Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 682

Evaluatie Wet uniformering loonbegrip

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2016
Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet uniformering loonbegrip
(Kamerstuk 33 682) en de motie Groot1, heeft het kabinet in december
2013 aan de Tweede Kamer gerapporteerd over de loonstrookjeseffecten
en de relatie met het koopkrachtbeeld 2014 (Kamerstuk 33 862, nr. 12). Er
is toegezegd de Kamer hierover jaarlijks te informeren. In deze brief geef
ik u, mede namens de Staatssecretaris van Financiën, een overzicht van
de loonstrookjes en de koopkrachteffecten voor 2017 op basis van de
Decemberraming van het CPB.
Allereerst geeft deze brief een indruk van de loonstrookjes in januari 2017.
Hierin zijn de wijzigingen in het belastingplan meegenomen die in januari
op het loonstrookje zichtbaar worden. Het eerste loonstrookje van het
nieuwe jaar geeft een indicatie van de koopkrachtontwikkeling in 2017.
Verder komen in deze brief wijzigingen aan bod die niet te zien zijn op het
loonstrookje, zoals onder andere wijzigingen in de toeslagen. De
veranderingen in de inkomstenbelasting, toeslagen en de zorgpremie,
samen met de ontwikkeling van lonen en prijzen bepalen het koopkrachtbeeld van 2017, gebaseerd op de meest recente economische raming van
het CPB.
De loonstrookjes laten volgend jaar een licht positief beeld zien. Voor
werknemers met een lager inkomen is de plus op het loonstrookje het
meest substantieel, zij hebben voordeel van het verhogen van de
arbeidskorting en de algemene heffingskorting (AHK). Het loonstrookje
van de uitkeringen en van de AOW gaat er volgend jaar op vooruit door
de reguliere indexatie.
In 2017 worden de huurtoeslag, zorgtoeslag, het kindgebonden budget en
de kinderopvangtoeslag verhoogd. Deze hogere bedragen worden al in
december 2016 uitbetaald.
1

kst-33682-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 33 682, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 682, nr. 15

1

Het koopkrachtbeeld verbetert volgend jaar wederom. Voor het vierde jaar
op rij stijgt de koopkracht. Huishoudens met een lager inkomen gaan er
iets meer op vooruit dan andere huishoudens. In doorsnee gaan
huishoudens er volgend jaar 0,7% op vooruit. Circa 82% van alle
huishoudens heeft per saldo een positieve koopkrachtontwikkeling.
Loonstrookjes 2017 licht positief
In tabel 1 worden de loonstrookjeseffecten2 (verandering in het
maandloon van december 2016 op januari 2017) voor werknemers,
uitkeringsgerechtigden en AOW-gerechtigden getoond.
Werkenden
•

•

•
•

Werkenden houden een hoger netto inkomen over door de verhoging
van de arbeidskorting en de algemene heffingskorting (AHK). Hierdoor
zien werkenden met een inkomen tot circa € 40.000 een positiever
loonstrookje in januari.
Voor werkenden met een inkomen tussen € 40.000 en € 75.000 ziet het
loonstrookje er nauwelijks anders uit dan in december. Het effect van
maatregelen zoals het minder snel afbouwen van de arbeidskorting en
de iets hogere belastingtarieven in de tweede en derde belastingschijf
vallen voor deze groep grotendeels tegen elkaar weg.
De inkomens boven € 75.000 hebben profijt van de verhoging van de
bovengrens van de derde belastingschijf.
Voor de loonstrookjeseffecten is gerekend met de gemiddelde
pensioenpremie geraamd door het CPB (deze stijgt licht ten opzichte
van 2016). Afhankelijk van de hoogte waarop individuele pensioenfondsen hun premie voor volgend jaar vaststellen, kunnen de
loonstrookjes anders uitpakken dan vermeld in onderstaande
berekeningen. Door de premiestijging bij het ABP vallen de loonstrookjes voor ambtenaren bijvoorbeeld gemiddeld 0,3%-punt lager uit dan
voor andere werknemers. Voor mensen in de zorg pakt het loonstrookje positiever uit doordat de pensioenpremie gelijk blijft.

Uitkeringsgerechtigden
•

Ook uitkeringsgerechtigden hebben een positief loonstrookje. Dit
wordt voornamelijk veroorzaakt door de indexatie van de uitkeringen
die gekoppeld zijn aan het minimumloon. Daarnaast hebben zij profijt
van de verhoging van de algemene heffingskorting.

Gepensioneerden
•
•

AOW’ers zien in januari een vooruitgang op hun loonstrookje van de
SVB door de indexatie van de AOW.
Op het loonstrookje van de pensioenfondsen zijn de veranderingen
naar verwachting beperkt.

Ook zijn er volgend jaar wijzigingen in het fiscale stelsel die niet zichtbaar
zijn in de berekeningen voor tabel 1.
• Het heffingsvrije vermogen in box 3 wordt verhoogd naar € 25.000.
Daarnaast wordt het forfaitaire rendement op sparen en beleggen
gedifferentieerd. Mensen merken dit bij de voorlopige aangifte.
2

Alleen daar waar indexatie per januari wettelijk is vastgelegd, wordt rekening gehouden met
deze indexatie in het loonstrookjeseffect. Dit betekent dat bij uitkeringen en de AOW (niet het
aanvullend pensioen) de reguliere indexatie wel is meegenomen. Bij werknemers, waaronder
de werknemer met een inkomen rond Wml, is de reguliere contractloonstijging niet
meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 682, nr. 15

2

•

De ouderenkorting gaat volgend jaar met € 105 omhoog.

Tabel 1: Loonstrookjeseffecten in 2017
Loonstrookjeseffecten

%

Werknemer (exclusief contractloonstijging)
20.000 (ca. WML)
37.000 (modaal)
74.000 (2xmodaal)
111.000 (3xmodaal)

0,2
0,3
0,1
0,3

Uitkeringen (inclusief indexatie)
Bijstand (gemeente)
Uitkering UWV bruto 30.000
Uitkering UWV bruto 40.000 (maximale sociale uitkering)

0,7
0,7
0,6

Gepensioneerd1 (AOW inclusief indexatie)
AOW (SVB)
10.000 pensioen (pensioenfonds)
30.000 pensioen (pensioenfonds)

0,9
0,1
0,0

1

Voor de AOW en het aanvullend pensioen zijn de loonstrookjeseffecten per inkomensbron te
zien. Bij het aanvullend pensioen is het loonstrookjeseffect van de AOW-uitkering dus niet
meegenomen.

Bron: SZW-berekeningen

Wat verandert er in de toeslagen?
De toeslagen zijn niet zichtbaar op het loonstrookje, toch vormen zij voor
veel mensen een belangrijke aanvulling op hun inkomen. In 2017 worden
de huurtoeslag, zorgtoeslag, het kindgebonden budget en de kinderopvangtoeslag verhoogd. Omdat toeslagen op voorschotbasis worden
uitgekeerd, worden de hogere bedragen al per december 2016 uitbetaald.
• De eigen bijdrage in de huurtoeslag wordt structureel verlaagd. Voor
het overgrote deel van de huurtoeslagontvangers gaat de huurtoeslag
hierdoor met € 10,50 per maand omhoog (€ 126 per jaar).
• De zorgtoeslag stijgt enerzijds door de hogere zorgpremie, maar
daarnaast is het percentage dat huishoudens zelf moeten bijdragen
aan de nominale premie en het eigen risico verlaagd. De zorgtoeslag
stijgt met € 69 voor een alleenstaande en € 139 voor een meerpersoonshuishouden.
• In 2017 worden het eerste- en tweede-kindbedrag in het kindgebonden
budget ten opzichte van 2016 met respectievelijk € 104 en € 70
verhoogd.
• De kinderopvangtoeslag wordt verhoogd. De toeslagpercentages in de
eerste kindtabel worden voor bijna iedereen3 verhoogd met 2
procentpunt. De toeslagpercentages in de tweede kindtabel worden
met 1 procentpunt verhoogd voor de lagere inkomens. Naast de
verhoging van de toeslagpercentages wordt ook het uurbedrag
waarover vergoeding plaatsvindt verhoogd. De gemiddelde kinderopvangtoeslag stijgt met € 150. Het daadwerkelijke bedrag dat een
huishouden aan kinderopvangtoeslag krijgt, hangt af van het inkomen
en het gebruik van kinderopvang.

3

De allerhoogste toeslagpercentages zijn gemaximeerd om het uitgangspunt in stand te houden
dat alle ouders een ouderbijdrage betalen in de kosten van kinderopvang. Voor de ouders met
de allerlaagste inkomens stijgt de kinderopvangtoeslag voor het eerste kind met 1 procentpunt.
Alle huishoudens met kinderopvangtoeslag gaan erop vooruit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 682, nr. 15

3

Koopkrachtontwikkeling 2017:
De koopkrachtontwikkeling geeft een vollediger beeld van het
besteedbaar inkomen dan het loonstrookje. Er wordt niet alleen naar de
ontwikkeling van het nettoloon in januari gekeken, maar het beeld over
het hele jaar 2017 wordt in ogenschouw genomen. Hierbij is ook rekening
gehouden met inflatie, de zorgpremie, veranderingen in de toeslagen
waar mensen recht op hebben en met de gemiddelde loonontwikkeling.
De decemberraming van het CPB laat voor 2017 een mediane koopkrachtstijging van 0,7% zien. 2017 wordt het vierde jaar op rij met een
koopkrachtstijging. Ten opzichte van de MEV-raming bij Prinsjesdag is de
koopkrachtontwikkeling met 0,3%-punt naar beneden bijgesteld. Dit is het
gevolg van een hogere inflatie en omdat zorgverzekeraars een hogere
zorgpremie dan verwacht hebben vastgesteld voor 2017. Overigens
krijgen huishoudens met een laag inkomen deze hogere gemiddelde
zorgpremie één-op-één vergoed door een hogere zorgtoeslag. Ondanks
deze ontwikkelingen gaat het overgrote deel van de huishoudens er nog
steeds op vooruit: circa 82% van alle huishoudens heeft volgend jaar een
positieve koopkrachtontwikkeling.
Tabel 2 geeft de mediane koopkrachtontwikkeling in 2017 weer voor
verschillende groepen en tabel 3 geeft de koopkrachtontwikkeling weer
voor de voorbeeldhuishoudens.
De mediane koopkracht van werkenden verbetert volgend jaar met 0,7%.
• Werkenden met een lager inkomen zien hun koopkracht volgend jaar
het meeste toenemen. De verhoging van de arbeidskorting en de
algemene heffingskorting (AHK) maakt werken meer lonend en zorgt
ervoor dat werkenden op en iets boven het minimumloon meer
overhouden in hun portemonnee. Daarnaast profiteren zij ook mee van
het extra verhogen van de zorgtoeslag en de huurtoeslag.
• Tweeverdieners met kinderen en alleenstaande ouders hebben baat bij
de verhoging van de kinderopvangtoeslag. Hierdoor hoeven zij zelf
minder bij te dragen aan de kosten van kinderopvang. Gezinnen met
kinderen ontvangen daarnaast volgend jaar meer kindgebonden
budget voor het eerste en tweede kind.
• Werkenden met een inkomen vanaf modaal hebben onder andere
voordeel van een lagere gemiddelde hypotheekrente. Omdat woonsituatie, vermogen en rente niet worden meegenomen in de koopkrachtberekeningen voor de voorbeeldhuishoudens (tabel 3), laten deze
volgend jaar een minder positief beeld zien dan de mediane koopkracht. Tabel 2 maakt echter duidelijk dat het merendeel van de
werkenden, ook alleenverdieners, er volgend jaar op vooruit gaat. De
mediane koopkracht van tweeverdieners en alleenstaanden stijgt met
respectievelijk 0,6% en 0,8%. De groep alleenverdieners gaat er in
doorsnee 0,3% op vooruit.
Ook huishoudens met een uitkering of die gepensioneerd zijn kunnen
gemiddeld genomen volgend jaar ook een licht positieve koopkrachtontwikkeling tegemoet zien. De mediane koopkracht van uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden stijgt in 2017 met respectievelijk 0,8% en 0,5%.
• De sociale minima hebben profijt van de koopkrachtmaatregelen die
het kabinet in de zomer heeft genomen. De zorgtoeslag, het kindgebonden budget en de algemene heffingskorting gaan omhoog in 2017.
Ook de huurtoeslag wordt geïntensiveerd. Deze laatste is niet zichtbaar
in de voorbeeldhuishoudens. Voor mensen met huurtoeslag treedt er
een specifiek inkomenseffect op van gemiddeld +0,6%. Ook de
alleenstaande in de bijstand gaat er inclusief huurtoeslag volgend jaar
op vooruit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 682, nr. 15

4

•

In doorsnee gaan gepensioneerden er volgend jaar 0,5% op vooruit. Zij
profiteren van de verhoging van de ouderenkorting en de hogere
AOW. Ouderen met alleen AOW gaan er daarnaast op vooruit door het
verhogen van de zorgtoeslag en de huurtoeslag.

Tabel 2: Mediane koopkrachtontwikkeling 2017
Stand december %
Inkomensniveau
<175% Wml
175–350% Wml
350–500% Wml
>500% Wml

0,8
0,5
0,6
0,7

Inkomensbron
Werkenden
Uitkeringsgerechtigden
Gepensioneerden

0,7
0,8
0,5

Huishoudtype
Tweeverdieners
Alleenstaanden
Alleenverdieners

0,6
0,8
0,3

Kinderen
Huishoudens met kinderen
Huishoudens zonder kinderen

1,0
0,6

Alle huishoudens

0,7

Bron: SZW-berekeningen

Tabel 3: Koopkrachtontwikkeling van de voorbeeldhuishoudens 2017
Koopkrachtcijfers
Actieven:
Alleenverdiener met kinderen
modaal
2 x modaal
Tweeverdieners
modaal + ½ x modaal met kinderen
2 x modaal + ½ x modaal met kinderen
modaal + modaal zonder kinderen
2 x modaal + modaal zonder kinderen
Alleenstaande
minimumloon
modaal
2 x modaal
Alleenstaande ouder
minimumloon
modaal
Inactieven:
Sociale minima
paar met kinderen
alleenstaande
alleenstaande ouder
AOW (alleenstaand)
(alleen) AOW
AOW +10000
AOW (paar)
(alleen) AOW
AOW +10000

%
Stand december
–0,4
–0,4
0,1
0,2
–0,1
0,1
0,8
–0,1
0,2
1,0
0,3

0,5
–0,3
0,6
0,1
0,2
0,1
0,2

Bron: SZW-berekeningen.

Natuurlijk geeft ook het koopkrachtbeeld geen volledig beeld van de
veranderingen in de portemonnee van elk huishouden. Allereerst betreft
dit een statische ontwikkeling, waarbij dynamische veranderingen in de
gezinssamenstelling, werksituatie et cetera niet worden meegenomen. Als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 682, nr. 15

5

mensen een bonus ontvangen, promotie maken, gaan samenwonen of
hun baan kwijtraken, heeft dit in veel gevallen een veel groter effect op de
koopkracht dan de beleidseffecten die met het statische beeld worden
getoond.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 682, nr. 15

6