Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3143
Vragen van het lid Azarkan (DENK) aan de Minister van Binnenlandse Zaken
over discriminatie en etnisch profileren in alle lagen van de overheid
(ingezonden 20 mei 2020).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid
(ontvangen 15 juni 2020).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van de berichtgeving over de Nationale ombudsman,
die etnisch profileren in alle lagen van de overheid ziet?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening van de Nationale ombudsman dat «iedereen (bij de
overheid) barst van de vooronderstellingen en aannamen (en vooringenomenheid)»? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke conclusies trekt u hieruit?
Antwoord 2
Mensen hebben helaas last van vooroordelen. In de wetenschap is beschreven hoe ons brein geneigd is de wereld om ons heen te categoriseren en
daarmee te simplificeren.2 Dit kan leiden tot discriminatie en dat is ontoelaatbaar. Trainingen kunnen mensen bewust maken van hun eigen vooroordelen
en stereotypen en zo discriminatie voorkomen. In de afgelopen jaren hebben
ook medewerkers van ministeries en gemeenten dergelijke trainingen
gevolgd bij het College voor de rechten van de mens.3 Ik zet in op verdere
bevordering van dat bewustzijn bij de overheid, onder meer vanuit het
strategisch personeelsbeleid Rijk 2025 waarin dit een belangrijk speerpunt is.

1

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/05/14/nationale-ombudsman-ziet-etnisch-profileren-in-allelagen-van-de-overheid-a3999711 NRC-H 14 mei 2020.
2
Zie bijvoorbeeld https://www.nrc.nl/nieuws/2020/05/22/iedereen-denkt-in-hokjes-a4000500 of
onderzoeken van het Kennisplatform Integratie & Samenleving (zoals «Meerdere vliegen in één
klap, onderzoek naar hoe verschillende vormen van discriminatie tegelijkertijd te verminderen
zijn», www.kis.nl).
3
College voor de rechten van de mens, Jaarverslag 2019, p. 44–45.

ah-tk-20192020-3143
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat er binnen de overheid geen sprake mag zijn van
institutionele vooringenomenheid, etnisch profileren, discriminatie en
racisme?
Antwoord 3
Ja. Het is van groot belang om vooroordelen, bewust of onbewust, tegen te
gaan omdat ze kunnen leiden tot discriminatie. De overheid heeft daarin een
bijzondere verantwoordelijkheid, neergelegd in artikel 1 van de Grondwet.
Vraag 4
Op welke manier gaat u dit zeker stellen, nu institutionele vooringenomenheid, etnisch profileren, discriminatie en racisme kennelijk zo wijd verbreid
zijn binnen de overheid?
Antwoord 4
Er ligt bij alle lagen van de overheid een belangrijke verantwoordelijkheid
voor de voorkoming en bestrijding van discriminatie. De maatregelen uit het
kabinetsbrede antidiscriminatiebeleid zijn mede gericht op de overheid zelf.
Ten eerste is bewustwording over vooroordelen belangrijk. Zo vergroot het
Kennisplatform Integratie & Samenleving, gefinancierd door het Ministerie
van SZW, de bewustwording over vooroordelen en discriminatie bij beleidsmakers van gemeenten en andere overheidsinstellingen. Om vooroordelen
bij de werving en selectie tegen te gaan worden trainingen ingekocht voor
leden van selectie commissies om vooringenomenheid te voorkomen en
selectie gesprekken te verbeteren. Naast deze preventieve maatregelen is het
van groot belang om de norm, neergelegd in de gelijke behandelingswetgeving en ook in de privacywetgeving, nadrukkelijk onder de aandacht te
brengen binnen de overheid en te vertalen naar de uitvoeringspraktijk. Dit
doe ik bijvoorbeeld door te werken aan een vertaling van juridische antidiscriminatienormen naar ontwerpprincipes voor de ontwikkelaars van
AI-systemen, die de ontwikkelaars helpen om non-discriminatienormen zo
goed mogelijk te borgen in het ontwerp van AI. Tenslotte krijgt het voorkomen en bestrijden van discriminatie een plaats in het integriteitsbeleid binnen
de overheid. Het tegengaan van misbruik van bevoegdheden, belangenverstrengeling en ongewenste omgangsvormen zoals discriminatie, maakt op
grond van de Ambtenarenwet onderdeel uit van het integriteitsbeleid dat
gericht is op het bevorderen van goed ambtelijk handelen. Van ambtenaren
wordt verwacht dat zij op een respectvolle manier omgaan met anderen,
zowel in hun contacten buiten als binnen de organisatie. Ambtenaren worden
aangemoedigd elkaar aan te spreken op ongewenst gedrag en vermoedens
van integriteitsschendingen te melden. Binnen het Rijk krijgt de positie van de
melder de komende tijd extra aandacht. Ik verwacht de Tweede Kamer met
een Kamerbrief voor het zomerreces nader hierover te kunnen informeren.
Vraag 5
Deelt u de mening van de Nationale ombudsman dat het lerend vermogen
van sommige overheidsorganisaties beperkt is en het voortschrijdend inzicht
wel erg langzaam voortschrijdt? Klopt het dat het bijna altijd om monopolistische organisaties gaat, waarvoor de burger geen alternatief heeft?
Antwoord 5
Discriminatie is ontoelaatbaar en moet op alle mogelijke manieren voorkomen en bestreden worden. Zoals beschreven in het antwoord op vraag 1
komen vooroordelen, bewust of onbewust, helaas bij alle mensen voor.
Overheidsorganisaties hebben, vanwege hun specifieke rol in een democratische rechtsstaat, bij uitstek een verantwoordelijkheid om conform het
gelijkheidsbeginsel te handelen. Het kabinet zet erop in om dit te bevorderen,
onder meer met de acties toegelicht bij vraag 2.
Vraag 6
Wanneer verwacht u dat het onderzoek van de Nationale ombudsman over
etnisch profileren binnen de overheid zal worden afgerond? Is het waar dat er
in korte tijd al 150 tot 200 meldingen hierover binnen gekomen zijn? Kunt u
op dit onderzoek een kabinetsreactie schrijven met concrete actiepunten om
etnisch profileren tegen te gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 6
De Nationale ombudsman doet een onderzoek naar hoe overheidsinstanties –
waaronder de ombudsman zelf – om moeten gaan met klachten over etnisch
profileren. De Nationale ombudsman verwacht het onderzoek in het najaar
van 2020 af te ronden. In het kader van het onderzoek heeft de Nationale
ombudsman tijdelijk een meldpunt geopend waarin burgers zijn gevraagd
hun ervaringen met etnisch profileren te delen. Daarbij lag de focus op de
vraag of burgers hierover een klacht hebben ingediend, en zo nee waarom
niet, en zo ja, hoe zij dat hebben ervaren. Hierop zijn tussen de 150 en 200
reacties van burgers ontvangen.
Uiteraard zal ik het rapport na de openbaarmaking ervan bestuderen en
bezien of het mij aanleiding geeft tot nadere vervolgacties.
Vraag 7
Kunt u dit onderzoek zodanig verbreden dat het niet alleen gaat over
afhandeling van klachten, maar ook naar het hele fenomeen etnisch
profileren in al zijn facetten? Dus dat er ook gekeken wordt naar de oorzaken
en mechanismes, die een rol spelen bij etnisch profileren? En hoe dit op een
effectieve manier is tegen te gaan?
Antwoord 7
De focus van de Nationale ombudsman ligt bij dit onderzoek op de klachtbehandeling, omdat dat het expertisegebied is van de ombudsman. In zijn
rapport zal de ombudsman ingaan op de manier waarop klachtbehandeling
een rol kan spelen bij het tegengaan van etnisch profileren. Daarnaast zijn
diverse instanties bezig met etnisch profileren (bijvoorbeeld de Autoriteit
Persoonsgegevens). Ik verwacht dat lopende initiatieven, zoals die van de
Nationale ombudsman en de Autoriteit Persoonsgegevens, meer inzicht
zullen geven in een effectieve aanpak van etnisch profileren.
Vraag 8
Zullen in dit onderzoek van de Nationale ombudsman ook de Belastingdienst,
de politie, het UWV, het CBR, de SVB, de IND4 en de gemeenten meegenomen worden? Kunt u dit verzoek doen aan de Nationale ombudsman?
Antwoord 8
Voor het onderzoek van de Nationale ombudsman staan klachten centraal van
burgers die het gevoel hebben dat zij er bij de opsporing of rechtshandhaving
worden uitgepikt door een individuele ambtenaar vanwege hun etniciteit.
Gelet op die definitie worden bij dit onderzoek de volgende overheidsinstanties betrokken: politie, KMar, UWV, SVB, Belastingdienst Douane en gemeenten.
Vraag 9
Deelt u de mening van de Nationale ombudsman dat de politie er helaas in
negatieve zin uitspringt wat betreft de vooringenomenheid? Klopt het dat dit
zich met name uit in onterechte staandehoudingen en niet serieus omgaan
met klachten?
Antwoord 9
In het artikel wordt een aantal overheidsorganisaties genoemd waarover
klachten zijn als het gaat om institutionele vooringenomenheid. Ook wordt
aangegeven dat er regelmatig klachten zijn over het optreden van de politie,
hetgeen ook moet worden gerelateerd aan het feit dat de politie als frontlinieorganisatie van de overheid heel zichtbaar is.
De politie mag geen onderscheid maken tussen burgers zonder objectieve
rechtvaardiging. De politie richt zich daarom – onder meer door middel van
bewustwording via opleiding en trainingen – op professioneel controleren
waarmee etnisch profileren wordt voorkomen. Met het oog hierop is het
handelingskader proactief controleren ontwikkeld als richtsnoer voor een
objectieve rechtvaardige selectie en goede bejegening.

4

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR), Sociale Verzekeringsbank (ISVB) en Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Het voorkomen van etnisch profileren is van cruciaal belang voor de
legitimiteit van het optreden van de politie, het maatschappelijk vertrouwen
van eenieder in de politie en effectief politieoptreden5. De politie beschikt
daarom ook over een toegankelijke en transparante klachtenprocedure waarin
de onafhankelijke beoordeling van een klacht is geborgd. Uit de jaarcijfers
van de politie blijkt dat van de 9677 ontvangen klachten in 2019, de politie 60
klachten ontving over etnisch profileren in de periode van januari 2019 tot
april 2020.
Vraag 10
Is het waar dat de klachtenprocedure bij de politie niet onafhankelijk is en
bijna nooit leidt tot sancties tegen politieagenten? Kunt u er voor zorgen dat
klachten over de politie worden behandeld door personen die onafhankelijk
zijn van de politie? En dat deze klachten leiden tot echte sancties, en echte
genoegdoening van personen, die zijn gedupeerd door de Politie?
Antwoord 10
De politie voert haar werk zo goed mogelijk uit. Vaak gaat dat goed, ook in
lastige situaties. Maar soms gaat het niet goed. In die gevallen kan een
burger binnen één jaar een klacht indienen bij de politie.
De klachtenprocedure van de politie vindt haar grondslag in de Algemene
wet bestuursrecht. In de eerste fase van de procedure wordt allereerst
bepaald of een klacht al dan niet ontvankelijk is. Wanneer een klacht in
behandeling wordt genomen, wordt getracht om met de klager en betrokken
politiemedewerker(s) in gesprek te gaan en de klacht naar tevredenheid op te
lossen. Als de klager tevreden is stopt de klachtbehandeling. Indien dit niet
lukt, heeft de klager de mogelijkheid de behandeling van de klacht voort te
zetten in de tweede fase. De politiechef van de betreffende eenheid vraagt
advies aan een onafhankelijke klachtencommissie. Die commissie bestaat uit
mensen die niet bij de politie werken. De klachtencommissie start een eigen
onderzoek. Onderdeel daarvan is het organiseren van een hoorzitting waarbij
de klager en de politiemedewerker beiden een toelichting kunnen geven op
het politieoptreden. De klachtencommissie levert na het onderzoek een advies
aan bij de politiechef. De politiechef stuurt de klacht ook voor advies door
naar de burgemeester en de hoofdofficier van justitie. Aan het eind van deze
fase wordt door de politiechef een beslissing genomen over de klacht. Indien
de klager het niet eens is met deze beslissing dan kan hij/zij zich wenden tot
de Nationale ombudsman.
De klachtenprocedure van de politie is een zorgvuldig ingerichte procedure
waarvan een onafhankelijke beoordeling van klachten onderdeel uitmaakt. De
klachtenprocedure is gericht op het herstel van vertrouwen van de burger in
de politie en op het leren van klachten. Het is niet gericht op sanctioneren.
Een klacht kan wel aanleiding geven tot het uitvoeren van een disciplinair of
strafrechtelijk onderzoek. Daaruit kunnen sancties volgen. De politie werkt
voortdurend aan de verbetering van de klachtenprocedure.
In het kader van professionalisering van de klachtbehandeling is de politie in
2019 in samenwerking met de Nationale ombudsman een verbetertraject
gestart. Via workshops worden beelden gedeeld over de huidige werking van
de klachtbehandeling binnen de politie en hoe deze richting de burger kan
worden verbeterd. Ook is er een werkgroep gestart die vakgerichte workshops voor alle klachtbehandelaars organiseert, zoals een workshop over het
herkennen van lichaamstaal en een werkbezoek aan klachtafdelingen van
andere organisaties. Medewerkers van eenheden zijn ook bij andere
eenheden op bezoek gegaan, waarbij gesproken is over het procesmodel
klachten, de eenduidigheid van werken én waarbij het leren van elkaar
centraal stond.
Vraag 11
Herinnert u zich de brief van Minister-President Rutte van 6 februari 2012 aan
het Landelijk Platform Slavernijverleden? Klopt het dat daarin stond dat «...
de overheid alle burgers en ingezetenen van ons land gelijk behandelt en niet
discrimineert»? Hoe verhoudt dit zich tot de bevindingen van de Nationale
ombudsman, die het tegenovergestelde zegt?
5

Kamerstuk 30 950, nr. 105.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Antwoord 11
De overheid is gehouden aan artikel 1 van de Grondwet en dient allen die
zich in Nederland bevinden in gelijke gevallen gelijk te behandelen. Het is
zeer onwenselijk als vooroordelen tot discriminatie leiden. Het is de opdracht
van iedere overheidsorganisatie om dat te voorkomen en bestrijden. Daar is
onze inzet op gericht. Het is goed dat de Nationale ombudsman dit vanuit zijn
rol onder de aandacht brengt.
Vraag 12
Bent u bereid om de strafbare feiten, zoals opgesomd in artikel 137c t/m 137g
en 429quater van het Wetboek van Strafrecht expliciet strafbaar te stellen op
grond van nationaliteit en taal? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
Het kabinet onderschrijft het belang van de strafbaarheid van discriminatie op
grond van nationaliteit en taal. De huidige wetgeving beschermt dat belang.
Eén van de opgenomen discriminatiegronden in de zogeheten antidiscriminatiebepalingen in het Wetboek van Strafrecht (de artikelen 137c-137g en
429quater), betreft «ras». De grond ras omvat, in overeenstemming met het
VN Verdrag tegen rassendiscriminatie, kenmerken van fysieke, etnische,
geografische, culturele, historische of godsdienstige aard. Dit wordt bevestigd
door vaste rechtspraak van de Hoge Raad (zie o.a. Hoge Raad 13 juni 2000,
NJ 2000, 513 en HR 29 maart 2016, ECLI:NL:HR:2016: 510). Discriminatie van
een persoon op grond van diens nationaliteit valt daar onder, evenals taal en
burgerschap voor zover deze die afkomst markeren. Het kabinet ziet om deze
reden geen aanleiding taal en nationaliteit als zelfstandige discriminatiegronden in de strafwetgeving op te nemen.
Vraag 13
Bent u bereid om artikel 1 van de Grondwet met de gronden etniciteit en
nationaliteit te verruimen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
Ook het begrip ras in artikel 1 van de Grondwet dient overeenkomstig het
Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van elke vorm van rassendiscriminatie en vaste jurisprudentie ruim te worden uitgelegd en omvat onder
meer: huidskleur, afkomst of nationale of etnische afstamming.6 Ik acht een
verruiming van artikel 1 van de Grondwet dan ook niet noodzakelijk.
Vraag 14
Bent u bereid om het brede antidiscriminatie- en racismebeleid grondig te
evalueren, inclusief de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 14
Ik informeer uw Kamer elk jaar over de voortgang van de kabinetsaanpak van
discriminatie, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid (JenV), de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS), de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
(BVOM) en Media en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Deze voortgang komt vervolgens aan de orde in algemene overleggen
met de vaste Kamercommissie van Binnenlandse Zaken. Hiermee vindt er
jaarlijks een grondige beoordeling plaats van het kabinetsbeleid tegen
discriminatie en racisme. Overigens heb ik naar aanleiding van verschillende
rapporten over de antidiscriminatievoorzieningen in mijn brief van 16 oktober
20197 mijn visie neergelegd over de versterking van antidiscriminatievoorzieningen.

6
7

Kamerstuk 22 014, nr. 3, p. 13.
Kamerstuk 30 950, nr. 179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5