2019D17374

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet onderwijs
en Media van 25 maart 2019 over de evaluatie van het Commissariaat
voor de Media 2012–2017 (Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 171).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2019D17374

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de DENK-fractie
Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media

Blz.
2
2
0
0
0
0
0

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het verslag van de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het
functioneren van het Commissariaat voor de Media in zijn hoedanigheid
als een zelfstandig bestuursorgaan in de periode 2012–2017. Zij hebben
nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden steunen het voorstel van de Minister om een verkenning te
starten hoe het mandaat van het Commissariaat te herijken. Met de snelle
ontwikkelingen en digitalisering binnen het mediabestel, vinden de leden
het van belang dat het Commissariaat ook goed toezicht kan houden op
non-lineair media-aanbod. Dit hangt samen met de digitale toezichtsinstrumenten, waar het Commissariaat in samenwerking met andere
Europese toezichthouders de ontwikkeling van dergelijke instrumenten zal
volgen en daar waar mogelijk zal toepassen. De leden hebben hierover
enkele vragen. Waarin maakt het Commissariaat de afweging of deze
instrumenten wel of niet worden toegepast? Ook vragen zij wanneer het
Commissariaat zal starten met het samenwerken met andere Europese
mediatoezichthouders. Hoe loopt dit samen met de planning van de
Minister omtrent het uitbreiden van het mandaat van het Commissariaat
met het oog op toezicht op non-lineair media-aanbod?
PwC1 komt tot het oordeel dat het Commissariaat gemiddeld genomen
doeltreffend functioneert in de uitvoering van haar wettelijke taken. De
voornoemde leden vinden het positief dat het Commissariaat zich
coöperatief opstelt ten opzichte van andere toezichthouders en partijen
die onder toezicht zijn gesteld. Tegelijkertijd lezen de leden dat er ruimte is
voor verbetering en er drie aandachtspunten inzake doeltreffendheid zijn
voor het Commissariaat. Hierin missen de leden het aandachtspunt dat
het Commissariaat doeltreffender kan zijn bij toezicht op nevenfuncties en
salarisconstructies binnen de NPO. Verschillende, recente cases laten zien
dat niet het Commissariaat, maar de NPO zelf onderzoek doet naar
salarissen en nevenfuncties van presentatoren bij de NPO. Het verbaast
de leden dat het Commissariaat hierin geen rol speelt: de leden zien liever
dat een onafhankelijk Commissariaat deze constructies beoordeelt en hier
op handhaaft. Zij vragen of de Minister deze mening deelt. Hoe beoordeelt
de Minister de doeltreffendheid van het Commissariaat hierin? Hoe hangt
dit samen met de conclusies en het gemende oordeel van PwC omtrent de
doelmatigheid van het Commissariaat en dat zij haar eigen werkzaamheden hieromheen onvoldoende evalueert, zo vragen de eerder
genoemde leden.
Tot slot hebben de leden nog vragen en aandachtspunten bij het toezicht
van het Commissariaat op het dienstbaarheidsverbod. Het duurt lang voor
de omroepen goedkeuring krijgen van het Commissariaat, zoals ook in de
evaluatie van PwC wordt geschetst. Hoe lang duurt het op dit moment
1

PwC: PricewaterhouseCoopers.

2

voordat het Commissariaat toestemming geeft aan omroepen voor
eventuele publiek-private samenwerkingen? De leden vragen of het
mogelijk is om deze toestemming vlotter, en voorafgaand aan de
samenwerking te geven.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben de volgende vragen betreffende de
evaluatie van het Commissariaat voor de Media 2012–2017.
Doeltreffendheid
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister aankijkt tegen het
hoge personeelsverloop bij het Commissariaat. In een krantenartikel
«Roman toezichthouder over hillywood valt verkeerd», wordt geschreven
over «giftige sfeer is op het kantoor aan de Hoge Naarderweg te
Hilversum» dat zou zorgen voor het hoge personeelsverloop2. Zij vragen
of de Minister dit signaal herkent. Wat zijn volgens de Minister de
oorzaken van het hoge personeelsverloop? Kan de Minister aangeven in
hoeverre dit verloop effect heeft en gaat krijgen op het niveau van kennis
en ervaring in de organisatie en is dit voldoende geborgd, zo vragen de
voornoemde leden.
Doelmatigheid
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe hij er tegen aankijkt
dat de PwC tot een gemengd oordeel komt over de doelmatigheid. Zag de
Minister dit oordeel aankomen? Zij vragen op welke wijze de Minister
mogelijkheden ziet om de doelmatigheid van de werkzaamheden beter te
rapporteren. Kan de Minister aangeven hoe het komt dat de toezichtprestaties die het Commissariaat in zijn verantwoordingsinformatie opneemt
geen volledige weergave zijn van de werkzaamheden van het Commissariaat? Deze leden zijn verder benieuwd hoe de Minister aankijkt tegen de
voorgestelde indicatoren voor opname in het controleprotocol van de
externe accountant. Kan de Minister hierbij aangegeven op welke wijze de
richtlijnen voor financiële verantwoording van het Commissariaat hierop
worden aangepast, zo vragen de voornoemde leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de evaluatie 2012–2017 van het Commissariaat voor de Media. De aan
het woord zijnde leden onderstrepen het belangrijke werk dat het
Commissariaat als onafhankelijk toezichthouder uitvoert, in het bijzonder
op de onafhankelijkheid, pluriformiteit en toegankelijkheid van het
audiovisuele media-aanbod. De leden benadrukken hierbij het belang dat
het Commissariaat deze taak onafhankelijk van politieke en bestuurlijke
beïnvloeding kan uitvoeren.
De voornoemde leden zijn tevreden over de conclusies die door PwC over
het Commissariaat in het evaluatierapport getrokken worden. Tevens
lezen zij tot hun genoegen dat de aandachtspunten die er zijn, actief door
het Commissariaat en de Minister zullen worden opgepakt. In het
bijzonder viel hen één van de aandachtspunten betreffende doeltreffendheid op, te weten de context waarin het Commissariaat optreedt als
toezichthouder. Digitalisering, commercialisering van mediadiensten en
internationalisering hebben ertoe geleid dat, zo concludeert PwC, het
domein dat buiten het wettelijke mandaat van het Commissariaat valt,
2

https://www.telegraaf.nl/nieuws/3473711/roman-toezichthouder-over-hillywood-valtverkeerd,De Telegraaf d.d. 20 april 2019.

3

snel in aard en omvang groeit. Regulering zou op bepaalde punten op zijn
plaats zijn. De Minister geeft aan hiertoe een verkenning uit te voeren. Kan
de Minister aangeven hoe deze verkenning eruit zal zien, wat de reikwijdte
zal zijn en wanneer de uitkomsten hiervan verwacht worden? Ook vragen
zij op welke wijze het Commissariaat zelf hierin wordt betrokken. De leden
lezen voorts in de evaluatie dat «nog weinig zichtbaar is op het gebied van
technologische innovatie binnen het Commissariaat». Technologische
kennis en inzichten zijn nog onvoldoende aanwezig. De leden achten dit
onontbeerlijk in een tijd waarin technologische ontwikkeling en digitalisering steeds sneller gaat. Zij vragen op welke wijze dit punt opgepakt
gaat worden. Wat is de reactie van de Minister op dit punt in de evaluatie
dat «de beperkte budgettaire en formatieve omvang het Commissariaat
beperken in zijn executiekracht om van idee of voornemen over te gaan
tot realisatie»? Zij vragen hoe de toenemende vraag naar technologische
kennis en inzichten wél beter geadresseerd gaat worden binnen het
Commissariaat.
Wat bedoelt de Minister ten slotte met het voornemen te onderzoeken «of
de governance van het toezicht, waaronder de interne sturing en relatie
met mijn ministerie, nog actueel en toekomstbestendig is»? Tot slot
vragen zij op welke punten de interne sturing en de relatie met het
ministerie herzien moet worden.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de reactie
van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media betreffende
de evaluatie van het Commissariaat voor de Media en de bijbehorende
wettelijke ZBO3-evaluatie uitgevoerd door PwC. De leden vinden een
onafhankelijk, pluriform en toegankelijk media-aanbod van grote
significantie voor de samenleving en hechten belang aan een onafhankelijk instituut dat toezicht houdt op de naleving van de mediawet. De
brief en de evaluatie roepen bij de voornoemde echter nog enkele vragen
op over het functioneren van het Commissariaat voor de Media.
Onbegrensde markt van media-aanbieders
De voornoemde leden herkennen het beeld geschetst door PwC dat het
medialandschap in de periode 2012–2017 snel is veranderd door de
opkomst van Commerciële Mediadiensten op Aanvraag (zoals Netflix) en
het overige online media-aanbod (zoals Facebook, YouTube, Twitter,
etcetera). Hierdoor is «het Nederlandse medialandschap in relatief korte
tijd geïnternationaliseerd waarmee in combinatie met de voornoemde
factoren een zo goed als onbegrensde markt van media-aanbieder is
ontstaan» die zich «deels buiten de wettelijke kaders van de mediawet»
begeven, aldus PwC.4 Naar aanleiding van deze analyse is de Minister
voornemens om de wettelijke taken van het Commissariaat met het oog
op de ontwikkelingen in de mediasector «tegen het licht te houden» en
daar waar nodig «te herijken» om een gelijk speelveld te borgen. De
voornoemde leden vragen waarom het ministerie nu pas in 2019 tot deze
realisatie komt en onderzoek hiernaar verricht? Deelt de Minister de
mening dat Mediadiensten op Aanvraag en andere online media al
geruime tijd onderdeel uitmaken van het mediagedrag van Nederlanders?
Wanneer verwacht de Minister de resultaten uit dit onderzoek? Is de
Minister voornemens om de uitkomsten uit dit onderzoek te gebruiken om
de mediawet te moderniseren op de aanwezigheid van de «onbegrensde
markt van media-aanbieders» en te onderzoeken of grote online mediaaanbieders voorts onder de mediawet kunnen vallen, zo vragen de leden.
3
4

ZBO: Zelfstandig bestuursorgaan.
Pagina 4: Commissariaat voor de Media – wettelijke ZBO-evaluatie, PwC.

4

Redactiestatuut
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen de Minister en het Commissariaat erop dat in de mediawet 2008 (artikel 2.88 en 3.5) is opgenomen dat
iedere publieke en commerciële media-instelling over een redactiestatuut
moet beschikken waarin de journalistieke rechten en plichten van
werknemers worden geregeld. De voornoemde leden vragen wanneer
voor de laatste keer plaatsvond dat het Commissariaat constateerde dat
het redactiestatuut niet werd nageleefd of constateerde dat een redactiestatuut binnen een media-instelling ontbrak. Wanneer werd voor de
laatste keer een handhavingsverzoek ingediend om na te gaan of het
redactiestatuut werd nageleefd en wie mag een handhavingsverzoek
hierover indienen, zo vragen de leden.
Personeelsverloop
De voornoemde leden lezen in het PwC-rapport dat de slagvaardigheid
van het Commissariaat onder druk staat «als gevolg van hoog personeelsverloop». Het personeelsverloop van het Commissariaat lag over de
evaluatieperiode op gemiddeld 20 procent per jaar. De leden begrijpen dat
dit niet alleen een negatief effect heeft op de kwaliteit van het Commissariaat, maar vragen ook of dit zeer hoge personeelsverloop iets van doen
heeft met een onprettig werkklimaat. Ook de externe inhuur van personeel
is met 20% tot 40% van de totale personele kosten van het Commissariaat
erg hoog. De voornoemde leden vragen of het hoge personeelsverloop en
de hoge mate van externe inhuur geen signaal is van organisatorische
gebreken. PwC adviseert het Commissariaat nader onderzoek in te stellen
en deze aanbeveling wordt overgenomen, zo lezen de voornoemde leden.
Zij vragen echter of dit onderzoek volledig onafhankelijk wordt uitgevoerd
door een externe instantie. En ontvangt de Minister als systeemverantwoordelijke de uitkomsten van dit onderzoek, zo vragen de leden.
College van Commissarissen
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat het Commissariaat voor
de Media onder leiding staat van een college van commissarissen dat de
«verantwoordelijkheid draagt voor alle besluiten, ongeacht op welke
portefeuille deze betrekking hebben.»5 Tegelijkertijd heeft de voorzitter
van dit college tenminste acht andere nevenfuncties, waaronder:
bestuurder bij de Vereniging van Zorgaanbieders voor Zorgcommunicatie
(VzVz), bestuurder bij het Rathenau Instituut, voorzitter van de commissie
Auteursrecht Ministerie van Veiligheid en Justitie en twee hoogleraarfuncties. Een tweede lid van dit college vervult eveneens een verscheidenheid aan Commissariaatfuncties, te weten: voorzitter van de Audit
Commissie van Mail.ru Group Limited, voorzitter van de Audit Commissie
van Citco Bank Nederland NV, voorzitter van de Audit Commissie van De
Vries en Verburg Holding BV, voorzitter van de Financiële Commissie van
St. Natura Artis Magistra, en voorzitter van de Risk Advisory Committee
van PayU Internet Payments. De voornoemde leden vragen of de
uitdagingen uit het PwC-rapport met betrekking tot het verbeteren van de
doeltreffendheid en doelmatigheid van de organisatie wel gerealiseerd
kunnen worden onder leiding van een college dat er tal van nevenfuncties
op nahoudt. In de brief van de Minister lezen de voornoemde leden dat de
Minister gaat onderzoeken of de governance van het toezicht, zoals de
relatie van het ministerie met het Commissariaat, nog actueel en
toekomstbestendig is. De leden vragen wanneer zij de resultaten van dit
onderzoek mogen ontvangen.

5

https://www.cvdm.nl/over-het-Commissariaat-voor-de-media/commissarissen/.

5

Relatie publieke omroep en Commissariaat
Tot slot begrijpen de leden van de GroenLinks-fractie dat er goede banden
bestaan tussen het Commissariaat en de partijen waarover zij toezicht
houden. De leden vragen zodoende of deze banden weleens kritisch tegen
het licht worden gehouden. Uit berichtgeving van NRC van 16 januari
2019 bleek dat slechts drie van de elf publieke omroepen de nevenfuncties
van hun journalisten bijhouden, terwijl dit wettelijk al een jaar verplicht
was.6 Ook de wettelijke autonomie van omroepen zou in het geding zijn
door de netmanagers bij de NPO, bleek uit berichtgeving van eveneens
NRC van 23 april 2019.7 In allebei de casussen lijkt het erop dat het
Commissariaat (nog) geen actief toezichthoudende of handhavende rol
heeft gespeeld. Hoe reflecteert de Minister op de rol van het Commissariaat in deze voorvallen? De leden willen niet de suggestie wekken dat het
Commissariaat per se tekort is geschoten, maar zijn benieuwd of de
Minister vindt dat het Commissariaat voldoende proactief optreedt.
Inbreng van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie waarderen het Commissariaat voor de
Media als een onafhankelijk toezichthouder. Bij de evaluatie van het
functioneren van het Commissariaat voor de Media hebben de leden
vragen aan de Minister over twee taken van het Commissariaat voor de
Media: pluriformiteit en financieel toezicht.
Over het financieel toezicht vragen de leden of en wanneer het Commissariaat voor de Media de financiële tekorten bij de NPO hebben zien
aankomen. Hebben zij bij de jaarlijkse adviezen over de begroting van de
NPO de Minister voor het gevaar van tekorten bij de NPO gewaarschuwd?
De leden vragen op wat voor andere manieren zij uiting hebben gegeven
van hun zorgen over de financiën van de NPO. Is het Commissariaat voor
de Media voldoende scherp in het financieel toezicht op de NPO of zijn er
verbeteringen mogelijk?
De leden constateren dat het beschermen van pluriformiteit van het
media-aanbod één van de drie hoofdtaken is van het Commissariaat voor
de Media, naast het beschermen van de toegankelijkheid en de onafhankelijkheid van het media-aanbod. De leden vragen wat het Commissariaat
voor de Media de afgelopen jaren concreet heeft gedaan om de pluriformiteit van het media-aanbod te beschermen. Heeft het Commissariaat
voor de Media de afgelopen jaren uiting gegeven van zorgen over de
pluriformiteit van het media-aanbod en op welke manier? Ook vragen zij
of de Minister zich zorgen maakt over de pluriformiteit van het mediaaanbod in het algemeen en van de publieke omroep in het bijzonder.
Maakt de Minister zich zorgen dat bepaalde groepen in de samenleving
(jongeren, mensen met een migratie-achtergrond) relatief minder naar de
publieke omroep kijken? Tevens vragen zij of het Commissariaat voor de
Media geen actievere rol zou kunnen spelen om dit probleem aan te
kaarten. Heeft het Commissariaat voor de Media ooit aandacht gevraagd
voor deze groepen (jongeren, mensen met een migratie-achtergrond) die
relatief minder naar de publieke omroep kijken? Is de constatering van de
NPO Ombudsvrouw Margo Smit over de ondervertegenwoordiging van
vrouwen en mensen met een migratieachtergrond bij talkshowtafels al
eerder door het Commissariaat voor de Media naar voren gebracht en zo
nee kan dat gezien worden als een toezichtmisser of valt het niet onder
hun rol? De leden vragen hoe het gesteld is met de diversiteit bij het
Commissariaat voor de Media, zowel in de top als bij de medewerkers:
hoeveel procent is vrouw en hoeveel procent heeft een migratieachtergrond.
6
7

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/01/16/schnabbelregister-npo-nauwelijks-ingevuld-a3650647.
https://www.nrc.nl/nieuws/2019/04/23/televisie-naar-de-smaak-van-de-netmanager-a3957702.

6

De leden willen het Commissariaat voor de Media de suggestie doen om
een «Jongeren Commissariaat voor de Media» in het leven te roepen, een
beetje analoog aan de jongerenpanels die her en der verschijnen en die
zorgen dat de blik van jongeren wordt meegenomen. De voornoemde
leden vragen of de Minister deze suggestie aan het Commissariaat van de
Media kan overbrengen.
II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

7