Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3373
Vragen van het lid Ellian (VVD) aan de Minister voor Rechtsbescherming over
de gijzeling in de lagere school in Bovensmilde, in 1977 (ingezonden 24 mei
2022).
Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 4 juli
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3125.
Vraag 1
Bent u bekend met de gijzeling van 105 kinderen en vijf leerkrachten op een
basisschool in Bovensmilde die vandaag, 23 mei, precies 45 jaar geleden
begon?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het eens met de stelling dat deze gijzeling een ongekende, ingrijpende
en onrechtvaardige gebeurtenis was, voor zowel de slachtoffers en hun
familie, als voor heel Nederland?
Antwoord 2
Ja. Een gijzeling van deze aard en omvang moet voor alle betrokkenen zeer
ingrijpend zijn geweest. Ook in de Nederlandse maatschappij heeft deze
gebeurtenis, mede in het licht van de gelijktijdig en vanuit dezelfde ideologie
gepleegde treinkaping bij de Punt, diepe indruk gemaakt.
Vraag 3, 5 en 19
Bent u bekend met het feit dat het merendeel van de slachtoffers van de
gijzeling in Bovensmilde, evenals hun familie, tot op de dag van vandaag
lichamelijke en psychologische problemen ervaren en velen gediagnosticeerd
zijn met een Posttraumatische Stresstoornis (PTSS)?
Wat vindt u van de huidige situatie, dat veel slachtoffers zich geconfronteerd
zien met vele klachten, niet of nauwelijks hulp ontvangen en niet weten waar
zij voor hulp terecht kunnen?
Bent u bereid om op korte termijn in gesprek te gaan met de slachtoffers van
de gijzeling in Bovensmilde?

ah-tk-20212022-3373
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3, 5 en 19
Ik ben graag bereid om vanuit het Ministerie, als daaraan behoefte bestaat,
met de slachtoffers van deze gijzeling in gesprek te gaan. Een dergelijk
gesprek zal behulpzaam zijn om me een concreet beeld te vormen van de
gevolgen die deze gebeurtenis voor deze slachtoffers heeft gehad en, zo blijkt
uit uw vraagstelling, nog steeds heeft.
Vraag 4
In hoeverre zijn de slachtoffers en hun ouders na de gijzeling daadwerkelijk
benaderd door hulpverleners, die de noodzakelijke hulp konden bieden?
Antwoord 4
Voor zover bekend is dat, in ieder geval vanuit het toenmalig Ministerie van
Justitie, destijds niet gebeurd.
Daarbij merk ik op dat het achterhalen van de door u gevraagde informatie
door het grote tijdsverloop sinds deze vreselijke gebeurtenis in 1977 moeilijk
is. Zo is de Landelijke Organisatie Slachtofferhulp (de voorloper van
Slachtofferhulp Nederland) pas in 1984 opgericht. Voor die tijd bestonden er
wel enkele lokale bureaus die zich met slachtofferhulp bezighielden, maar
daarover heb ik geen informatie tot mijn beschikking. Het achterhalen van
deze informatie zal mogelijk historisch onderzoek vergen.
Volledigheidshalve merk ik op dat de slachtoffers van de gijzeling van de
toenmalige regering voor de geleden immateriële schade een «onverplichte
uitkering» toegekend hebben gekregen van fl. 3000,– per volwassene en
fl. 1000,– per kind.1 Ten aanzien van de materiële schade ontvingen de
gegijzelden alleen vergoeding als de schade «rechtstreeks het gevolg was van
de op hun bevrijding gerichte overheidsmaatregelen». Voor andere materiële
schade werd verwezen naar de Wet voorlopige regeling schadefonds
geweldmisdrijven.
Vraag 6, 7 en 11
Wat kunt u doen om ervoor te zorgen dat deze slachtoffers niet steeds lange
periodes hoeven te wachten op dringende hulp en zorg, terwijl er gedurende
de jaren al meerdere dossiers over hun situatie zijn opgemaakt?
Welke mogelijkheden ziet u om coördinatie in het leven te roepen voor
slachtoffers van de gijzeling in Bovensmilde zodat zij direct met hun klachten,
zoals PTSS, geholpen kunnen worden en niet van het kastje naar de muur
worden gestuurd of telkens het verschrikkelijke verhaal van de gijzeling
opnieuw moeten vertellen?
Welke mogelijkheden ziet u om deze slachtoffers hulp te bieden, zoals
bijvoorbeeld via Slachtofferhulp Nederland?
Antwoord 6, 7 en 11
Ik vind het belangrijk dat slachtoffers van misdrijven, als ze hier behoefte aan
hebben, worden geholpen met het verwerken van wat ze is overkomen. Ook
als dit misdrijf langer geleden heeft plaatsgevonden. Ieder slachtoffer van een
misdrijf kan bij Slachtofferhulp Nederland terecht voor juridische, praktische
en emotionele hulp. Die emotionele ondersteuning kan bestaan uit het bieden
van een luisterend oor of het organiseren van lotgenotencontact. Ook voor
slachtoffers die zich nu nog melden met een hulpvraag over de gijzeling die
in 1977 heeft plaatsgevonden, kan Slachtofferhulp Nederland altijd een
luisterend oor bieden. Dit valt onder hun expertise «chronisch trauma
verleden». Slachtofferhulp Nederland heeft zelf geen artsen of psychologen in
dienst. Is er meer hulp nodig, dan kan Slachtofferhulp Nederland een
slachtoffer helpen met een gerichte doorverwijzing naar gespecialiseerde
(medische) hulp.
Vraag 8
Wat vindt u ervan, als Minister verantwoordelijk voor slachtofferbeleid, dat
het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) meerdere keren
tegen slachtoffers zou hebben gezegd dat zij in hun volwassen leven geen
last kunnen hebben van de gijzeling, omdat zij ten tijde van de gijzeling te
jong zouden zijn?
1

Staatscourant 19 juni 1977, nr. 138, p. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Welke mogelijkheden ziet u om bij het UWV onder de aandacht te brengen
dat het hier gaat om slachtoffers van een gijzeling die nog altijd de grote
gevolgen van de gijzeling ondervinden?
Antwoord 8 en 9
Ik wil vooropstellen dat ik het betreur wanneer een slachtoffer van de
gijzeling zich door handelen of uitlatingen van het UWV niet erkend voelt in
zijn of haar slachtofferschap. In een gesprek met de slachtoffers van de
gijzeling kunnen zij hun ervaringen op dit vlak met mijn ministerie delen.
Naar aanleiding daarvan kan ik bezien welke vervolgstappen ik daar mogelijk
op kan zetten.
In zijn algemeenheid kan ten aanzien van de beoordeling van arbeidsongeschiktheid worden gezegd dat naar de individuele omstandigheden en
beperkingen van de persoon wordt gekeken. Bij de beoordeling van de mate
van arbeidsongeschiktheid wordt rekening gehouden met de functionele
mogelijkheden in arbeid van de werknemer. De reden van uitval of ziekte
speelt daarbij geen rol. De WIA is erop gericht om inkomen uit arbeid te
verzekeren en een terugval in inkomsten door ziekte (gedeeltelijk) op te
vangen. Gevolg daarvan in de systematiek van de WIA, is dat wordt
beoordeeld wat de resterende verdiencapaciteit van iemand met een ziekte of
beperking is. Op basis daarvan wordt het arbeidsongeschiktheidspercentage
vastgesteld.
Vraag 10
Is bij u een beleidsdossier bekend over de hulp voor de slachtoffers van de
gijzeling in Bovensmilde? Zo ja, kunt u deze met ons delen? Zo nee, waarom
is er geen beleidsdossier?
Antwoord 10
Nee, ik heb geen beleidsdossier specifiek over hulp voor de slachtoffers van
de gijzeling in Bovensmilde kunnen achterhalen. Van belang daarbij is dat we
het hier over 1977 hebben. Slachtofferrechten hebben de afgelopen decennia
een grote vlucht genomen voor wat betreft erkenning van slachtofferschap en
de plaats van het slachtoffer in het straf(proces)recht. In 1977 was die
beweging nog niet ingezet.
Vraag 12 en 13
Hoe kan het dat het monument ter nagedachtenis van deze verschrikkelijke
gebeurtenis grotendeels geïnitieerd en gefinancierd moest worden door de
slachtoffers van de gijzeling en enkele sponsoren? Hoe kan het dat dit
monument nu al enkele maanden in erbarmelijke staat verkeert?
Wat vindt u van het feit dat de overheid kennelijk nauwelijks inspanningen
heeft verricht om voor een dergelijk schokkende en ingrijpende gebeurtenis
voor slachtoffers en heel Nederland een fatsoenlijk monument op te richten?
Antwoord 12 en 13
Ik ben hier niet mee bekend, maar betreur het uiteraard als dit monument
niet meer in goede staat is. Ik neem dit graag mee in een eventueel gesprek
tussen mijn ministerie en de slachtoffers.
Vraag 14 en 15
Wat vindt u van het feit dat de slachtoffers 14 maanden geen normaal
onderwijs hebben kunnen volgen en daardoor een leerachterstand voor de
rest van het leven ervaren?
Begrijpt u dat het de slachtoffers van de gijzeling in Bovensmilde steekt, dat
op de gymzaal van hun oude lagere school een Molukse vlag is geschilderd?
Antwoord 14 en 15
Zoals ik ook op de vragen 3 en 5 heb geantwoord, vind ik het belangrijk om
door middel van een gesprek tussen mijn ministerie en de slachtoffers een
concreet beeld te krijgen van de gevolgen die deze gebeurtenis voor deze
slachtoffers heeft gehad en mogelijk nog steeds heeft.
Vraag 16
Wat vindt u ervan dat slachtoffers van de gijzeling in Bovensmilde de
vrijgekomen kapers en/of gijzelnemers in hun dorp tegenkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 16
Ik kan mij voorstellen dat het confronterend kan zijn en veel impact kan
hebben wanneer dat gebeurt.
Vraag 17
Welke verantwoordelijkheid ziet u voor de Molukse gemeenschap om het
veiligheidsgevoel van de slachtoffers in Bovensmilde te vergroten?
Antwoord 17
In een gesprek tussen mijn ministerie en de slachtoffers van de gijzeling hoor
ik graag welke behoeftes er bij hen bestaan die betrekking hebben op hun
veiligheidsgevoel. Naar aanleiding daarvan kan ik bekijken wat ik al dan niet
kan betekenen om hun veiligheidsgevoel te vergroten.
Vraag 18
Hoe kijkt u terug op het algehele handelen van de overheid jegens de
slachtoffers van de gijzeling in Bovensmilde, dat veel slachtoffers omschrijven als laks en onvoldoende geïnformeerd, in verhouding tot de impact en
gevolgen van de gijzeling?
Antwoord 18
Ik kan het overheidshandelen vanaf 1977 jegens de slachtoffers nu niet in
algemene zin beoordelen. Zoals hierboven aangegeven ga ik graag vanuit het
Ministerie in gesprek met de slachtoffers van de gijzeling om naar hun
verhaal te luisteren. Op basis daarvan kan ik bezien of, en zo ja welke
vervolgstappen noodzakelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4