TER ONDERTEKENING

Emancipatie

Aan: MOCW

Van

Datum
28 juni 2023
Referentie
39317524

Brief aan TK inzake voorkomen nnmb's intersekse
kinderen

Bijlagen
conceptbrief aan de TK
Intern OCW afgestemd
WJZ

Aanleiding

Interdepartementaal
afgestemd
VWS en J&V

U hebt in de Emancipatienota toegezegd dat u voor het zomerreces (mede
namens MVWS) de Tweede Kamer zult informeren over hoe de minister van VWS
en u willen voorkomen dat er niet-medisch noodzakelijke en non-consensuele
behandelingen (hierna: nnmb’s) plaatsvinden bij intersekse kinderen. De bredere
beleidsreactie op het NIVEL rapport inclusief maatregelen volgt in december
2023.

Geadviseerd besluit
We adviseren u bijgaande brief aan de TK te ondertekenen en mede namens
MVWS te verzenden naar de Tweede Kamer. Hiermee geeft u invulling aan de
toezegging de TK voor het zomerreces te informeren.

Kernpunten
•

•

•

U schetst de complexiteit van het onderwerp aan de hand van een aantal
voorbeelden uit het NIVEL-rapport en u geeft aan dat u gelet op deze
complexiteit samen met de minister van VWS op korte termijn een
verkenning doet samen met betrokkenen en zorgprofessionals hoe nnmb’s
waar mogelijk kunnen worden voorkomen. Hierbij zal zowel worden
gekeken naar de in ontwikkeling zijnde kwaliteitsstandaard
DSD/intersekse als naar de voors en tegens van een wettelijk verbod op
nnmb’s.
Daarnaast geeft u aan dat onderdeel van deze verkenning zal zijn een
rondetafelgesprek met experts en betrokkenen. Hierbij worden in ieder
geval uitgenodigd vertegenwoordigers van verschillende beroepsgroepen
van medisch professionals, patiëntenorganisaties, belangenorganisatie
NNID, het ministerie van J&V, de NCDR en een aantal kennisorganisaties
(waaronder Rutgers en ZonMw).
U geeft tevens aan dat de bredere beleidsreactie op het NIVEL rapport
inclusief maatregelen later dit jaar volgt (december 2023)

Toelichting
Politieke context:
Een wettelijk verbod op nnmb’s is onderdeel van het coalitieakkoord/
Regenboogstembusakkoord.
Pagina 1 van 2

Datum
28 juni 2023

Krachtenveld:
Interdepartementaal

1 - Eenheid kabinetsbeleid

•
•

Ambtelijk VWS (DGCZ) is akkoord met deze procesbrief en zal de brief in
de weekendtas van MVWS meegeven.
Ambtelijk J&V (plv. directeur Directie Rechtshandhaving en
Criminaliteitsbestrijding/ Hoofd afdeling Strafrechtelijke Handhaving) is
akkoord met deze procesbrief waarin een verkenning wordt aangekondigd
en heeft aangegeven dat de brief niet langs MJ&V hoeft.

Maatschappelijk
VN-comités o.a. CAT, Committee on the Rights of the Child (CRC), de
Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa en het Europees Parlement zijn
voor een wettelijk verbod. De NCDR en de NNID (belangenorganisatie voor
intersekse personen) roepen hiertoe eveneens op.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Een aantal passages onder het kopje krachtenveld interdepartementaal moeten
worden weggelakt op grond van eenheid van kabinetsbeleid. En de naam van de
behandelend ambtenaar op grond persoonsgegevens.

Pagina 2 van 2

TER BESLUITVORMING

Emancipatie

Aan: MOCW

Van
3 - Persoonsgegeven

Datum
17 mei 2023
Referentie
38712530
Bijlagen
- brief d.d. 13 april 2023 van de

instellen wettelijk verbod op non-consensuele niet-

NCDR aan M.VWS en u

noodzakelijke medische behandelingen bij intersekse

- brief van 4 mei 2023 van de
NNID aan M.VWS, M.JenV en u

kinderen

Aanleiding
U hebt in de Emancipatienota toegezegd dat u voor het zomerreces (mede
namens MVWS) een Kamerbrief zal sturen over maatregelen voor intersekse
1

personen, waarin u ook zou ingaan op het NIVEL -rapport inzake genitale operaties
intersekse kinderen. Een maatregel die in deze brief aan de orde zal komen is een
verbod op non-consensuele niet-noodzakelijke medische behandelingen (hierna:
nnmb’s) bij intersekse kinderen (via het strafrecht), vergelijkbaar met het verbod
op meisjesbesnijdenis. Dit verbod is onderdeel van het
coalitieakkoord/Regenboogstembusakkoord en ook de Nationaal Coördinator
Discriminatie en Racisme (NCDR) en de NNID (Nederlandse organisatie voor
seksediversiteit) roepen hier toe op,

1 - Eenheid Kabinet

1 - Eenheid Kabinet

In deze nota adviseren wij u over het proces richting de totstandkoming tot een
afgestemde passage over nnmb’s.
Geadviseerd advies
·

U wordt geadviseerd akkoord te gaan met de inzet vanuit OCW om een

1 - Eenheid Kabinet

1 - Eenheid Kabinet
·

1 - Eenheid Kabinet

1 - Eenheid Kabinet

Bij akkoord op de voorgestelde lijn kan eerst op

DG-niveau contact worden opgenomen.
Toelichting
·

Het NIVEL-rapport is uitgevoerd naar aanleiding van motie Bergkamp /
Van den Hul (35 300 VIII 131) die de regering verzoekt te onderzoeken in
welke mate niet medisch noodzakelijke ingrepen plaatsvinden bij jonge

1

NIVEL: Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg
Pagina 1 van 4

intersekse kinderen. U vindt in de bijlage de belangrijkste bevindingen uit
dit onderzoeksrapport.
·

In het coalitieakkoord is opgenomen dat het kabinet blijft werken aan de
acceptatie, veiligheid en emancipatie van de lhbtiq+ gemeenschap. Voorts
dat het Regenboogstembusakkoord hiervoor de basis is en dat we dit
akkoord zorgvuldig uitvoeren met (initiatief)wetgeving en beleid. In het
Regenboogstembusakkoord staat o.m. dat er een wettelijk verbod komt
op non-consensuele niet-noodzakelijke medische behandelingen van
intersekse kinderen en volwassenen. In 2021 hebben 10 politieke partijen
(waaronder D66 en VVD) het akkoord ondertekend.

·

NNID (Nederlandse organisatie voor seksediversiteit,
mensenrechtenorganisatie die werkt aan de gelijkberechtiging en
emancipatie van intersekse personen), VN-comités (o.a. CAT, Committee
on the Rights of the Child (CRC), de Parlementaire Assemblee van de
Raad van Europa en het Europees Parlement stellen dat de wensen van de
ouders, hoe invoelbaar ook, nooit een reden mogen zijn om een kind te
opereren op een leeftijd dat het daar nog niet geïnformeerd over kan
meebeslissen en zijn voor een wettelijk verbod. De NCDR sluit zich hierbij
blijkens de brief van 13 april jl. aan. Voornoemde organisaties stellen zich
op het standpunt dat bij niet-noodzakelijke medische behandelingen
gewacht moet worden tot het kind oud genoeg is om zelf toestemming te
geven.

·

Uitgangspunt (zoals geformuleerd in de Emancipatienota) voor het kabinet
is dat er maximale borging nodig is van zorgvuldigheid in de zorg voor
intersekse kinderen en de afwegingen die daarbij aan de orde komen
tussen artsen, ouders en kind. Teneinde te voorkomen dat er nnmb’s
plaatsvinden bij intersekse kinderen. Het huidige en toekomstige belang
van het kind moet daarbij altijd voorop staan. Het kabinet onderzoekt wat
er voor nodig is om dit verder te bevorderen en welke maatregelen nodig
zijn om deze ambities te realiseren.

Voor- en nadelen wettelijk verbod op nnmb’s
Voordelen
·

Een wettelijk verbod legt ondubbelzinnig vast dat non-consensuele nietnoodzakelijke medische behandelingen bij jonge intersekse kinderen
verboden zijn. Daarbij gaat het met name om medisch niet-noodzakelijke
genitale operaties (aan de inwendige en uitwendige geslachtsorganen).
Dat biedt bescherming en verankering van het recht op lichamelijke
integriteit en recht op zelfbeschikking van deze kinderen. Als kinderen
daar oud genoeg voor zijn, kunnen ze zelf een afweging maken en een
beslissing nemen of ze een operatie willen ondergaan.

·

Een wettelijk verbod op nnmb’s zorgt ervoor dat medische professionals
geen niet-medisch noodzakelijke genitale behandelingen meer doen onder
druk van ouders (vgl. vrouwelijke genitale verminking /
meisjesbesnijdenis).

·

Met een wettelijk verbod wordt uitwerking gegeven aan de eerdere
politieke afspraak uit het coalitieakkoord, het Regenboogstembusakkoord
en de Emancipatienota, waarin staat dat het doel van dit kabinet is
nnmb’s te voorkomen.

Pagina 2 van 4

·

Tevens wordt hiermee uitwerking/opvolging gegeven aan aanbevelingen
van de VN (Committee Against Torture: CAT), het Europees Parlement, de
Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa en de
mensenrechtencommissaris om nnmb’s te verbieden.

·

Een wettelijk verbod biedt een extra en noodzakelijke waarborg voor
zorgvuldige zorg. In een multidisciplinaire kwaliteitsstandaard
DSD/intersekse maken artsen afspraken over wat kwalitatief goede zorg
is aan intersekse kinderen en volwassenen (kwaliteitsstandaard). Het
bevat richtlijnen maar afwijkingen daarop zijn mogelijk, een verbod geeft
duidelijkheid. Deze kwaliteitsstandaard zal naar verwachting op zijn
vroegst eerst eind juni 2024 gereed zijn.

Nadelen
·

Toezicht op de naleving en handhaving van een (strafrechtelijk) wettelijk
verbod zal mogelijk complex zijn (rol IGJ, politie, OM).

·

Er is weerstand tegen een wettelijk verbod bij een (deel van) de
betrokken medische professionals

2 - Onderhandeling

Dit

kan de totstandkoming van een kwaliteitstandaard in de weg zitten en dat
is niet in het belang van intersekse kinderen en volwassenen.

Krachtenveld
1 - Eenheid Kabinet

·

- Eenheid
Kabinet
11
- Eenheid
Kabinet

Vervolgproces
Na uw besluit verwerken wij deze inzet in een concept-Kamerbrief 1 - Eenheid Kabinet
1 - Eenheid Kabinet

Uiteraard behoudens de

interdepartementale afstemming. Hierbij wordt ook gekeken naar hoe andere
landen (Malta, Portugal en Griekenland) dit hebben geregeld.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Eenheid van kabinetsbeleid. Internationale belangen en bescherming persoonlijke
levenssfeer. Doorlopend in tekst bezien wat weggelakt dient te worden.

Pagina 3 van 4

Bijlage: Achtergrondinformatie
·

Een van de aanbevelingen van de VN (CAT) luidde dat Nederland er voor
moet zorgen dat niet-urgente, onomkeerbare medische ingrepen bij
intersekse kinderen worden uitgesteld totdat het kind voldoende
volwassen is om zelf hier een volledig vrije en geïnformeerde beslissing
over te nemen en dat het verboden moet worden om niet-noodzakelijke
medische behandelingen, bedoeld om het geslacht van het kind vast te
leggen, uit te voeren zonder de geïnformeerde instemming van het kind
zelf. De oproep tot een verbod op nnmb’s is ook gedaan door het EP, de
Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa en de
mensenrechtencommissaris.

·

Uit het NIVEL-rapport blijkt dat er in de periode 2014-2020 in Nederland
65 genitale ingrepen zijn verricht bij naar schatting 58 intersekse
kinderen jonger dan 12 jaar. Volgens de geïnterviewde zorgprofessionals
is een deel van de operaties medisch noodzakelijk, maar een ander deel
wordt om zwaarwegende cosmetische, culturele en/of psychosociale
redenen van de ouders uitgevoerd.

·

Deze psychosociale redenen van ouders spelen een rol aangezien zij bij
kinderen jonger dan 12 jaar volgens de wet de beslissing nemen over al
dan niet medisch ingrijpen. Hierbij spelen over verwachtingen van ouders
en/of zorgverleners over het belang van het kind een rol bij de beslissing
om het kind op zeer jonge leeftijd te opereren (o.a. angst voor pesten).

·

Uit het onderzoek van het NIVEL

2 - Onderhandeling

2 - Onderhandeling blijkt dat de meningen zijn verdeeld over het uitgangspunt

om te wachten met opereren totdat het kind zelf kan aangeven of het
geopereerd wil worden.

Pagina 4 van 4

redacted on: Monday, July 03, 2023
- Redaction ( 15 redactions )
3 Privilege / Exemption reasons used:
1 -- "Eenheid Kabinet" ( 11 instances )
2 -- "Onderhandeling" ( 3 instances )
3 -- "Persoonsgegeven" ( 1 instance )

Redacted pages:
Page 1, Eenheid Kabinet, 6 instances
Page 1, Persoonsgegeven, 1 instance
Page 3, Eenheid Kabinet, 5 instances
Page 3, Onderhandeling, 1 instance
Page 4, Onderhandeling, 2 instances

Page 1