakelijk. De milieukundige dient aanwezig te zijn bij kritische werkzaamheden, dus op die

365

werkzaamheden die van invloed kunnen zijn op de kwaliteit van de leefomgeving. In dit geval is
het moment van doorgraven en weer herstellen van de afdeklaag het kritische moment.
§2.3.6a.4 Historische bodemverontreiniging zonder onaanvaardbaar risico
Artikel 2.3.6a.4.1 (toepassingsbereik)
Deze paragraaf is van toepassing op locaties waarvoor voorafgaand aan de inwerkingtreding van
de Omgevingswet een beschikking als bedoeld in artikel 29 van de Wet bodembescherming is
verleend, waarin is vastgesteld dat het huidige dan wel voorgenomen gebruik van de bodem of de
mogelijke verspreiding van de verontreiniging niet leiden tot zodanige risico's voor mens, plant of
dier dat spoedige sanering noodzakelijk is.
Artikel 2.3.6a.4.2 (specifieke zorgplicht)
Degene die op de locatie, bedoeld in artikel 2.3.6a.4.1, een activiteit verricht, neemt in het belang
van bescherming van de bodem maatregelen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd
om verdere verontreiniging van de bodem te voorkomen of te beperken, of – indien dat
redelijkerwijs mogelijk is in samenhang met de activiteit die wordt verricht - ongedaan te
maken. Onder verontreiniging van de bodem wordt tevens verstaan de verontreiniging van het
grondwater.
§2.3.6a.5 Maatwerkregels voor het saneren van de bodem in het gebied De Kempen
Deze paragraaf gaat over een specifieke saneringsaanpak in het gebied De Kempen in een deel van
de provincies Noord-Brabant en Limburg. Het betreft maatwerkregels ten opzichte van de
algemene regels uit paragraaf 4.121 (saneren van de bodem) van het Besluit activiteiten
leefomgeving. Het betreft een voortzetting van de categorie Projectgebied de Kempen uit de
voormalige Regeling uniforme saneringen (paragraaf 3.4 van de Regeling uniforme saneringen). Bij
het overzetten van de regels uit het Besluit en de Regeling uniforme saneringen naar het Besluit
activiteiten leefomgeving is ervoor gekozen om de regels voor de categorie Projectgebied de
Kempen niet op te nemen als onderdeel van de rijksregels voor de milieubelastende activiteit
saneren van de bodem, maar deze via bruidsschatregels als maatwerkregels toe te voegen aan het
omgevingsplan voor gemeenten die zijn gelegen in het Projectgebied De Kempen. De gemeenten
kunnen – na inwerkingtreding van de Omgevingswet – ervoor kiezen om deze maatwerkregels te
wijzigen of te laten vervallen.
De maatwerkregels voor het saneren van de bodem in de Kempen richten zich op
verontreinigingssituaties met en ten gevolge van zinkassen in het gebied de Kempen. Het
maatwerk beperkt zich tot afwijkende regels voor het saneren bij gebruik als moestuinen,
siertuinen en industrie. Er wordt op basis van een onderscheid in moestuinen, siertuinen en
industrie uitgegaan van een sanering door middel van een ontgraving van verontreinigde grond en
zinkassen tot het niveau van een voor het gebied gedefinieerde terugsaneerwaarde.
De omvang van de bodemverontreiniging in de Nederlandse Kempen kenmerkt zich onder meer
doordat zinkassen, als restproducten van de toenmalige zinkertsverwerkende industrie in dit
gebied, op velerlei wijze zijn toegepast als verhardingsmateriaal van wegen, paden, opritten en
erven. Zinkassen leveren een eeuwigdurende belasting op voor de bodem en het grondwater en
vormen daarmee een maatschappelijk probleem. In de periode van 2001 tot en met 2015 zijn
1.030 particuliere locaties (met subsidie van de overheid), 40 km onverharde zinkwegen, 53 km
waterbodems gesaneerd. In totaal is 700.000 m3 verontreinigde grond met zinkassen en 530.000
m3 verontreinigde baggerspecie ontgraven en afgevoerd uit het gebied door het project Actief
Bodembeheer de Kempen (ABdK).103 ABdK heeft eind 2015 haar taken afgerond of overgedragen.
Het projectbureau is daarmee opgeheven. Ondanks dat veel van de locaties die zijn verontreinigd
met zinkassen zijn gesaneerd, kan het zijn dat er nog steeds verontreinigde percelen bestaan en
op een later moment alsnog onderzocht worden en mogelijk ook gesaneerd worden.

103

Bron: http://www.zinkindekempen.nl/downloads/ABdK_Evaluatie_december_2015_DEF.pdf.

366

Artikel 2.3.6a.5.1 (definities)
Zinkassen
Zinkassen betreft een restproduct en is een verzamelnaam van afvalproducten van de (voormalige)
thermisch zinkertsverwerkende bedrijven in de Nederlandse en Belgische Kempen. De chemische
samenstelling van zinkassen is karakteristiek door een reeks zware metalen met zekere onderlinge
verhoudingen, in gehalten doorgaans afnemend in orde van zink, lood, cadmium, koper, arseen en
cadmium, echter met grote verschillen in bandbreedte. Dit materiaal is in het verleden toegepast
als verhardingsmateriaal van wegen, paden, opritten en erven, maar levert een bedreiging voor de
bodem en het grondwater. Onder zinkassen wordt ook verstaan: zinkslakken, sintels en
kelderassen.
Moestuin, siertuin en industrie
Onder moestuin wordt verstaan (een deel van) een perceel dat bedoeld is om gewassen te telen
voor eigen consumptie. Onder siertuin wordt verstaan (een deel van) een perceel waar geen
gewassen worden of zullen worden geteeld voor eigen consumptie en waar geen beweiding van
landbouwhuisdieren plaatsvindt. Onder het begrip moes-, siertuinen en industrie worden in
voorkomende situaties ook verstaan de aan deze tuinen of industrie grenzende wegbermen, voor
zover deze bermen onderdeel vormen van de saneringsaanpak. Met deze pragmatische invulling
van het begrip wordt voorkomen dat voor een eventuele sanering van de aan de tuinen of industrie
grenzende wegbermen een afwijkende (strengere) terugsaneerwaarde zou moeten worden
gehanteerd dan voor de tuinen of industrie zelf nodig is.
Protocol Bodemonderzoek Zivest/zinkassenerven
Dit betreft het voor het projectgebied de Kempen geldende onderzoeksprotocol. Zie verder de
toelichting bij artikel 2.3.6a.5.3 (bodemonderzoek).
Artikel 2.3.6a.5.2 (reikwijdte)
Dit artikel beschrijft de reikwijdte van deze paragraaf. Het betreft moestuinen en/of siertuinen of
industrie (inclusief en bedrijfsterreinen), inclusief aangrenzende bermen, gelegen in de regio De
Kempen, gelegen in een deel van de provincies Noord-Brabant en Limburg. Het betreft een
verontreinigingssituatie waarbij zinkassen in de bodem aanwezig zijn of waarbij de bodem
verontreinigd is geraakt door de aanwezigheid van zinkassen in het verleden. De situering en
omvang van het projectgebied de Kempen wordt aangewezen middels een lijst met gemeenten bij
ministeriële regeling.
De saneringsaanpak die in de artikelen 3.2.6a.5.4 en 3.2.6a.5.5 wordt beschreven, betreft
maatwerk op het artikel 4.1242 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Dit artikel regelt dat de
aanwezige verontreiniging moet worden verwijderd door middel van ontgraving tot de
terugsaneerwaarde die overeenkomt met de bodemkwaliteitsklasse die hoort bij de
bodemfunctieklasse die door de gemeente is aangewezen.
De overige artikelen uit het Besluit activiteiten leefomgeving (onder andere de meldplicht, het
aanleveren van gegevens en bescheiden, de erkenningsplicht voor de uitvoering en milieukundige
begeleiding en het aanleveren van een evaluatieverslag) zijn wel van toepassing. Dit geldt ook voor
de relevante bepalingen uit de activiteit graven in de bodem met een kwaliteit boven de
interventiewaarde bodemkwaliteit (bijvoorbeeld de regels voor het gescheiden houden van partijen
en voor tijdelijke opslag) en de activiteit toepassen van grond en baggerspecie (voor het aanvullen
van de ontgraving met grond of baggerspecie).
Artikel 2.3.6a.5.3 (bodemonderzoek)

367

In afwijking van paragraaf 5.2.2 van het Besluit activiteiten leefomgeving kan voor het verkennend
en nader onderzoek op (verdachte) zinkaslocaties ook gebruik gemaakt worden van het voor het
projectgebied de Kempen ontwikkelde protocol Bodemonderzoek Zivest/zinkassenerven. Dit
onderzoek komt dan in de plaats van het verkennend bodemonderzoek én het nader
bodemonderzoek. Het uitvoeren van vooronderzoek wordt wel uitgevoerd volgens artikel 5.7a
(uitvoeren vooronderzoek volgens NEN 5725) van het Besluit activiteiten leefomgeving.
Doel van het onderzoeksprotocol Bodemonderzoek Zivest/zinkassenerven is het bepalen van de
omvang van de aanwezige zinkassen en de hoeveelheid verontreinigde grond in de onder- en
naastliggende bodem, zodat de interventiewaarden en de gebiedsgerichte terugsaneerwaarden
voor siertuin en/of moestuin bepaald kunnen worden. Voor de saneringsuitvoering is de contour
behorende bij de maximale waarden voor het gebruik als siertuin, moestuin of industrie van
belang. Het grondwater wordt alleen indicatief onderzocht.
Artikel 2.3.6a.5.4 (Saneringsaanpak: open ontgraving tot niveau terugsaneerwaarde)
Dit artikel komt in de plaats van artikel 4.1242 van het Besluit activiteiten leefomgeving. In dit
artikel is beschreven dat het verwijderen van de verontreinigde grond en zinkassen door middel
van een open ontgraving tot minimaal het niveau van de terugsaneerwaarde (zie artikel 2.3.6a.55)
en het vervolgens naar een erkende verwerker afvoeren van de verontreinigde grond en zinkassen.
Na afloop van de ontgraving wordt de ontgravingsput weer aangevuld met grond of baggerspecie.
De kwaliteit van de grond of baggerspecie moet voldoen aan artikel 4.1272 van het Besluit
activiteiten leefomgeving.
Artikel 2.3.6a.5.5 (Terugsaneerwaarde)
Dit artikel beschrijft het niveau van de terugsaneerwaarden bij de ontgraving van de verontreinigde
grond en zinkassen.
Eerste lid
Voor de meeste stoffen komen de terugsaneerwaarden overeen met de terugsaneerwaarden zoals
aangeduid in artikel 4.1242 van het Besluit activiteiten leefomgeving, namelijk de
bodemkwaliteitswaarden die horen bij de bodemfunctieklasse zoals die door de gemeente voor een
gebied is aangewezen op een bodemfunctieklassekaart.
Tweede lid
In het tweede lid is aangegeven dat voor de stoffen arseen, cadmium, koper, lood en zink
afwijkende terugsaneerwaarden gelden. Het gaat om afwijkende waarden die verschillen per
gebruik, namelijk ‘wonen met moestuin’, ‘wonen met siertuin’ of ‘industrie’ zoals vermeld in de bij
dit artikel horende tabel. De gebiedsgerichte terugsaneerwaarden voor moes- en siertuin zijn
afgeleid van de in De Kempen aangetroffen achtergrondwaarden in de bodem voor locaties waarbij
grond met zinkassen voorkomt en gebaseerd op een specifiek uitgevoerde risicobeoordeling vanuit
het geldende gebruik. Voor de terugsaneerwaarden voor het gebruik industrie wordt aangesloten
bij de generieke waarden voor de bodemfunctieklasse Industrie, aangezien de achtergrondwaarden
in de bodem op deze terreinen waarbij grond met zinkassen voorkomt, hiermee in redelijke mate
vergelijkbaar zijn. Uitzondering hierop vormt de stof cadmium, waarvoor wordt uitgegaan van de
waarde zoals deze is vastgesteld voor siertuinen.
Met deze gebiedsgerichte verbijzondering voor moestuin en siertuin is eerder door Gedeputeerde
Staten van Noord-Brabant ingestemd op 6 april 2004 onder nummer 982886 en door
Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg op 1 juni 2004 onder besluit 2004/30014.

368