Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 513

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2014
Hierbij stuur ik u de reactie op het verzoek van de vaste commissie voor
Economische Zaken om informatie over de taak van de EU-Commissaris
op het dossier Energie Unie van 24 september jl. Tevens wil ik u informeren over de opvolging van de mededeling van de Europese Commissie
over de korte termijn weerbaarheid van het Europese gassysteem en de
resultaten van de zogenaamde «stress tests», zoals toegezegd in mijn
brief van 7 oktober jl. over het aardgasbeleid in Nederland (Kamerstuk
29 023, nr. 176).
De nieuwe Europese Commissie telt zeven vicevoorzitters. De vicevoorzitters zullen Commissievoorzitter Juncker bijstaan in de uitoefening van
zijn bevoegdheden. Zij krijgen een coördinerende taak en zullen namens
hem handelen om de prioriteitsprojecten van de Commissie te voltooien.
Juncker heeft elke kandidaat-commissaris een opdracht, een zogeheten
«mission letter», gestuurd. Hierin gaat hij in op de nieuwe werkwijze van
de Commissie onder zijn leiding, het takenpakket van de kandidaat, ethiek
en transparantie binnen de Commissie en partnerschappen waarin de
Commissie zal werken met andere instellingen en lidstaten.
Één van de zeven vicevoorzitters is verantwoordelijk voor de Energie
Unie. De vicevoorzitter voor de Energie Unie is de Slowaak Maroš
Šefčovič.
In de brief van Juncker aan Šefčovič staat dat hij de taak heeft om een
Energie Unie tot stand te brengen. Doel van de Energie Unie is het zorgen
voor een betaalbare energievoorziening, het verminderen van de
energieafhankelijkheid van de EU en te zorgen voor een toekomstbestendig klimaatbeleid. De maatregelen die Juncker noemt om dit doel te
realiseren zijn: het diversifiëren van energiebronnen en aanvoerroutes,
het versterken van de infrastructuur, het voltooien van de interne
energiemarkt, het verbeteren van energie-efficiëntie, het vergroten van
het aandeel hernieuwbare energie en het reduceren van de uitstoot van
broeikasgassen. Juncker benoemt expliciet dat de EU wereldleider moet
worden in hernieuwbare energie. Daarnaast noemt Juncker ook nieuwe

kst-21501-33-513
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-33, nr. 513

1

maatregelen zoals het versterken van de onderhandelingspositie van de
EU en lidstaten ten opzichte van derde landen.
De Europese Raad van 23 en 24 oktober jl. heeft de kaders geschetst voor
het klimaat- en energiebeleid na 2030 en de voorzieningszekerheid van de
EU op de korte en langere termijn. De conclusies van de Europese Raad
geven mede richting aan de door de nieuwe Commissie beoogde Energie
Unie.
Nederland kan zich vinden in een groot aantal van de ideeën in de
opdracht die Juncker geeft aan de Vicevoorzitter voor de Energie Unie. De
combinatie van een goed werkende interne energiemarkt met een daarbij
passende energie-infrastructuur en het klimaat- en energiepakket voor
2030 is ook voor Nederland de basis voor verbetering van de Europese
voorzieningszekerheid. Wel is Nederland kritisch op maatregelen die de
onderhandelingspositie van de EU ten opzichte van derde landen moet
versterken, als dit wordt ingevuld met een gezamenlijk inkoopmechanisme. Risico is onder andere dat de markt voor gas wordt verstoord en
strijdigheid kan ontstaan met de mededingingsregels. Voor de nadere
toelichting daarop verwijs ik naar de kabinetsreactie op het AIV-advies
«De EU-gasafhankelijkheid van Rusland» van 7 oktober jl. (Kamerstuk
21 501-33, nr. 507).
Bij het uitwerken van de Energie Unie zal Šefčovič nauw moeten
samenwerken met de Commissaris voor Klimaat en Energie, de Spanjaard
Miguel Cañete. Vicevoorzitter Frans Timmermans krijgt een coördinerende
taak op het terrein van duurzaamheid, wat ook raakt aan het energiedossier. In de komende maanden zal moeten blijken hoe de verhoudingen
en werkafspraken op het energiedossier binnen de Commissie worden
uitgewerkt. De nieuwe Commissie zal vermoedelijk begin 2015 een
groenboek over de Energie Unie publiceren.
Weerbaarheid Europees gassysteem en stress tests
Op 16 oktober jl. heeft de Commissie een mededeling over de
weerbaarheid van het Europese gassysteem uitgebracht1. Deze bevat
conclusies in hoeverre de EU en haar lidstaten bestand zijn tegen
eventuele aanvoeronderbrekingen van gas uit Rusland en Oekraïne
gedurende 6 maanden in de komende winter. De Commissie trekt deze
conclusies op basis van studies die zijn uitgevoerd door ENTSOG
(European Network of Transmission System Operators for Gas) en op
basis van de nationale stress test rapporten die door de lidstaten zijn
uitgevoerd.
In het scenario van een gemiddelde winter in Europa blijkt dat de
West-Europese markt een aanvoeronderbreking uit het oosten gedurende
zes maanden kan opvangen. De ontbrekende gasvolumes uit Rusland
kunnen hier gecompenseerd worden door alternatieve leveranciers en
vloeibaar aardgas (LNG). Voor de meeste lidstaten in Oost-Europa, de
Baltische Staten en Finland ontstaan er in dit scenario wel tekorten. Door
knelpunten in de gasinfrastructuur kan de markt dit niet opvangen,
waardoor overheidsingrijpen (bijvoorbeeld vraagbeperking of afschakelen
van bepaalde klanten) noodzakelijk zou kunnen worden.
In een scenario van een gemiddelde Europese winter, met aanvullend een
koudegolf in februari, krijgen ook enkele West-Europese lidstaten,
waaronder Duitsland, Oostenrijk, Zweden en Italië, te kampen met
tekorten. Hierbij tekent de Commissie aan dat in de bovenstaande
scenario’s de gevolgen voor lidstaten ook afhankelijk zijn van de mate van
1

Deze brief vervangt het BNC-fiche over deze mededeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-33, nr. 513

2

solidariteit tussen lidstaten. Indien zij bereid zijn om het tekort over zoveel
mogelijk lidstaten te verdelen («burden sharing») dan worden weliswaar
meer lidstaten getroffen, maar zullen de tekorten voor elke lidstaat minder
groot zijn. In een scenario waarbij lidstaten niet samenwerken, maar
terugvallen op nationale maatregelen, zullen de gevolgen beperkt blijven
tot enkele lidstaten, maar zullen de tekorten in die betreffende lidstaten
wel veel groter zijn.
In Nederland zijn er in de door de Commissie geschetste scenario’s geen
problemen met de voorzieningszekerheid te verwachten. Derhalve hebben
de conclusies van de stress test geen directe implicaties voor Nederland.
Getroffen lidstaten zouden een beroep kunnen doen op Nederlandse
marktpartijen om (extra) gas te leveren. De Nederlandse gasmarkt is
geliberaliseerd, dus marktpartijen bepalen waar het gas naartoe gaat. Het
is voor deze marktpartijen niet eenvoudig om vanuit Nederland gas te
leveren aan Oost-Europese afnemers, gezien het verschil in gaskwaliteit
en het feit dat de infrastructuur daarvoor beperkt aanwezig is. Ook zijn er
in Nederland op korte termijn weinig extra gasvolumes beschikbaar
bovenop de reeds bestaande leveringsverplichtingen. Zoals ik in de
bijlage bij mijn brief van 7 oktober jl. over het aardgasbeleid (Kamerstuk
29 023, nr. 176) heb aangegeven, is verhoging van de productie uit de
kleine velden technisch niet tot nauwelijks mogelijk en is verhoging van
de productie uit het Groningenveld tot boven de vastgestelde maximum
hoeveelheid wat het kabinet betreft niet aan de orde.
Op de Europese Raad zijn conclusies aangenomen die zien op versterking
van de interne Europese gasmarkt, het faciliteren van diversificatie van
leveranciers en transportroutes en een sterkere coördinerende rol voor de
Europese Commissie. Concreet wordt onder andere opgeroepen tot het
implementeren van kritieke infrastructuurprojecten (interconnectie), een
betere benutting van regasificatie- en gasopslagmogelijkheden, en het
meer betrekken van de Commissie bij de onderhandelingen met derde
landen. Tevens is afgesproken dat de Europese Raad in 2015 zal terugkomen op energievoorzieningszekerheid.
Het kabinet kan zich vinden in de analyse dat de mogelijkheden voor
intra-Europese gashandel versterkt kunnen worden. Een goed functionerende Europese gasmarkt is in de ogen van het kabinet de beste garantie
voor de voorzieningszekerheid van gas in Europa. Enkele Oost-Europese
lidstaten zijn nog afhankelijk van slechts één leverancier. Ook zijn er
onvoldoende verbindingen met omringende landen en er zijn onvoldoende gasopslagmogelijkheden. Deze lidstaten zijn daarom kwetsbaar
voor aanvoeronderbrekingen.
Daarom dienen investeringen in een verbetering van de infrastructuur te
worden gedaan, zodat deze knelpunten worden opgelost. Lidstaten
hebben hierin een eigen verantwoordelijkheid maar kunnen ondersteund
worden door de EU, bijvoorbeeld door gebruik te maken van Europese
middelen zoals de Connecting Europe Facility.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-33, nr. 513

3