Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 517

Veiligheidsregio’s

25 124

Nieuwe infrastructuur mobiele communicatie
(C2000)

Nr. 227

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2022
Het instrument persalarmering wordt door de hulpdiensten c.q. de
meldkamers (politie, ambulance en brandweer) gebruikt om de pers actief
te informeren bij bepaalde incidenten. De Landsadvocaat heeft op verzoek
van het Bestuurlijk Meldkamer Beraad een juridische toets uitgevoerd
naar het instrument persalarmering. Met deze brief informeer ik uw
Kamer over de totstandkoming van de persalarmering, het advies van de
Landsadvocaat, de gevolgen van dit advies en de toekomst van dit
instrument.
Totstandkoming instrument persalarmering
De media hebben een belangrijke rol bij het informeren van de
maatschappij over (grootschalige) incidenten. Voor de komst van de
persalarmering verliep voorlichting met name via persvoorlichters van de
politie. Later konden journalisten door het gebruik van scanners analoge
spraakberichten oppikken van de hulpdiensten. Met de komst van het
C2000 netwerk werd het netwerk gedigitaliseerd en werden spraakberichten gecodeerd verzonden. Het scannen van spraakberichten was toen
niet meer mogelijk.
Op basis van afspraken met de Nederlandse Vereniging van Journalisten
(hierna: NVJ) is toen het instrument persalarmering tot stand gekomen.
Als er een melding over een specifiek incident1 binnenkomt op de
meldkamer, stuurt de betreffende meldkamermedewerker (van politie,
ambulance of brandweer) automatisch een persalarm naar de pers om
hen hierover te informeren. Journalisten en fotografen, die in het bezit zijn
van een pager van het P2000 netwerk, ontvangen door de persalarmering
gelijktijdig met de hulpdiensten tekstberichten over de vastgestelde
incidenten. Journalisten beoordelen deze tekstberichten en kunnen deze
1

kst-29517-227
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

De partijen hebben een uitputtende lijst van incidenten opgesteld waarover een persalarmering
wordt verzonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 517, nr. 227

1

verwerken tot foto- en nieuwsberichten. Bij de vernieuwing van het C2000
netwerk zijn deze afspraken nog eens aangescherpt met het oog op de
privacy van betrokkenen bij een melding.
Advies Landsadvocaat
Ambulancezorg Nederland heeft in het licht van de Wet geneeskundige
behandelingsovereenkomst, waarin ook het medisch beroepsgeheim is
geregeld, vragen gesteld bij het gebruik van het instrument persalarmering. Het Bestuurlijk Meldkamer Beraad2 heeft hierop juridisch advies
aan de Landsadvocaat gevraagd over het instrument persalarmering. Dit
advies stuur ik als bijlage bij deze brief mee.
De Landsadvocaat stelt dat een persalarmering informatie kan bevatten
die herleidbaar is tot een individu. In die gevallen betekent dat een
persalarmering (bijzondere) persoonsgegevens bevat en dat bij het
versturen van een dergelijke persalarmering (bijzondere) persoonsgegevens worden verstrekt. Dat geldt in ieder geval bij bepaalde incident
categorieën, zoals aanrijding letsel, steekpartij of persoon te water. Omdat
de persalarmering real-time en geautomatiseerd wordt verstuurd, vindt er
geen beoordeling plaats of (bijzondere) persoonsgegevens met de
persalarmering worden verstrekt. Volgens de Landsadvocaat kan met de
huidige werkwijze dan ook niet worden uitgesloten dat er (bijzondere)
persoonsgegevens worden verstrekt.
Voor het verstrekken van (bijzondere) persoonsgegevens, waarbij sprake
is van een inbreuk op de privacy van betrokkenen, moet een wettelijke
grondslag aanwezig zijn. Een dergelijke grondslag ontbreekt momenteel
in wetgeving horende bij de hulpdiensten. Dit betekent dat het sturen van
persalarmeringen in strijd is met de wet- en regelgeving. Het versturen
van persalarmeringen moet daarom beëindigd worden, aldus de
Landsadvocaat.
Verkenning grondslag persalarm
Gelet op het advies van de Landsadvocaat hebben de toenmalige Minister
van Justitie en Veiligheid en de toenmalige Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport verkend wat de mogelijkheden zijn voor het creëren van
een wettelijke grondslag voor het instrument persalarmering.
Om een wettelijke grondslag te creëren moet de verstrekking van
persoonsgegevens aan de pers onder meer noodzakelijk zijn voor het doel
waarvoor deze gegevens worden verstrekt. Specifiek kijkend naar de
hulpdiensten politie en ambulance, is het verstrekken van een persalarmering (op grond van de Wet politiegegevens, onderscheidenlijk de
Algemene Verordening Gegevensbescherming, en de Wet Ambulancezorgvoorzieningen) niet noodzakelijk voor de uitvoering van de politietaak
of zorgtaak. De meldingen worden ook niet gedaan in het belang van de
betrokkene, over wie de melding gaat. De betrokkene heeft immers een
belang bij het beschermen van zijn of haar privacy. Onderzocht is daarom
of het recht op persvrijheid de verstrekking noodzakelijk maakt.

2

In het Bestuurlijk Meldkamer Beraad zitten vertegenwoordigers namens de Minister voor
Medische Zorg en de Regionale Ambulancevoorzieningen voor zover het de ambulancezorg
betreft, de besturen van de veiligheidsregio’s voor zover het de brandweertaak, de rampenbestrijding, de crisisbeheersing en de geneeskundige hulpverlening betreft, de Minister van
Defensie voor zover het de Koninklijke marechaussee betreft, de Minister van Justitie en
Veiligheid en de politie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 517, nr. 227

2

Uit het recht op persvrijheid (artikel 10 van het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens) volgt dat het voor de journalist feitelijk mogelijk
moet zijn om nieuws te vergaren (onderzoek & informatieverzameling)
over – met name ernstige – ongevallen. Daarbij kan gedacht worden aan
het betreden van het gebied waarin het incident plaatsvindt, het interviewen van getuigen, het spreken met een woordvoerder van de
hulpdiensten of het opvragen van informatie. De overheid mag de
journalist daarin niet hinderen. Het recht op persvrijheid brengt echter niet
mee dat op de overheid een positieve verplichting rust om uit eigen
beweging persalarmeringen te verstrekken aan de pers.
Gelet op het bovenstaande kan niet worden beargumenteerd dat het
noodzakelijk is om persoonsgegevens te verstrekken middels het
instrument persalarmering. Daarmee is een algemene wettelijke
grondslag voor persalarmeringen niet haalbaar.
Conclusie en vervolgstappen
Het advies van de Landsadvocaat en de uitkomst van de verkenning voor
een wettelijke grondslag heeft mij doen concluderen dat de huidige vorm
van persalarmeringen stopgezet moet worden. Overheidsinstanties
dienen zich immers, net als iedereen, aan de bestaande wettelijke kaders
te houden.
Ik realiseer me terdege dat een grote groep van (lokale) journalisten en
fotografen door deze beslissing geraakt wordt. Zij zullen op een andere
manier dan gebruikelijk aan hun informatie moeten komen. Ik houd dan
ook nauwgezet contact met de Nederlandse Vereniging van Journalisten
(NVJ) die de belangen van deze doelgroep hierin behartigt.
Door de pers weten wij als maatschappij wat er speelt in onze regio, in
ons land en in het buitenland. Zij hebben dan ook een heel belangrijke
taak. Met het instrument van persalarmering is getracht de informatievoorziening naar de pers te versnellen en te vereenvoudigen, maar nu
blijkt dat het niet voldoet aan de bestaande wet- en regelgeving en
daarom beëindigd moet worden. Ik hoop dat samen met de NVJ en de
hulpdiensten naar een andere vorm van informatievoorziening gezocht
kan worden binnen de bestaande wettelijke kaders.
Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het stelsel van meldkamers zal ik
samen met de leden van het Bestuurlijk Meldkamer Beraad, de
hulpdiensten en de NVJ bezien wat de vervolgstappen zijn naar
aanleiding van dit besluit. De beslissing heeft namelijk niet alleen
gevolgen voor journalisten en fotografen, maar ook voor de hulpdiensten
zelf die meer capaciteit kwijt gaan zijn aan de contacten met pers. De NVJ
heeft reeds aangegeven het advies van de Landsadvocaat en de
verkenning naar de wettelijke grondslag juridisch te willen toetsen. Dit
begrijp ik. Ondertussen zal ik wel nagaan met de partijen in het meldkamerdomein wanneer het technisch en organisatorisch mogelijk is de
persalarmering stop te zetten. Ik zal hierover contact houden met de NVJ.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 517, nr. 227

3