Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

894
Vragen van het lid Van den Hul (PvdA) aan de Ministers van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over
schoolboeken en ander lesmateriaal waarin veel minder vrouwen dan mannen
staan en relatief weinig personages met een niet-westerse naam (ingezonden
14 november 2019).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media) en van
Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen
2 december 2019).
Vraag 1
Herinnert u zich uw toezegging dat u het gesprek wilt aangaan met educatieve uitgevers over stereotypen in schoolboeken?1 Wat heeft u sindsdien
ondernomen om aan deze toezegging gestalte te geven?
Antwoord 1
Ja (zie hieronder).
Vraag 2, 3, 5
Hoe beoordeelt u in dit licht het onderzoek van de Universiteit Leiden2,
waarbij in schoolboeken sprake bleek van stereotypering in de zin dat
vrouwen systematisch ondervertegenwoordigd zijn en minder vaak een
beroep hebben dan een man, terwijl de onderzoekers bij mannen juist vaker
personages zagen die topsporter of wetenschapper waren, of iets technisch
deden?
Hoe beoordeelt u dat het aantal niet-westerse namen in schoolboeken
achterblijft bij het aantal niet-westerse mensen in de samenleving, terwijl
volgens het CBS 13,4% van de bevolking van niet-westerse afkomst is?
Deelt u de zorg van de Leidse onderzoekers dat «kinderen [...] heel gevoelig
[zijn] voor juist subtiele, verstopte boodschappen»? Zo ja, welke consequenties verbindt u hieraan voor de voortgang van de gesprekken met educatieve
uitgevers? Zo nee, waarom niet?

1
2

ah-tk-20192020-894
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Verslag van een algemeen overleg over emancipatiebeleid (30 420, nr. 329, blz. 39).
NOS.nl, 13 november 2019, «Veel minder vrouwen en regelmatig stereotypering in schoolboeken» (https://nos.nl/artikel/2310217-veel-minder-vrouwen-en-regelmatig-stereotypering-inschoolboeken.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 2, 3, 5
Het past de regering, gezien de vrijheid van het onderwijs en meningsuiting,
de autonomie van scholen en de professionele ruimte van leraren, niet een
oordeel te geven over leermiddelen. Met enige regelmaat krijgt het kabinet
vragen over de inhoud van leermiddelen. De regering hecht eraan de formele
verantwoordelijkheidsverdeling omtrent de inhoud en (redactionele)
uitvoering van leermiddelen te respecteren. Zoals de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en zijn voorgangers aan uw Kamer in vele eerdere
schriftelijke vragen hierover ook al hebben aangegeven, is het niet aan het
kabinet om de inhoud van leermiddelen te beoordelen, maar aan scholen. We
hebben, via de vrijheid van onderwijs, grondwettelijk verankerd dat scholen
het onderwijs zelf mogen inrichten en daarbij leermiddelen van hun keuze
mogen gebruiken. Dat past bij de autonomie van scholen en de professionele
ruimte van leraren om daarin eigen afwegingen te maken. Tegelijkertijd is
onderdeel van die vrijheid dat scholen de verantwoordelijkheid hebben om
richting ouders en leerlingen aanspreekbaar te zijn op de gemaakte keuzes en
de omgang met leermethoden. Ouders en leerlingen kunnen kwesties via de
vertegenwoordiging in de medezeggenschapsraad bij het schoolbestuur
aankaarten. Daarnaast kan een klacht worden ingediend via de daarvoor
geldende klachtenregeling.
Het onderzoek van prof. dr. Mesman laat onder andere zien dat er in
Nederlandse schoolboeken voor de vakken wiskunde en Nederlands minder
vrouwelijke dan mannelijke personages voorkomen en ook relatief weinig
personages met een niet-Westerse achtergrond. De ondervertegenwoordiging
en stereotypering die prof. dr. Mesman met haar onderzoeksteam vond, was
vooral impliciet en subtiel, overduidelijke stereotypen zijn bijna niet gevonden. Prof. dr. Mesman geeft aan dat uit eerdere wetenschappelijke onderzoeken is gebleken dat kinderen juist gevoelig zijn voor dergelijke subtiele,
verstopte boodschappen.
Het is belangrijk dat leerlingen de ruimte hebben om te kunnen worden wie
zij willen worden, zonder dat zij onbewust worden beperkt door deze subtiele
en impliciete, stereotiepe beelden. We hebben de onderzoeken dan ook met
interesse gelezen en vinden het belangrijk dat uitgeverijen ook daarover met
elkaar in gesprek blijven.
Vraag 4
Vindt u dat educatieve uitgevers nu voldoende doortastend optreden door de
uitkomsten van het onderzoek te gaan bespreken met de auteurs van de
boeken? Waarom (niet)?
Antwoord 4
Het is goed om te zien dat uitgeverijen zelf het initiatief hebben genomen op
dit thema door hun lesmateriaal beschikbaar te stellen voor het onderzoek
van de Universiteit Leiden. In totaal kreeg prof. dr. Mesman zestien lesboeken
voor wiskunde en zeventien lesboeken voor Nederlands van de verschillende
uitgevers. De uitgevers hebben vanaf het begin meegewerkt aan het
onderzoek van prof. dr. Mesman, omdat zij benieuwd waren naar de
resultaten. De uitgevers gaan de resultaten van het onderzoek bespreken met
hun auteurs.
Vraag 6
Kunt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan het algemeen overleg
over emancipatie van 2 december a.s.?
Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2