Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2350
Vragen van de leden Piri (PvdA) en Kröger (Groenlinks) aan de Minister van
Buitenlandse Zaken over verdrinkingen bij «pushbacks» bij de Egeïsche
eilanden (ingezonden 21 februari 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken), mede namens de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (ontvangen 6 april 2022)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Aegean pushbacks lead to drowning»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 4
Bent u het ermee eens dat gewelddadige «pushbacks», waarbij vluchtelingen
overboord worden gegooid en door verdrinking om het leven komen, een
nieuw dieptepunt vormen en volstrekt onaanvaardbaar zijn?
Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat het recht op het aanvragen van
asiel op de Griekse eilanden gewaarborgd blijft?
Antwoord 2, 4
Het kabinet deelt de zorgen over de berichtgeving over vermeende pushbacks
aan de buitengrenzen van de EU. Aan de Europese buitengrenzen dient te
worden gehandeld conform het internationaal en Europees recht waaronder
de fundamentele rechten en naleving van het principe van non-refoulement.
Het kabinet neemt dan ook actief stelling tegen vermeende pushbacks en
kaart dit, zowel in multilateraal als bilateraal verband aan. Dit zal het kabinet
blijven doen.
Lidstaten van de Europese Unie zijn zelf primair verantwoordelijk voor de
uitvoering van grenstoezicht. Voor lidstaten met buitengrenzen is dit niet
altijd eenvoudig. Het kabinet heeft dan ook begrip voor de moeilijke situatie
waarin deze lidstaten zich bevinden. Voor het kabinet staat echter buiten kijf
dat bij grensbeheer van zowel onze eigen grenzen, als de gemeenschappelijke Europese buitengrenzen internationaal en Europees recht gerespecteerd
dient te worden, waaronder nadrukkelijk respect voor het beginsel van
non-refoulement. Dit is ook van belang omdat we als waardengemeenschap

1

ah-tk-20212022-2350
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Aegean Pushbacks Lead to Drowning – Lighthouse Reports

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

binnen de EU zorg moeten dragen voor het respecteren van de rechtsstaat en
het Unierecht in het algemeen. Nederland brengt zorgen omtrent pushbacks
over, zowel bilateraal, als bij de Europese Commissie. De Commissie ziet, als
hoedster van de verdragen, toe op de naleving van Europees recht door de
lidstaten. Het kabinet neemt dan ook actief stelling tegen vermeende
pushbacks, zowel in multilateraal als bilateraal verband en zal dit blijven
doen.
Vraag 3
Bent u bereid om tijdens het staatsbezoek aan Griekenland in maart deze
grove mensenrechtenschending te bespreken met uw Griekse collega en erop
aan te dringen direct actie te ondernemen om deze illegale praktijken te
stoppen?
Antwoord 3
Zoals bekend bij uw Kamer is het staatsbezoek aan Griekenland tot nader
order uitgesteld. Het kabinet spreekt zich bij iedere passende gelegenheid uit
over vermeende pushbacks, zowel in bilateraal verband als in diverse
internationale gremia, zo ook met Griekenland.2 Zoals aangegeven in het
antwoord op vraag 2 en 4 kaart Nederland de bestaande zorgen over
pushbacks op verschillende niveaus aan. Het kabinet zal dat blijven doen.
Vraag 5
Bent u het ermee eens dat er inmiddels voldoende betrouwbaar bewijs
bestaat om te concluderen dat Griekenland zich schuldig maakt aan gewelddadige pushbacks? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
Het kabinet acht het noodzakelijk dat er serieuze opvolging wordt gegeven
aan signalen over pushbacks. De Griekse regering is van mening dat, naast
de openbaar aanklager, ook nationale instanties als de Ombudsman, de
Nationale Transparantie-Autoriteit (NTA) en de interne opsporings- en
vervolgingsautoriteit van de Griekse politie en kustwacht (SIASC) een rol
kunnen vervullen bij het onderzoeken van vermeende pushbacks. In juni 2021
opende de Openbaar Aanklager bij het Hooggerechtshof een onderzoek
inzake vermeende pushbacks. Bij het ontbreken van eigenstandige informatie
wacht ik het resultaat van dit onderzoek af.
Het gaat bij de berichten over pushbacks vaak om informatie die lastig te
verifiëren is. Juist deze constatering onderstreept het belang van een
onafhankelijk monitoringsmechanisme. De Europese Commissie spant zich in
voor het opzetten ervan in lidstaten met aanhoudende pushbackberichtgeving. Het kabinet steunt deze inspanning.
Vraag 6, 7
Bent u op korte termijn bereid contact op te nemen met de verantwoordelijke
EU-commissaris om te bespreken op welke manier er eindelijk een einde
komt aan de illegale «pushbacks» in de Egeïsche zee en op andere plekken
aan de Europese buitengrenzen?
Bent u daarnaast bereid om er bij de Europese Commissie op aan te dringen
rechtszaken te starten tegen lidstaten die zich schuldig blijven maken aan
deze praktijken, bestaande uit «pushbacks» en het overboord gooien van
mensen?
Antwoord 6, 7
Zoals aangegeven in reactie op vraag 2 en 4 brengt Nederland zorgen
omtrent pushbacks over bij de Europese Commissie. Indien de Commissie
meent dat een lidstaat relevante Europese wet- en regelgeving niet of onjuist
toepast, kan de Commissie, als hoedster van de verdragen, een inbreukprocedure tegen de betreffende lidstaat starten. Het kabinet zal het belang van het
respecteren van fundamentele rechten aan de grens blijven benadrukken. De
Europese Commissie ziet, als hoedster van de verdragen, toe op de naleving
van het Europees recht met inbegrip van de fundamentele rechten. Commissaris Johansson is doorlopend in nauw contact met de betrokken lidstaten,
2

Kamerstuk 27 062, nr. 123

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

waaronder Griekenland, en hierbij onderstreept zij dat het naleven van
Europees en internationaal recht essentieel is, er geen sprake mag zijn van
pushbacks en transparantie van het grootste belang is. Het kabinet spreekt
hier ook over met de Commissie en dringt er op aan serieus naar vermeende
schendingen te kijken, ook met betrekking tot de Egeïsche zee. Het kabinet
brengt zorgen omtrent vermeende pushbacks op bij de Europese Commissie,
alsook in bilateraal verband, bij iedere passende gelegenheid, en zal dit
blijven doen.
Vraag 8
Bent u het ermee eens dat Europese migratiefondsen niet aan Griekenland
kunnen worden uitgekeerd zolang het land gewelddadige pushbacks blijft
uitvoeren?
Antwoord 8
Het is duidelijk dat lidstaten zich bij de uitvoering van het grensbeheer dienen
te houden aan het internationaal en Europees recht. Ook is in bijvoorbeeld de
Verordening tot oprichting van het Fonds voor geïntegreerd grensbeer (BMVI)
vastgelegd dat de op basis van deze verordening gefinancierde acties worden
uitgevoerd met volledige inachtneming van de rechten en beginselen die zijn
verankerd in het EU-recht. Hieronder valt ook het Handvest, en de internationale verplichtingen van de EU met betrekking tot de grondrechten, in het
bijzonder door ervoor te zorgen dat de beginselen van non-discriminatie en
non-refoulement worden nageleefd. Het is aan de Europese Commissie om
daarop toe te zien.
Vraag 9
Welke stappen gaat u verder ondernemen met als doel een einde te maken
aan illegale «pushbacks» aan de Europese buitengrenzen?
Antwoord 9
Zoals aangegeven in de antwoorden 2 en 4 neemt het kabinet actief stelling
tegen vermeende pushbacks en kaart de problematiek op diverse momenten
aan. Nederland benadrukt in zowel bilaterale contacten als binnen de
Europese Unie het belang van naleven van Europees en internationaal recht
in grensgebieden. Nederland heeft met verschillende lidstaten op zowel
politiek als (hoog)ambtelijk niveau gesproken over de verplichting fundamentele rechten te respecteren en het belang van transparantie aan de grens
onderstreept, en zal dat blijven doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3