9
Aanvragen voedselpatenten door multinationals
Aan de orde is het dertigledendebat over het aanvragen
van voedselpatenten door multinationals.
De voorzitter:
Wij zijn een beetje overvallen door het grote aantal deelnemers aan dit debat. Er wordt soms pas laat ingeschreven.
Toen wij het debat planden, waren er nog niet zo veel
deelnemers als het er nu zijn. Dat mag natuurlijk altijd wel,
dus daar zeg ik niets over.
Ik stel voor dat we het aantal interrupties beperken tot twee
in de eerste termijn. Dan kunnen we in ieder geval het debat
met de regering zo veel mogelijk voeren. Ik geef als eerste
het woord aan mevrouw Ouwehand van de Partij voor de
Dieren.
Mevrouw Ouwehand, ik heb begrepen dat u vandaag jarig
bent. Mag ik u hartelijk feliciteren met uw verjaardag?

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Er zijn waarschijnlijk kaboutertjes
die u dat hebben ingefluisterd. Of weet u dat uit uw hoofd
van alle 150 Kamerleden? Nee hè? Dat dacht ik niet. Hartelijk
dank voor de felicitaties. Dat is lief; dank u wel.
Voorzitter. Knolraap, lof, schorseneren en prei; dit debat
gaat over groente. Het gaat eigenlijk best goed. Nederland
is goed in het veredelen van groentegewassen, zodat zij
resistent worden voor bijvoorbeeld meeldauw. Er zijn
honderden soorten aardappels, waarvan de ene soort
geschikt is voor frietjes, de andere soort voor aardappelpuree en weer een andere soort voor droge gebieden. Het is
razend gezond en er is volop keuze, voor elk wat wils. De
Partij voor de Dieren zegt het niet heel gauw, maar op deze
sector zijn wij echt trots. Misschien heeft dat te maken met
het feit dat wij vegetariërs zijn; dat zou zomaar kunnen.
Het is belangrijk om deze kennis en kunde goed te borgen.
Het zou zo moeten zijn — daar staat Nederland ook voor —
dat je gebruik mag maken van de materialen van planten
via klassiek veredelen, waarmee je ervoor zorgt dat rassen
kunnen kruisen, en dat daar geen patenten op kunnen
worden aangevraagd. De kennis die we daarmee vergaren,
moet immers breed beschikbaar zijn voor andere veredelaars en andere boeren, zodat zij daar verder mee kunnen
werken. Daar staat de secretaris voor, samen met de Kamer,
maar we worden in de weg gezeten door de Europese biooctrooirichtlijn. De staatssecretaris doet haar uiterste best
— dank daarvoor — om ervoor te zorgen dat die in Europa
afgesproken octrooirichtlijn er niet toe leidt dat ten koste
van die Nederlandse vinding, die zo ongelofelijk belangrijk
is voor het beschikbaar houden van planteigenschappen,
onze voedselvoorziening in handen komt van een paar grote
spelers. Henry Kissinger zei het al: "If you control the food
supply, you control the people". Het zou heel slecht zijn als
Monsanto, Bayer en Syngenta gaan bepalen welke rassen
nog geteeld en verkocht gaan worden. Dus dank voor de
inzet van de staatssecretaris, maar de Partij voor de Dieren

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

heeft zorgen. Wij zouden graag van de staatssecretaris
horen hoe het staat met haar pogingen om de bio-octrooirichtlijn zo aan te passen dat die veredelingsvrijstelling echt
wordt gegarandeerd. Kunnen wij nog iets doen als Kamer?
Wat de Partij voor de Dieren betreft, is de hete aardappel
in dit debat de keuze die de staatssecretaris zou moeten
maken tussen haar inzet om de veredelingsvrijstelling echt
te borgen — daar zijn wij haar dankbaar voor en daar
steunen wij haar in — versus de onderhandelingen over
TTIP. De Amerikanen zien dit namelijk helemaal niet zitten.
De Amerikanen willen ongeveer alles kunnen octrooieren.
De vraag aan dit kabinet is dus of dit een breekpunt wordt.
Dit debat gaat wat de Partij voor de Dieren betreft echt om
de keuze die het kabinet moet maken voor die veredelingsvrijstelling, waar het kabinet voor staat, de toekomst van
onze landbouw en de vrije beschikbaarheid van voedselgewassen, die rechtstreeks wordt bedreigd door de inzet op
TTIP. Ik wil graag van het kabinet weten wat de keuze wordt:
veredelingsvrijstelling en de toekomst van ons voedsel of
een deal met de Verenigde Staten?

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Gisteren voerden we in deze zaal het debat over
de aanbesteding van de NS in Limburg. Dat heeft ons een
belangrijke les geleerd. Waar publieke belangen door de
markt en door marktpartijen moeten worden behartigd, ligt
onethisch handelen zomaar op de loer. We hebben dat
gezien bij de NS op het punt van het publieke belang van
goed openbaar vervoer. Ook vandaag hebben we het over
een groot publiek belang, namelijk voldoende genetische
variatie en het recht op vrije toegang tot plantenzaden om
daarmee te veredelen, dus ons kwekersrecht, dat bijdraagt
aan het borgen van voedselzekerheid. Mede door dat kwekersrecht hebben Nederlandse veredelingsbedrijven veel
innovaties kunnen doen die de samenleving ten goede
komen. Mijn fractie vindt het van groot belang dat dit
publieke belang goed geborgd blijft. In dat licht is het dan
ook ronduit onacceptabel dat grote multinationale zaadbedrijven tegenwoordig het octrooirecht gebruiken, of misschien kan ik beter zeggen: dat zij het octrooirecht misbruiken. Steeds meer natuurlijke planteneigenschappen die via
kruisen en selecteren in nieuwe plantenrassen worden
ingebracht — dit zijn de zogenaamde wezenlijk biologische
processen — worden gepatenteerd. Dit is strijdig met het
publieke belang van een vrije toegang tot uitgangsmateriaal.
De betrekkelijk eenvoudige wijze waarop Monsanto een
patent heeft gekregen op broccoli met een lange steel, geeft
dan ook te denken.
Onlangs heeft de Hoge Kamer van Beroep van het Europees
Octrooibureau bepaald dat octrooien mogelijk blijven op
planteneigenschappen die via kruisen en selecteren in
nieuwe plantenrassen worden ingebracht. Dat zijn dus
octrooien zonder dat er sprake is van een echte uitvinding
van de zaadbedrijven. De ChristenUnie is van mening dat
het kwekersrecht hiermee onevenredig wordt ingeperkt.
Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze uitspraak? Wat zijn
de gevolgen voor de positie van kwekers, telers en consumenten? Wat heeft deze uitspraak in Europa losgemaakt in
het proces om te komen tot een uitgebreide kwekersvrijstelling? Welke stappen gaat de staatssecretaris nu al zetten,
in de aanloop naar het voorzitterschap volgend jaar?

10 juni 2015
TK 94

94-9-1

In afwachting van de uitspraak van de Hoge Kamer zitten
er al veel patentaanvragen op klassiek veredelde groenten
in de pijplijn. Men verwacht dan ook dat in de komende tijd
veel patenten zullen worden verleend. Deelt de staatssecretaris mijn zorg hierover? Kan zij zeggen of het inderdaad
klopt dat er ruim honderd patenten zijn aangevraagd terwijl
er nu slechts een stuk of twintig zijn verleend? Wat zijn de
consequenties als alle patenten inderdaad ook verleend
zullen worden?
Eerder heeft de ChristenUnie er samen met de SGP voor
gezorgd dat er een onderzoek kwam naar de monopolisering in de Nederlandse veredelingssector. We zien nu dat
deze monopolisering, door de overname van kleine bedrijven en door de patentering van natuurlijke planteneigenschappen, steeds meer een reëel gevaar is. Een paar jaar
geleden bleek al uit het onderzoek dat er sprake was van
een sterke concentratie in de aardappel- tomaten- en
paprikasector. Wat gaat de staatssecretaris doen als de
concentratie te sterk wordt en monopolisering daadwerkelijk
dreigt? Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris in het
mededingingsrecht om monopolisering te voorkomen?
Want als publieke belangen door de markt moeten worden
opgepakt, horen daar uiterst heldere spelregels bij. Die
moeten die publieke belangen borgen.

De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Ik heb net geluncht. Ik heb een heerlijke tomatenbroccolisalade gegeten. Ik dacht dat die groenten onschuldig waren, maar nu blijken ze gepatenteerd te zijn door
multinationals als Monsanto en Bayer. Die bedrijven claimen de natuurlijke eigenschappen van deze groenten als
hun uitvinding, als ware ze hun "bezit". Ze verdienen dik
geld met die patenten op broccoli en op tomaten. Mijn lunch
kreeg een nasmaak; dat zult u begrijpen, voorzitter.
Er zijn psychiatrische patiënten die denken dat ze God zijn.
Maar er zijn nu ook multinationals die denken dat ze God
zijn. Ze vinden dat ze eigenaar zijn van de natuur, van
groenten als tomaat, paprika en broccoli. Ze nemen er een
patent op alsof het een mobiele telefoon is. Voorzitter, u
begrijpt dat ik er extra veel moeite mee heb als dit met de
tomaat gebeurt. Want vindt u ervan dat Monsanto een
monopolie krijgt op onze gewassen? Vindt u ervan dat een
broccoli hetzelfde is als een iPhone? Wat vindt de staatssecretaris ervan dat alleen multinationals de middelen hebben
om dit soort patenten aan te vragen? De kleinere bedrijven
hebben daarvoor niet de middelen.
Waar psychiatrische patiënten in een inrichting belanden,
krijgen multinationals ruim baan van de Europese rechter.
Hoe is dat mogelijk? Als grote bedrijven namelijk patent
krijgen op ons eten, dan zijn we aan de goden overgeleverd.
Of beter gezegd: dan zijn we aan de multinationals overgeleverd. Vindt u dat aanvaardbaar, voorzitter?
Er rest maar één conclusie. De Europese bio-octrooirichtlijn
deugt niet en moet zo snel mogelijk worden herzien. Ook
de staatssecretaris vindt dat, maar haar inspanningen
hebben tot nu toe weinig opgeleverd. Er worden nog altijd
patenten op gewassen aangevraagd. Uit de uitzending van
ZEMBLA begreep ik dat patent op veredeling zelfs nu al
verboden is. Hoe kan dat? Gaat de staatssecretaris aanscherping van de richtlijn tot een erekwestie maken tijdens het
Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie, begin

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

volgend jaar? Hoe staat het met initiatieven in die richting?
Mijn advies: ga in gesprek met Duitsland en Frankrijk en
vorm een coalitie. We hoeven geen nieuw onderzoek of
ander uitstelgedrag. Meer dan 100 octrooiaanvragen op
gewassen, zoals de tomaat, worden nu in behandeling
genomen. Het liefst zien we helemaal geen octrooi op
natuurlijke eigenschappen van planten en dieren, maar als
de staatssecretaris de volledige kwekersvrijstelling binnensleept, ben ik ook dik tevreden. Want we hebben als
Nederland een prachtige plantveredelingssector. Het rapport
Veredelde Zaken toonde in 2010 al aan dat de innovatiekracht van die sector ernstig in gevaar komt door al die
patenten. Nu al geven grote biotechnologiebedrijven in de
VS meer geld uit aan juristen dan aan plantveredeling.
Dergelijke juridisering moeten we niet willen. Het is slecht
voor de sector en voor onze voedselvoorziening. Er komen
talloze rechtszaken met als inzet: wil de enige echte uitvinder van de tomaat nu opstaan?

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. In onze samenleving is er angst voor monopolies
die een bedreiging vormen voor de voedselzekerheid en
de biodiversiteit. Zo maar allerlei patenten op ons voedsel
is niet aanvaardbaar. Een appel is geen Apple. De Nederlandse familiebedrijven in voedsel hebben hierbij steeds
meer het nakijken. Zo'n beetje de grootste agrohandelaar,
met een omzet van rond de 17 miljard dollar, het voormalige
Nederlandse bedrijf Nidera, is eind 2014 door het Chinese
staatsconcern COFCO gekocht.
Nu is angst een slechte raadgever. Maar we vragen de
staatssecretaris wel wat de gevolgen zijn van overnames
in het Nederlandse agrofoodcomplex. Wat onderneemt zij
om de angst in onze samenleving weg te nemen? Een
eensgezinde Kamer en een bewindspersoon die het met
de Kamer eens is. Dat is het uitgangspunt bij de debatten
die we voeren over de uitgebreide kwekersvrijstelling. Graag
verneem ik van de staatssecretaris wat de laatste stand van
zaken is op dit punt. De uitspraak van de Hoge Kamer van
het Europees Octrooibureau van afgelopen maart was zeer
teleurstellend. Is de staatssecretaris het met mij eens dat
dit de noodzaak om Europees te komen tot regels voor een
kwekersvrijstelling of beperking van de octrooibaarheid
vergroot?
Uit de laatste berichtgeving bekroop mij het gevoel dat het
kabinet vlucht in een argument dat er nog onvoldoende
effectenonderzoek en studie naar het belang is gedaan. Hoe
staat het daarmee? Wanneer kunnen we de resultaten verwachten? Want als Nederland aan de bal wil blijven, zal de
staatssecretaris bij de overige lidstaten actie moeten gaan
ondernemen. Heeft de staatssecretaris al een brief
geschreven aan de huidige Commissie, waarin ze de
Nederlandse inzet bepleit?
De vandaag jarige mevrouw Ouwehand — bij dezen nog
gefeliciteerd — zei bij het aanvragen van het debat: als wij
het eens zijn met elkaar, laten we dan samen een goed
aanvalsplan bedenken en daarover een debat voeren, zodat
we kunnen voorkomen dat de voedselvoorziening in handen
komt van een handjevol bedrijven. Het plan ligt er al
geruime tijd. De aanval is aan het kabinet. Laten we ons als
Kamer niet laten leiden door angst, maar het kabinet controleren of het doet wat het heeft beloofd. Bij Commissie
en Raad moeten urgentie en noodzaak van de vrijheid van

10 juni 2015
TK 94

94-9-2

gebruik van plantenmateriaal hoog op de agenda staan. Ik
verzoek de staatssecretaris of ze haar lobby bij haar Europese collega's gaat intensiveren en of ze bereid is, de uitgebreide kwekersvrijstelling op Raadsniveau in te brengen en
te laten bespreken.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
De heer Geurts zegt terecht: Kamerbreed. Het gebeurt niet
zo heel vaak dat PvdD en CDA elkaar kunnen vinden, maar
als het gebeurt, is doorgaans de hele Kamer het met elkaar
eens. Dat is op dit dossier het geval. We waarderen de inzet
van de staatssecretaris, die we proberen te helpen en aan
te moedigen. Maar naast de inzet om de octrooirichtlijnen
aan te passen, hangt wel de grote donkere wolk van TTIP
ook weer boven dit dossier. We maken ons grote zorgen
over de gevolgen voor de landbouw. Als die TTIP-deal
doorgaat, heeft alles wat wij hier doen niet zo veel zin meer
en hetzelfde geldt voor alle inspanningen van de staatssecretaris. Sluit het CDA zich bij de Partij voor de Dieren aan
in haar oproep aan het kabinet om hier een breekpunt van
te maken? Als de kwekersvrijstelling, waar wij met z'n allen
voor staan, niet geborgd is, dan kunnen wij niet instemmen
met TTIP.
De heer Geurts (CDA):
Breekpunten en het CDA zijn geen goede combinatie, dus
dat zullen we niet doen. Althans, ik doe dat niet. Het lijkt
me niet verstandig breekpunten te benoemen. Wij zijn het
wel eens over het feit dat er goed en keihard moet worden
onderhandeld met Amerika. Dat doet de Europese Commissie. Onder leiding van de Europese Commissie wordt ook
een groot deel besproken in het Europees Parlement. In de
praktijk zal het geen effect hebben om hier nu gelijk een
punt van te maken door te zeggen: dan stoppen we ook
overal mee. Ik zeg dat op dit moment dus niet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat verbaast me dan toch een beetje, want het is nu al
behoorlijk ingewikkeld. Met de Nederlandse uitvinding van
de kwekersvrijstelling, het kwekersrecht, lopen we al tegen
Europa aan. Europa staat op het punt om daarover nog een
keer te onderhandelen met de Amerikanen. Zo naïef is de
heer Geurts toch niet? Hij staat toch voor een gezonde
Nederlandse landbouw en voor een krachtige Nederlandse
veredelingssector? Daar mag TTIP toch niet als een dreigende donderwolk boven blijven hangen?
De heer Geurts (CDA):
Ik dank mevrouw Ouwehand voor haar opmerking dat we
voor de sector staan. Dit is een mooie bevestiging van het
beleid dat wij proberen te voeren en proberen uit te dragen,
maar laten we een aantal dingen niet met elkaar verwarren.
Het gaat op dit moment om de vraag wat we in Europa
kunnen doen. Wat kan Nederland in Europa doen? Wij
moeten inzetten op die uitgebreide kwekersvrijstelling.
Laten we dit niet verwarren met de discussie over TTIP. Als
wij die uitgebreide kwekersvrijstelling vrij snel in Europa
voor elkaar krijgen, kan deze gewoon onderdeel zijn van
de TTIP-onderhandelingen. Laten we niet wachten; laten
we op volle stoom doorgaan op dit onderwerp.

De heer Grashoff (GroenLinks):
Voorzitter. Voedsel is een eerste levensbehoefte en alleen
al om die reden is het niet de bedoeling dat dit in eigendom
is van enkelen. Het kan niet zo zijn dat wij voor onze voedselvoorziening, zelfs niet voor een deel van onze voedselvoorziening, afhankelijk zijn van enkele giganten, van enkele
enorme bedrijven op deze wereld. Dit speelt enorm bij het
octrooirecht. Wij zijn laatst geconfronteerd met een uitspraak van de Hoge Kamer van Beroep van het Europees
Octrooi Bureau. Na deze nogal stevige en onverwachte
uitspraak over de toepassing van het Europees octrooirecht,
is het echt alle hens aan dek. De Kamer is het op dit punt
bijna unaniem of wellicht volledig unaniem eens. We weten
dat de staatssecretaris er ook voor gaat, maar dat betekent
nog niet dat het daarmee ook geregeld is. Ik zie de staatssecretaris knikken. Dat kan ik me voorstellen.
Laat het duidelijk zijn: we moedigen de staatssecretaris heel
graag nogmaals aan om maximaal in te zetten op een verandering van de Europese regelgeving. Tegelijkertijd vragen
we haar om er gaandeweg voor te zorgen dat alles in het
werk gesteld wordt om te voorkomen dat er een veelheid
aan octrooien komt op allerlei voedselproducten. Meer
specifiek wil ik van de staatssecretaris weten wat de stand
van zaken is. Hoever zijn we? Hoelang kan het duren als er
maximaal wordt ingezet op een verandering van de EUregelgeving? Moet dit jaren duren of kan het misschien ook
binnen één jaar? Soms kan de Europese Unie ook heel snel
zijn in wetgevingstrajecten. Daar zijn ook voorbeelden van.
Zijn er in de tussentijd nog verdere juridische stappen
mogelijk? Speelt het Europees Hof hierin nog een rol? Biedt
het voorzitterschap van Nederland van de EU een kans om
het proces wellicht te versnellen?
In navolging van mevrouw Ouwehand maken we ons er
zorgen over dat het TTIP-verhaal hier tussendoor speelt of
tussendoor kan spelen. We hebben er onlangs weer een
buitengewoon onaangenaam voorbeeld van mogen meemaken bij de pesticiden. Dit lijkt me ook typisch zoiets wat
via de lobby van de Monsanto's van deze wereld, als ik ze
zo mag noemen, en via het TTIP-proces ons voor de voeten
kan lopen. Kan de staatssecretaris hierop ingaan?

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Ik neem u even mee naar de Tweede Wereldoorlog, naar Leningrad in 1941. Terwijl de nazi's de stad belegerden, zaten enkele tientallen wetenschappers in het Pavlovsk Experimental Station. Tot de opening van de zaadcollectie later op Spitsbergen, lag in Leningrad 's werelds
beroemdste zadenbank. Te midden van die enorme collecties eetbare zaden, zakken rijst en aardappels, stierven deze
wetenschappers een hongerdood. Je kunt je afvragen
waarom ze die collectie niet gewoon opaten. Ze aten die
niet op omdat ze het belang van die zaden voor de toekomst
van het land heel goed hebben begrepen. Zo vertelt de
overlevering in ieder geval. Dit is even een korte, historische
introductie om het belang van zaden, de diversiteit ervan
en de vrije toegang ertoe, te benadrukken. Met name dat
laatste staat vandaag natuurlijk centraal.
Vorige week debatteerden wij in deze Kamer over Roundup,
dat onder andere door Monsanto wordt geproduceerd. Nu
spreken we over het aanvragen van voedselpatenten door

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

10 juni 2015
TK 94

94-9-3

multinationals, met opnieuw een hoofdrol voor dat enorme
bedrijf, Monsanto. Mijn fractie is heel erg voor marktwerking. Uit evaluatierapporten hebben we echter geleerd dat
wanneer de markt te sterk wordt, je ook moet zorgen voor
een sterke overheid. De centrale vraag vandaag is eigenlijk:
hoe voorkomen we monopolisering en octrooiering van de
wereldvoedselproductie? Ik wil de staatssecretaris graag
laten reflecteren op vier punten die een beetje in het verlengde liggen van wat voorgaande sprekers ook hebben
gezegd. Dat is ook logisch, aangezien we het ontzettend
met elkaar eens zijn.
Het eerste punt heeft te maken met mededinging. Wat zijn
nationaal, Europees, maar misschien ook wel mondiaal, de
mogelijkheden om via mededingingsautoriteiten dit soort
zaken te voorkomen? Mijn tweede punt betreft de creativiteit. Welke maatregelen zou je kunnen nemen om die
marktmacht een beetje te breken? Je zou bijvoorbeeld
kunnen denken aan — ik noem maar een beetje in het wilde
weg — het niet meer verlenen van octrooien aan monopolisten die een te zware markt hebben of, naar analogie van
de supermarkten die ook niet mogen domineren in bepaalde
regio's, afstoot of vrijgave van patenten als een te hoog
percentage van een voedselsoort in één hand komt. Wordt
daarover nagedacht in nationaal of internationaal verband?
Mijn derde punt heeft te maken met het EU-voorzitterschap
in 2016 en de biotechnologierichtlijnen. Ik denk dat de
staatssecretaris dat wil aangrijpen om dit punt te agenderen.
Lukt dat ook? Mijn vierde punt heeft betrekking op de coalition of the willing. Welke landen werken nu een-op-een
samen met de staatssecretaris?
De heer De Liefde (VVD):
Ik was even benieuwd of de heer Schouw en de D66-fractie
het met de VVD eens zijn dat het punt dat we hier behandelen, alleen betrekking heeft op voedsel en niet op de
octrooiering van andere zaken, zoals medicijnen, ontwikkelingen in de chemische industrie en anderszins.
De heer Schouw (D66):
Ja, dat ben ik eens met de woordvoerder van de VVD. Ik
vraag me alleen af waar de vraag vandaan komt. De titel
van het debat is toch "het aanvragen van voedselpatenten"?
De heer De Liefde (VVD):
Ja, maar diverse partijen maken zich ook zorgen over het
feit dat octrooiering van voedsel zou kunnen betekenen dat
het overslaat naar de medische en de chemische industrie.
Wellicht dat dit na 1 augustus …
De heer Schouw (D66):
Dat is van een andere categorie, waarbinnen weer andere
mechanismen spelen. Dit is een waardevolle interventie,
maar het gaat natuurlijk vooral over voedsel.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Het gebeurt niet zo vaak dat zoveel verschillende
partijen — volgens mij zijn het zelfs alle partijen — het eens
zijn. Je zou je dan ook kunnen afvragen of dit de meest
efficiënte manier is om met elkaar te debatteren. Er is een
keer een debat geweest waarin Koos van den Berg, mijn

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

voorganger bij de SGP, namens alle fracties het woord
voerde. Dat hoeft overigens niet per se iemand van de SGP
te zijn; het mag ook wel een keer iemand anders zijn! Hij
werd toen echter gekozen vanwege zijn kennis op waterstaatkundig gebied. Ik vind het mooi dat we ten aanzien
van dit onderwerp, vanuit verschillende overtuigingen, tot
hetzelfde standpunt komen. Ik zeg met de heer Jasper van
Dijk dat wij tegen het claimen van planteigenschappen zijn
die door God, onze Schepper, aan de mensheid zijn gegeven. Dat moet niet bij bedrijven liggen. Dominantie is
genoemd; dat delen wij. Er is diversiteit nodig en dat wordt
belemmerd. Ik denk dat de staatssecretaris zich gesteund
voelt in haar aanpak. Ook wij steunen haar aanpak. Er zou
een nadere octrooirichtlijn moeten komen evenals een
brede kwekersvrijstelling. Gelukkig zit de staatssecretaris
op die lijn. Dus dat is eigenlijk het probleem niet. Het probleem is veel meer dat we dit al jaren met elkaar vinden —
ik herinner mij nog een debat van vijf jaar geleden waarbij
we ook tot die conclusie kwamen — maar dat het er
ondertussen maar niet van komt. Dus ik zou een scherpe
inschatting van de staatssecretaris willen hebben of dit een
mooi debat is dat we in dit parlement met elkaar voeren
maar dat er helaas nog onvoldoende draagvlak is of dat zij,
wat ik hoop, ruimte ziet om het deze keer wel te realiseren
en, zo ja, of zij daarin dan vaart kan maken. Ik denk namelijk
wel dat we vaart moeten maken. Het momentum is er nu
ook voor, want met deze besluitvorming is, als we niet
oppassen, wel het hek van de dam. En als het hek eenmaal
van de dam is, dan wordt het alleen maar nog moeilijker.
Dus kan de staatssecretaris vaart maken en schat zij in dat
dit realistisch is? Ziet zij voldoende kansen om dit te realiseren?
Verder wijs ik erop dat het Octrooibureau wat ons betreft
misbruik maakt van onze Rijksoctrooiwet. In die wet staat
dat wezenlijke biologische processen, zoals de klassieke
veredeling, niet vatbaar zijn voor octrooi en ook de voortbrengselen daarvan niet. In de EU-richtlijn staat dat
wezenlijke biologische processen niet vatbaar zijn voor
octrooi zonder die voortbrengselen te specificeren of nader
te duiden. Dus concludeert het Octrooibureau dat de formulering in de EU-richtlijn niet doelt op de voortbrengselen
van wezenlijke biologische processen. Maar dan slaat het
volgens mij de plank mis. In de toelichting op onze wet
staat heel duidelijk dat Nederland de EU-richtlijn zo geïnterpreteerd heeft — dat is ook goedgekeurd — dat voortbrengselen ook onder de beoogde vrijstelling vallen. Voor de
duidelijkheid is dat er in de wettekst expliciet bijgezet. Gaat
de staatssecretaris dit misbruik aankaarten? Is het bijvoorbeeld mogelijk om deze zaak aan het Europese Hof van
Justitie voor te leggen?

De heer De Liefde (VVD):
Voorzitter. In de Westlandse kassen wordt 1 kilo tomaten
geteeld met slechts 4 liter water, terwijl een traditionele
tomatensoort op een open veld 50 liter water nodig heeft
voor diezelfde kilo. Dat is nou mede mogelijk gemaakt door
jarenlange innovatie. Dat is dus innovatie in de agrarische
sector die we moeten bevorderen. Maar hoe doen we dat
dan? Door aan de ene kant veredelaars in staat te stellen
hun investeringen terug te verdienen en aan de andere kant
de toegang tot uitgangsmateriaal goed te regelen. Net als
andere partijen in dit huis maakt de VVD zich zorgen over
het toenemende aantal octrooien in de veredeling. Door
een octrooi wordt de toegang tot een bepaalde eigenschap
voor andere veredelaars geblokkeerd. Just in deze sector

10 juni 2015
TK 94

94-9-4

is het van groot belang dat veredelaars met elkaars producten verder kunnen om nog betere producten in de toekomst
te maken.
Laat het helder zijn: de VVD is niet tegen octrooien. Die
bestaan met recht en zijn nodig om het simpel kopiëren
van een uitvinding te voorkomen, maar octrooien als
instrument werken niet het beste voor elke sector. De
voedselsector is wat ons betreft daar een voorbeeld van.
Je haalt letterlijk de voedingsbodem voor verdere veredeling weg door de toegang voor twintig jaar af te schermen.
Hoe dan wel? Met de beperkte kwekersvrijstelling zijn we
al een eindje op weg en daar zijn we blij mee. Eigenschappen beschermd door octrooien kunnen nu gebruikt worden
zonder toestemming voor verdere veredeling maar voor
de commerciële exploitatie daarvan, als er sprake van succes is, moet nog steeds een licentie worden verkregen. Zo'n
blokkade heeft uiteindelijk niet onze voorkeur als het gaat
om voedsel. Maar hoe krijgen veredelaars toegang tot het
beschikbaar uitgangsmateriaal en kunnen ze dat op de
markt brengen als ze echt met een nieuw gewas komen?
Wereldwijde innovatie in die verdelingssector moet mogelijk
blijven en is ook nodig om het groeiend aantal monden op
deze wereld te kunnen voeden, want deze planeet wordt
niet groter.
Wat wij willen, kunnen wij niet alleen in Nederland regelen.
Het Europees Octrooiverdrag moet worden aangepast. De
staatssecretaris heeft dat in eerdere debatten al weleens
toegezegd en daar zijn we haar ook dankbaar voor. Hoe
kansrijk denkt zij echter te zijn? Ik heb die vraag weleens
eerder gesteld en de staatssecretaris gaf toen een wat mij
betreft realistisch antwoord, namelijk dat die kansen klein
zijn. Ik ben daarom benieuwd hoe zij aankijkt tegen het
International Licensing Platform, dat sinds ruim een jaar
bestaat. Daarbij wordt zonder discriminatie en met voorwaarden vooraf toegang verkregen tot alle octrooien die
daarin zijn opgenomen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik ben er oprecht blij mee dat de Kamer hierin eensgezind
optrekt en dat de VVD en de Partij voor de Dieren op dit
punt in hetzelfde kamp zitten. Ik dank de VVD-fractie daarvoor, maar ik zou van die fractie ook graag het volgende
willen weten. De onderhandeling over TTIP gaat ook over
intellectueel eigendom en het doel is om de regels zo veel
mogelijk te harmoniseren. De Amerikanen vinden dat zo
ongeveer alles patenteerbaar is, dus ook dieren, planteigenschappen, noem het maar op. Dat is dus een bedreiging
voor de inzet van de staatssecretaris, die namens ons allemaal probeert de bio-octrooirichtlijn aan te passen en de
kwekersvrijstelling veilig te stellen. Hoe ziet de VVD-fractie
de spanning tussen enerzijds dit aspect van TTIP, en
anderzijds de doelen waarvan we allemaal heel graag willen
dat de staatssecretaris ze gerealiseerd krijgt in Europa?
De heer De Liefde (VVD):
Ik denk dat wij in dit huis met elkaar een aantal doelen
onderschrijven, al staan we wellicht wat verschillend in de
vraag welke instrumenten ingezet moeten worden om die
doelen veilig te stellen. De VVD-fractie vindt het ontzettend
belangrijk dat veredelaars op de schouders van reuzen
kunnen staan en verder kunnen veredelen. Ik vind het iets
minder relevant of dat nu per se bereikt moet worden met
een uitgebreide kwekersvrijstelling, of dat een sluitend ILP,

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

het platform dat ik eerder noemde, de juiste weg is. We
weten immers dat de staatssecretaris ons eerder weleens
heeft verteld dat de kansen om die uitgebreide kwekersvrijstelling te realiseren vrij beperkt zijn. Het gaat mij dus om
het einddoel. Dat einddoel moet zijn dat er toegang is tot
het uitgangsmateriaal en dat iedereen op de wereld die wil
veredelen dat ook kan doen, maar ook dat de mensen die
erin investeren daar geld aan kunnen verdienen. Van de
VVD mag dat, namelijk.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat mag van de Partij voor de Dieren ook. Volgens mij is
dat ook zo geregeld, zoals wij het met z'n allen hier voor
ons zien. Als je zo'n uitvinding hebt gedaan, mag je wel
geld verdienen aan de vermarkting, maar het materiaal
moet beschikbaar zijn voor andere veredelaars. Laat ik het
als volgt formuleren. Voor de VVD staat het einddoel dus
voorop, en dat is mooi. Vindt de VVD-fractie dat TTIP dat
doel niet in gevaar mag brengen?
De heer De Liefde (VVD):
Mevrouw Ouwehand begon haar interruptie ermee — ik
vertaal het maar even zo — dat zij niet enthousiast is over
het patenteren van intellectueel eigendom. Die indruk wekte
ze in ieder geval in haar inleiding. Wij zijn niet tegen
octrooiering en bescherming van intellectueel eigendom.
Wel vinden wij het van belang dat er toegang blijft tot uitgangsmaterialen voor anderen voor verdere innovaties.
Daarom gaf ik ook aan dat de voedselsector wel wat anders
in elkaar steekt dan bijvoorbeeld de medische of een andere
sector. Wij laten echter wel ruimte open voor het verdienen
van geld aan innovaties.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
De heer De Liefde zei dat veredelaars op schouders van
reuzen mogen staan, maar het is natuurlijk andersom. De
reuzen staan op de schouders van onze veredelaars. Een
bedrijf als Monsanto wordt rijk van innovaties die door
veredelaars ontdekt zijn. Dat vind ik heel spijtig. Ik wil graag
hom of kuit van de heer De Liefde. Wil hij wel of geen
patenten op voedsel? Ik maak het nog wat specifieker: wil
hij wel of geen patenten op plantmateriaal?
De heer De Liefde (VVD):
Als het werkbaar is, en als de uitgebreide kwekersvrijstelling
niet mogelijk blijkt — daar gaat de staatssecretaris ons
straks inzicht in geven — en als wij moeten dealen met de
realiteit dat er patenten bestaan, niet omdat wij dat willen,
maar omdat dat gewoon de realiteit is, dan moeten wij
werken aan een ander systeem. Ik vind het een beetje flauw
dat mevrouw Dikkers de woordkeus en de vergelijking
gebruikt van de reuzen, want die sloeg absoluut niet op de
reuzen die zij daarmee bedoelt, maar die sloeg gewoon op
de slimmeriken. Dat zijn reuzen en die zitten bij grote en
kleine bedrijven. Ik kom hier op voor alle veredelaars, groot
en klein, en ik vind dat zij allemaal op elkaars schouders
moeten kunnen staan.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Het is fijn dat collega De Liefde dat verduidelijkt, want het
was mij inderdaad niet duidelijk wie dan die reuzen zouden

10 juni 2015
TK 94

94-9-5

zijn. Hij laat echter nog steeds ruimte voor patenten op
voedsel. Zou het niet beter zijn als wij hier met zijn allen
een eenduidig signaal laten horen? Wij willen geen patenten
op plantaardig materiaal dat wordt gebruikt voor voedsel.
Als wij dat in de hele EU laten horen, kunnen wij tenminste
een krachtige vuist maken.
De heer De Liefde (VVD):
Uit de geschiedschrijving blijkt — ik hoop dat mij dat juist
verteld is — dat er in het verleden in een verdrag, het TRIPsverdrag — ik kijk even met een schuin oog naar de staatssecretaris — onbedoeld een tekstuele ruimte is ontstaan,
om te gaan patenteren. Van de opstellers van het verdrag
was dat nooit de bedoeling. Dat is gejuridiseerd waardoor
het wel mogelijk is geworden. Dat is de realiteit waar wij
mee van doen hebben. Als die uitgebreide kwekersvrijstelling er kan komen, is dat top. Ik ben echter ook een realist
en we moeten in de politiek ook realistisch zijn. De realiteit
is — ik hoop dat ik de staatssecretaris goed heb begrepen
in het vorige debat — dat er erg weinig steun is in Europa
om patentering van planteigenschappen onmogelijk te
maken. Dan kijk ik weer verder naar het doel dat wij met
elkaar nog steeds onderschrijven. Dat is dat veredelaars,
groot en klein, op elkaars schouders kunnen staan en kunnen blijven doorveredelen. Dat staat voor mij voorop. Dan
vind ik het instrument minder relevant.

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Voorzitter. De Partij van de Arbeid is trots op de Nederlandse veredelingssector. Meer dan 35% van de groentezaden wereldwijd die gebruikt worden voor voedselproductie,
komt bij onze nationale veredelaars vandaan. Het is goed
om daar even bij stil te staan, want dat is echt iets heel bijzonders. Onze veredelaars zijn jarenlang bezig met innoveren, om ervoor te zorgen dat hun producten verbeteren en
weerbaar zijn, en zijn op die manier bezig met het aanboren
van nieuwe markten. Dat is precies wat wij in Nederland
willen: innovatie ten top! Dat doen ze doordat ze gebruikmaken van elkaar uitvindingen, waarbij ze zich beschermd
weten door het kwekersrecht. Wij hechten aan dat kwekersrecht en maken ons zorgen over de macht die grote bedrijven als Monsanto en Syngenta, die overigens bovendien
fusieplannen hebben, over ons voedsel hebben.
De Partij van de Arbeid vindt dat een patent op natuurlijke
eigenschappen van plantmateriaal niet kan en wil niet
zwichten voor de marktmacht. Wij menen dat octrooiwetgeving niet gericht moet zijn op de natuurlijke eigenschappen van voedsel en betreuren in hoge mate de uitspraak
van de Hoge Kamer van Beroep van het EU Octrooibureau
waardoor broccoli en tomaat onder het patentrecht komen
te vallen. Als ware het een telefoon of een auto! Ik vind dat
een ongewenste situatie, die wij veroordelen en waar
mogelijk bestrijden.
Bedrijven die belang hebben bij het patenteren van onze
voedselvoorziening, hebben vaak grote juridische afdelingen. De lidmaatschapslijst van een organisatie als CIOPORA,
een belangenclub van sierteelt- en fruitveredelaars die in
Brussel lobbyt voor meer patenten op natuurlijk plant- en
uitgangsmateriaal, bestaat voor een groot deel uit advocatenkantoren. Dat zegt natuurlijk genoeg! Je kunt als veredelaar tegenwoordig beter rechten gestudeerd hebben dan

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

biotechnologie, wil ik maar meteen even meegeven aan
iedereen die van plan was om veredelaar te worden. Wij
vinden dat een onwenselijke zaak en zijn zoekende naar
manieren om veredelaars te helpen. Zou het niet een idee
zijn om te komen tot een Europees fonds waarmee bijvoorbeeld kwekers geholpen kunnen worden die de juridische
strijd moeten aanbinden met de krachten van Monsanto of
Syngenta? Het gaat ons niet speciaal om het middel, het
gaat niet om de vraag of het een fonds moet zijn of iets
anders, maar wij maken ons zorgen over het feit dat de
juridische afdelingen van de grote bedrijven veel macht,
mankracht en geld hebben om het juridische pleit te kunnen
beslechten ten faveure van zichzelf en ten nadele van de
veredelaars. Wellicht wil de staatssecretaris onderzoek doen
naar de mogelijkheden hiervan? Wij overwegen een motie
op dit punt.
Wij maken ons zorgen over de toekomst van ons voedsel,
om de monopoliepositie van patenthouders en om de
boterham van onze veredelaars. Ik vind de handelswijze
van bedrijven als Monsanto, zoals we die gezien hebben
ten aanzien van broccoli en tomaat, abject. Wij vragen de
staatssecretaris hier stevig tegen in het verweer te komen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik maak van de gelegenheid gebruik om een vraag te stellen
die ik ook aan de staatssecretaris had willen stellen. Die
was me in mijn eigen termijn echter even ontschoten. Ik
stel de vraag nu uiteraard aan mevrouw Dikkers. Dat is de
orde. De vraag gaat over het TTIP-verdrag waarover nu
wordt onderhandeld. Daar staan octrooien op zich wel op
de agenda. Mag ik uit het heldere pleidooi van mevrouw
Dikkers opmaken dat het naar haar mening niet de bedoeling is dat octrooien op planten en plantaardige onderdelen,
op de gewassen waar we het nu over hebben, deel uitmaken
van dat verdrag?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Dat mag de heer Van Dijk inderdaad uit mijn woorden
opmaken. Ik plaats daarbij natuurlijk wel de kanttekening
dat sommige eigenschappen van planten gebruikt worden
in de farmaceutische industrie of in andere industrieën. Dat
men daar innovaties ontwikkelt die men via het patentrecht
wil beschermen, prima! Maar innovaties die gebruikt worden voor onze voedselvoorziening, voor de mondiale
voedselvoorziening; nee, die moeten niet octrooieerbaar
zijn, die moeten niet onder het patentrecht vallen. Ik ben
ook benieuwd wat de staatssecretaris daarvan vindt.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dat wilde ik net zeggen. Dan gaan we luisteren of de
staatssecretaris dat met ons eens is en desgewenst actie
gaat ondernemen. Wordt vervolgd!
De heer De Liefde (VVD):
Wat vindt de PvdA-fractie van het vorig jaar in werking
getreden International Licensing Platform; een instrument
dat door veel grote en kleine bedrijven wordt toegepast op
hun octrooien?

10 juni 2015
TK 94

94-9-6

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Er is nog niks uitgekomen. Dat weet collega De Liefde ook.
Er is nog geen enkele zaak voorgelegd. Op dit moment is
het dus nog een leeg instrument, omdat onder andere
Monsanto nog niet aan boord is. Dat bedrijf wil zich nog
niet conformeren aan de afspraken die wellicht gemaakt
worden. Ik vind het niet zozeer een slecht of af te wijzen
instrument, maar het heeft nog geen enkele werkzaamheid
bewezen. Ik zou het jammer vinden als we dat gebruiken,
terwijl we ook nog gewoon de strijd voeren om het kwekersrecht. Wat ons betreft, is die strijd nog niet beslecht.

ook te maken met iets anders. Om de werkelijkheid naar
onze hand te zetten vanuit de gedachte dat een radijsje
geen radio is en dat de appel iets anders is dan de Apple
— een prachtige vondst, ik zeg het de heer Geurts na — en
om die werkelijkheid echt te willen wijzigen, zullen wij een
internationaal verdrag moeten wijzigen, TRIPs, waarbij er
heel veel nodig is om tot het ideale model te komen,
namelijk dat van de volledige kwekersvrijstelling. Ofwel
zullen wij, als alternatieve route, toch echt moeten komen
tot een beperking van het octrooirecht. Ik ben het met de
heer De Liefde eens dat het daarbij wel van belang is om
heel precies te zijn.

De heer De Liefde (VVD):
Dat begrijp ik, maar mevrouw Dikkers wijst het dus niet af
als een mogelijk alternatief. De voorkeur van mevrouw
Dikkers is helder, die blijkt glashard uit haar betoog, maar
ze wijst het ILP niet af.

Dat is ook de reden waarom wij naar mijn mening toch een
van de rapporten wel nodig hebben waarvan een enkeling
hier meende dat wij die toch niet nodig hadden. Die hebben
wij namelijk nodig om heel precies te kunnen zijn in de
afbakening van de agenda. Wat hoe voorkom je nu dat je
doordat je een aantal zaken niet meer octrooieerbaar maakt
het kind met het badwater weggooit als het gaat om de
innovatie en de doorontwikkeling van bijvoorbeeld medicijnen? Dat zal heel precies moeten worden bekeken. Om die
reden hebben we toch echt een aantal acties nodig om ook
sterker voor den dag te komen in deze discussie.

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik zou eerst alles willen proberen om te komen tot kwekersvrijstellingen, tot het Europese handhaven van een kwekersrecht. Dat heeft echt onze voorkeur, en ik begrijp dat dit ook
de voorkeur heeft van de VVD-fractie. Laten we dat eerst
afwachten, voordat we allerlei nieuwe ballen in de kerstboom ophangen.
De voorzitter:
Daarmee is een einde gekomen aan de eerste termijn van
de zijde van de Kamer. De staatssecretaris wil zich heel
even voorbereiden op de beantwoording.
De vergadering wordt van 15.03 uur tot 15.13 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de staatssecretaris van Economische
Zaken voor haar beantwoording in eerste termijn. Ik sta
maximaal twee interrupties toe.

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. Ik denk dat een aantal leden de spijker op de kop
hebben geslagen toen zij zeiden dat wij in de discussie over
het patenteren van voedsel hier allemaal aan dezelfde kant
van de streep staan. Zo heb ik dat ook van begin af aan
ervaren. Ik ben blij om te zien dat we, ieder vanuit onze
eigen motivatie, ook tot hetzelfde standpunt komen. De een
doet dat vanuit de gedachte dat wat van God gegeven is,
niet kan worden overgeleverd aan het bezit van een bedrijf.
Ik zou vanuit mijn achtergrond kunnen zeggen dat je hier
te maken hebt met een klassiek verdelingsvraagstuk,
waarbij het er echt om gaat dat zaken die van ons allemaal
zijn nooit slechts in handen van een enkeling kunnen worden gelegd. Ik zie al meteen bijval vanuit mijn linker ooghoek, dat doet mij deugd.
Maar tegelijkertijd stel ik vast, zoals een aantal leden ook
hebben aangegeven, dat wij hier te maken hebben met een
uitermate weerbarstig onderwerp. Dat is niet alleen vanwege de grote inhoudelijke en financiële belangen die
gemoeid zijn met dit hele verhaal en de juridisering die je
bij een dossier als dit al snel op je af ziet komen. Het heeft

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

Ik wil heel graag iets zeggen over wat wij nu al hebben
gedaan en wat er op stapel staat. De rode lijn in de bijdragen was hoe het er nu voor staat, met een inschatting van
de kansen, een vraag naar creativiteit en een reactie op de
huidige uitspraak van de Kamer van Beroep van het Europees Octrooi Bureau over octrooien, die inderdaad vraagt
om een versnelling en die er de urgentie van laat zien dat
wij toch echt nog steviger voor den dag moeten komen dan
wij al van plan waren te doen.
Sinds 2010 is er natuurlijk op verschillende terreinen al actie
ondernomen. Ik heb zelf bij mijn aantreden diverse verzoeken aan de Europese Commissie gericht om te komen tot
een herziening van de biotechnologierichtlijn. Op verzoek
van Nederland is er ook speciale aandacht voor de octrooien kwekersproblematiek. Die verzoeken hebben ook geleid
tot de instelling van een zogenaamde expertgroep, die een
rapportage van de Europese Commissie moet voorbereiden.
We kennen ook door inspanningen van voorgaande kabinetten inmiddels een beperkte veredelingsvrijstelling in de
Rijksoctrooiwet, die 1 juli vorig jaar is ingegaan. Er is in
2013 een unitair octrooipakket tot stand gekomen en op
Nederlands aandringen is de beperkte veredelingsvrijstelling ook in dat pakket terechtgekomen. Daarmee is die in
Europa breed geïntroduceerd. Ik zal zo nog zeggen wat dat
voor onze wetgeving betekent en hoe zich dat tot de recente
juridische uitspraken verhoudt, want ook daarnaar vroeg
u.
Op aandringen van het ministerie van Economische Zaken
hebben groenten-, zaad- en veredelingsbedrijven een
gedragscode ten aanzien van licenties opgesteld. Uiteindelijk heeft dat geleid tot het in november 2014 opgerichte
International Licensing Platform. Dat is een betekenisvolle
stap. Verder zijn er in opdracht van mijn ministerie diverse
rapporten over de problematiek van de samenloop van het
octrooi- en kwekersrecht in de plantveredeling opgesteld.
Een daarvan, Veredelde zaken, werd al genoemd, maar we
hebben ook het rapport Plantenveredeling uit 2012 en het
rapport-Trojan. Van belang voor ons allemaal is bovendien
dat er dit najaar nog een rapport van de WUR over octrooien
met betrekking tot natuurlijke eigenschappen verschijnt.

10 juni 2015
TK 94

94-9-7

Dat kan ons helpen bij de opstelling van de position paper
voor onze Europese collega's en bij de mogelijke wijziging
van het Europese octrooirecht.
Zo meteen zal ik nog iets zeggen over het rapport van SEO
over de effecten van de uitgebreide veredelingsvrijstelling.
Het verslag van de Europese Commissie over de biotechnologierichtlijn komt zo spoedig mogelijk.
Wat betekent dit nu voor onze actie? In de uitzending van
Zembla heb ik vastgesteld dat velen van u mij hebben
gevraagd of het verder aanjagen van de voortgang op dit
dossier geen onderwerp voor het Nederlands voorzitterschap kan zijn. Eerder heb ik gezegd dat mij dat inderdaad
heel verstandig lijkt. Het startschot voor de formele Europese discussie zal dan dat bewuste verslag van de Europese
Commissie over de biotechnologierichtlijn zijn. Zoals
gezegd, werkt de Europese expertgroep daaraan. Eind dit
jaar of begin 2016 wordt het verwacht. Dat valt exact samen
met ons voorzitterschap. Eurocommissaris Bienkowska heb
ik dan ook opgeroepen om er de vaart in te houden. We
hebben de Europese Commissie ook al meerdere malen op
hoog ambtelijk niveau gevraagd om snel met de rapportage
over de biotechnologierichtlijn en de aanpassing daarvan
te komen. Naar aanleiding van de eerder genoemde zaken
met betrekking tot de uitspraak van de Raad van Beroep
ben ik van plan om dit onderwerp onder het punt any other
business te agenderen voor de Landbouwraad in juli of de
Concurrentieraad, zodat de Commissie ook via publieke
kanalen wordt gevraagd om hiermee haast te maken.
Vooruitlopend op de wijziging van de biotechnologierichtlijn
kunnen we bij de Europese Commissie aandringen op een
mogelijk andere duiding van de octrooieerbaarheid van
resultaten van klassieke veredeling. Dat doen we ook. Zo
kunnen wij bijvoorbeeld vragen of de Commissie de
inkleuring van de richtlijn, de betekenis ervan, in lijn wil
brengen met de reeds vastgestelde Nederlandse en Duitse
octrooiwetgeving. Wij zijn verder bezig met het opstellen
van een position paper over de wenselijkheid van het wijzigen van het Europees octrooirecht. Daarvoor vergaren wij
inderdaad steun. Met name de Duitse en de Franse collega's
willen die steun wel verlenen, omdat zij met dezelfde sectoren te maken hebben, maar andere Europese lidstaten vinden het blijkbaar lastig. Het onderwerp staat wat verder
van ze af. Op deze weerbarstigheid heb ik u eerder gewezen.
Bij de FAO zal ik dit onderwerp ook agenderen. Ik vind
namelijk oprecht dat het eigenaarschap voor small-holder
farmers een eerst aangelegen punt moet zijn. Daarvoor
moet de FAO strijden. Uiteraard vraag ik zowel aan onze
eigen ACM als aan de Europese Commissie om de fusieplannen, die ik inderdaad ook via de media langs zie komen,
nauwlettend te volgen. Daarvoor hebben we regels, waaraan men zich zal moeten houden. Ik heb nog een hele stapel
meer technische vragen. Die ga ik nu beantwoorden. Mijn
voorstel zou zijn om daarna in te gaan op de stappen die
ik van plan ben te zetten. Dit debat kwam voor mij ook wat
onverwacht, laat ik het zo zeggen. Op 24 juni hebben wij
een algemeen overleg over de biotechnologie. Het lijkt mij
goed om de Kamer toe te zeggen dat wij alle stappen die
wij al hebben gezet, maar vooral ook de stappen die wij
nog op stapel hebben staan, op papier aan de Kamer zullen
doen toekomen. Dan hebt u een actieplan op papier en als
de Kamer dat wil, kunnen wij daar uiteraard verder over
spreken.

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

De heer Schouw (D66):
Ik waardeer deze inleiding zeer, maar ik probeer even te
proeven of de sense of urgency in Europa net zo wordt
gevoeld als hier vandaag. Mijn conclusie is eigenlijk nee.
Er zijn maar een beperkt aantal landen die Nederland volgen. De Europese Commissie heeft volgens mij ook niet
echt een hard standpunt ingenomen. Klopt dat?
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, en dat is ook precies mijn zorg. De recente uitspraken
in de casussen broccoli en tomaat hebben bij mij en bij u
en ik denk bij een heel aantal anderen die sense of urgency
alleen maar vergroot.
De heer Schouw (D66):
Zijn wij er dan wanneer wij al die sporen volgen die de
staatssecretaris zo mooi beschreef? Dit is een meedenkvraag, hoor, zo moet de staatssecretaris hem echt verstaan.
Moeten wij bijvoorbeeld de consumentenorganisaties niet
meer op het schild heffen en zeggen: onze voedselveiligheid
wordt op zeer korte termijn bedreigd? Moeten wij niet
onconventionele wegen gaan bewandelen om die sense of
urgency tussen de oren te krijgen bij de leiders in Europa?
Staatssecretaris Dijksma:
Ik zou eerder het woord voedselzekerheid noemen dan
voedselveiligheid. Ik denk wel dat het goed is dat alle
actoren zich gaan roeren. Dat helpt natuurlijk altijd. De
Kamer kan dat ook doen. U spreekt waarschijnlijk ook collega-parlementariërs, al dan niet in Cosac-verband. Ook het
voorzitterschap van de vaste commissie voor Europese
Zaken van de Kamer zou, indien u dat wilt, kunnen worden
ingezet om dit onderwerp bij de lidstaten aan te kaarten.
Wij moeten ook vaststellen dat de maatschappelijke organisaties niet stilzitten. Gelukkig, zeg ik erbij. Dat geldt overigens ook voor een heleboel bedrijven, die met zorg kijken
naar wat er op dit moment allemaal aan ontwikkelingen
speelt.
De heer Schouw vroeg hoe wij monopolisering van de
voedselproductie voorkomen. Dat is inderdaad de kern;
daar gaat het over. Wij moeten dat gaan borgen, door de
beperkte en de volledige en kwekersvrijstelling dan wel
door een beperking van het octrooirecht als alternatieve
route. De heer De Liefde had er gewoon gelijk in dat je die
route echt moet openhouden. Ik ben het met mevrouw Dik
Faber eens dat dit een publiek belang dient. Als je een sterke
markt hebt, moet daar inderdaad een sterke overheid
tegenover staan.
Mevrouw Dik-Faber vroeg of het klopt dat er steeds meer
patenten worden verleend. Die kans is aanwezig. Het
Europees Octrooibureau toetst echter wel al veel strenger
op de vereisten voor octrooi, te weten nieuwheid, inventiviteit en toepasbaarheid. De uitspraak van de Grote Kamer
van Beroep betekent een stap terug en wat mij betreft een
extra reden om actie te ondernemen.
Mevrouw Dik-Faber heeft mij ook gevraagd om een oordeel
over het vonnis. De Grote Kamer van Beroep heeft een
tussenvonnis gewezen en uitspraak gedaan in de zaken
broccoli en tomaat. Het is misschien goed om nog even te
zeggen dat het een tussenvonnis is. Het is een sterk juridisch

10 juni 2015
TK 94

94-9-8

gemotiveerd tussenvonnis. Het lijkt primair gebaseerd op
het Europees Octrooiverdrag, waaraan het Europese
Octrooibureau zich moet houden bij de uitvoering. Het gaat
in onze ogen wel voorbij aan maatschappelijke aspecten
en zorgen. Daar wordt wel begrip voor getoond, maar het
leidt niet tot een andere uitspraak. Het EOB heeft geen
wetgevende bevoegdheid. Om die reden is de grote kamer
van beroep terughoudend om een beperkende interpretatie
te geven van de biotechrichtlijn. Nederland en Duitsland
hebben dat in hun eigen octrooiwetgeving wel gedaan. Dat
mocht, maar het ligt Europees nog niet op die manier voor.
We wachten nu op de einduitspraak van de technische
kamer van beroep. Die moet nog bekijken of er aan alle
andere voorwaarden voor octrooiverlening is voldaan. Het
effect van deze uitspraak is echter dat, alleen al voor het
gevoel, het octrooieren van plantgerelateerde uitvindingen
gemakkelijker is geworden. Het maakt het des te urgenter
— ik zei het al — om actie te ondernemen.
De heer Dijkgraaf vroeg of de uitspraak van het EOB bij het
Hof van Justitie kan worden aangekaart. Hij memoreerde
al dat de Nederlandse wetgeving anders is. Onze interpretatie is beperkter, net als de Duitse wetgeving. De biotechrichtlijn laat ruimte voor verschillende interpretaties.
Het Hof van Justitie zou zich daarover kunnen uitlaten. Er
moet dan echter wel een zaak aan hen worden voorgelegd.
Dat kan niet door een lidstaat gebeuren en dat is dus niet
iets wat ik kan doen. Het zou overigens ook een zaak van
lange adem zijn, want zo'n procedure duurt één tot meerdere jaren. Ik weet niet of we daarop kunnen wachten. Ik
denk het eigenlijk niet.
In het kader van het creatieve meedenken vroeg de heer
Grashoff welke andere juridische stappen er in de tussentijd
mogelijk zijn. Octrooien kunnen natuurlijk voor de rechter
worden aangevochten. Ik wil zelf echter niet overgaan tot
verdere juridisering, ook vanwege de reden die ik net
noemde. Het duurt heel erg lang. Je kunt beter het probleem
bij de wortel aanpakken en de regelgeving aanpassen. Dat
is, in the end, veel effectiever. Dat zou dan minimaal de
biotechrichtlijn moeten zijn. We hebben daar wel steun
voor van andere lidstaten — ik vertelde dat al — maar het
is nog geen overweldigende meerderheid. Daar zal echt
nog heel wat voor moeten worden gedaan.
De heer Schouw vroeg of er nog een mogelijkheid is om
bijvoorbeeld patenten vrij te geven bij te hoge concentraties
van eigenaarschap in de markt. Ik heb mij laten vertellen
dat dat theoretisch een optie is. Er kan een dwanglicentie
worden verleend. Er is echter ongelooflijk veel nodig om
dat voor elkaar te krijgen. De verwachting is niet dat het
heel kansrijk is, nog los van de tijd die het vraagt. De
mededingingsautoriteiten kunnen dit onderwerp wel een
rol laten spelen bij het beoordelen van een fusie. Het is dus
van belang om daarnaar te kijken en te bekijken of er geen
sprake is van machtsmisbruik.
De heer Van Dijk vroeg of ik het aanvaardbaar vind dat
multinationals groente patenteren en dat alleen multinationals dit kunnen doen. Op het eerste deel van de vraag heb
ik in mijn inleiding al antwoord gegeven. We moeten echter
vaststellen dat het echt niet alleen de multinationals zijn
die patenten op groente-eigenschappen aanvragen. Soms
zijn het kleinere bedrijven. Dit neemt niet weg dat mijn
standpunt daarover niet gewijzigd is. Voor de geschiedschrijving is het wel van belang om dat hier te vermelden. Blij-

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

kens de analyse van het octrooicentrum vragen ook kwekers
octrooirechten aan. Ook Nederlandse kwekers doen dat,
om hun positie in de markt te beschermen. Zij leggen uit
dat zij dat eigenlijk liever niet willen, maar dat zij het toch
doen, omdat dit op het moment de spelregels zijn waar zij
vanuit anderen mee te maken krijgen.
Dan kom ik op de effectstudie. De heer Geurts vroeg naar
het SEO-onderzoek naar de effecten van de uitgebreide
veredelingsvrijstelling. Dat onderzoek bestaat uit een
deskstudie, uit diepte-interviews en uit een enquête onder
relevante bedrijven. In het onderzoek worden de effecten
bekeken van een uitgebreide veredelingsvrijstelling op de
sectoren plantveredeling, biotechnologie, chemische en
farmaceutische industrie en op de bedrijven die actief zijn
in de biobased economy. Dat komt precies neer op wat de
heer De Liefde naar mijn smaak heel treffend weergaf: je
wilt er wel voor zorgen dat de voedselproductie, de voedselvoorziening en de voedselveiligheid publiek zodanig
geborgd zijn dat er vrije toegang toe is, maar er zijn ook
uitvindingen die van groot belang zijn en die je wilt
beschermen in andere, aanpalende sectoren. Dat vraagt
heel veel precisie. Als je dan wijzigingen in je regelgeving
doorvoert, moet je kijken waar die wijziging begint, maar
vooral ook waar die weer ophoudt en wat voor effect ze
heeft. Het rapport komt in het najaar. Dat kan een goede
invalshoek zijn om de discussie op Europees niveau weer
scherper te krijgen. Dan kunnen we wellicht ook mensen
die twijfelen om met ons mee te gaan, overtuigen dat we
over de mogelijke nadelen van een wijziging echt goed
hebben nagedacht en dat we eventueel met een voorstel
kunnen komen dat daar recht aan doet.
De heer Geurts vroeg naar de gevolgen van overnames in
het agrofoodcomplex en wat we doen om de zorgen die
daarover leven, weg te nemen. Soms zie je dat overnames
ook ertoe leiden dat er meer onderzoek gedaan kan worden.
Ook dat heeft natuurlijk weer alles te maken met een balans.
Hoe voorkom je dat er bijvoorbeeld monopolies ontstaan?
Hoe voorkom je dat wat van ons allemaal is, in handen van
slechts enkelen terechtkomt? Daarom is het van belang dat
we de mededingingsautoriteit heel goed laten kijken naar
al die bewegingen die nu gaande zijn. Wij moeten ook goed
en kritisch blijven kijken naar wat er rondom die uitvindingen aan aanvragen loopt.
De heer De Liefde verwees naar de commercialisering en
vroeg hoe we ervoor kunnen zorgen dat de veredelaars een
stap verder kunnen zetten dan de beperkte veredelingsvrijstelling. Daar werken we hard aan, maar we moeten nu ook
met de verslagen van de expertgroep verder kunnen. Dat
is voor ons een belangrijk instrument om ook in het Europese weer houvast te vinden om verder te praten.
Even kijken wat nog aan vragen voorligt. Ik kan een heleboel
dingen overslaan, omdat ik die al heb meegenomen. De
heer Geurts vroeg nog naar de stand van zaken bij de uitgebreide veredelingsvrijstelling. Mij lijkt dat het ook goed is
om daarop in de brief terug te komen. We hebben dus het
Europese spoor en we hebben eigenlijk ook een nationaal
spoor, maar we hebben eveneens een internationaal spoor,
de FAO, waar we dat willen agenderen en waar we bezig
zijn om ook wereldwijd steun voor onze positie te verwerven.

10 juni 2015
TK 94

94-9-9

Ik heb inderdaad een brief geschreven, zo zeg ik tegen de
heer Geurts, aan de Commissie, aan de nieuwe Commissaris. We hebben haast bedongen bij de rapportage over de
biorichtlijn. We hebben ook feilloos aangegeven dat we
een aanpassing willen, dus daar zit geen woord Spaans bij,
zou je kunnen zeggen.
De heer Grashoff vroeg wat het tijdsbeslag is waar we
rekening mee moeten houden. Het verslag van de Commissie komt eind dit jaar. Daarna volgt dus hopelijk, wat mij
betreft tijdens het Nederlands voorzitterschap, de politieke
discussie over de wijziging van de richtlijn. Hoe lang dat
nog duurt, hangt af van hoe die discussie verloopt. Als je
ook internationale verdragen gaat wijzigen, dan kun je daar
rustig weer een hele tijd bij optellen. Dat zal niet eenvoudig
zijn.
De heer De Liefde vroeg mij nog naar een iets diepgaandere
appreciatie van het ELP. Het ELP Vegetables voor groentegewassen beoogt, groenteveredelingsbedrijven snel en
tegen acceptabele voorwaarden — dat gaat over fair,
redelijk, niet-discriminerend — toegang te verlenen tot
biologisch materiaal dat beschermd wordt door een octrooi.
Dat is, zoals gezegd, in november 2014 opgericht door elf
groenteveredelingsbedrijven. Dat zijn onder andere beursgenoteerde bedrijven, familiebedrijven uit Duitsland,
Frankrijk, Japan, Nederland en Zwitserland. Het staat ook
open voor andere geïnteresseerde partijen, ook voor
wetenschappelijke instituten. Mogelijk komen er bijvoorbeeld voor siergewassen of landbouwgewassen vergelijkbare platforms. Men heeft een openbaar patentregister met
123 octrooien. Bedrijven onderhandelen eerst bilateraal.
Als dat niet lukt, gaat men over tot arbitrage. Ik vind dat op
zich een heel goed initiatief, want men probeert eigenlijk
los van de regelgeving al te komen tot een werkbaar model
waarmee de toegang tot het materiaal gegarandeerd wordt.
Maar ja, de recente uitspraken zetten natuurlijk wel druk op
deze zaak. Dat maakt het ook voor de voorlopers toch weer
kwetsbaar; dat merk je ook als je spreekt met mensen die
daaraan hebben meegewerkt. Wat dat betreft, is het van
belang dat we nu met een aantal zaken echt snel verder
komen.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Ik hoorde de staatssecretaris zeggen dat de duur van een
discussie over wijziging van de Europese regelgeving mede
kan afhangen van het wijzigen van internationale verdragen.
Dat is voor mij nieuw. Op welke verdragen zou dat dan
betrekking hebben?
Staatssecretaris Dijksma:
Onder andere het TRIPs-verdrag. Als je wilt komen tot het
ideale model, een volledige kwekersvrijstelling, zul je in
ieder geval via die route moeten werken. Het alternatief is
een aanpassing van de biorichtlijn, waarbij je als het ware
het mogelijk maken van octrooien op planteigenschappen
beperkt. Dan fiets je echter als het ware naar hetzelfde
effect, maar wel via de andere route. Dat is in het ideale
model niet de route die de Kamer al jarenlang heeft bepleit;
dat weet ik vanuit de tijd waarin ik dit als woordvoerder
bepleitte. Er zijn in dit geval meerdere wegen die naar Rome
leiden.

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Mijn fractie ziet eigenlijk twee grote risico's en daar hebben
we het in dit debat ook steeds over, namelijk de patentering
en de monopolisering. Over dat laatste zei de staatssecretaris dat we het mededingingsrecht hebben. In Nederland
bewaakt de Autoriteit Consument & Markt dit allemaal goed.
De staatssecretaris zei dat hier echt goed naar moet worden
gekeken, maar welke mogelijkheden zijn er precies? Ik moet
opbiechten dat ik mij afvraag welke mogelijkheden er zijn
voor het toepassen van het mededingingsrecht ten aanzien
van internationale bedrijven. Onze ACM heeft natuurlijk
zeggenschap over het Nederlandse grondgebied, maar ik
zie hier ook echt grote internationale spelers. Is er dan een
internationale autoriteit die hier dan ook nog iets van kan
vinden?
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, namelijk de Europese Commissie. Die kijkt natuurlijk
ook naar marktmacht. Die kan hier dus ook iets van vinden.
Het lijkt mij goed dat dit onderwerp ook in de orde komt in
de brief die ik de Kamer heb beloofd voor het algemeen
overleg en dat we daar nog wat nader op ingaan: wat kunnen we nu? Het is niet zo dat we nieuwe regels hebben.
Men zal dus beoordeeld worden op basis van de huidige
regelgeving en de huidige mededingingsregelgeving. Het
lastige bij dit type fusies is dat zij vaak over verschillende
thema's gaan. Je denkt dat twee bedrijven samengaan,
maar daaronder zit het net iets complexer: het ene onderwerp van veredeling komt van het ene bedrijf vandaan en
het andere onderwerp komt van het andere bedrijf. Daarmee
heb je dan niet op voorhand een zodanige marktpositie dat
je weer een meerderheidspositie hebt. Dat is echt voer voor
juristen, maar het lijkt mij goed om de Kamer iets meer
inzicht te geven in hoe dit precies werkt en in wat we op
dat punt kunnen doen. Ik heb al toegezegd dat we de ACM
en de Europese Commissie natuurlijk zullen vragen om
hiernaar te kijken, niet omdat zij dat niet zouden gaan doen
maar om de urgentie hiervan aan te geven.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik wacht de brief met belangstelling af. Bedankt.
Staatssecretaris Dijksma:
Mevrouw Dikkers vroeg, ook in het kader van de creativiteit,
of er een Europees fonds kan komen om veredelaars te
helpen om zich te wapenen tegen de grote jongens, de
grote bedrijven; ik denk dat zij het zo bedoelde. Ik begrijp
de zorg van mevrouw Dikkers, maar ik denk niet dat een
fonds hiervoor nou een goed instrument is. Mijn inzet is er
echt veel meer op gericht, die hele juridisering bijna tegen
te gaan door het voeren van bronbeleid, namelijk door toch
een wijziging van de regels. Nog los van de vraag of je het
sympathiek of niet sympathiek vindt, is het niet zo dat je
dit zomaar kunt regelen. Wie heeft er immers recht op? Het
zal volgens mij heel ingewikkeld zijn om dat voor elkaar te
krijgen. De route via crowdfunding vanuit de samenleving
zou volgens mij veel sneller zijn dan het regelen via de
Europese kanalen. Ik denk even creatief met u mee,
mevrouw Dikkers.

10 juni 2015
TK 94

94-9-10

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Waarvoor waardering. Ik heb ook waardering voor de inzet
van de staatssecretaris. Ze zegt: we doen het bovenlangs
en we zorgen ervoor dat het goed geregeld wordt in Brussel.
Maar ondertussen gaat de patentering door en kunnen
Nederlandse veredelaars, of althans de kleine jongens onder
hen, niet mee in die stroom. Zij verliezen mogelijk hun markt
of hun investering. Is de staatssecretaris bereid om gewoon
eens een inventariserend onderzoekje te laten doen naar
de mogelijkheden die er wél zijn om deze veredelaars daarin
bij te staan? Wellicht gaat het daarbij om juridische ondersteuning of om … Nou, mijn creativiteit is vandaag niet zo
heel groot. Ik ben zoekende. Hoe kunnen we deze veredelaars bijstaan? De winkel is namelijk gewoon open terwijl
er wordt verbouwd.
Staatssecretaris Dijksma:
De heer De Liefde heeft natuurlijk al geprobeerd om het
idee van het International Licensing Platform warm bij u
aan te bevelen. Daarmee wordt aan bedrijven toch als het
ware gevraagd om dingen ondertussen met elkaar te
regelen. Dat komt echter onder druk te staan als er uitspraken van de Hoge Kamer van Beroep komen zoals de uitspraak die aan de orde is geweest. Zo'n platform zou op
zichzelf wel een middel kunnen zijn om er "for the time
being" voor te zorgen dat de toegang tot materiaal blijft
bestaan. Dat is volgens mij een van de zaken die natuurlijk
voor iedereen van groot belang is.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Toegang tot materiaal is een van de zaken die van belang
zijn. Een andere zaak is dat er financiële middelen moeten
komen om de juridische strijd aan te gaan. Die middelen
ontbreken bij de kleine kwekers. Daarover maak ik mij zorgen. Deze bedrijven worden vatbaarder voor overname. Zij
moeten zich in de schulden steken. Ik ben voor crowdfunding en welke vorm van funding dan ook, maar ik zou me
ook heel goed kunnen voorstellen dat de staatssecretaris
het interessant vindt om vanuit het departement eens na
te denken over de vormen van ondersteuning die geboden
zouden kunnen worden.
Staatssecretaris Dijksma:
Mijn vorm van ondersteuning is de beleidsinzet die ik net
heb geschetst. Daar zetten we maximaal op in. Ik kan echter
niet nu als het ware iets bedenken om kosten van juridische
strijd van anderen te gaan vergoeden. Volgens mij moeten
we dat niet willen, en in alle oprechtheid moet ik zeggen
dat we er het geld ook niet voor hebben. Daarover moeten
we gewoon helder zijn.
Last but not least kom ik bij mevrouw Ouwehand en TTIP.
Ik denk dat het toch wel van belang is om vast te stellen
dat de Europese Commissie onderhandelt, maar ook dat
we het uitgangspunt hebben dat er in deze hele kwestie
een acquis communautaire moet komen. Dat klinkt heel
fraai, maar wat betekent het? Het betekent wat mij betreft
dat de biotechrichtlijn die we zouden willen, gewoon leidend
is. Op dit moment is er in het kader van de onderhandelingen ook echt geen keuze aan de orde.
Tot zover mijn bijdrage, voorzitter.

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

De heer Jasper van Dijk (SP):
Het einde van de bijdrage van de staatssecretaris was er
ineens. Haar laatste zin was: op dit moment is het ook niet
aan de orde. Zoiets heb ik verstaan. Dat is inderdaad het
punt waar mijn fractie bovenop zit. Dit is een omstreden
verdrag. Zegt de staatssecretaris nu eigenlijk dat patenten
op gewassen of op eigenschappen van planten of dieren,
geen onderdeel zijn van die TTIP-onderhandelingen?
Staatssecretaris Dijksma:
Nee, ik zeg heel precies dat het zogenaamde acquis communautaire het uitgangspunt in de onderhandelingen is.
Dat betekent eigenlijk: de regelgeving die nu geldt, blijft
gelden. Dat is van belang. U en ik, wij met elkaar vinden
echter dat die regelgeving niet op orde is en dat zij moet
veranderen. Als u mij vraagt wat mijn standpunt is, dan zou
ik zeggen: dat Acquis Communautair moet u zo zien dat we
dan voor de ideale biorichtlijn gaan en niet voor zoals ze
nu is. Maar dat is wel het uitgangspunt in de onderhandelingen. U zegt dat wij er bovenop zitten. Ik kan u verzekeren
dat we dat allemaal doen. Dat gaat niet alleen over dit
thema, maar ook over dierenwelzijn en nog een heleboel
andere zaken die we van belang vinden bij de onderhandelingen over dit verdrag.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dat is een heel helder en interessant antwoord. Dat maakt
het nog belangrijker dat wij als Kamer scherp zijn en de
staatssecretaris een steuntje in de rug geven. Het staand
beleid is immers niet het beleid dat zijzelf wil. Het zou
daarom goed zijn als we dat aanpassen, ook in het mogelijk
toekomstige TTIP.
Staatssecretaris Dijksma:
Nee, even heel precies: we willen staand beleid aanpassen.
Uitgangspunt voor TTIP is dat staand beleid geldt. Uitgangspunt voor ons is dat het staand beleid net iets beter moet
zijn dan het nu is. Maar dat staat los van de TTIP-onderhandelingen. Ik probeer heel precies antwoord te geven op uw
vraag. Het punt is dat de huidige biorichtlijn de basis is voor
hoe we werken. Ze is uitgangspunt voor de onderhandelingen. Zelf vind ik en u ook dat de huidige biorichtlijn niet
goed genoeg is. We hebben gewoon een apart traject om
voor elkaar te krijgen dat die richtlijn wordt gewijzigd.
De heer Grashoff (GroenLinks):
De interruptie van de heer Van Dijk en het antwoord van
de staatssecretaris maken mij eerlijk gezegd nog wat
bezorgder op dit punt. Want als ik het goed begrijp, betekent
dit — als ik het mis heb, kan de staatssecretaris dat ongetwijfeld uitleggen — dat als er in de tussentijd fors tempo
wordt gemaakt met TTIP en weinig tempo met de aanpassing van de biorichtlijn, er op enig moment een onmogelijkheid kan bestaan om die richtlijn nog aan te passen.
Staatssecretaris Dijksma:
Nou, daar wil ik mij nu niet aan wagen, want ik ben niet de
eerste onderhandelaar namens het kabinet over TTIP. Ik
durf echt niet te zeggen of het werkt zoals u dat schetst. Dat
is een vraag voor juristen. Het lijkt me beter dat we die
vraag op een ander moment beantwoorden. De inzet kent

10 juni 2015
TK 94

94-9-11

u, namelijk dat staand beleid uitgangspunt is. Daar gaat het
over. Ik heb niet de indruk dat er vervolgens een extra
blokkade komt. Maar nogmaals, dat moet ik dan maar in
de al toegezegde brief toelichten. Daar wil ik heel graag
met mijn mensen over kunnen sparren.
De voorzitter:
U bedoelt de brief die komt naar aanleiding van de Raad
van volgende week.
Staatssecretaris Dijksma:
Nee, dat is een brief ...
De voorzitter:
Dat was een vorig debat.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat was inderdaad het vorige debat. Dit gaat om een brief
die de Kamer krijgt naar aanleiding van het algemeen
overleg op 24 juni aanstaande over biotechnologie.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Ik kan de staatssecretaris slechts zeer van harte uitnodigen
om daar uitgebreid op in te gaan, want ik heb het gevoel
dat hier een mogelijk precedent ligt voor een heleboel
zaken.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik denk dat dat wel meevalt. Ik hoop dat u ongelijk hebt.
Maar laten we gewoon even de brief afwachten.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Helaas, ondanks de goede ambities en de inzet
van de staatssecretaris hangt TTIP dus als een donderwolk
boven iets waarvan we niet zomaar willen dat ze een ietsje
beter wordt, namelijk de bio-octrooirichtlijn. Die maakt nu
dat bedrijven als Monsanto en Syngenta patenten kunnen
aanvragen op broccoli's, paprika's en tomaten. We willen
het niet een beetje beter, we willen dat het Nederlandse
kwekersrecht de norm wordt. TTIP gaat rechtstreeks uit van
het maximaal haalbare en de regels houden zoals ze zijn,
maar aanscherping gaat nooit meer gebeuren. Daarom is
het hoognodig dat we een piketpaal slaan: dit willen we
niet.

constaterende dat octrooiering in de plantenveredelingssector innovatie belemmert en een bedreiging vormt voor de
wereldvoedselvoorziening;
constaterende dat bij de onderhandelingen over een vrijhandelsakkoord tussen de EU en de VS (TTIP) waarbij wordt
ingezet op het harmoniseren van regelgeving, ook wordt
gesproken over intellectueel eigendom;
spreekt uit dat het kwekersrecht niet in gevaar mag worden
gebracht door TTIP;
verzoekt de regering, dit standpunt uit te dragen bij de
Europese Commissie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 302 (27428).

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik kan heel kort zijn. Ik dank de staatssecretaris
voor alle antwoorden die zij heeft gegeven. Een aantal
punten wordt nog uitgezocht. De antwoorden hierop komen
in een brief voor de commissievergadering op 23 juni. Laten
we dan met elkaar het debat verder voeren. Er zijn vandaag
veel relevante punten aan de orde geweest. Ik heb de
informatie uit de brief nodig om daar verder over te spreken
en stappen te zetten. Ik zie dus uit naar het debat op de
24ste.

De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Ik heb twee moties. Het doel van de eerste motie
is om aanpassing van de richtlijn tot erekwestie te maken
van het voorzitterschap.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het rapport "Veredelde zaken" reeds in
2010 aantoonde dat de innovatiekracht van de plantveredelingssector in gevaar komt door de huidige vormgeving
van de Europese Bio-octrooirichtlijn en dat deze daarom
herziening behoeft;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kwekersrecht ondernemers in staat
stelt om hun investeringen in onderzoek terug te verdienen
zonder verdere innovatie te belemmeren;

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

verzoekt de regering, herziening van de Europese Biooctrooirichtlijn prioriteit te maken van het Nederlands
voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie in de
eerste helft van 2016,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Jasper van Dijk. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

10 juni 2015
TK 94

94-9-12

Zij krijgt nr. 303 (27428).
De heer Jasper van Dijk (SP):
Mijn tweede motie slaat op het laatste interruptiedebatje
over TTIP. De staatssecretaris zegt dat het staande beleid
niet het beleid is zoals wij dit wensen, maar dat het wel
inzet is bij de TTIP-onderhandelingen. Dat motiveert mij
extra om deze motie in te dienen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
spreekt uit dat het onaanvaardbaar is indien patenten op
gewassen of op eigenschappen van planten of dieren
onderdeel worden van de TTIP-onderhandelingen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Jasper van Dijk. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 304 (27428).

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden.
Ik heb, zeker na deze discussie, het gevoel dat zij hard aan
het onderwerp trekt. Als we geen voortgang met de veredelingsvrijstelling maken in Europa, zijn we niet meer aan de
bal. Daarom dien ik de volgende motie in.

Motie

De heer Grashoff (GroenLinks):
Voorzitter. Hoewel er in dit debat weinig tegengestelde
meningen tevoorschijn kwamen, wat vrij opvallend is in
deze Kamer, heb ik toch het gevoel dat het zinvol was om
er vanmiddag met elkaar over door te praten. De urgentie
is heel duidelijk. Ik dank de staatssecretaris voor alle antwoorden en moedig haar nogmaals aan om hierop maximaal inzet te plegen.
Ik vestig op één punt nog heel specifiek de aandacht.
Ondanks de woorden van de staatssecretaris maak ik me
toch ernstig zorgen over het samenvallen van de processen
van TTIP en het veranderen van de richtlijn. In dat opzicht
zal ik van harte de motie van collega Ouwehand ondersteunen.

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording. We hebben een zeer serieus probleem aan de orde.
Ik ben een opgewekt mens, maar ik heb niet het idee — ik
zeg het maar even een beetje serieus — dat we echt verder
kunnen komen. We zijn namelijk zo verschrikkelijk afhankelijk van tegengestelde belangen en allerlei sleutelfiguren.
Ik ben bang dat het een papieren tijger aan het worden is.
Ik zie geen duidelijke positie van de Europese Commissie
in dit dossier. Ik zie het onderwerp ook niet op het bordje
van de minister-president liggen. Dat is eigenlijk wel een
voorwaarde om verder te komen. Ik zie ook geen echte
versnelling in het aanpassen van het TRIPs-verdrag. We
kunnen daar liefdevol met elkaar over spreken, maar ik zie
niet waar het gaat gebeuren. Ondertussen zie ik wel een
enorme toename aan allerlei producten die gepatenteerd
worden.
Ik vraag de staatssecretaris om ten behoeve van het overleg
binnenkort te komen met een duidelijke roadmap en een
heldere timetable voor de manier waarop we het TRIPsverhaal kunnen aanpakken. Misschien moeten we dan maar
serieus met elkaar bekijken of het haalbaar is of niet.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat als Nederland een uitgebreide veredelingsvrijstelling wil bewerkstelligen er actie ondernomen
moet worden;
verzoekt de regering, de Europese lobby te intensiveren;
verzoekt de regering voorts, een uitgebreid veredelingsvrijstellingsvoorstel voor eind 2015 op Raadsniveau in te
brengen en te laten bespreken,

Er was net even een interruptie over TTIP en TRIPs. Graag
krijg ik helder uitsluitsel van de staatssecretaris hierover.
Dat kan natuurlijk ook in de brief.
Voorzitter, dank voor de gelegenheid.
De voorzitter:
De heer Dijkgraaf heeft zich afgemeld voor de voortzetting
van het debat omdat hij ergens anders moest zijn. Ik geef
het woord dus aan de heer De Liefde.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Geurts. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 305 (27428).

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

De heer De Liefde (VVD):
Voorzitter. Ik wil de staatssecretaris danken voor de heldere
beantwoording en de toegezegde stukken die ons in het
komende jaar nog gaan bereiken. Naar aanleiding van mijn
vragen sprak de staatssecretaris over het International
Licensing Platform. Ik wil haar naar aanleiding daarvan nog
een suggestie doen. We weten dat nog niet alle grote partijen, nationaal en internationaal, meedoen aan dit platform.
Dat platform kan echter een alternatief zijn, mochten alle

10 juni 2015
TK 94

94-9-13

inspanningen van de staatssecretaris in Nederland niet het
gewenste resultaat bereiken. Staat de staatssecretaris
ervoor open om zich te vervoegen bij die bedrijven die op
dit moment nog niet meedoen aan dat platform, om zo het
belang van het platform kracht bij te zetten en de bedrijven
over te halen om hieraan te gaan deelnemen?

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Voorzitter. De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft een fonds waarmee internationale ngo's kunnen worden geholpen als zij juridische
bijstand nodig hebben in de strijd tegen bedrijven. Analoog
hieraan dien ik de volgende motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat Nederlandse veredelaars en kwekers een
belangrijke rol spelen in de internationale veredeling van
planten en dat ze voor de bescherming van hun uitvinding
tot volle tevredenheid van de betrokkenen gebruikmaken
van het kwekersrecht;
constaterende dat bedrijven als Monsanto vooral gebruikmaken van wetgeving op het gebied van octrooien om
planteigenschappen te patenteren en dat ze bij twijfel over
de eigendom van plantmateriaal de strijd juridisch voeren;
constaterende dat kleinere veredelingsbedrijven vaak wel
het recht aan hun kant lijken te hebben, maar geen financiële middelen hebben om dat bij een rechter te bewijzen;
overwegende dat dit een onevenredig zware last voor veel
veredelaars is, maar dat ondersteuning van deze bedrijven
door een overheidsfonds mogelijk als staatssteun wordt
gezien;
verzoekt de regering, onderzoek te doen naar de mogelijkheden, binnen de regels met betrekking tot staatssteun,
van een fonds waarop veredelaars een beroep kunnen doen
als het ze aan de financiële middelen ontbreekt wanneer ze
de juridische strijd moeten aangaan met grote patenthouders, en de Kamer over de uitkomsten van dit onderzoek
uiterlijk dit najaar te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dikkers, Ouwehand
en Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 306 (27428).
De voorzitter:
Daarmee is er een einde gekomen aan de tweede termijn
van de zijde van de Kamer. De staatssecretaris zal zich nu
heel even voorbereiden op haar antwoorden.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

De voorzitter:
Ik geef het woord aan de staatssecretaris van Economische
Zaken voor haar beantwoording in tweede termijn.

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. Ik zal mijn oordeel geven over de ingediende
moties en zal tevens een enkele vraag die gesteld is beantwoorden.
Waar het gaat om een aantal moties waarop ik bij brief
nader wil ingaan, is mijn vraag aan de indieners om die
brief af te wachten. Rondom het TTIP-debat wordt bijna
een soort conspiracy gezien. Ik denk niet dat dit nodig is,
maar ik zou toch graag de gelegenheid willen hebben wat
preciezer op papier te zetten hoe het precies zit. Om die
reden vraag ik mevrouw Ouwehand — ik zal dat straks aan
de indieners van de andere moties waarop ik doel ook vragen — om haar motie aan te houden. Zij kent mijn inzet. Ik
vind dat het kwekersrecht moet worden uitgebreid in plaats
van verder worden beperkt. Dat is de inzet die wij vanuit
het kabinet al geruime tijd hebben. Over de relatie die er
eventueel is met het TTIP-verdrag en de onderhandelingen
daarover zal ik in de brief een nadere duiding geven. Ik zal
er ook over moeten overleggen met mijn collega van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Mijn
vriendelijk verzoek aan mevrouw Ouwehand is dus om mij
ten minste de gelegenheid te geven om in de brief daarop
nader in te gaan en de motie in afwachting daarvan aan te
houden.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik aarzel een beetje. Wij vragen heel vaak informatie van
het kabinet, maar hoe het precies zit met de inzet voor TTIP
en hoe een en ander gaat werken is mij eigenlijk wel duidelijk. De staatssecretaris zei het zelf: de bestaande regels zijn
inzet. Wij vinden de bestaande regels niet goed genoeg.
Het kost ons al ontzettend veel moeite om dat Europees
naar het niveau te trekken dat wij graag zouden zien. En
daar komt bij dat de bestaande regels alleen nog maar inzet
zijn in de TTIP-onderhandelingen. Dus we staan op twee
punten achter. Dat is mij gewoon duidelijk. Ik zou willen
dat we beginnen met het slaan van piketpalen. Gelukkig
heeft de PvdA-fractie dat al op een aantal punten gedaan
en de Kamer vraagt er ook voortdurend om. Dus daar gaat
deze motie over. Ik vind het prima om even te wachten op
de brief, maar de staatssecretaris is het toch met mij eens
dat er sprake is van een inzet en niet van een resultaatsgarantie, waarbij de bestaande regels leidend zijn? Dit terwijl
wij niet tevreden zijn over de bestaande regels.
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, maar de vraag wat er precies in zit en op welk aggregatieniveau het eventueel in TTIP aan de orde komt, is echt
uitermate relevant voor de vraag of het al dan niet een echte
relatie heeft met de discussie van vandaag. Soms zit de
werkelijkheid net even een slag ingewikkelder in elkaar dan
je zou denken. Het lijkt mij goed om dat even voor u uit te
schrijven. U kent mijn inzet; ik wil graag die biorichtlijn
veranderen. Daar gaan we ook voor. Dus daar is volgens
mij tussen ons geen enkele discussie over. Ten aanzien van
de vraag of dat eventueel wel of niet raakt aan de onderhandelingen, is mijn reactie: geef mij de gelegenheid om dat

10 juni 2015
TK 94

94-9-14

gewoon even mee te nemen. U krijgt daar een goede tekst
over en als u die niet voldoende vindt of als u denkt dat het
allemaal verkeerd afloopt, dan ligt die motie van u er. Dan
zal de Kamer vanzelf daar haar oordeel over uitspreken en
ik uiteraard ook. Dit is mijn procedurele voorstel. Als dat
niet zo kan, ontraad ik de motie om procedurele redenen,
niet vanwege de inhoud.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Die voelde ik natuurlijk al aankomen. Er komt een brief.
Wordt dat een gezamenljke brief van u en de minister voor
Buitenlandse Handel en wanneer komt die precies?
Staatssecretaris Dijksma:
Ja of mede namens, maar in ieder geval ga ik daar natuurlijk
even langs. Dat snapt u.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
En wanneer komt die brief?
Staatssecretaris Dijksma:
Voor 24 juni.
De voorzitter:
Voor 24 juni, want dan is het AO. Dan kan de motie eventueel nog in stemming worden gebracht …
Staatssecretaris Dijksma:
Nog voor het zomerreces.
De voorzitter:
… voor het zomerreces. Mevrouw Ouwehand, betekent dit
dat u uw motie aanhoudt?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja.
De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Ouwehand stel ik voor, haar motie
(27428, nr. 302) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik heb zomaar de indruk dat de staatssecretaris hetzelfde
over mijn motie gaat zeggen. Daarom geef ik u, voorzitter,
alvast in overweging om de stemmingen na de ontvangst
van die brief te doen plaatsvinden.
Staatssecretaris Dijksma:
Voor de heer Van Dijk had ik helaas een ander oordeel in
petto. Ik zal zo uitleggen waarom. Sorry.

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

Ik kom eerst even op zijn motie op stuk nr. 303. Ik heb het
niet nodig om een motie van de heer Van Dijk te krijgen om
dit een belangrijk onderdeel te maken bij het Nederlandse
voorzitterschap. Ik heb dat zelf ook al aangekondigd. Nu
vraagt hij mij eigenlijk of ik een motie kan omarmen waar
ik zelf het initiatief toe heb genomen. Ik heb dit namelijk
zelf als eerste op deze manier naar buiten gebracht. Ik heb
zelf ook een tijd in de Kamer rondgelopen en ik vind zulke
moties niet de sterkste. Ik ontraad deze motie, want ik heb
deze aansporing niet nodig. De heer Van Dijk weet waar ik
sta, ik weet ook waar hij staat. Het is best fijn om ook een
keer aan dezelfde kant te staan. Laten we dat volhouden.
Dan moeten we dit niet gaan juridiseren, zou ik zeggen,
maar dan moet hij mij gewoon steunen. Dat zou best fijn
zijn.
Dan kom ik op de derde motie, de motie op stuk nr. 304.
Die moet ik helaas ook ontraden, maar dan om inhoudelijke
redenen. Ik zal uitleggen waarom. Als we de route van de
volledige kwekersvrijstelling niet snel nabij hebben, dan is
het mogelijk dat we de alternatieve route, namelijk de aanpassing van de biorichtlijn en het beperkt maken van de
octrooien, als uitgangspositie nemen. In zijn motie schrijft
de heer Van Dijk: er mag helemaal nooit een patent zijn.
Daarmee sluit hij die route nu al helemaal af, terwijl het op
dit moment misschien wel een route is die uiteindelijk
genomen zou moeten worden, als we via het ideale model
van de volledige kwekersvrijstelling niet verder komen. Ik
weet het niet zeker, maar volgens mij bedoelt de heer Van
Dijk hier een voorkeur mee uit te spreken. Die voorkeur deel
ik wel, maar vervolgens worden alle nooduitgangen dichtgegooid. Dat moet je volgens mij niet doen. Om die
inhoudelijke reden zou ik het niet fijn vinden, ook niet na
de brief of op een later moment, als de Kamer die nooduitgang op voorhand dichtgooit of die route eigenlijk onmogelijk maakt.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik begin met de motie op stuk nr. 303. Daarvan zegt de
staatssecretaris: fantastisch, geweldig, ik had het idee zelf
ook al en ik ga haar uitvoeren. Die motie trek ik dus in.
De voorzitter:
Aangezien de motie-Jasper van Dijk (27428, nr. 303) is
ingetrokken, maakt zij geen onderwerp van beraadslaging
meer uit.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dank u wel. Even voor de notulen: er wordt geapplaudiseerd. Voor de motie op stuk nr. 304 ligt het ingewikkelder.
Ten eerste merk ik op dat het een uitspraak aan de Kamer
is. Het is natuurlijk heel fijn als de staatssecretaris daar een
oordeel over geeft, maar het is aan de Kamer om daarover
te oordelen. De staatssecretaris geeft er wel een interessante toevoeging aan. Ik wil mij daar even op beraden. Zij
zal later van mij horen; wellicht pas ik de motie aan.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik wacht het af. Het is overigens ook altijd aan het kabinet
om een appreciatie van een motie te geven. Ik zeg de heer
Van Dijk daarom wat hij hiermee in mijn ogen doet en dat
ik dat heel onverstandig vind. De motie van de heer Geurts

10 juni 2015
TK 94

94-9-15

op stuk nr. 305 moet ik ook ontraden. Ik ben het eens met
de strekking en het is ook mijn prioriteit, maar ik kan niet
zelf een voorstel indienen. Dat is het exclusieve mandaat
van de Europese Commissie, dus de tekstformulering klopt
in ieder geval al niet. Op deze wijze kan deze motie niet van
een welwillend oordeel worden voorzien, dus die ontraad
ik.
De heer Geurts (CDA):
Ik probeer de weg binnendoor te zoeken en dat lukt niet.
Heeft de staatssecretaris dan een ander tekstvoorstel?
Staatssecretaris Dijksma:
Ik zit niet bij de heer Geurts in de fractie!
De heer Geurts (CDA):
Dat is een aardige grap, maar de staatssecretaris snapt de
urgentie wel. Ik heb het ook in mijn bijdrage gezegd:
Nederland moet aan de bal blijven. Als wij niet oppassen,
dan zijn wij het kwijt. Op welk tijdstip gaat de staatssecretaris dan wel een voorstel indienen? Zij kan wel een voorstel
indienen, zij kan agenderen.
Staatssecretaris Dijksma:
Nogmaals, ik heb de heer Geurts gezegd — daar was geen
verschil van mening over en ik heb ook niets gezegd wat
het tegendeel zou kunnen bewijzen — dat wij aan de bal
moeten blijven. We schrijven dit najaar een position paper,
we zijn bezig om de Europese Commissie onder druk te
zetten, we doen ons uiterste best om in ieder geval het
debat wel versneld los te trekken. Ik ben dan net iets optimistischer dan de heer Schouw. Of dat in the end tot de
gewenste uitkomst leidt, valt niet te voorspellen. De heer
Geurts krijgt wel alle urgentie die hij vraagt. Dan geldt voor
zijn motie toch wel een beetje hetzelfde als voor die van de
heer Van Dijk. Ik heb daar geen motie voor nodig, want met
overbodige moties kun je de gracht dempen. Dat moeten
we denk ik niet doen.
De heer Geurts (CDA):
Ik begrijp wat de staatssecretaris zegt, maar wij blijven
rapporten maken. Op enig moment moeten wij gewoon
doordrukken. De tijd gaat verder, en we zien de patenten
en alles wat wij vanmiddag hebben bediscussieerd ook
voortschrijden. Wil de staatssecretaris dan helder maken
wanneer zij denkt: nu is het genoeg, nu wil ik hom of kuit?
Dan weten wij dat als Kamer ook.
Staatssecretaris Dijksma:
De door de heer Schouw gevraagde road map, het hele
idee van een stappenplan met termijnen, is precies de
gedachte achter de brief die u van mij zult ontvangen. Dan
kan de heer Geurts beoordelen of wij er voldoende bovenop
zitten. Daarna kan de heer Geurts de motie altijd nog
indienen, maar dan moet hij haar inderdaad wel van een
kleine tekstwijziging voorzien, want het is de Commissie
die een voorstel indient. Dan zullen we het waarschijnlijk
ook niet eens zijn, maar dat zien we dan wel weer. Deze
klopt ook gewoon niet.

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

De heer Geurts (CDA):
Ik houd de motie aan.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Geurts stel ik voor, zijn motie
(27428, nr. 305) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Staatssecretaris Dijksma:
Het antwoord op de vraag van de heer Schouw is dus ja.
De Kamer krijgt die roadmap. Het antwoord op de vraag
van de heer De Liefde is ook ja. Ik wil graag doen wat hij
vraagt. Ik ben bereid om bedrijven die niet meedoen, te
verleiden om dat wel te doen. Ik zou ook mevrouw Dikkers
willen vragen om haar motie aan te houden. Ik ga daar in
de brief nader op in. Dan zal ik ook aangeven welke mogelijkheden er zijn en hoe het in elkaar zit. Anders moet ik ook
de motie op stuk nr. 306 echt ontraden. Ik heb dat geld
namelijk niet zomaar. Het is dan feitelijk een ongedekte
cheque. Dat kan niet. Ik wil daar in de brief gewoon nog
even op ingaan. Dan kunnen we daarna kijken waar we
staan.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
De motie vraagt om een onderzoek naar de mogelijkheid.
Ik vind het prima als de staatssecretaris in de brief op die
mogelijkheid ingaat. Ik wil haar de suggestie doen om
daarover contact op te nemen met de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, want die
heeft een dergelijk fonds.
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, die heeft ook heel veel meer geld.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Dat snap ik wel. Ik heb gevraagd om een Europees fonds.
Ik weet dat er in Europa ook fondsen op landbouwgebied
zijn. Ik wil gewoon kijken naar de mogelijkheden op dat
vlak. Ik wil de motie best aanhouden, maar ik zie dan wel
graag dat de staatssecretaris in overleg met de minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
de mogelijkheden bekijkt voor een dergelijk fonds dat niet
in strijd is met de regels van de staatssecretaris.
Staatssecretaris Dijksma:
Misschien kunnen we het bestaande ngo-fonds inzetten?
Dat zullen we dan bespreken.
De voorzitter:
De staatssecretaris komt daarop terug in haar brief.
Mevrouw Dikkers, betekent dit dat u de motie aanhoudt?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Dat is inderdaad het geval.

10 juni 2015
TK 94

94-9-16

De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Dikkers stel ik voor, haar motie
(27428, nr. 306) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De heer De Liefde (VVD):
Ik ben blij dat de staatssecretaris de bedrijven die nog niet
meedoen met het ILP, gaat verleiden. Mag ik dat verleiden
wat concreter maken door haar te vragen om te bevestigen
dat zij persoonlijk met die bedrijven in gesprek zal gaan?
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, dat gaat alleen niet meer voor de zomer lukken. Dat zeg
ik er wel bij. Maar dat ga ik niet doen.
De voorzitter:
Ik heb nog een verzoek namens de Kamer. Op 24 juni vindt
het grote algemeen overleg plaats. U hebt een brief toegezegd. De Kamer zou het heel fijn vinden om die brief tijdig
te ontvangen, zodat de woordvoerders de inhoud daarvan
ook nog tot zich kunnen nemen voordat het AO plaatsvindt.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat heb ik goed begrepen.
De beraadslaging wordt gesloten.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Aanvragen voedselpatenten door
multinationals

10 juni 2015
TK 94

94-9-17