Newtonlaan 1-41
3584 BX Utrecht

De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Postbus 3017
3502 GA Utrecht
T 030 296 81 11
F 030 296 82 96
E info@nza.nl
I www.nza.nl

Behandeld door

Telefoonnummer

E-mailadres

Kenmerk

227012/311036

Onderwerp

Datum

Treeknormen GGZ

22 december 2016

Mevrouw de Minister,
In 2015 heeft de NZa een zorgplichtonderzoek gedaan naar de
wachttijden in de GGZ.1 Bij bepaalde behandelingen in de GGZ bleek de
wachttijd langer dan de geldende norm en daarmee komt de zorgplicht
van zorgverzekeraars mogelijk in het gedrang.
Dit jaar heeft de NZa onderzocht of de huidige invulling van de
Treeknormen nog adequaat is.
Wij concluderen op basis van ons onderzoek dat niet blijkt dat de huidige
Treeknormen voor de GGZ niet toereikend of passend meer zijn. Wel zou
het mogelijk opportuun zijn voor het veld om te kijken of de norm
gedifferentieerd moet worden, zodat de norm beter aansluit bij de
specifieke zorgbehoefte van bepaalde groepen cliënten.
In deze brief lichten we dit nader toe.
Zorgplicht
Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht. Onder de zorgplicht van een
zorgverzekeraar wordt voor de naturapolis verstaan: ‘de verplichting om
ervoor te zorgen dat een verzekerde de zorg krijgt waar hij/zij behoefte
aan heeft en wettelijke aanspraak op heeft’. Hiertoe koopt de
zorgverzekeraar zorg in. Het gaat hierbij niet alleen om de inhoud en
omvang van de zorg, maar ook om de kwaliteit, tijdigheid en
bereikbaarheid van de verzekerde zorg.
Voor de restitutiepolis wordt onder de zorgplicht verstaan dat de
zorgverzekeraar de kosten van de zorg of overige diensten vergoedt en
desgevraagd activiteiten gericht op het verkrijgen van deze zorg of
diensten (zorgbemiddeling) verricht.2

1

Rapport Onderzoek zorgplicht, Inkoop en wachttijden GGZ, november 2015.
NZa, Beleidsregel TH/BR-018, Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw,
december 2014. Deze beleidsregel is te raadplegen via www.nza.nl.
2

Bij deze zorgbemiddeling moet de inspanning erop zijn gericht dat de
verzekerde wordt bemiddeld naar een zorgaanbieder die kwalitatief
deugdelijke, tijdige en bereikbare zorg verleent.
Treeknormen
In 2000 zijn in het Treekoverleg, door zorgaanbieders en
zorgverzekeraars gezamenlijk, normen vastgesteld om
de grens te kunnen bepalen tussen aanvaardbare en problematische
wachttijden (de zogenaamde ‘Treeknormen’).3 De Treeknormen zijn de
normen voor de maximaal aanvaardbare wachttijd waarbinnen de cliënt
zorg moet kunnen krijgen, zoals afgesproken door veldpartijen in het
Treekoverleg.4 De Treeknormen worden sinds 2001 gehanteerd. Ook het
ministerie van VWS gaat uit van die Treeknormen5, en de rechter
accepteert de Treeknormen als uitgangspunt.6
Voor de GGZ gelden de volgende normen:

Toegangstijd: tot aan eerste consult (intake) – bij géén spoed:
maximaal 4 weken, 80% binnen 3 weken

Wachttijd: tot aan diagnose (indicatiestelling) - bij géén spoed:
maximaal 4 weken, 80% binnen 3 weken

Wachttijd: tot aanvang behandeling extramuraal - bij géén spoed:
maximaal 6 weken, 80% binnen 4 weken

Wachttijd: tot aanvang behandeling semimuraal - bij géén spoed:
maximaal 6 weken, 80% binnen 4 weken

Wachttijd: tot aanvang behandeling intramuraal - bij géén spoed:
maximaal 7 weken, 80% binnen 5 weken
De NZa heeft bovenstaande Treeknormen voor de aanmeldwachttijd en
de behandelingswachttijd opgenomen in haar beleidsregel Toezichtkader
Zorgplicht7. Het Toezichtkader zorgplicht definieert toegankelijkheid van
zorg vanuit verschillende invalshoeken:
– vraaggerichtheid;
– gelijkheid;
– tijdigheid;
– bereikbaarheid;
– beschikbaarheid;
– continuïteit van zorg
– keuzevrijheid.
De in het kader van dit onderzoek gehanteerde invalshoeken zijn
tijdigheid en bereikbaarheid. Tijdigheid wordt uitgedrukt in de
toegangstijd, of wachttijd. Kort gezegd, hoe lang het duurt voordat de
cliënt bij een zorgaanbieder terecht kan voor een eerste consult/bezoek.
3

De partijen die hebben deelgenomen aan de vaststelling aan dit Treekoverleg zijn de
KNMG, de OMS, de LHV, de LVT, VGN, Arcares, de KNMP, GGZ Nederland, de NVZ, de
NMT, het Paramedisch Verband en ZN.
4
Zie: NZa, ‘Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars ZVW’ (TH/BR-018) en VWS,
‘Wachttijden in de curatieve zorg’, brief aan de Tweede Kamer, 31 maart 2003 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 25 170 en 28 600 XVI, nr. 31).
5
Kamerstukken II, 2002-2003, 25 170 en 28 600 XVI, nr. 31, en Kamerstukken II,
2014-2015, 33 891, nr. 157.
6
Bijvoorbeeld het College van Beroep voor het bedrijfsleven in een uitspraak van
14 augustus 2012 (ECLI:NL:CBB:2012:BX4992) en de Centrale Raad van Beroep in een
uitspraak van 17 oktober 2012 (ECLI:NL:CRVB:2012:BY1363).
7
NZa, Beleidsregel TH/BR-018, Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw,
december 2014.

Kenmerk

227012/311036
Pagina

2 van 6

Bereikbaarheid wordt uitgedrukt in reisafstand en reistijd. Uit het
Kenmerk
hiervoor aangehaalde onderzoek blijkt dat de Treeknormen voor
227012/311036
wachttijden GGZ worden overschreden bij zorgaanbieders. Het feit dat er Pagina
Treeknormen overschreden worden betekent echter niet automatisch dat 3 van 6
niet wordt voldaan aan de zorgplicht. Dit komt door het feit dat de
wachttijden een gemiddelde weergeven over alle verzekeraars en een
schending van de zorgplicht kan alleen per individu bij een specifieke
verzekeraar worden vastgesteld.8 Daarbij is ook van belang, dat het
geen probleem hoeft te zijn dat een aanbieder een lange wachttijd heeft,
als er een andere geschikte aanbieder is die de zorg wel tijdig kan
leveren.
Toetsingskader invulling open norm
De zorgplicht, en daarmee ook de toegankelijkheid, is een open norm.
Voor de vraag of een open norm ingevuld dient te worden, hebben wij
een toetsingskader9 ontwikkeld:
•
•
•
•
•

Het invullen van de norm dient het belang van de burger;
De burger en veldpartijen hebben moeite om te bepalen hoe zij
de open norm moeten interpreteren;
Er zijn geen andere handvatten beschikbaar (bijvoorbeeld
wetenschappelijk onderzoek of jurisprudentie);
Het gebrek aan duidelijkheid in normen heeft negatieve gevolgen
op de borging van de publieke belangen;
Veldpartijen vullen de norm zelf niet in (of niet snel genoeg of
niet effectief).

Het uitgangspunt bij dit kader is dat een norm niet door de NZa wordt
ingevuld, tenzij dat op basis van het toetsingskader nodig blijkt te zijn.
Daarbij moet in ogenschouw worden genomen dat niet de NZa
zelfstandig, maar in samenspraak met het veld, Zorginstituut Nederland
en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), de zorgplichtnormen
invult. De inhoud en omvang van de zorg wordt immers bepaald aan de
hand van de stand van de wetenschap en praktijk. Deze maatstaf is
zorginhoudelijk.10
Belang van de burger
De Treeknormen worden in de GGZ in bepaalde gevallen overschreden.
Zoals hierboven beschreven houdt dit niet automatisch in dat elke
overschrijding betekent dat alle patiënten niet tijdig de zorg kunnen
krijgen waar zij behoefte aan hebben. Differentiatie van de norm helpt
beter inzichtelijk te maken waar precies knelpunten zijn en maakt het
mogelijk dat beter kan worden ingespeeld op de zorgbehoefte van de
patiënt, vanuit het perspectief van de tijdigheid van zorg. Differentiatie
zou bijvoorbeeld kunnen aan de hand van patiëntgroepen en/of
diagnoses.

8

Daarbij zijn de beschikbare cijfers over wachttijden cijfers uit het verleden. Aan de
hand daarvan kan geen schending van de zorgplicht op dit moment worden vastgesteld.
9
Dit kader zal worden opgenomen in het Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars
Zvw en wordt daarmee beleid van de NZa.
10
Zie artikel 2.1, Besluit zorgverzekering, en de toelichting op het Besluit.

Interpreteren open norm
Uit ons onderzoek blijkt niet dat partijen moeite hebben met het
interpreteren van de huidige normen.
Andere handvatten
Uit het onderzoek blijkt niet dat er andere handvatten beschikbaar zijn,
maar wel dat er allerlei initiatieven zijn om de kwaliteit en tijdigheid van
de GGZ-zorg naar een hoger plan te tillen, zoals het initiatief van de
LPGGZ om de wachtlijstproblematiek aan te pakken en de ontwikkeling
van kwaliteitsstandaarden door het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ.
Borging publieke belangen
Zoals hiervoor aangegeven kan differentiatie helpen knelpunten beter
inzichtelijk te maken, maar het kan ook nadelen met zich brengen.
De toegankelijkheid van de zorg kan wellicht beter worden, maar
differentiatie kan ook negatieve gevolgen hebben voor de
toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg. Bijvoorbeeld door
verdringing (minder generalistisch, meer specialistisch) en hogere
kosten. Ook moet worden opgemerkt dat nu nog niet kan worden gezegd
dat differentiatie over de gehele linie een verbetering van de
toegankelijkheid betekent: verbeterde toegang voor de ene zorgvorm
kan resulteren in een langere toegangstijd voor een andere vorm van
geestelijke gezondheidszorg. Een dergelijke wisselwerking is niet
ondenkbaar.
Zelf invullen norm
Er zijn zoals aangegeven verschillende partijen in de GGZ bezig met de
ontwikkeling van de GGZ, dus we kunnen niet concluderen dat
veldpartijen zelf de norm niet invullen.
Onderzoek NZa
Met inachtneming van voornoemde toetsingskader, heeft de NZa
onderzocht of de huidige Treeknormen nader ingevuld moeten worden.
Bij ons onderzoek hebben we ons rapport Onderzoek zorgplicht, Inkoop
en wachttijden GGZ betrokken en onze eigen signalen onderzocht. Ook
hebben wij VWS, de IGZ, het Zorginstituut Nederland en diverse
branchepartijen en zorgaanbieders betrokken.
Bevindingen onderzoek
Uit ons onderzoek blijkt dat er veel zaken spelen omtrent de tijdigheid
van zorg, maar blijkt niet dat de huidige Treeknormen GGZ ongeschikt of
ongepast zijn. Wel geven partijen aan dat differentiatie mogelijk zou
kunnen zijn, zodat de normen beter aansluiten bij de specifieke
zorgbehoefte van bijzondere patiëntengroepen. Partijen hebben
aangegeven dat de huidige Treeknormen wellicht nader gedifferentieerd
kunnen worden, zodat zij beter de ontwikkelingen binnen de GGZ van de
afgelopen jaren weergeven.

Kenmerk

227012/311036
Pagina

4 van 6

Conclusie
Kenmerk
Wij concluderen op basis van ons onderzoek dat niet blijkt dat de huidige 227012/311036
Treeknormen voor de GGZ niet toereikend of passend meer zijn.
Pagina
De NZa juicht toe dat het Ministerie en het veld verschillende initiatieven
ontplooien voor het aanpakken van de wachtlijstproblematiek in de GGZ.
Hierin zien wij ook een faciliterende rol van het Ministerie.
De NZa benadrukt het belang van tijdige en geschikte ggz-zorg. Daarom
onderneemt de NZa zelf de volgende vier acties op het gebied van tijdige
ggz-zorg.
1. Evaluatie publicatie wachttijden
Recent hebben wij onze regelgeving aangescherpt rondom de publicatie
van wachttijden. Naast instellingen dienen ook vrijgevestigden
wachttijden te publiceren en daarnaast moet door aanbieders vermeld
worden dat een verzekeraar kan bemiddelen (eventueel naar een andere
zorgaanbieder) indien de wachttijden te lang zijn.
Momenteel loopt een evaluatie van de aangescherpte regelgeving
rondom publicatie van wachttijden. In november 2016 heeft de eerste
bijeenkomst plaatsgevonden met het veld. Hieruit zijn
verbetervoorstellen naar voren gekomen. Het gaat hierbij onder andere
over de manier waarop de wachttijden berekend moeten worden en hoe
deze moet worden gepresenteerd. Aan de hand van de voorstellen komt
er een verbeterplan. Dit plan wordt in januari 2017 besproken met het
veld.
2. Wachttijden bijzondere patiëntgroepen
Het onderzoek wachttijden bijzondere patiëntgroepen autisme en
persoonlijkheidsstoornissen is gestart naar aanleiding van eerdere
marktscans. Hieruit is immers gebleken dat juist voor deze twee
patiëntgroepen de wachtlijsten gemiddeld genomen langer zijn dan bij
andere onderzoeken. Hiertoe zijn interviews met zorgaanbieders
gehouden om oorzaken en oplossingen in kaart te brengen. De
resultaten worden momenteel met het veld besproken, waarna in het
begin van volgend jaar ook aan u gerapporteerd zal worden.
3. Marktscan ggz
Ook wordt er momenteel een Marktscan ggz uitgevoerd. Hierin zullen
ook de meest actuele data rondom de wachttijden worden
gepresenteerd. Vanwege het belang van actuele informatie rondom
wachttijden in de ggz, zal dit specifieke onderdeel eerder worden
gepubliceerd. Dit zal samen gebeuren met de uitkomsten van het
hierboven genoemde onderzoek rondom de wachttijden voor bijzondere
patiëntgroepen.
4. Verbeterplannen bespreken met verzekeraars
Tot slot heeft de NZa zorgverzekeraars opgedragen verbeterplannen op
te stellen die ingaan op hoe zij omgaan met de wachttijden in de ggz.
Alle zorgverzekeraars hebben een plan ingediend bij de NZa. Wij zullen
de zorgverzekeraars hierover individueel een terugkoppeling geven en
daar waar nodig om aanvullingen vragen. Wij zullen u later apart
informeren over de algemene uitkomsten van de verbeterplannen.

5 van 6

Mocht de huidige situatie omtrent de Treeknormen veranderen, dan zal
de NZa bovenstaande heroverwegen. Ontvangen we in de toekomst
signalen hierover, dan zullen we hier indien nodig op acteren.

Kenmerk

227012/311036
Pagina

6 van 6

Hoogachtend,
Nederlandse Zorgautoriteit,

dr. M.J. Kaljouw
voorzitter Raad van Bestuur