10
Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet studiefinanciering
2000 in verband met een wijziging van de rentemaatstaf
voor de lening hoger onderwijs ( 35007 ).
De voorzitter:
We gaan verder met de wijziging van de Wet studiefinanciering 2000 in verband met een wijziging van de rentemaatstaf voor de lening hoger onderwijs.
De algemene beraadslaging wordt hervat.
De voorzitter:
We zijn toegekomen aan het antwoord van de minister. Het
woord is aan haar.

Minister Van Engelshoven:
Dank u wel, voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng
in eerste termijn. We spreken vandaag over de in het
regeerakkoord afgesproken wijziging van de rentemaatstaf
op studieleningen in het hoger onderwijs. Het viel mij op
dat er vanmorgen veel is gesproken over het leenstelsel als
zodanig. Maar ik wil mij beperken tot het wetsvoorstel wat
ik heb ingediend en wat ik hier verdedig.
Waar voor studenten nu de 5-jaarsrente wordt gehanteerd,
zal dat in de toekomst de 10-jaarsrente zijn. Met dit wetsvoorstel wordt niets meer en niets minder dan dat geregeld.
Hoewel ik geen rentes kan voorspellen, weet ik wel dat de
10-jaarsrente vrijwel altijd iets hoger is dan de 5-jaarsrente.
Deze maatregel levert daarmee vanaf 2025 geld op en
draagt op die manier in positieve zin bij aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. De heer Van der Molen zei
het volgens mij ook heel goed: dat draagt bij aan meer
solide overheidsfinanciën. Ja, ook dat is van belang. Het
vloeit niet rechtstreeks in de begroting van het ministerie
van Onderwijs, maar gezonde overheidsfinanciën zijn ook
goed voor het onderwijs. We hoeven niet zo ver terug te
gaan in het verleden om te merken dat problemen in het
geheel van de overheidsfinanciën zwaar neerslaan, meestal
bij mijn ministerie, omdat we nou eenmaal een groot aandeel hebben in de rijksbegroting. Bij dit regeerakkoord is
ook nog een fors gat op de begroting gedekt.
Ja, ik had ook liever gezien dat we dat geld op een andere
manier hadden kunnen inzetten voor de kwaliteit van het
hoger onderwijs, maar dat is wat je krijgt als er op een
gegeven moment in het totaal van die rijksfinanciën problemen zijn. In die zin vind ik het gerechtvaardigd om op deze
manier een bijdrage te vragen voor de solide overheidsfinanciën. Volgens mij is hopelijk niemand hier tegen solide
overheidsfinanciën.

gaan betalen. De hogere rente wordt straks betaald door
mensen die dankzij een kwalitatief goede opleiding in ons
hoger onderwijs een goed inkomen kunnen verdienen en
naar rato van dat inkomen bijdragen aan het betalen van
die lening. Zo hebben we dat geregeld, want dat is het
mooie van het sociale leenstelsel wat we hebben: je betaalt
maximaal 4% van je inkomen boven het minimumloon
terug. Ook daar verandert dit wetsvoorstel helemaal niets
aan.
Voorzitter. Er waren nogal wat vragen en opmerkingen over
de gevolgen en de effecten op de maandlasten. Ik heb daar
vragen en zorgen over gehoord. Laat ik die nogmaals proberen weg te nemen door een aantal dingen op een rij te
zetten. Vooropgesteld: er verandert helemaal, maar dan
ook helemaal niets voor studenten die nu al studeren. Laten
we dat heel helder stellen, want af en toe zie ik communicatie langskomen waarin dat niet heel erg helder is. Voor
studenten die nu al studeren, verandert er helemaal niets,
ook niet als zij over 30 jaar nog aan het aflossen zijn. Voor
die studenten verandert er helemaal niets. Er verandert ook
helemaal niets voor mensen die nu al afgestudeerd zijn,
maar nog aan het terugbetalen zijn. Ook voor die individuen
verandert er helemaal niets.
Er gaat pas wat veranderen voor studenten die in 2020
beginnen met een opleiding in het hoger onderwijs. Voor
die groep gaat er iets veranderen met deze wet. Dat heeft
mogelijk gevolgen voor wat zij gaan terugbetalen. Ik zeg
"mogelijk", want het heeft niet voor al die studenten
gevolgen. Neem iemand met een gemiddelde schuld van
€21.000 en een jaarinkomen van €40.000. In dat geval verandert er niets aan de bedragen die terugbetaald moeten
worden. Bij de huidige rentemaatstaf zal het bedrag ongeveer €65 zijn en dat blijft zo. Dat is het gevolg van de heel
sociale randvoorwaarden die in dat leenstelsel zitten. We
kijken niet alleen naar de schuld en de rente die geldt maar
zeker ook naar het inkomen. Dat beschermt oud-studenten
tegen te hoge maandlasten.
Wat als een persoon geen 40.000 maar meer verdient?
Volgens mij had de heer Futselaar daar een aantal vragen
over. In dat geval kan het maandelijkse bedrag €12 hoger
worden, dus een stijging van bijvoorbeeld €70 naar €82. Bij
een kleinere schuld van bijvoorbeeld €5.000 gaat het om
een verhoging van €3 per maand. Nou vond ik de heer
Futselaar in zijn eerste termijn wat scherp mijn kant op over
de manier waarop ik de Kamer zou hebben geïnformeerd.
Laat ik de heer Futselaar even dit teruggeven. In de eerste
schriftelijke ronde met de Kamer hebben een aantal leden
vragen gesteld over de maandbedragen. Daar was de heer
Futselaar niet bij. We hebben toen, zoals dat heel gebruikelijk is, categorieën genomen: laag, midden en hoog. Dat is
helemaal niet zo ongebruikelijk. Over elk maandinkomenbedrag waarop u mij wenst te bevragen krijgt u de gegevens, maar ga nu niet doen alsof ik bewust bepaalde
bedragen achter heb gehouden. Dat vind ik niet fair. Wees
dan ook eerlijk en zeg dan: ik heb daar in de eerste ronde
helemaal niet naar gevraagd.
De voorzitter:
De heer Futselaar staat bij de interruptiemicrofoon. De
minister zou eerst een inleiding houden. Die is nu klaar?

Een vraag die natuurlijk wel geregeld voorbijkwam, is:
waarom moeten studenten daar nou een bijdrage aan
leveren. Het goede nieuws is eigenlijk dat studenten dat
helemaal niet hoeven, omdat zij niet degene zijn die dat

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

5 december 2018
TK 32

32-10-1

Minister Van Engelshoven:
Voorzitter. Ik wou nog wat algemene opmerkingen maken
over de toegankelijkheid en vervolgens wou ik ingaan op
de verschillende vragen.
De voorzitter:
Dan geef ik de heer Futselaar het woord, want hij is een
beetje boos, zie ik.
De heer Futselaar (SP):
Volgens mij is de minister gewoon aan het antwoorden. Ik
heb vragen over de houdbaarheid — dat kwam even terug
aan de orde — en ik werd net direct aangesproken en daar
wil ik op reageren.
De voorzitter:
Ja hoor.
De heer Futselaar (SP):
Ik wil eigenlijk ook nog wel reageren op de bedragen die
net werden genoemd.
De voorzitter:
Gaat uw gang.
De heer Futselaar (SP):
Ik begin bij het begin. Ik vond het wel interessant wat de
minister zei over de houdbaarheid van de rijksfinanciën.
Het wetsvoorstel stelt namelijk dat het gericht is op de
houdbaarheid van het studiefinancieringsstelsel en de
rijksfinanciën. In de beantwoording hier spreekt de minister
eigenlijk alleen over de rijksfinanciën. Kan ik daaruit
opmaken dat het argument dat het leenstelsel houdbaarder
moet worden gemaakt, hiermee van de baan is?
Minister Van Engelshoven:
Het totaalbedrag dat we straks hebben uitstaan aan studieleningen is een relevant bedrag. De rente die wordt betaald
op die studieleningen, wordt nu wat dichter bij de looptijd
van de lening gebracht. Dat is eigenlijk een heel gebruikelijke systematiek. En ja, dat draagt bij aan de houdbaarheid
van het leenstelsel en daarmee ook aan de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën. Die twee hangen wel met elkaar
samen.
De heer Futselaar (SP):
Kan de minister dan iets van een indicatie geven van het
probleem dat met het leenstelsel zou ontstaan, de houdbaarheidsproblematiek, als deze maatregel niet zou worden
genomen?
Minister Van Engelshoven:
Dat kunt u keurig in het regeerakkoord zien. U ziet de
bedragen die door deze maatregel in de toekomst worden
gegenereerd en dat is precies het bedrag dat wordt geraamd
volgens de gebruikelijke raming door het CPB van wat zo'n
maatregel bijdraagt. Dat is het bedrag.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

De heer Futselaar (SP):
Je kunt toch niet zeggen: wij constateren een houdbaarheidsprobleem, we zeggen er niet bij hoe groot het is, maar
we hebben wel een oplossing en dat levert dit op? Je moet
toch eerst vaststellen wat de grootte van het probleem is,
voordat je zegt: dit is het bedrag waarmee we dat gaan
corrigeren?
Minister Van Engelshoven:
Het gaat om de systematiek. Bij de vorming van het leenstelsel werd in de berekening uitgegaan van een rente van
ongeveer 2,5%. We zitten nu op 0%. In doorrekening ging
het om die 2,5%. Daar zitten we ook nu met de 10-jaarsrente
ver onder. In de logica van de houdbaarheid speelt een rol
dat men 35 jaar mag doen over het terugbetalen van die
leningen. Het stelsel, en daarmee de overheidsfinanciën,
maak je meer solide als je die twee dichter bij elkaar brengt.
Ingewikkelder dan dat is de redenering niet.
De heer Futselaar (SP):
Dat de redenering niet ingewikkeld is, ontken ik ook niet.
De redenering is volgens mij alleen niet juist. Ik wil even
terug naar de bedragen en de discussie die ik met de
minister heb over de mate van de informatievoorziening.
De minister zegt bijvoorbeeld terecht dat iemand die €40.000
aan inkomen en €21.000 aan schuld heeft, geen extra rente
betaalt. Maar is die schuld de helft daarvan, €11.000, dan
betaalt diezelfde persoon wel extra rente: een bedrag van
uit mijn hoofd ongeveer €2.500. Dat is precies het soort
informatie die wij niet konden krijgen uit die eerste schriftelijke ronde. Ik vind dat die eigenlijk hoort in de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel. Dat is basale informatie
over de uitwerking van dit wetsvoorstel. Dan ben ik toch
wel vrij boos over de mate van informatie die wij hebben
gekregen.
Minister Van Engelshoven:
Als u dat graag had gezien in de memorie van toelichting,
verbaast mij het des te meer dat u daar in de eerste schriftelijke vragenronde niet naar heeft gevraagd. Anderen
hebben dat wel gedaan. Als u dat voor elk inkomen op
€1.000 precies had willen weten, had u die informatie van
mij kunnen krijgen. Het is volgens mij heel logisch. De
regering dient een memorie van toelichting in om een
wetsvoorstel toe te lichten. Het is niet vanzelfsprekend dat
daarbij alle effecten voor alle inkomens meteen zijn doorberekend. Maar als ernaar wordt gevraagd, zijn we uiteraard
bereid om dat voor elk inkomen te geven. Zo hebben we
dat ook gedaan bij elke vraag die gesteld is.
De heer Futselaar (SP):
De uitleg van de minister klopt. Ik wil haar alleen meegeven
wat dit voor consequenties kan hebben, want het betekent
dat wij als oppositiepartijen straks bij schriftelijke overleggen zeeën en zeeën van specifieke vragen moeten gaan
stellen op dit soort voorstellen omdat we willen weten wat
het bij €41.000, bij €42.000 en bij €43.000 is. Kennelijk is dat
de enige methode om te zorgen dat wij die informatie krijgen, omdat het kabinet kennelijk niet van zins is om informatie te geven, informatie die best belangrijk is, zonder dat
er expliciet om gevraagd is.

5 december 2018
TK 32

32-10-2

Minister Van Engelshoven:
Nogmaals, wij hebben het voorstel gemotiveerd. D66 bijvoorbeeld heeft in de eerste schriftelijke ronde gevraagd
naar de effecten. Dat hebben wij volgens een heel gebruikelijke systematiek gedaan voor lage, midden- en hoge
inkomens met een lage, middelhoge en hoge schuld. U was
kennelijk niet dusdanig verbaasd dat dit niet in de memorie
van toelichting zat dat het u aanleiding gaf tot het stellen
van vragen daarover. Ik vind het niet heel gek dat wij niet
meteen zeg maar voor elk inkomen afgerond op €1.000 al
die effecten melden. Dit gaf een redelijk beeld van wat het
betekent. Volgens mij was dat ook voor iedereen heel
inzichtelijk.
De heer Futselaar (SP):
"Een redelijk beeld" is een omschrijving van deze gegevens
die ik geheel voor de rekening van de minister laat. Even
voor de helderheid: ik heb in de tweede schriftelijke ronde
gevraagd wat het studenten precies kost. En in de derde
schriftelijke ronde heb ik wel specifieke bedragen gevraagd,
alleen niet zo goed als mevrouw Westerveld, die met nog
wat specifiekere bedragen kwam. Dat was kennelijk nodig,
zeg ik nogmaals, om die informatie boven tafel te krijgen.
Mijn oordeel over deze kwestie verandert niet.
De heer Beertema (PVV):
Wij houden allemaal van solide overheidsfinanciën. Dat is
onze corebusiness, zal ik maar zeggen. Nu zijn Nederlandse
studenten natuurlijk gehouden aan het terugbetalen van
die leningen. Op dit moment hebben wij 122.000 studenten
uit het buitenland waarvan de meesten net zo veel recht
hebben op die studieleningen als Nederlandse studenten.
Wat is nu de verwachting als het gaat om die tienduizenden
Duitsers, Polen, Roemenen en Bulgaren die straks verhuizen
en niet meer terug te vinden zijn? Hoe gaat de minister
daarmee om?
Minister Van Engelshoven:
Dit was een te verwachten vraag van de heer Beertema.
Laat ik beginnen met te zeggen dat ongeveer een kwart van
de internationale studenten die naar Nederland komen, hier
ook blijft. Dat is buitengewoon goed voor de Nederlandse
economie; zij dragen buitengewoon veel bij aan de Nederlandse economie. Maar dat terzijde.
Van de studenten uit de EER die in Nederland studeren,
krijgt maar een heel klein deel ook studiefinanciering in
Nederland. Die krijgen zij slechts onder voorwaarden. Zij
krijgen dat als zij minimaal een aantal uren werken in
Nederland en zijn toegelaten tot het hoger onderwijs of het
mbo, of zo'n student moet hier langer dan vijf jaar wonen.
Er zijn dus zeker restricties aan.
Wij kunnen op dit moment niet zeggen hoe het straks met
terugbetalen gaat. Binnen dit stelsel met deze maatregel
zijn er nog geen studenten die terugbetalen. Wij hebben
ook nog maar heel kort ervaring met het sociaal leenstelsel.
Maar wij gaan dit nauwgezet monitoren en als daar zorgen
over ontstaan, gaan wij zeker kijken hoe wij de inbaarheid
daarvan goed houden.
Het gaat hier om een heel klein deel van het aantal studenten. Dus u moet niet de suggestie wekken dat dit wetsvoor-

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

stel een gevolg is van het feit dat studenten uit Europa in
Nederland studeren.
De heer Beertema (PVV):
Het is een beetje flauw wat de minister nu doet, met die
terzijdes en zo. Wij hebben het hier al veel eerder over
gehad. Wij praten hier over een wetsvoorstel dat consequenties heeft in een periode van nu tot over 35 jaar. Het is al
gewisseld in de eerste termijn met de Kamer. Ik begrijp nu
dat er bij de minister geen enkele zorg is over het terugbetalen. Zij bagatelliseert het; het komt allemaal wel goed.
Zeg ik dat zo goed? Maar mocht het zo zijn dat dit soort
problemen zich in de loop van de komende decennia wel
gaan voordoen, dan zullen wij grote bedragen moeten
afschrijven. Mijn vraag is hoe groot die bedragen ongeveer
zijn. Is daar een schatting van te maken? Is dat al gebeurd?
Het zal om veel geld gaan. Hoe worden die verliezen
gecompenseerd? Worden die hier in Nederland gecompenseerd met nog eens een hoger rentepercentage bijvoorbeeld? Worden die afgewenteld op de Nederlandse bevolking? Hoe zit dat?
Minister Van Engelshoven:
Even nog voor de helderheid: voor het vraagstuk hoe buitenlandse studieschulden straks inbaar zijn, is er qua systematiek geen verschil tussen de situatie met dit wetsvoorstel
of zonder dit wetsvoorstel. Dus ik neem aan dat u die vragen
ook bij de invoering van het leenstelsel heeft gesteld, want
dat was toen ook aan de orde. Het is nu te vroeg om te
zeggen dat het niet inbaar is en dat wij daar dus een groot
probleem hebben. Dat moeten wij nog zien. Ja, wij kijken
continu met DUO naar het systeem van buitenlandse
schulden. Het gaat niet alleen om niet-Nederlanders die
hier studiefinanciering hebben, het gaat ook om Nederlanders die naar het buitenland verhuizen en soms moeilijk te
traceren zijn, waardoor schulden moeilijk inbaar zijn. Maar
wij vinden internationale mobiliteit nog altijd een goed
gegeven en wij zitten er met DUO bovenop om te bekijken
hoe wij ervoor kunnen zorgen dat al die schulden inbaar
blijven. Het is nu nog te vroeg om te zeggen hoe groot dat
probleem is.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt de heer Beertema.
De heer Beertema (PVV):
Dat zal ongetwijfeld te vroeg om te zeggen zijn. Wat niet te
vroeg is om te zeggen, is hoe de schulden die dan afgeschreven gaan worden weer verhaald gaan worden op de
Nederlandse burger. Het geld moet ergens vandaan komen.
Minister Van Engelshoven:
Dat is dan het bedrag dat niet terugkomt. Dat is dan wat bij
de overheidsfinanciën niet terugkomt. Maar ik zeg maar
even tegen de heer Beertema dat het daarbij net zo goed
gaat om Nederlandse burgers die naar het buitenland verhuizen. Daarbij spelen dezelfde vraagstukken: hoe innen
wij schulden van personen die niet meer in Nederland
wonen? We zijn met DUO steeds aan het kijken hoe we daar
goede oplossingen voor kunnen vinden.

5 december 2018
TK 32

32-10-3

De voorzitter:
Dan ga ik naar de heer Van der Molen.
De heer Van der Molen (CDA):
Ik zou graag even op de vragen van de heer Beertema willen
aansluiten, omdat de CDA-fractie ook op dit punt — de
inbaarheid van studieleningen van buitenlandse studenten
— vragen heeft gesteld. Ik ben het met de minister eens: is
ook oninbaar in Nederland. Dus we moeten niet doen alsof
die groepen tegenover elkaar staan. Dat ben ik met de
minister eens.

Minister Van Engelshoven:
Volgens mij moet u niet helemaal bij mij zijn. Volgens mij
is de dekking voor uw voorstel al eerder in deze Kamer in
stemming geweest en afgestemd. Dus, ja, u weet wat ik ga
zeggen over een amendement met een ondeugdelijke dekking. Daar kan ik nooit voor zijn.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
De studenten zijn boos, en ik denk terecht. De coalitie zit
ermee in de maag. De oppositie is ook boos. Ook terecht.
Dus ik doe het voorstel gewoon nog een keer, want, ja, de
volhouder wint, zal een keer winnen. En misschien wel
vandaag. Ik hoor hier "de aanhouder".

De voorzitter:
En de vraag?
De voorzitter:
De volhouder ook.
De heer Van der Molen (CDA):
Maar toch is het zo — dat gaf u in het antwoord ook aan —
dat het voor DUO makkelijker is om hier onder Nederlandse
wetgeving te innen dan in het buitenland. Nu ben ik ervan
op de hoogte dat Denemarken met eenzelfde soort situatie
zit en eigenlijk wil bepleiten dat de regels op Europees
niveau worden gelijkgetrokken, zodat dit makkelijker kan.
Is de minister bereid om zich bij dat pleidooi van Denemarken te voegen en te kijken of wij dat speelveld toch gelijker
kunnen krijgen in Europa zodat we dit geld wel een grotere
kans geven om terug te komen?
Minister Van Engelshoven:
Ik ben zeker bereid om niet alleen met de Denen, maar ook
met ook andere Europese collega's te bekijken hoe wij er
met elkaar voor kunnen zorgen — ik denk aan de oud-studenten die van het ene naar het andere land verhuizen en
misschien teruggaan naar het land waar zij vandaan komen
of aan Nederlandse studenten die naar een ander Europees
land verhuizen — dat iedereen zijn stelsel houdbaar kan
houden en die schulden geïnd kunnen worden. Met DUO
kijk ik ook naar businesscases: hoe kunnen we misschien
aan de voorkant een beetje investeren om te zorgen dat die
afbetaling ook op termijn goed blijft? Maar ik ben zeker
bereid tot Europees overleg daarover.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik ga proberen dit debat toch tot een win-win te maken. Ik
zie een coalitie die zegt: het is misschien een slecht wetsvoorstel, maar we doen het toch. Het kabinet, de minister,
zit er wellicht ook mee. De oppositie roept "boe!". En we
gaan allemaal naar huis. Dat zou kunnen. Dat zou een
voorspelbaar debat zijn. We kunnen het ook anders doen,
want wij hebben een voorstel waarin we zeggen: doe dit
niet. De minister heeft gelijk als zij zegt dat ons dat geld
kost. Dat moeten we dus bekostigen. Ons voorstel is: laten
we dat dan bekostigen via de mensen boven de balkenendenorm die van een expatregeling gebruikmaken. Dan heb
je het dus echt over de hele hoge inkomens. Kunnen wij
elkaar daarin vinden? Want dan kunnen we het debat zo
afronden, dan kunnen we het wetsvoorstel intrekken en
dan zijn we klaar.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ja, "volhouder" kan ook. Dus ik roep de minister en het
kabinet op om daar echt naar te kijken. Want op zich, zo'n
solidaire expatregeling, voor die hele hoge inkomens: die
hoeven die subsidie niet meer. Dat is een prima dekking.
We lossen het op, en dan gaan we vrolijk met z'n allen naar
huis.
Minister Van Engelshoven:
Ik stel gewoon vast dat u uw collega's in de Kamer niet
heeft kunnen overtuigen van die dekking. Dan kunt u wel
volhouden, maar dan wint de volhouder in dit geval toch
niet. Het spijt me. Mooier kan ik het voor u niet maken op
dit moment.
De voorzitter:
Nee. Dan stel ik voor dat u uw betoog vervolgt. U was
eigenlijk net begonnen, maar er zijn heel veel vragen tussendoor gesteld. Dus dat helpt straks wel.
Minister Van Engelshoven:
Zeker, voorzitter. Dat scheelt voor het vervolg.
Voorzitter. Er werd ook gevraagd wat dit nou doet met de
toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Wij schatten in
dat er nauwelijks tot geen effecten zullen zijn op die toegankelijkheid. Mevrouw Westerveld had natuurlijk gelijk toen
zij zei dat we nog meerdere jaren nodig hebben om uiteindelijk echt goed te kunnen kijken naar de effecten van het
leenstelsel als geheel op de toegankelijkheid.
We stellen alleen wel vast, zoals ook blijkt uit de monitor,
dat de instroom, na even een dip, terug is op het niveau
van voor invoering van het leenstelsel. Volgens mij was
het de heer Futselaar die zei dat je voor de invoering van
het leenstelsel bij het mbo al een dalende trend zag in de
doorstroom. Eigenlijk zijn we gewoon terug op die trend.
Zeker nu kan ik mij voorstellen dat mbo'ers waarvoor het
arbeidsmarktperspectief heel gunstig is, met een prima
diploma aan de slag kunnen gaan. U weet ook dat ik mij
buitengewoon inzet om de doorstroom van mbo naar hbo
goed te faciliteren. Daarover komen we overigens nog
verder te spreken in het kader van toegankelijkheid en

5 december 2018
TK 32

32-10-4

kansengelijkheid, waarover ik de Kamer een brief heb
gestuurd.
Waarom maken we die inschatting wat betreft die toegankelijkheid? Ten eerste geldt dat studenten tijdens hun studie
natuurlijk nog niets hoeven terug te betalen. Dat is echt pas
aan de orde als ze zijn afgestudeerd en als ze werken en
een goed inkomen verdienen. Daar is het stelsel dus zeer
sociaal in en op die manier houden we dat ook toegankelijk.
Overall genomen, zeg ik dat we een heel mooi en sociaal
studiefinancieringsstelsel hebben. De sociale voorwaarden
van het stelsel blijven onaangetast. Juist omdat het destijds
zo goed geregeld is, hecht ik eraan complimenten te geven
aan degenen die zich destijds hebben ingezet voor die 4%
maximale terugbetalingscapaciteit. Dat zorgt er namelijk
voor dat ook met de verhoging van deze rente, het nooit
een te zware last wordt voor mensen die eenmaal zijn
afgestudeerd.
Dan ga ik nu in op een aantal specifieke vragen die zijn
gesteld. De heer Futselaar heeft gevraagd hoe we die 226
miljoen kunnen voorspellen. Dat heeft te maken met parameters die we hanteren. Die parameters gaan inderdaad
altijd gepaard met onzekerheid. Dat heet nu eenmaal ramen.
Ramen gaat altijd gepaard met een zekere mate van onzekerheid, maar dit is wel gevalideerd door het Centraal
Planbureau. Volgens mij is het een heel gebruikelijke systematiek bij begrotingen dat we op basis van een aantal
parameters een raming maken en dat we die laten valideren
door het Centraal Planbureau. Op die manier zijn we op dat
bedrag gekomen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik ga nog even terug, want de inleiding van de minister ging
wel heel erg snel.
De voorzitter:
Nou, dat valt wel mee. Die ging niet echt heel erg snel, hoor.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De inleiding ging heel erg snel omdat er flink wat vragen
zijn gesteld over het waarom van deze maatregel. Daarvan
zei de minister weer eens, wat ook al in de memorie van
toelichting staat, dat dit gebeurt om de overheidsfinanciën
op orde te brengen. Wij hebben daarbij heel specifiek
gevraagd waarom de minister vindt dat de overheidsfinanciën op orde moeten worden gebracht door dit geld bij de
studenten weg te halen.
Minister Van Engelshoven:
U zegt twee dingen die niet kloppen. Het eerste: dat de
overheidsfinanciën op orde moeten worden gebracht. Zo
heb ik dat nooit gezegd. Ik heb alleen gezegd: de houdbaarheid kan op deze manier verbeterd worden. Dat is echt iets
anders. U zegt verder dat studenten ervoor moeten betalen.
Nee, studenten hoeven hier niet voor te betalen. Afgestudeerden betalen dat via een heel sociale terugbetalingsregeling, waar u zelf ook aan heeft gewerkt.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik zal het woord "afgestudeerden" dan nu gebruiken, hoewel
het natuurlijk wel de studenten zijn die als ze zijn afgestudeerd, er grote last van krijgen. Wat betreft de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën of de houdbaarheid van dit systeem, waar ook de uitspraak in de memorie van toelichting
over gaat, het volgende. De minister zegt zelf ook dat het
systeem in principe houdbaar is, maar dat dit een extra
maatregel is om het systeem kennelijk nog houdbaarder te
maken. En ik zou de minister willen vragen: waarom is deze
specifieke maatregel nodig?
Minister Van Engelshoven:
Kijk, er is het volgende gedaan. We hebben het hier over
leningen met een hele lange looptijd. Er zit ook een zekere
logica in om daar de 10-jaarsrente bij te hanteren. Toen
GroenLinks aan tafel zat bij de doorrekening van het leenstelsel, hield u rekening met een rente van 2,5%. Ook nu,
met de 10-jaarsrente, zitten we daar nog ruim onder. Dus
doet u nou niet opeens alsof dit een last is waarvan u zegt
"die maakt het stelsel niet meer sociaal", want toen we het
destijds met uw steun invoerden, hield u rekening met een
hogere rente. Dus eerlijk gezegd snap ik uw bezwaren
helemaal niet zo.
Waar ik ook wel een beetje moeite mee heb, is dat u alsmaar
zegt: minder toegankelijk en zware lasten voor studenten.
Als u nou eens ophoudt met dat soort termen, dan jagen
we studenten niet onnodig schrik aan. Zij hoeven, ook met
een verhoging van de rente, nooit meer dan 4% van hun
toekomstige inkomen bij te dragen aan deze maatregel.
En ja, het is misschien ook nog goed voor de toekomstige
begroting van Onderwijs, zodat we ook in de toekomst
kunnen blijven investeren in de kwaliteit van het hoger
onderwijs.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik vind dit een wat vreemde figuur, want ten eerste geloof
ik niet dat ik in mijn betoog ergens studenten angst heb
aangejaagd. Ten tweede vind ik het opvallend wat de
minister zegt. We staan hier om dit voorstel te bespreken,
namelijk de verhoging van de rentevoet. En de minister
gaat het dan GroenLinks en mij verwijten dat wij toentertijd
onze handtekening hebben gezet onder het leenstelsel.
Om even bij dit wetsvoorstel te blijven, het volgende. De
minister gaf ook aan dat GroenLinks er in ieder geval niet
voor heeft getekend om de rentevoet te verhogen. Wij
hebben er ook niet voor getekend dat de voorinvesteringen
niet in de kwaliteit van het onderwijs terechtkwamen. Dus
ik zou de minister willen vragen: waarom worden de
beloftes die gedaan zijn nu al, na een paar jaar, opengebroken? En dat gebeurt dus niet alleen doordat die instellingen
niet voldoende investeren, maar ook door nu de rente te
gaan verhogen.
Minister Van Engelshoven:
Ik zeg het nogmaals: destijds, bij de invoering van het stelsel, werd er rekening gehouden — daar waren toen alle
berekeningen op gebaseerd — met een rente van 2,5%. Ook
met de tienjaarsrente van nu zitten we daar nog steeds
onder. Dus praat mij niet over gebroken beloften, want

5 december 2018
TK 32

32-10-5

destijds werd rekening gehouden met een rente die hoger
was dan hetgeen het kabinet nu voorstelt; daar was de
doorrekening van het stelsel op gebaseerd.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Van Engelshoven:
Voorzitter. De heer Futselaar had ook nog wat vragen. Hoe
hoog is nou precies de rentesubsidie die verleend wordt?
We kunnen dat niet precies kwantificeren. Het Rijk financiert
de staatsschuld namelijk integraal. We kunnen niet apart
kijken welke financiering precies bij welke onderliggende
componenten ligt. Dat kunnen we voor geen enkel onderdeel waar dingen worden gefinancierd.
Als ik gewoon naar wat cijfers kijk, kan ik op dit moment
wel het volgende zeggen. Het Rijk betaalt in 2018 naar verwachting ongeveer 6,3 miljard aan rentelasten op de vaste
schuld, die ongeveer 276 miljard bedraagt. Daarmee betaalt
het een rente van ongeveer 2,3% over het geheel. Dat is
dus aanzienlijk hoger dan de rente van 0% die studenten
nu betalen.
En wat we zien, en dat is ook waar die term "rentesubsidie"
vandaan komt, is dat studenten een zeer langlopende lening
hebben met een hele lage rente, terwijl er bij zo'n langlopende lening vaak een rente hoort die wat hoger is. In die
zin is er altijd sprake van een zekere rentesubsidie. Dat zal
ook in de toekomst nog wel zo blijven.
De heer Futselaar vroeg ook waarom wij bij de berekening
van de renteopbrengsten zijn uitgegaan van een gemiddelde
studieschuld van €21.000, terwijl wij inderdaad zelf aangeven dat onder de 10-jaarsrente die gemiddelde studieschuld
stijgt naar €21.500. In de berekening van die renteopbrengsten hebben we dat meegenomen. Daarin is de stijging
door de aanpassing van de rentemaatstaf wel meegenomen.
De heer Futselaar vroeg ook: als de tienjaarsrente bijvoorbeeld de 7% bereikt, komt dan die 4%-grens ter discussie?
Nee, dat is één van de sociale terugbetaalvoorwaarden in
het stelsel, en dat staat hier niet ter discussie. Laat ik daar
heel helder over zijn. Mevrouw Westerveld heeft gevraagd
of de 35-jaarstermijn ergens ter discussie staat. Nee, en
volgens mij moeten we dat ook vooral niet doen. Er waren
een paar parameters in dat stelsel heel erg bepalend. Dat
is die 4%, dat is de 35 jaar die ook maakt dat we substantieel
geld kunnen investeren in de kwaliteit van het onderwijs.
Dat zijn dan de opbrengsten.
De heer Futselaar maakte ook de kritische opmerking in
mijn richting dat ik niet de juiste woorden zou hebben
gebruikt bij de doorstroom van mbo naar hbo. Op pagina
11 van de monitor beleidsmaatregelen staat ook dat leenaversie geen doorslaggevende reden is bij de keuze om niet
te gaan studeren. Studenten laten zich meer leiden door
arbeidsmarktperspectief en het advies van hun ouders.
Uiteraard zullen we in de toekomst blijven monitoren welke
factoren van invloed zijn. Die monitor bestaat uit ongeveer
230 pagina's aan tabellen. Als daar vragen over zijn vanuit
uw Kamer, dan zullen wij die natuurlijk met alle plezier
beantwoorden.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

De heer Futselaar (SP):
De monitor zegt: je hebt een groep die sowieso doorstudeert; daar speelt leenaversie geen rol. Je hebt een groep
studenten die niet gaat doorstuderen. Ook daar speelt
leenaversie geen rol. Ik zou bijna zeggen: nogal wiedes.
Maar juist bij de twijfelaars speelt leenaversie wel een rol.
Dat wordt gewoon beschreven op pagina 58, uit mijn hoofd,
verderop staat er ook nog iets over. Het staat in die
beleidsmonitor. Als de minister dan in de beantwoording
van de schriftelijke vragen heel stellig zegt dat er geen
verband is, dan maak ik daar wel bezwaar tegen. En dan
word ik scherp.
Minister Van Engelshoven:
Ik heb gezegd dat het geen doorslaggevende reden is. Zo
staat dat er ook. Natuurlijk, als mensen twijfelen, ga je naar
het geheel kijken. Daarom vind ik ook dat we er met z'n
allen goed aan doen om te blijven benadrukken dat de
sociale randvoorwaarden van het leenstelsel overeind staan.
Die blijven zoals ze waren en het huidige wetsvoorstel heeft
geen invloed op die voorwaarden. Het wordt dus ook niet
door de studenten betaald, maar pas door afgestudeerden
afhankelijk van hun inkomen.
De heer Futselaar (SP):
Dan moet ik weer de minister corrigeren op feitelijkheden,
want ik maak ook bezwaar tegen de term "afgestudeerden".
Het leenstelsel geldt ook voor studenten die lenen, maar
die niet afstuderen, die het einde van hun studie niet halen,
die hun studie om wat voor reden dan ook moeten afbreken.
Die moeten nog steeds terugbetalen. Ik vind "afgestudeerden" echt een onjuiste term. Ik maak daar net zo goed
bezwaar tegen als de heer Van Meenen, die opspringt als
het woord "studenten" wordt gebruikt.
Minister Van Engelshoven:
Maar ook voor studenten die hun studie niet hebben afgemaakt, geldt dat wat zij terugbetalen, gerelateerd is aan
hun inkomen en nooit meer dan 4% is van het wettelijk
minimumloon.
De heer Futselaar (SP):
Dat is correct. Alleen geldt het niet alleen voor afgestudeerden, en ik wil dat graag rechtgezet hebben.
Minister Van Engelshoven:
Voor diegenen die klaar zijn met studeren. De heer Futselaar
heeft gelijk dat niemand ooit klaar is met studeren. We
willen dat iedereen zich een leven lang blijft ontwikkelen.
De voorzitter:
Zo is het toch opgelost.
Minister Van Engelshoven:
Als we dan toch precies willen zijn!
De heer Futselaar had ook nog een vraag over het levenlanglerenkrediet. Dat volgt de vijfjaarsrente. Hij vroeg: blijft
dat ook zo? Dat blijft zo, omdat bij het levenlanglerenkrediet

5 december 2018
TK 32

32-10-6

de afbetalingstermijn vijftien jaar is. Daar zit ook de logica
met de vijfjaarstermijn. Het hangt dus ook samen met de
afbetalingstermijn daarvan.
De heer Futselaar had ook nog de vraag of wij bij het
onderzoek dat wij door het RIVM laten doen naar de psychische druk op studenten ook de financiële druk meenemen.
Wij nemen alle factoren mee die van invloed kunnen zijn.
Dat onderzoek verwachten wij in het voorjaar, dus dan zullen wij daar zeker ook nog nader het gesprek over hebben.
Mevrouw Westerveld vroeg mij of wij een renteplafond
kunnen invoeren. Tegen haar zou ik willen zeggen: dat is
niet nodig, want het plafond voor mensen wordt natuurlijk
individueel bepaald, eigenlijk via de 4%, en het risico van
een renteplafond is nu juist dat dat er in tijden van hoge
rente toe kan leiden dat maximaal lenen heel lucratief kan
worden. Je zou kunnen zeggen: stel, je hebt een renteplafond van 2,5% en de werkelijke rente wordt hoger. Ja, dan
wordt het buitengewoon aantrekkelijk voor studenten om,
zeg maar even heel oneerbiedig, bankje te gaan spelen.
Dan ga je lenen tegen 2,5% procent en zet je het ergens
anders weg tegen een hoger percentage. Volgens mij is dat
een effect wat we nou juist niet willen.
Ook de vraag van mevrouw Westerveld om de 35 jaar te
verkorten lijkt me geen verstandige gedachte. Nogmaals,
in het evenwicht dat er is, van 4% — sorry dat het sociaal
blijft — 35 jaar en zorgen dat we voldoende opbrengsten
hebben om te investeren in de kwaliteit van het hoger
onderwijs, hangt dat wel met elkaar samen. Als u die termijn
gaat verkorten, gaat u aan dat evenwicht tornen. Dus dat
lijkt mij geen goede gedachte. Bovendien, we hebben het
vandaag echt alleen over de verhoging van de rente.
Mevrouw Westerveld vroeg mij ook of ik aan kan geven of
studenten baat hebben bij sneller aflossen. Natuurlijk is het
altijd verstandig om snel af te lossen als je dat kunt. Maar
soms, en daarom hebben we ook die 35 jaar genomen, is
dat niet mogelijk, omdat dat zou leiden tot hoge maandlasten. En vaak hebben mensen, juist in het spitsuur van het
leven, ook nog andere zorgen. Maar als je het individueel
kunt doen, zou ik altijd zeggen: ik zou het doen.
Mevrouw Westerveld en volgens mij ook mevrouw Tielen
stelden vragen over het aflossingspercentage van 86,4%
dat wij op dit moment hanteren. De vraag is of wij dat
opnieuw willen berekenen. Dit percentage is in 2014 berekend door het CPB voor de terugbetalingen onder het studievoorschot. De inzichten sindsdien die hebben geleid tot
dit percentage zijn nog onveranderd. En er zijn ook bijna
geen oud-studenten die aan het terugbetalen zijn, dus we
hebben op dit moment ook nog eigenlijk niet voldoende
materiaal om daar opnieuw naar te gaan kijken. Als er
aanleiding is, zullen we dat natuurlijk doen. In 2020 zal er
een beleidsdoorlichting op de studiefinanciering plaatsvinden en gaan we kijken of we dan ook dit percentage moeten
meenemen, om eens opnieuw te kijken of dat nog allemaal
klopt.
De heer Azarkan vroeg mij of ik het volgens mij laatste
artikel in het wetsvoorstel nou eens in gewonemensentaal
kan uitleggen. In dat artikel, waarnaar hij verwijst, wordt
geregeld dat de rentemaatstaf op de lening van het
levenslanglerenkrediet gebaseerd blijft op de vijfjaarsrente.
Dat is eigenlijk wat er staat. Voor die lening verandert er

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

ook niets. De rentemaatstaf van het levenlanglerenkrediet
wordt net als die van de lening voor het hoger onderwijs
gebaseerd op de rente die de Staat ontvangt als de Staat
leent op de kapitaalmarkt. De rentemaatstaf van de lening
levenlanglerenkrediet is meer specifiek gebaseerd op de
rente die de Staat betaalt als de Staat een lening afsluit met
een looptijd van vijf jaren. Hierbij wordt gebruikgemaakt
van de gemiddelde rente over twaalf maanden, om fluctuaties te voorkomen. Dat is wat in meer technische termen
in dat artikel staat. Ik hoop dat het nu voor u te volgen is.
De heer Azarkan heeft mij ook de vraag gesteld: luistert u
naar de kritiek van studentenorganisaties? Ja, dat doe ik
zeker en ik neem hen ook altijd buitengewoon serieus. Ik
praat met grote regelmaat met ze. We hebben ook de mooie
traditie dat we af en toe met elkaar eten, en dan koken ze
voor me. Maar goed naar elkaar luisteren betekent niet dat
je het altijd met elkaar eens hoeft te zijn. En ja, ik heb goed
naar hen geluisterd. Als wij bij dit voorstel blijven uitleggen
hoe het zit, dan denk ik dat we een hoop zorgen kunnen
wegnemen.
Volgens mij was het de heer Beertema die iets zei over het
BKR. Volgens mij moeten we daar met zijn allen heel helder
in zijn: nee, je studieschulden worden niet geregistreerd bij
BKR. En ja, je maandlasten tellen mee voor je hypotheek.
Dat was ook zo bij de invoering van het sociaal leenstelsel.
Maar u weet ook dat de wegingsfactor voor de hypotheeklasten aanmerkelijk omlaag is gegaan in het nieuwe stelsel:
van iets meer dan 7 naar iets van 4. Ik ben even de exacte
getallen kwijt. Dat maakt ook dat het zelfs zo is dat het onder
het sociaal leenstelsel weleens gewoon makkelijker kan zijn
om die hypotheek te krijgen, in ieder geval wat betreft de
maandlasten, omdat de wegingsfactor buitengewoon veel
doet. Laten we op dat punt ook gewoon de goede informatie
verstrekken, over de goede voorwaarden van dat stelsel,
en niet af en toe de megafoon zetten op zorgen die de
wereld in worden geslingerd.
Dan kom ik op de vraag van de heer Van Meenen over het
hanteren van een langer gemiddelde. Als ik het goed
begrepen heb, was de vraag: wat betekent het nu als je een
langer gemiddelde van de rente zou nemen? Dat heeft als
nadeel dat de rente minder actueel wordt. Dat kan natuurlijk
in iemands voordeel werken, maar het kan zeker ook in
iemands nadeel werken. Als de rente daalt bijvoorbeeld,
zit je gewoon langer met een hogere rente. Bij een stijgende
rente kan een langer gemiddelde leiden tot bovenmatig
lenen, omdat je dan langer onder de actuele rente zit. Het
kan twee kanten op nadelig uitwerken, en om die reden zijn
wij daar geen voorstander van.
De heer Van Meenen vroeg ook of wij bij de financiële
gevolgen van dit voorstel rekening hebben gehouden met
het effect van vroeger terugbetalen. Daar is rekening mee
gehouden. De berekeningen zijn gemaakt op basis van de
structurele studieschuld. Bij die berekening wordt er altijd
van uitgegaan dat er studenten zijn die eerder aflossen. Dat
was ook bij de eerdere berekeningen zo.
Er zijn ook een aantal amendementen ingediend, waar ik
meteen op wil ingaan, als u het goedvindt. De heer Futselaar
heeft een amendement ingediend om voor mbo-studenten
die doorstromen naar het hbo het rentepercentage op de
3- tot 5-jaarsrente te houden. Dat is natuurlijk een amendement dat heel sympathiek klinkt, maar los nog van de vraag

5 december 2018
TK 32

32-10-7

of het uitvoeringstechnisch te doen is: het betekent dat DUO
voor dezelfde persoon twee schulden naast elkaar met twee
verschillende rentes in stand moet houden. Ik waarschuw
ervoor: dat is uitvoeringstechnisch niet heel verstandig. Het
klinkt sympathiek en het is natuurlijk altijd ook afhankelijk
van individuele situaties, maar aan bijvoorbeeld die drietot vijfjaarsrente voor mbo-studenten zijn ook wel een
aantal andere voorwaarden gekoppeld, die minder aantrekkelijk zijn dan de voorwaarden voor het hoger onderwijs.
Voor de mbo-student geldt bijvoorbeeld dat hij 12% boven
het minimuminkomen moet betalen. Dat gaat naar 4%. Ook
de wegingsfactor bij de hypotheek is weer anders. Ik ben
er niet van overtuigd dat het voor die mbo-student beter
uitpakt. Bovendien is het niet alleen voor DUO, maar ook
voor individuen overzichtelijker als je dat in één keer doet.
Het klinkt sympathiek, maar juist omdat de randvoorwaarden in het sociaal leenstelsel zo goed geregeld zijn, is mijn
inschatting dat hij weleens beter af zou kunnen zijn in het
stelsel voor het hoger onderwijs.
Een amendement dat misschien nog sympathieker klinkt
maar dat ik nog stelliger moet ontraden, is dat van de heer
Azarkan om het rentepercentage maar helemaal op nul te
zetten. Gelet op het voorliggende wetsvoorstel is dat bijna
een destructief argument, zoals we dat hier volgens mij
noemen. Het bewerkstelligt juist het tegenovergestelde van
wat wij met dit wetsvoorstel beogen. Alleen al om die reden
moet ik het ontraden. U heeft wel uw best gedaan om een
heel sympathiek klinkend amendement te maken, maar
volgens mij is op den duur geen student daarmee geholpen.
Over het amendement van de Partij van de Arbeid heb ik
het al gehad.
Voorzitter. Volgens mij heb ik hiermee de in eerste termijn
gestelde vragen en opmerkingen beantwoord.
De heer Futselaar (SP):
Ik had nog een vraag gesteld over de korting op de ovkaart/Beter Benutten en wat daarmee gebeurt.
Minister Van Engelshoven:
De opbrengsten uit Beter Benutten hebben wij nodig in
2025. Ik weet dat ik uw Kamer had gezegd dat er voor de
kerst een brief zou komen. Dat ga ik niet redden. Het is
buitengewoon complexe en ook juridische materie. Ik heb
echt even meer tijd nodig om goed uit te zoeken: wat kan
hier nou wel en wat kan hier nou niet? Die brief komt dus
in het voorjaar.
De heer Futselaar (SP):
Dat begrijp ik, maar dit heeft natuurlijk wel met elkaar te
maken. Het zijn onderdelen van dezelfde afspraak die drie
jaar geleden is gemaakt. Hier verandert iets. Het zou wel
extra wrang zijn — laat ik het zo zeggen — als er straks aan
de andere kant ook iets verandert. Zouden wij dat niet in
samenhang moeten behandelen?
Minister Van Engelshoven:
Nee, dat ben ik niet met u eens. Dit voorstel gaat over de
middelen die geïnvesteerd kunnen worden in de kwaliteit
van het hoger onderwijs. Wij hebben hier ook nog tot 2025.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

Juist omdat ik het een belangrijk onderwerp vind, wil ik
even de tijd hebben om grondig uit te zoeken wat hier wel
kan en wat hier niet kan.
De heer Futselaar (SP):
De minister zegt dat het specifiek gaat om de besteding van
die middelen. Begrijp ik het goed dat er niet gekeken zal
worden naar een verslechtering van de studentenkaart of
andere rechten die voortkomen uit het studentenreisproduct?
Minister Van Engelshoven:
Volgens mij ligt er een opdracht bij mij om te onderzoeken
op welke manier er 200 miljoen uit Beter Benutten kan
worden gehaald om te investeren in de kwaliteit van het
hoger onderwijs. Met die opdracht ben ik aan de slag. Zo
gauw ik daar meer over weet, krijgt u daarover een brief.
De heer Van der Molen (CDA):
Ik had nog een vraag gesteld over de besteding van de
middelen die vrijkomen op grond van de invoering van het
leenstelsel. Ik verwees daarbij naar de situatie bij de Universiteit van Amsterdam. De bedoeling van de Kamer was juist
om studenten daarover te laten meepraten, maar je zag
daar dat de besteding uiteindelijk wordt bepaald door de
bestuurder enerzijds en de personeelsgeleding anderzijds.
Ik heb er van de minister nog geen antwoord op gehad hoe
zij dat weegt.
Minister Van Engelshoven:
Ik heb ook het artikel in Folia gelezen over hoe het daar
gegaan is. Ik maak uit dat artikel op dat de hele medezeggenschap betrokken is, maar dat uiteindelijk de stemmen
van de medewerkers de doorslag hebben gegeven. Dat is
een mogelijkheid die inherent is aan de medezeggenschap.
Zoals u weet — dat hebben we in de kwaliteitsafspraken
vastgelegd — gaat de NVAO voor mij kijken: gaat het op
alle plaatsen goed met de medezeggenschap, wordt daar
volgens de afgesproken wijze voldaan aan die medezeggenschap en, nog belangrijker dan dat, worden de middelen
van het studievoorschot ook echt geïnvesteerd in de kwaliteit van het hoger onderwijs?
De heer Van der Molen (CDA):
Ik denk dat de NVAO niet precies gaat kijken of er naar
iedereen geluisterd is. Want zij zal wel proberen om het
wat op afstand te beoordelen. En daarmee is de positie van
de student nog niet versterkt. Dus ik kan mij best voorstellen
dat de minister vanaf hier niet meteen kan veranderen wat
er bij de UVA heeft plaatsgevonden. Maar de minister pleitte
hier nou juist voor vanwege de betrokkenheid van studenten. Dus zij kan er dan toch ten minste een opvatting over
hebben hoe wenselijk het is dat uiteindelijk de wensen van
studenten minder worden meegewogen dan die van de
andere partijen, die ook iets over die afspraak te zeggen
hebben?
Minister Van Engelshoven:
De heer Van der Molen heeft heel goed begrepen hoezeer
ik hecht aan de medezeggenschap van studenten, maar

5 december 2018
TK 32

32-10-8

volgens mij moeten we het belangwekkende debat daarover
niet voeren aan de hand van een artikel in Folia. We hebben
met elkaar afgesproken dat we gaan kijken hoe die medezeggenschap vorm krijgt. Mochten daar kritische kanttekeningen bij te plaatsen zijn, dan gaan we daarover zeker hier
het debat voeren. Maar u mag van mij verwachten dat ik
heel kritisch ben over de manier waarop die medezeggenschap vorm krijgt. Daar zitten nu eenmaal meerdere geledingen in. Ik neem aan dat bijvoorbeeld het ISO mij nauw
geïnformeerd zal houden over hoe tevreden men er daar
over is.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter, ik heb nog best wel wat vragen gesteld die niet
beantwoord zijn, want in dat kwartier dat ik aan het praten
was, heb ik meer dan drie vragen gesteld. Ik weet niet wat
handig is. Moet ik ze nu allemaal weer uit mijn spreektekst
vissen?

dit wetsvoorstel het gevolg van is. Dat heb ik bij uw Kamer
ingediend en daar voeren wij hier het debat over.
Wil ik het CPB opnieuw laten kijken naar het effect van die
terugbetaling en die 86,4%, of iets in die orde van grootte?
Ik heb gezegd dat wij dat zullen doen bij de beleidsdoorlichting in 2020. Er is op dit moment namelijk geen aanleiding
om opnieuw naar die parameters te kijken.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Het lijkt mij hier juist wél de plek om het te hebben over
bijvoorbeeld die voorinvesteringen. Ik heb het debat daarover gevolgd. Na dat debat heeft de Algemene Rekenkamer
nog geconstateerd dat ook de verantwoording voor 2018
niet op orde lijkt te zijn. Dan lijkt mij dit debat best wel een
logische plek om weer te vragen hoe het nou zit met die
voorinvesteringen. Hebben studenten profijt van de belofte
die is gedaan dat er meer geld geïnvesteerd zou worden
om ook de kwaliteit van het onderwijs toegankelijk te houden?

De voorzitter:
Leest u even voor welke vragen het waren.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nou, ik heb aan de minister gevraagd of zij een gesprek
heeft gehad met de coalitiepartners over het eventueel weer
openbreken van het regeerakkoord, helemaal na de duidelijke uitspraak die het CDA-congres heeft gedaan. Ik heb de
minister gevraagd of ze kan garanderen dat het vrijgekomen
geld, ook van het leenstelsel, naar de onderwijskwaliteit is
gegaan. Ik heb haar ook een aantal vragen gesteld over de
voorinvesteringen. Ik heb inderdaad gevraagd hoe het nou
zit met die rentes. Gaan we wel uit van reële berekeningen,
omdat we ook vanuit de jaren negentig weten dat de rentes
toen veel hoger lagen? Ik blader wat in mijn spreektekst,
voorzitter. Het is een beetje onhandig om nou zelf in je
spreektekst te moeten nagaan welke vragen je hebt gesteld,
terwijl ik volgens mij die vragen best duidelijk heb gesteld.
Ik heb ook gevraagd of de minister het CPB kan vragen om
opnieuw naar de plannen te kijken. En ik heb ook nog
gevraagd of de minister bereid is om af te spreken dat
hogere opbrengsten uit de renteverhoging dan momenteel
geraamd zijn, terug kunnen vloeien naar studenten.
Minister Van Engelshoven:
Misschien heb ik de antwoorden niet zo toegeschreven aan
mevrouw Westerveld, maar volgens mij ben ik op de meeste
punten wel ingegaan. Ik heb aan het begin ook gezegd: dit
is een debat over een wetsvoorstel over verhoging van de
rentemaatstaf. U gaat mij hier nu vragen stellen over de
voorinvesteringen. Ik heb aan het begin van dit debat al
gezegd: het lijkt mij niet goed om het debat daarover, dat
wij hier uitvoerig hebben gevoerd, nu hier opnieuw te gaan
voeren. Hetzelfde geldt voor heel algemene vragen over
dat leenstelsel. Volgens mij moeten we het hier echt houden
bij het debat over de verhoging van die rentemaatstaf.
Heb ik overleg gehad? Ik neem aan dat u bedoelt of ik
overleg heb gevoerd met de coalitie naar aanleiding van
het CDA-congres. Nee, dat is niet het geval. Niemand heeft
zich bij mij gemeld met de vraag om daar het debat over
te voeren. Er staat een afspraak in het regeerakkoord waar

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

Minister Van Engelshoven:
Wij hebben hier uitvoerig debatten gehad over die voorinvesteringen en ik heb u ook uitvoerig gemeld hoe wij
omgaan met het debat daarover dat op universiteiten
plaatsvindt en wat ik ga doen op het moment dat universiteitsbesturen en de medezeggenschappen het niet eens
zijn over de vraag of er, ja dan nee, sprake is geweest van
voldoende voorinvesteringen. Dat debat hebben we
gevoerd. Daar heb ik een heldere lijn over neergelegd en
bij de rapportage daarover komen we daar hier op terug.
Maar ik begrijp niet waarom we dat debat hier opnieuw
zouden voeren — het was een helder debat — bij de verhoging van de rentemaatstaf, want dat zijn wel twee hele
verschillende dingen.
De heer Beertema (PVV):
Maar het gaat toch niet alleen maar om het debat over die
voorinvesteringen toen? Het gaat juist om de uitkomsten
van dat debat en de uitkomsten van de Rekenkamer. Die
waren vernietigend: die voorinvesteringen waren niet
gebeurd. We hebben het hier over geloofwaardigheid van
deze regering, over die psychologie van de student. Ik word
er ontzettend kwaad over dat u ons verwijt dat wij niet al
te kritisch moeten zijn over uw plannen omdat wij met die
kritiek de studenten zover zouden krijgen dat ze maar niet
gaan studeren, alsof wij ze die angst aanjagen. Maar het is
precies andersom, wil ik de minister meegeven. De minister
heeft beloofd dat die voorinvesteringen zouden komen. Dat
was het doekje voor het bloeden voor de studenten die die
studieleningen moesten aangaan. Daar is niets van
terechtgekomen. U bent voor die studenten totaal ongeloofwaardig. Dat moet u ons niet gaan kwalijk nemen. U moet
in de spiegel kijken, naar uzelf kijken en ook zeggen dat
deze verhoging van de rentemaatstaf bij de studenten precies zo aankomt. U bent de onbetrouwbare overheid voor
al die studenten.
Minister Van Engelshoven:
Misschien even voor de goede orde: er zijn in de vorige
periode, ruim voor mijn aantreden, afspraken gemaakt over
de voorinvesteringen. Daar heeft de Rekenkamer inderdaad

5 december 2018
TK 32

32-10-9

een kritisch rapport over geschreven. Daar hebben we hier
een debat over gevoerd en ik heb aangegeven hoe we
daarmee omgaan om ervoor te zorgen dat alsnog per universiteit gekeken wordt wat daar is geïnvesteerd en wat
niet. Zelf heb ik als minister buitengewoon heldere afspraken gemaakt over de manier waarop wij omgaan met de
studievoorschotmiddelen en de wijze waarop die geïnvesteerd moeten worden in de kwaliteit van het onderwijs.
Daar hebben we mooie afspraken over gemaakt en daar
houd ik me heel nauwgezet aan.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ja, want dat moet gewoon volledig terugkeren voor de
kwaliteit van het onderwijs; dat was de bottomline. Ik heb
een andere vraag. We hebben net even het debat met de
minister gehad over wat het opbrengt om die leningen
minder aantrekkelijk te maken, die 226 miljoen. Is de
minister wel bereid om die te laten terugkeren in het
onderwijs? Want nu gaat het terug naar de staatskas, is het
weg. Kunnen we niet een tussenweg verzinnen? We worden
het waarschijnlijk niet eens over deze wet — het is een
slechte wet — maar kunnen we niet zeggen dat de uitkomst
is dat de besparing terugkomt in het onderwijs? Misschien
zou dat de handreiking zijn waar we elkaar wel kunnen
vinden.
Minister Van Engelshoven:
De systematiek zit zo in elkaar dat wat wordt terugverdiend
op die leningen binnenkomt bij het ministerie van Financiën.
Dat draagt bij aan gezonde overheidsfinanciën, wat ook
goed is voor de begroting van OCW. Ik hoef u niet te vertellen dat deze coalitie nog een gat van 440 miljoen aantrof
op de begroting van OCW. Dat had te maken met de totale
overheidsfinanciën die niet op orde waren, waarvan een
groot deel dan neerslaat bij OCW. Dus ook langs de route
van Financiën is het buitengewoon goed voor het ministerie
van OCW om te zorgen dat het geheel op orde is, omdat
wij zo'n groot aandeel hebben in die overheidsfinanciën.
Dat is de afspraak zoals we die in het regeerakkoord hebben
gemaakt en daar wilde ik me aan houden. Dat is ook goed
voor het onderwijs.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
En niet goed voor de studenten.
Minister Van Engelshoven:
Je kunt daarover twisten, maar ik had dat gat van 440 miljoen liever niet aangetroffen. Dan hadden we al dat geld
kunnen investeren in de kwaliteit van het onderwijs.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik wijs de minister er even op dat het vorige kabinet miljarden heeft moeten bezuinigen om de uitgangspositie te
creëren waar deze minister nu in zit, waarin ze kan gaan
investeren. Ze kiest ervoor om te bezuinigen op studenten
en het kabinet kiest ervoor om het vooral weg te stoppen
bij grote bedrijven. Ik wil graag de discussie aangaan over
het vorige en het huidige kabinet, maar ik wijs erop dat
deze maatregel slecht is voor studenten en dat je ten minste
de besparing terug zou kunnen laten keren bij het ministerie
van Onderwijs, bij het onderwijs zelf. Want dit is echt de

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

minister van Financiën die spreekt en niet de minister van
Onderwijs.
Minister Van Engelshoven:
Hier spreekt het kabinet. Dat spreekt altijd met één mond.
Het is volgens mij alleen maar een compliment aan het
kabinet dat dat ons zo goed lukt dat u mij aanziet voor de
minister van Financiën. Nogmaals, zegt u nou niet weer dat
er wordt bezuinigd op studenten. Nee, de rentemaatstaf
wordt veranderd, wat straks wordt betaald door die mensen
die niet meer studeren — ik zie de heer Futselaar al kijken
– op het moment dat zij voldoende inkomen hebben om
dat te betalen.
De voorzitter:
Meneer Futselaar, ik zie dat u een beetje moeite hebt om
dit debat af te ronden.
De heer Futselaar (SP):
Nou, we kunnen hiermee nog dagen doorgaan. Maar ik wil
graag een klein punt van orde maken. Want de minister zei
terecht aan het begin van haar beantwoording dat ze het
hier niet steeds wil hebben over het leenstelsel, maar over
het wetsvoorstel dat hier voorligt. Maar in haar verdediging
zegt ze steeds "dan had u het leenstelsel maar niet moeten
goedkeuren", of "dan had u maar niet zo'n gat achter moeten laten voor mij". Ik vind dat niet chique en ik wil dat hier
gezegd hebben.
De voorzitter:
U heeft uw punt gemaakt.
Dan gaan we nu naar de tweede termijn van de kant van
de Kamer. Ik begin bij u, meneer Futselaar. Ik denk dat het
goed is dat u gewoon de tijd neemt die u nodig heeft. Want
als ik voor alle sprekers een derde van de spreektijden in
ga vullen, gaan jullie die tijd toch volpraten. Ik ken jullie.
Dus ... De heer Futselaar.

De heer Futselaar (SP):
Voorzitter. Een korte motie, een vraag en dan een afrondend
statement.
De motie betreft dat wat er net is gewisseld over de bezuinigingen die boven Beter Benutten hangen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er nog een bezuiniging moet worden
uitgewerkt van 200 miljoen op ov-studentenkaart/Beter
Benutten;
spreekt uit dat de uitwerking niet mag leiden tot verslechtering van de voorwaarden van de ov-studentenkaart,

5 december 2018
TK 32

32-10-10

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Futselaar. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (35007).
De heer Futselaar (SP):
Voorzitter. Er staat nog een vraag van mij open aan de
minister. We hebben veel gewisseld en ik heb veel
gesproken over rentesubsidie. Toen de minister daarover
sprak, waren mijn interrupties op. Wat nog steeds de gang
van zaken op dit moment is — graag daarop een bevestiging
— is dat de leningen die de overheid op dit moment op de
kapitaalmarkt sluit via staatsobligaties, dit jaar, vorig jaar
en volgend jaar werden, worden en zullen worden gesloten
tegen een rente die lager is dan de tienjaarsrente die wij
nu dreigen te gaan vragen van studenten. Gezien de
opmerking van mevrouw Tielen van de VVD, die ook vindt
dat het niet acceptabel is als we winst zouden maken op
het stelsel, wil ik weten wat de minister gaat doen als dat
het geval blijkt te zijn, dus als de overheid zelf geld leent
voor een lagere rente dan zij doorleent aan studenten.
Kunnen we daarover op zijn minst een brief ontvangen?
Concluderend: er is heel veel reden om de gevolgen van
dit voorstel slecht te vinden. Daarover kunnen we discussiëren. Maar ik vind eerlijk gezegd het gebrek aan aanleiding
voor dit voorstel veel ernstiger. Ook als ik heb geluisterd
naar de minister: ik vind haar verhaal een beetje ontluisterend. Ze zegt: dit is goed voor de houdbaarheid van de
overheidsfinanciën in het algemeen. Want ja, die staat wel
eens onder druk en dan is het toch mooi meegenomen om
226 miljoen in 2060 extra te hebben. Ik vind dat wel een
heel erg beperkte onderbouwing voor een toch vrij verstrekkend voorstel.
Ik zou de coalitiepartijen het volgende willen voorleggen.
Als u vanwege uw regeerakkoord en afspraken vastzit aan
het voorstel, vraag de minister dan ten minste om het
voorstel terug te nemen en goed en grondig onderbouwd
opnieuw naar de Kamer te sturen, zodat we het serieus
kunnen behandelen. Zo niet, dan zal ik waarschijnlijk
gedwongen worden om bij de Eerste Kamer te gaan leuren
met mijn bezwaren, waar ze misschien af en toe wat kritischer kijken naar zaken als aanleidingen en onderbouwing.

voor dit voorstel, wat het oplost en ook wat nu de gevolgen
zijn voor oud-studenten.
Ook de redeneringen van de coalitiepartijen worden er niet
veel duidelijker op. Coalitiepartij ChristenUnie is er niet.
Daar is natuurlijk alle begrip voor als je een kleine fractie
bent, maar minder begrip is er voor het feit dat fractievoorzitter Segers anderhalve week geleden in een groot interview afgeeft op de studielast van studenten, van jonge
mensen, die als een molensteen om hun nek hangt, terwijl
het nota bene in het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie staat.
Dan was er ook verwarring over de VVD, die het voorstel
motiveert door te stellen dat er anders een toekomstig gat
is. Mevrouw Tielen hoorden we letterlijk zeggen: stel dat
de rente niet wordt aangepast, dan leidt dit tot een groot
tekort op de begroting van OCW. Maar de VVD kan niet
uitleggen hoe groot dat gat is en hoe ze daarbij komt. We
hebben het in de pauze nog even teruggezocht, maar ook
de minister spreekt niet over een gat als de huidige rente
wordt doorgezet. Sterker nog, de minister schrijft dat ze het
onmogelijk acht om te vertellen hoeveel rente de overheid
betaalt op studieleningen.
Van D66 hoorden we dat het niet hun favoriete maatregel
is.
Het CDA denkt dat hoge rentes de huidige studenten
beschermen. Dat vond ik ook een mooie. Eerst negeert het
CDA een resolutie van de eigen jongeren en vervolgens
zegt de heer Van der Molen wel tegen de jongeren van het
CDA dat ze toch echt niet moeten lenen voor leuke dingen
maar alleen voor de meest noodzakelijk dingen, en dat het
daarom nodig is om de rente te verhogen.
Voorzitter. Ik heb een aantal moties.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de rente op de staatsobligaties van
invloed is op de rente op de studieschuld;

Dank u wel.

constaterende dat de afgelopen tien jaar rentes op staatsobligaties historisch laag waren, wetende 1,78% voor de
vijfjaarsrente en 2,56% voor de tienjaarsrente;

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Futselaar. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Westerveld namens GroenLinks.

constaterende dat de afgelopen decennia de tienjaarsrente
enorm fluctueerde tot gemiddeld 6,90% in de jaren negentig;

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik kan volmondig aansluiten bij de
laatste woorden van de heer Futselaar, want na dit debat
is de verwarring bij onze fractie alleen maar groter geworden, nadat we toch al verschillende keren via schriftelijke
vragenrondes en op allerlei andere manieren hebben
geprobeerd om duidelijk te krijgen wat nu de aanleiding is

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

constaterende dat de voorgestelde renteverhoging tot ten
minste het jaar 2060 invloed heeft op de schuldenlast van
oud-studenten;
overwegende dat het aannemelijk is dat de komende 35
jaar de rentes op staatsobligaties zullen stijgen;
overwegende dat een forse stijging voor veel problemen
kan zorgen bij oud- studenten en nu al zorgt voor onzekerheid onder huidige studenten;

5 december 2018
TK 32

32-10-11

verzoekt de regering een maximumrenteplafond in te stellen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld, Futselaar, Gijs van Dijk, Beertema en Azarkan.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat is een logische vraag van de heer Van Meenen. Nu
merken we dat juist de mensen die meer moeite moeten
doen om het af te lossen, 35 jaar tegen een studieschuld
aanlopen. Ik zou me kunnen voorstellen dat je die termijn
inkort naar 25 jaar. Dan hebben juist degenen die moeite
hebben met aflossen tien jaar minder last van een hoge
studierente. Dat is het idee erachter. Wij vragen in de motie
om dit idee eens goed te onderzoeken.

Zij krijgt nr. 14 (35007).
De voorzitter:
De heer Van der Molen heeft ook een vraag over de vorige
motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat dit kabinet de rente op studieleningen
wijzigt naar de tienjaarsrente op staatsobligaties;
constaterende dat volgens ramingen een gemiddelde studielening door deze wijziging netto €5.000 hoger wordt bij
de volledige aflostermijn van 35 jaar;
constaterende dat oud-studenten bij een langere looptijd
meer geld kwijt zijn aan een hogere rentelast;
verzoekt de regering te onderzoeken wat de inkomenseffecten zijn voor oud-studenten als de aflostermijn wordt
ingekort naar bijvoorbeeld 25 jaar onder gelijke voorwaarden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld, Gijs
van Dijk, Azarkan en Beertema. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 15 (35007).
Voordat u verdergaat is er een korte vraag van de heer Van
Meenen.
De heer Van Meenen (D66):
Ik kon het zo snel niet volgen wat nu de essentie van deze
motie is. Wat stelt GroenLinks voor?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Wij stellen voor dat wordt onderzocht wat de effecten zijn
op het moment dat we de aflostermijn van 35 jaar inkorten
naar 25 jaar. Wat betekent dat voor het aflossen door oudstudenten?
De heer Van Meenen (D66):
Mag ik vragen waarom GroenLinks dat voorstelt? Is dat een
wens, zodat de maandlasten omhooggaan? Want dat kunnen we natuurlijk voorspellen. Wat is de gedachte hierachter?

De heer Van der Molen (CDA):
In het debat dat we nu voeren, zegt u: door die renteverhoging neemt het maandbedrag waarmee je terug moet
betalen met een aantal euro toe. Dat vindt u niet goed.
Vervolgens dient u een motie in waarin u zegt: dan gaan
we ervoor zorgen dat dat totale schuldbedrag terugbetaald
moet worden in een kortere termijn. Nou, drie keer raden
wat dat met dat maandbedrag doet. Kunt u mij dat nou
eens uitleggen? Dat bedrag gaat namelijk behoorlijk
omhoog als je die termijn met tien jaar verkort. Zelfs een
tegenstander van het leenstelsel kan daar de logica van
inzien.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
We hebben natuurlijk een maximumpercentage afgesproken
dat mensen afbetalen. Deze motie tornt daar niet aan, maar
vraagt alleen om te onderzoeken wat het betekent als je
mensen niet 35 jaar een studieschuld laat afbetalen, maar
die termijn verkort naar 25 jaar. Ik zou mij dus heel goed
kunnen voorstellen — daar vraagt deze motie om — dat
inderdaad het aantal studenten vermindert dat niet na 25
jaar terugbetaalt. Juist de mensen die lagere inkomens
hebben, lopen er tien jaar minder tegen aan dat ze een hoge
studieschuld hebben. Het idee is om dat eens goed te
onderzoeken. Dat staat in deze motie.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Van der Molen (CDA):
Nogmaals, die lagere inkomens — ja, nu moet ik ineens
verdediger van het leenstelsel zijn — worden in al die constructies ontzien! Die gaat u dus helemaal niet helpen. Het
enige wat u doet, is proberen terug te schroeven wat u ooit
als voorstander van het leenstelsel als verworvenheid van
GroenLinks naar voren bracht, want met die 35 jaar was
iedereen geholpen. Ik begrijp het echt aan het eind de dag
totaal niet meer.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nog een keer: wij vragen om dit dus te onderzoeken.
De voorzitter:
Dank u wel. U had nog een motie. Nee, ik kijk niet naar
meneer Van Meenen, die bij de interruptiemicrofoon staat.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

5 december 2018
TK 32

32-10-12

(Hilariteit)
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Oké!
Voorzitter. Mijn volgende motie.

constaterende dat dit kabinet de rente op studieleningen
verhoogt;
overwegende dat oud-studenten gebruik kunnen maken
van vijf jokerjaren wanneer zij bijvoorbeeld niet in staat
blijken de studieschuld af te betalen;
overwegende dat de rente ook doorloopt tijdens de zogenoemde jokerjaren;

Motie

verzoekt de regering af te zien van het doorberekenen van
de rente tijdens deze jokerjaren,

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de minister verwacht dat de wijziging
van de rentemaatstaf in de toekomst structureel 226 miljoen
euro oplevert;
constaterende dat dit rendement is gebaseerd op het renteverschil van de afgelopen tien jaar en daardoor slechts een
voorspelling betreft voor de daadwerkelijke rendementen
in de toekomst;
verzoekt de regering hogere inkomsten dan geraamd,
voortkomend uit deze wetswijziging, terug te laten vloeien
naar studenten en het onderwijs,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld, Futselaar, Gijs van Dijk, Azarkan en Beertema.
Zij krijgt nr. 17 (35007).
U was klaar, hè?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, ik ben klaar.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld, Futselaar, Gijs van Dijk, Beertema en Azarkan.
Zij krijgt nr. 16 (35007).
Mevrouw Tielen, heeft u een vraag over de vorige motie of
over deze motie?
Mevrouw Tielen (VVD):
Eigenlijk over de hele inbreng van mevrouw Westerveld in
de tweede termijn.
De voorzitter:
Zij is nog niet klaar.

De voorzitter:
Dan mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Als ik de vier moties en de constateringen rondom het debat
hoor van mevrouw Westerveld, moet ik toch constateren
dat het voor GroenLinks eigenlijk niet zo veel uitmaakt hoe
de financiën zich over de komende tijd ontwikkelen, oftewel
dat het helemaal niet erg is dat de overheid nu al fors toelegt op de studieleningen, maar dat ook nog zal blijven
doen of dat zelfs nog veel meer zal blijven doen. Hoe kan
mevrouw Westerveld nou garanderen dat ook de studenten
van de toekomst gewoon nog fatsoenlijk goed onderwijs
kunnen krijgen?
De voorzitter:
Een korte reactie, mevrouw Westerveld.

Mevrouw Tielen (VVD):
O, zij heeft nog een motie. Dan wacht ik nog even.
De voorzitter:
Het lijkt mij goed om dat te doen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dan lees ik mijn laatste motie voor, voorzitter.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat is een hele mooie vraag, want mevrouw Tielen draait
het om. Zij gaf aan dat we in de toekomst een probleem
krijgen. Vervolgens vragen andere collega's en ik om eens
uit te leggen wat dat probleem is. Mevrouw Tielen van de
VVD kan dat niet uitleggen. Maar nu moet ik het wel gaan
uitleggen? Dat lijkt mij juist een omdraaiing. Dat lijkt mij
hier niet de bedoeling. Of in ieder geval ga ik dat hier niet
doen.
De voorzitter:
Tot slot. Het hoeft niet.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

5 december 2018
TK 32

32-10-13

Mevrouw Tielen (VVD):
Dan constateer ik gewoon dat GroenLinks het niet uitmaakt
wat over tien, vijftien, twintig jaar de overheidsfinanciën
zijn.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat is toch heel raar? We praten hier over een wijziging
waarvan het kabinet niet kan uitleggen waarom studenten
meer rente moeten betalen. Daar vragen wij naar. Daar
vragen wij om in schriftelijke rondes en in dit debat. Ik hoor
mevrouw Tielen hier zeggen dat we dit wel móéten doen
omdat we anders over een aantal jaren problemen krijgen.
Dan vragen we daar uitleg over, maar krijgen we die niet.
En vervolgens mag ik het omgekeerde gaan uitleggen.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Azarkan namens DENK.

De heer Azarkan (DENK):
Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording. Het
is me na dit debat nog steeds niet duidelijk wat nu de directe
aanleiding is om dit te doen. Waarom verhogen wij de
rente? Ik vind het ook onbetrouwbaar, omdat het stelsel
een aantal jaren geleden, eigenlijk niet zo heel lang geleden,
op de schop werd genomen. Er werd een nieuw stelsel
geïntroduceerd, maar dat gaan wij al binnen een paar jaar
wijzigen. Ik vind dat gewoon niet betrouwbaar. Mijn partij
is niet overtuigd. Wij zullen dus ook tegen deze wet stemmen.
Het blijft voor mij dan ook een keuze. Als je ervoor kiest om
jaarlijks 1,5 miljard in verlaging van de vennootschapsbelasting voor bedrijven te stoppen terwijl dat eigenlijk op dit
moment helemaal niet nodig is, want het jaagt de economie
niet aan, maar we doen het toch, dan is dat gewoon een
keuze. De onderbouwing van de dingen die wij doen, is er
in dit debat aantoonbaar niet goed uitgekomen. Nogmaals,
om die reden zullen wij dit niet steunen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Beertema
namens de PVV.

Vandaag gaat het over iets veel minder ingrijpends, maar
het is wel iets wat heel belangrijk is, namelijk de eerste
generatie studenten die een afkeer hebben van schulden
en daarom afzien van een studie in het hoger onderwijs.
Ook hier gaat het om mensen uit die lagere middenklasse
die het meest het slachtoffer zijn van de globaliserende
economie die hier is uitgerold door VVD, CDA en weer
vooral D66. Het is een beeld van de elite tegen het volk, ook
vandaag. De coalitiepartners klampen zich aan elkaar vast.
Zij laten geen kiertje licht voor bijstelling of aanpassing toe.
Dat is dodelijk voor het debat en pijnlijk te zien voor de kijker
die aan de andere kant van de welvaartsgrens zit dan de
gemiddelde kosmopolitische D66'er.
De SP heeft het zeer inhoudelijk geprobeerd, GroenLinks
ook en ik heb geprobeerd de grote lijn te schetsen, maar
dat veroorzaakt allemaal geen rimpel in de vijver. Sterker
nog, als wij als oppositie de zorgen van onze kiezers verwoorden, probeert de minister ons nota bene tot de orde
te roepen omdat wij degenen zijn die zouden bijdragen aan
het feit dat jongeren niet meer zouden gaan studeren. Dat
vind ik een parlementaire gotspe en dat is buitengewoon
deprimerend. Dat wil ik gezegd hebben.
Ten slotte, voorzitter, een laatste oproep aan de studenten:
stem nou toch eens niet meer op welke partij in de coalitie
dan ook. Dat zijn juist de partijen die hoger onderwijs minder toegankelijk maken en het vooral duurder maken. Stem
op de partijen die nu in de oppositie zitten, bij voorkeur
uiteraard op de Partij voor de Vrijheid.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Beertema. Dat was gratis tijd voor
politieke partijen.
De heer Gijs van Dijk namens de PvdA.

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Voorzitter. Slecht wetsvoorstel, slecht plan, slecht voor
studenten, slecht voor het onderwijs. Doe het niet! Zo
simpel, want zo simpel is ook de onderbouwing van het
kabinet. Die stelt namelijk niets voor en is veel te karig. Doe
het niet!
Mocht het kabinet alsnog met de coalitie besluiten om het
wel te doen, wat ik zeer ontraad, dan toch de volgende
motie.

De heer Beertema (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Ik dank de minister voor haar
beantwoording, al vond ik die buitengewoon karig. Wij
hebben zelden een debat over een groot onderwerp gehad
dat geestdodender was dan dit debat. Gisteravond ging het
over Marrakesh, een thema dat enorme gevolgen heeft
voor het voortbestaan van het Nederland zoals wij dat nu
kennen. Zelfs toen toonde de coalitie nauwelijks interesse
voor de enorme zorgen die leven bij al die burgers met
gezond verstand. Het was een kristalhelder toonbeeld van
de elite van VVD, CDA en vooral D66, die met de rug naar
de eigen bevolking staat.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat studenten met hogere rentekosten op de
studielening te maken krijgen;
overwegende dat dit een onwenselijke en onredelijke
maatregel is die de lasten bij studenten neerlegt;

5 december 2018
TK 32

32-10-14

overwegende dat deze maatregel een geschatte structurele
opbrengst kent van 226 miljoen euro voor de algemene
middelen;
verzoekt de regering deze middelen beschikbaar te stellen
voor studenten en de kwaliteit van het hoger onderwijs,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Gijs van Dijk, Van
den Hul, Westerveld, Azarkan en Beertema.
Zij krijgt nr. 18 (35007).
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Tielen namens de VVD.

Mevrouw Tielen (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Van sciencefiction naar whodunit
en waarschijnlijk geen happy end, als ik zo de eerste sprekers hoor. Een samenvatting van de afgelopen uren gaat
eigenlijk over de vraag: is dit nou sociaal, is het nou eerlijk
zoals we het hebben ingericht? En wat mij betreft hebben
we dat heel erg. De eerlijkheid van het studievoorschotstelsel blijft zoals die is; het stelsel kent gunstige leenvoorwaarden, een ruime aflossingstermijn en een aflossing die
afhankelijk is van je draagkracht. Studenten van nu investeren in hun toekomst. Studenten van straks moeten dat ook
kunnen blijven doen. En wat mij betreft gaat er heel veel
extra geld naar dat onderwijs en de kwaliteit van het
onderwijs. Daar hebben we het ook apart over gehad en
daar zullen we het wat mij betreft nog vaak over hebben,
zodat iedere jongere die dat kan en wil, kan studeren met
het oog op zijn eigen toekomstperspectief. Wat ons betreft
steun voor het voorstel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Dan ga ik naar de heer Van
Meenen. Hij kijkt mij aan, maar hij is echt aan de beurt.

De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter. Dank aan de collega's voor het mooie debat en
aan de minister voor de feitelijke antwoorden. In dit verband
zijn feiten erg belangrijk. Blijft staan dat dit niet het favoriete
voorstel is van D66. Ik constateer verder dat zo'n argument
als de "houdbaarheid van overheidsfinanciën" natuurlijk
een supersaai argument is. Dat begrijp ik ook. Ik zie meneer
Futselaar al knikken. Zo'n partij als de zijne en bijvoorbeeld
GroenLinks hebben ook niets met de houdbaarheid van
overheidsfinanciën. Dus dat verbaast me ook niet zo. Maar
goed. Die is toch belangrijk.
De voorzitter:
Dit is uitlokking.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

De heer Van Meenen (D66):
Uitlokking?
De voorzitter:
Ja. De heer Futselaar.
De heer Futselaar (SP):
Noch ik noch andere partijen hebben beargumenteerd dat
dit een saai argument is. Het is gewoon een heel erg slecht
argument. En dat weet de heer Van Meenen volgens mij
ook wel. Het slaat nergens op om zo'n vergaande ingreep
te doen met een heel algemeen "ja, dat is wel goed voor
de financiën, vanaf 2025". Dat is geen fatsoenlijke onderbouwing van een wetsvoorstel. Vindt meneer Van Meenen dat
niet ook?
De voorzitter:
Dit is een tweede termijn, dus ik zou zeggen: probeer de
discussie …
De heer Van Meenen (D66):
Ik vind dat niet. Ik vind de houdbaarheid van overheidsfinanciën altijd een goed argument. In dit verband is het niet
het sterkste argument; laat ik het zo zeggen.
Voorzitter. Alles verbleekt bij het voorstel dat GroenLinks
hier doet. Want dat is toch eigenlijk wel de verrassing van
de dag: de motie waarin wordt gevraagd om eens te gaan
onderzoeken of we de afbetalingstermijn van het leenstelsel
niet eens even fors kunnen gaan inkorten. Als je als fractie
bezwaar hebt tegen de verhoogde maandlasten — dat
tientje per maand dat het gevolg is van dit stelsel, die €12,
voor werkenden met een inkomen boven modaal — dan is
het toch wel heel verbazend dat je komt met het voorstel
om de maandlasten echt te laten exploderen door de afbetalingstermijn eens eventjes met tien of meer jaar te gaan
bekorten. Ik vind dat werkelijk onbegrijpelijk. Maar goed.
We zullen het wel zien. Laat ik het zo zeggen: ik zie erg uit
naar de berekeningen die het gevolg zijn van die motie. Het
zou bijna betekenen dat ik ervoor zou willen stemmen om
te weten te komen hoe die uitpakken. Ik zou de minister
eigenlijk willen vragen om die berekening hoe dan ook maar
te maken, ook als de motie het niet haalt.
Voorzitter. Ten slotte zeg ik tegen iedereen die studeert
"veel succes met de studie" en tegen iedereen die gaat
studeren "ga studeren, het kan, het is mooi, het is fijn, blijf
het vooral doen en laat je door niemand gek maken dat het
niet zou kunnen".
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Meenen. Tot slot, de heer Van der
Molen namens het CDA.

De heer Van der Molen (CDA):
Voorzitter, dank. Ik moet nog even iets rechtzetten; ik ben
vergeten om het in eerste termijn te noemen. Collega Bruins
had mij namelijk gevraagd om bij de eerste termijn aan te
geven dat ik ook namens hem zou spreken. Dus hij sprak

5 december 2018
TK 32

32-10-15

mij bij de stemmingen aan: op Twitter was er al een soort
hashtag, zo van "waar is Eppo?". Nou, Eppo zit in een debat
over vliegveld Lelystad. Dat is ook een actueel debat, omdat
de Europese Commissie net een aantal besluiten heeft
genomen waardoor dat plan op nogal wat discussie kan
rekenen. Dat is of was hij aan het doen.
Dat is de reden waarom hij hier niet kon zijn, maar dat geeft
mij nu wel de gelegenheid om de minister te bedanken
voor de beantwoording en om toch nog met een motie aan
te sluiten op een aantal punten die we hebben genoemd
over de ontwikkeling van de studieschuld in de toekomst
en de zorgen die verschillende partijen hebben over de
ontwikkeling van dat bedrag. Er werd gezegd dat er rekening
wordt gehouden met een eindbedrag van 33,5 miljard euro.
Maar is dat nog houdbaar als je nu ziet dat de teller op 21
miljard staat, maar ook als je kijkt naar de oninbaarheid?
Als we in 2020 dan toch gaan kijken hoe deze wet gefunctioneerd heeft, behoeft dat ook aandacht wat het CDA en de
ChristenUnie betreft. Daarom de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het totaalbedrag aan uitstaande leningen
nu 21 miljard euro bedraagt en dit bedrag de komende jaren
in rap tempo verder toeneemt;
constaterende dat alle niet-inbare studieschulden afgeboekt
zullen moeten worden;
verzoekt de regering om in de beleidsdoorlichting 2020 in
kaart te brengen wat het totaalbedrag aan studieschuld is,
het niet-inbare gedeelte daarvan en de prognoses voor de
komende jaren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Molen en
Bruins. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 19 (35007).
Dank u wel. Dit was de tweede termijn van de kant van de
Kamer. Ik begrijp dat de minister direct kan reageren. De
laatste motie wordt gekopieerd en zo meteen rondgedeeld.
Maar u kunt alvast beginnen?

de brief er is. Als hij dat niet doet, ga ik de motie ontraden,
omdat ik vind dat we hier niet vooruit moeten lopen op
uitkomsten van een onderzoek dat nog loopt.
De heer Futselaar (SP):
Even voor de helderheid: is dit een brief die nog voor de
kerst gaat komen of pas in het voorjaar?
Minister Van Engelshoven:
In het voorjaar komt die.
De heer Futselaar (SP):
Dus als het voorstel er ligt?
Minister Van Engelshoven:
Als ik met een brief kom hoe wij verdergaan met de
opdracht Beter Benutten.
De heer Futselaar (SP):
Ik wil graag met de motie de uitkomst beïnvloeden. Het
probleem is dat het dan geen zin heeft om die aan te houden totdat er een uitkomst is. Als het een tussenstap is, dan
heeft het voor mij zin om de motie aan te houden. Dus daar
zoek ik een beetje naar.
Minister Van Engelshoven:
Er zal altijd eerst een brief komen waarin ik aangeef wat de
mogelijkheden zijn en hoe we daarmee omgaan. Dus
voordat er een definitief besluit ligt, zal er altijd eerst een
brief naar uw Kamer komen. Dus dan heeft u nog alle
gelegenheid om alsdan uw motie in te dienen, maar ik vind
die nu echt prematuur.
De voorzitter:
Anders kan dat ook dinsdag. U heeft de tijd tot dinsdag.
De heer Futselaar (SP):
Ik wil de motie wel aanhouden, voorzitter. Ik heb genoeg
lelijke dingen tegen de minister gezegd, dus kan ik haar
hier nu wel in tegemoetkomen.
Minister Van Engelshoven:
Dank u. Dan zal ik ook ruimhartig zijn van mijn kant en de
heer Futselaar daar buitengewoon dankbaar voor zijn. Het
is tenslotte pakjesavond.

Minister Van Engelshoven:
Ja, want tegen de tijd dat ik bij die motie ben, zal die ook
hier zijn gearriveerd.

De voorzitter:
Op verzoek van de heer Futselaar stel ik voor zijn motie
(35007, nr. 13) aan te houden.

Voorzitter. Ik dank de leden voor hun bijdragen in tweede
termijn. Ik zal in mijn tweede termijn een oordeel geven
over de moties en nog een paar gestelde vragen beantwoorden.

Daartoe wordt besloten.

Als eerste de motie van de heer Futselaar op stuk nr. 13. Ik
zou hem willen vragen om die motie aan te houden totdat

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

Minister Van Engelshoven:
Dan de vraag van de heer Futselaar over wat er gebeurt als
de overheid winst maakt op de leningen. Ik heb in mijn

5 december 2018
TK 32

32-10-16

eerste termijn al aangegeven dat je het een niet zo direct
aan het ander kan koppelen en dat op dit moment de rente
die de overheid betaalt, nog veel hoger is dan wat de studieleningen opbrengen. U kunt die een-op-eenkoppeling
dus echt niet zo maken.
De voorzitter:
De heer Futselaar, kort.
De heer Futselaar (SP):
Echt kort en de laatste ook. Ik vind dat de minister niet
zomaar de koppeling met de staatsschuld kan maken, waar
zij het over heeft. Ik heb het over de nieuwe leningen die
op dit moment door de overheid worden gesloten op de
kapitaalmarkt. Die zijn veel goedkoper omdat de rente heel
erg laag staat. Alleen maar terugkijken naar oude schulden
in plaats van ook na te gaan wat je nu nodig hebt voor het
leenstelsel, vind ik echt iets anders. Ik zou de minister willen
aanmoedigen om het ook van mijn kant te bekijken.
Minister Van Engelshoven:
Ik kan het van uw kant bekijken maar de werkelijkheid leert
dat wij altijd kijken naar de financiering van de staatsschuld
als geheel. Dat is een werkelijkheid waarin ik leef.
Voorzitter. Dan de moties van mevrouw Westerveld, te
beginnen met de motie op stuk nr. 14 over het renteplafond.
In de eerste termijn van het debat zijn we er al op ingegaan
dat er al een zeker plafond is door de sociale terugbetaalvoorwaarde van 4%. Daardoor hoeven mensen nooit meer
te betalen dan zij daadwerkelijk kunnen. Ik heb u ook aangegeven dat een renteplafond in tijden van hoge rente niet
verstandig is. Je kunt dan bijvoorbeeld lenen tegen 2,5%,
de lening op de bank zetten en die daar laten renderen. Dat
is volgens mij niet wat wij willen aanmoedigen, dus alle
reden om dat plafond te ontraden. De motie is ontraden.
Dan de motie op stuk nr. 15, over het vroeger aflossen. Ik
wil mevrouw Westerveld erop wijzen dat de terugbetaaltermijn van 25 jaar al in de CPB-rapportering in 2014 zit, bij
de invoering van het stelsel. Eerlijk gezegd was ik erg verbaasd toen mevrouw Westerveld deze motie indiende, want
zoals ik al eerder heb proberen uit te leggen, is er een verband tussen de 4%, die het stelsel heel sociaal maakt, de
35 jaar om terug te betalen en de opbrengsten van het
stelsel, die we investeren in de kwaliteit van het hoger
onderwijs. Juist GroenLinks heeft erg gepleit voor die 4%.
Maar als je aan deze paramaters gaat sleutelen, moet óf
die 4% omhoog óf zijn er minder opbrengsten, dus kunnen
we minder investeren in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Volgens mij gaat u nu juist tornen aan de belofte die
we gedaan hebben aan studenten. Dat doen we met dit
wetsvoorstel niet, maar dat doet u met uw motie wel.
De voorzitter:
Een korte opmerking of vraag, mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ook omdat er wat opmerkingen uit de Kamer kwamen: er
staat duidelijk in de motie "onder gelijke voorwaarden". Wij
willen dus helemaal niet aan die 4% tornen. Dat staat ook

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

niet in de motie. Wel beoogt de motie dat een aantal mensen eerder onder de draagkrachtregeling vallen. Dat zijn
nou juist de oud-studenten met lage inkomens. Onze vraag
is om dat te onderzoeken.
Minister Van Engelshoven:
Maar dan tornt u volgens mij aan de opbrengsten en komt
er dus minder geld vrij om te investeren in de kwaliteit van
het onderwijs. Als je in deze driehoek ergens aan gaat
sleutelen, ontstaat er ergens anders een lek. Ik hecht er erg
aan dat datgene wat beloofd is, wordt waargemaakt. En
dat zit nou juist in die drie parameters, en niet in de verhoging van de rentemaatstaf.
Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 16. Die motie van
mevrouw Westerveld is mede ondertekend door de heer
Van Dijk. Volgens mij doet de heer Van Dijk het, in iets
andere bewoordingen, dunnetjes over in zijn motie op stuk
nr. 18. Die moties zijn dan ook beide ontraden. Kijk, het
ministerie van Financiën financiert de staatsschuld. Daar
gaan de opbrengsten naartoe. En ja, dat is ook goed voor
de minister van Onderwijs, want gezonde overheidsfinanciën zorgen ervoor dat er voldoende middelen blijven voor
mijn begroting, omdat het ministerie van OCW een buitengewoon groot aandeel heeft in de overheidsfinanciën. Die
systematiek hebben we in het regeerakkoord afgesproken
en die was volgens mij altijd al heel gebruikelijk. Daar wou
ik me graag aan houden. Beide moties zijn dus ontraden.
Dan de motie op stuk nr. 17, over de jokerjaren. Ook die
motie wil ik ontraden. Als je deze motie zou uitvoeren, wordt
het buitengewoon lucratief om maximaal gebruik te maken
van de jokerjaren. De renteopbrengsten nemen dan af. Daar
levert u geen dekking voor. Bovendien is deze motie ook
nog eens uitvoeringstechnisch buitengewoon ingewikkeld.
Er zijn dus heel veel redenen om deze motie te ontraden.
Voorzitter. Dan tot slot de motie op stuk nr. 19 van de heer
Van der Molen.
De voorzitter:
Nee, eerst nog even over de vorige motie. Mevrouw Westerveld, een korte opmerking.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Een opmerking over de moties van de heer Van Dijk en van
mij. Die zijn niet hetzelfde. De heer Van Dijk zegt dat die 226
miljoen in het onderwijs geïnvesteerd zou moeten worden,
terwijl onze motie zegt: stel dat die renteopbrengsten meer
zijn dan geraamd, laten we dan het geld boven het
geraamde bedrag laten terugvloeien in het onderwijs. Ze
zijn dus eigenlijk aanvullend aan elkaar.
Dan nog één opmerking over de motie die ik heb ingediend
over de jokerjaren. De jokerjaren — ik was er toen bij — zijn
nou juist ingevoerd omdat het soms, om welke reden dan
ook, even niet goed met je kan gaan nadat je bent afgestudeerd. Er zijn allerlei redenen waarom oud-studenten kunnen besluiten om tijdelijk te zeggen: ik kan nu even niet
terugbetalen. Ik snap best wel dat de minister zegt dat het
uitvoeringstechnisch lastig is, maar tegelijkertijd hebben
we het wel over de groep studenten die het na het afstuderen wellicht even wat moeilijker heeft. Jokerjaren zijn

5 december 2018
TK 32

32-10-17

daarvoor bedoeld en daarom zou ik de minister willen vragen om nog eens naar die motie te kijken.
Minister Van Engelshoven:
En dan nog blijft mijn antwoord hetzelfde. En ja, ik had
gezien dat uw motie en die van de heer Van Dijk niet helemaal hetzelfde zijn, maar ze maken wel beide inbreuk op
dezelfde systematiek. Vandaar dat ik ze beide om dezelfde
reden ontraad.
Voorzitter. Dan tot slot de motie van de heer Van der Molen
op stuk nr. 19 om bij de beleidsdoorlichting in 2020 eens
goed te kijken naar het totaalbedrag aan schulden en de
niet-inbaarheid. Het zijn beide zaken die wij natuurlijk buiten
gewoon goed moeten monitoren. Het lijkt mij verstandig
om dit te doen en daarom krijgt deze motie oordeel Kamer.
De voorzitter:
Dank u wel. Hiermee zijn we aan het einde gekomen van
de behandeling van deze wetswijziging.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Over het wetsvoorstel, de ingediende amendementen en
de moties zullen we volgende week dinsdag stemmen.
Ik dank de minister. Ik dank de Kamerleden en de mensen
die net op de publieke tribune zijn aangeschoven. We zijn
eigenlijk klaar voor vandaag, ook in verband met pakjesavond. Ik wens jullie een mooie, gezellige, fijne pakjesavond
voor het geval dat jullie dat vieren en ik sluit de vergadering.

Tweede Kamer

Wijziging rentemaatstaf voor de lening
hoger onderwijs

5 december 2018
TK 32

32-10-18