Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3048
Vragen van het lid Simons (BIJ1) aan de Ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Justitie en Veiligheid over aparte looproutes voor
statushouders in Oegstgeest (ingezonden 3 mei 2021).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid (ontvangen 7 juni 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Statushouders welkom, maar niet in het
Wilhelminapark»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u van het voorstel van de lokale CDA-fractie om statushouders uit
een park te weren door hen een andere route naar de winkelstraat te laten
afleggen?
Antwoord 2
Vanwege het vermeende discriminatoire karakter van dit voorstel, is hierover
het contact met de gemeente Oegstgeest aangegaan. De betrokken wethouder heeft aangegeven dat het voorstel van de lokale CDA-fractie zag op een
goede en veilige verkeersafwikkeling, waaronder mogelijke routering naar het
winkelcentrum. Vanwege het discriminatieverbod van artikel 1 van de
Grondwet en de bewegingsvrijheid kan nimmer sprake zijn van een verplichting een bepaalde route te volgen of een verbod een bepaalde wijk te
betreden als daar geen objectieve rechtvaardiging voor is. De gemeente heeft
te kennen gegeven dat van een verplichting of verbod geen sprake is.
Vraag 3
Wat vindt u van de uitspraak van de wethouder in deze kwestie die volgens
de krant de oproep overbodig maakte door aan te geven met het COA in
gesprek te gaan over «een goede looproute», wat lijkt te impliceren dat de
wethouder meegaat in het voorstel?

1

ah-tk-20202021-3048
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Leidsch Dagblad, 30 april 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3
In Nederland staat het eenieder vrij om zich te bewegen in de openbare
ruimte, tenzij iemand bij of krachtens de wet zijn of haar vrijheid is ontnomen
of beperkt. Het is niet ongebruikelijk dat het COA bewoners van opvanglocaties wegwijs maakt in de omgeving over voorzieningen in de buurt, zoals het
centrum, de supermarkt en scholen. Daarbij kan een route worden geadviseerd. De kortste route ligt daarbij voor de hand, maar daarvan kan worden
afgeweken in het kader van (verkeers)veiligheid. De route die bewoners
uiteindelijk kiezen is uiteraard aan henzelf. Het COA kan en zal nooit een
route verplichten dan wel verbieden, behoudens situaties waarin in het kader
van de aanpak van overlastgevend gedrag een vrijheidsbeperkende maatregel
is opgelegd. Het COA heeft dit aan de gemeente Oegstgeest laten weten en
de gemeente heeft bevestigd dat van een verplichting tot het volgen van een
bepaalde route, danwel een verbod tot het betreden van de wijk geen sprake
is.
Vraag 4
Hoe verhoudt dit voorstel zich tot artikel 1 van onze Grondwet, volgens u?
Antwoord 4
Uit het discriminatieverbod van artikel 1 van de Grondwet volgt dat ieder
onderscheid dat de overheid op grond van godsdienst, levensovertuiging,
politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook verboden is
tenzij daar een objectieve rechtvaardiging voor bestaat. Het optreden van een
gemeente moet deze toets, uiteindelijk door een rechter uit te voeren, kunnen
doorstaan. Het is in de eerste plaats aan het gemeentebestuur en de lokale
volksvertegenwoordiging om in een concreet geval te beoordelen of aan de
kaders van artikel 1 van de Grondwet wordt voldaan, eventueel gevolgd door
een toetsing van de rechter.
Vraag 5
Deelt u het gevoel van Hart voor Oegstgeest-raadslid Rosdorff die aangaf het
gevoel te krijgen «van de bus waarin alleen de blanken voorin mogen zitten
en de rest achterin»? Zo nee, kunt u dat toelichten?
Antwoord 5
Het is primair aan de lokale volksvertegenwoordiging om het optreden van
het gemeentebestuur te beoordelen en hun gevoel daarover te benoemen. Er
is in contact met het gemeentebestuur vastgesteld dat er geen sprake is van
een verplichting tot het volgen van een bepaalde route, danwel een verbod
tot het betreden van de wijk.
Vraag 6
Aangezien het willen creëren van andere routes voor bepaalde groepen
meerdere historische connotaties heeft, vindt u het, in zijn algemeenheid,
acceptabel dat er in een democratische rechtsstaat plek mag zijn voor zulke
voorstellen?
Antwoord 6
In een democratische rechtsstaat beschermt de overheid de grondrechten van
haar burgers, waaronder het recht om gelijk behandeld en niet gediscrimineerd te worden en zich vrij te kunnen bewegen en verplaatsen in de
publieke ruimte. In concrete gevallen zal ieder onderscheid of beperking door
de overheid gewogen moeten worden (bijvoorbeeld op subsidiariteit en
proportionaliteit) en uiteindelijk getoetst door de rechter.
Het aanpakken van discriminatie is een prioriteit van dit kabinet. Nog dit jaar
zuilen een Nationaal coördinator tegen discriminatie en racisme en een
Staatscommissie tegen discriminatie en racisme worden ingesteld. In
wetgeving en beleid stelt het kabinet scherpe kaders over de ontoelaatbaarheid van discriminatie en racisme.
Vraag 7
Wilt u uitspreken dat discriminatie op basis van het al dan niet hebben van
een Nederlands paspoort verwerpelijk is en geen plek mag hebben in ons
land? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Voor discriminatie is in Nederland geen ruimte, ongeacht op welke grond dat
gebeurt.
Vraag 8
Wilt u uitspreken dat het niet toegestaan moet zijn om statushouders te
verzoeken andere looproutes te nemen dan mensen met een Nederlands
paspoort? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Onder verwijzing naar eerdere antwoorden, met name de antwoorden op
vragen 2 en 4, benadruk ik dat het handelen van een gemeente moet voldoen
aan de eisen van het discriminatieverbod. Dat handelen kan ook gelegen zijn
in de benadering en bejegening van burgers.
Vraag 9
Bent u bereid met het college van Oegstgeest in gesprek te treden over de
alarmerende uitspraken van de wethouder en erop aan te dringen dat deze
praktijken geen plek hebben in Nederland?
Antwoord 9
Er is reeds contact geweest met het gemeentebestuur in Oegstgeest over
deze kwestie. Daarbij is besproken en vastgesteld dat er geen sprake is van
een verplichting tot het volgen van een bepaalde route, danwel een verbod
tot het betreden van de wijk.
Vraag 10
Welke middelen heeft u om in te grijpen in situaties waarin gemeenten
statushouders, dan wel asielzoekers, (proberen) uit te sluiten van bepaalde
rechten en vrijheden?
Antwoord 10
Onder verwijzing naar eerdere antwoorden over het contact met het
gemeentebestuur heb ik mij ervan vergewist dat van dergelijke uitsluiting in
deze situatie geen sprake is. Mocht dat wel zijn gebleken, dan is het eerst
aangewezen middel om in dergelijk contact een oproep te doen om aan het
kader van artikel 1 van de Grondwet te voldoen. In zijn algemeenheid hangt
de mogelijkheid van ingrijpen of toetsing af van de wijze waarop de bedoelde
(vermeende) uitsluiting zou zijn gedaan. In het kader van het stelsel van
interbestuurlijk toezicht bestaat de mogelijkheid van indeplaatsstelling bij
taakverwaarlozing. Dat kan echter alleen worden toegepast als een gemeente
iets nalaat goed uit te voeren (handeling, resultaat, besluit) dat bij of
krachtens de wet wordt gevorderd van het gemeentebestuur, hetgeen hier
niet aan de orde is. Het vernietigen van een besluit van een gemeente kan
alleen als er een formeel besluit ligt en dat is hier evenmin aan de orde.
Overigens kan het optreden van een gemeente worden getoetst door de
rechter aan onder andere de Grondwet en verdragen. Daarnaast kan over het
handelen van gemeenten een klacht worden ingediend bij de Nationale
ombudsman of, indien van toepassing, de gemeentelijke ombudsman
Vraag 11 en 12
Kent u zaken waarin gemeenten eerder soortgelijke maatregelen hebben
uitgevoerd?
Heeft u voldoende zicht op soortgelijke maatregelen door gemeenten? Zo ja,
hoe?
Antwoord 11 en 12
Specifiek in relatie tot de komst van een opvanglocatie en de opvang van
statushouders zijn geen zaken bekend waarin soortgelijke maatregelen zijn
uitgevoerd. Volledigheidshalve voeg ik daar nog aan toe dat voor iedere
opvanglocatie van het COA tussen de gemeente en het COA een bestuursovereenkomst wordt gesloten. Dergelijke bestuursovereenkomsten bevatten
afspraken tussen het COA en de gemeente in het kader van de vestiging en
het gebruik van de opvanglocatie. De bepalingen in deze bestuursovereenkomsten worden juridisch getoetst en soortgelijke maatregelen kunnen hier
derhalve nimmer een plek in krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 13
Bent u bereid met het COA in gesprek te treden over het inwilligen van
verwerpelijke politieke eisen als deze en erop aan te dringen deze gesprekken
niet te voeren met gemeenten?
Antwoord 13
Het opdrachtgeverschap van het COA is belegd bij het Ministerie van Justitie
en Veiligheid en in dat kader worden continu gesprekken gevoerd over de
uitvoering van de wettelijke taak van het COA.
Het COA heeft laten weten dat het nooit een route kan en zal verplichten dan
wel verbieden. Dit standpunt wordt, in voorkomende situaties zoals in
Oegstgeest, uitgedragen richting gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4