Jaarverslag 2020
Jaarverslag 2020

1

Inhoud
Voorwoord

3

1

Een bestel van RIEC’s en een LIEC

5

Versterking van aanpak ondermijnende criminaliteit

7

2

3

1.1
1.2
1.3

Wat we doen
Samenwerking
Over onze partners 

5
5
5

2.1. Versterking van de aanpak 2018-2021 
2.2 Versterking van de aanpak vanaf 2021
2.3	Activiteiten en resultaten voor versterking van de aanpak 
2.3.1 Activiteiten en resultaten voor verbeteren inzicht 
2.3.2 Activiteiten en resultaten voor regionale versterking 
2.3.3 Activiteiten en resultaten voor Landelijke Fenomeentafels
2.3.4	Activiteiten en resultaten voor vernieuwing en versterking informatievoorziening 
2.3.5	Activiteiten en resultaten voor versterking RIEC-LIEC-bestel
2.3.6 Activiteiten en resultaten in coronatijd

7
8
9
9
11
12
12
13
13

Activiteiten en resultaten

14

3.1.
3.2
3.3
3.4

Zicht op ondermijnende criminaliteit 
Bestuurlijke signalen
Bestuurlijke weerbaarheid
Thematische aanpakken
3.4.1 Georganiseerde drugscriminaliteit
3.4.2 Witwassen, financiële fraude en misstanden met vastgoed
3.4.3 Mensenhandel en misstanden prostitutiesector
3.4.4 Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s)
3.4.5 Gebiedsgebonden aanpak en aanpakken vrijplaatsen
3.4.6 Milieucriminaliteit 
3.4.7 Woon- en zorgfraude
3.5 Afpakken en ongebruikelijk bezit
3.6 Toepassing Wet Bibob
3.7 Internationale samenwerking
3.8 Cijfermatige resultaten
3.9 Rijker verantwoorden
3.10 Privacy en andere juridische aspecten
3.11 Kennis, opleiding en externe samenwerking
3.12 Communicatie
3.13 Informatievoorziening

14
14
15
15
15
16
17
19
20
21
21
22
23
23
24
27
28
28
30
32

Voorwoord
Voor u ligt het Jaarverslag 2020 van de tien Regionale Informatie- en
Expertise Centra (RIEC’s) en het Landelijk Informatie- en Expertisecentrum
(LIEC). Hierin brengen wij verslag uit over onze werkzaamheden in 2020 om
georganiseerde criminaliteit integraal te bestrijden en te voorkomen.
De corona-crisis heeft een groot stempel op het jaar gezet en onze
samenleving voor lange tijd ingrijpend veranderd. Noodzakelijke
maatregelen tegen verspreiding van het virus, hebben ons RIEC-LIEC-bestel
uitgedaagd om samenwerken met onze partners snel opnieuw uit te
vinden.
De urgentie was groot. Al in het voorjaar van 2020 zagen de RIEC’s dat de
georganiseerde criminaliteit in rap tempo anticipeerde op de crisis en
nieuwe manieren vond om snel en makkelijk geld te verdienen.
Zo signaleerden de RIEC’s dat misbruik werd gemaakt van kwetsbare
mensen en coronasteunmaatregelen van de Rijksoverheid. Het bestel is
hier adequaat op ingesprongen, door samen met partners en maat­
schappelijke organisaties handelingsperspectief te bieden met korte,
actuele informatie- en communicatietoolkits. Deze bevatten concrete tips
voor onder meer gemeente, (horeca)ondernemers, agrariërs en
arbeidsmigranten om zich beter te kunnen verweren.
Samen met onze partners zetten we in op het vergroten van de
weerbaarheid, het tegengaan van ondermijnende (drugs)criminaliteit en
het versterken van de publiek-private samenwerking. We werkten in 2020
aan circa 1500 casussen en verkenden hoe we onze intelligence door
kunnen ontwikkelen. Waar dat kon werd digitaal samengewerkt.
Zo organiseerden we online bijeenkomsten voor onze publieke en private
partners, onder meer een bewustwordingsbijeenkomst voor notarissen en
samen met het ministerie van Justitie en Veiligheid een drugssymposium.
Het landelijk congres ‘Spotlight op ondermijning’ van het LIEC en het
Aanjaagteam Ondermijning in mei 2020 werd een goed bezocht webinar.
In november lanceerden we het online Kennisplatform Ondermijning,
hét platform voor kennisdelen door professionals in de aanpak van
ondermijning.

Op gebied van versterking van de aanpak zijn stappen gezet. In 2020 kwam
de uitvoering van de versterkingsplannen goed op gang. In dit jaarverslag
vertellen wij u graag over de mooie resultaten die uit deze plannen zijn
ontstaan. Met de middelen voor het breed offensief tegen ondermijnende
criminaliteit werkten we onder meer aan de noodzakelijke vernieuwing
van de informatievoorziening van de RIEC’s en richtten we Landelijke
Fenomeentafels in. Deze tafels brengen kennis en inzichten van publieke
en private partners bij de fenomeenaanpak van ondermijnende
criminaliteit, samen.
We keken vooruit. Zo stelden de RIEC’s en het LIEC ter voorbereiding op de
nieuwe kabinetsperiode een strategische agenda op om in drie stappen
ondermijning de komende jaren nog beter aan te kunnen pakken.
Om ervoor te zorgen dat het LIEC optimaal kan blijven bijdragen aan de
versterkte en geïntensiveerde aanpak van ondermijnende criminaliteit,
is het nodig om het LIEC duurzaam te versterken. Een advies voor de
doorontwikkeling naar LIEC 2.0 is opgesteld en inmiddels heeft de
Stuurgroep LIEC de uitwerking van het plan hiervoor vastgesteld.
Omdat effecten van de aanpak van ondermijning zich lang niet altijd goed
laten vatten in cijfers en grafieken, leert het RIEC-LIEC-bestel werken met
de methodiek ‘Rijker Verantwoorden’. De RIEC’s pasten afgelopen jaar al
elementen van ‘Rijker Verantwoorden’ toe in regionale verantwoordings­
producten. We zijn nu hard aan het werk om u volgend jaar te verrassen
met een Rijker Verantwoord landelijk jaarverslag. In afwachting daarvan
presenteren we u graag het jaarverslag 2020, rijk aan informatie over onze
werkzaamheden en resultaten. Ik wens u veel leesplezier toe!

Nadine Vaes
Hoofd LIEC

Jaarverslag 2020

3

Jaarverslag 2020

4

1
Een bestel van RIEC’s en een LIEC
1.1

Wat we doen

De tien Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’s) en het Landelijk
Informatie- en Expertise Centrum (LIEC) ondersteunen bij de aanpak van
georganiseerde en ondermijnende criminaliteit in Nederland. Dit doen zij
door:
• Het vergroten van de bewustwording over de problematiek bij de
overheid en private partijen;
• Het ondersteunen en versterken van samenwerking binnen de overheid
en met publiek-private partners;
• Het delen van kennis en expertise op het gebied van de bestuurlijke en
integrale aanpak1 van ondermijnende criminaliteit.
Het landelijk vastgestelde ‘Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en
Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding
Handhavingsknelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen’2
(verder: RIEC-LIEC-convenant) geeft invulling aan de samenwerking.

1.2

Samenwerking

Het RIEC-LIEC-bestel vormt een landelijk dekkend netwerk. Aangezien de
georganiseerde ondermijnende criminaliteit vrijwel altijd haar wortels in
de samenleving op lokaal niveau heeft, begint een aanpak van dit soort
criminaliteit in principe altijd lokaal. Elk RIEC werkt binnen regionale
grenzen en onder aansturing van een zelfstandige regionale stuurgroep3.
Zij vormen het informatieknooppunt voor casuïstiek voor regionale
In de integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit wordt strafrechtelijke
opsporing en vervolging door politie en justitie gecombineerd met bestuurlijke en
fiscale middelen. De aanpak is gericht op de inzet van preventieve, bestuursrechtelijke, privaatrechtelijke, fiscale en/of strafrechtelijke instrumenten.
2
Het convenant is te vinden op https://www.riec.nl/maatregelen-en-documenten/
documenten/convenanten/2014/09/01/convenant-tbv-bestuurlijke-en-geintegreerde-aanpak-georganiseerde-criminaliteit.
3
Ieder RIEC wordt bestuurd door een regionale stuurgroep RIEC met daarin een
afvaardiging van de partners. Deze stuurgroepen overlappen in sommige regio’s
(gedeeltelijk) met de sturing van regionale veiligheidssamenwerkingsverbanden,
lokale driehoeksoverleggen of regionale bestuurlijke overleggen.
1

partners. Aanvullend stellen zij handhavingsadviezen op en stemmen
projectmatig bestuursrechtelijke, strafrechtelijke en fiscale interventies af
met regionale partners.
Het LIEC zorgt voor verbinding tussen de RIEC’s onderling en met de
landelijke partners. Het LIEC signaleert en inventariseert ontwikkelingen
op het gebied van ondermijnende criminaliteit. Bij regio-overstijgende
criminaliteitsproblemen, zoals bij criminele motorbendes, coördineert het
LIEC de landelijke aanpak. Het LIEC ondersteunt de RIEC’s op het gebied van
juridisch advies, communicatie en ICT.

1.3

Over onze partners

De RIEC's en het LIEC bevorderen en ondersteunen de samenwerking
tussen de volgende convenantpartners:
• Gemeenten
• Provincies
• Belastingdienst (waaronder de onderdelen MKB en Toeslagen4)
• Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD)
• Douane
• Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Inspectie SZW)
• Politie
• Koninklijke Marechaussee (KMar)
• Openbaar Ministerie (OM, waaronder arrondissementsparketten,
Landelijk Parket en Functioneel Parket)
• Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
• Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
• Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)

4

Toeslagen is convenantpartner, maar kan vanuit het wettelijk kader gezien (nog)
geen informatie verstrekken.

Jaarverslag 2020

5

Het LIEC voert met overheidsorganisaties regelmatig oriënterende
gesprekken over toetreding tot het RIEC-LIEC-convenant. Ook werkt
RIEC-LIEC steeds meer samen met het bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties om de maatschappelijke weerbaarheid in zijn geheel te
vergroten. Zie daarvoor paragraaf 3.11 onder publiek-private
samenwerking/PPS.
Daar waar sprake was van overlap in onderwerpen en thema’s, zoals bij
gebiedsgebonden aanpakken en fraude, is in 2020 samengewerkt met de
Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI)5.

5

De LSI werkt aan voorkomen en terugdringen van belasting- en premiefraude,
toeslagenfraude, uitkeringsfraude, overtredingen van arbeidswetgeving en
daarmee samenhangende misstanden.

Jaarverslag 2020

6

2
Versterking van aanpak ondermijnende criminaliteit
Dit hoofdstuk gaat in op de versterking van de aanpak van ondermijnende
criminaliteit door het kabinet en partners en geeft de activiteiten en
resultaten van RIEC-LIEC in dit kader weer.

2.1.

Versterking van de aanpak 2018-2021

In oktober 2019 schetste het kabinet de contouren van dit offensief: een
combinatie van repressieve en preventieve maatregelen en extra
investeringen7. Elementen daarvan zijn het verder versterken van
samenwerking, kennis en expertise en intelligence.

Ondermijnende criminaliteit in Nederland is een groeiend probleem dat
zich voortdurend ontwikkelt, zowel in uitingsvormen als in volume en
internationale reikwijdte. Het gaat gepaard met een parallelle criminele
economie en vormt een serieuze bedreiging voor de veiligheid en
integriteit van onze Nederlandse samenleving en rechtsstaat. Om die
reden maakte het kabinet Rutte 3 een speerpunt van de versterking van de
integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit.

Intensivering en versterking aanpak

In het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ schreef het kabinet dat
zij de integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit wil intensiveren en
versterken. Dat heeft het kabinet onder meer gedaan door vanaf 2018 te
investeren in het verbeteren van het inzicht in aard en omvang van
ondermijnende criminaliteit. Zo stelt het kabinet jaarlijks aan RIEC-LIEC
middelen beschikbaar voor het versterken van intelligence- en analyse­
capaciteit in dit verband. In het najaar van 2018 heeft het kabinet de
incidentele versterkingsgelden verdeeld, die de uitvoering van meerjarige
regionale en landelijke versterkingsprogramma’s mogelijk maken.

Breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit

De afgelopen jaren zijn de effecten van ondermijnende criminaliteit in de
samenleving in toenemende mate merkbaar geworden. Steeds vaker gaat
dat gepaard met excessief geweld. De moord op strafrechtadvocaat Derk
Wiersum in september 2019 was voor het kabinet een omslagpunt en
aanleiding om een verdere verbreding en versterking van het offensief
tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit aan te kondigen6.
6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/10/18/brief-tweede-kamer-contouren-breed-offensief-tegen-georganiseerde-ondermijnende-criminaliteit.

In juni 2020 kwam de minister van Justitie en Veiligheid met een nadere
uitwerking. Daarin staat onder meer dat in 2021 en 2022 incidenteel in
totaal 25 miljoen euro extra beschikbaar komt voor de lokale en regionale
(preventieve) aanpak, dat het netwerk van samenwerkende partners tegen
ondermijning wordt verrijkt met een Multidisciplinair Interventie Team
(MIT) en een Strategisch Kenniscentrum (SKC) en dat binnen het ministerie
van JenV het programmadirectoraat–generaal Ondermijning (DGO) wordt
opgericht en een regiefunctie in het netwerk krijgt. Het Strategisch Beraad
Ondermijning (SBO) is nu niet alleen een belangrijke adviseur van het
kabinet, maar ook van het DGO. Het LIEC krijgt onder meer middelen voor
vernieuwing van de informatievoorziening van de RIEC’s en het inrichten
van Landelijke Fenomeentafels.
7

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2019/10/18/contouren-offensief-tegen-georganiseerde-ondermijnende-criminaliteit.

Jaarverslag 2020

7

Deze tafels zijn erop gericht om strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en
fiscaalrechtelijke inzichten van alle betrokkenen partners bij de fenomeen­
aanpak van ondermijnende criminaliteit samen te brengen (zie paragraaf
2.3.3).

2018 tot april 2021 operationeel is geweest, structureel budget beschikbaar
komt.
In het kader van de versterking van de aanpak vanaf 2021 zijn in 2020 de
volgende activiteiten uitgevoerd:

2.2

Een pact voor de rechtsstaat

Versterking van de aanpak vanaf 2021

Met de nieuwe kabinetsperiode breekt een nieuwe fase aan, die kansen
biedt om de aanpak van ondermijning verder te versnellen en versterken
en de resultaten van 2018-2021 duurzaam in te bedden. In de kabinets­
formatie zal onder meer duidelijk worden of na 2022 de incidentele
middelen worden voortgezet en of voor de voortzetting bij RIEC-LIEC van
een aantal taken van het tijdelijke Aanjaagteam Ondermijning8, dat van

8

Het Aanjaagteam Ondermijning is ingericht om samen met de operationele
partijen te kijken hoe de aanpak concreet verbeterd en versneld kan worden.
Het aanjaagteam werkte daarbij nauw samen met de RIEC’s en het LIEC.

Voor de komende kabinetsperiode is onder redactie van de toenmalige
voorzitter van het SBO, Peter Noordanus en met bijdragen van partners en
RIEC-LIEC, het agenderend manifest ‘Een pact voor de rechtsstaat’
geschreven. Het manifest pleit voor een pact om de drugsindustrie in ons
land door een tienjarenprogramma fors te reduceren. Dat moet gebeuren
in een aanpak waarin alle betrokken partijen nog meer als één overheid
optreden en waar coalities gesloten worden met maatschappelijke en
private partijen. Hiervoor is een langjarig programma nodig, langs de lijnen
die in het manifest staan beschreven. Om dit mogelijk te maken is op basis
van de financiële doorrekening in het pact jaarlijks 100 miljoen euro nodig,
aangevuld met een incidentele versterking van € 200 miljoen euro voor
rechterlijke macht en bijzondere opsporingsdiensten en 100 miljoen euro
Jaarverslag 2020

8

voor gebiedsgebonden sociaalmaatschappelijke initiatieven. Het manifest
is in het najaar van 2020 aan de Tweede Kamer aangeboden.

Versterking RIEC-LIEC-bestel

De RIEC’s en het LIEC stelden in 2020 een strategische agenda op voor de
nieuwe kabinetsperiode. Daarin beschrijven de RIEC’s en het LIEC in drie
stappen op welke wijze zij ondermijning de komende jaren nog beter
kunnen aanpakken:

LIEC. In het eerste kwartaal 2021 is de doorontwikkeling verder uitgewerkt
in de Roadmap LIEC 2.0. Daarin is ook uitgewerkt hoeveel extra middelen er
nodig zijn om de versterking en intensivering van het LIEC te kunnen
realiseren. Deze middelen zijn randvoorwaardelijk voor de
doorontwikkeling naar LIEC 2.0. Medio 2021 is de roadmap door de
Stuurgroep LIEC vastgesteld.

2.3

1. Om criminelen een stap voor te blijven wil het RIEC-LIEC zijn partners
helpen om expertise en instrumenten doorlopend te vernieuwen en
maatschappelijke coalities steeds verder uit te breiden;
2. De versterking van de aanpak van ondermijning in de regio’s met
behulp van de incidentele versterkingsgelden willen we vasthouden
en verstevigen;
3. Intelligence is één van de belangrijkste wapens tegen ondermijning.
Door nieuwe analysetechnieken maken we onze informatiepositie
steeds dynamischer. Hiervoor hebben we een veilige basis nodig,
waarin integrale informatie op een rechtmatige wijze wordt vastgelegd.

 ctiviteiten en resultaten voor versterking van de
A
aanpak

De agenda vormt voor RIEC-LIEC de komende jaren het kader waarbinnen
het bestel wordt versterkt en doorontwikkeld.

LIEC 2.0

De versterking en intensivering van de aanpak van ondermijnende
criminaliteit heeft ook gevolgen voor het LIEC: enerzijds vraagt het om
duurzame versterking van bestaande kerntaken en om nieuwe taken voor
het LIEC anderzijds. In 2020 is een start gemaakt met de invulling van deze
ontwikkelopgaven. Een externe adviseur heeft uitgebreid onderzoek
gedaan naar scenario’s voor vervanging en versterking van de informatie­
voorziening voor de RIEC’s, met het Aanjaagteam Ondermijning is
geïnventariseerd welke taken van het Aanjaagteam structureel bij het LIEC
geborgd kunnen worden en er is een kwartiermaker gestart om de nieuwe
Landelijke Fenomeentafels te gaan inrichten (zie paragraaf 2.3.3).
Door deze ontwikkelingen kwam het LIEC op een punt waar een meer
fundamentele heroriëntatie op zijn taken en positie geboden is. Gezien de
context en gewenste onafhankelijkheid daarbij, is besloten om door een
externe partij onderzoek te laten doen naar de behoeften van de partners
en de wijze waarop het LIEC volgens hen in deze behoeften zou kunnen
voorzien. Dit onderzoek is in de tweede helft van 2020 gestart heeft een
advies voor doorontwikkeling voortgebracht. De uitkomsten zijn in
december 2020 opgeleverd. De Stuurgroep LIEC heeft eind 2020 ingestemd
met de inhoudelijke lijn van de voorgestelde doorontwikkeling van het

2.3.1 Activiteiten en resultaten voor verbeteren inzicht

Het kabinet stelt de RIEC’s en het LIEC jaarlijks middelen ter beschikking
voor het verbeteren van het inzicht en het (door)ontwikkelen van integrale
ondermijningsbeelden.

Integrale ondermijningsbeelden

Ondermijningsbeelden bestaan uit een bundeling van signalen en/of
fenomenen van criminele aanwezigheid en activiteiten binnen een
geografisch gebied9. De beelden zijn opgebouwd uit informatie, kennis en
expertise van de RIEC-partners. Ze geven de samenwerkende overheids­
partners op lokaal niveau zicht op en inzicht in diverse vormen van
ondermijnende criminaliteit. Ook laten de beelden de impact en het effect
van ondermijnende criminaliteit zien.
9

De omvang van het gebied waarop een lokaal ondermijningsbeeld ziet, kan
verschillen. Dat hangt mede af van het aantal inwoners. Er zijn ondermijningsbeelden die zien op een gebied, een gemeente maar ook op meerdere gemeenten.
Voor enkele grote steden zijn twee of meer beelden opgesteld.

Jaarverslag 2020

9

Dit draagt bij aan de bewustwording over georganiseerde criminaliteit in
een bepaald gebied en maakt het mogelijk om de aanpak beter te richten,
gerichter vervolgonderzoek te doen en concrete interventies uit te voeren.
Een ondermijningsbeeld kan ook de aanleiding zijn voor het starten van
een RIEC-casus.
In 2020 hebben de RIEC’s 34 nieuwe regionale ondermijningsbeelden
opgesteld. Een aantal daarvan ziet op fenomenen en gelegenheids­
structuren, zoals synthetische drugs en Schiphol. Het Ondermijningsbeeld
Schiphol heeft de urgentie van de aanpak van ondermijning op de
mainport verder onderstreept. Ondermijning staat hoog op de agenda van
publieke en private partijen op Schiphol.
Op basis van de ondermijningsbeelden van voorgaande jaren is de aanpak
beter gericht, is op nieuwe fenomenen ingezet en is verdiepend onderzoek
gedaan. Zo is regionaal de informatiepositie op fenomenen en
gelegenheidsstructuren als drugs, de sierteeltsector en (lucht)haven
vergroot, waardoor gerichtere interventies plaats kunnen vinden. Ook is in
2020 een aantal concrete casussen behandeld die uit
ondermijningsbeelden voortvloeien (zie paragraaf 3.8).
RIEC’s en het LIEC investeren permanent in de doorontwikkeling van de
methodiek, versterking van het landelijke professionele netwerk rondom
ondermijningsbeelden, het uitwisselen van best practices en het waar
nodig aanbrengen van uniformiteit in producten en werkwijze. Het LIEC
neemt daarvoor het initiatief, onder andere door het organiseren en
inhoudelijk ondersteunen van landelijke bijeenkomsten en werkgroepen
over ondermijningsbeelden. Deze hebben de doorontwikkeling van de
ondermijnings­beelden als focus.

Doorontwikkeling naar integrale intelligence

De RIEC’s en het LIEC onderzoeken de mogelijkheden om te komen tot een
integrale intelligencepositie die continu vernieuwd kan worden. Hierdoor is
binnen een bepaald geografisch gebied of op een bepaald fenomeen altijd
een actueel informatiebeeld van ondermijnende criminaliteit beschikbaar.
Er lopen verschillende initiatieven om samenwerking tussen organisaties,
op het gebied van informatie en intelligence, een impuls te geven.
Voorbeelden hiervan zijn de doorontwikkeling van de ondermijnings­
beelden en het programma ‘1 Smart Overheid’ (1SO) dat door de incidentele
versterkingsgelden mogelijk gemaakt is (zie kader). Om te komen tot een
integrale visie op intelligence, zijn door de RIEC’s en het LIEC in 2019 en
2020 de eerste ideeën en ontwikkelingen geïnventariseerd en in kaart
gebracht. De bedoeling is om deze samen met de partners verder vorm te
gaan geven, zodat een integraal toekomstperspectief ontstaat. Hier wordt
in 2021 onderzoek gedaan.

Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland
1 Smart Overheid
Het programma 1 Smart Overheid (1SO) beoogt de RIECconvenantpartners slimmer te laten samenwerken. Dit innovatieve
programma kent een drietal pijlers, waaronder:
1. Het spreken van dezelfde taal: Door het 1SO werkproces creëren we
eenheid van opvatting en eenheid van uitvoering. Partners worden
hierin ondersteund met trainingen en praktijkbegeleiding.
2. Gecoördineerde besluitvorming: Een goed ingerichte intelligence
-besluitvorming- actiecyclus zorgt voor betere besluiten met meer
effect. Daarnaast is er in het proces nadrukkelijk aandacht voor alle
juridische waarborgen die vanuit het convenant gevraagd worden.
3. Het Joint Datalab Ondermijning (JDO): We ontwikkelen een
beveiligd platform waarin partners integraal samenwerken,
informatie met elkaar delen én kunnen analyseren.
Het jaar 2020 stond in het teken van het verfijnen, onder meer door de
1 Smart Overheid-werkwijze in drie proeftuinen te doorlopen (twee in
Oost-Brabant en een in Zeeland West-Brabant). Ook zijn 40 casussen
ondersteund in de besluitvormingsfase. Het RIEC heeft hier capaciteit
en ondersteuning voor geleverd. Ook zijn meerdere trainingen en
workshops ontwikkeld en verzorgd.
Bij de start van het programma, is gewerkt aan een prototype van het
Joint Datalab Ondermijning. In 2020 hebben de partners aangegeven
de JDO-strategie te willen herzien, door eerst technische en juridische
waarborgen te integreren in het JDO en daarna pas in de proeftuinen
te gebruiken. De focus in 2020 lag dan ook op de technische
ontwikkeling van het JDO en op het starten van een traject om de
waarborgen op orde te brengen. Ondanks de dynamische omgeving
en lastige fase hebben we in 2020 solide resultaten laten zien ten
aanzien van de technische ontwikkeling, training en ontwikkeling en
werkwijze.

Jaarverslag 2020

10

2.3.2 Activiteiten en resultaten voor regionale versterking

Het ministerie van JenV heeft in het kader van de incidentele
versterkingsgelden vanaf 2018 85 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de
uitvoering van versterkingsplannen met focus op de illegale drugsindustrie,
de daarmee gepaard gaande verwevenheid van onder- en bovenwereld en
de bijbehorende criminele geldstromen10. De RIEC’s rapporteren separaat
aan de minister van JenV over de voortgang van de versterkingsplannen11.
De regionale plannen hebben onder meer het doel om het (in)zicht op
ondermijnende criminaliteit te verbeteren, de weerbaarheid van
bestuurders, partners en de maatschappij als geheel te vergroten en de
regionale samenwerking tussen partners te verstevigen. In 2019 hebben de
RIEC’s de meerjarige versterkingsplannen nader uitgewerkt en de teams
ingericht. Hoewel de coronacrisis onmiskenbaar impact heeft gehad op de
voortgang, kwam de uitvoering van de plannen in 2020 goed op gang.
Steeds vaker nemen regio’s best practices van elkaar over. De aanpak van
het programma ‘Straatwaarde(n)’ van Midden-Nederland staat
bijvoorbeeld model bij de ontwikkeling van programma’s in de regio’s
Den Haag, Noord-Holland, Limburg, Noord-Nederland en Oost-Nederland.
In de zomer van 2020 is een midterm review12 van het versterkings­
programma uitgevoerd, om de stand van zaken halverwege de
bestedingsperiode onder de loep te nemen. De review bevestigt dat de
basis voor een brede landelijke beweging tegen ondermijning is gelegd en
dat de eerste concrete acties en resultaten zichtbaar zijn. De midterm
review concludeert echter ook dat er minder meters zijn gemaakt dan bij
aanvang gedacht en gehoopt. Er is sprake geweest van een vertraging bij
de start van de programma’s en het werven van personeel is tijdrovend
gebleken. Ook heeft de coronacrisis grote invloed gehad op de voortgang
van verschillende projecten. Op basis van het rapport heeft het ministerie
van JenV gesprekken gevoerd met de regio’s en landelijke partners. Waar
nodig zorgen regio’s voor bijsturing of extra versnelling.
Het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatiecentrum (WODC) houdt
van begin 2019 tot eind 2021 een meerjarige thematische evaluatie over
deze versterkingsbeweging. Met actiegericht onderzoek brengen zij in
kaart wat succes- en faalfactoren zijn bij de uitvoering van de
versterkingsplannen.

Kamerstukken II 2017/18, 29911, 212 (Kamerbrief Versterking aanpak ondermijning:
actuele stand van zaken).
11
Kamerbrief 13 november 2020: Voortgang aanpak ondermijnende criminaliteit
12
Zie bijlage bij Kamerbrief 13 november 2020..
10

Stand van zaken regionale versterkingsprogramma’s
Een aantal resultaten van de meerjarige regionale versterkingsplannen
uitgelicht:
• In de regio Oost-Nederland is met behulp van de
versterkingsgelden de focus en inzet op lokaal/districtelijk niveau
versterkt. Door versterking van de rol van de gemeenten in het
samenwerkingsverband RIEC-ON, onder meer door inzet van een
extra casuscoördinator, analist en een (gemeentelijk) bestuurlijk
uitvoerder op districtelijk niveau, is het gezamenlijke inzicht in de
problematiek gegroeid en de lokale aanpak geïntensiveerd.
Dit heeft de rol van de gemeenten in de integrale samenwerking
sterk vergroot. Dankzij deze aanpak is onder meer medio 2020 een
cocaïnelab in Twente ontdekt, zijn meerdere grote zorgcasussen in
onderzoek in de districten en is het aandeel signalen
ondermijnende criminaliteit vanuit de gemeenten in 2020 in de
regio gegroeid naar 61%;
• De Rotterdamse Versterkingspijler Motus richt zich op het
tegengaan van misbruik van vastgoed voor ondermijnende
criminaliteit. Dit doet zij door beter zicht te creëren op facilitators
als malafide verhuurbemiddelaars en panden die (vermoedelijk)
voor criminele doeleinden worden ingezet. Belangrijk onderdeel
van de vastgoedaanpak is samenwerking met private partijen als
woningcorporaties, banken, het notariaat, makelaars, VVE’s en
pandeigenaren. Motus draagt, door voorlichtingsbijeenkomsten
maar ook door concrete acties, bij aan de bewustwording van
vastgoedpartijen waar het gaat om crimineel gebruik van
woningen en bedrijfspanden en biedt handreikingen om dit
gebruik te voorkomen en te bestrijden. Meer dan 100 panden zijn
dit jaar bezocht. Tijdens een actiedag in juli troffen de teamleden
van Motus in een woning 4,5 miljoen euro aan contant geld en
vuurwapens aan;
• Het Integraal Intelligence Project Synthetische Drugs (IIPSy) in regio
Noord-Holland ontwikkelt een centrale intelligence methode voor
de aanpak van productielocaties van synthetische drugs. Het IIPSy
combineert informatie en casuïstiek slim. Er zijn meer dan
80 interventies uitgevoerd die hebben bijgedragen aan de
ontmanteling van negen drugslaboratoria en acht opslagplaatsen.
Daarnaast zijn tussen de 30 en 40 dumpingen in beeld gebracht;
• Vanuit het programma Straatwaarde(n) in regio MiddenNederland, dat zich richt op terugdringen van jonge aanwas in de
cocaïne-industrie, zijn verschillende succesvolle initiatieven gestart.
Voorbeelden zijn de inrichting van het moedernetwerk en
moedertrainingen, de start van ‘Jouw uitweg’ als traject om uit de
Jaarverslag 2020

11

•

•

•

•

drugswereld te stappen en het onderwijsprogramma ‘Kapot Sterk’.
Hierin leren jongeren in groep 8 om de schaduwkant van de
drugswereld te zien, hierover in gesprek te gaan en weerbaarder te
worden. In de Persoonsgerichte Aanpak plus (PGA) in Amersfoort
en Utrecht werken ketenpartners in zorg en veiligheid samen om
negatieve rolmodellen positief te beïnvloeden door grenzen te
stellen en kansen te bieden. In Utrecht zijn inmiddels tien jongeren
in deze aanpak opgenomen, Amersfoort volgt op korte termijn;
In regio Brabant vergroot de inzet van een social mediacampagne
de meldingsbereidheid van inwoners rondom ondermijning.
Het direct aanspreken van bewoners op buurt- en wijkniveau met
voorbeelden uit hun eigen achtertuin maakt verschijningsvormen
van ondermijnende criminaliteit herkenbaar en resulteert in meer
meldingen. Met direct resultaat in bijvoorbeeld Breda waar het
aantal meldingen in de wijk Hoge Vucht met 94% steeg;
Project Orville, dat ziet op de versterking van de aanpak van
ondermijning op de luchthaven Schiphol, heeft ook in 2020 goede
resultaten geboekt. Het gaat daarbij om de versterking van de
aanpak van drugscriminaliteit met een focus op de bagagekelder,
de aanpak van gelegenheidsstructuren op bedrijventerrein
Schiphol-Oost, een branchegerichte aanpak om kwetsbaarheden in
logistieke processen te verkleinen en het vergroten van het
bewustzijn van luchthavenpersoneel ten aanzien van de risico’s van
ondermijning en de aanpak hiervan op de luchthaven. Bovendien is
in 2020 onder RIEC-vlag het ondermijningsbeeld Schiphol
opgeleverd wat de urgentie van de aanpak van ondermijning op de
mainport verder heeft onderstreept; ondermijning staat hoog op
de agenda van publieke en private partijen op Schiphol;
In regio Noord-Nederland wordt onder andere ingezet op het
voorkomen van jonge aanwas door gebruik van een escaperoom
binnen het mbo en het middelbaar onderwijs. Jongeren worden
geconfronteerd met criminele klussen waarmee ze snel geld
kunnen verdienen en leren ze wat de consequenties daarvan zijn.
Op die manier vergroten we de weerbaarheid van jongeren;
In regio Limburg zijn alle 31 gemeenten betrokken bij een project
uit de versterkingsgelden. Dit biedt lokaal ruimte aan
vernieuwende oplossingen in de aanpak. De best practices kunnen
vervolgens worden uitgerold naar andere regio’s.

Deze voorziening moet de partners beter in staat stellen om onderling
actuele kennis en inzichten te delen en om de samenwerking tussen de
diensten en de regio’s beter te faciliteren.
In 2019 en 2020 hebben de landelijke partners onderzocht op welke wijze
deze behoefte ingevuld kan worden. Het LIEC heeft dit traject ondersteund
en gefaciliteerd. Hieruit is een voorstel gekomen voor de inrichting van de
samenwerkingsvoorziening Landelijke Fenomeentafels Ondermijning (LFT),
naar voorbeeld van de huidige integrale aanpak van criminele motor­bendes.
De tafels zijn erop gericht om strafrechtelijke, bestuurs­rechtelijke en
fiscaalrechtelijke inzichten van alle betrokken partners bij de
fenomeenaanpak van ondermijnende criminaliteit samen te brengen.
Dat leidt tot nieuwe kennis die de specifieke lokale integrale aanpak op het
fenomeen weer verder kan versterken.
Bij de uitwerking van de plannen voor verbreding en versterking van het
offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit, heeft het
kabinet vanaf 2020 middelen beschikbaar gesteld voor het inrichten van
deze tafels bij het LIEC. In 2020 is voor de inrichting van de voorziening een
kwartiermaker gestart. In het voorjaar van 2021 is het inrichtingsplan
goedgekeurd en de implementatiefase gestart. Voor de eerste tafel is het
fenomeen ‘ondermijning in de vastgoed keten’ gekozen.

2.3.4	Activiteiten en resultaten voor vernieuwing en
versterking informatievoorziening

Om de nieuwe producten en diensten uit de versterkingsplannen en het
groeiende aantal gebruikers van de ICT-systemen van RIEC-LIEC optimaal,
professioneel en duurzaam te kunnen ondersteunen en een eenduidiger
registratie van cijfermatige resultaten mogelijk te maken, is vernieuwing
van de informatievoorziening van het RIEC-LIEC-bestel nodig. Begin 2020
heeft het ministerie van JenV het RIEC-LIEC-bestel hiervoor een incidentele
bijdrage gegeven.

2.3.3 Activiteiten en resultaten voor Landelijke Fenomeentafels
In hun versterkingsplannen hebben de landelijke partners onder meer de
behoefte geuit om bij de aanpak van ondermijning over een
ondersteunende (landelijke) samenwerkingsvoorziening te kunnen
beschikken, zoals de RIEC’s dat zijn voor hun regionale partners.

Jaarverslag 2020

12

In 2020 zijn de vraag- en aanbodkant van de informatievoorziening voor de
RIEC’s nader in kaart gebracht en is een voorkeursscenario voor
vernieuwing en versterking gekozen. De vervanging van de huidige
informatie-uitwisselingsapplicatie RIEC-IS heeft daarbij de hoogste
prioriteit. In 2020 is een voorlopige keuze gemaakt voor een vervanger van
RIEC-IS. In 2021 wordt een Proof of Concept gerealiseerd om te onderzoeken
of deze applicatie geschikt is voor RIEC-LIEC.

2.3.5	Activiteiten en resultaten voor versterking RIEC-LIECbestel

De strategische agenda van RIEC-LIEC vormt voor de komende jaren het
kader waarbinnen het bestel wordt versterkt en doorontwikkeld.
Dat gebeurt via Next Level, het landelijk kwaliteits- en professionaliserings­
traject om de doorontwikkeling van het RIEC-LIEC-bestel op kwalitatief
hoog niveau te waarborgen. Next Level draagt bij aan een laagdrempelig,
proactief en hecht netwerk tussen RIEC’s en LIEC. Medewerkers uit
verschillende regio’s werken in Next Level-werkplaatsen samen aan
producten die bijdragen aan het behalen van de doelen uit de strategische
agenda en voor alle regio’s beschikbaar zijn.
In 2020 waren werkplaatsen actief op de volgende onderwerpen:
• Corona en ondermijning
• Interventiematrix
• Integriteit
• Rijker Verantwoorden
• Integrale beveiliging en screening
• Kennisplatform Ondermijning
• Communicatie
Afgelopen jaar is onder meer gewerkt aan communicatietoolkits met tips
over ondermijning en coronamaatregelen (zie paragraaf 2.3.6 en 3.12),
doorontwikkeling van de ondermijningsapp en de oplevering van het
Kennisplatform Ondermijning (KPO), een landelijke kennisbank (zie
paragraaf 3.11).Een interventiematrix maakt per partner inzichtelijk welke
interventiemogelijkheden er in casuïstiek zijn. In 2020 is met JenV een
opleiding Baseline Informatiebeveiliging Overheid in de praktijk
ontwikkeld, speciaal voor RIEC-LIEC-medewerkers. Medewerkers uit alle
regio’s volgden begin 2021 deze opleiding.

2.3.6 Activiteiten en resultaten in coronatijd

Het RIEC-LIEC heeft ook in de coronacrisis in de aanpak van georganiseerde
criminaliteit gesignaleerd, geanalyseerd en ondersteund.

In hun casuïstiek zagen de RIEC’s dat de georganiseerde criminaliteit zich
razendsnel aanpaste aan de omstandigheden en door de crisis nieuwe
manieren vond om snel en makkelijk geld te verdienen. Zo signaleerden de
RIEC’s misbruik van kwetsbare mensen en coronasteunmaatregelen van de
Rijksoverheid. Door goede samenwerking met de partners kon hier
adequaat tegen opgetreden worden. Omdat sommige uitkerende diensten
geen RIEC-convenantpartner zijn, was het uitwisselen van informatie met
hen niet altijd mogelijk.
Om de weerbaarheid van partners en ondernemers tegen dit misbruik te
vergroten, zijn aan partners en ondernemers korte, actuele bulletins met
handelingsperspectief en communicatietoolkits aangeboden (zie ook
paragraaf 3.12). Hierbij werkten de RIEC’s samen met onder andere de
Land- en Tuinbouw Organisatie, Inspectie SZW, het Aanjaagteam
Bescherming Arbeidsmigranten en Koninklijke Horeca Nederland.
In 2020 zijn in het kader van de coronacrisis infographics en factsheets
opgeleverd:
• Infographic ondernemers (gemeenten)
• Infographic ondernemers algemeen
• Infographic sekswerk
• Infographic arbeidsmigranten
• Infographic buitengebied
• Infographic horeca gemeente
• Infographic horecaondernemer
• Factsheet Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers
(Tozo) en ondermijning

Jaarverslag 2020

13

3
Activiteiten en resultaten
3.1.

Zicht op ondermijnende criminaliteit

Een intensievere en versterkte integrale aanpak van ondermijnende
criminaliteit vraagt om het stellen van de juiste prioriteiten en het maken
van de juiste keuzes. Dat kan alleen op basis van voldoende relevante
informatie. Daarbij is een compleet en actueel beeld van het probleem
onontbeerlijk. De integrale casusanalyses, onderzoeken en ondermijnings­
beelden van de RIEC’s geven de samenwerkende partners zicht op en
inzicht in de problematiek, trends en fenomenen. Dit stelt de samen­
werkende partners in staat goed te kunnen prioriteren, gericht op te treden
en proactief en preventief op te treden als één overheid.
In paragraaf 3.8 zijn de operationele resultaten van de RIEC’s weergegeven.
Zie ook paragraaf 2.3.1 voor de resultaten die RIEC-LIEC boekt om het
inzicht in ondermijnende criminaliteit te vergroten.

RIEC Noord-Nederland
Het Integraal Ondermijningsteam
Sinds september 2019 is het Integraal Ondermijningsteam (IOT) actief
en wordt structureel samengewerkt binnen de aanpak van complexe
casuïstiek. Binnen het IOT werkt een vaste kern van medewerkers van
politie, OM, Belastingdienst en het RIEC Noord-Nederland samen.
Afhankelijk van de casus sluiten de FIOD en desbetreffende gemeente
aan. Het team wordt gefinancierd vanuit de incidentele
versterkingsgelden. Het team coördineert de uitvoering van de
integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit waarbij het telkens
op zoek gaat naar innovatieve en effectieve interventies.
Het IOT heeft in 2020 aan 4 casussen een bijdrage geleverd,
wat heeft geresulteerd in diverse interventies. Er heeft een klapdag
plaatsgevonden met als resultaat 4 opgelegde lasten onder
dwangsom wegens strijd met bestemmingsplan en Woningwet,
3 aanschrijvingen op de BRP, 4 sluitingen van panden wegens
aangetroffen hennep, 3 onderzoeken naar hypotheekfraude,

4 strafrechtelijke onderzoeken naar hennepteelt en 7 boeken­
onderzoeken. Er is ook een Bibob onderzoek gestart.
De werkwijze van het IOT is eind 2020 geëvalueerd. De evaluatie geeft
aanleiding voor een aangepaste vorm van ondersteuning in de
uitvoering, waarbij maximaal aangesloten wordt bij de behoefte van
de partners.

3.2

Bestuurlijke signalen

Een bestuurlijk signaal is een instrument in de strijd tegen georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit. In een bestuurlijk signaal wordt op basis van
ervaringen uit een (opsporings)onderzoek aandacht gevraagd voor de
structurele knelpunten, kwetsbaarheden en omissies in legale
maatschappelijke processen (bijvoorbeeld beleid of regelgeving),
waardoor gelegenheid wordt geboden tot het plegen van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit. Indien mogelijk worden in het signaal
aanbevelingen opgesteld en gericht aan de betrokken bewindspersonen
om deze knelpunten en kwetsbaarheden aan te pakken. Alle publieke
instanties die betrokken zijn bij de aanpak van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit kunnen een bestuurlijk signaal opstellen.
Het LIEC geeft bij het opstellen van een bestuurlijk signaal vanaf de start
procesmatige begeleiding. Het RIEC kan inhoudelijk bijdragen als het
onderwerp van het signaal aansluit bij een van de RIEC-thema’s. Het LIEC
biedt de signalen aan de bewindspersonen van betrokken departementen
aan.
In 2020 zijn er geen bestuurlijke signalen bij het LIEC ingediend. Op verzoek
van de Stuurgroep LIEC heeft afgelopen jaar een evaluatie van het
instrument bestuurlijke signalen plaatsgevonden. Het geringe aantal
ingediende signalen van de afgelopen jaren vormde hiervoor de aanleiding.
Doelstelling van de evaluatie was om te achterhalen in hoeverre er behoefte
is aan het instrument en in hoeverre de procedure effectief is. De hoofd­
conclusie is als volgt: er bestaat behoefte aan een instrument om op
Jaarverslag 2020

14

landelijk en bestuurlijk niveau knelpunten kenbaar te maken, maar de
huidige procedure wordt te ingewikkeld, te formeel en niet efficiënt
bevonden. Ook vinden indieners en ontvangers het verwarrend dat het
loket bestuurlijke signalen een onafhankelijk, niet inhoudelijke procesrol
vervult, terwijl het LIEC in zijn rol bij de bestrijding van de georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit nadrukkelijk wel inhoudelijk ondersteunt. Dit
alles zorgt voor een drempel in het gebruik en maakt het instrument
minder effectief. De belangrijkste aanbeveling is om alternatieven voor het
huidige proces en het loket te onderzoeken. In dat kader kan onderzocht
worden op welke plek en met welk proces een bestuurlijke signaal op de
meest efficiënte wijze aanhangig gemaakt kan worden. Het is verder
raadzaam om de huidige procedure te versimpelen. Het LIEC onderzoekt in
2021 met de partners hoe de conclusies en aanbevelingen opgevolgd gaan
worden.

ondermijning. RIEC’s beschikken over accountmanagers, die
weerbaarheidsscans kunnen begeleiden en kunnen adviseren over te
treffen maatregelen. Naar aanleiding van weerbaarheidsscans zijn in 2020
bij gemeenten onder andere interne meldpunten ingericht, APV's
aangepast en bewustwordingsbijeenkomsten gehouden.

3.3

3.4.1 Georganiseerde drugscriminaliteit

Bestuurlijke weerbaarheid

De RIEC’s en het LIEC ondersteunen de samenwerkende partners en het
openbaar bestuur bij het vergroten van de bestuurlijke weerbaarheid.
Ze helpen bij het vergroten van bewustwording, maken de mate van
bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid inzichtelijk en geven advies hoe
de weerbaarheid concreet en effectief verbeterd kan worden.
Voor vergroting van de bestuurlijke weerbaarheid ontwikkelen de RIEC’s
steeds nieuwe methoden en technieken. Zo heeft een RIEC in 2020 voor
bestuurders en ambtenaren een Serious Game over integriteit ontwikkeld.
De app Ondermijning is in 2020 verder doorontwikkeld naar het
Kennisplatform Ondermijning. De paragraaf ‘Kennis, opleiding en externe
samenwerking’ gaat hier verder op in (zie paragraaf 3.11). Ook hebben de
RIEC’s meegewerkt aan de ‘Handreiking APV en ondermijning’ van het
Aanjaagteam Ondermijning. De handreiking is bedoeld als middel om
bestuurders, beleidsmakers en professionals in de operationele praktijk te
inspireren en biedt voorbeelden waarop de Algemene Plaatselijke
Verordening (APV) ingezet kan worden in de strijd tegen ondermijnende
criminaliteit. Bijvoorbeeld het opnemen van een exploitatievergunning
voor branches die voor ondermijning gevoelig zijn en het verplicht stellen
van een recente VOG voor de leidinggevende bij de aanvraag van deze
vergunning.
Ook in 2020 hebben de RIEC’s gemeenten ondersteund bij het uitvoeren
van weerbaarheidsscans. In steeds meer regio’s kan daarbij gebruik
gemaakt worden van de door RIEC-LIEC ontwikkelde methode 'piramide
naar fitte gemeenten'. De weerbaarheidsscans geven de gemeenten
aanbevelingen gericht op het vergroten van de weerbaarheid tegen

Het LIEC vertegenwoordigt het bestel in het Netwerk Weerbaar Bestuur.
Dit netwerk bestaat uit 27 landelijke en lokale partners die trainingen
geven en ondersteuning bieden aan politieke bestuurders. RIEC-LIECactiviteiten worden actief benoemd en het LIEC brengt de mogelijkheden
uit het eigen netwerk in, zoals door RIEC-LIEC ontwikkeld instrumentarium
op gebied van weerbaarheid maar ook lokale en regionale initiatieven.

3.4

Thematische aanpakken

De productie van en de handel in drugs is een omvangrijke, illegale
bedrijfstak. Met behulp van ondermijningsbeelden en
fenomeenonderzoeken brengen de RIEC’s de aard en de omvang van
georganiseerde drugscriminaliteit in kaart. De RIEC’s en het LIEC stellen
met de partners een gezamenlijke uniforme aanpak op en bieden
ondersteuning bij de uitvoering daarvan. Zo zijn er ook dit jaar in RIECverband hennepkwekerijen en drugslaboratoria opgerold. Dit heeft geleid
tot het aanhouden van verdachten en het in beslag nemen van hennep,
synthetische drugs en andere goederen.
Centraal in de aanpak zijn voorlichtingscampagnes om de alertheid en de
maatschappelijke weerbaarheid te vergroten. Een deel van de campagnes
is gericht op een breed publiek; andere RIEC’s hebben de focus gelegd op
het aanspreken van een specifieke doelgroep zoals agrariërs in de
buitengebieden en kwetsbare jongeren. Zo is er een weerbaarheidsscan
voor het agrarisch buitengebied opgesteld, waarmee de inzet van lokale
partijen op weerbaarheid van het buitengebied ontwikkeld en gefinetuned
kan worden. Programma Straatwaarde(n) maakte met het onderwijs­
project ‘Kapot Sterk’ leerlingen van groep 7 en 8 weerbaarder en bewust
van de gevaren van drugscriminaliteit. Ook ontwikkelde het programma
Moedertraining, dat moeders helpt weerbaarder te worden. Samen met de
uitzendbranche zijn jonge drugscriminelen geholpen bij het ‘werken aan
werk’.

Jaarverslag 2020

15

In 2020 is de integrale informatiepositie van het RIEC op (onderdelen van)
drugscriminaliteit verbeterd. Zo is afgelopen jaar het ondermijningsbeeld
Schiphol opgeleverd. Bij een aantal RIEC’s groeide de aandacht voor
synthetische drugscriminaliteit. De Menukaart Projecten Aanpak
Drugscriminaliteit van het RIEC Limburg werd ontwikkeld om partners
inzicht te geven in innovatieve projecten en zo te kunnen profiteren van
elkaars expertise (zie kader).
In 2020 hebben het ministerie van JenV en het LIEC voor de zesde keer het
minisymposium ‘Drugscriminaliteit’ voor overheidsprofessionals
georganiseerd. Vanwege de corona-maatregelen vond deze editie geheel
online plaats.

RIEC Limburg

Menukaart
projecten aanpak drugscriminaliteit

3.4.2 Witwassen, financiële fraude en misstanden met vastgoed
Jaarlijks wordt naar schatting circa 13 miljard euro aan crimineel geld
witgewassen in Nederland. In dit proces wordt de illegale opbrengst uit de
onderwereld geïnvesteerd in de bovenwereld. Behalve geld kunnen ook
voorwerpen en rechten worden witgewassen. Met witgewassen geld
kunnen criminelen invloed krijgen op personen, legale ondernemingen en
sectoren. Witwassen vormt daarmee een ernstige bedreiging voor de
economie en samenleving en tast de integriteit van de financiële sector
aan. Bij veel georganiseerde criminaliteit, waaronder witwassen, is
financiële fraude een faciliterende component.

Onder meer onroerendgoedconstructies zijn ideale dekmantels om geld
wit te wassen. Tevens kan onroerend goed worden gebruikt door
criminelen. Voorbeelden hiervan zijn illegale verhuur en onderverhuur,
huurders die uitgebuit worden, het onder druk zetten van mensen om hun
woning aan derden te verhuren en panden die voor criminele activiteiten
worden gebruikt, zoals illegale prostitutie of hennepteelt.
Evenals in voorgaande jaren zijn witwassen en financiële malversaties
binnen RIEC-verband de meest voorkomende thema’s. Reden hiervoor is
dat in iedere casus wel een element hiervan voorkomt. Ook lopen op dit
thema in meerdere regio’s projecten, waardoor er veel aandacht voor is.
In verschillende regio’s zijn afgelopen jaar over deze thema’s webinars
gehouden, bijvoorbeeld over het herkennen van witwasconstructies en
over de poortwachtersfunctie van het notariaat.

RIEC Limburg

Jaarverslag 2020

16

RIEC Amsterdam Amstelland
Samenwerking met Financial Intelligence Unit-Nederland kan leiden
tot grote geldvondsten
Het RIEC AA ontwikkelt in 2021 een verregaande samenwerking met
de Financial Intelligence Unit-Nederland (FIU). Dit doet zij door
plaatsing van een analist bij de FIU, die -onder het gezag van het
Hoofd FIU en binnen de kaders van de Wwft- gericht het zicht kan
versterken op de geprioriteerde fenomenen van het RIEC AA. De kennis
die voortkomt uit deze samenwerking versterkt de kennispositie op de
geprioriteerde thema’s en is zeer bruikbaar voor de uitvoering. Dat een
samenwerking met de FIU van grote meerwaarde kan zijn -als het
bijvoorbeeld gaat om het aanpakken van malafide
woonbemiddelaars- blijkt uit het volgende voorbeeld:
Begin september 2020 werden een vrouw en twee mannen door de
rechtbank Amsterdam veroordeeld tot gevangenisstraffen van 3,5 tot
5 jaar voor het witwassen van bijna 13 miljoen euro. Een medeplichtige
man kreeg 2 jaar gevangenisstraf voor zijn faciliterende rol. In de loop
naar en tijdens het rechercheonderzoek werden zes netwerkdossiers
door FIU-Nederland ter beschikking van het team gesteld. Al met al
kwamen daarmee ruim 100 transacties van uiteenlopende aard ter
beschikking van het onderzoek. Na gedegen rechercheonderzoek
werden vorig jaar invallen gedaan in verschillende Amsterdamse
panden. Dit leidde tot de inbeslagneming van een contant bedrag van
12,8 miljoen euro, één van de grootste cash onderscheppingen in de
Nederlandse misdaadbestrijding ooit. 8,2 Miljoen euro werd gevonden
in een pand waarbij een voor het RIEC AA bekende Amsterdamse
woonbemiddelaar betrokken was.

3.4.3 Mensenhandel en misstanden prostitutiesector

Mensenhandel en misstanden in de prostitutiesector spelen -nog meer dan
andere fenomenen- vaak in het verborgene af en zijn lang niet altijd
herkenbaar.

Mensenhandel

De aangiftebereidheid van slachtoffers van mensenhandel is laag. Als er
aangifte gedaan wordt, zijn de omschrijvingen van de verdachten en de
locaties vaak te summier en onvoldoende concreet om op door te
rechercheren. Dat maakt het lastig om goed zicht op en inzicht op dit
fenomeen te krijgen. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel rapporteerde

in de Slachtoffermonitor Mensenhandel13 dat het aantal meldingen van
slachtoffers van mensenhandel bij het Coördinatiecentrum tegen
Mensenhandel (CoMensHa) in 2019 is toegenomen, maar dat bepaalde
kwetsbare slachtoffergroepen nog steeds slecht in beeld zijn. Zo worden
( jonge) Nederlandse slachtoffers van seksuele uitbuiting juist steeds
minder gemeld. Het is daarbij niet aannemelijk dat het daadwerkelijke
aantal slachtoffers is afgenomen.
Om die reden blijft het RIEC-LIEC inzetten op het versterken van de
integrale aanpak tegen mensenhandel. Medewerkers van partner­
organisaties worden in hun dagelijkse praktijk niet alleen bewust,
maar vaak ook onbewust geconfronteerd met signalen van mensenhandel
en uitbuiting. Daarom is ook in 2020 gewerkt aan het versterken van de
signaleringsfuncties bij partners en de opvolging van concrete meldingen
binnen de organisaties waarin zij werkzaam zijn. Ook is door RIEC’s ingezet
op meer bewustwording bij en versterking van de samenwerking tussen
partners op gebied van mensenhandel, onder meer door het geven van
trainingen en het aansluiten bij werkgroepen en regionale werkoverleggen.
Ook hebben er diverse integrale bestuurlijke controles plaatsgevonden.
De RIEC’s en het LIEC hebben bijgedragen aan de uitvoering van het
programma ‘Samen tegen mensenhandel’; een initiatief vanuit de
ministeries van JenV, Buitenlandse Zaken (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Bij deze integrale aanpak die is ingezet
vanuit het regeerakkoord wordt nauw samengewerkt met ketenpartners
zoals de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en CoMensha.
Het LIEC vertegenwoordigt het RIEC-LIEC-bestel in de Task Force aanpak
Mensenhandel, een netwerk van onder andere het OM, politie, gemeenten
en maatschappelijke organisaties. De taak van de Task Force is om de
integrale aanpak van mensenhandel te bevorderen en door te ontwikkelen,
partners die daar op enige wijze een bijdrage aan kunnen leveren te
committeren en verbinden en om knelpunten te signaleren, te adresseren
en op te lossen. De leden van de Task Force nemen deel met behoud van
hun eigen verantwoordelijkheid en met oog voor de maatschappelijke
noodzaak van een gemeenschappelijke aanpak van uitbuiting en
mensenhandel.

13

Nationaal Rapporteur Mensenhandel, Slachtoffermonitor Mensenhandel 2015-2019.

Jaarverslag 2020

17

Misstanden in de prostitutiesector

Daarnaast is er bij verschillende RIEC’s specifieke aandacht voor
misstanden in de prostitutiesector. Activiteiten op dit terrein waren divers.
Sommige RIEC’s richtten zich op verbetering van de samenwerking tussen
partners bij de aanpak, anderen op opsporen van illegale prostitutie en
vergroting van bewustwording. Ook is in 2020 een fenomeenonderzoek
gestart naar de prostitutiebranche in Noord-Nederland. De voorlopige
resultaten uit de eerste fase van het onderzoek laten zien dat in het
gevoerd prostitutiebeleid verschillen bestaan tussen de onderlinge
noordelijke gemeenten, waarbij beleidsinstrumenten om prostitutie te
reguleren nog niet altijd volledig lijken te worden benut.
Sinds 23 maart 2020 gold in verband met corona een tijdelijk verbod op
fysiek sekswerk. Ondanks het verbod waren er online nog advertenties te
vinden van sekswerkers die fysieke diensten aanboden. Een RIEC heeft met
de betrokken partijen de handen ineengeslagen om sekswerkers te
informeren over het verbod, dit verbod te handhaven en sekswerkers te
begeleiden bij bijvoorbeeld de aanvraag van een uitkering of terugkeer
naar het thuisland. Dit project betrof een good practice uit een regio die als
inspiratie diende voor andere regio’s.

RIEC Den Haag
Casus grootschalige arbeidsuitbuiting in het Westland
Onder leiding van het RIEC Den Haag startten de Inspectie SZW,
gemeente Den Haag, gemeente Westland, de politie en de
Belastingdienst een grootschalige casus om arbeidsuitbuiting in de
regio aan te pakken. Op 7 oktober 2020 stonden vijftig mensen van
deze overheidsdiensten klaar om de eerste grote controle uit te
voeren. Werktijden, beschermingsmiddelen, verdiensten, ingehouden
kosten, vervoer én huisvesting werden onder de loep genomen.
Omdat arbeidsmigranten door de verstrengeling van werk, inkomen,
huisvesting en vervoer compleet afhankelijk zijn van de
uitzendbureaus, klagen zij vrijwel nooit. Toch krijgt ISZW wel signalen
van arbeidsuitbuiting. Die komen soms van mensen die op straat
werden gezet door een uitzendbureau, maar ook van instanties die
nauw met elkaar samenwerken. Vanwege die verstrengeling is
besloten om de integrale controle te richten op het kantoorpand van
een groot uitzendbureau in de stad Den Haag, op een van de
kwekerijen in de gemeente Westland waaraan dit bureau
arbeidsmigranten levert én op de woningen die gelieerd zijn aan het
uitzendbureau.

Bij het kantoorpand was het meteen al raak met de vondst van de vier
verboden woonruimtes. Ondanks een wat geagiteerde ‘adviseur’ van
het uitzendbureau werkte het uitzendbureau verder goed mee aan de
controle en werd de boekhouding overgedragen voor verder
onderzoek.
Tegelijkertijd werd een kwekerij in de gemeente Westland onder de
loep genomen. Hier waren op het moment van de controle
21 uitzendkrachten van het betreffende uitzendbureau aan het werk.
Allemaal werden ze door ISZW apart genomen en ondervraagd over
hun woonomstandigheden, het vervoer en vooral ook hun inkomsten
en vaste lasten. Drie mensen gaven aan 600 euro per maand te
verdienen, ver onder het minimumloon. Bovendien leek het erop dat
enkele ‘bazen’ probeerden om de arbeiders non-verbaal te intimideren.
In de avond waren de woningen aan de beurt. Luxe zijn ze niet en de
huren zijn flink. Maar veel zorgwekkender is dat er twee leiding­
gevenden van het uitzendbureau op de controle af kwamen die zich
intimiderend gedroegen tegenover de bewoners.
De projectleider van RIEC Den Haag blikt tevreden terug op de
controle. “Als je kijkt naar de opbrengsten van de controles per
overheidsdienst, dan denk ik dat geen van de diensten alarm zou
slaan. Maar heel veel afzonderlijke minnetjes kunnen samen toch een
plus zijn. Dat is hier ook het geval. De illegale huisvesting, de twijfels
over betaling en aftrek van kosten en het intimiderende gedrag op alle
locaties in combinatie met de hoge winsten van het uitzendbureau
zorgen er samen voor dat er genoeg reden is om door te gaan met dit
onderzoek. Wordt vervolgd dus!”
Meer weten over deze actiedag? Lees het volledige interview ‘Kijkje in
de kas’ in het online magazine van het LIEC, Code Geel.

Jaarverslag 2020

18

3.4.4 Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s)

De integrale aanpak zorgde ook in 2020 voor de nodige successen.
Een aantal OMG’s is (onherroepelijk) civiel verboden verklaard, leiders en
sleutelfiguren van een aantal criminele motorbendes zijn aangehouden,
vervolgd en veroordeeld en er is fiscaal en bestuurlijk opgetreden. Een
belangrijk effect van de integrale aanpak is het feit dat OMG’s zich minder
laten zien in de publieke ruimte. Dat betekent echter niet dat zij zich niet
meer bezighouden met criminele ondermijnende activiteiten en er zijn ook
nog altijd incidenten in de publieke ruimte die geregeld gepaard gaan met
excessief geweld. Soms vallen daar ook onschuldige slachtoffers bij.
De problematiek vraagt om een snelle en doortastende aanpak. Civiele
verboden kunnen pas strafrechtelijk worden gehandhaafd op het moment
dat deze onherroepelijk zijn. De partners uit de integrale aanpak
benadrukken daarom het belang van de mogelijkheid van een
bestuursrechtelijk verbod. Een dergelijk verbod kent namelijk onmiddellijke
rechtskracht en voor een effectieve aanpak van OMG’s is een dergelijk
verbod dan ook van grote toegevoegde waarde.
Daarnaast is het hebben van een goede informatiepositie cruciaal voor de
aanpak. Dat blijkt onder andere uit ride outs die voorafgaand niet bekend
zijn en clublocaties die mogelijk niet in beeld zijn. De opkomst van nieuwe

clubs en brotherhoods, de voortzettingsvormen en de verminderde
zichtbaarheid in de publieke ruimte vragen om een informatiepositie die
op peil is en blijft.
OMG’s vormen nog altijd een specifieke en afgeschermde subcultuur
binnen de georganiseerde en ondermijnende criminaliteit. Het vergt een
specifieke aanpak en de kennis van OMG’s is van onmisbare meerwaarde
om het organiserend vermogen, de criminele structuren en ondermijnende
activiteiten tegen te gaan.
De partners uit de integrale aanpak achten het dan ook van groot belang
om deze aanpak, specifiek gericht op OMG’s, voort te zetten.
Lees meer over de resultaten van de aanpak van de OMG’s in de jaarlijkse
Voortgangsrapportage Outlaw Motorcycle Gangs.
Het LIEC voert het secretariaat van het Landelijk Strategisch Overleg voor
de aanpak van OMG’s. Ook coördineert het LIEC het opstellen van de
jaarlijkse Voortgangsrapportage Outlaw Motorcycle Gangs. De organisatie
van de landelijke afstemmingsoverleggen met de samenwerkende
partners ligt eveneens bij het LIEC.
Jaarverslag 2020

19

3.4.5 Gebiedsgebonden aanpak en aanpakken vrijplaatsen

De actie-agenda kijkt naar kansen die deze parken bieden voor bijvoorbeeld
de regionale economie en het functioneren van de woningmarkt, maar
pakt ook eventuele uitwassen en problematiek van de vakantieparken aan.
In 2020 hebben de RIEC’s en het LIEC bijgedragen aan de voorbereidingen
voor de nieuwe Nationale actie-agenda vakantieparken 2021-2022. Deze is
in januari 2021 ondertekend.

RIEC Rotterdam

Een deel van de ondermijnende criminele activiteiten is gebiedsgebonden.
RIEC’s focussen zich daarom veelal op specifieke locaties of sleutelplaatsen.
Dat zijn gebieden of knooppunten die kwetsbaar zijn voor criminaliteit.
Daarnaast ligt de focus op gebieden die kenmerken van vrijplaatsen
vertonen zoals haven- en winkelgebieden, bedrijventerreinen,
woonwagencentra en vakantieparken.
De aanpak richt zich op fenomenen zoals illegale hennepteelt, drugs- en
wapenhandel, witwassen en belastingontduiking. Het doel is zorgen voor
een veilige en leefbare omgeving en het tegengaan van criminogene
effecten.
Op basis van signalen die kunnen duiden op ondermijning, zijn in 2020
weer nieuwe gebieden als zogenaamd handhavingsknelpunt aangewezen.
Deze aanwijzing maakt het partners mogelijk om onder het RIEC-LIECconvenant integraal samen te werken en informatie te delen. Voorbeelden
van nieuwe handhavingsknelpunten in de regio Rotterdam zijn Delfshaven
en luchthaven Rotterdam The Hague Airport. In diezelfde regio wordt al
jaren succesvol (samen)gewerkt aan de ondermijningsaanpak onder het
regime van het handhavingsknelpunt Holsteiner (zie kader).
Het werkgebied van dat handhavingsknelpunt is het afgelopen jaar
uitgebreid met Bedrijvenpark Noordwest.
De RIEC’s en het LIEC droegen bij aan de uitvoering van de Actie-agenda
aanpak vakantieparken 2018-2020. De actie-agenda is een samenwerking
van gemeenten, provincies, maatschappelijke organisaties en het Rijk.

Project Holsteiner
Het werkgebied voor het project en RIEC-handhavingsknelpunt
Holsteiner, in de gemeenten Rotterdam en Schiedam, is in 2020
uitgebreid. Behalve de Spaanse Polder en ’s-Gravelandsepolder valt nu
ook het Bedrijvenpark Noordwest onder de reikwijdte van Holsteiner.
In de praktijk bleek de overloop tussen de beide eerstgenoemde
bedrijventerreinen en direct daartegenaan gelegen bedrijvenpark
groot. Ondernemingen verhuizen onder druk van de aandacht in de
Spaanse Polder en ’s-Gravelandsepolder naar ‘Noordwest’.
De problematiek blijkt er bovendien overeenkomstig: meerdere malen
werden ondermijnende activiteiten zoals we die kennen uit de
Spaanse Polder en de ’s-Gravelandsepolder zich ook op het
Bedrijvenpark Noordwest gevonden. De Driehoek-plus (burgemeesters
van Rotterdam en Schiedam, Hoofdofficier van Justitie en Politiechef
van de eenheid Rotterdam, aangevuld met de regiodirecteur van de
Belastingdienst) besloot daarom om de aanpak uit te breiden.
De Stuurgroep RIEC heeft vervolgens besloten dat het handhavings­
knelpunt ter ondersteuning van de ondermijningsaanpak tevens het
Bedrijvenpark Noordwest omvat.
Holsteiner is een succesvol meerjarenproject, waarin verschillende
overheidspartijen in RIEC-verband met vereende krachten trachten de
ondermijnende criminaliteit op dit grootste aaneengesloten industrieen bedrijventerrein van West-Europa een halt toe te roepen en de weg
vrij te maken voor bonafide bedrijvigheid. Holsteiner blijft als
voorbeeld dienen voor de aanpak van ondermijning op bedrijven­
terreinen, ook voor de rest van het land. In diverse landelijke
bijeenkomsten is stilgestaan bij de werkwijze, waarbij ondermijnings­
aanpak (Holsteiner) hand in hand gaat met gebiedsontwikkeling.
Ook het Aanjaagteam Ondermijning refereerde in zijn documenten
(zoals de Handreiking APV en ondermijning, waarin de vergunning­
plicht voor autoverhuurbedrijven in het werkgebied wordt genoemd)
aan de Holsteineraanpak.

Jaarverslag 2020

20

3.4.6 Milieucriminaliteit

Vormen van milieucriminaliteit zijn overtredingen van wet- en regelgeving
op het gebied van milieu-inrichtingen, afvalverwerkers en boerenbedrijven.
Het gaat dan om illegale activiteiten, zoals het illegaal transporteren en
verwerken van vloeibare afvalstromen en meststoffen. Milieucriminaliteit
is steeds vaker verbonden aan de productie van synthetische drugs en het
dumpen van afvalstoffen uit deze productieprocessen.
Door de RIEC’s is ook in 2020 gewerkt aan casussen waarin het thema
milieucriminaliteit voorkomt. Het herkennen en aanpakken van
milieucriminaliteit vergt specialistische kennis. Daarom werken RIEC’s
samen met organisaties die deze kennis in huis hebben zoals omgevings­
diensten. Ook is bij een RIEC een ketenregisseur Milieucriminaliteit
aangesteld. Om de informatiepositie van het RIEC te verbeteren,
werd afgelopen jaar in enkele regio’s extra aandacht gevraagd voor de
registratie van drugsafvaldumpingen.

3.4.7 Woon- en zorgfraude

In veel RIEC-casussen met woonfraude-elementen worden met enige
regelmaat BRP-controles ingezet als interventiemiddel. Het afgelopen jaar
zijn verschillende gebiedsgerichte onderzoeken en integrale controles
uitgevoerd op onder meer vakantieparken en bedrijventerreinen. Ook uit
integrale ondermijningsbeelden en door fenomeenanalyses zijn afgelopen
jaar signalen van grootschalige woonfraude waargenomen. De aanpak van
de RIEC’s en de partners richt zich op het bevorderen van de veiligheid rond
wonen en het optreden tegen misstanden. Zo worden spookburgers,
ondermijning door facilitators als woningbemiddelaars, crimineel gebruik
van woningen, onrechtmatige bewoning en onrechtmatig gebruik van
woningen aangepakt.

Zorgfraude

Bij zorgfraude wordt misbruik gemaakt van sociale voorzieningen,
waaronder de persoonsgebonden budgetten (PGB). Sommige regio’s
maken nadrukkelijk melding van georganiseerde fraude door
zorgaanbieders en misbruik van PGB-geld door budgethouders. Daarbij
kan sprake zijn van verwevenheid met andere ondermijnende criminele
activiteiten, zoals hennepcriminaliteit, wapenhandel en witwassen.
Een aantal RIEC’s heeft zich in 2020 gericht op het detecteren en
tegenhouden van malafide zorgbureaus. Onder andere door het RIECwebinar ‘Samenwerken tegen zorgfraude’ en de ontwikkeling van een
toolbox is geïnvesteerd in het vergroten van de bewustwording bij
bestuurders en ambtenaren op het thema zorgfraude. Ook is in een aantal
regio’s de verbinding gelegd tussen de zorg- en veiligheidsketen.

Woonfraude

Omdat zorgfraude niet in alle gevallen georganiseerde, ondermijnende
criminaliteit betreft, werken de RIEC-partners samen met het
Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ, het samenwerkingsverband van
zorgpartners) en het Ondersteuningsteam Fraudesignalen (OTF) van de
VNG. Waar nodig brengen de RIEC’s de gemeenten in contact met het IKZ
of het OTF. Het IKZ is het eerste aanspreekpunt voor zorgfraude.

Woonfraude ziet op onrechtmatig gebruik van een woning, zoals bij
onrechtmatige (over)bewoning en onderverhuur. Het is een vorm van
bedrog, waarbij het werkelijke gebruik met opzet afwijkt van wat er is
afgesproken en bij de overheid en instanties bekend is. Door een onjuiste
inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) kunnen criminelen
bijvoorbeeld buiten het zicht van de overheid blijven. Ook stelt het
criminelen in staat om ten onrechte sociale voorzieningen, zoals
uitkeringen en huur- en zorgtoeslagen, aan te vragen. Woonfraude is
tevens een voedingsbodem voor allerlei vormen van overlast die de
leefbaarheid aantasten.
Jaarverslag 2020

21

RIEC Oost-Nederland
Zorgfraude en witwassen hennepgeld
Door een alerte gemeentelijke handhaver wordt een signaal ingediend
van een mogelijk malafide ondernemer die actief is in de zorgbranche.
Het RIEC duikt in de zaak en stuit op een crimineel samenwerkings­
verband, dat zich niet alleen bezighoudt met fraude rondom drie
zorgbureaus, maar ook met hennep, wapenhandel en witwassen.
De groep wordt integraal aangepakt: de Twentse gemeenten stoppen
de betalingen aan de zorgbureaus, hennepkwekerijen en opslag­
locaties worden ontmanteld, panden worden gesloten en de
Belastingdienst legt met behulp van de Duitse gemeente Gronau,
via het internationale infoplein, beslag op de gehele vastgoed­
portefeuille. De hoofdpersoon krijgt een gevangenisstraf van
meerdere jaren. Naar zijn zakenpartner wordt een nieuw integraal
onderzoek gestart, waarbij vermoedelijk sprake is van witwassen van
hennepgeld via vastgoed.

3.5

Afpakken en ongebruikelijk bezit

Door het afpakken van crimineel verkregen vermogen en de aanpak gericht
op ongebruikelijk en onverklaarbaar bezit, wordt voorkomen dat criminele
winsten -bijvoorbeeld via witwassen- hun weg vinden naar de
bovenwereld.
Het afpakken kan zowel strafrechtelijk (transactie, ontneming, geldboete,
verbeurdverklaring, schadevergoedingsmaatregel), fiscaalrechtelijk
(opleggen en innen van belastingaanslagen en boetes) als bestuurs­
rechtelijk (stopzetten en terugvorderen van uitkeringen, toeslagen en
subsidies, intrekken van vergunningen en terugvorderen van openstaande
vorderingen). Deze aanpak raakt individuele criminelen in de portemonnee
en doorbreekt de ogenschijnlijke onaantastbaarheid.
Door de regionale versterkingsgelden en specifiek door het ministerie van
JenV geoormerkte incidentele afpakgelden, zijn in 2019 in de regio’s
projecten gestart voor het strafrechtelijk, fiscaal en bestuurlijk ‘afpakken’
van crimineel vermogen. Afgelopen jaar werd gewerkt met afpakteams,
zijn intelligence tools ontwikkeld om witwasconstructies bloot te leggen,
integrale platformen (‘afpakpleinen’) ingericht waar structureel wordt
samengewerkt en is de aanwezige kennis over afpakken vergroot.
Ook hebben de RIEC’s trainingen gegeven aan bestuurlijke partners om
hun expertise op dit vlak te vergroten.

In sommige regio’s is al langer sprake van samenwerking om crimineel geld
uit de markt te halen. Zo wordt in de regio Rotterdam door Politie,
Belastingdienst, FIOD, Openbaar Ministerie, gemeente en het RIEC
samengewerkt in het Integraal afpakteam ConfisQ. In dit team wordt op
innovatieve wijze crimineel en onverklaarbaar vermogen afgepakt. In 2020
is via ConfisQ door het OM beslag gelegd op een bedrag ruim 8,5 miljoen
euro (zie ook tabel in paragraaf 3.8), waarvan ruim 2,6 miljoen euro
inmiddels is geïncasseerd. Verder zijn 49 auto’s en diverse dure horloges en
designerartikelen in beslag genomen en is beslag gelegd op diverse
bankrekeningen en twee woningen. In het kader van bestuurlijk afpakken
zijn in 2020 drie panden bestuurlijk gesloten. Ook zijn twee vuurwapens
van straat gehaald.

RIEC Noord-Holland
Financial Intelligence Team
Criminelen investeren hun illegaal verkregen vermogen in panden,
ondernemingen en luxegoederen. Zo verwerven criminelen een
positie, status en invloed in de bovenwereld. Het afpakken van
crimineel vermogen duurt doorgaans lang en kost relatief veel
capaciteit door de lange doorlooptijden en arbeidsintensieve
onderzoeken. Door de specifieke werkwijze van het Financial
Intelligence Team (FIT) kan het snel actie ondernemen bij een signaal
van ongebruikelijk bezit. Het in 2019 gestarte FIT is een daadkrachtig
en slagkrachtig integraal en dedicated team, dat op zeer korte termijn
op een signaal op een object (bijvoorbeeld een voertuig) kan acteren.
Op basis van de reeds bestaande intelligence (denk aan informatie van
een Team Criminele Inlichtingen (TCI) en FIU) gaat het FIT snel tot actie
over. Met deze aanpak wordt het criminelen moeilijker gemaakt om te
investeren in de bovenwereld.
Het FIT analyseerde 120 signalen van ongebruikelijk bezit, criminele
opbrengsten en/of verhuld vermogen. Hierbij deelden en veredelden
de deelnemende partners onder RIEC-vlag snel en efficiënt informatie.
Resultaat en effect
In 30 gevallen lukte het oom niet eerder onderkend (verhuld)
vermogen zichtbaar te maken en hierop succesvol te interveniëren:
• Tien zaken werden strafrechtelijk afgehandeld, met een
afpakwaarde van 1,5 miljoen euro In deze zaken werd beslag gelegd
op luxe designgoederen, luxe voertuigen, vaartuigen, horloges,
contante en girale gelden en bitcoins;

Jaarverslag 2020

22

• Zeventien zaken werden fiscaal afgehandeld, met een
afpakwaarde14 van € 505.000,-;
• Twee woningen werden bestuurlijk gesloten;
• Een onterechte uitkering werd stopgezet;
• De inbeslagname van goederen vond plaats in de directe (woon)
omgeving van betrokkenen. Hiermee hebben is als overheid aan de
samenleving het signaal gegeven dat misdaad niet loont. Door
zichtbaar op te treden droegen is niet alleen bijgedragen aan het
doorbreken van de onaantastbaarheid van de betrokken criminelen,
maar ook aan het herstel van de maatschappelijke norm.

3.6

Om de samenwerking tussen partners te vergroten en relevante
ontwikkelingen en knelpunten te bespreken, organiseert het LIEC diverse
afstemmingsmomenten tussen het Landelijk Bureau Bibob, de RIEC’s en
relevante partners. Verder is het LIEC nauw betrokken bij wetgevings­
trajecten. Het LIEC bewaakt in dit kader de uitvoerbaarheid van nieuwe
regelgeving en attendeert de wetgever indien nodig op gesignaleerde
knelpunten.

3.7

Internationale samenwerking

Toepassing Wet Bibob

De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen openbaar bestuur (Wet
Bibob) is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument. Als er een ernstig
gevaar dreigt dat bijvoorbeeld een vergunning wordt misbruikt, kan de
bevoegde overheidsinstantie de aanvraag weigeren of de afgegeven
vergunning intrekken. Ook in 2020 hebben de Bibob-specialisten bij de
RIEC’s overheden geadviseerd bij het doen van eigen onderzoeken in het
kader van de Wet Bibob. Het advies dat aan het RIEC wordt gevraagd
varieert van kleine vragen over een goede toepassing van de Wet Bibob tot
aan formele adviezen over een volledig dossier. Onder bepaalde
omstandigheden is na het advies van het RIEC geen adviesaanvraag bij het
Landelijk Bureau Bibob meer nodig.
Het RIEC adviseert gemeenten ook over het opstellen van Bibob-beleid.
Een actuele Bibob-beleidslijn wordt gezien als een onderdeel van het
basisinstrumentarium voor een gemeente in de aanpak van ondermijning
en het nastreven van bestuurlijke weerbaarheid. Steeds meer gemeenten
voldoen hieraan. Om de kennis van ambtenaren en volksvertegenwoordigers
over de Wet Bibob te vergroten, organiseren de RIEC’s jaarlijks opleidingen,
trainingen en congressen.
In augustus 2020 is de eerste tranche van de wijziging van de Wet Bibob in
werking getreden. Deze wetswijziging bevat onder meer een verruiming
van de reikwijdte van de Wet Bibob en vergroot daarmee de mogelijkheden
van overheidsinstanties om Bibob-onderzoek te verrichten. De RIEC’s
hielpen de gemeenten om deze ruimere mogelijkheden in het eigen
onderzoek en in het Bibob-beleid goed te gebruiken.

14

Met afpakwaarde wordt hier bedoeld de schatting van de aanslagen die naar
verwachting door de Belastingdienst zullen worden opgelegd in de behandelde
casuïstiek.

Op operationeel niveau werken de RIEC’s steeds vaker samen met
buurlanden Duitsland en België om grensoverschrijdende criminaliteit
beter in beeld te krijgen. In 2019 is het Euregionaal kenniscentrum in de
aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit (EURIEC) geopend. Het doel
van EURIEC is om de grensoverschrijdende bestuurlijke samenwerking in
de aanpak van georganiseerde criminaliteit tussen België, Duitsland en
Nederland te versterken. Het EURIEC ondersteunt in casuïstiek voor het
gehele grensgebied tussen België, Duitsland en Nederland, zet
internationale expertplatforms op, verhoogt het bewustzijn over
bestuurlijke aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit en neemt
barrières weg. Dit gebeurt onder aanvoering van het RIEC Limburg en in
nauwe samenwerking met de Nederlandse RIEC’s, de Belgische ARIEC’s en
de Duitse partners. In 2020 hebben België, Nederland en Duitsland in
verschillende samenstelling 89 keer samengewerkt in grensoverschrijdende
casuïstiek. Het EURIEC organiseerde tevens circa 200 werkbezoeken en
netwerkbijeenkomsten en schreef 26 juridische handleidingen.
In ambtelijke overleggen in Europa, zoals het European Network on the
Administrative Approach, vertegenwoordigt het LIEC het bestel.
Jaarverslag 2020

23

3.8

Cijfermatige resultaten

Vanaf 2018 rapporteren de RIEC’s de cijfermatige resultaten aan de hand
van de stappen in het werkproces van de integrale casusbehandeling.
Dat maakt dat de cijfermatige verantwoording leesbaarder is en meer
inzicht in de resultaten geeft. De RIEC-bureaus hanteren verschillende
methodieken om te komen tot de cijfers en/of gebruiken vooralsnog
verschillende systemen voor de registratie van cijfermatige resultaten.
Daarom vooraf de opmerking dat een een-op-een vergelijking tussen de
aantallen en cijfers tussen de RIEC’s onderling en met andere jaren lastig
te maken is. Alleen al omdat de inzet van RIEC’s zich niet beperkt tot de
RIEC-casussen, kunnen de beschikbare cijfers ook maar een deel van de
resultaten van de RIEC’s laten zien. Het tekstuele jaarverslag geeft wat dat
betreft een completer beeld. De aantallen en cijfers en de totalen per
rubriek beogen een indicatie van de resultaten te zijn
De gerapporteerde aantallen en bedragen zijn door de regionale
stuurgroepen goedgekeurd.
De vernieuwing van de informatievoorziening van het RIEC-LIEC-bestel
beoogt mede om een eenduidiger registratie van de cijfermatige resultaten
mogelijk te maken. Zie daarvoor paragraaf 2.3.4.

Jaarverslag 2020

24

Totaal

RIEC
Rotterdam

RIEC OostNederland

Taskforce RIEC
BrabantZeeland

RIEC NoordNederland

RIEC NoordHolland

RIEC MiddenNederland

RIEC Limburg

RIEC Den Haag

RIEC
AmsterdamAmstelland

Tabel 1: Totaal regionale resultaten 2020

1

Totaal opgeleverde ondermijningsbeelden

0

8

19

0

1

2

3

1

3

37

2

Totaal aantal behandelde RIEC-casussen

88

101

56

119

148

68

236

473

198

1487

a

Voortgekomen uit ondermijningsbeelden

0

1

7

0

12

0

20

b

Ingebracht door gemeenten

36

26

41

37

22

38

34

186

44

464

c

Ingebracht door OM

13

1

0

0

0

1

3

1

1

20

d

Ingebracht door politie

20

58

13

67

107

21

90

196

124

696

e

Ingebracht door Belastingdienst

7

6

2

1

11

12

8

29

16

92

f

Ingebracht door overige partner

12

9

0

14

5

4

101

61

13

219

3

Aantal maal dat een thema speelde in een
RIEC-casus

a

Mensenhandel

12

7

4

4

7

9

6

21

3

73

b

Georganiseerde hennepteelt

0

26

24

34

10

18

56

48

9

225

c

Witwassen

22

43

31

42

81

39

92

142

136

628

d

Vastgoed

3

23

8

1

2

13

15

21

86

e

OMG's

3

30

0

2

0

5

18

7

17

82

f

Regionale thema's

56

11

7

36

55

36

128

260

40

629

4

Totaal aantal interventieadviezen n.a.v. RIECcasussen

96

80

168

386

188

a

I. Bestuurlijk

19

36

56

75

79

II. Bibob

128

62

40

3

94

b

Strafrechtelijk

4

26

56

30

192

33

c

Fiscaal

11

23

56

29

71

d

Overige adviezen

9

0

0

34

45

54

918
37

356

40

670

33

374

37

19

246

39

12

139

Jaarverslag 2020

25

90

213

Toelichting tabel 1
ad 1	Binnen Taskforce RIEC Brabant-Zeeland wordt gebouwd aan dynamische
ondermijningsbeelden. Zoals de naam al doet vermoeden, gaat het hier
om dynamische, groeiende beelden die leiden tot tussenproducten en

niet tot één eindproduct. Uit deze doorlopende beelden ontstaan weer
beelden op sub-thema’s.

ad 2	Hier staat het totaal aantal casussen dat, conform het werkproces

‘Integrale casusaanpak’ in het verslagjaar behandeld zijn. Een casus kan
daardoor in meerdere jaren worden geteld.

Voor Limburg geldt dat dit uitsluitend adviezen zijn over de integrale
casuïstiek zoals aangenomen op het Informatieplein.

ad 2 a 	Niet in alle regio's kan (volledig) geregistreerd worden hoeveel casussen
voortvloeien uit ondermijningsbeelden; derhalve is het daar niet
opgenomen.

ad 2 a -f	Casussen kunnen door meerdere partners ingebracht zijn. Het totaal

aantal van 2 onder a-f hoeft niet te corresponderen met het aantal onder 2.

ad 3	In een casus kunnen meerdere thema’s hebben gespeeld. Het totaal

aantal van 3 onder a-f hoeft niet te corresponderen met het aantal onder 3.

Het RIEC Oost-Nederland registreert het aantal maal dat een thema
speelde in een RIEC-casus niet.

ad 3 d	Binnen Taskforce RIEC Brabant-Zeeland is vastgoed geen losstaand thema;
het wordt daarom niet apart geregistreerd.

ad 4 	Hier staat het totaal aan interventieadviezen dat de RIEC’s in het

verslagjaar hebben afgegeven. Dit kunnen ook adviezen zijn n.a.v.

ad 4 a-d	Hier staat welke soorten interventies zijn geadviseerd. Het totaal aantal
hiervan hoeft niet te corresponderen met het aantal onder 4, omdat er

meerdere soorten interventies in een afgegeven interventieadvies kunnen
worden geadviseerd.

Gezien de transitie van RIEC Amsterdam-Amstelland in 2020 en de

huidige wijze van monitoring van resultaten, schetsen de cijfers voor deze
regio niet het gewenste volledige beeld over interventieadviezen. In lijn
met de methodiek van Rijker Verantwoorden zal in 2021 een passende
wijze van monitoring en rapportage in gang worden gezet, om een

duidelijker beeld te kunnen schetsen (en het gesprek te voeren) rondom
doelstellingen, voortgang en zowel kwantitatieve als kwalitatieve
resultaten.

Bij RIEC Oost-Nederland zijn diverse interventieadviezen gegeven op

verschillend detailniveau (van dossiercontrole en advies tot pandsluiting

tot projectvoorstellen en witwasonderzoeken). Hierdoor is vergelijk tussen
de verschillende adviezen niet representatief en zijn cijfers derhalve niet
opgenomen.

Binnen Taskforce RIEC Brabant-Zeeland worden de aantallen van

interventieadviezen niet meer bijgehouden, omdat de scheiding tussen
informatiefase en uitvoeringsfase niet meer zwart-wit is.

ad 4 a II	Hier staat het aantal interventieadviezen met de strekking dat de Wet

Bibob kan worden ingezet en het aantal adviezen dat in het kader van de

uitvoering van de Wet Bibob door het RIEC in het verslagjaar is afgegeven

aan bestuursorganen. Ondersteuning van gemeenten in de uitvoering van
de Wet Bibob is een specifieke RIEC-taak. Bibob-adviezen worden in

Limburg niet apart geregistreerd maar zijn onderdeel van bestuurlijk
advies (4.a.I).

Bibob-adviezen worden in Limburg niet apart geregistreerd maar zijn
onderdeel van bestuurlijk advies (4.a.I).

RIEC-casussen van voorgaande jaren en er kunnen meerdere adviezen

volgen uit een casus. Het aantal onder 4 hoeft daarom niet overeen te
komen met dat onder 2.

Voor Limburg geldt dat dit uitsluitend adviezen zijn over de integrale
casuïstiek zoals aangenomen op het Informatieplein.

Niet in alle regio's kan het totaal aan interventieadviezen (volledig)
geregistreerd worden; derhalve is het daar niet opgenomen.

Jaarverslag 2020

26

Tabel 2: Totaalbedrag integraal afgepakte gelden
1. Integraal
opgelegd

ad 2	Dit betreft bedragen die de Belastingdienst/directie MKB naar aanleiding

2. Geïnd en/of
verrekend

3. Aanslagen
waar geheel/
gedeeltelijk
beslag voor is
gelegd

RIEC AmsterdamAmstelland

€ 1.312.000,00

€ 357.000,00

€ 955.000,00

RIEC Den Haag

€ 3.441.500,00

€ 517.400,00

€ 2.924.100,00

RIEC Limburg

€ 1.133.000,00

€ 150.000,00

€ 983.000,00

€ 585.682,00

€ 405.682,00

€ 180.000,00

€ 2.844.405,00

€ 269.816,00

€ 425.532,00

€ 5.972.540,00

€ 1.437.000,00

€ 4.087.000,00

RIEC MiddenNederland
RIEC Noord-Holland
RIEC NoordNederland
Taskforce-RIEC
Brabant- Zeeland

€ 16.718.000,00 € 1.490.000,00 € 15.228.000,00

RIEC Oost-Nederland € 3.688.174,00

€ 3.208.017,00

€ 480.157,00

RIEC Rotterdam

€ 9.517.932,61

€ 702.000,00

€ 299.000,00

Totaal

€ 45.213.233,61

€ 8.536.915,00

€ 25.561.789,00

Toelichting tabel 2:
ad 1	Dit betreft het totaalbedrag van alle fiscale, strafrechtelijke en

bestuurlijke maatregelen die in RIEC-verband zijn opgelegd in het

verslagjaar (opgelegde aanslagen, ontnemingsmaatregelen, bestuurlijke
boetes etc.).

Niet alle regio's kunnen strafrechtelijke en bestuurlijke maatregelen

bedragen (volledig) registreren; voor deze regio´s is in kolom 1 het totaal
van de fiscale maatregelen uit kolom 2 en 3 opgenomen.

De bedragen bij RIEC Rotterdam zijn door het Integraal Afpakteam

ConfisQ geregistreerd en betreffen gelden waarop door het OM beslag is
gelegd. In 2020 is door ConfisQ een bedrag van € 2.652.170,40

geïncasseerd. Beslag wordt incasso zodra dat beslag/vermogen is

opgenomen in een (onherroepelijke) rechterlijke uitspraak of wanneer er
afstand is gedaan van crimineel geld/vermogen middels een
transactie(overeenkomst) of strafbeschikking.

In kolom 2 en 3 zijn de bedragen zoals gerapporteerd door de

Belastingdienst vermeld. Deze zijn bij het door ConfisQ geregistreerde

van de opgelegde aanslagen heeft ontvangen via betalingen en/of

verrekeningen. Door uit te gaan van de daadwerkelijk geïnde en/of

verrekende bedragen wordt een zo zuiver mogelijk beeld gegeven van de
resultaten van de fiscale interventies in het kader van de LIEC/RIECsamenwerking.

ad 3	De Belastingdienst/directie MKB communiceert in een aantal regio's de
aanslagen waarvoor beslag is gelegd, zoals opgenomen onder 3.

Het beslag dient tot extra zekerheid en kan gezien worden als potentieel
inbare bedragen. Zodra het beslag wordt uitgewonnen zijn de betaalde
en/of verrekende bedragen terug te vinden onder de geïnde bedragen.
ad 2 + 3	Een aantal regionale kantoren van de Belastingdienst/directie MKB

bedienen meerdere RIEC’s tegelijk. Door de uitsplitsing over de RIEC’s

verschillen daarom enkele registraties in tabel 2 met die van de landelijke
cijfers van de Belastingdienst/directie MKB.

3.9

Rijker verantwoorden

De effecten van de aanpak van ondermijning laten zich lang niet altijd
goed vatten in cijfers en grafieken. Daarom leert RIEC-LIEC om te werken
met de methodiek ‘Rijker Verantwoorden’, volgens de ‘Theorie van
Verandering’. Deze methodiek gebruikt naast cijfers en letters ook beelden
en verhalen om op een aansprekende manier resultaten en effecten te
tonen en hierover met stakeholders in gesprek te gaan.
Bij rijker verantwoorden draait het niet alleen om evalueren achteraf.
Het gaat er ook om betrokkenen vooraf, tijdens en na afloop van
interventies te informeren over wat we doen, het verhaal achter de aanpak
en de waarden van waaruit we werken. Het doel is om van elkaar te leren,
betrokkenen te mobiliseren en voor de aanpak te enthousiasmeren.
Alle RIEC’s volgden in 2020 een training rijker verantwoorden. De inzichten
van deze training zijn praktisch toepasbaar in het werk. De inzichten zijn
afgelopen jaar meteen in de praktijk beproefd: verschillende RIEC’s
experimenteerden met het betrekken van stakeholders in verschillende
stadia, met behulp van diverse aansprekende presentatievormen.
Ook werden elementen van rijker verantwoorden afgelopen jaar in
regionale verantwoordingsproducten toegepast. Een voorbeeld hiervan is
het regionale jaarverslag van RIEC Noord-Holland. In 2021 wordt deze
ontwikkeling voortgezet.

beslag opgeteld.

Jaarverslag 2020

27

3.10 Privacy en andere juridische aspecten
Een van de belangrijkste randvoorwaarden voor de informatie-uitwisseling
in het RIEC-LIEC-bestel is privacybescherming en de rechtmatigheid van
gegevensverwerkingen en uitwisseling van persoonsgegevens. De RIEC’s en
het LIEC hebben de taak de partners te adviseren over de mogelijkheden
van veilige en rechtmatige informatiedeling onder het RIEC-LIEC-convenant
en de randvoorwaarden en waarborgen daarbij. Dit vraagt veel inzet en
vergt continu onderhoud.
De juristen van het LIEC en de RIEC’s zijn in 2020 bij verschillende juridische
trajecten betrokken geweest, zoals het begeleiden van verschillende
inzageverzoeken en WOB-verzoeken en procedures rondom
informatieveiligheid.
Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS)
In 2020 zijn de RIEC’s en het LIEC betrokken geweest bij het opstellen van
het wetsvoorstel WGS. Deze wet moet de gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden, waaronder die van RIEC-LIEC, van een adequate
juridische basis voorzien. Met dit wetsvoorstel wordt niet alleen de aanpak
van fraude versterkt, maar worden ook de mogelijkheden van gegevens­
deling in samenwerkingsverbanden die zich bezighouden met de aanpak
van ondermijning verbeterd.
De WGS is een kaderwet met een aantal algemene regels over de taak van
het samenwerkingsverband, de inrichting en het functioneren daarvan.
Bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) zal deze wet nog nader
worden uitgewerkt.

Toetreding

In 2020 is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) als partner
tot het RIEC-LIEC-convenant toegetreden. De toetreding is voorbereid en
begeleid door het LIEC.

3.11 Kennis, opleiding en externe samenwerking
Voor een goede en efficiënte integrale aanpak is het ontwikkelen, delen en
ontsluiten van de benodigde kennis én samenwerking met partners
cruciaal. Het bestel heeft hier ook in 2020 volop op ingezet.

Kennisplatform Ondermijning, leerkringen en landelijk congres
De partners hebben grote behoefte aan een centraal online platform,
waar kennis en goede ervaringen worden gedeeld, met ruim aanbod aan

trainingen en opleidingen en een overzichtelijk display van actuele
ontwikkelingen rondom ondermijnende criminaliteit. Daarvoor ontwikkel­
den het LIEC en het Aanjaagteam Ondermijning een digitaal
Kennisplatform Ondermijning (KPO), aangevuld met een serie aan
leerkringen (kennissessies voor een homogene groep professionals) en een
jaarlijks terugkerend landelijk ondermijningscongres.
Het landelijk congres ‘Spotlight op ondermijning’ van LIEC en Aanjaagteam
Ondermijning vond plaats in mei 2020. Vanwege de maatregelen tegen de
verspreiding van het coronavirus is overgeschakeld naar een webinar. Mede
vanwege het succes van dit webinar, is in november 2020 een tweede
online editie van het congres georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst
lanceerde minister Grapperhaus het KPO (zie kader). Aanjaagteam
Ondermijning organiseerde in 2020 in samenwerking met het LIEC een
aantal leerkringen voor professionals. De app Ondermijning werd
afgelopen jaar doorontwikkeld en is onderdeel van het KPO.

RIEC-LIEC
Minister Grapperhaus lanceert Kennisplatform Ondermijning om
slagkracht te vergroten
Minister Grapperhaus heeft op 23 november 2020 door middel van
een videoboodschap het Kennisplatform Ondermijning gelanceerd.
Het platform wordt ingezet om het kennisdelen van professionals in
de bestrijding van ondermijnende criminaliteit te vergemakkelijken.
Het is een initiatief van het RIEC-LIEC en het Aanjaagteam
Ondermijning. Professionals, werkzaam bij convenantpartners van het
RIEC-LIEC-bestel uit het hele land, kunnen zich registreren. Na akkoord
krijgen zij toegang tot het platform waar zij kennis kunnen vinden en
delen. De website kent ook publiek toegankelijke informatie en 24/7
het actuele ondermijningsnieuws waarvoor geen aanmelding nodig is.
Het afgesloten deel van het platform bevat circa 20 thema’s zoals
drugscriminaliteit, witwassen, mensenhandel, etc. Professionals
kunnen hier kennis vinden en delen. Ook is er een community-functie
waarmee zij eenvoudig in contact komen met professionals uit heel
Nederland. Verschillende convenantpartners, waaronder gemeenten,
Openbaar Ministerie, politie en Belastingdienst trekken samen op om
ondermijning een halt toe te roepen. Zij treden hierbij op als één
georganiseerde overheid. Deze integrale samenwerking is gebaat bij
landelijke, integrale kennisdeling. Met kennis heeft de overheid
immers meer slagkracht. Het Kennisplatform Ondermijning is
ontwikkeld om kennis snel, eenvoudig én veilig met elkaar te delen
en zo de ‘lerende overheid’ te versterken.
Ga naar www.kennisplatformondermijning.nl.
Jaarverslag 2020

28

Bijeenkomsten en trainingen

Bijna alle fysieke bijeenkomsten, trainingen, symposia en workshops die de
RIEC’s en het LIEC gewoonlijk meerdere malen per jaar organiseren, konden
in 2020 vanwege de coronamaatregelen niet doorgaan. Waar dat mogelijk
en verantwoord was, werd overgeschakeld op digitale bijeenkomsten en
webinars. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij het minisymposium over
drugscriminaliteit van JenV en LIEC; het congres ‘“Spotlight op onder­
mijning‘, dat in 2020 zelfs tweemaal digitaal werd georganiseerd en de
RIEC-bewustwordingsbijeenkomst’Het notariaat als poortwachter‘ (zie
paragraaf PPS). Ook interne bijeenkomsten, zoals de
introductiebijeenkomsten van het LIEC voor nieuwe RIEC-LIECmedewerkers en de jaarlijkse RIEC-LIEC-medewerkersbijeenkomst,
organiseerden we dit jaar online.
Andere bijeenkomsten zijn verdaagd, totdat fysieke bijeenkomsten weer
mogelijk zijn. Om die reden konden bijvoorbeeld een masterclass voor
nieuwe burgemeesters, enkele workshops voor gemeenteambtenaren en
de jaarlijkse bijeenkomsten van het LIEC voor burgemeesters geen
doorgang vinden. De in 2020 geplande bijeenkomsten over ’APV en
ondermijning‘ van het Aanjaagteam Ondermijning, waaraan het LIEC
heeft meegewerkt, zijn verplaatst naar 2021 en als webinar gehouden.

Publiek-private samenwerking (PPS)

In de (preventieve) aanpak van ondermijning weten overheden niet alleen
elkaar steeds beter te vinden, maar werken zij ook steeds meer samen met
burgers, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties om de
maatschappelijke weerbaarheid in zijn geheel te vergroten.
In 2020 zijn bestaande samenwerkingen met private partijen, als banken,
notarissen, havens, amateurvoetbalclubs en post- en koeriersdiensten
voortgezet en er zijn ook nieuwe gestart. Zo zijn publiek-private
samenwerkingen gestart met onder meer onderwijs en jeugdprofessionals
in de wijken (modulair lesprogramma om jongeren op het rechte pad te
houden) en ondernemers (bewustwordingsbijeenkomsten). In het webinar
’Het notariaat als poortwachter’ dat het RIEC voor de regionale ring van
notarissen organiseerde, vertelden sprekers hoe notarissen een actieve rol
kunnen spelen bij het signaleren en voorkomen van fraude en witwassen
door criminelen. In de RIEC-signaalaanpak is samengewerkt met experts
van non-profitorganisatie React, die wereldwijd bekende merken bijstaat in
de bestrijding van merkvervalsing. Deze partner hielp de RIEC-partners om
echte merkproducten van namaak te onderscheiden bij de inbeslagname
van vervalste artikelen.
Het LIEC vertegenwoordigt het bestel in de landelijke PPS-werkgroep op
ondermijning. In deze werkgroep zijn naast publieke partners (politie, OM,
ministerie van JenV, CCV en RIEC Limburg) ook de private partijen zoals
VNO-NCW en Transport en Logistiek Nederland aangesloten.

Jaarverslag 2020

29

RIEC Midden Nederland

Wat zien we gebeuren?
In de proeftuin in Utrecht Stad zien we dat het samengaan van
repressie en preventie werkt. Burgers zijn alerter; de bereidheid om te
melden is toegenomen. Politie reageert adequaat en dat leidt tot
unieke aanhoudingen. En tegelijk krijgen we steeds meer zicht op de
onderliggende dynamieken voor jongeren in de drugswereld.
Verrassend is hoeveel jongeren open zijn over de verleidingen en hun
beweegredenen. En hoe complex het kan zijn om eruit te stappen.
De angst voor het niet krijgen van een VOG en daarmee geen
perspectief op het rechte pad, maar ook de complexiteit om uit een
sociale context te stappen.
De formule werkt, de kunst is om dit vast te houden en verder uit te
bouwen.

Maatschappelijke weerbaarheid versterken met Programma
Straatwaarde(n)
Doelen:
1. Repressief aanpakken van negatieve rolmodellen
2. Zichtbare acties met Quick respons team in kwetsbare wijken
3. Maatschappelijke tegenbeweging stimuleren en faciliteren door
weerbaarheid te vergroten
4. Nieuwe inzichten verkrijgen voor een effectievere aanpak
cocaïnehandel
Wat hebben we gedaan?
De cocaïnehandel is een harde, gewelddadige wereld. We onderzoeken
doorlopend welke mix van repressie en preventie de meest effectieve
tegenmacht vormt. Onder andere in proeftuinen in Utrecht en
Amersfoort. We begrenzen zichtbaar en schalen steeds verder op.
We beginnen bij de lokale straatdealers. Daarna volgen de
tussenhandelaren en uiteindelijk komen we bij de grote vissen. Acties
volgen elkaar op en gaan samen met brede en gerichte communicatie.
In de wijk, onder de jongeren en zelfs met gebruikers. Denk aan: de
sms-bom naar nummers in dealertelefoons, straatsjablonen in de wijk,
lesbrieven en wijkbrieven. We laten zien: misdaad loont niet en wordt
aangepakt. Dit brengt het gesprek en daarmee de maatschappelijke
tegenbeweging op gang. Tegelijk investeren we in preventieve
trajecten. Met het onderwijsproject ‘Kapot Sterk’ maken we leerlingen
van groep 7 en 8 weerbaarder en bewust van de gevaren van
drugscriminaliteit. De Moedertraining helpt moeders hun basis te
versterken en daarmee weerbaarder te worden en een actieve rol te
nemen in het terugdringen van jonge aanwas. Met de uitzendbranche
en gemeentelijke partners in het traject ‘werken aan werk’ helpen we
jongeren aan een andere perspectief in het traject ‘werken aan werk’.
Daarbij gebruiken we ervaringen van jongeren die in de drugswereld
hebben gezeten en het romantische beeld kunnen afbreken.
Een constante in het programma is het investeren in meer kennis over
de onderliggende problematiek. Via Q-colleges, Denktank
bijeenkomsten, een landelijke kenniskring, verdiepende
onderzoekslijnen in aard en omvang in een aantal gemeenten blijven
we werken aan bewustwording maar ook aan concreet
handelingsrepertoire. We mobiliseren en verbinden lokale
professionals en helpen hen waar nodig op weg in de aanpak.
Daarbij blijven we leren en evalueren.

3.12 Communicatie
De RIEC’s en het LIEC werken volgens de landelijke communicatiestrategie
‘Zichtbaar en samen communiceren’15. Deze strategie is zowel intern als
extern gericht. Er wordt gebruikt gemaakt van een breed scala aan
communicatie-instrumenten. Om als één organisatie naar buiten te treden,
ondersteunt het LIEC de RIEC’s op communicatiegebied en draagt bij aan
uniformiteit in uitstraling en boodschap. Bijna alle RIEC’s beschikken over
een eigen communicatiespecialist; tezamen met de communicatie­
specialist van het LIEC vormen zij de landelijke werkgroep Communicatie.
In de werkgroep worden communicatieproducten ontwikkeld (als
campagnes, flyers, infographics) en communicatierichtlijnen afgestemd en
vastgesteld.

Website RIEC-LIEC en nieuwsbrief

Op de website van RIEC-LIEC (www.riec.nl) zijn achtergrond- en
beleidsstukken te vinden. Het convenant, jaarverslagen, OMGvoortgangsrapportages en de edities van Code Geel (zie volgende alinea)
zijn hier voorbeelden van. Ook worden vacatures van de RIEC’s en het LIEC
op de website geplaatst.
Om partners te informeren over actualiteiten rondom de aanpak van
ondermijnende criminaliteit, wordt elk kwartaal de digitale nieuwsbrief
'Integraal' verstuurd. Deze nieuwsbrief bevat zowel landelijk als regionaal
nieuws.

15

LIEC (2017), ‘Zichtbaar en samen communiceren’, communicatiestrategie RIEC-LIEC.

Jaarverslag 2020

30

Code Geel

Onder hoofdredactie van het LIEC wordt ‘Code Geel’ uitgegeven; het online
magazine over ondermijnende criminaliteit. Het magazine is primair
gericht op burgemeesters, maar sluit aan op de informatiebehoefte van
alle betrokken partners in de aanpak van ondermijning. De RIEC’s denken
mee over thema’s en leveren contactpersonen voor interviews aan.
Alle edities zijn terug te vinden op de website (https://magazines.riec.nl/
codegeel). In 2020 zijn drie edities uitgebracht, waaronder een Coronaspecial. In de special delen bestrijders van ondermijning hun ervaringen in
deze crisistijd. Samen met een overzicht van communicatietoolkits en
infographics die het RIEC-LIEC heeft ontwikkeld, worden partners
ondersteund tijdens de coronacrisis. In de overige edities zijn artikelen te
lezen over onder meer ’Weerbare overheid in crisistijd‘ en ’Strijd tegen fout
geld’.

Social media

Social media zijn snelle en effectieve communicatie-instrumenten. Op het
Twitter-account van het RIEC-LIEC-bestel worden feitelijke, relevante
nieuwsberichten en achtergrondartikelen gedeeld. Het account heeft ruim
1800 volgers, die grotendeels werkzaam zijn in het veiligheidsdomein.
Veel RIEC’s beschikken over een eigen Twitter-account voor regionaal
nieuws. Het bestel is ook met een bedrijfspagina op LinkedIn
vertegenwoordigd, op Instagram en Facebook. Deze platforms worden
onder meer gebruikt voor het delen van nieuwsberichten, vacatures,
campagnes en factsheets.

Nieuwe communicatiemiddelen

Kennis(uitwisseling) over en bewustwording van ondermijning en weten
wat speelt zijn voor professionals in de bestrijding van ondermijnende
criminaliteit cruciaal. De vernieuwde app Ondermijning en het
Kennisplatform Ondermijning (KPO) vergemakkelijken dit. De app
Ondermijning is in samenwerking ontwikkeld door het RIEC-LIEC-bestel, de
ministeries van JenV en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
het Aanjaagteam Ondermijning (ATO); het KPO is een initiatief van het
RIEC-LIEC en het ATO.
Jaarverslag 2020

31

Communicatie als interventie

Binnen de integrale casuïstiek is de rol van communicatie essentieel.
Niet alleen na afloop van interventies, maar ook aan de voorkant:
communicatie als interventie. De communicatieadviseurs hebben vooraf
overleg met partners en stellen een communicatiedoel op dat aansluit bij
het algehele doel van de casus. Op basis van die input wordt een integrale
communicatiestrategie opgesteld. Zo kan bijvoorbeeld de schijn van
onaantastbaarheid worden doorbroken en kunnen criminele netwerken
worden verstoord.

3.13 Informatievoorziening
Het delen van relevante gegevens binnen de casuïstiek is kern van het
bestel; een veilige en actuele informatievoorziening voor de werkprocessen
conform het RIEC-LIEC-convenant en de AVG is dan ook randvoorwaardelijk.
Het LIEC beheert de landelijk voor de RIEC’s en het LIEC ontwikkelde
applicaties, te weten Fileshare, RIEC IS en het toegangsbeheer voor het
Kennisplatform Ondermijning.

De RIEC’s zetten communicatie als interventiemiddel onder meer in bij
integrale acties en tijdens themaweken op het gebied van ondermijning en
veiligheid. Bij de communicatie wordt rekening gehouden met
verschillende doelgroepen als jongeren (in het programma
Straatwaarde(n)) en (horeca)ondernemers (in de communicatietoolkits
voor gemeenten tegen criminele weldoeners tijdens de coronacrisis (zie
kader)).

Communicatietoolkits
Veel ondernemers hebben (grote) financiële problemen door de
coronacrisis. Dit maakt het voor criminelen interessant om in een
noodlijdende onderneming te investeren. Ze bieden ondernemers in
nood een ‘reddingsplan’ met snel contant geld, wat aantrekkelijk lijkt,
maar waaruit het vervolgens lastig ontsnappen is. Denk hierbij aan
geldbedragen in ruil voor het ter beschikking stellen van hun
bedrijfsruimten, diensten, voertuigen of zelfs ondernemingen.
De grote contante geldstromen die in de horeca normaal zijn, maken
het mogelijk om geld wit te wassen en bijvoorbeeld drugshandel of
illegaal gokken te faciliteren.
De communicatiespecialisten van het RIEC-LIEC-bestel ontwikkelden
met en voor partners communicatietoolkits om communicatie op de
juiste wijze in te zetten bij de aanpak van ondermijning. Waar
mogelijk kan deze communicatie ingezet worden als interventie­
middel. Zo bieden toolkits praktische handvatten voor onder andere
het opzetten van een persbericht en infographics, teksten voor sociale
media en rechtenvrije afbeeldingen die vrij te gebruiken zijn voor alle
partners.
1. Campagne gericht op horecaondernemers
2. Campagne gericht op ondernemers, bewoners en bezoekers in het
buitengebied
Jaarverslag 2020

32

Colofon
Tekst: RIEC-LIEC
Redactie: LIEC
Foto's: Mediatheek Rijksoverheid, Shutterstock (motorrijders), Hollandse Hoogte (Corona testpaviljoen, parkeerplaats en camerabewaking)
Vormgeving: Xerox/OSAGE
© juli 2021 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder bronvermelding worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige
vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door print-outs, kopieën, of op welke andere
manier zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Jaarverslag 2020

33