Advies begeleidingsgroep PAMV | 16 december 2022
pagina 1 | 5

ADVIES BEGELEIDINGSGROEP PAMV
Aan

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Van
E-mail
Datum
Aantal pagina’s

Begeleidingsgroep PAMV
janhooghwerff@mp.nl
16 december 2022
5

Onderwerp

Advies over aantal PAMV-onderwerpen rond
publieksvoorlichting en betrokkenheid van burgers

AANLEIDING
De begeleidingsgroep heeft eind 2022 een reflectie geformuleerd op een aantal
onderwerpen rond PAMV waarvoor geen concrete adviesvragen vanuit het
ministerie liggen, maar die ze vanuit haar betrokkenheid bij onderzoek onder de
aandacht van het ministerie en projectteam wil brengen. Het betreft deels een
beschouwing op een aantal onderdelen van de PAMV die (bijna) zijn afgerond. Deze
onderdelen zijn samen te vatten tot het thema: publieksvoorlichting en
betrokkenheid van burgers. Beide hebben als hoofddoel om het vertrouwen van
omwonenden te vergroten in gemeten en berekende geluidbelastingen/hinder.

WAAR STAAT PAMV?
Belangrijke aanleiding voor PAMV is de maatschappelijke onvrede over de
berekende hoeveelheid geluid die vliegtuigen produceren. Omwonenden vertrouwen
de informatie die de overheid hierover geeft niet en hechten meer aan actuele
inzichten vanuit metingen. In PAMV wordt gewerkt aan het verbeteren van de
meet- en rekenmethoden met als doel dat het verschil tussen meten en rekenen
kleiner wordt. In het onderzoek wordt ook de beleving van omwonenden
meegenomen, worden de burgers geïnformeerd over het onderzoek en betrokken
middels citizen science. Momenteel wordt gewerkt aan de uitwerking van de 7
aanbevelingen om PAMV vorm te geven:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Meetstrategie
Signaalfunctie
Modelontwikkeling
Publiekscommunicatie
Hinder en gezondheid
Citizen science
Wetenschappelijke aansturing

Voor dit advies zijn vooral de uitwerking van 4 en 6 van belang:
•

Verbeter de publiekscommunicatie met een nationale ‘landingspagina’ (met
doorverwijzing naar regionale sites) die algemene informatie biedt over
meten, rekenen, beleven en regelgeving van vliegtuiggeluid.

Advies begeleidingsgroep PAMV | 16 december 2022
pagina 2 | 5

•

Betrek de omgeving met citizen science op een gestructureerde manier bij
het opzetten van een aanvullend meetprogramma en faciliteer citizen
science projecten voor specifieke doelgroepen (hoogrisicogroepen / mensen
onder de start- en landingsbanen).

De minister heeft eerder dit jaar de stand van zaken ten aanzien van het onderzoek
van deze onderwerpen publieksvoorlichting en betrokkenheid van burgers
samengevat in de brief aan de Tweede Kamer (11 juli 2022) 1:
Eerder informeerde ik u dat ten behoeve van goede informatievoorziening over vliegtuiggeluid de
website www.vliegtuiggeluid.nl is gerealiseerd. Op de website is de afgelopen maanden
aanvullende informatie geplaatst. Zo is een animatie beschikbaar gemaakt waarmee uitleg wordt
gegeven over meten en berekenen van vliegtuiggeluid. De website wordt de komende periode
verder doorontwikkeld.
Er lopen twee citizen science projecten, één is gericht op geluidgevoeligheid en de ander op
rustmomenten. De resultaten hiervan zijn voorzien aan het eind van 2022 en zullen op de
website worden gepubliceerd.

REFLECTIE VANUIT DE BEGELEIDINGSGROEP
Het behoort tot het takenpakket van de begeleidingsgroep van experts om erop toe
te zien dat relevante onderwerpen worden onderzocht en nuttige verbeteringen
worden overgenomen. De begeleidingsgroep weet zich betrokken bij de uitwerking
van het onderzoek, ziet de uitdagingen die er liggen en adviseert van daaruit om in
de huidige fase meer aandacht te geven aan het communiceren richting burgers.
Doel van PAMV is ook om meer vertrouwen te krijgen van burgers en daarmee de
maatschappelijk onvrede op dit punt in te dammen. Bij andere dossiers zien we hoe
lastig dat is, daarom lijkt ons extra aandacht en doordenking op dit punt in deze
fase van het project relevant.
Welke mogelijkheden ziet het PAMV-project om lopende het onderzoek hier op een
positieve en actieve manier invulling aan te geven?
Vanuit de begeleidingsgroep een aantal vragen en suggesties.
I.

II.

III.

1

Wat zijn de implicaties voor actuele beleidsontwikkelingen met betrekking
tot inzichten die nu al uit PAMV naar boven komen en verder in 2023
beschikbaar komen? Op welke manier worden ze in actuele
beleidsontwikkeltrajecten meegenomen? Onze zorg is of de PAMV-resultaten
voldoende en tijdig geborgd worden.
Aan de andere kant hebben we een zorg over de manier waarop resultaten
vanuit deze andere beleidsontwikkelingen een plek krijgen in de
‘landingspagina’ van het PAMV richting burgers via vliegtuiggeluid.nl. Hoe
wordt aan één van de doelen van PAMV, meer betrokkenheid en vertrouwen
van burgers, voldoende invulling gegeven via deze website?
De wens is om bij de vergelijking tussen rekenen en meten ook de actuele
invoergegevens te betrekken. Dit onderwerp heeft een relatie met de
publieke beschikbaarheid van informatie in de nationale database en met de
meetstrategie.

Voor de kamerbrief van 11 juli 2022 zie https://open.overheid.nl/repository/ronlcd04bf573642fa0f8e922d908a14dd83368d5701/1/pdf/voortgangsbrief-pamv-en-onderzoeken-vliegtuiggeluid.pdf

Advies begeleidingsgroep PAMV | 16 december 2022
pagina 3 | 5

IV.

Op welke manier kunnen tijdens de uitvoering van PAMV al inzichten over
aanvullende indicatoren die burgers meer vertrouwen geven, of eenvoudiger
te communiceren zijn, betrokken worden? In de huidige opzet wordt dit aan
het eind van het project opgeleverd, waardoor je er in het proces van
publieksvoorlichting en citizen science voorlopig weinig mee kunt.

Bovenstaande punten worden in het onderstaande verder toegelicht.

Ad. I: BORGING RESULTATEN IN BELEID
Momenteel lopen er meerdere beleidsontwikkeltrajecten die een relatie hebben met
het doel van PAMV: voor iedereen herkenbare en betrouwbare gegevens over
geluid die een solide basis vormen voor burgerinformatie en beleidsbeslissingen.
Denk aan de activiteiten vanuit de uitvoeringsagenda van de Luchtvaartnota, de
uitwerking van de aanbevelingen van het WHO-advies en het Programma
Luchtruimherziening. De resultaten van het PAMV die voor deze ontwikkelingen
zeer relevant kunnen zijn, zijn deels al beschikbaar, maar zullen naar verwachting
voor een groter deel pas in 2023 beschikbaar zijn. Dan gaat het om inzichten met
betrekking tot meten, berekenen, beleven van vliegtuiggeluid die goed uitlegbaar
zijn en vertrouwen oproepen bij burgers. Onze zorg is of de PAMV-resultaten
voldoende en tijdig in lopende beleidsontwikkelingen meegenomen (kunnen)
worden.

Ad. II: WEBSITE EN BETROKKENHEID BURGERS
De PAMV-website vliegtuiggeluid.nl is bedoeld voor een goede
informatievoorziening over vliegtuiggeluid en is in het project aangeduid als
‘landingsplaats’ voor informatie. Het is onduidelijk in hoeverre deze website die rol
kan en wil invullen en hoe het zich verhoudt met andere overheidscommunicatie
over vliegtuiggeluid, zoals bijvoorbeeld luchtvaartindetoekomst.nl.
De website bevat momenteel vrij algemene informatie en gaat niet in op relevante
onderdelen die vanuit andere trajecten lopen, zoals de uitvoeringsagenda van de
Luchtvaartnota, het WHO-advies en het Programma Luchtruimherziening. Zou de
relevantie van de website niet groter zijn en de betrokkenheid van burgers vergroot
worden als de website een brug slaat naar deze trajecten?
Daarnaast is de website nu volledig top-down ingericht: zenden vanuit de overheid
en de onderzoeksinstituten. PAMV is bedoeld om het vertrouwen te herstellen.
Waar is de mogelijkheid van burgers/belangenorganisaties om aan te geven waar
dat gebrek aan vertrouwen in zit? Het kan ook zijn dat er al gesprekken met ‘de
omgeving’ zijn gestart, maar daar is op de website niets over te vinden. We
adviseren om burgers de mogelijkheid te geven om inbreng te hebben op het
programma en de geboden informatie en via de website daarover te
communiceren.

Advies begeleidingsgroep PAMV | 16 december 2022
pagina 4 | 5

Ad. III: ACTUELE INVOERGEGEVENS
Voor een zinvolle vergelijking van de resultaten van berekeningen met die van
metingen is het noodzakelijk dat de actuele invoergegevens voor de berekeningen
zo goed mogelijk overeenkomen met de werkelijk uitgevoerde vliegbewegingen en
procedures. Dit betekent dat altijd de meest actuele vliegtuigprestatiegegevens
moeten worden gebruikt.
In werkelijkheid blijken vrij vaak grote afwijkingen op te treden ten opzichte van
de vastgelegde startprocedure(s). In tegenstelling tot de gebruikte invoergegevens
wordt in de praktijk de eerste klim vaak al op een geringere hoogte gestaakt, en
wordt tijdens het daaropvolgende plateau aanzienlijk versneld. Dit leidt tot meer
geluid in gebieden relatief dicht bij de startbaan dan bij het uitvoeren van de
vastgelegde startprocedure het geval zou zijn. Dit is vooral van belang voor de
regionale luchthavens, waar de grotere woonkernen zich gemiddeld veel dichter bij
de baan bevinden dan bij Schiphol.
Uit radar- en transpondergegevens kan in principe voor elke vlucht het startprofiel
worden bepaald. Vaak zijn deze gegevens nauwkeurig genoeg om daaruit de
hoogte, snelheid, versnelling en klimhoek te bepalen. Als ook het startgewicht van
het toestel en de vliegtuigprestatiegegevens bekend zijn, kan het verloop van de
stuwkracht en vervolgens de geluidsbelasting worden berekend. Mocht deze aanpak
voor elke individuele vliegbeweging niet uitvoerbaar zijn, dan zou een ‘gemiddelde’
kunnen worden gebruikt van de startprofielen, die voor een bepaald type toestel
van een bepaalde maatschappij worden waargenomen. Eenzelfde aanpak zou ook
kunnen worden gevolgd voor de landingsprocedures.
We hebben de overtuiging dat een aanpak die zo goed mogelijk aansluit bij de
werkelijke situatie, kan bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen van
burgers in berekeningen.

Ad. IV: AANVULLENDE INDICATOREN
PAMV lijkt tot nu vooral een technisch ingestoken programma waarbij de berekende
en gemeten bestaande geluidindicatoren (inclusief de dosis-responsrelatie), dichter
bij elkaar worden gebracht. Het is sterk de vraag of dit het vertrouwen in
modellering richting burgers gaat verbeteren.
De huidige indicatoren Lden en Lnight zijn jaargemiddelden en vanuit beleid en
handhaving op een groot schaalniveau een logische keuze. Maar beide indicatoren
zijn voor omwonenden moeilijk te begrijpen en sluiten niet aan bij hun dagelijkse
beleving (‘ik word nu wakker...., dit vliegtuig maakt nu veel meer geluid dan
normaal...’). Om PAMV meer kans van slagen te geven moet ten minste het
gesprek met omwonenden gevoerd worden om na te gaan hoe zij het geluid
beleven, hoe zij naar de huidige indicatoren kijken en of ze deze begrijpen, en of er
indicatoren te bedenken zijn die beter aansluiten bij hun beleving. Dit kan hopelijk
zorgen voor beter inzicht en mogelijk tot indicatoren die zorgen dat Schiphol en
andere luchthavens zich als een betere buur kunnen gedragen.

Advies begeleidingsgroep PAMV | 16 december 2022
pagina 5 | 5

De maat Lden is geschikt als dosismaat om de hinder te beschrijven als gevolg van
min of meer constant geluid, zoals fabrieken of verkeerswegen. Uit het feit dat er
grote verschillen zijn in het aantal ernstig gehinderden bij een bepaalde Lden waarde
voor wegverkeer, spoorverkeer, vliegverkeer en rangeerterreinen blijkt al dat de
Lden als dosismaat voor intermitterend geluid niet ideaal is en op zijn minst
aanvullende indicatoren behoeft. Dit zijn bijvoorbeeld de indicatoren NA (het aantal
geluidsevents boven een zekere dB(A)-waarde) per uur of per dag. Wellicht is ook
een aggregatie van de NA over een langere periode wenselijk.
De geluidsmaat Lden wordt bijvoorbeeld over een periode van 1 jaar berekend. Deze
traditionele aanpak is wellicht bruikbaar voor luchthavens waar de geluidsbelasting
gedurende het hele jaar niet al te veel varieert, zoals Schiphol, maar niet voor
luchthavens zoals Rotterdam/Den Haag of Eindhoven. Het aantal vliegbewegingen
wordt daar gedomineerd door vakantieverkeer, waardoor in de zomermaanden het
aantal vliegbewegingen veel hoger is dan in de wintermaanden. Mede doordat
tijdens de zomermaanden de omwonenden veel vaker buiten zitten dan in de
wintermaanden zal de beleefde hinder in de zomermaanden veel groter zijn.
Validatie van Lden per maand is zeer wel mogelijk, ook voor Schiphol. Een
combinatie met NA als indicator, desnoods ook per maand, geeft wellicht een
gedeeltelijke oplossing voor de tekortkomingen van het gebruik van alleen de
jaargemiddelde Lden.
De basisinformatie voor deze ideeën is reeds in meerdere PAMV-rapporten
opgenomen, de vraag is of met deze inzichten lopende het proces van
publieksvoorlichting en citizen science al iets concreet gedaan kan worden richting
burgers.

ACHTERGROND
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft voor de ’Programmatische
aanpak meten (en berekenen) vliegtuiggeluid’ invulling gegeven aan het zevende
onderwerp waarop aanbevelingen zijn gedaan uit Vliegtuiggeluid: meten,
berekenen en beleven. Een verkenning van wensen en ontwikkelopties door het
instellen van een begeleidingsgroep. De begeleidingsgroep is samengesteld uit
experts onder voorzitterschap van een onafhankelijk procesbegeleider. De
begeleidingsgroep kende voor dit advies de volgende samenstelling: mr. Hermine
van den Hoek (onafhankelijk voorzitter), ir. Oscar Breugelmans, prof.dr.ir. Klaas
Kopinga, prof.dr. Dick Simons en ing. Erik Roelofsen. De begeleidingsgroep wordt
ondersteund door ir. Jan Hooghwerff (secretaris). Het ministerie heeft geen
betrokkenheid gehad bij het opstellen van dit advies.