Uitwerking scenario’s uitbreiding
bereik gesubsidieerde rechtsbijstand

Ambtelijke notitie
Den Haag, 18 november 2016

Inhoud
1.

Inleiding........................................................................................................................................... 3

2.

De scenario’s uiteengezet ............................................................................................................... 3
2.1

Varianten eigen bijdrage toevoegingen.................................................................................. 4

3.

Aanpak en verantwoording............................................................................................................. 5

4.

Volume-effecten en verbanden ...................................................................................................... 6
4.1

Verwacht extra toevoegingsgebruik ....................................................................................... 6

4.1.1

Over- en ondergebruik .................................................................................................... 7

4.1.2

Invloed achtergrondkenmerken ..................................................................................... 8

4.2

Extra gebruik van Juridisch Loket............................................................................................ 8

5.

Kosteneffecten uitbreiding bereik .................................................................................................. 9

6.

Appreciatie van de uitbreiding van het bereik ............................................................................. 10
Bijlage ................................................................................................................................................ 12

2

1.

Inleiding

Op 4 oktober 2016 nam de Kamer de motie van de leden Van Nispen en Swinkels aan waarin de regering wordt verzocht “…[..].. om scenario’s uit te werken om de inkomensgrenzen voor gesubsidieerde rechtsbijstand te verruimen tot maximaal 20%, zodat de Kamer deze kan betrekken bij verdere besluitvorming..[..]..” (Kamerstukken II 31753, nr. 125). Deze notitie doet verslag van de uitvoering van deze motie.
Aan het verzoek aan de regering is uitvoering gegeven door een tweetal scenario’s met daarbinnen
elk drie subscenario’s uit te werken.
In het eerste scenario (scenario I) is aanvullend op de inkomenstreden voor de gesubsidieerde
rechtsbijstand zoals vastgesteld in de Wet op de rechtsbijstand (Wrb), een inkomenstrede toegevoegd waarvan de inkomensgrenzen 10% hoger liggen dan de inkomensgrenzen van de huidige
hoogste inkomenstrede. In het tweede scenario (Scenario II) zijn twee additionele inkomenstreden
toegevoegd waarvan de inkomensgrenzen van de hoogste inkomenstrede 20% hoger liggen dan de
inkomensgrenzen van de huidige hoogste inkomenstrede.
Binnen deze twee scenario’s is een drietal varianten voor de eigen bijdrage uitgewerkt: een variant
met eigen bijdragen die gelijk zijn aan de eigen bijdrage in de huidige hoogste treden, een variant
eigen bijdragen die gelijk zijn aan de gemiddelde kosten voor een toevoeging vanwege de vergoeding aan een advocaat of mediator en een variant met eigen bijdragen die opgebouwd zijn uit de
gemiddelde kosten voor een toevoeging vanwege de vergoeding aan de advocaat en de gemiddelde
integrale uitvoeringskosten van de Wrb waaronder het beoordelen en vaststellen van een toevoeging.
Dit rapport beschrijft eerst de wijze waarop de scenario’s zijn uitgewerkt, mede door het organiseren van een expertsessie met bij de gesubsidieerde rechtsbijstand betrokken partijen. Daarna volgt
een uiteenzetting van te verwachten gevolgen van de uitbreiding van het bereik van gesubsidieerde
rechtsbijstand voor de kosten van het stelsel, het gebruik van rechtshulp en rechtsbijstand en de
aanbieders van rechtshulp en rechtsbijstand.

2.

De scenario’s uiteengezet

Scenario I, dat ziet op een verruiming van de inkomensgrenzen met 10%, kent bovenop de inkomensgrenzen van artikel 34 lid 1 van de Wet op de rechtsbijstand een trede 6 voor reguliere toevoegingen en een trede 3 voor lichte adviestoevoegingen. In de tabellen 1, 2 en 3 is te zien wat de met
deze trede corresponderende de norminkomens zijn.
Scenario II, dat ziet op een verruiming van de inkomensgrenzen met 20%, kent twee aanvullende
treden: een trede 6 en 7 voor toevoegingen en trede 3 en 4 voor lichte advies- en mediationtoevoegingen. In de tabellen 1, 2 en 3 is te zien wat de met deze twee aanvullende treden corresponderende norminkomens zijn.

3

Tabel 1 Inkomenstreden en eigen bijdragen – reguliere toevoegingen (euro)

1
2
3
4
5
6
7

Fiscaal jaarinkomen
Meerpersoonshuishouden
< 25.600
25.601 – 26.600
26.601 – 27.900
27.901 – 31.100
31.101 – 36.800
36.801 – 40.480
40.481 – 44.160

Eigen bijdrage
regulier
196
360
514
669
823

Eigen bijdrage
echtscheiding
340
412
566
720
849

Drie varianten

Fiscaal jaarinkomen eenpersoonshuishouden
< 18.400
18.401 – 19.100
19.101 – 20.100
20.101 – 22.000
22.001 – 26.000
26.001 – 28.600
28.601 – 31.200

Tabel 2 Inkomenstreden en eigen bijdragen – lichte adviestoevoegingen (euro)

1
2
3
4

Fiscaal jaarinkomen
Meerpersoonshuishouden
< 26.600
26.601 – 36.800
36.801 – 40.480
40.481 – 44.160

Eigen bijdrage
regulier
77
129

Eigen bijdrage
echtscheiding
108
142

Drie varianten

Fiscaal jaarinkomen eenpersoonshuishouden
< 19.100
19.101 – 26.000
26.001 – 28.600
28.601 – 31.200

Tabel 3 Inkomenstreden en eigen bijdragen – mediationtoevoegingen (euro)

1
2
3
4

Fiscaal jaarinkomen
Meerpersoonshuishouden
< 25.600
25.601 – 36.800
36.801 – 40.480
40.481 – 44.160

Eigen bijdrage
tot 4 uur
53
53

Eigen bijdrage
4 uur en meer
53
105

Drie varianten

Fiscaal jaarinkomen eenpersoonshuishouden
< 18.400
18.401 – 26.100
26.001 – 28.600
28.601 – 31.200

2.1 Varianten eigen bijdrage toevoegingen
Elk van deze scenario’s kent een drietal varianten met een eigen bijdrage voor een toevoeging die:
A. gelijk is aan de eigen bijdragen van trede 5 voor reguliere toevoegingen en trede 2 voor lichte
advies- en mediationtoevoegingen
B. gelijk is aan de gemiddelde kosten van een toevoeging vanwege de vergoeding aan een advocaat
of mediator, of
C. die is opgebouwd uit de gemiddelde kosten van een toevoeging (ibid B) en de gemiddelde integrale uitvoeringskosten van de Wrb waaronder het beoordelen en vaststellen van een toevoeging.
De gemiddelde kosten voor een reguliere toevoeging bedragen 914 euro, die van een eenvoudige
adviestoevoeging 194 euro en die van een mediationtoevoeging 565 euro. De gemiddelde integrale
uitvoeringskosten van de Wrb bedragen 100 euro. De inkomenstoets geldt ongewijzigd ook voor de
additionele groep.

4

In tabel 4 is weergegeven wat de eigen bijdragen per variant zijn voor de verschillende typen toevoegingen. Hierbij is onderscheiden voor reguliere toevoegingen, eenvoudige adviestoevoegingen
en mediationtoevoegingen.
Tabel 4 Eigen bijdrage toevoegingen per variant (euro)
Reguliere toevoegingen
Eigen bijdrage
regulier
823
914
1014

A
B
C

3.

Eigen bijdrage
echtscheiding
849
914
1014

Eenvoudige adviestoevoegingen
Eigen bijdraEigen bijdrage
ge
regulier
scheiding
129
142
194
194
294
294

Mediationtoevoegingen
Eigen
bijdrage

Eigen bijdrage
meer dan 4 uur

53
565
665

105
565
665

Aanpak en verantwoording

Teneinde de gevolgen van de verruiming van de inkomsensgrenzen in kaart te kunnen brengen was
eerst nodig door te rekenen wat een verruiming met 10% en 20% van de inkomensgrenzen betekent
voor het bereik van de gesubsidieerde rechtsbijstand. Met het bereik wordt het aantal Nederlanders
bedoeld dat onder de werking van de gesubsidieerde rechtsbijstand valt. Dit bereik is thans 39%. In
aantallen uitgedrukt zijn 6,4 miljoen van de 16,5 miljoen personen Wrb-gerechtigd. Het bereik bedroeg in 2007 40% en daalde naar 35,8% in 2013. Vanwege een wijziging in de belastingwetgeving
per 1 januari 2013 is daarna het bereik gestegen naar 39%1.
Aan het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is gevraagd door te rekenen wat de effecten van de
verhoging van de inkomensgrenzen zijn voor het bereik van de gesubsidieerde rechtsbijstand. De
uitkomst van deze doorrekening is dat een verruiming van 10% en 20% van de inkomensgrenzen,
leidt tot een uitbreiding van het bereik met 0,7 miljoen personen respectievelijk 1,4 miljoen personen, hetgeen een uitbreiding van het bereik impliceert met 4,2 procentpunt respectievelijk 8,4 procentpunt.2 Met een verruiming van de inkomensgrenzen met 10% en 20% valt 43,2% respectievelijk
47,4% van de Nederlanders onder het bereik van de gesubsidieerde rechtsbijstand. Het CBS heeft in
dit kader ook cijfers meegegeven die inzichten verschaffen in de diverse kenmerken van de additionele populatie toegespitst op de uitvoering van de Wrb.
Voorts zijn van de uitbreiding van het bereik de volume-effecten doorgerekend in termen van een
toename van niet-ambtshalve toevoegingen. Voor het enkel doorrekenen van niet-ambtshalve toevoegingen is gekozen omdat op ambtshalve toevoegingen geen inkomenstoets van toepassing is,
zodat een verruiming van de inkomensgrenzen voor deze categorie geen gevolgen heeft. De doorrekening is gedaan op grond van een extrapolatie van het toevoegingsgebruik in de huidige hoogste
inkomenstrede. Dit is gedaan omdat mag worden aangenomen dat de additionele populatie wat
betreft de mate waarin zij van rechtsbijstand gebruik zal maken, de meeste overeenkomsten vertoont met de populatie in de hoogste inkomenstrede.

1
2

Peters e.a., Monitor gesubsidieerde rechtsbijstand, Raad voor Rechtsbijstand 2015, Utrecht 2016
Bron: CBS, Inkomenspanelonderzoek (IPO)

5

De aanname dat de additionele groep vergelijkbaar gebruik zal maken van gesubsidieerde rechtsbijstand als de groep in de hoogste trede en de mogelijke invloed van enkele achtergrondkenmerken, is
getoetst in een expertsessie die ten behoeve van de uitwerking van de scenario’s is georganiseerd.
Voor deze expertsessie waren vertegenwoordigers van de volgende instanties aanwezig:
•
•
•
•
•

Verbond van Verzekeraars
Juridisch Loket
Nederlandse Orde van Advocaten
Raad voor Rechtsbijstand
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum 3

Bij gelegenheid van de expertsessie is voorts gesproken over enkele voorziene gevolgen van de uitbreiding van het bereik; onder meer over de verstoringen die dientengevolge ontstaan in bestaande
marktmechanismen.

4.

Volume-effecten en verbanden

Teneinde de volume-effecten en mogelijk hierop inwerkende achtergrondkenmerken in kaart te
brengen is uitgegaan van een schema zoals in Figuur 1 gepresenteerd. Hierin is weergegeven dat
uitbreiding van de inkomensgrenzen met 10% en 20% ertoe leidt dat het aantal Wrb-gerechtigden
toeneemt en dat dit vervolgens niet alleen zal leiden tot een toename van het aantal nietambtshalve toevoegingen maar ook van een toename van het gebruik van het Juridisch Loket.
Ook is schematisch weergegeven dat achtergrondkenmerken van de additionele populatie mogelijk
van invloed zijn op het gebruik. Daarbij kan men denken aan kenmerken als het wel of niet hebben
van een rechtsbijstandverzekering, maar ook aan over- of ondervertegenwoordiging van een bepaalde leeftijdscategorie of samenstelling van het huishouden.

4.1 Verwacht extra toevoegingsgebruik
Voor het inschatten van het toevoegingsgebruik van de additionele populatie is gekozen voor een
extrapolatie van het toevoegingsgebruik van de populatie uit de hoogste inkomenstrede. De omvang
van de populatie in de hoogste trede is 1,1 miljoen personen. Uit cijfers van de Raad voor Rechtsbijstand over 2015 blijkt dat deze populatie verantwoordelijk is voor 12.221 reguliere toevoegingen4 en
naar schatting 768 eenvoudige adviestoevoegingen en 1313 mediationtoevoegingen. Het betreffen
toevoegingen waarvoor een eigen bijdrage is gerekend. Indien wordt uitgegaan van één toevoeging
per persoon dan maakt jaarlijks 1,3% van deze populatie in de hoogste trede gebruik van het recht
op verkrijgen van een toevoeging.5 Bij de extrapolatie is ervan uitgegaan dat ook in de additionele
populatie eenzelfde percentage gebruik zal maken van het recht op een toevoeging.

3

Voorts waren uitgenodigd de Raad voor de rechtspraak en de Consumentenbond
Zie tabel B6.12: toevoegingen in trede 5, Peters e.a., Monitor gesubsidieerde rechtsbijstand, Raad voor
Rechtsbijstand 2015, Utrecht 2016
5
Vanwege het vóórkomen van meer toevoegingen per persoon ligt het percentage feitelijk iets lager. Maar
genoemd percentage kan prima dienen als factor voor een extrapolatie omdat mag worden aangenomen dat
in de additionele groep ook sprake zal zijn het vóórkomen van meer toevoegingen per persoon
4

6

Figuur 1 Schematische weergave van volume-effecten en invloeden

In tabel 5 is te zien wat de uitkomsten van de extrapolatie zijn indien wordt aangenomen dat het
toevoegingsgebruik onder de personen in de additionele populatie hetzelfde is als onder personen in
de populatie van de huidige hoogste inkomenstreden.
Tabel 5 Huidig en verwacht extra gebruik toevoegingen (x 1.000)
Huidig gebruik
hoogste inkomenstreden

Verwacht extra gebruik
Scenario I
+10%

Scenario II
+20%

Reguliere toevoegingen

12,2

7,7

15.3

Eenvoudige adviestoevoegingen

0,8

0,8

1,7

Mediationtoevoegingen

1,3

0,5

1,0

Totaal

14,3

9,0

18,0

4.1.1 Over- en ondergebruik
Uit tabel 6 kan worden opgemaakt dat 66% van de Wrb-gerechtigden in de eerste trede 88% van het
gebruik voor haar rekening neemt. In de hoogste trede zien we een omgekeerd beeld. Van de 17%
Wrb-gerechtigden maakt 5% gebruik van een of meer toevoegingen. In de eerste trede is sprake van
een relatief overgebruik en in de hogere treden van een toenemend ondergebruik.
Tabel 6 Verdeling Wrb-gerechtigden en toevoegingsgebruikers naar inkomenstreden (procent)
Inkomenstreden

Totaal

1

2

3

4

5

Wrb-gerechtigden

66

3

5

9

17

100

toevoegingsgebruikers

88

2

2

4

5

100

Bron: Raad voor Rechtsbijstand

7

Gelet op de trend die zich in Tabel 6 aftekent van een toenemend ondergebruik naarmate het inkomen toeneemt, is niet uitgesloten dat het ondergebruik in de additionele groep groter zou kunnen
zijn dan in trede 5. Met de invloed van deze trend is in de extrapolatie geen rekening gehouden.
4.1.2 Invloed achtergrondkenmerken
In de extrapolatie is tevens geen rekening gehouden met eventuele invloeden van achtergrondkenmerken.
Tijdens de expertmeeting is besproken op welke punten naar verwachting het toevoegingsgebruik
door de additionele populatie vergelijkbaar zal zijn dan wel zal afwijken van het toevoegingsgebruik
door de populatie in de hoogste treden. Voor deze bespreking is gebruik gemaakt van een tweetal
tabellen: een tabel (zie Bijlage Tabel 11) met CBS-cijfers over het toevoegingsgebruik (exclusief lichte adviestoevoegingen en mediationtoevoegingen) naar soort en per inkomenstrede en een tabel
(zie Bijlage Tabel 12) met CBS-cijfers over onder meer de relatief extra toe- of afname van het aantal
personen van de additionele populatie per leeftijdsklasse, huishoudenscategorie, sociaal economische categorie, et cetera.
Aanvankelijke gedachte was dat als wijzigingen in de samenstelling van de additionele populatie ten
opzichte van de populatie in de huidige hoogste trede zijn te constateren, dit van invloed zal zijn op
het toevoegingsgebruik in de additionele populatie.
Als voorbeeld is genoemd dat de CBS-cijfers over achtergrondkenmerken van Wrb-gerechtigden een
relatief extra toename van het aantal personen in de additionele populatie van de leeftijdsklasse 2535 jaar laten zien. Dit was aanleiding te veronderstellen dat dit een drukkend effect zou hebben op
het aantal in de additionele groep te verwachten echtscheiding gerelateerde toevoegingen. Als
tweede voorbeeld is genoemd dat de CBS-cijfers over achtergrondkenmerken van Wrb-gerechtigden
een relatieve extra toename laten zien van ontvangers van een werkloosheid- en arbeidsongeschiktheidsuitkering. Verondersteld werd dat dit mogelijk tot relatief meer sociale verzekeringszaken zou
kunnen leiden dan op grond van een rechttoe-rechtaan extrapolatie zou mogen worden verwacht.
Van de zijde van het WODC werd gewezen op eerder verricht onderzoek naar het gebruik en nietgebruik van rechtshulp en rechtsbijstand6. Hieruit komt naar voren dat achtergrondkenmerken van
rechtzoekenden weinig voorspellende waarde hebben voor het gebruik van rechtshulp en rechtsbijstand.7 Wel voorspellende waarde hebben de aard en ernst van een geschil of probleem. Er zijn geen
redenen om aan te nemen dat de additionele populatie met in aard en ernst aanzienlijk afwijkende
problemen en conflicten wordt geconfronteerd dan de populatie uit de hoogste trede. Al met al is
daarom besloten tot een ongecorrigeerde extrapolatie.

4.2 Extra gebruik van Juridisch Loket
Een extrapolatie van het extra gebruik van het Juridisch Loket op basis van het aantal klantcontacten
2015 (681.933) levert voor scenario I en II een toename op van naar verwachting 73.445 respectie6

Cahier 2015-5 Rechtshulp gemist?, Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatiecentrum, Den Haag
Overigens spelen achtergrondkenmerken wel een, zij het zeer kleine, rol bij het voorspellen van de kans om
met een probleem of geschil te worden geconfronteerd (zie par 3.2 in de Geschilbeslechtingsdelta 2014, p. 65
ev. ). De verschillen in achtergrondkenmerken tussen de groep in trede 5 en de additionele groep zijn evenwel
dermate klein, dat verondersteld kan worden dat het gebruik door de additionele groep kan worden voorspeld
op basis van een extrapolatie van het gebruik in trede 5.
7

8

velijk 146.891 klantcontacten. Hierbij is het totaal aantal klantcontacten vermenigvuldigd met de
groeipercentages van scenario I en II. 8
Tabel 7 Verwacht extra gebruik Juridisch Loket
scenario I
+10%

scenario II
+20%

toename bereik Wrb (procentpunt)

4,2

8,4

groeipercentage

10,8

21,5

73

147

volumegroei klantcontacten door uitbreiding (aantal x 1.000)

Bij deze extrapolatie wordt de kanttekening geplaatst dat naar moet worden aangenomen onder de
huidige klantcontacten ook niet-Wrb-gerechtigden zitten. Uit het eerder genoemde onderzoek
Rechtshulp Gemist uit 2015 blijkt dat van de tien burgers die gebruik maken van het Juridisch Loket,
ongeveer zes burgers Wrb-gerechtigd zijn en vier burgers niet-Wrb-gerechtigd.9 Voor het gebruik
van het spreekuur geldt een inkomenstoets. Aangenomen mag dan ook worden dat van deze relatief
kostenintensieve vorm van dienstverlening geen gebruik wordt gemaakt door niet-Wrbgerechtigden. Mogelijk maken niet-Wrb gerechtigden wel gebruik van het telefonisch advies waarvoor geen inkomenstoets wordt gedaan. Bij gebrek aan meer gedetailleerde cijfers over het gebruik
door Wrb- en niet-WRb-gerechtigden naar soort dienstverlening is daarom een gewone extrapolatie
uitgevoerd.

5.

Kosteneffecten uitbreiding bereik

De kosteneffecten van uitbreiding van het bereik bedragen bij een ongewijzigde regeling voor de
eigen bijdrage (variant A) 4,4 miljoen euro in scenario I en voor 9,0 miljoen euro in scenario II. In
geval de eigen bijdrage voor toevoegingen wordt verhoogd tot een niveau van de gemiddelde kosten
voor een toevoeging (variant B), dan bedragen de kosten van de uitbreiding 3,4 miljoen euro voor
scenario I en 6,9 miljoen euro voor scenario II. De kosteneffecten van variant C zijn 2,6 miljoen euro
in scenario I en 5,2 miljoen euro in scenario II. De kosteneffecten van scenario II variant A zijn het
grootst en van scenario I variant C het kleinst.
Tabel 8 Extra te verwachten kosten van uitbreiding per scenario en eigen bijdrage variant (miljoen euro)
Scenario I
+10%

Scenario II
+20%

variant A

4.4

9,0

variant B

3,4

6,9

variant C

2.6

5,2

In de tabellen 9 en 10 zijn deze kosteneffecten nader uitgesplitst. De extra te verwachten kosten
vanwege het extra gebruik van toevoegingen zijn berekend door de aantallen extra toevoegingen te
vermenigvuldigen met de integrale kostprijs van een toevoeging en vervolgens daarop de eigen bijdrage in mindering te brengen.
8

Groeipercentage = (toename bereik Wrb in procentpunten / huidig bereik Wrb in procenten) X 100
Zie Cahier 2015-5 Rechtshulp gemist?, Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatiecentrum, Den Haag
cahier tabel 4 p. 32.
9

9

De extra kosten vanwege het te verwachten extra gebruik van het Juridisch Loket zijn berekend door
de aantallen extra klantcontacten te vermenigvuldigen met de gemiddelde integrale kostprijs van
een klantcontact.
Tabel 9 Extra te verwachten kosten gesubsidieerde rechtsbijstand (miljoen euro)
Scenario I
+10%

Scenario II
+20%

variant A

1,9

3,8

variant B

0,9

1,7

variant C

0

0

Tabel 10 Extra te verwachten kosten Juridisch Loket (miljoen euro)
Scenario 1
+10%

scenario 2
+20%
2.6

6.

5,2

Appreciatie van de uitbreiding van het bereik

In de eerdergenoemde expertsessie is deelnemers gevraagd naar hun appreciatie van de uitbreiding,
mede tegen de achtergrond van andere te voorziene effecten van een eventuele uitbreiding van het
bereik van de gesubsidieerde rechtsbijstand.
Het Juridisch Loket en de Raad voor Rechtsbijstand zien vanuit hun rol in de uitvoering geen bezwaren in een eventuele uitbreiding van het bereik.
De Nederlandse Orde van Advocaten staat niet onwelwillend tegenover een eventuele uitbreiding
vanuit het oogpunt van de toegang tot het recht. Zij acht de daarmee samengaande verdere tariefregulering evenwel niet wenselijk als aan rechtzoekenden volledig kostendekkende eigen bijdragen
zullen worden gevraagd. In zo’n geval resteert van een eventuele uitbreiding immers enkel het tariefregulerende effect voor de advocatuur. Voorts ziet de Orde als belangrijke voorwaarden voor een
eventuele uitbreiding, de bereidheid van voldoende advocaten om op toevoegingsbasis te werken
en daarmee een redelijke vergoeding voor advocaten.
Het Verbond van Verzekeraars vindt een uitbreiding van het stelsel in beginsel niet bezwaarlijk, mits
het uitgangspunt blijft dat het stelsel voorziet in een vangnet voor hen die de kosten voor rechtsbijstand (op welke wijze dan ook) niet zelf kunnen dragen. Burgers zullen, zo meent het Verbond, ook
na verruiming van de inkomensgrenzen een afweging blijven maken tussen kosten van de jaarlijkse
premie voor een gezinspolis en de op enig moment te maken kosten voor het inroepen van rechtsbijstand (kosten advocaat of eigen bijdrage voor een toevoeging). Hoe die afweging uitpakt voor
verzekeraars, is nu niet te zeggen.
Momenteel heeft 42,5% van de huishoudens een rechtsbijstandverzekering10. Met het stijgen van
het inkomen hebben de huishoudens vaker een verzekering.11 De dekkingsgraad onder de huishou10
11

Peters e.a., Monitor gesubsidieerde rechtsbijstand 2015, Raad voor Rechtsbijstand, Utrecht 2016
Zie voor een verdeling Geschillenbeslechtingsdelta 2014, Box 4.1, pp 90-91

10

dens van de additionele groep ligt daardoor mogelijk hoger dan dit gemiddelde percentage. Uit het
eerdergenoemde WODC-onderzoek ‘Rechtshulp gemist?’12 blijkt dat burgers in een op de tien gevallen waarin zij geconfronteerd worden met een probleem of juridisch geschil, een beroep doen op
een rechtsbijstandverzekering.13 In eveneens een op de tien gevallen schakelen zij een advocaat in.
In de andere gevallen bewandelen burgers alternatieve wegen voor het bereiken van een oplossing.
Dat kan zijn door een bezoek te brengen aan het Juridisch Loket (5% van de gevallen) maar ook door
het inroepen bijvoorbeeld van de hulp van juridische hulpverleners van de vakbond of beroepsvereniging waarvan zij lid zijn. Ook maken rechtzoekenden gebruik van online voorzieningen als
‘Rechtswijzer.nl’. Deze patronen doen zich in gelijke mate voor, voor wel of niet Wrb-gerechtigden.
Rechtsbijstandsverzekeraars bieden naast de dekking van kosten van een externe advocaat, ook
rechtsbijstand aan door eigen juristen of advocaten. Niet valt uit te sluiten dat in een enkel geval een
polishouder, doordat hij onder de werking van de gesubsidieerde rechtsbijstand komt te vallen, ervoor kiest zijn verzekering op te zeggen. Niet met zekerheid is te zeggen of de uitbreiding tot een
verdringing van de verzekeringsmarkt zal leiden.

12
13

Cahier 2015-5 Rechtshulp gemist?, Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatiecentrum, Den Haag
Van de burgers met een rechtsbijstandsverzekering doet in die gevallen 18% een beroep op zijn verzekering.

11

Bijlage

Tabel 11 Toevoegingsgebruik regulier (niet-ambtshalve) naar soort per trede
Soort zaken

Aantallen

Percentages

Per trede

Totaal

Per trede

1

2

3

4

5

Onbekend
arbeid/ontslag

8
9.180

0
387

0
544

0
956

0
1.355

8
12.422

1
100
74

bestuur overig

10.657

136

169

256

318

11.536

sociale voorzieningen

25.299

180

153

241

316

26.189

sociale verzekeringen
erfrecht
belasting
goederen
huur/verhuur
faillissement
milieu
ambtenaren
verbintenissen
personen- en familie
echtscheidingsgerelateerd
straf verdachten
asiel
vreemdelingen
wonen
straf overig
BOPZ
vreemdelingenbewaring
wet tijdelijk huisverbod
privaat overig
personen- en familie
overig
schuldsanering

10.869
925
1.179
532
9.643
563
27
249
19.923
54.206

262
33
14
18
142
6
0
12
378
1.264

298
32
15
14
197
2
1
10
498
1.710

587
51
30
34
316
10
0
40
796
2.912

764
92
55
43
421
18
187
73
1.160
4.304

49.502
727
10.760
646
9.621
22
6
164
3.657
17.217

602
4
92
8
106
0
0
9
57
299

766
2
82
6
155
2
0
2
82
335

1.168
6
166
19
230
2
0
5
143
571

3.695
239.277

15
4.024

25
5.100

40
8.579

2

3

4

5

0
3

0
4

0
8

0
11

92

1

1

2

3

97

1

1

1

1

12.780
1.133
1.293
641
10.719
599
215
384
22.755
64.396

85
82
91
83
90
94
13
65
88
84

2
3
1
3
1
1
0
3
2
2

2
3
1
2
2
0
0
3
2
3

5
5
2
5
3
2
0
10
3
5

6
8
4
7
4
3
87
19
5
7

1.644
8
175
16
291
2
0
11
200
715

53.682
747
11.275
695
10.403
28
6
191
4.139
19.137

92
97
95
93
92
79
100
86
88
90

1
1
1
1
1
0
0
5
1
2

1
0
1
1
1
7
0
1
2
2

2
1
1
3
2
7
0
3
3
3

3
1
2
2
3
7
0
6
5
4

53
12.221

3.828
269.201

97
89

0
1

1
2

1
3

1
5

12

Tabel 12 Personen in Wrb-eenheden, wel/niet voldoen aan Wrb-criteria (met varianten inzake inkomensnorm), naar diverse kenmerken b), 2014
Bereik (personen)
in % totale bevolking

2014

Extra bereik tov feitelijke
norm

+ 10%

+ 20%

+ 10%

+ 20%

39,0

43,3

47,4

4,2

8,4

tot 5 jaar

33,7

38,8

44,5

5,2

10,8

5 tot 10 jaar

32,3

36,7

41,0

4,4

8,8

10 tot 15 jaar

31,1

35,0

39,1

3,9

8,0

15 tot 20 jaar

57,8

59,8

62,0

2,1

4,2

20 tot 25 jaar

86,3

88,7

90,7

2,4

4,4

25 tot 30 jaar

50,6

57,0

63,3

6,4

12,6

30 tot 35 jaar

34,9

40,9

47,1

6,0

12,2

35 tot 40 jaar

29,7

34,6

39,7

4,9

10,1

40 tot 45 jaar

28,3

32,5

37,3

4,2

9,0

45 tot 50 jaar

26,2

30,3

34,7

4,1

8,5

50 tot 55 jaar

25,7

29,6

33,3

3,9

7,6

55 tot 60 jaar

25,2

29,2

33,1

4,0

7,9

60 tot 65 jaar

27,3

31,4

35,7

4,1

8,5

65 tot 70 jaar

40,0

45,1

49,0

5,0

9,0

70 tot 75 jaar

48,7

53,1

57,0

4,4

8,3

75 tot 80 jaar

56,0

59,8

62,1

3,7

6,1

80 tot 85 jaar

55,4

57,9

59,9

2,6

4,6

85 jaar en ouder

52,6

55,0

56,8

2,4

4,2

Ongehuwd

45,6

49,6

53,6

4,0

8,0

Gehuwd

28,2

32,9

37,5

4,7

9,3

Verweduwd

49,2

51,8

54,0

2,6

4,8

Gescheiden

49,7

53,8

57,8

4,1

8,1

1 Actief

25,7

30,4

35,4

4,7

9,7

1.1 Werknemer particulier bedrijf

26,1

31,4

36,9

5,3

10,9

1.2 Ambtenaar

7,5

10,7

14,8

3,3

7,3

1.3 Directeur-grootaand. (niet-verz.)

5,8

6,9

8,6

1,1

2,8

1.4 Zelfstandige

39,8

43,1

46,2

3,2

6,4

1.5 Overig actief

37,9

43,5

47,0

5,7

9,2

61,4

64,8

67,5

3,4

6,1

2.1 Ontv. van werkloosheidsuitkering

46,3

52,1

57,5

5,8

11,2

2.2 Bijstandsontvanger

98,9

99,1

99,4

0,3

0,6

2.3 Ontv. overige sociale voorziening

84,1

86,0

87,3

1,8

3,2

2.4 Arbeidsongeschikte

51,4

57,7

63,0

6,3

11,6

%
Totaal
Leeftijdsklasse (uitgebreid)

Burgerlijke staat

Sociaaleconomische categorie
van de
persoon

2 Niet-actief

13

Woonsituatie van het
huishouden

2.5 Pensioenontvanger tot 65 jaar

26,5

30,4

33,9

3,9

7,5

2.6 Pensioenontvanger 65 jaar e.o.

49,7

53,8

57,0

4,1

7,3

2.7 Overig niet-actief

92,5

93,3

93,9

0,8

1,4

3 Zonder inkomen

35,1

39,5

44,0

4,4

8,9

Eigen woning

25,0

29,3

33,5

4,2

8,5

Huurwoning

66,7

70,9

74,8

4,2

8,1

Huur met huursubsidie

98,5

98,9

99,1

0,4

0,6

Huur zonder huursubsidie

47,6

54,1

60,2

6,5

12,6

Bron: CBS (Inkomenspanelonderzoek).

14