Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3427
Vragen van de leden Cegerek en Leenders (beiden PvdA) aan de Minister van
Economische Zaken over berichten inzake de Zuid-west 380 kV
Oost-hoogspanningsverbinding (ingezonden 9 augustus 2016)
Antwoord van Minister Kamp (Economische Zaken), mede namens de
Minister van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 6 september 2016).
Vraag 1
Bent u bekend met recente artikelen in BN DeStem inzake de Zuid-west 380
kV Oost-hoogspanningsverbinding (ZW380 Oost)1 2 3 en met publicaties op
de website www.zw380.nl?4
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat vrijwel alle indieners van alternatieven voor ZW380
Oost (namelijk: Hoogspanning Haagse Beemden, 380kVOosterhoutNee,
Halderberge380kVNee, Bewonerscomité Oosterheide, Breda380kVNee en de
Groep Fransen), zich niet erg serieus genomen voelen? Is daar naar uw
opvatting een grond voor? Hoe beoordeelt u deze situatie in het licht van het
verwerven van voldoende draagvlak in de regio, niet alleen bestuurlijk, maar
ook bij de burgerbevolking?
Antwoord 2
Naar mijn mening worden de door u genoemde indieners serieus genomen.
De indieners hebben acht alternatieven (met veel varianten) ingediend voor
het tracé tussen Roosendaal / Borchwerf en Tilburg. Vanwege de overlap
heeft Deltares geadviseerd op basis van de regionale voorstellen een beperkt
aantal tracé-alternatieven / varianten te ontwikkelen. Met het advies van
Deltares hebben alle indieners grotendeels ingestemd. Daarbij zijn de
1

http://www.bndestem.nl/regio/breda/forse-kritiek-op-tennet-van-380kvnee-en-hoogspanninghaagse-beemden-1.6159523
2
http://www.bndestem.nl/regio/roosendaal/actiecomit%C3%A9-halderberge-380-kv-hettrac%C3%A9document-is-gekleurd-1.6169421
3
http://www.bndestem.nl/regio/roosendaal/halderberge-wil-hoogspanningslijn-380kv-tenwesten-van-a17–1.6227258
4
www.zw380.nl

ah-tk-20152016-3427
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

nieuwste inzichten ten aanzien van risicozonering windturbines, afstandsnormering buisleidingen en mogelijkheden voor ondergrondse aanleg meegenomen. Ook zijn de meest recente ruimtelijke ontwikkelingen in beschouwing
genomen. In mijn brief d.d. 2 december 2015 (Vergaderjaar 2015–2016, Nr.
201) heb ik u hierover geïnformeerd.
In een intensief interactief proces met in totaal drie consultatierondes,
werksessies en bilaterale contacten zijn de meest optimale realistische tracés
ontwikkeld met de indieners. Vanzelfsprekend wijken zodoende de vier tracés
en twee varianten af van de acht ingediende tracés en vele varianten.
De samenwerkende overheden hebben in een brief aan de Minister van I&M
en mij aangegeven dat er zorgvuldig is gewerkt met respect voor de
ingediende tracés bij het bepalen van de optimale tracés in het tracédocument. De bewoners zijn geïnformeerd over het tracédocument in een
nieuwsbrief en tijdens vijf goed bezochte informatieavonden.
Dat betekent echter niet dat indieners van alternatieven, overheden en
anderen zich kunnen vinden in alle onderdelen van het tracédocument. Vanuit
de verschillende en conflicterende belangen wordt verschillend geoordeeld
over het tracédocument. Dat blijkt ook uit de door u aangehaalde bronnen.
Vraag 3
Wat is uw opvatting over de stelling (in één van de artikelen in BN DeStem)
dat het tracédocument, als basis voor de milieueffectrapportage (MER),
subjectief is en dat de doorsnijding van 20 kilometer Natuurnetwerk
Nederland wordt gemaskeerd?
Antwoord 3
Ik ben het niet met deze stelling eens. In het tracédocument is op basis van
de beleidsuitgangspunten van SEV III- en m.e.r.-principes onderbouwd
waarom de onderscheidende realistische alternatieven in beschouwing zijn
genomen. Vervolgens zijn de tracés beschreven in het tracédocument. In
zowel het kaartmateriaal als in de beschrijvingen is aangegeven waar de
tracés het Natuurnetwerk Nederland doorsnijden. Van maskeren van de
effecten is geen sprake. De milieueffecten (inclusief de gevolgen voor het
Natuurnetwerk Nederland) worden in de vervolgstap inzichtelijk gemaakt bij
de actualisering van de milieueffectrapportage. Ook is aangegeven welke
oplossingsrichtingen (toolbox) er zijn om knelpunten op te lossen.
Vraag 4
Wat vindt u van de stelling (in één van de artikelen in BN DeStem) dat de
natuurprestaties van tracé Rood (het voormalige tracé Zuid) worden
opgehemeld, terwijl de alternatieve tracés Geel en Blauw veel minder
doorsnijding van natuurgebieden inhouden?
Antwoord 4
Ik ben het niet met de stelling eens. Er geen sprake van ophemeling van het
rode tracé (zie ook het antwoord op vraag 3). TenneT heeft alle tracés in het
tracédocument op identieke wijze opgenomen op de kaart en in de toelichting. Dit geldt tevens voor de wijze waarop de doorsnijdingen van het
Natuurnetwerk Nederland zijn weergegeven en beschreven. In de volgende
fase zullen de effecten op natuur, landschap, woonomgeving, ruimtegebruik
et cetera in beeld worden gebracht voor alle tracés. Knelpunten worden zo
goed mogelijk opgelost. Vervolgens wordt het Meest Milieuvriendelijk
Alternatief (MMA) bepaald. Een onafhankelijke monitoringscommissie met
een deskundige, die is aangewezen door de samenwerkende overheden, zal
de kwaliteit van het proces en het resultaat borgen.
Vraag 5
Bent u bekend met de «Richtlijnen voor het MER van ZW380», die zijn
gebaseerd op een advies van de Commissie voor de MER, dat door de
Ministers van Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken integraal is
aangewezen als uitgangspunt voor de MER van ZW380?
Antwoord 5
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 6
Is het waar dat in deze richtlijnen wordt gesteld dat, bij de keuze tussen
tracéalternatieven voor de ZW380 (West en Oost), centraal moet staan het
vrijspelen van bestaande gevoelige bestemmingen, het tegengaan van
verrommeling in het landschap en het meewegen van de levensduur van
nieuwe, maar ook van bestaande hoogspanningsverbindingen, en dat bij de
effectbeoordeling het vrijspelen van bestaande gevoelige bestemmingen
zwaarder moet worden gewogen dan het aspect «bundeling»?
Antwoord 6
In de richtlijnen staatniet dat vrij te spelen gevoelige bestemmingen en
verrommeling van het landschap centraal staan bij de keuze. Het vrijspelen
van gevoelige bestemmingen weegt ook niet zwaarder dan het aspect
«bundeling».
In de richtlijnen en startnotitie m.e.r. wordt aandacht gevraagd voor deze én
andere aspecten. In de Milieueffectrapportage worden om die reden beide
(naast andere aspecten) in beeld gebracht en bij de bepaling van het
voorgenomen voorkeursalternatief (VVKA) meegewogen. (Zie ook het
antwoord bij vraag 8).
Vraag 7
Is het waar dat in het tracédocument, dat onlangs ten behoeve van de
actualisering van het MER voor ZW380 Oost is gepubliceerd, wordt gesteld
dat de oorspronkelijke richtlijnen uit 2009 nog steeds van toepassing zijn?
Antwoord 7
Ja.
Vraag 8
Is het waar dat dat TenneT in de concept-MER voor ZW380 (2010), in weerwil
van deze richtlijnen, het vrijspelen van bestaande gevoelige bestemmingen
door sommige alternatieven buiten beschouwing heeft gelaten bij de
effectbeoordeling en -weging ten behoeve van de bepaling van het meest
milieuvriendelijke alternatief (MMA)?
Antwoord 8
Dat is niet waar. De richtlijn adviseert om knelpunten bij bestaande verbindingen mee te wegen bij de tracékeuze. In dat verband worden woningen binnen
de bestaande 0,4 tesla-zone genoemd.
In de richtlijn staat niet dat gevoelige bestemmingen van bestaandeverbindingen bij het bepalen van een MMA in beschouwing dienen te worden
genomen. Bij het bepalen van een MMA gaat het om de afweging van de
nieuweverbindingen. In het gepubliceerde concept-MER van 2015 zijn de
bestaandegevoelige bestemmingen dan ook niet meegewogen bij het
bepalen van het MMA.
Conform beantwoording van vraag 6 wordt bij het bepalen van het voorgenomen voorkeurstracé het vrijspelen van gevoelige bestemmingen wel
meegewogen. Deze invulling van de richtlijn is eveneens toegepast bij de
andere hoogspanningsprojecten.
Vraag 9
Is het waar dat tracé Noord, onder de nieuwe naam tracé Paars, nu een
tweede kans krijgt, en bij de actualisering van het MER opnieuw wordt
beoordeeld? Is het waar dat TenneT en het Ministerie van Economische Zaken
herhaalde verzoeken vanuit de regio, om bij de actualisering van de MER dit
keer wel de richtlijnen te volgen, naast zich neer hebben gelegd? Dit omdat
men, naar eigen zeggen, in plaats van de specifiek voor dit project opgestelde
richtlijnen, alleen rekening wenst te houden met het algemene magneetveldzonebeleid?
Antwoord 9
Nee, dat is onjuist. In de m.e.r.-procedure is in 2009 een noordelijk tracé
opgenomen, dat bundelt met de bestaande 380 kV-verbinding. De ligging van
het alternatief (paars) is gebaseerd op de richtlijnen en uitgangspunten zoals
genoemd in de startnotitie. Wel is de ligging van het tracé geactualiseerd op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

basis van het ingediende regionale alternatief, nieuwe technische inzichten en
de recente ruimtelijke ontwikkelingen.
Vraag 10
Bent u van plan om TenneT en uw ministerie opdracht te geven om ook op
dit punt de richtlijnen te volgen, en bij de effectbeoordeling en -weging van
tracés bij de keuze van het MMA in de MER, vrijgespeelde gevoelige
bestemmingen zwaarder mee te wegen dan het aspect bundeling?
Antwoord 10
Nee, ik ben niet van plan om deze opdracht te geven. Uit het tracédocument
blijkt immers dat de richtlijnen al worden gevolgd. Voor verdere beantwoording verwijs ik naar mijn antwoord op de vragen 6, 7 en 8.
Vraag 11
Is het waar dat er, naast de door de regio ingediende alternatieven die nu
worden meegenomen in de MER-procedure, meer alternatieven zijn
ingediend? Is het waar dat sommige van deze alternatieven nog meer
gevoelige bestemmingen vrijspeelden dan de resterende alternatieven, en
tegelijkertijd ook capaciteitsknelpunten op bestaande hoogspanningsverbindingen oplosten? Is het waar dat TenneT deze alternatieven inhoudelijk niet
heeft beoordeeld, met als motivatie dat alternatieven niet meer oude
hoogspanningslijnen overbodig mochten maken (lees: meer gevoelige
bestemmingen mochten vrijspelen) dan in de bestaande tracés van het
Ministerie van Economische Zaken/TenneT?
Antwoord 11
Nee, dat is niet waar. In 2015 heb ik de regio in de gelegenheid gesteld om
met alternatieven te komen voor het gedeelte tussen Roosendaal/Borchwerf
en Tilburg. Nagenoeg alle voorstellen zijn meegenomen bij het bepalen van
de optimale ligging van de tracés in het tracédocument. Andere alternatieven
zijn mij en TenneT niet bekend.
Vraag 12
Is het waar dat, tegen de wens van de indieners van tracé Paars, dit tracé
door TenneT is ingetekend ten oosten, in plaats van ten westen van de
snelweg A17 en dat ook dit tracé nu meer gevoelige bestemmingen raakt dan
de ingediende versie van dit alternatief? Zo ja, wat is hiervoor het motief?
Antwoord 12
Ja, dat is waar. Met de regio ben ik van mening dat het alternatief, conform
de uitgangspunten uit het SEV III, maximaal gebundeld dient te worden met
de A17. Ik hecht er echter ook aan dat het tracédocument alternatieven en
varianten bevat die met de huidige kennis realistisch zijn. Op dit moment ligt
er aan de oostzijde een realistisch tracé-alternatief. Dat kan nog niet worden
vastgesteld voor een tracé ten westen van de A17. Zoals in het concepttracédocument is aangegeven, zal nader onderzoek plaatsvinden naar de
wijze waarop een tracé ten westen van de A17 mogelijk kan worden gemaakt.
Daartoe zal een aantal opties uit de «toolbox» in beeld worden gebracht.
Wanneer blijkt dat een tracéligging aan de westzijde van de A17 realistisch is,
dan zal deze als variant worden meegenomen in het MER. Daarbij wordt
vanzelfsprekend ook gekeken naar gevoelige bestemmingen.
Vraag 13
Is het waar dat de ingediende zuidelijke middenalternatieven door TenneT zijn
samengevoegd tot tracé Geel, en dat TenneT dit tracé tegen de wil van de
indieners heeft ingetekend via een andere route dan door hen is ingediend
(namelijk dwars door het Markiezaatsmeer, een Natura 2000-gebied, in plaats
van over de Brabantse Wal)? Zo ja, wat is hiervoor het motief?
Antwoord 13
In uw vraag spreekt u van «zuidelijke middenalternatieven». Ik neem aan dat
u het zogenoemde «midden-alternatief» bedoeld dat loopt van Roosendaal/
Borchwerf, gedeeltelijk naast de A 59 en de bestaande 380 kV-verbinding naar
Tilburg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Het is niet waar dat dit ingetekende tracé afwijkt van door het ingediende
voorstel. Conform de afspraak met de regio zijn er immers alternatieven
ingediend voor het gedeelte Roosendaal/ Borchwerf en Tilburg, en niet over
het tracégedeelte Rilland naar Roosendaal/Borchwerf.
Inderdaad is het wel zo dat dat het «midden-alternatief» onderdeel uitmaakt
van het gele tracé van Rilland via het Markiezaat naar Tilburg. Ik merk daarbij
op dat de eventuele keuze voor het doorkruisen van het Markiezaat geen
invloed zal hebben op de keuze voor een alternatief tussen Roosendaal/
Borchwerf en Tilburg. Per deelgebied wordt immers bezien wat het beste
alternatief is. Het Markiezaat en het «midden-alternatief» liggen in verschillende deelgebieden.
Vraag 14
Is het waar dat TenneT, na de laatste consultatieronde met de indieners, de
afgesproken route van tracé Geel ter hoogte van Oudenbosch (zonder nader
overleg met de indieners) een kilometer naar het westen heeft geschoven,
waardoor er door dit alternatief nu meer gevoelige bestemmingen worden
geraakt? Zo ja, wat is hiervoor het motief?
Antwoord 14
Nee, dat is niet waar. In een derde afsluitende consultatieronde is een
concept-tracédocument voorgelegd aan de indieners. Ook zijn op dat moment
de verschillen tussen de ingediende en de concept-tracés gepresenteerd. In
het concept-tracédocument is het tracé ter hoogte van Oudenbosch enigszins
aangepast. De hoek in het ingediende tracé was te scherp. Bij aanpassing van
de hoek naar een technisch maakbare hoek werden er meer gevoelige
bestemmingen geraakt. Door het tracé meer naar het zuiden te verplaatsen is
het aantal gevoelige bestemmingen verkleind. Daarmee is het meest optimale
tracé gevonden. De indieners hebben hun visie kunnen geven op het
concept-tracédocument c.q. deze aanpassing. Zij hebben over de aanpassing
geen opmerking gemaakt.
In de milieueffectrapportage worden de effecten op gevoelige bestemmingen
nader onderzocht. Eventuele knelpunten worden zo goed mogelijk opgelost.
Vraag 15
Is u bekend dat de variant «Bosroute» is ontwikkeld in samenspraak met
onder meer Natuurmonumenten? Is het waar dat deze variant tientallen
gevoelige bestemmingen in en om De Moer oplost en dat Natuurmonumenten voor deze variant grote natuur- en milieuvoordelen ziet (onder meer
omdat in deze variant ook alle bestaande doorsnijdingen van het Lobelia
natuurherstelgebied worden opgeheven, en worden vervangen door
gebundelde verbindingen aan de rand van het gebied, nabij snelweg N261)?
Is het waar dat TenneT hier in het tracédocument geen gewag van heeft
gemaakt? Zo ja, waarom niet?
Antwoord 15
De indieners van het alternatief hebben aangegeven dat zij over de «bosroute» overlegd hebben met verschillende organisaties. Het klopt dat TenneT
geen gewag heeft gemaakt van de milieueffecten. De milieueffecten worden
immers bepaald in de Milieueffectrapportage. Dan ook zal blijken of er sprake
is van de door u veronderstelde voordelen.
Vraag 16
Is het waar dat TenneT een vierde mogelijke stationslocatie in het tracédocument heeft opgenomen (in het natuurgebied Galgeneind onder De Moer), en
dat TenneT bij de presentatie van het tracédocument verklaarde dat deze
locatie is toegevoegd op verzoek van Natuurmonumenten? Is het waar dat
Natuurmonumenten ontkent dit te hebben verzocht, en dat voor Natuurmonumenten deze locatie niet bespreekbaar is, en dat Natuurmonumenten als
vierde locatie in plaats van natuurgebied het Galgeneind, industriegebied de
Wildert in Tilburg had voorgesteld? Zo ja, wat is uw oordeel over deze
handelwijze van TenneT?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

Antwoord 16
Dat is niet waar. De locatie Galgeneind is als extra onderzoekslocatie voor het
380 kV-station bij Tilburg opgenomen vanwege het verzoek van Natuurmonumenten om het natuurgebied Lobelia te ontzien (vooral bij de aansluiting van
tracé Rood op het station). Het voorstel van Natuurmonumenten voor de
vierde locatie voldeed niet aan de uitgangspunten voor de nieuwe stationslocatie. TenneT heeft vervolgens gezocht naar een mogelijke locatie, die voldoet
aan alle uitgangspunten voor een stationslocatie en die het natuurgebied
Lobelia zo veel als mogelijk ontziet. Dit bleek de locatie Galgeneind te zijn. De
milieueffecten van de vier mogelijke locaties worden in het MER inzichtelijk
gemaakt.
Vraag 17
Is het waar dat TenneT vragen en opmerkingen van indieners van alternatieven alleen nog plenair wil beantwoorden, tijdens overlegrondes? Is het waar
dat TenneT heeft aangegeven: «Omdat er geen formele inspraakprocedure
geldt voor het tracédocument komen wij dan ook niet met een formele
reactie op ingediende vragen.» Verhoudt deze opstelling van TenneT zich tot
het open en transparante proces dat de indieners van alternatieven is
beloofd? Zo nee, wat gaat u hieraan doen? Zo ja, hoe verklaart u dit?
Antwoord 17
Dat is niet waar. De planontwikkeling conform de Rijkscoördinatieregeling
(RCR) kent twee inspraakmomenten: een bij de vaststelling van de startnotitie
en een bij de publicatie van het inpassingsplan. Bij het opstellen van het
tracédocument, de Milieueffectrapportage en het vaststellen van een
voorkeursalternatief is er in formele zin geen sprake van inspraak.
Dit neemt niet weg dat het bij het opstellen van de deze documenten van
belang is kennis, kunde en visie van vooral (samenwerkende) overheden en
indieners van de regionale alternatieven te benutten.
De opstelling van TenneT is open in een transparant proces (zie ook de
beantwoording van vraag 2). Ook de komende periode worden indieners en
samenwerkende overheden geconsulteerd bij het oplossen van knelpunten.
De indieners worden echter niet geconsulteerd bij de bepaling van milieueffecten en het Meest Milieuvriendelijk Alternatief. Om de kwaliteit te borgen is
een monitoringscommissie aangesteld.
Vraag 18
Is er in uw opinie een grond voor de opvatting van indieners van alternatieven dat het Ministerie van Economische Zaken en TenneT hun alternatieven
doelbewust saboteren, om te voorkomen dat een alternatief tracé MMA zou
kunnen worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 18
Daarvoor is geen grond. Ik zou ook niet weten welk belang gediend zou zijn
bij het saboteren van dit proces.
Ik vind het van groot belang om doelbewust op basis van de RCR en de
m.e.r.-procedure te komen tot een optimaal tracé voor West-Brabant. Dit
conform de vervolgstappen die ik met de samenwerkende overheden heb
afgesproken. De effecten van de vier alternatieven worden in de vervolgfase
in beeld gebracht en op basis van hiervan wordt een MMA bepaald en een
VVKA vastgesteld.
Vraag 19
Wat is, alles samenvattende, uw oordeel over het proces dat is ingezet nadat
in de regio West- en Midden-Brabant kritiek kwam op het toen voorgestelde
tracé, waarna u ruimte heeft gegeven voor het indienen van alternatieven?
Antwoord 19
De Ministeries van Infrastructuur en Milieu, Economische Zaken en de regio
hebben alle hetzelfde belang om te komen tot een optimaal tracé in
West-Brabant. Ik ben blij dat ik de regio in de gelegenheid heb gesteld om
met alternatieven te komen. Conform de afgesproken vervolgstappen met de
samenwerkende overheden maak ik zodoende gebruik van de kennis en
kunde uit de regio. Dit heeft geresulteerd in een tracédocument dat een prima
fundament vormt voor de op te stellen Milieueffectrapportage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6