Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

28 844

Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie

Nr. 132

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 december 2017
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Justitie en Veiligheid over
de brief d.d. 7 december 2017 inzake reactie op uitzending Nieuwsuur d.d.
6 december 2017 over het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) (Kamerstuk 28 844, nr. 130).
De vragen en opmerkingen zijn op 13 december 2017 aan de Minister van
Justitie en Veiligheid voorgelegd. Bij brief van 19 december 2017 zijn de
vragen, voorzien van een inleiding, beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-28844-132
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie zijn geschrokken van de berichtgeving rond
het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). De
onafhankelijkheid van het WODC dient boven elke twijfel verheven te zijn.
Deze leden betreuren het zeer dat er reden lijkt te zijn te twijfelen aan de
werkwijze van het WODC in relatie tot de beleidsafdelingen. Zij keuren,
indien dat daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, het uitoefenen van
politieke druk op wat onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek had
moeten zijn, ten stelligste af en hebben de volgende vragen.
De leden van de VVD-fractie vragen of er naar uw oordeel in 2013 en 2014
politieke druk is uitgeoefend op de twee onderzoeken naar het drugsbeleid. Zo ja, hoe oordeelt u daarover? Wat zijn de precieze inhoudelijke
wijzigingen die in de onderzoeken zijn doorgevoerd?
Deze leden vragen of er meer onderzoeken zijn waarbij sprake is geweest
van politieke druk. Zo ja, welke onderzoeken zijn dat?
De leden van de VVD-fractie vragen wat er is veranderd na de
aanscherping van het Protocol WODC in augustus 2016. Wat was de reden
van deze aanscherping? Dateren alle bevindingen van Nieuwsuur van
voor deze aanscherping? Laat u ook onderzoeken of deze aanscherpingen
voldoende zijn om dergelijke misstanden in de toekomst te voorkomen?
Welke maatregelen heeft u voor ogen om te waarborgen dat geen
politieke sturing op onderzoeken van het WODC meer zal plaatsvinden?
Wanneer kan de Tweede Kamer de uitkomst van de aangekondigde
maatregelen verwachten?
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van bovengenoemde brief. Het verontrust deze leden dat er verdenkingen zijn gerezen
van bestuurlijke beïnvloeding van onderzoeken uitgevoerd door het
WODC. Binnen de Kamer wordt er waarde gehecht aan de onderzoeken
van het WODC. Daarom is het van groot belang dat men garant kan staan
voor de onafhankelijkheid, kwaliteit en betrouwbaarheid van deze
onderzoeken. Daarnaast is er voldoende aanleiding om kritisch te zijn op
hoe de afhandeling van de klacht is gegaan.
Voornoemde leden hebben nog wel vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben vragen over de in de interne klacht
genoemde onderzoeken. Onderdeel van de klacht is dat klager het onjuist
vindt dat een conclusie uit het onderzoek «Het Besloten club- en het
Ingezetencriterium voor coffeeshops» uit 2013 herschreven diende te
worden. Kunt u aangeven wat de motivatie was achter deze herschrijving?
Hoe beoordeelt u deze herschrijving? Deelt u de mening van de klager dat
dit een aanzienlijke inhoudelijke wijziging is van de conclusie?
Een tweede onderdeel van de klacht betreft het kiezen van een offerte
voor het doen van een extern onderzoek. Hierbij werd er aangestuurd op
het kiezen voor een bepaald onderzoeksinstituut terwijl bleek dat een
keuze voor andere offertes wellicht meer in de rede lag. De aan het woord
zijnde leden vragen in dit verband hoe dergelijke offertes worden
beoordeeld en geselecteerd. Welke criteria worden hierbij gehanteerd en
wie besluit uiteindelijk met welke offerte men akkoord gaat?
Verder vragen de leden van de CDA-fractie of er bij de keuze voor een
extern onderzoek naar de werkzaamheden na de inwerkingtreding van het
nieuwe Protocol WODC, dus na augustus 2016, voldoende is gekeken naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

2

andere opties. Bijvoorbeeld onderzoek naar bepaalde afdelingen binnen
het WODC waarover klager spreekt? Deze leden vragen of u de keuze voor
een onderzoek naar de periode na de aanscherping van het Protocol
WODC kunt motiveren. Is er niet ook aanleiding onderzoeken van voor die
tijd aan een nader onderzoek te onderwerpen?
Het protocol is in augustus 2016 verder aangescherpt teneinde de
onafhankelijke positie van het WODC te versterken. Wat was de precieze
aanleiding van de aanscherping van het protocol? Kunt u aangeven of de
interne klacht hierbij een rol heeft gespeeld? Heeft de indiener van de
klacht bijgedragen aan de invulling van de aanscherping?
U geeft in de reactie aan dat in 2014 een onafhankelijke visitatiecommissie
op basis van een achttal rapporten van het WODC en gesprekken met
stakeholders is gekeken naar de academische kwaliteit van het WODC.
Voornoemde leden vragen hoe het ondanks deze controle door de
visitatiecommissie het nog steeds zo mis heeft kunnen gaan? Kunt u
aangeven waar het aan schortte in deze meer-ogen-constructie? Heeft de
visitatiecommissie in 2014 aanbevelingen gedaan? Zo ja, wat is hier mee
gedaan?
De leden van de CDA-fractie vragen of u bekend bent met het Landelijk
Orgaan Wetenschappelijk Integriteit (LOWI)? Ziet u toegevoegde waarde
in het laten aansluiten van het WODC bij het LOWI? Zo nee, waarom niet?
Afhandeling melding
De leden van de CDA-fractie merken op dat een onderdeel van de klacht is
niet alleen de gang van zaken, maar ook hoe er daarna is omgegaan met
deze klacht. Er komt een externe commissie die de klacht gaat onderzoeken, die ook openstaat voor eventuele nieuwe klachten. Betekent dit
ook dat andere klachten die sinds die tijd zijn ingediend tegen het licht
worden gehouden? Hoeveel interne klachten zijn er sinds 2014 ingediend
vanuit het WODC? Hoeveel van deze klachten zijn er ingediend sinds de
inwerkingtreding van het nieuwe Protocol?
Voornoemde leden lezen dat in 2016 de Kamer geïnformeerd is over
onder meer de jaarverslagen van de voormalig vertrouwenspersonen.
Hoe kan het dat het jaarverslag over het jaar 2013 ontbreekt? In eerdere
vragen hierover geeft u aan dat het jaarverslag om onbekende redenen
ontbreekt, echter lijkt het deze leden gezien de situatie van groot belang
dat of het jaarverslag of de reden voor het ontbreken van het jaarverslag
boven water komt. Deelt u dit?
Verder hebben de leden van de CDA-fractie ook vragen over het
jaarverslag van de vertrouwenspersoon van 2014. Waarom is er in 2014
sprake van een piek van 41 meldingen? Waarom wordt er in het
jaarverslag niet gesproken over een melding van mogelijke integriteitsschending?
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met ontzetting kennisgenomen van
de berichtgeving van Nieuwsuur van 6 december 2017 over het WODC. Zij
hebben hierover vele vragen. Zij verzoeken u de vragen afzonderlijk te
beantwoorden en de antwoorden aangaande de brief over de
WODC-onderzoeken zo spoedig mogelijk aan de Kamer te doen
toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

3

Vragen over (de onderzoeken naar) het drugsbeleid, waarover is bericht in
de uitzending van Nieuwsuur
Beïnvloeding onderzoeken
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat de toenmalig Minister
van Veiligheid en Justitie in 2013 sturing wilde hebben op de uitvoering
van het onderzoek naar de wietpas door het WODC. Zo ja, op welke wijze
uitte hij dit? Zo nee, waarom werd de uitvoering van het onderzoek dan
aangepast?
Kan de originele eerste versie van het rapport over de wietpas van juni
2013 (zoals naar verwezen in de klacht van de klokkenluider) aan de
Kamer worden gestuurd, met daarin gemarkeerd de wijzigingen die zijn
doorgevoerd naar aanleiding van commentaar van de beleidsafdeling en
ambtelijke top? Kunnen de volledige mailconversaties waarover in de
uitzending van Nieuwsuur op 6 december jl. gesproken wordt en waaruit
blijkt dat de toenmalige Minister sturing wilde op het onderzoek naar de
internationale juridische kaders voor wietteelt aan de Kamer worden
gezonden?
Voornoemde leden vragen welke druggerelateerde onderzoeken sinds
Rutte-I in opdracht of mede in opdracht van J&V zijn uitgevoerd. Welke
zijn daarbij uitgevoerd door het WODC? Welke niet, en hoe was dan de
constructie? Zijn er druggerelateerde onderzoeken uitgevoerd in opdracht
van J&V en/of VWS die niet gepubliceerd mochten worden? Zo ja, welke
en waarom? Kunt u deze documenten alsnog aan de Kamer sturen?
De aan het woord zijnde leden vragen of er aanwijzingen zijn dat andere
onderzoeken van het WODC op enigerlei wijze zijn beïnvloed of gemanipuleerd door de beleidsafdeling van het Ministerie van J&V, zoals
(bijvoorbeeld) het WODC-rapport over de export van cannabis uit 2014.
Bent u bereid hiernaar onderzoek te doen? Zijn er aanwijzingen dat andere
onderzoeken die in opdracht van de Minister van J&V of VWS zijn
uitgevoerd door externe partijen, zoals Bureau Intraval, het Trimbosinstituut of het Bonger Instituut van de Universiteit van Amsterdam, op
enigerlei wijze zijn beïnvloed of gemanipuleerd door de beleidsafdeling
van het Ministerie van J&V of VWS? Bent u bereid hier onderzoek naar te
doen?
De Staatssecretaris van VWS was destijds coördinator van het drugsbeleid. Was het Ministerie van VWS op de hoogte van het beïnvloeden of
manipuleren van rapporten van het WODC door de beleidsafdeling van
het Ministerie van J&V? Zo ja, welk gevolg heeft VWS hieraan gegeven?
De leden van de D66-fractie vragen gezien de uitzending van Nieuwsuur,
welke objectieve wetenschappelijke onderbouwing er overblijft voor de
invoering van het ingezetenencriterium en de wietpas. Hoe ziet u in dit
licht de aangepaste conclusie over overlast? Hebben de gewraakte
WODC-rapporten bijgedragen aan de invoering van het beleid ten aanzien
van coffeeshops, zoals afstand tot scholen en het ingezetenencriterium? Is
de onderbouwing daarmee nu twijfelachtig geworden en is heroverweging dus noodzakelijk?
Deze leden vragen wat de manipulatie door het WODC van onderzoeksgegevens betekent voor onder andere de uitspraak en het advies van de
advocaat-generaal van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State in de rechtszaak over de wietpas in Maastricht en Tilburg?1 Hoeveel

1

https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/zoeken-in-uitspraken/tekst-uitspraak.html?id=77283

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

4

coffeeshops zijn er gesloten naar aanleiding van beleid dat gestoeld is op
– naar nu blijkt – gemanipuleerd onderzoek?
Klopt de reconstructie uit het NRC2 waarin uiteen is gezet hoe voormalig
Minister van Veiligheid en Justitie, Opstelten een exportpercentage van
80% noemt, hetgeen de onderzoekers in het WODC-rapport nog onverantwoord achtten? Deelt u de mening van de onderzoekers dat er geen
percentage genoemd had mogen (en kunnen) worden op basis van het
onderzoeksrapport? Waar was de uitspraak van 80% op gebaseerd? Wat
klopt er en wat niet? Is er (inmiddels) enig objectief wetenschappelijk
onderzoek over de omvang van de export van cannabis? Zo ja, welk?
Inhoudelijke aspecten
Gezien de uitzending van Nieuwsuur, welke objectieve wetenschappelijke
onderbouwing blijft er over dat regulering of legalisering door internationale verdragen niet mag, gezien het verschil in opdracht van «Internationaal recht en cannabis» (2014) van «Internationaal recht en cannabis II»
(2016)? Zo ja, wat is deze?
Op schriftelijke vragen van de leden Bergkamp (D66) en Kooiman (SP)
(2016Z10954) over legale wietteelt als positieve mensenrechtenverplichting (zoals «Internationaal recht en cannabis II» concludeerde) werd
door uw voorganger destijds afwijzend gereageerd. Kunt u dit wetenschappelijk onderbouwen? Zo nee, kunt u het antwoord herzien?
Deelt u de mening dat bij de experimenten over een gesloten coffeeshopketen het WODC, of een andere rijkskennisinstelling, niet betrokken mag
zijn?
Op welke wijze garandeert u de onafhankelijkheid van opzet, uitvoering en
evaluatie van de experimenten over een gesloten coffeeshopketen met uw
collega van VWS? Kan er een onafhankelijke begeleidingscommissie bij
de opzet, uitvoering en evaluatie betrokken worden die zich richt op de
betrouwbaarheid en het welslagen ervan?
Klopt het dat een hoog THC-gehalte en een hoog CBD-gehalte elkaar
neutraliseren, waardoor de discussie vanuit het ministerie over de
schadelijkheid van 15% THC, maar een deel van de waarheid laat zien? Is
er ooit bewijs geleverd dat uitsluitend door het roken van wiet psychoses
ontstaan? Zo ja, welke wetenschappelijke publicaties liggen hieraan te
grondslag?
Deelt u de mening dat het huidige cannabisbeleid op weinig wetenschappelijke basis stoelt?
Kunt u toezeggen dat alle gebruikte kennisdocumenten voor het
coffeeshop- en wietbeleid sinds het kabinet Rutte-I grondig worden
doorgelicht, opdat we straks beleid kunnen maken op basis van gedegen,
op wetenschap gestoelde, kennis?
Vragen naar aanleiding van de brief over de WODC-onderzoeken
(handelen en werkwijze J&V)
Afhandeling klacht klokkenluider
De leden van de D66-fractie vragen wanneer de klacht van de klokkenluider in 2014 en de herhaalde klacht in 2017 is ontvangen en aan wie
deze klachten waren geadresseerd.
2

NRC, «Wietonderzoek? Ongefundeerd», 11 april 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

5

Wie waren bij het Ministerie van J&V en het WODC (verder) op de hoogte
van de klachten?
Wat was zowel in 2014 als in 2017 de gebruikelijke gang van zaken met
betrekking tot de afhandeling van dergelijke klachten? Kunt u de destijds
geldende protocollen, en eventuele andere relevante regelgeving, met de
Kamer delen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie vragen of de klachten destijds zijn
afgehandeld overeenkomstig de toen geldende protocollen en andere
relevante regelgeving. Zo nee, op welke punten is daarvan afgeweken en
waarom?
Zijn de klachten destijds gemeld aan de secretaris-generaal en/of de
bewindspersoon van V&J? Zo ja, op welk moment? Wat is daarmee
verder gedaan? Zo nee, waarom niet?
Kunt u in een tijdlijn aangeven welke stappen met betrekking tot deze
klacht zijn ondernomen sinds de eerste ontvangst in 2014 en na ontvangst
van de herhaalde klacht in 2017, en telkens aangeven waarom die stappen
zijn gezet?
Waarom hebben de klachten niet geleid tot (nader) onderzoek? Wie heeft
de beslissing genomen om geen (nader) onderzoek te laten plaatsvinden?
Welke inschatting is daarover destijds gemaakt? Wie waren daarbij
betrokken?
Zijn de beslissingen om de klachten niet (nader) te onderzoeken gedeeld
of besproken met de secretaris-generaal en/of de bewindspersoon? Zo ja,
waarom en op welk moment? Zo nee, waarom niet?
Is het juist dat in het Jaarverslag 2014 van de Vertrouwenspersoon
integriteit en ongewenste omgangsvormen bestuursdepartement deze
kwestie niet is terug te vinden? Zo ja, waarom niet? Zijn er meer van deze
jaarverslagen die naar de Kamer gezonden kunnen worden?
Klopt het dat de klacht in 2016 onder de aandacht van de secretarisgeneraal is gebracht? Wat was hiervoor de aanleiding? Op welke wijze is
hier door de secretaris-generaal vervolg aan gegeven?
Is op enig moment (sinds de eerste klacht in 2014) rechtstreeks contact
geweest tussen de klokkenluider en de secretaris-generaal of andere hoge
ambtenaren? Zo ja, op welk(e) moment(en) en waarom? Wat was de aard
en inhoud van die contacten?
In de brief van 7 december 2017 schrijft u dat uw huidige beeld is dat op
individueel en op systematisch niveau opvolging door het ministerie is
gegeven aan de bewuste melding die ook in Nieuwsuur ter sprake kwam.
Ondanks deze zin acht u extern onderzoek aangewezen. Wat zijn exact de
overwegingen om extern onderzoek te laten doen? Hoe is opvolging
gegeven aan de klacht? Wat bedoelt u met het onderscheid tussen
«individueel en systematisch niveau»?
In de brief van 7 december 2017 schrijft u dat er een aantal nieuwe
instrumenten in werking is getreden. Sinds wanneer zijn deze in werking
getreden? Kunnen deze met de Kamer gedeeld worden? Zo nee, waarom
niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

6

Hoeveel klachten met betrekking tot het WODC zijn er binnen het
Ministerie van V&J geweest van 2010 tot heden? Hoe zijn deze
afgewikkeld?
Hoeveel klachten met betrekking tot invloed op onderzoek zijn er binnen
het Ministerie van V&J geweest van 2010 tot heden? Hoe zijn deze
afgewikkeld?
Is er door u zelfstandig onderzoek gelast naar andere gevallen van
beïnvloeding van onderzoek door uw ministerie? Zo ja, welke? Zo nee,
waarom niet?
WODC
Hoe is het WODC ingebed bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid en
hoe is de financiering geregeld?
Wat is de benoemingsprocedure van de directeur van het WODC?
Heeft het WODC dezelfde woordvoerder(s) als het Ministerie van Justitie
en Veiligheid?
Waarom is het WODC niet aangesloten bij het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke integriteit (LOWI)? Overweegt u een dergelijke aansluiting?
Zo nee, waarom niet?
Zijn er, naast de Nederlandse gedragscode Wetenschapsbeoefening en
het Protocol WODC, nog andere regels of voorschriften voor het WODC?
Zijn er voorschriften, (beleids)regels of andere normen voor de omgang
van (beleids)ambtenaren met het WODC?
De eerste klacht is ingediend in 2014 heeft betrekking op de periode
2011–2013. Waarom beperkt u het onderzoek tot de periode ná 2016? Bent
u bereid onderzoek te (laten) doen naar de periode vóór 2016? Zo nee,
waarom niet?
Wat was de aanleiding om het Protocol WODC in 2016 aan te scherpen?
Kunt u de besluitvorming hieromtrent naar de Kamer doen toekomen?
Bent u bereid te bekijken of en op welke wijze het WODC beter op afstand
van het ministerie kan worden gezet? Zo nee, waarom niet?
Bent u voornemens maatregelen te nemen om politieke beïnvloeding van
het WODC of enig ander onderzoeksinstituut door de ambtelijke top te
voorkomen? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Klopt het dat in 2014 door een visitatiecommissie onderzoek is gedaan
naar het WODC? Kunt u het opgeleverde rapport aan de Kamer doen
toekomen? Hoe duidt u de uitspraak dat beïnvloeding door een beleidsafdeling en sturing van bovenaf kwesties zijn die een externe visitatiecommissie niet opmerkt?
Op welke manier zult u waarborgen dat externe onderzoekscommissies
die nu zijn aangesteld om onderhavige berichtgeving en incidenten te
onderzoeken, grondiger en inhoudelijker te werk kunnen gaan, dan de
bestaande visitatiecommissie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

7

Hoe duidt u de uitspraken van drie onderzoekers3 dat de verwevenheid
van ambtenarij en onafhankelijk onderzoek groter is dan wordt gedacht?
Hoe duidt u de uitspraak van de onderzoeker, die stelde dat een onderzoek
van hem in opdracht van het Ministerie J&V aangaande acquisitiefraude
niet gepubliceerd is omdat de resultaten te gevoelig waren?4
Kan aan de Kamer een overzicht worden gezonden van alle bij de
overheid aangesloten onderzoeksinstituten? Op welke wijze zijn deze
ingebed?
Cultuur binnen J&V
Op welke wijze is de ambtelijke top naar aanleiding van de berichtgeving
van Nieuwsuur betreffende deze klacht aangesproken?
Klopt het dat in 2016 het traject «V&J Verandert» door de secretarisgeneraal is opgestart om binnen het Ministerie van V&J de gesloten
cultuur tegen te gaan en transparantie, integriteit en een veilig
werkklimaat te bevorderen? Hoe verhoudt dit verandertraject zich tot het
feit dat de klokkenluider, toen zij haar klacht begin 2017 opnieuw indiende,
geen antwoord kreeg? Waarom gebeurde dit niet, ondanks de doelen
gesteld in dit traject?
Hoeveel klachten zijn er sinds de start van het traject «VenJ Verandert»
ingediend en in hoeveel van deze gevallen zijn formele onderzoeken
gestart?
Raakt het traject «VenJ Verandert» ook aan de werkwijze en cultuur binnen
het WODC? Zo ja, kunt u hier concrete voorbeelden van geven? Zo nee,
waarom niet?
Is de directeur van het WODC aangesproken op zijn handelingen naar
aanleiding van de klacht uit 2014? Zo nee, waarom niet en bent u
voornemens dit alsnog te doen? Zo ja, welk resultaat heeft dit
opgeleverd?
Zijn er eerdere klachten wat betreft de handelingen van de zittende
directeur van het WODC ingediend? Zo ja, hoeveel en hoe is hiermee
omgegaan? Kunt u hiervan documentatie aan de Kamer doen toekomen?
Betreft het traject «VenJ Verandert» tevens het voorkomen van politieke
beïnvloeding van onderzoeksresultaten? Zo ja, u hier concrete
voorbeelden van geven? Zo nee, waarom niet?
Op welke wijze is volgens u in de onderhavige kwestie, van 2014 tot
heden, adequaat uitwerking gegeven aan het eerstgenoemde doel van het
traject «VenJ Verandert», te weten dat het ministerie meer, proactief en
open en transparant, informeert en communiceert zodat politiek en
samenleving vroegtijdig weten wat er speelt op het terrein van veiligheid
en justitie?
Kunt u concreet aangeven op welke wijze het traject «VenJ Verandert»
toegepast wordt binnen het ministerie? Kunt u aangeven op welke wijze
medewerkers en leidinggevenden concreet in aanraking komen met en
uitwerking geven aan dit traject?

3
4

NRC Next, « «Manipulatie in onderzoek is gebruikelijk»», 8 december 2017.
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

8

Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote zorg kennisgenomen van de uitzending van Nieuwsuur op 6 december jl. over de
politieke beïnvloeding van enkele wetenschappelijke onderzoeken van het
WODC. Deze leden hebben daarover vragen.
Proces rond de gewraakte onderzoeken
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of u kunt aangeven hoe en op
welke momenten tussen beleidsambtenaren en WODC-onderzoekers/
leidinggevende(n) is overlegd over de formulering van de onderzoeksvraag, de aanstelling van de onderzoekers en de begeleidingscommissie,
de gekozen onderzoeksmethodiek en de uiteindelijke formulering van de
onderzoeksuitkomsten. Kunt u de onderzoeksuitkomsten zoals oorspronkelijk geformuleerd door de betrokken onderzoekers beschikbaar stellen?
Welke passages zijn precies gewijzigd in de uiteindelijk naar de Kamer
gestuurde rapporten? Maakte de inhoud van het later, in opdracht van
onder andere de gemeente Eindhoven opgestelde rapport aanvankelijk
onderdeel uit van het oorspronkelijke concept-WODC-rapport?
Was de gang van zaken rond de genoemde onderzoeken aanleiding om
het onderzoeksprotocol aan te passen? Zo nee, wat was dan de precieze
aanleiding? Zijn er eerder signalen geweest die twijfels opriepen over de
formele en/of praktische onafhankelijkheid van het WODC? Zo ja, waarop
waren die twijfels precies gebaseerd en zijn deze twijfels ooit kenbaar
gemaakt aan de Tweede en/of Eerste Kamer? Hadden eventuele twijfels
niet noodzakelijkerwijze kenbaar gemaakt moeten worden aan de
Kamer(s) gezien het grote belang dat aan WODC-rapporten wordt gehecht
in beleids- en wetgevingstrajecten?
Vindt u dat de informatievoorziening richting de Kamer(s) in dit geval
zorgvuldig heeft plaatsgevonden? Wanneer had uw ambtsvoorganger de
Kamer(s) moeten informeren over de gemankeerde WODC-rapporten?
Inhoudelijk over onderzoek «Internationaal recht en cannabis» en
onderzoek «Het besloten club- en het ingezetenencriterium voor coffeeshops»
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de conclusie van de
onderzoekers is dat het internationaalrechtelijk drugsbestrijdingskader
geen ruimte laat voor het legaliseren, decriminaliseren, beleidsmatig
gedogen en/of anderszins reguleren. In hun inleiding hebben zij aangegeven dat andere internationaalrechtelijke afspraken dan die over
drugsbestrijding buiten beschouwing zijn gebleven. Toch concludeert u
zonder voorbehoud en in het algemeen dat er juridisch geen ruimte is
voor het reguleren van cannabisteelt ter bevoorrading van coffeeshops of
in het kader van cannabis social clubs. Meent u dat deze conclusie recht
doet aan het voorbehoud dat de onderzoekers hebben gemaakt? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet? Meent u dat de Kamer door de brief
inhoudelijk juist is geïnformeerd?
Het WODC rapport toetst de vraag in hoeverre de regulering van
cannabisteelt voor recreatief gebruik zich verhoudt tot internationaal recht
aan een beperkt aantal verdragen. Waarom is alleen voor deze verdragen
gekozen? Waarom is ervoor gekozen de overige relevante verdragen
buiten beschouwing te laten?
Hoe beoordeelt u deze keuze in het licht van de bevindingen van een
ander rapport van dezelfde onderzoekers? Is op enig moment overwogen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

9

om in het WODC onderzoek ook deze internationale verdragen mee te
nemen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is dat niet gedaan?
Kunt u de precieze onderzoeksopdracht voor het WODC rapport «Internationaal recht» aan de Kamer toesturen? Stond daar van begin af aan in dat
het onderzoek zich moest richten op verenigbaarheid van het reguleren
van cannabisteelt met de VN-drugsverdragen, of was aanvankelijk de
vraag om het te toetsen aan «internationale verdragen» en/of
«VN-verdragen»? Kortom, was de beperking van het begin af aan zo
geformuleerd?
Bij de definities stellen de onderzoekers slechts dat de term «internationaalrechtelijke ruimte» ziet op de juridische mogelijkheden die de
VN-drugsverdragen (die bepalend zijn voor de drugsbestrijdingsregimes
van alle landen die deze ondertekend hebben) en het Europees recht
(waarbinnen de lidstaten van de Europese Unie zich moeten bewegen)
aan staten laten om cannabisteelt te legaliseren, te decriminaliseren,
beleidsmatig te gedogen en/of anderszins te reguleren. Nergens in het 274
pagina’s tellende document wordt verklaard waarom niet ook andere
VN-verdragen, of andere internationale verplichtingen, zijn meegewogen
of waarom de VN-drugsverdragen als enige verdragen «bepalend» zijn
voor de drugsbestrijdingsregimes. Acht u deze definitie wetenschappelijk
gedefinieerd? Bent u bereid deze vraag mee te nemen in het onderzoek
naar het wetenschappelijk gehalte van het rapport?
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat op blz. 7 de onderzoekers stellen dat aldus de internationaal gevoerde discussie over
mensenrechten en cannabisgebruik alsmede de bestrijding van dit
gebruik niet aan bod komt. Dit betekent dat zij niet ingaan op de vraag of
cannabisgebruik wel of geen bescherming kan vinden onder fundamentele vrijheidsrechten zoals het recht op privacy, het recht op vrijheid
van meningsuiting of het recht op vrijheid van overtuiging en religie.
Evenmin komt bijvoorbeeld aan de orde of fundamentele economische,
sociale of economische rechten – zoals het recht om deel te nemen aan
het culturele leven, het recht op zelfbeschikking, het recht om de
voordelen te genieten van wetenschappelijke vooruitgang, het recht van
kinderen om te worden beschermd tegen drugs en het recht op
gezondheid – voor staten mogelijkheden of zelfs verplichtingen inhouden
om een afwijkend drugsbeleid te hanteren en of de regulering van
cannabisteelt daarvan onderdeel zou kunnen zijn.
Gezien deze expliciete beperking, acht u het waarschijnlijk dat dit
onderzoek een volledig antwoord geeft op de vraag hoe de regulering van
cannabisteelt voor recreatief gebruik zich verhoudt tot internationaal recht
in den brede?
Hebben de onderzoekers wel eens aangegeven dat de conclusies wellicht
anders zouden kunnen uitpakken als ook de mensenrechtelijke kant zou
worden onderzocht, zoals zij wel hebben gedaan in hun onderzoek
«Internationaal Recht en cannabis II, Regulering van cannabisteelt en
-handel voor recreatief gebruik: positieve mensenrechtenverplichtingen
versus VN-drugsverdragen»?
De aan het woord zijnde leden vragen een reactie op de conclusie in het
onderzoek «Internationaal Recht en cannabis II, Regulering van cannabisteelt en -handel voor recreatief gebruik: positieve mensenrechtenverplichtingen versus VN-drugsverdragen» dat het gereguleerd toestaan van
cannabisteelt en -handel voor recreatief gebruik omwille van belangen
van individuele en volksgezondheid, veiligheid en criminaliteitsbestrijding, kan steunen op positieve verplichtingen die uit internationale
mensenrechtenverdragen voortvloeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

10

Graag ontvangen deze leden ook een reactie op de conclusie dat aan die
positieve mensenrechtenverplichtingen ingevolge het internationaal recht
prioriteit moet worden toegekend boven de verplichtingen uit de
VN-drugsverdragen ingeval deze met elkaar strijden.
Bent u van mening dat er juridisch geen ruimte is voor het reguleren van
cannabisteelt ter bevoorrading van coffeeshops? Zo ja, betekent dit dat de
plannen uit het regeerakkoord lijnrecht in strijd met het internationaal
recht zijn? Zo nee, welke bepalingen in het internationaal recht geven
aanleiding om toch enige ruimte te zien? Hoe verhoudt dit laatste
standpunt zich tot de bevindingen van de Minister van Veiligheid en
Justitie zoals verwoord in de brief van 21 maart 2014?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of u kunt aangeven welke
onderzoeksvragen, onderzoeksmethodologie, onderzoeksbevindingen en
-conclusies van het rapport «Het besloten club- en het ingezetenencriterium voor coffeeshops» naar aanleiding van inbreng vanuit de ambtelijke lijn zijn aangepast? Welke gevolgen heeft dat voor de interpretatie
van het effect van het club- en ingezetenencriterium? Klopt het dat in het
conceptrapport werd geconstateerd dat er zich nauwelijks problemen of
gevallen van overlast van drugstoerisme voordeden bij de verkoop van
wiet aan buitenlanders? Waarom is in dit geval gekozen voor een
prevalentieonderzoek en niet voor, bijvoorbeeld, de bij de Belastingdienst
beschikbare gegevens? Geeft prevalentieonderzoek niet structureel te lage
gebruikscijfers weer, waardoor de omvang van de export disproportioneel
te hoog uitvalt? Klopt het dat het WODC gewezen is op de problemen die
de gekozen onderzoeksmethode met zich bracht? Zo ja, wat is met deze
fundamentele kritiek gedaan? Wat vindt u van de oorspronkelijke
conclusie in dit rapport dat de overlast rond coffeeshops beheersbaar is?
Deelt u de mening dat het hier gaat om het welbewust geweld aandoen
van de werkelijkheid? Zo nee, waarom niet?
Voornoemde leden vragen of u bereid bent ten aanzien van de genoemde
rapporten en eventuele andere gemanipuleerde rapporten de eerder
ingenomen kabinetsstandpunten en beleidswijzigingen te heroverwegen?
Zo nee, waarom niet?
De aan het woord zijnde leden hebben helaas moeten concluderen dat er
jarenlang discussie is gevoerd over de legalisering van softdrugs op basis
van verkeerde informatie. Kunt u bevestigen dat de resultaten en
conclusies van verschillende WODC-onderzoeken aangaande het
drugsbeleid jarenlang gemanipuleerd zijn? Zo ja, om welke onderzoeken,
resultaten en conclusies gaat het precies? Zo nee, hoe verklaart u de
berichtgeving van Nieuwsuur en de NOS hieromtrent dan?
Voorts vragen voornoemde leden welke onderdelen van het drugsbeleid
door deze «politieke onderzoeken» beïnvloed zijn en op welke manier. Ook
vragen zij wat de gevolgen zijn voor het toekomstige drugsbeleid.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen u te reflecteren op de vraag of
dit één van de exponenten is van de heersende ongewenste cultuur op
het departement van JenV. Het ministerie zou te intern gericht zijn en
informatie binnenskamers houden.
Hoe wilt u waarborgen dat een «constructieve relatie», zoals u wenst te
hebben met het WODC, geen afbreuk doet aan de onafhankelijkheid van
het WODC? Meent u dat het mogelijk moet zijn over een specifiek
onderzoek, lopende het onderzoek van gedachten te kunnen wisselen met
de onderzoekers? De secretaris-generaal heeft naar verluidt in een interne
brief laten weten dat ambtenaren «van gedachten moeten kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

11

wisselen» met het WODC. Zitten u en uw secretaris-generaal helemaal op
één lijn hierover?
Kunt u uw opvattingen over de ambtelijke verhoudingen tot de onder de
directe verantwoordelijkheid van uw ministerie ressorterende onafhankelijke diensten, instanties en organisaties nader preciseren? Welke
onderlinge contacten acht u met andere woorden oirbaar en waar liggen
de precieze grenzen? Deelt u de mening dat deze constructieve relatie zich
louter mag beperken tot vragen die raken aan de wetenschappelijke
validatie van het uitgevoerde onderzoek en in niets mag leiden tot het
aanzetten tot het herformuleren naar politiek gewenste uitkomsten? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, welke extra maatregelen treft u om dit soort
vormen van beïnvloeding te voorkomen?
Bent u het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat de huidige
stand van zaken een breder onderzoek rechtvaardigt dan u heeft
toegezegd in uw brief? Bent u het met deze leden eens dat het vaststellen
of een onderzoek voldoet aan de wetenschappelijke standaard een te
marginale toets is om de vraag te beantwoorden of sprake is van
manipulatie van onderzoeksuitkomsten? Bent u het met voornoemde
leden eens dat het mogelijk is dat een onderzoek aan wetenschappelijke
standaarden voldoet, en dat tegelijkertijd sprake kan zijn geweest van
(poging) tot inhoudelijke beïnvloeding door ambtenaren van het ministerie? Bent u daarom bereid te laten onderzoeken of sprake is geweest van
beïnvloeding?
Bent u bereid de in de diverse media geuite beweringen dat beïnvloeding
door Justitie van beleidsonderzoek «gebruikelijk» was te onderzoeken?
Bent u bereid het door u aangekondigde onderzoek te verbreden naar
andere afgesloten en lopende WODC- en overige uitbestede onderzoeken?
Kunt u aangeven hoe vaak het is voorgekomen dat ambtenaren conclusies
en/of aanbevelingen van in opdracht van het ministerie opgeleverd
onderzoek, van WODC of van derden, wilden aanpassen of hebben
aangepast? Is het voorgekomen dat conceptrapporten überhaupt niet zijn
gepubliceerd, en zo ja in welke gevallen? Bent u bereid deze
niet-gepubliceerde rapporten alsnog openbaar te maken?
Bent u bereid te onderzoeken of, en zo ja hoe politieke beïnvloeding heeft
plaatsgevonden bij andere, onder J&V ressorterende onafhankelijke
instanties zoals bijvoorbeeld de Inspectie Justitie en Veiligheid? Zo nee,
waarom niet?
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie zijn geschokt en verontwaardigd door de
onthullingen van Nieuwsuur, de uitzending van 6 december 2017, over de
misstanden bij de totstandkoming van vermeende onafhankelijke
wetenschappelijke onderzoeken. Deze leden dachten tot nu toe te kunnen
vertrouwen op de kwaliteit van de onderzoeken die door het WODC zijn
verricht. Achteraf ten onrechte, nu blijkt dat hier politieke sturing op heeft
gezeten. De brief die hierover op 7 december 2017 naar de Tweede Kamer
is gestuurd leidt tot veel kritische vragen en opmerkingen van voornoemde leden. Zij missen een kritische analyse hoe dit heeft kunnen
gebeuren en hoe diepgeworteld het probleem is. Daarnaast vinden zij dat
veel ruimer moet worden bekeken welke onderzoeken nog meer
«besmet» zijn. Ook missen de aan het woord zijnde leden in de brief wat
er moet gebeuren om deze problemen in de toekomst te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

12

Vragen over de drugsonderzoeken
De leden van de SP-fractie hebben helaas moeten concluderen dat we
jarenlang discussie gevoerd hebben over de legalisering van softdrugs op
basis van verkeerde informatie. Kunt u bevestigen dat de resultaten en
conclusies van verschillende WODC-onderzoeken aangaande het
drugsbeleid jarenlang gemanipuleerd zijn? Zo ja, om welke onderzoeken,
resultaten en conclusies gaat het precies? Zo nee, hoe verklaart u de
berichtgeving van Nieuwsuur en de NOS hieromtrent dan?5
Voorts vragen de leden van de SP-fractie welke onderdelen van het
drugsbeleid door deze «politieke onderzoeken» precies beïnvloed zijn en
op welke manier. Ook vragen zij de wat de gevolgen zijn voor het
toekomstige drugsbeleid.
De leden van de SP-fractie merken op dat in het WODC onderzoek
«Internationaal recht en cannabis», werd geconcludeerd dat internationale
verdragen het niet zouden toelaten dat er geëxperimenteerd zou worden
met het legaal bevoorraden van coffeeshops. Kunt u aangeven of deze
uitspraak destijds feitelijk juist was, of dat hij was ingegeven door een
politieke mening? In het verlengde daarvan vragen deze leden of
internationaal recht het op dit moment toelaat dat coffeeshops legaal
worden bevoorraad, al dan niet in experimentele vorm. Graag ontvangen
voornoemde leden op deze vraag een gedegen onderbouwde reactie.
De leden van de SP-fractie merken op dat in het WODC-onderzoek «De
export van in Nederland geteelde cannabis» is geschreven dat 31% tot
96% van de Nederlandse wietteelt een buitenlandse bestemming zou
hebben. Zijn deze cijfers feitelijk juist of zijn deze het resultaat van
politieke beïnvloeding? Graag ontvangen voornoemde leden een gedegen
onderbouwde reactie op deze vraag.
Meer in het algemeen vragen de aan het woord zijnde leden op welke
wijze u gaat onderzoeken of bij aan drugsbeleid gerelateerde
WODC-onderzoeken sprake is geweest van politieke druk, dan wel
politieke beïnvloeding. Gaat u daarbij specifiek onderzoeken hoe en
waarom mogelijk politieke druk is uitgeoefend op wetenschappelijk
onderzoek? Zo nee, waarom niet? Weet u met welke motieven nu eigenlijk
deze politieke druk is uitgeoefend? Zo nee, bent u bereid te onderzoeken
waarom het nodig was de Kamer, juist op dit thema, de afgelopen jaren zo
duidelijk van onjuiste of in ieder geval sterk gekleurde informatie te
voorzien?
Nu we weten dat het fundament van het beleid van de afgelopen jaren op
politiek gestuurde onderzoeken is gebaseerd, welke gevolgen hebben de
onthullingen van Nieuwsuur volgens u dan voor dit fundament?
Deelt u de mening dat eventuele vervolg- of herstelonderzoeken in
principe alleen nog maar gedaan kunnen worden door onafhankelijke
wetenschappers en onafhankelijke onderzoeksinstituten die in geen
enkele wijze iets te maken hebben gehad met eerder WODC-onderzoek
aangaande het drugsbeleid? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke wetenschappers en onderzoeksinstituten zullen voortaan voor onderzoeken
aangaande het drugsbeleid ingeschakeld gaan worden?

5

Zie: https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2206295-onderzoek-naar-nederlands-drugsbeleid-jarenlanggemanipuleerd.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

13

De burgemeester van Breda, Depla zei in de uitzending van Nieuwsuur op
7 december 2017 dat het huidige beleid maar één winnaar kent, namelijk:
de criminelen die de lachende derde zijn van ons halfslachtige gedoogbeleid. Deelt u die conclusie eens? Zo nee, waarom niet?
Hoogleraar bestuurskunde Kasper van den Berg zei in dezelfde uitzending
van Nieuwsuur aangaande de uitgevoerde WODC-onderzoeken het
volgende:
1) De ambtenaren hadden geen druk uit mogen oefenen om de inhoud
te veranderen van het onderzoek.
2) Het WODC had met de eigen regels in de hand de rug recht moeten
houden om de eigen onafhankelijkheid te waarborgen.
3) En de bewindspersoon heeft de taak om eventueel andere gezichtspunten dan hem wenselijk zijn te omarmen.
Kunt u bevestigen dat geen van bovenstaande drie punten zijn gehonoreerd, maar deze regels stuk voor stuk zijn geschonden? Zo nee, welke
regel(s) is/zijn volgens u niet geschonden en waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen of u van mening bent dat de Kamer op
het gebied van het drugsbeleid steeds juist, zorgvuldig en volledig is
geïnformeerd. Kunt u uw antwoord toelichten?
Deze leden werpen de vraag op of hier geen sprake is van wetenschapsfraude, valsheid in geschrifte. Er is immers doelbewust gesjoemeld met
onder andere onderzoeksgegevens en onderzoeksresultaten, zodat bewijs
is gecreëerd dat het regeringsbeleid zou ondersteunen. Wordt dit ook
onderzocht? Zo nee, waarom niet?
Overige vragen
De leden van de SP-fractie vragen hoe groot volgens u het probleem is.
Zowel qua ernst als qua omvang. In de uitzending van Nieuwsuur leek u
te suggereren dat het hier mogelijk om een incident ging. Erkent u
inmiddels, o.a. gelet op het feit dat er zo openlijk en schaamteloos
gemaild is over het beïnvloeden door beleidsambtenaren van «onafhankelijke» onderzoeken, en gelet op alle signalen en berichten die tijdens en na
de uitzending naar buiten zijn gekomen, dat het hier om een structureel
(cultuur)probleem gaat? Wat is uw eigen oordeel over deze manier van
werken?
Ook vragen deze leden of dit probleem niet wordt onderschat op het
ministerie, nog steeds. In het AD is te lezen dat enkele dagen na de
uitzending van Nieuwsuur de secretaris-generaal in een interne brief aan
de medewerkers van het Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft
geschreven dat medewerkers van beleid van gedachten moeten kunnen
wisselen «met hun collega’s van het WODC» als het gaat over de vraag
«wat» onderzocht wordt. Daar kunnen ze zelfs over van mening
verschillen, als ze er maar op een professionele manier uitkomen met
elkaar en met respect voor ieders rol, schijnt de secretaris-generaal te
hebben geschreven. Is hiermee niet juist aangetoond dat het probleem
onderschat wordt, nog steeds, omdat de kern van het probleem nu juist
politieke sturing op (onafhankelijke) wetenschappelijke onderzoeken is?
Hoe kan het probleem opgelost worden zo lang er op deze manier wordt
gedacht?
Daarnaast vragen voornoemde leden of het waar is dat daags na de
Nieuwsuur-uitzending de directeur van het WODC een bijeenkomst heeft
gehad met zijn personeel, waarbij de strekking van het verhaal hoofdzakelijk was dat er niet zo heel veel bijzonders aan de hand was. Een en
ander had niet mogen gebeuren maar zo ingrijpend was het nu ook weer
niet. Klopt het dat dit de sfeer was op deze bijeenkomst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

14

Temeer, omdat in de klacht, in het bezit van Nieuwsuur, ook uitdrukkelijk
de rol van deze directeur aan de orde komt. Als de gang van zaken zoals
beschreven in de klacht juist is, dan roept dat de vraag op op welke wijze
de Minister samen met deze directeur van het WODC orde op zaken gaat
stellen en gaat zorgen voor duidelijke scheiding van rollen. Graag een
toelichting hierop.
Externe onderzoeken
De leden van de SP-fractie lezen dat er twee externe onderzoeken zullen
plaatsvinden, die allebei door onafhankelijke externen zullen worden
uitgevoerd. Na de misstanden bij het WODC spreekt het voor zich dat u
wat meer moet vertellen over deze onafhankelijke onderzoeken door
externen. Hoe wordt de onafhankelijkheid gewaarborgd? In hoeverre zal
het ministerie zich afzijdig houden en zich dus niet bemoeien met de
totstandkoming van de inhoud en de resultaten? Aan welke externen
wordt gedacht? Zullen deze externen geen enkele band hebben met het
ministerie, de regering en het WODC? Graag hierover een duidelijke en
uitgebreidere toelichting.
Het is goed dat onderzoek wordt gedaan naar de naleving van het
protocol uit 2016. Maar deze leden vinden het volstrekt onlogisch dat niet
wordt gekeken naar de wijze waarop de onafhankelijkheid vóór die tijd
werd gewaarborgd. Waarom zo beperkt? Dat er sinds 2016 een aangescherpt protocol ligt, betekent niet dat de regels en normen die ook voor
2016 gelden voor waarborging van onder andere wetenschappelijke
kwaliteit, onafhankelijkheid, integriteit en transparantie niet geschonden
zijn. De totstandkoming van de onderzoeken uit 2013 en 2014 bewijzen
dat. Waarom wordt geen onderzoek gedaan naar de waarborging van de
wetenschappelijke kwaliteit voor augustus 2016? De leden van de
SP-fractie willen weten welke onderzoeken nog meer «besmet» zijn.
Waarom onderzoekt u niet of er meer rapporten zijn die tot stand zijn
gekomen mede door inmenging van het Ministerie van JenV? En waar
dus de onafhankelijkheid en wetenschappelijke kwaliteit onvoldoende
gewaarborgd was? Deze leden denken daarbij aan een serieuze onderzoekscommissie, zoals die bijvoorbeeld ingezet is bij de onderzoeken naar
de bonnetjesaffaire. Wat vindt u hiervan? Kunnen de antwoorden worden
toegelicht?
Voor de aan het woord zijnde leden is het de vraag of een dergelijk
onderzoek zich zou moeten beperken tot WODC-onderzoeken. Ook
onderzoeken van andere onderzoeksbureaus, waarbij het Ministerie van
Justitie opdrachtgever was, zouden beïnvloed kunnen zijn. Diverse
signalen wijzen hierop.
Deze leden wijzen hiertoe bijvoorbeeld op de passage uit een artikel uit
het NRC Handelsblad, waarin staat dat ambtelijke invloed voor de ervaren
onderzoeker Wynsen Faber, die met zijn eigen onderzoeksbureau
regelmatig in opdracht van het WODC werkte, reden was om geen
onderzoeken voor het WODC meer te doen. Te vaak maakte hij mee dat
ambtenaren conclusies wilden veranderen, aanbevelingen aanpasten of
een rapport überhaupt niet wilden publiceren. Graag ontvangen deze
leden een uitgebreide reactie hierop.
Begrijpen de aan het woord zijnde leden het voorts goed dat er voor
augustus 2016 ook een protocol gold? Kan het protocol zoals deze gold
voor de wijziging in 2016 ook aan de Kamer worden gezonden met daarbij
aangegeven de doorgevoerde wijzigingen of aanvullingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

15

De leden van de SP-fractie vragen of er bij het onderzoek van de visitatiecommissie in 2014 ook daadwerkelijk is gekeken naar de inhoud van de
rapporten, of voornamelijk naar het proces. Met andere woorden, kan zo’n
visitatiecommissie dit soort politieke sturing eigenlijk wel opmerken? En
waarom worden er maar acht rapporten bekeken, terwijl dit slechts 1% is
van het totale aantal van 682 dat ofwel door het WODC zelf ofwel door
externen is uitgevoerd? Heeft de visitatiecommissie zelf deze acht
rapporten uitgezocht of zijn zij door anderen aangedragen en door wie
dan?
Afhandeling melding
De leden van de SP-fractie zijn geschrokken van de wijze waarop er met
medewerkers van het WODC wordt omgegaan. Er wordt onderzoek
gedaan naar de wijze waarop de klacht over de inmenging van het
Ministerie van JenV destijds is afgehandeld, wederom door een externe
commissie. Wat voor mensen worden in deze commissie benoemd en hoe
wordt gewaarborgd dat zij onafhankelijk kunnen opereren van het
Ministerie van JenV en het WODC?
Ook willen voornoemde leden weten op welke manier «JenV-Verandert»
gaat zorgen voor een dusdanige cultuurverandering dat het niet meer
normaal is om informeel overleg te hebben tussen ambtenaren en WODC.
Welke rol ziet u voor uzelf weggelegd bij de waarborging van de onafhankelijkheid van wetenschappelijk onderzoek?
Toekomst WODC
De leden van de SP-fractie pleiten ervoor om het WODC los te koppelen
van het ministerie en dus geen onderdeel meer uit te laten maken
daarvan. Het ministerie heeft immers aangetoond niet met deze verantwoordelijkheid om te kunnen gaan. Het WODC zou niet meer gehuisvest
moeten zijn in hetzelfde gebouw als genoemd ministerie, zodat het niet
meer normaal is om even de lift te pakken en bij elkaar naar binnen te
lopen. Informeel overleg tussen de afdeling beleid en de onafhankelijke
onderzoekers is riskant en voorts nergens voor nodig. Graag ontvangen
deze leden een reactie op dit voorstel.
De aan het woord zijnde leden vragen een reactie op de toespraak van de
directeur-generaal Rechtshandhaving en Rechtspleging van het Ministerie
van slechts twee weken geleden, waarbij letterlijk gesteld is dat daarom
intensieve samenwerking tussen beleidsmakers en wetenschappers in
haar ogen onmisbaar is (https://medium.com/@AnitaVegter/dgrr-columnvsnu-impactfestival-23-november-2017-ccf26753ab19). Hoe kijkt u met de
kennis van nu naar deze opmerking?
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de genoemde brief. Dit nieuws heeft deze leden bijzonder verontrust.
Zij zijn van mening dat de uitzending van Nieuwsuur in ieder geval in
twee gevallen aantoont dat een onderzoek van het WODC niet de
wetenschappelijke onafhankelijkheid en inhoud heeft die nodig is. Die is
nodig omdat onderzoeken van het WODC vaak de basis voor beleidsvorming bij uw departement vormen, dienen als onderbouwing van dat
beleid en in de Tweede Kamer vaak als uitgangspunt voor meningsvorming gelden. Het is daarom bijzonder kwalijk dat om politiek
opportune redenen de uitkomsten van een dergelijk onderzoek gemanipuleerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

16

De leden van de PvdA-fractie lezen dat u een drietal maatregelen
aankondigt. Dat er een onafhankelijke toets naar de toets naar de
wetenschappelijke standaard van bovengenoemde rapporten komt achten
deze leden vanzelfsprekend. Hoe gaat dit onderzoek vormgegeven
worden, wie gaat het uitvoeren en hoe en door wie wordt beslist wie de
onderzoekers zijn en wat de onderzoeksvragen worden?
Deze leden zijn juist vanwege de niet integere betrokkenheid van het
Ministerie van V&J in het verleden er nu niet meteen van overtuigd dat de
aangekondigde toets zelf wel volgens de daarvoor geldende wetenschappelijke en ethische standaarden gaat verlopen. Bent u daarom van plan de
opzet van die toets, de samenstelling van de onderzoekers en de
onderzoeksvragen in overleg met de Kamer vast te stellen? Zo nee,
waarom niet? Deelt u de mening dat de uitkomst van die toets niet eerst
aan u of uw ambtenaren dient de worden voorgelegd maar rechtstreeks,
tegelijkertijd en ongeclausuleerd naar zowel u als de Kamer dient te
worden gestuurd? Zo nee, waarom niet?
Voornoemde leden lezen in de brief ook dat er een extern onderzoek komt
naar hoe er sinds de inwerkingtreding van het protocol in 2016 wordt
gewerkt in de relatie WODC en beleidsafdelingen. De aan het woord zijnde
leden achten dat echter niet afdoende. Veel rapporten van het WODC
stammen van voor die tijd en vormden of vormen nog steeds een
uitgangspunt voor beleid en besluitvorming. Ook de wetenschappelijke
waarde van die rapporten moet daarom boven iedere twijfel verheven
zijn. Toch merken deze leden op dat onderzoeken van vóór de inwerkingtreding van het Protocol geen onderwerp van enige toets worden. De
leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het wel degelijk nodig is te
weten of de praktijken rondom de twee rapporten met betrekking tot wiet
een uitzondering of eerder regel waren. Daarvoor moeten ook andere
rapporten tegen het licht gehouden worden. Bent u daarom bereid, in
overleg met de Kamer, tenminste tien onderzoeken aan te wijzen die bij
wijze van steekproef getoetst moeten worden op wetenschappelijke
inhoud en onafhankelijkheid? Zo ja, hoe gaat u dit bewerkstelligen? Zo
nee, waarom niet?
Deelt u de mening van voornoemde leden dat de conclusie van de
onafhankelijke visitatiecommissie dat het WODC zich kenmerkt als
zelfstandige onafhankelijke onderzoeksafdeling binnen het Ministerie van
Veiligheid en Justitie in het licht van de bevindingen van Nieuwsuur en de
daaraan ten grondslag liggende klacht, in een ander daglicht is komen te
staan? Zo ja, welke conclusies verbindt u hieraan? Zo nee, waarom niet?
Hoe past het feit dat er met de genoemde klacht jarenlang tot aan de
recente uitzending van Nieuwsuur aan toe grotendeels genegeerd en
gebagatelliseerd is, met het door u genoemde algemene beleid dat de
secretaris-generaal bij zijn aantreden in 2015 uiteen heeft gezet om het
departement te veranderen namelijk om van het departement een open
en transparante organisatie te maken, waarin tegenspraak wordt
gewaardeerd, en gezichtspunten onverdund bij de ambtelijke en politieke
top terecht komen. Deelt u de mening dat hoewel dit beleid in 2015 is
ingezet en gezien het feit dat er daarna toch nog jarenlang niet echt iets
met de klacht is gebeurd, op zijn best aangeeft dat er op het departement
nog allerminst sprake is van een open en transparante cultuur waar
tegenspraak wordt gewaardeerd en bij de top terecht moeten komen? Zo
ja, welke conclusies verbindt u hieraan? Zo nee, waaruit blijkt dan dat die
cultuuromslag wel plaats heeft gevonden?
Is het waar dat de directeur van het WODC na de onthullingen in
Nieuwsuur over zijn objectiviteit, tegen medewerkers heeft gezegd dat er
niet zo veel bijzonders aan de hand is? Zo ja, hoe oordeelt u over deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

17

uitspraak? Zo nee, hoe heeft de directeur deze onthullingen dan wel
geduid?
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van
bovengenoemde brief. Deze leden hebben op een aantal punten behoefte
aan een nadere toelichting.
De leden van de ChristenUnie-fractie hechten grote waarde aan de
onafhankelijke positie van het WODC als wetenschappelijk onderzoeks- en
kenniscentrum op het terrein van Justitie en Veiligheid. Terecht stelt u dat
de integriteit van het WODC boven elke twijfel verheven dient te zijn. U
zult daarom ten aanzien van de rapporten die onderwerp waren van de
uitzending van Nieuwsuur onafhankelijk laten toetsen of deze rapporten
voldoen aan de wetenschappelijke standaard. Deelt u de mening dat de
integriteitsvraag zich niet beperkt tot deze twee rapporten? Kunt u
uitsluiten dat er ten aanzien van andere rapporten sprake is geweest van
opdrachten van de politieke top of beleidsambtenaren aan het WODC om
formuleringen, uitkomsten, onderzoeksmethoden of veronderstellingen
die ten grondslag liggen aan het onderzoek aan te passen of anderszins te
veranderen? Heeft u kennis van andere rapporten waar hiervan sprake is
geweest?
Voornoemde leden merken op dat u de Kamer wijst op het positieve
oordeel van de onafhankelijke visitatiecommissie. Dit oordeel is onder
andere tot stand gekomen op basis van een achttal rapporten van het
WODC. Heeft de visitatiecommissie ook inzicht gehad in de correspondentie tussen het WODC en het ministerie gedurende het onderzoek,
voorafgaand aan de oplevering van de definitieve rapporten? Maakte deze
correspondentie deel uit van de dossiers die ter beschikking zijn gesteld
van de visitatiecommissie?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat in augustus 2016 het
protocol is aangescherpt. Was hier aanleiding voor, anders dan het
algemene beleid dat de secretaris-generaal bij zijn aantreden in 2015
uiteen heeft gezet?
U schrijft dat u expliciet zult laten nagaan door een onafhankelijke nader
in te stellen externe klachtencommissie of de klacht is behandeld met
inachtneming van het toen geldende protocol en andere geldende
regelgeving. Is hier al iets over te zeggen? Zo nee, wanneer kunnen zij de
uitkomst hiervan dan verwachten?
Tot slot vragen de leden van de ChristenUnie-fractie naar de rol van
medewerkers van het ministerie in de begeleidingscommissies van
onderzoeken van het WODC. Volgens de «Wegwijzer voor contractonderzoek» van het WODC, gedateerd in 2017, is er altijd een medewerker
van de beleidsdirectie (ambtenaar J&V) die het onderzoek heeft aangevraagd lid van de begeleidingscommissie. Uit afgeronde onderzoeken
blijkt dat er soms ook meerdere ambtenaren van het ministerie in de
begeleidingscommissie zitting hebben. Waarom is ervoor gekozen een
medewerker van de beleidsdirectie plaats te laten nemen in een begeleidingscommissie? Wat is de rol van deze medewerker(s) in de begeleidingscommissie? Kunt u reflecteren op de wenselijkheid van deze
constructie in het licht van het belang van de onafhankelijkheid en
integriteit van het onderzoek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

18

II. Reactie van de Minister van Justitie en Veiligheid
Inleiding
Naar aanleiding van de uitzending van Nieuwsuur d.d. 6 december 2017
over het WODC heeft uw Kamer mij vragen gesteld via een schriftelijk
overleg. Ik hecht eraan om deze vragen zo voortvarend en zorgvuldig
mogelijk te beantwoorden. Hieronder zet ik mijn werkwijze daartoe uiteen.
Uw Kamer heeft het voornemen om aanstaande woensdag 20 december
tijdens een Algemeen Overleg (AO) te debatteren over het coffeeshopbeleid. Met het oog hierop heb ik getracht met voorrang die vragen uit het
schriftelijk overleg te beantwoorden die mijns inziens een (beleidsmatige)
relatie hebben met de in dit AO geagendeerde onderwerpen. Deze selectie
van vragen heb ik vervolgens van een nummering voorzien. De
antwoorden op de betreffende vragen vindt u in de bijlage bij deze brief.
Uw Kamer heeft mij daarnaast uitgenodigd voor een debat na het
Kerstreces over de onafhankelijkheid van het onderzoeksinstituut WODC.
Ik streef ernaar u de beantwoording van de vragen die betrekking hebben
op dit debat zo spoedig mogelijk te doen toekomen, in ieder geval voor
het einde van het aanstaande Kerstreces.
Ten slotte ziet een deel van de door uw Kamer bij het schriftelijk overleg
gestelde vragen op de uitkomsten van de door mij aangekondigde
onderzoeken. Vandaag heb ik u per brief geïnformeerd over de nadere
invulling van de in de brief van 7 december jl. genoemde externe
onderzoeken. Zodra deze onderzoeken zijn afgerond zal ik uw Kamer
informeren en vragen die daarop betrekking hebben, met inbegrip van de
door het lid Van Nispen (SP) bij de regeling van werkzaamheden van
7 december jl. gestelde vragen, zo spoedig mogelijk beantwoorden.
VVD
Vraag 1
De leden van de VVD-fractie vragen of er naar uw oordeel in 2013 en 2014
politieke druk is uitgeoefend op de twee onderzoeken naar het drugsbeleid. Zo ja, hoe oordeelt u daarover? Wat zijn de precieze inhoudelijke
wijzigingen die in de onderzoeken zijn doorgevoerd?
CDA
Vraag 2
De leden van de CDA-fractie hebben vragen over de in de interne klacht
genoemde onderzoeken. Onderdeel van de klacht is dat klager het onjuist
vindt dat een conclusie uit het onderzoek «Het Besloten club- en het
Ingezetencriterium voor coffeeshops» uit 2013 herschreven diende te
worden. Kunt u aangeven wat de motivatie was achter deze herschrijving?
Hoe beoordeelt u deze herschrijving? Deelt u de mening van de klager dat
dit een aanzienlijke inhoudelijke wijziging is van de conclusie.
Antwoord 1 en 2
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van 19 december 2017 aan uw
Kamer6 zal een externe onderzoekscommissie worden gevraagd in ieder
geval een antwoord te geven op de vraag of er in het proces van
opdrachtformulering, keuze van de methodologie, uitvoering en
6

Brief Minister van Justitie en Veiligheid aan Tweede Kamer van 19 december 2017 betreffende
«Maatregelen naar aanleiding van uitzending Nieuwsuur d.d. 6 december 2016», Kamerstuk
28 844, nr. 131

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

19

begeleiding van het onderzoek sprake is geweest van onbehoorlijke
beïnvloeding die de onafhankelijkheid van de onderzoekers heeft
aangetast. Zoals gebruikelijk worden aan uw Kamer definitieve versies
van onderzoeksrapporten toegezonden. Ik acht het van het grootste
belang dat de onderzoekscommissie in alle vrijheid haar werkzaamheden
kan verrichten. Ik zal alle informatie die berust bij mijn ministerie en die de
commissie nodig acht om haar werkzaamheden te kunnen verrichten, aan
de commissie ter beschikking stellen. Ik vind het niet passend om, los van
de werkzaamheden van de commissie, conceptversies van rapporten die
in de loop van het onderzoek door de onderzoekers zijn opgesteld, aan uw
Kamer te verstrekken. Ik wacht de bevindingen van de onderzoekscommissie af. Tot die tijd onthoud ik mij van een oordeel.
D66
Vraag 3
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat de toenmalig Minister
van Veiligheid en Justitie in 2013 sturing wilde hebben op de uitvoering
van het onderzoek naar de wietpas door het WODC. Zo ja, op welke wijze
uitte hij dit? Zo nee, waarom werd de uitvoering van het onderzoek dan
aangepast?
Antwoord 3
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief aan uw Kamer van 19 december
20177 wordt een externe onderzoekscommissie gevraagd in ieder geval
een antwoord te geven op de vraag of er in het proces van opdrachtformulering, keuze van de methodologie, uitvoering en begeleiding van het
onderzoek sprake is geweest van onbehoorlijke beïnvloeding die de
onafhankelijkheid van de onderzoekers heeft aangetast. Ik wacht de
bevindingen van de onderzoekscommissie op dit punt af. Tot die tijd
onthoud ik mij van een oordeel.
Vraag 4
Dezelfde leden vragen of de originele eerste versie van het rapport over
de wietpas van juni 2013 (zoals naar verwezen in de klacht van de
klokkenluider) aan de Kamer kan worden gestuurd, met daarin gemarkeerd de wijzigingen die zijn doorgevoerd naar aanleiding van
commentaar van de beleidsafdeling en ambtelijke top?
Antwoord 4
Zoals gebruikelijk worden aan uw Kamer definitieve versies van onderzoeksrapporten toegezonden. Ik acht het van het allergrootste belang dat
de onderzoekscommissie in alle vrijheid haar werkzaamheden kan
verrichten. Ik zal alle informatie die berust bij mijn ministerie en die de
commissie nodig heeft om haar werkzaamheden te kunnen verrichten,
aan de commissie ter beschikking stellen. Ik vind het niet passend om, los
van de werkzaamheden van de commissie, conceptversies van rapporten
met daarin gemarkeerde wijzigingen aan uw Kamer te verstrekken.
Vraag 5
Voornoemde leden vragen welke druggerelateerde onderzoeken sinds
Rutte-I in opdracht of mede in opdracht van J&V zijn uitgevoerd. Welke
zijn daarbij uitgevoerd door het WODC? Welke niet, en hoe was dan de
constructie? Zijn er druggerelateerde onderzoeken uitgevoerd in opdracht
van J&V en/of VWS die niet gepubliceerd mochten worden? Zo ja, welke
en waarom? Kunt u deze documenten alsnog aan de Kamer sturen.
7

Brief Minister van Justitie en Veiligheid aan Tweede Kamer van 19 december 2017 betreffende
«Maatregelen naar aanleiding van uitzending Nieuwsuur d.d. 6 december 2016», Kamerstuk
28 844, nr. 131

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

20

Antwoord 5
Als bijlage bij deze brief is een voorlopig overzicht bijgevoegd8 van
druggerelateerde onderzoeken die sinds het kabinet Rutte I zijn uitgevoerd
in opdracht van het Ministerie van JenV. Daarbij is aangegeven of het
onderzoek is verricht door een derde partij in opdracht van het WODC,
door het WODC zelf of zonder betrokkenheid van het WODC. Uw Kamer
zal zo spoedig mogelijk een aangevuld overzicht ontvangen waarin de
ontbrekende data en – indien van toepassing – nu nog ontbrekende
onderzoeken zullen worden toegevoegd.
Vraag 6
De Staatssecretaris van VWS was destijds coördinator van het drugsbeleid. Was het Ministerie van VWS op de hoogte van het beïnvloeden of
manipuleren van rapporten van het WODC door de beleidsafdeling van
het Ministerie van J&V? Zo ja, welk gevolg heeft VWS hieraan gegeven?
Antwoord 6
Mede namens de Minister voor Medische Zorg en Sport hecht ik eraan op
te merken dat de in de vraag besloten conclusie dat sprake is geweest
«van het beïnvloeden of manipuleren van rapporten van het WODC door
de beleidsafdeling van het Ministerie van J&V» ter beoordeling aan de
externe onderzoekscommissie is. De bevindingen van deze commissie
zullen antwoord moeten geven op de vraag of er in het proces van
opdrachtformulering, keuze van de methodologie, uitvoering en
begeleiding van het onderzoek sprake is geweest van onbehoorlijke
beïnvloeding die de onafhankelijkheid van de onderzoekers heeft
aangetast. Tot die tijd onthoud ik mij van een oordeel.
Vraag 7
De leden van de D66-fractie vragen gezien de uitzending van Nieuwsuur,
welke objectieve wetenschappelijke onderbouwing er overblijft voor de
invoering van het ingezetenencriterium en de wietpas. Hoe ziet u in dit
licht de aangepaste conclusie over overlast? Hebben de gewraakte
WODC-rapporten bijgedragen aan de invoering van het beleid ten aanzien
van coffeeshops, zoals afstand tot scholen en het ingezetenencriterium? Is
de onderbouwing daarmee nu twijfelachtig geworden en is heroverweging dus noodzakelijk?
Antwoord 7
De tussenrapportage «Het besloten club- en ingezetenencriterium voor
coffeeshops» die op 27 juni 2013 aan uw Kamer werd aangeboden
(Kamerstuk 24 077, nr. 310), heeft niet bijgedragen aan de invoering van
het ingezetenencriterium aangezien dit criterium reeds vanaf 1 januari
2012 onderdeel uitmaakte van de Aanwijzing Opiumwet9 van het
Openbaar Ministerie; er werd door de drie zuidelijke provincies Limburg,
Noord-Brabant en Zeeland allereerst ervaring mee opgedaan vanaf mei
2012. Aan uw Kamer werd toegezegd dat een breed onderzoek zou
worden uitgevoerd naar de effecten van het aangescherpte coffeeshopbeleid over de periode 2012–2014. De genoemde tussenrapportage zag op
de effecten van de invoering van het besloten club- en ingezetenencriterium in de periode mei 2012 tot november 2012 en niet op de effecten

8
9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Met het kabinet Rutte I werd – mede gelet op de adviezen van de Commissie Van de Donk
(geen deuren maar daden) – een nieuwe impuls gegeven aan het coffeeshopbeleid (Kamertstuk
24 077, nr. 259).
In dat kader werden per 1 januari 2012 de gedoogcriteria aangevuld met het besloten clubcriterium en het ingezetenencriterium. De handhaving van het aangescherpte beleid werd
gefaseerd van kracht (Kamerstuk 24 077, nr. 265).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

21

van de invoering van een afstandscriterium, zoals in de vraag wordt
verondersteld.
Ik zie op dit moment geen aanleiding het beleid met betrekking tot het
besloten club- en ingezetenencriterium te heroverwegen. Indien de
bevindingen van de externe onderzoekscommissie aanleiding geven tot
een andere conclusie, dan zal ik u daarover nader informeren.
Vraag 8
Deze leden vragen wat de manipulatie door het WODC van onderzoeksgegevens betekent voor onder andere de uitspraak en het advies van de
advocaat-generaal van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State in de rechtszaak over de wietpas in Maastricht en Tilburg
Antwoord 8
De in deze vraag besloten conclusie dat sprake is van «manipulatie door
het WODC van onderzoeksgegevens» is ter beoordeling aan de externe
onderzoekscommissie. De bevindingen van deze commissie zullen
antwoord moeten geven op de vraag of er in het proces van opdrachtformulering, keuze van de methodologie, uitvoering en begeleiding van het
onderzoek sprake is geweest van onbehoorlijke beïnvloeding die de
onafhankelijkheid van de onderzoekers heeft aangetast. Tot die tijd
onthoud ik mij van een oordeel. Het is evenmin aan mij een oordeel te
hebben over de uitspraak en het advies van de advocaat-generaal van de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Vraag 9
Hoeveel coffeeshops zijn er gesloten naar aanleiding van beleid dat
gestoeld is op – naar nu blijkt – gemanipuleerd onderzoek?
Antwoord 9
De conclusie dat sprake zou zijn van gemanipuleerd onderzoek laat ik ter
beoordeling aan de externe onderzoekscommissie. Wat de inhoud van de
vraag betreft: het is mij niet bekend hoeveel coffeeshops er gesloten zijn
naar aanleiding van kabinetsbeleid. Gemeenten maken zelf de keuze om
coffeeshop(s) toe te laten of om een nulbeleid te voeren. Uit het rapport
Coffeeshops in Nederland 2016 van bureau Intraval (Kamerstuk 24 077,
397) blijkt wel dat het aantal coffeeshops is afgenomen. Eind 2016 telde
Nederland 573 coffeeshops verspreid over 103 coffeeshopgemeenten. Ten
opzichte van de voorgaande meting over 2014 – toen er nog 591 coffeeshops waren – zijn er 22 coffeeshops verdwenen en vier bijgekomen. Ook
in 2017 zet de gestage daling van het aantal coffeeshops zich door: eind
maart 2017 waren er 567 coffeeshops in Nederland gevestigd. Intraval
constateert enige stabilisatie: de daling van het aantal coffeeshops in de
periode 2015–2016 is de geringste sinds 2008. De belangrijkste redenen
voor het verdwijnen van coffeeshops sinds de vorige meting zijn – zo blijkt
uit het onderzoek – de gebiedsgerichte aanpak «1012» in Amsterdam,
handhaving van een afstandscriterium door gemeenten, sluiting als
gevolg van een negatief BIBOB-advies en overtreding van de van
toepassing zijnde gedoogcriteria.
Vraag 10
Klopt de reconstructie uit het NRC10 waarin uiteen is gezet hoe voormalig
Minister van Veiligheid en Justitie, Opstelten een exportpercentage van
80% noemt, hetgeen de onderzoekers in het WODC-rapport nog onverantwoord achtten? Deelt u de mening van de onderzoekers dat er geen
percentage genoemd had mogen (en kunnen) worden op basis van het
onderzoeksrapport? Waar was de uitspraak van 80% op gebaseerd? Wat

10

NRC, «Wietonderzoek? Ongefundeerd», 11 april 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

22

klopt er en wat niet? Is er (inmiddels) enig objectief wetenschappelijk
onderzoek over de omvang van de export van cannabis? Zo ja, welk?
Antwoord 10
Zoals de toenmalige Minister van Veiligheid en Justitie uw Kamer bij brief
van 28 april 2015 (Kamerstuk 24 077 nr. 345) heeft laten weten, werd in de
eerdere brief aan uw Kamer van 18 december 2013 (Kamerstuk 24 077, nr.
314), waarin het percentage van de 80% wordt genoemd, gerefereerd aan
een KLPD rapport van 201211. Dit percentage wordt wederom genoemd in
de brief van 21 maart 2014 (Kamerstuk 24 077, nr. 316). In die brief wordt
ook de toezegging gedaan om de beredeneerde schatting van het
exportpercentage aan een nadere beschouwing door het WODC te laten
onderwerpen.
Dit onderzoek is op 16 december 2014 aan uw Kamer toegezonden. Dit
type onderzoek, net als alle onderzoek naar illegale markten en
fenomenen, gaat met onzekerheden gepaard. De onderzoekers hebben in
het betreffende onderzoek uitgebreid beschreven welke stappen zij
hebben ondernomen om te komen tot een zo objectief mogelijke schatting
en welke moeilijkheden ze daarbij tegenkwamen. Uiteindelijk zijn de
onderzoekers in het rapport tot een schatting gekomen. Dit betreft een zo
goed mogelijke inschatting van het export-percentage gegeven de
beschikbare cijfers en de gemaakte aannames. In de brief waarin het
WODC-onderzoek wordt gepresenteerd (Kamerstuk 24 077, nr. 339) is
ervoor gekozen om die intervallen te noemen waartussen de export
volgens de onderzoekers hoogstwaarschijnlijk zal liggen. In de brief wordt
uitdrukkelijk vermeld dat het een «educated guess» betreft en wordt
verwezen naar de uitgebreide cijfermatige resultaten in het bijgevoegde
onderzoek. Meer recente schattingen zijn mij niet bekend.
Vraag 11
Gezien de uitzending van Nieuwsuur, welke objectieve wetenschappelijke
onderbouwing blijft er over dat regulering of legalisering door internationale verdragen niet mag, gezien het verschil in opdracht van «Internationaal recht en cannabis» (2014) van «Internationaal recht en cannabis II»
(2016)? Zo ja, wat is deze?
Antwoord 11
Vooralsnog blijft het kabinetsstandpunt over de ruimte die internationale
verdragen al dan niet bieden, ongewijzigd. Indien de bevindingen van de
externe onderzoekscommissie aanleiding geven tot een andere conclusie,
dan zal ik uw Kamer daar nader over informeren.
Vraag 12
Op schriftelijke vragen van de leden Kooiman (SP) Bergkamp (D66)
(Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 2838) over legale wietteelt als
positieve mensenrechtenverplichting (zoals «Internationaal recht en
cannabis II» concludeerde) werd door uw voorganger destijds afwijzend
gereageerd. Kunt u dit wetenschappelijk onderbouwen? Zo nee, kunt u het
antwoord herzien?
Antwoord 12
De toenmalige Minister van Veiligheid en Justitie gaf in zijn schriftelijke
beantwoording van genoemde Kamervragen op 13 juni 2016 het volgende
aan: «De onderzoekers concluderen dat er in weerwil van de
VN-drugsverdragen volgens het internationaal recht ruimte voor staten
kan zijn om cannabisteelt- en handel ten behoeve van de recreatieve
gebruikersmarkt gereguleerd te realiseren. Los van de vraag of ik het eens
11

De Criminaliteitsbeeld Analyse georganiseerde hennepteelt 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

23

ben met deze conclusie wil ik ingaan op de door de onderzoekers
genoemde vijf voorwaarden waaraan naar hun oordeel moet worden
voldaan, wil deze «op positieve mensenrechten gebaseerde ruimte»
daadwerkelijk bestaan. Vervolgens is mijn ambtsvoorganger inhoudelijk
ingegaan op de door de onderzoekers genoemde vijf randvoorwaarden en
kwam hij tot de volgende conclusie: «Het voorstaande overziend kan ik
stellen dat de mogelijkheid om invulling te geven aan de door de
onderzoekers gestelde voorwaarden onzeker is, of dat deze ronduit niet
vervuld worden. Dat wil zeggen dat van een «op positieve mensenrechten
gebaseerde ruimte» dus geen sprake kan zijn noch van het eventueel
prevaleren boven de drugsverdragen».
Ik zie vooralsnog geen aanleiding om dit antwoord te herzien. Indien de
bevindingen van de externe onderzoekscommissie aanleiding geven tot
een andere conclusie, dan zal ik uw Kamer daarover nader informeren.
Vraag 13
Deelt u de mening dat bij de experimenten over een gesloten coffeeshopketen het WODC, of een andere rijkskennisinstelling, niet betrokken mag
zijn? Op welke wijze garandeert u de onafhankelijkheid van opzet,
uitvoering en evaluatie van de experimenten over een gesloten coffeeshopketen met uw collega van VWS? Kan er een onafhankelijke begeleidingscommissie bij de opzet, uitvoering en evaluatie betrokken worden
die zich richt op de betrouwbaarheid en het welslagen ervan?
Antwoord 13
Zoals ik uw Kamer in mijn brief van 15 december jl. heb bericht, zullen
mijn ambtgenoot voor Medische Zorg en Sport en ik ons laten adviseren
over de invulling, uitvoering en evaluatie van de experimenten door een
onafhankelijke adviescommissie van deskundigen en wetenschappers
voor het experiment met gedoogd telen van wiet voor recreatief gebruik.
Deze commissie zal bestaan uit deskundigen en wetenschappers op zowel
het terrein van zorg, voedsel en waren als op het terrein van justitie, het
lokale bestuur en internationaal recht. Zij gaan adviseren en wetenschappelijk ondersteunen bij de keuzes over de invulling, uitvoering en
evaluatie van het experiment in de gesloten coffeeshopketen. Deze
commissie zal ook adviseren over de te betrekken wetenschappers.
Vraag 14
Klopt het dat een hoog THC-gehalte en een hoog CBD-gehalte elkaar
neutraliseren, waardoor de discussie vanuit het ministerie over de
schadelijkheid van 15% THC, maar een deel van de waarheid laat zien? Is
er ooit bewijs geleverd dat uitsluitend door het roken van wiet psychoses
ontstaan? Zo ja, welke wetenschappelijke publicaties liggen hieraan te
grondslag?
Antwoord 14
Namens de Minister van Medische Zorg en Sport kan ik in antwoord op
deze vraag het volgende zeggen. THC en CBD hebben afzonderlijke
effecten: THC is psychoactief, maar CBD niet. Uit het onderzoek «THC,
CBD en gezondheidsaspecten van hasjiesj en wiet» (2012 en update 2016)
van het Trimbos-instituut komt naar voren dat de aanwezigheid van CBD
in hasjiesj en wiet, en de verhouding tussen THC- en CBD-gehalte
mogelijk een rol spelen in het voorkomen van schadelijke (psychische)
effecten. Dat wil echter nog niet zeggen dat ze elkaar neutraliseren. Wel
kan CBD, onder bepaalde omstandigheden (afhankelijk van timing,
dosering en verhouding) sommige effecten van THC tegen gaan.
Hetzelfde onderzoek geeft ook aan dat de schade aan de gezondheid door
het gebruik van cannabis toeneemt met de toenemende hoeveelheid, de
frequentie van inname en de duur van de blootstelling, dus het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

24

jaren dat wordt gebruikt. Het is daarnaast aannemelijk dat er sprake is van
een dosis-effect relatie, dat wil zeggen hoe meer cannabis (in feite hoe
meer THC) iemand binnenkrijgt, des te groter het ongewenste effect
Hoewel wetenschappelijk bewijs nog ontbreekt bevat de wetenschappelijke literatuur wel aanwijzingen dat een relatief hoog CBD gehalte de
negatieve effecten van een hoog THC-gehalte kan tegengaan. Ook zijn er
aanwijzingen dat er een relatie is tussen de sterkte van cannabis
(THC-gehalte) en het risico op negatieve gezondheidseffecten. Op basis
van de huidige stand van de wetenschappelijke literatuur is het op dit
moment nog niet mogelijk te bepalen bij welk percentage precies die
grens gelegd zou moeten worden.
Vraag 15
Deelt u de mening dat het huidige cannabisbeleid op weinig wetenschappelijke basis stoelt?
Antwoord 15
Nee, die mening delen de Minister voor Medische Zorg en Sport en ik
niet. Het Nederlandse drugsbeleid steunt op twee pijlers. Die van de
bescherming van de volksgezondheid enerzijds en van de bestrijding van
overlast en criminaliteit anderzijds. De risicobeoordeling van verschillende
middelen is en wordt uitgevoerd door wetenschappelijk gevormde
experts en heeft geleid tot de kwalificatie van lijst II Opiumwetmiddelen
met een minder ernstig gezondheidsrisico dan een lijst I Opiumwetmiddel. Dit onderscheid vormt nog altijd een belangrijke pijler van het
Nederlandse drugsbeleid. Het cannabisbeleid omvat een breed palet aan
uitgangspunten en maatregelen op het gebied van beperking van risico’s
voor de volksgezondheid, tegengaan van overlast en handhaving van de
AHOJGI-criteria zoals opgenomen in de Aanwijzing Opiumwet van het
Openbaar Ministerie. Het lokale bestuur stelt het coffeeshopbeleid binnen
de door de rijksoverheid gestelde algemene kaders op en voert de regie.
Gemeenten maken zelf de keuze om coffeeshop(s) toe te laten of om een
nulbeleid te voeren. Over de verschillende elementen van het cannabisbeleid wordt regelmatig gerapporteerd en gepubliceerd. Mochten de
bevindingen van de externe onderzoekscommissie aanleiding geven tot
twijfel over de wetenschappelijke basis van specifieke onderdelen van het
cannabisbeleid, dan zal ik u daarover nader informeren.
GroenLinks
Vraag 16
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of u kunt aangeven hoe en op
welke momenten tussen beleidsambtenaren en WODC-onderzoekers/
leidinggevende(n) is overlegd over de formulering van de onderzoeksvraag, de aanstelling van de onderzoekers en de begeleidingscommissie,
de gekozen onderzoeksmethodiek en de uiteindelijke formulering van de
onderzoeksuitkomsten. Kunt u de onderzoeksuitkomsten zoals oorspronkelijk geformuleerd door de betrokken onderzoekers beschikbaar stellen?
Welke passages zijn precies gewijzigd in de uiteindelijk naar de Kamer
gestuurde rapporten? Maakte de inhoud van het later, in opdracht van
onder andere de gemeente Eindhoven opgestelde rapport aanvankelijk
onderdeel uit van het oorspronkelijke concept-WODC-rapport?
Antwoord 16
Voor de beantwoording van de vragen van de fractie van Groen Links over
contacten tussen beleidsambtenaren en WODC-onderzoekers over de
opdrachtformulering, de keuze van de methodologie, de uitvoering en
begeleiding van het onderzoek wacht ik de bevindingen van de externe
onderzoekscommissie af. Ik ga er daarbij van uit dat de vraagstellers met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

25

«het in opdracht van onder andere de gemeente Eindhoven opgestelde
rapport» doelen op het rapport «Internationaal recht en cannabis II».
Vraag 17
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de conclusie van de
onderzoekers is dat het internationaalrechtelijk drugsbestrijdingskader
geen ruimte laat voor het legaliseren, decriminaliseren, beleidsmatig
gedogen en/of anderszins reguleren. In hun inleiding hebben zij aangegeven dat andere internationaalrechtelijke afspraken dan die over
drugsbestrijding buiten beschouwing zijn gebleven. Toch concludeert u
zonder voorbehoud en in het algemeen dat er juridisch geen ruimte is
voor het reguleren van cannabisteelt ter bevoorrading van coffeeshops of
in het kader van cannabis social clubs. Meent u dat deze conclusie recht
doet aan het voorbehoud dat de onderzoekers hebben gemaakt? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet? Meent u dat de Kamer door de brief
inhoudelijk juist is geïnformeerd?
Vraag 18
Het WODC rapport toetst de vraag in hoeverre de regulering van
cannabisteelt voor recreatief gebruik zich verhoudt tot internationaal recht
aan een beperkt aantal verdragen. Waarom is alleen voor deze verdragen
gekozen? Waarom is ervoor gekozen de overige relevante verdragen
buiten beschouwing te laten? Hoe beoordeelt u deze keuze in het licht van
de bevindingen van een ander rapport van dezelfde onderzoekers? Is op
enig moment overwogen om in het WODC onderzoek ook deze internationale verdragen mee te nemen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is
dat niet gedaan?
Vraag 19
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat op blz. 7 de onderzoekers stellen dat aldus de internationaal gevoerde discussie over
mensenrechten en cannabisgebruik alsmede de bestrijding van dit
gebruik niet aan bod komt. Dit betekent dat zij niet ingaan op de vraag of
cannabisgebruik wel of geen bescherming kan vinden onder fundamentele vrijheidsrechten zoals het recht op privacy, het recht op vrijheid
van meningsuiting of het recht op vrijheid van overtuiging en religie.
Evenmin komt bijvoorbeeld aan de orde of fundamentele economische,
sociale of economische rechten – zoals het recht om deel te nemen aan
het culturele leven, het recht op zelfbeschikking, het recht om de
voordelen te genieten van wetenschappelijke vooruitgang, het recht van
kinderen om te worden beschermd tegen drugs en het recht op
gezondheid – voor staten mogelijkheden of zelfs verplichtingen inhouden
om een afwijkend drugsbeleid te hanteren en of de regulering van
cannabisteelt daarvan onderdeel zou kunnen zijn. Gezien deze expliciete
beperking, acht u het waarschijnlijk dat dit onderzoek een volledig
antwoord geeft op de vraag hoe de regulering van cannabisteelt voor
recreatief gebruik zich verhoudt tot internationaal recht in den brede?
Antwoord 17, 18 en 19
Zoals de toenmalig Minister van Veiligheid en Justitie aan uw Kamer heeft
gemeld (Kamerstuk 24 077, nr. 345) bevat het betreffende rapport «een
beoordeling op basis van VN-drugsverdragen en EU-drugsregelgeving
van gemeentelijke en buitenlandse opvatting pro regulering van cannabisteelt voor recreatief gebruik». Dit was de beleidsvraag die naar de
inschatting van de toenmalig Minister van Veiligheid en Justitie voorlag
en beantwoord moest worden. Een afweging tussen de drugsverdragen
en verdragen op het gebied van mensenrechten is in het onderzoek niet
gemaakt. Voor de beantwoording van de vragen over de opdrachtformulering, de keuze van de methodologie, de uitvoering en begeleiding van
het onderzoek wacht ik de bevindingen van de externe onderzoekscom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

26

missie af. Voor de relatie tussen de genoemde drugsverdragen en de
mensenrechtenverdragen verwijs ik u voorts naar mijn antwoord op vraag
22.
Vraag 20
Kunt u de precieze onderzoeksopdracht voor het WODC rapport «Internationaal recht» aan de Kamer toesturen? Stond daar van begin af aan in dat
het onderzoek zich moest richten op verenigbaarheid van het reguleren
van cannabisteelt met de VN-drugsverdragen, of was aanvankelijk de
vraag om het te toetsen aan «internationale verdragen» en/of
«VN-verdragen»?
Antwoord 20
Ik acht het van het grootste belang dat de externe onderzoekscommissie
in alle vrijheid haar werkzaamheden kan verrichten. Ik zal alle informatie
die bij mijn ministerie berust en die de commissie nodig heeft om haar
werkzaamheden te kunnen verrichten, aan de commissie ter beschikking
stellen. U kunt te zijner tijd kennisnemen van datgene wat de commissie
hierover in haar rapport zal opnemen.
Vraag 21
Hebben de onderzoekers wel eens aangegeven dat de conclusies wellicht
anders zouden kunnen uitpakken als ook de mensenrechtelijke kant zou
worden onderzocht, zoals zij wel hebben gedaan in hun onderzoek
«Internationaal Recht en cannabis II, Regulering van cannabisteelt en
-handel voor recreatief gebruik: positieve mensenrechtenverplichtingen
versus VN-drugsverdragen»?
Antwoord 21
Er heeft overleg en afstemming plaatsgevonden tussen het WODC en de
onderzoekers over de precieze formulering van de onderzoeksvraag, zoals
te doen gebruikelijk. Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van
19 december 2017 zal de externe onderzoekscommissie van voorzitter
Overgaauw worden gevraagd om in ieder geval een antwoord te geven
op de vraag of er in het proces van opdrachtformulering, keuze van de
methodologie, uitvoering en begeleiding van het onderzoek sprake is
geweest van onbehoorlijke beïnvloeding die de onafhankelijkheid van de
onderzoekers heeft aangetast. Ik wacht de bevindingen van de onderzoekscommissie af.
Vraag 22
De aan het woord zijnde leden vragen een reactie op de conclusie in het
onderzoek «Internationaal Recht en cannabis II, Regulering van cannabisteelt en -handel voor recreatief gebruik: positieve mensenrechtenverplichtingen versus VN-drugsverdragen» dat het gereguleerd toestaan van
cannabisteelt en -handel voor recreatief gebruik omwille van belangen
van individuele en volksgezondheid, veiligheid en criminaliteitsbestrijding, kan steunen op positieve verplichtingen die uit internationale
mensenrechtenverdragen voortvloeien.
Graag ontvangen deze leden ook een reactie op de conclusie dat aan die
positieve mensenrechtenverplichtingen ingevolge het internationaal recht
prioriteit moet worden toegekend boven de verplichtingen uit de
VN-drugsverdragen ingeval deze met elkaar strijden.
Antwoord 22
Nederland heeft zowel de genoemde drugsverdragen als de mensenrechtenverdragen ondertekend. Uitgangspunt is dat een verdragspartij zich
aan de afgesproken regels houdt. Hoewel de mensenrechtenverdragen
zich niet verzetten tegen het gereguleerd toestaan van cannabisteelt en
-handel voor recreatief gebruik, volgt uit de mensenrechtenverdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

27

geen positieve verplichting tot regulering van cannabisteelt- en handel die
moet leiden tot het deels buiten werking stellen van de verplichtingen van
de VN-drugsverdragen. In zijn algemeenheid geldt voorts nog dat,
voorzover er sprake is van positieve verplichtingen tot bescherming van
specifieke mensenrechtenverplichtingen, de lidstaten een beoordelingsvrijheid («margin of appreciation») hebben om te bepalen welke instrumenten zij hiertoe inzetten. De mensenrechtenverdragen schrijven niet
voor dat een bepaald instrument moet worden gekozen. Het is aan de
regering om hierin een afweging te maken. Daarbij is van belang dat die
afweging wordt ingekaderd door andere internationaalrechtelijke
verplichtingen die Nederland is aangegaan, zoals verplichtingen onder de
VN-drugsverdragen. Het gekozen instrument dient dan zowel in lijn met
de mensenrechtenverdragen als met de VN-drugsverdragen te zijn.
Vraag 23
Bent u van mening dat er juridisch geen ruimte is voor het reguleren van
cannabisteelt ter bevoorrading van coffeeshops? Zo ja, betekent dit dat de
plannen uit het regeerakkoord lijnrecht in strijd met het internationaal
recht zijn? Zo nee, welke bepalingen in het internationaal recht geven
aanleiding om toch enige ruimte te zien? Hoe verhoudt dit laatste
standpunt zich tot de bevindingen van de Minister van Veiligheid en
Justitie zoals verwoord in de brief van 21 maart 2014?
Antwoord 23
Het doel van de desbetreffende internationale regelgeving is het
waarborgen van de veiligheid en volksgezondheid van de mens. Het
kabinet onderschrijft deze doelstellingen. De VN-verdragen van 1961, 1971
en 1988 geven onder meer aan dat de teelt en productie van drugs
verboden is, met uitzondering van medische of wetenschappelijke
toepassingen. Echter de, vooral op lokaal niveau, ervaren problemen
voortkomend uit het huidige beleid hebben het kabinet doen besluiten tot
het opzetten van een experiment. Het kabinet is zich ervan bewust dat het
experiment wellicht spanning oproept met internationale en Europese
regelgeving. De spanning rondom de relatie van het experiment met de
verdragen wordt verminderd door het wetenschappelijke karakter van de
experimenten en door de beperkte omvang, het tijdelijke karakter en de
omkeerbaarheid die de experimenten zullen hebben. Daarbij is internationaal een ontwikkeling te zien dat de opvattingen over de aanpak van
cannabis her en der aan verandering onderhevig zijn. Hoe het Nederlandse experiment zich precies gaat verhouden tot de verdragen en het
EU-recht is mede afhankelijk van de nadere invulling van het experiment.
Een onafhankelijke commissie zal het kabinet op dit gebied adviseren. In
mijn brief van 15 december 2017 heb ik uw Kamer hierover geïnformeerd.
Vraag 24
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of u kunt aangeven welke
onderzoeksvragen, onderzoeksmethodologie, onderzoeksbevindingen en
-conclusies van het rapport «Het besloten club- en het ingezetenencriterium voor coffeeshops» naar aanleiding van inbreng vanuit de ambtelijke lijn zijn aangepast? Welke gevolgen heeft dat voor de interpretatie
van het effect van het club- en ingezetenencriterium? Klopt het dat in het
conceptrapport werd geconstateerd dat er zich nauwelijks problemen of
gevallen van overlast van drugstoerisme voordeden bij de verkoop van
wiet aan buitenlanders? Waarom is in dit geval gekozen voor een
prevalentieonderzoek en niet voor, bijvoorbeeld, de bij de Belastingdienst
beschikbare gegevens? Geeft prevalentieonderzoek niet structureel te lage
gebruikscijfers weer, waardoor de omvang van de export disproportioneel
te hoog uitvalt? Klopt het dat het WODC gewezen is op de problemen die
de gekozen onderzoeksmethode met zich bracht? Zo ja, wat is met deze
fundamentele kritiek gedaan? Wat vindt u van de oorspronkelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

28

conclusie in dit rapport dat de overlast rond coffeeshops beheersbaar is?
Deelt u de mening dat het hier gaat om het welbewust geweld aandoen
van de werkelijkheid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 24
De bevindingen van de externe onderzoekscommissie zullen antwoord
moeten geven op de vraag of er in het proces van opdrachtformulering,
keuze van de methodologie, uitvoering en begeleiding van het onderzoek
sprake is geweest van onbehoorlijke beïnvloeding die de onafhankelijkheid van de onderzoekers heeft aangetast. Tot die tijd onthoud ik mij
van een oordeel en ga ik uit van de conclusies zoals verwoord in de
tussenrapportage «Het besloten club- en ingezetenencriterium voor
coffeeshops», die op 27 juni 2013 (Kamerstuk 24 077, nr. 310) aan uw
Kamer is toegezonden.
SP
Vraag 25
De leden van de SP-fractie hebben helaas moeten concluderen dat we
jarenlang discussie gevoerd hebben over de legalisering van softdrugs op
basis van verkeerde informatie. Kunt u bevestigen dat de resultaten en
conclusies van verschillende WODC-onderzoeken aangaande het
drugsbeleid jarenlang gemanipuleerd zijn? Zo ja, om welke onderzoeken,
resultaten en conclusies gaat het precies? Zo nee, hoe verklaart u de
berichtgeving van Nieuwsuur en de NOS hieromtrent dan?12
Antwoord 25
De in de vraag besloten conclusie dat «de resultaten en conclusies van
verschillende WODC- onderzoeken aangaande het drugsbeleid jarenlang
gemanipuleerd zijn» is ter beoordeling aan de externe onderzoekscommissie. De bevindingen van de externe onderzoekscommissie zullen
antwoord moeten geven op de vraag of er in het proces van opdrachtformulering, keuze van de methodologie, uitvoering en begeleiding van het
onderzoek sprake is geweest van onbehoorlijke beïnvloeding die de
onafhankelijkheid van de onderzoekers heeft aangetast. Tot die tijd
onthoud ik mij van een oordeel. Het is niet aan mij een verklaring te geven
voor de wijze van berichtgeving van nieuwsrubrieken.
Vraag 26
De leden van de SP-fractie merken op dat in het WODC onderzoek
«Internationaal recht en cannabis», werd geconcludeerd dat internationale
verdragen het niet zouden toelaten dat er geëxperimenteerd zou worden
met het legaal bevoorraden van coffeeshops. Kunt u aangeven of deze
uitspraak destijds feitelijk juist was, of dat hij was ingegeven door een
politieke mening? In het verlengde daarvan vragen deze leden of
internationaal recht het op dit moment toelaat dat coffeeshops legaal
worden bevoorraad, al dan niet in experimentele vorm. Graag ontvangen
voornoemde leden op deze vraag een gedegen onderbouwde reactie.
Antwoord 26
De conclusie van onderzoeksrapport «Internationaal rechten cannabis»
waaraan wordt gerefereerd, is een conclusie van de onderzoekers zelf. De
bevindingen van de externe onderzoekscommissie zullen antwoord
moeten geven op de vraag of er in het proces van opdrachtformulering,
keuze van de methodologie, uitvoering en begeleiding van het onderzoek
sprake is geweest van onbehoorlijke beïnvloeding die de onafhanke-

12

Zie: https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2206295-onderzoek-naar-nederlands-drugsbeleidjarenlang-gemanipuleerd.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

29

lijkheid van de onderzoekers heeft aangetast. Tot die tijd onthoud ik mij
van een oordeel.
Wat de vraag naar de internationaalrechtelijke toelaatbaarheid van een
experiment betreft verwijs ik naar mijn brief van 15 december jl. over de
uitvoering van de in het regeerakkoord aangekondigde experimenten.
Vraag 27
De leden van de SP-fractie merken op dat in het WODC-onderzoek «De
export van in Nederland geteelde cannabis» is geschreven dat 31% tot
96% van de Nederlandse wietteelt een buitenlandse bestemming zou
hebben. Zijn deze cijfers feitelijk juist of zijn deze het resultaat van
politieke beïnvloeding? Graag ontvangen voornoemde leden een gedegen
onderbouwde reactie op deze vraag.
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 10.
Vraag 28
Nu we weten dat het fundament van het beleid van de afgelopen jaren op
politiek gestuurde onderzoeken is gebaseerd, welke gevolgen hebben de
onthullingen van Nieuwsuur volgens u dan voor dit fundament?
Antwoord 28
De in de vraag besloten conclusie dat «het fundament van het beleid van
de afgelopen jaren op politiek gestuurde onderzoeken is gebaseerd» is ter
beoordeling aan de externe onderzoekscommissie. De bevindingen van
de externe onderzoekscommissie zullen antwoord moeten geven op de
vraag of er in het proces van opdrachtformulering, keuze van de methodologie, uitvoering en begeleiding van het onderzoek sprake is geweest van
onbehoorlijke beïnvloeding die de onafhankelijkheid van de onderzoekers
heeft aangetast. Tot die tijd zie ik geen aanleiding inhoudelijke wijzigingen
aan te brengen in het Nederlandse drugsbeleid. Indien de bevindingen
van de onderzoekscommissie aanleiding geven tot een andere conclusie,
zal ik u daarover nader informeren.
Vraag 29
De burgemeester van Breda, Depla zei in de uitzending van Nieuwsuur op
7 december 2017 dat het huidige beleid maar één winnaar kent, namelijk:
de criminelen die de lachende derde zijn van ons halfslachtige gedoogbeleid. Deelt u die conclusie eens? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 29
Nee, die conclusie deel ik niet. De bestrijding van de (georganiseerde)
drugscriminaliteit is en blijft een belangrijke prioriteit van dit kabinet. In
het regeerakkoord komt dit ook duidelijk tot uitdrukking in de vorm van de
aangekondigde versterking van de aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. Tegelijkertijd wil dit kabinet ruimte geven aan
experimenten met «het gedoogd telen van wiet voor recreatief gebruik».
Ik zie niet in hoe criminelen bij de uitvoering van deze twee beleidslijnen
de lachende derde zouden zijn.
Vraag 30
De leden van de SP-fractie vragen of u van mening bent dat de Kamer op
het gebied van het drugsbeleid steeds juist, zorgvuldig en volledig is
geïnformeerd. Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 30
Zoals ik in mijn brief van 19 december 2017 heb aangegeven, vind ik het
essentieel om elke twijfel weg te nemen over de wetenschappelijke
standaard van de twee bewuste onderzoeken die door mijn ambtsvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

30

gangers aan uw Kamer zijn gezonden. Ik zal uw Kamer informeren over de
uitkomsten van de externe onderzoekscommissie.
Vraag 31
De aan het woord zijnde leden vragen een reactie op de toespraak van de
directeur-generaal Rechtshandhaving en Rechtspleging van het Ministerie
van slechts twee weken geleden, waarbij letterlijk gesteld is dat daarom
intensieve samenwerking tussen beleidsmakers en wetenschappers in
haar ogen onmisbaar is (https://medium.com/@AnitaVegter/dgrr-columnvsnu-impactfestival-23-november-2017-ccf26753ab19). Hoe kijkt u met de
kennis van nu naar deze opmerking?
Antwoord 31
De directeur- generaal rechtspleging en rechtshandhaving was uitgenodigd om te spreken op het VSNU-Impactfestival op 23 november 2017.
Door de organisatoren was aan de sprekers gevraagd in te gaan op
vragen als «hoe wordt er binnen uw organisatie gebruik gemaakt van de
laatste wetenschappelijke kennis?», «hoe werkt u in de praktijk samen met
universiteiten en wetenschappers?» en «wat is het resultaat van die
samenwerking en hoe ervaart u die samenwerking?». In haar bijdrage
heeft de directeur-generaal onder meer gezegd dat de relatie tussen
wetenschap en beleid geen vraag is, maar een vanzelfsprekendheid
omdat het ontwikkelen van maatschappelijk effectief beleid niet kán
zonder gebruik te maken van wetenschappelijke kennis en inzichten.
Daarbij heeft zij benadrukt dat wetenschap iets heel anders is dan beleid
maken en dat vooral de onafhankelijkheid van de wetenschap een
essentiële waarde is. Ik deel die opvatting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 844, nr. 132

31