Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 783

Nucleaire ontwapening en non-proliferatie

23 432

De situatie in het Midden-Oosten

Nr. 28

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 mei 2018
Middels deze Kamerbrief stuur ik u, mede namens de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, een eerste
appreciatie over de implicaties van het Amerikaanse besluit om het
nucleaire akkoord met Iran niet langer na te leven. Ook wordt de Nederlandse inzet in de directe nasleep van dit besluit in deze brief toegelicht.
Op 8 mei jl. kondigde de Amerikaanse president Donald Trump aan
unilateraal de steun voor de Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA)
oftewel het nucleaire akkoord met Iran in te trekken. In zijn toespraak
benadrukte president Trump dat het JCPOA de Amerikaanse zorgen met
betrekking tot Iran niet adresseert en dat het uiteindelijke doel van het
JCPOA, het voorkomen van een Iraans nucleair wapen, met deze deal niet
bereikt kan worden. De VS trekt daarom de steun voor het JCPOA in en zal
de onder het JCPOA opgeschorte Amerikaanse nucleair-gerelateerde
sancties opnieuw invoeren.
Kabinetsreactie
Het kabinet betreurt het Amerikaanse besluit. Het akkoord is en blijft de
beste manier om te verzekeren dat Iran geen kernwapen ontwikkelt. Het
JCPOA onderwerpt Iran aan een ongeëvenaard inspectieregime,
uitgevoerd door het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA). Het
IAEA heeft in de laatste tien inspectierapporten bevestigd dat Iran zich aan
de nucleaire verplichtingen onder het JCPOA houdt. Het JCPOA is dan
ook niet gebaseerd op vertrouwen, maar op robuuste verificatie. Daarmee
draagt het akkoord bij aan stabiliteit in de regio en aan de veiligheid van
Nederland en Europa.
Het Amerikaanse besluit betekent niet automatisch het einde van het
JCPOA, dat multilateraal verankerd is in VN-Veiligheidsraadresolutie 2231.
Nederland blijft het akkoord dan ook onverminderd steunen, net als de
Europese Unie en de overige zes ondertekenaars (Frankrijk, Duitsland,
Verenigd Koninkrijk, Rusland, China en Iran), inclusief de economische

kst-33783-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 783, nr. 28

1

voordelen die het akkoord moet opleveren voor de bevolking van Iran.
Voorwaarde is dat Iran zich blijft houden aan de afspraken uit het JCPOA.
Het JCPOA zorgt voor externe, onafhankelijke controle op het Iraanse
nucleaire programma. Dit dient behouden te blijven. Om dit te bewerkstelligen moeten in eerste instantie de overige onderhandelaars van het
akkoord met elkaar om tafel. Het is in deze gesprekken van belang om
onze onverminderde steun voor het JCPOA te bevestigen. Tegelijkertijd
moeten, in goed overleg met de VS, stappen gezet worden om onze
zorgen op het gebied van het Iraanse ballistische raketprogramma en de
Iraanse rol in de regio te adresseren.
Implicaties herinvoeren van Amerikaanse sancties op Iran
Sinds het ingaan van het JCPOA en de daaraan gekoppelde sanctieverlichting zet Nederland in op stapsgewijze hervatting van de handelsbetrekkingen met Iran, met een bijzondere focus op water, landbouw en energie.
Sectoren waarin Nederland een toegevoegde waarde heeft. President
Trump heeft aangekondigd de opgeschorte Amerikaanse sancties tegen
Iran direct opnieuw in te voeren. De sancties, zoals de Office of Foreign
Assets Control (OFAC) beschreef,1 zijn gericht tegen onder andere de
Iraanse financiële sector (banken, verzekeraars en kapitaalmarkt), civiele
luchtvaart, scheepsbouw en zeevaart, havenbedrijven, petrochemie,
energiesector en de handel in ruwe olie, verschillende delfstoffen en
halffabricaten, edelmetalen en de voedingsmiddelenindustrie. Afhankelijk
van de sector is een overgangsperiode van 90 of 180 dagen voorzien
waarin bedrijven hun lopende verplichtingen kunnen ontbinden. Ook
wordt de opschorting van financiële sancties gericht tegen specifieke
personen en bedrijven (de zogeheten «SDN listings») ongedaan gemaakt.
Van het Amerikaanse sanctieregime gaat bovendien een extraterritoriale
werking uit: de Amerikaanse autoriteiten behouden zich het recht voor op
te treden tegen buitenlandse bedrijven en personen die in strijd met
Amerikaanse wetgeving handelen. Nederland is principieel tegenstander
van unilateraal ingestelde extraterritoriale werking van wetgeving van
andere landen, die Nederlandse bedrijven raken terwijl deze in lijn met
Nederlandse en Europese wetgeving handelen. Ook de EU heeft herhaaldelijk zorgen richting VS uitgesproken over deze extraterritoriale
toepassing van sancties. Het is nog te vroeg om de precieze impact voor
het Nederlands bedrijfsleven in te kunnen schatten, maar de onzekerheid
en risico’s die gepaard gaan met zakendoen in Iran zijn toegenomen en
internationale handel wordt bemoeilijkt. Tevens is het nog onduidelijk in
hoeverre uitzonderingen voor het Europese of Nederlands bedrijfsleven
mogelijk zijn.
De Nederlandse overheid organiseert binnenkort een informatiebijeenkomst met vertegenwoordigers van het Nederlands bedrijfsleven, die
mogelijk geraakt worden door dit Amerikaanse besluit. Daarnaast zal ook
het zgn. Handboek Iran worden geactualiseerd, opdat ook het MKB
geïnformeerd wordt. Nederland blijft, tegen deze achtergrond, inzetten op
een stapsgewijze hervatting van de economische en handelsbetrekkingen
met Iran. Nieuwe informatie over de gevolgen van de Amerikaanse
terugtrekking voor het bedrijfsleven zullen hierin steeds worden
meegewogen.

1

https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Programs/Documents/
jcpoa_winddown_faqs.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 783, nr. 28

2

Nederlandse zorgen met betrekking tot Iran
De Europese partners zullen, net als Nederland, het JCPOA onverminderd
blijven steunen. Tegelijkertijd deelt Nederland de internationale zorgen
rondom het Iraanse ballistische raketprogramma en de Iraanse rol in de
regio.
De ontwikkeling van het ballistische raketprogramma raakt direct aan de
veiligheid van Europa en heeft een destabiliserend effect op de toch al
volatiele regio. Iran heeft meerdere malen gezegd vooralsnog niet bereid
zijn te onderhandelen over het programma, maar gaf in gesprekken met
onder andere de Franse president Macron en Minister Kaag aan wel
bereid te zijn om over het programma te willen spreken. Het is van belang
om hier opvolging aan te geven, als eerste stap in een proces dat tijd zal
kosten.
Wat betreft de Iraanse rol in de regio zijn er eerste, voorzichtige stappen
gezet in de richting van een meer gestructureerde dialoog over de Iraanse
rol in de regio. Zo hebben de EU, Duitsland, Frankrijk, het Verenigd
Koninkrijk en Italië in de marges van de Münchner Sicherheitskonferenz in
februari jl. voor het eerst met Iran gesproken over de rol die het land
speelt in de regio. Op 3 mei jl. vonden vervolggesprekken plaats en er zijn
afspraken gemaakt om de besprekingen in de nabije toekomst te
vervolgen. Uit deze gesprekken blijkt de voorzichtige bereidheid van Iran
om over de regionale rol de dialoog aan te gaan. Ook hier is het van
belang dat een gestructureerde dialoog met Iran over de internationale
zorgen daadwerkelijk vormt krijgt om de negatieve rol van Iran terug te
kunnen dringen.
Nederlandse inzet
Nederland zal de komende tijd in verschillende gremia spreken over het
Amerikaanse JCPOA-besluit en welke stappen nu ondernomen moeten
worden om het akkoord te behouden. Dit zal onder andere besproken
worden bij de informele Europese Raad in Sofia op 16–17 mei en de Raad
Buitenlandse Zaken op 28 mei a.s. Nederland zal zich internationaal, ook
als lid van de VN-Veiligheidsraad, en bilateraal blijven inzetten voor de
volledige uitvoering van het akkoord en tegelijkertijd onze zorgen rondom
de Iraanse rol in de regio en het ballistische raketprogramma aankaarten.
Nederland werkt in het bijzonder nauw samen met Duitsland, Frankrijk,
het Verenigd Koninkrijk en Hoge Vertegenwoordiger Federica Mogherini,
gezien de rol van de EU als coördinator van het JCPOA. Daarnaast is het
van groot belang niet alleen met onze Europese partners, maar tevens
met de VS te coördineren, omdat de VS een onmisbare partner blijft met
wie Nederland veel belangen en zorgen deelt.
Rol Nederland als Facilitator
De beslissing van president Trump heeft geen directe consequenties voor
het Facilitatorschap van het 2231-format door Nederland. Dit format ziet
toe op de implementatie van resolutie 2231, die van kracht blijft. Mocht
Iran op de agenda van de VN Veiligheidsraad komen, dan zal Nederland
als regulier VN-Veiligheidsraadslid deelnemen aan de discussie. Ook in dit
forum zal Nederland pleiten voor het behoud van het JCPOA.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 783, nr. 28

3