Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 796

Wijziging van de Wet op het onderwijstoezicht
in verband met het wettelijk regelen van de
verbetertermijn voor zeer zwakke instellingen
die bestaan uit basisscholen als bedoeld in de
Wet op het primair onderwijs en scholen als
bedoeld in de Wet op het voortgezet onderwijs

Nr. 20

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSVERLEG
Vastgesteld 21 januari 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
17 december 2014 overleg gevoerd met Staatssecretaris Dekker van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:
− het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het onderwijstoezicht in verband met het wettelijk regelen van de verbetertermijn voor zeer zwakke instellingen die bestaan uit basisscholen als bedoeld in de Wet op het primair onderwijs en scholen
als bedoeld in de Wet op het voortgezet onderwijs (Kamerstuk
33 796).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Wolbert
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
De Kler

kst-33796-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

1

Voorzitter: Van Meenen
Griffier: De Kler
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Bisschop, Van Meenen,
Siderius, Straus en Ypma,
en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Aanvang 10.00 uur.
De voorzitter: Ik heet de leden van de commissie, de Staatssecretaris en
zijn ambtenaren en de mensen op de publieke tribune hartelijk welkom.
De indicatieve spreektijd voor dit wetgevingsoverleg is negen minuten per
fractie, voor twee termijnen.
Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Straus van de VVD.
Mevrouw Straus (VVD): Voorzitter. Een aantal jaren geleden werd
geconstateerd dat wij in Nederland te veel zwakke en zeer zwakke scholen
hadden. Wij hebben daarop maatregelen genomen. De afgelopen jaren
hebben scholen hard gewerkt om het onderwijs te verbeteren. Het aantal
zwakke en zeer zwakke basisscholen is bijvoorbeeld in drie jaar tijd
teruggelopen van 501 naar 153. De inspectie had daar in haar laatste
onderwijsverslag een mooi citaat bij: dat betekent voor ruim 60.000
leerlingen een opwaartse lijn in hun leerloopbaan en waarschijnlijk ook in
hun leven.
Voor mij staan in dit debat vooral de leerlingen centraal. Zij verdienen
allemaal goed onderwijs en op een zwakke school heeft een leerling nu
eenmaal minder kansen om genoeg te leren dan op een andere school.
Ondanks dat er goede vorderingen zijn gemaakt, blijft wat de VVD betreft
het werken aan het voorkomen van zwakke scholen een kernpunt als wij
het hebben over het beste onderwijs voor elk kind. Voor de VVD is het
daarom pure winst dat de verbetertermijn voor zwakke en zeer zwakke
scholen nu wordt verkort. Het kan toch niet zo zijn dat leerlingen hun hele
schoolcarrière op een slechte school doorbrengen en dat wij dit zomaar
laten bestaan?
Het zal dan ook niet verbazen dat wij dit wetsvoorstel steunen. Toch duurt
het ook met de nieuwe regels nog steeds erg lang voordat er echt actie
wordt ondernomen. Leerlingen in het vmbo, bijvoorbeeld, zitten meestal
maar vier jaar op een school. Dan kan het dus nog steeds voorkomen dat
zij hun hele schoolloopbaan in het voortgezet onderwijs op een zwakke
school zitten. Voor de VVD is elk jaar dat een leerling op een zwakke
school zit één jaar te veel. Wij realiseren ons echter ook dat scholen de
gelegenheid moeten krijgen om zich te verbeteren. Wij vinden echter dat
er vooral in de eerste drie jaar te weinig gebeurt. De inspectie signaleert
dan wel dat het onderwijs ondermaats is en gaat in het tweede jaar een
gesprek voeren met het bestuur, maar dat lijkt allemaal zeer vrijblijvend.
Wij zouden graag zien dat de inspectie de lijn van «comply or explain»
gaat hanteren. De inspectie moet streng zijn in het wijzen van scholen op
hun teruglopende leerresultaten, maar moet hun ook de gelegenheid
geven om dit te verklaren en een verbeterplan af te spreken.
Wij lezen dat de inspectie in de eerste twee jaar waarin zij een school of
afdeling als zeer zwak waardeert, met de school in gesprek gaat, maar
onduidelijk is wat de inhoud van dit gesprek is en wat er in dat gesprek
daadwerkelijk wordt afgesproken. Wordt er bijvoorbeeld na het eerste jaar
al actief gesproken over verbeterafspraken? Wat gebeurt er als deze
verbeterafspraken onvoldoende worden opgevolgd?
Voor de VVD is de mate waarin het bestuur van de school juist in het
voortraject daadwerkelijk inspanningen levert om zo snel mogelijk de
school weer op orde te krijgen, heel belangrijk. Dit bepaalt wat ons betreft
de urgentie om zo snel mogelijk over te gaan naar het tweede deel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

2

het traject en tot het daadwerkelijk geven van het predicaat zwak of zeer
zwak. In het recente persbericht naar aanleiding van de evangelische
scholen stond een voor de VVD zeer zorgelijke zin: uit gesprekken met het
schoolbestuur is niet gebleken dat het bestuur zijn verantwoordelijkheid
wil nemen voor de onderwijskwaliteit op zijn scholen. Hierin zit wat de
VVD betreft de crux. Tegenover scholen die hun beste beentje voorzetten
om de slechte resultaten weg te werken en die hun verantwoordelijkheid
nemen, moeten wij coulance betrachten. Wij moeten hen helpen om het
onderwijs zo spoedig mogelijk weer op niveau te krijgen. Er zijn echter
blijkbaar ook schoolbesturen die deze verantwoordelijkheid niet nemen en
die bijvoorbeeld onvoldoende inzet in het voortraject laten zien om het
onderwijs daadwerkelijk te verbeteren. Wat de VVD betreft zou dan het
tweede deel van het traject, inclusief de mogelijkheid om aan het eind de
school te sluiten, zeer voortvarend ter hand moeten worden genomen.
Namens de VVD vraag ik de Staatssecretaris of er een mogelijkheid
bestaat om al voor de zomervakantie het onderzoek in gang te zetten bij
de scholen die deze inzet in het voortraject niet hebben getoond. Ook zou
het een mogelijkheid kunnen zijn om de huidige reactietermijnen in de
Wet op het onderwijstoezicht (WOT) te verkorten. Er gelden termijnen
voor scholen, bijvoorbeeld om te reageren op een conceptrapportage van
de inspectie, maar ook om met een eigen zienswijze te komen. Dit kan het
proces in het meest extreme geval met drie tot vier maanden vertragen.
Mijn vraag aan de Staatssecretaris is: kan dit korter?
De wetswijziging gaat niet gelden voor het speciaal onderwijs en dat
vinden wij eigenlijk een gemiste kans. Ik begrijp best dat er een nieuw
toezichtskader ligt en dat het onzeker is hoeveel scholen precies zeer zwak
of zwak zijn onder dit nieuwe toezichtskader, maar dat kan geen reden zijn
om de kwetsbare leerlingen die het betreft langer dan nodig te laten
dobberen. Ook deze leerlingen hebben recht op een school waar de
kwaliteit op orde is. Op dit punt heb ik een amendement in voorbereiding,
dat ertoe strekt om, zodra betrokkenen voldoende gewend zijn aan het
werken met het nieuwe toezichtskader, de wetswijziging ook voor het
speciaal onderwijs van toepassing te laten zijn.
Dan kom ik nu toe aan mijn laatste punt. In het buitenland worden ouders
dikwijls veel vaker betrokken bij het werk van de onderwijsinspectie. In
Zweden bijvoorbeeld maakt de inspectie, zodra een school als zwak wordt
beoordeeld, dit actief openbaar via een persbericht. In Nederland kennen
wij momenteel alleen de verplichting voor scholen om ouders te
informeren indien de school het predicaat zwak of zeer zwak krijgt. Wat de
VVD betreft zou deze transparantie tegenover ouders verder moeten
worden vergroot. Het is tenslotte in hun belang, maar ook in dat van de
school, dat ouders vertrouwen hebben in de verbeterplannen van de
school om zo snel mogelijk de kwaliteit weer op orde te krijgen. Ook op dit
punt heb ik een amendement in voorbereiding, op grond waarvan de
school de ouders niet alleen moet informeren over het feit dat de school
het predicaat zwak of zeer zwak heeft gekregen, maar ook moet aangeven
wat zij gaat doen om de kwaliteit van het onderwijs weer op orde te
krijgen.
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Er was eens een zeer zwakke school.
De kindertjes op die school snakten naar excellent onderwijs. Hun meester
noemde dat gewoon goed onderwijs, maar dat vonden zij toch een beetje
karig. Elk voorjaar, als de eindtoets kwam, zwoegden zij om weer hoger te
scoren dan het vorige jaar: hoger dan 535,4. Toch liepen de leerresultaten
terug. De Staatssecretaris begon zich zorgen te maken. De bovenschoolse
directeur vertelde zelfs dat de school bijna gesloten moest worden. Dat
maakte hen erg verdrietig. Maar op een dag kwam er een vliegende
brigade. Die ging de school in, leerde de school op een andere manier
werken en ziedaar; de school kroop uit het dal en de kindertjes leerden
nog lang en gelukkig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

3

Zo werkt het gelukkig in de praktijk; dat hebben wij de afgelopen jaren
gezien. De SGP constateert dat dit verhaal voor veel zwakke en zeer
zwakke scholen geen sprookje is gebleken. Daar zijn wij blij mee en wij
hebben daarmee een goed instrument in handen. Scholen slaagden erin,
zich aan een negatief oordeel te ontworstelen en sancties te voorkomen.
Als wij het wetsvoorstel bekijken, dan leest dat echter niet helemaal als
het sprookje dat ik zojuist vertelde. Het voorstel is naar ons idee op
onderdelen innerlijk tegenstrijdig. Hier en daar is ook schimmig wat nu
eigenlijk kwaliteit is. Ik wil graag op drie punten met de Staatssecretaris in
gesprek. Wanneer wordt de Minister, c.q. de Staatssecretaris, geïnformeerd? Wat bedoelen wij precies met kwaliteit? Hoe zit het nu precies met
de verbetertermijn? Geen misverstand: wij onderschrijven de strekking
van het wetsvoorstel. Er zou echter naar ons idee grondig met de stofkam
door de tekst heen moeten worden gegaan, om zaken wat nauwkeuriger
vast te leggen en afspraken en verplichtingen te definiëren.
Ik ga op de eerste plaats in op de informatie aan de bewindspersonen. Op
de eerste pagina van de toelichting schrijft de regering dat de kern van het
voorstel is dat scholen waar de leerresultaten ernstig of langdurig
tekortschieten, een verbetertermijn van een jaar krijgen om voldoende
resultaten te bereiken. Dat staat ook in het nader rapport, maar op pagina
3 van de toelichting staat dat het wetsvoorstel regelt dat de Minister wordt
geïnformeerd wanneer de kwaliteit van het onderwijs ernstig of langdurig
tekortschiet. Dat is dus een veel breder criterium. Het kan niet allebei goed
zijn. Het is de heldere, duidelijke termijn of de algemene omschrijving.
Daarom zouden wij de Staatssecretaris willen vragen: waar gaat het nu
om? Op welk moment wordt de bewindspersoon geïnformeerd? Is dat
gelijk of na een jaar?
De inspectie is nu al wettelijk verplicht om ernstig tekortschieten te
melden, ongeacht de termijn. Het wetsvoorstel voegt toe dat ernstig
tekortschieten moet worden gemeld wanneer dit langer duurt dan een
jaar. Dat klinkt niet als toenemende urgentie. Terwijl de inspectie zeer
zwakke scholen nu direct kan melden, gebeurt dat straks dus pas na een
jaar. Kan de Staatssecretaris aangeven of deze hersteltermijn een recht is
voor scholen? Heeft een school er recht op dat er pas na een jaar wordt
gemeld? Kortom, het is de moeite waard om op dit punt te zoeken naar
meer helderheid en zekerheid voor de scholen en de toezichthouders.
Het tweede punt betreft de kwaliteit. Volgens de regering betekent
kwaliteit niet op ieder moment hetzelfde. Op pagina 1 van de toelichting
lezen wij dat er sprake is van onvoldoende onderwijskwaliteit wanneer
zowel de leerresultaten als het onderwijsproces langdurig en ernstig
tekortschieten. Het tweede onderdeel is niet meer aan de orde als de
overheid sancties wil opleggen. Dan gelden alleen de leerresultaten. Is het
logisch en zorgvuldig om dit op deze wijze te doen? Graag krijgt ik een
reflectie van de Staatssecretaris hierop.
De regering onderkent dat het oordeel van de inspectie op basis van de
kwaliteitsaspecten van invloed is bij de beslissing van de Minister over de
toekomst van de school. Dit betekent dat indicatoren die niet zijn
gebaseerd op de wettelijk verankerde deugdelijkheidseisen verstrekkende
gevolgen kunnen hebben. Deze elementen leiden ertoe dat de ene school
wel het vertrouwen krijgt, maar de andere niet. Dat zou naar ons idee een
grotere zorgvuldigheid vereisen.
Dan kom ik op het derde punt, te weten de verbetertermijn. De regering
geeft herhaaldelijk aan dat een verbetertermijn van één jaar gericht is op
herstel van de leerresultaten. Ik heb daarover twee vragen. Klopt het dat
de inspectie in deze fase alleen technisch beoordeelt of de resultaten weer
voldoende zijn en dat de kwaliteitsaspecten in deze fase geen invloed
hebben? Klopt het dat wij ervan kunnen uitgaan dat alle scholen waar de
leerresultaten niet binnen een jaar verbeteren, in principe worden
gesloten, tenzij er uitzonderlijke omstandigheden meespelen? De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

4

bedoeling is namelijk dat scholen niet langer dan één jaar zeer zwak
kunnen zijn. Graag krijg ik een verduidelijking.
Wanneer het aantal leerlingen klein is geworden, worden leerresultaten
volgens de wet niet gedurende drie jaar, maar gedurende vijf jaar
gemeten. In de nadere regeling lijkt die verlenging echter niet meer voor
te komen. Kan de Staatssecretaris uitleggen hoe de vork in de steel zit en
of het ontbreken van deze verlenging mogelijk in een concrete situatie al
consequenties heeft gehad?
De regering wekt de indruk dat scholen nu veel te lang zeer zwak zijn,
doordat er geen wettelijke verbetertermijn is. Dat is ons niet duidelijk. Op
basis van de wet kan de Minister immers al vanaf dag één beginnen met
het treffen van maatregelen. Scholen hebben recht op een redelijke
verbetertermijn, maar die hoeft niet minimaal een jaar te duren. Aan wie
ligt het dan dat scholen volgens de regering te lang de status «zeer zwak»
behouden? Leidt dit voorstel niet juist tot minder ruimte voor maatwerk
en doortastende maatregelen?
De inspectie hanteert op basis van haar kennis en expertise een verbetertermijn van twee jaar. Het is de SGP nog niet duidelijk welke inhoudelijke
argumenten noodzaken tot beperking. Van de zeer zwakke scholen
verbetert juist 85% binnen de termijn van twee jaar. Hoe verstandig is het,
vanuit financieel en onderwijskundig oogpunt – maar er zijn ook andere
factoren die hierbij een rol spelen – om scholen die nu binnen twee jaar
verbeteren, in de toekomst na een jaar te sluiten? Of is dat niet de
bedoeling?
De SGP komt bij dit voorstel nog niet verder dan de indruk dat de
formuleringen, de consistentie en de congruentie wat meer aandacht
verdienen. Afsluitend zou ik daar nadrukkelijk op willen aandringen, zodat
wij een goed beleid hebben ten aanzien van zeer zwakke scholen, werkend
en denkend vanuit het bieden van kansen, maar ook vanuit het stellen van
stevige eisen.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Elk kind moet op een school zitten
waar goed onderwijs wordt gegeven. Scholen die zeer zwak zijn, moeten
zo snel mogelijk de onderwijskwaliteit op orde zien te krijgen. Slecht
onderwijs is niet in het belang van de kinderen, die alle kansen verdienen
om het beste uit zichzelf te halen. De verbetertermijn van zeer zwakke
scholen moet daarom worden verkort, zodat kinderen niet, of zo kort
mogelijk, te maken hebben met slecht onderwijs. De verbetertermijn van
een jaar vindt de Partij van de Arbeid redelijk. Wij stellen het belang van
de kinderen centraal. De school is dan immers al twee keer, twee jaar
lang, nadrukkelijk gewezen op het feit dat de kwaliteit niet op orde is. Een
school die in 2014 zeer zwak is, heeft in 2012 al een attendering gehad en
in 2013 een waarschuwing. In feite heeft deze school al twee jaar de tijd
gehad om aan de verbetering van het onderwijs te werken. Als je het al
twee jaar hebt zien aankomen, heb je echt nog maar één jaar nodig om
met een stevige verbeteraanpak je onderwijs te verbeteren. De Partij van
de Arbeid is dan ook voorstander van dit wetsvoorstel, dat ervoor zorgt
dat scholen zich binnen deze redelijke termijn verbeteren. De termijn
wordt conform het regeerakkoord vastgesteld op een jaar. Hiervoor wordt
de Wet op het onderwijstoezicht gewijzigd.
Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de opmerkingen van collega Straus over
speciaal onderwijs en over de ouders. Ik vind dat zij twee terechte punten
aansnijdt. Ik hoor daarop graag een reactie van de Staatssecretaris, zodat
wij ervoor kunnen zorgen dat leerlingen, of zij nu in het speciaal onderwijs
of in het regulier onderwijs zitten, zo kort mogelijk worden blootgesteld
aan slechte onderwijskwaliteit. Dat ondersteunen wij graag.
Mevrouw Siderius (SP): Ik heb nog wel een vraag aan de Partij van de
Arbeid. Wat het verkorten van de verbetertermijn betreft: ik denk dat
iedereen vindt dat wij ervoor moeten zorgen dat een zeer zwakke school

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

5

zo snel mogelijk beter gaat presteren. Er is echter volgens mij een
onderliggend probleem, te weten de beoordeling door de inspectie. De
inspectie kijkt naar de resultaten van de Cito-toets in groep 8. Het
probleem is, dat vooral wordt gekeken naar meerkeuzevragen. Rekenen
wordt dan wel helemaal meegenomen, maar taal, bijvoorbeeld spreken,
lezen en schrijven, kun je niet vatten in meerkeuzevragen. Dat wordt niet
meegerekend als Cito zo’n school gaat beoordelen vanachter het
beeldscherm. Zou het niet goed zijn om te bezien of wij op een of andere
manier een proef kunnen starten, waarbij wij de onderwijsinspectie
vragen hoe wij dat soort onderdelen van de toetsing kunnen meenemen
om te beoordelen of een school zwak, zeer zwak, of misschien ook wel
goed is?
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik constateer dat collega Siderius en ik niet van
mening verschillen over de termijn van een jaar. Zij vraagt zich af waar je
de kwaliteit eigenlijk aan toetst. Ik ben het helemaal met haar eens dat dit
meer is dan alleen de Cito-toets en de leerresultaten. Zo heb ik het
voorstel ook gelezen, namelijk dat onderwijskwaliteit zowel de
opbrengsten als het onderwijsproces behelst. Dat is de reden waarom wij
het voorstel steunen. Verder ben ik benieuwd naar een reactie van de
Staatssecretaris op haar vraag.
Mevrouw Siderius (SP): Ik heb begrepen dat de onderwijsinspectie in de
eerste twee jaar, waarin het gaat om de attendering en de waarschuwing,
alleen vanachter het beeldscherm kijkt naar de Cito-resultaten in groep 8,
voordat een school in dat derde jaar komt waarin onderzoek wordt
gedaan of het een zeer zwakke school betreft. Het rolt gewoon uit de
computer. Volgens mij zouden wij in die fase al moeten bezien of het
anders kan. Het ondersteuningsaanbod, met de vliegende brigades
waaraan zojuist werd gerefereerd, werkt blijkbaar heel goed. Dan zou het
toch zonde zijn als wij een school twee jaar laten doormodderen zonder
dat er wordt ingegrepen, en dan in het derde jaar pas een keer gaan kijken
of er op die school nog andere omgevingsfactoren zijn? Ik vraag de
woordvoerder van de Partij van de Arbeid: gaat u ons daarin steunen en
ziet u daar meerwaarde in?
Mevrouw Ypma (PvdA): Als het zo is dat er alleen naar de Cito-resultaten
wordt gekeken, heeft mevrouw Siderius een punt. Voor zover ik weet, is
dat niet het geval. Nogmaals, ik hoor daarop graag een reactie van de
Staatssecretaris. Ik ben het met mevrouw Siderius eens dat je zo’n
vliegende brigade zo snel mogelijk moet inzetten om de boel op orde te
krijgen, want het gaat erom dat ieder kind goed onderwijs krijgt. Daarbij
gaat het inderdaad om meer dan alleen de leerresultaten. Het gaat juist
ook om het onderwijsproces.
Mevrouw Siderius (SP): Voorzitter. Op 20 november stuurde de Staatssecretaris een persbericht de wereld in. Voor het eerst in de geschiedenis
werd een basisschool in Amsterdam op basis van ernstig en langdurig
tekortschieten in kwaliteit gesloten. Met dit wetsvoorstel krijgen zeer
zwakke scholen nog maar een jaar de tijd om te verbeteren. Daarna is het
gewoon over en uit en wordt de school gesloten. Betekent dit
wetsvoorstel dat wij in de toekomst meer van dit soort persberichten van
de Staatssecretaris kunnen verwachten? Of – en dat is de vraag waar wij
een beetje tegenaan hikken – is het gewoon een beetje spierballentaal?
Het aantal zeer zwakke scholen is gelukkig drastisch gedaald. Er waren
begin 2014 nog maar zestien zeer zwakke scholen in het basisonderwijs en
nog maar acht in het voortgezet onderwijs. Goed onderwijs is vaak de
verdienste van de leerkracht en van de school. Daarnaast is het ondersteuningsaanbod aan scholen onmiskenbaar succesvol gebleken. Dit loopt
door tot 2017. Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om dit structureel te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

6

maken? Nu is het onderdeel van het sectorakkoord, maar het zou mooi
zijn als we zouden vastleggen dat wij dit blijven doen, omdat het zo
succesvol is. Preventief handelen verdient volgens de SP de voorkeur, als
er wettelijke of onderwijskundige tekorten op een school worden
gesignaleerd.
De vraag die bij mijn fractie centraal staat, is: toetst de inspectie op dit
moment wel op de juiste zaken en kan daarmee een gefundeerd oordeel
worden gegeven over de vraag of een school zwak is of zeer zwak? De SP
heeft daar zo haar bedenkingen over, en wel om het volgende. De
zogenaamde leeropbrengsten zijn een belangrijke factor. Het gaat dan om
de resultaten van de verplichte eindtoets van Cito. De eindtoets in het
basisonderwijs toetst alleen de onderdelen waarover meerkeuzevragen
kunnen worden gesteld. Cito toetst dus nog niet de helft van het totale
aanbod, maar alleen begrijpend lezen, spelling en grammatica. Luisteren,
spreken en het maken van teksten worden niet getoetst. Op basis van de
Cito-toetsen kan dus niet worden gezegd dat het gehele taalonderwijs
goed of slecht is. Dan kun je in onze optiek ook niet stellen dat een school
zeer zwak is. Graag krijg ik op dit punt een reactie van de Staatssecretaris,
want eenzijdige gerichtheid op Cito-scores lijkt ons een beetje schijnveiligheid te bieden.
Bovendien zullen scholen zich aanpassen aan de eisen van verantwoording en controle in plaats van andersom. Wie een aap wil zien
dansen, lukt dat. Wij hebben in Nederland een beeldscherminspectie
gecreëerd. Vanuit Den Haag wordt vanachter een bureau een attendering
of waarschuwing verzonden op basis van toetsresultaten in groep 8 voor
taal en rekenen. De school is echter meer dan een gemiddelde toetsuitslag
voor taal en rekenen. Ik noem: je eigen talenten ontplooien, sociale
vaardigheden leren, bewegingsonderwijs, filosofie, creatieve vakken. Het
probleem is dat de school zich gedwongen ziet, het lesprogramma
eenzijdig in te richten op het meetprogramma van de inspectie. Dat zou
toch een verschraling zijn van het onderwijs? Mijn vraag is, hoe de
Staatssecretaris daartegenaan kijkt.
Kan de Staatssecretaris uitsluiten dat kleine scholen op statistische
gronden een grotere kans hebben om als zeer zwak te worden beoordeeld
dan grotere scholen? Is de inspectie met het huidige toezichtskader in
staat om genoeg rekening te houden met de achtergrond van de
leerlingen op de school? Uit verschillende onderzoeken blijkt dat daar
nogal wat discussie over is. Ongeveer 80% van de factoren die het
onderwijssucces bepalen, liggen buiten de invloedssfeer van de school.
Dit heeft te maken met de leerling en zijn achtergrond. Om de toegevoegde waarde van de school te kunnen bepalen, moet je dus eigenlijk
inzicht hebben in die overige 80%. De overheid beschikt echter slechts
over gegevens over het opleidingsniveau van een deel van de ouders. Het
verband tussen het opleidingsniveau van de ouders en het schoolsucces
is volgens wetenschappers onvoldoende basis voor een zorgvuldige
correctie. Op basis hiervan komen wetenschappers, de Onderwijsraad en
Cito tot de conclusie dat gemiddelde opbrengsten geen maat zijn voor het
bepalen van de onderwijskwaliteit van een school. Graag hoor ik van de
Staatssecretaris wat zijn reactie hierop is. Is hij het eens met deze
wetenschappers, de Onderwijsraad en Cito, of zegt hij: het klopt niet? Ik
ben daar wel benieuwd naar.
Kortom, mijn fractie heeft nog wel twijfels en vragen. Wij zouden graag
meer willen inzetten op preventie en samenwerking. De inspectie moet op
basis van de signalen uit de school het gesprek aangaan met het
schoolteam of met individuele leraren. Nu oefent de inspectie elk jaar
beeldschermtoezicht uit, maar dat is wat ons betreft een beetje te
eenzijdig en te veel gebaseerd op de Cito-toets. De SP zou graag een proef
willen starten met een andere manier van beoordelen door de inspectie,
in nauwere samenwerking met de beroepsgroep en enkele toonaangevende wetenschappers. In de proef worden meerdere evaluatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

7

instrumenten in samenhang gehanteerd. Zo wordt onderzocht of extra
leerlinginformatie kan worden gewogen bij de beoordeling. Te denken valt
aan de sociaal-economische en maatschappelijke positie van een leerling,
informatie over de thuistaal, de motivatie, de werkhouding en noem maar
op. Scholen die door de inspectie als zeer zwak worden beoordeeld,
zouden de mogelijkheid voor een second opnion van een onafhankelijk
instituut moeten krijgen. Ook deze tweede beoordeling zou dan aan de
Minister moeten worden voorgelegd, voordat zij de beslissing neemt om
de school te sluiten.
De SP ziet graag dat wij scholen weer de ruimte geven om leerlingen te
begeleiden en te onderwijzen in hun brede ontwikkeling. Het is wat ons
betreft tijd om te stoppen met het toetscircus en de competentie- en
prestatieafspraken. Het zou goed zijn om wat meer vertrouwen te geven
aan de professional. Wij moeten gaan voor een trendbreuk, waarmee wij
afrekenen met de afrekencultuur.
Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Volgens mij zijn wij sinds een paar
jaar op een spannende zoektocht. Aan de ene kant maken wij ons
natuurlijk zorgen over de kwaliteit van het onderwijs. Het is altijd goed als
de politiek dat doet. Tegelijkertijd is heel prominent en pregnant de vraag
aan de orde wat dan kwaliteit is. Daar zijn al heel veel verstandige
woorden over gezegd. Er ligt een interessant wetsvoorstel, waarin staat
dat er een duidelijker scheiding moet komen tussen datgene waarop de
inspectie beoordeelt en datgene waarover de inspectie adviseert. Ik heb
het over het voorstel van de SGP, mede ingediend door D66 en het CDA.
Dat zijn drie ontwikkelingen die momenteel spelen. In die omgeving
praten wij nu over dit wetsvoorstel.
Het sluiten van een school is een zeer ingrijpende maatregel: voor de
leraren, voor de ouders, maar vooral ook voor de kinderen. Tegelijkertijd
is het onacceptabel dat kinderen jarenlang slecht onderwijs krijgen en
daardoor hun talenten niet goed kunnen ontwikkelen. Het voorkomen van
dergelijke situaties was dan ook de inzet van de motie-Pechtold, waarin
werd gesteld dat ieder kind recht heeft op kwalitatief goed onderwijs en
waarin werd gevraagd om een aanvalsplan, zodat scholen nooit langer
dan een jaar het predicaat zeer zwak zouden hebben. Het liefst zou dat
uiteraard moeten gebeuren door verbetering van het onderwijs op de
scholen. Met dit wetsvoorstel wordt het des te belangrijker dat er
vroegtijdig wordt begonnen met het verbeteren van de kwaliteit van het
onderwijs als de resultaten teruglopen. Daarbij wordt het ook steeds
belangrijker dat er een sterke medezeggenschapsraad op de school
aanwezig is. Gaat de Staatssecretaris dat ook meenemen in de communicatie over deze wetswijziging?
Mocht er toch geen verbetering komen, dan moet het mogelijk zijn om
een schoolbestuur te vervangen of een school te sluiten. Met dit
wetsvoorstel komt er meer duidelijkheid over het proces rond deze
ultieme sanctie. Langs die weg kan de kwaliteit van een school op tijd
worden bijgestuurd en krijgen de leerlingen sneller goed onderwijs.
Allereerst moet er dan duidelijkheid komen over de criteria waarop een
school als zeer zwak wordt beoordeeld. Dit begint met de constatering dat
er op de school sprake is van onvoldoende leerresultaten. De inspectie
gebruikt daarvoor echter vaak relatieve normen. Is het niet zo dat er dus
altijd zwakke scholen zullen zijn, omdat er gekeken wordt naar gemiddelden? Naar de mening van mijn fractie is dat met name in het voortgezet onderwijs het geval.
Vervolgens kijkt de inspectie naar de kwaliteit van het onderwijs voor
zover dat mogelijk is. Het moet voor scholen en leraren volstrekt duidelijk
zijn wat de inspectie van hen vraagt. Daarom is D66 mede-indiener van
een wetsvoorstel van de SGP over een heldere scheiding tussen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

8

beoordelende rol van de inspectie enerzijds en de adviserende rol van de
inspectie anderzijds. Dat wetsvoorstel ligt nu voor advies bij de Onderwijsraad. Het lijkt mij goed voor de uitvoering van dit wetsvoorstel als ook
het wetsvoorstel over de inspectie zo snel mogelijk wordt behandeld.
Ook is er de afgelopen tijd veel discussie geweest over de vraag wat dan
goed onderwijs is. Hoe kan de inspectie daarover een goed oordeel
vellen? Ik verwees er zojuist al naar: er zijn al wijze dingen over gezegd. Ik
ga dat niet allemaal herhalen, maar die discussie gaat veel meer over de
toegevoegde waarde die een school weet te creëren dan over beeldschermgegevens of iets anders. Ik ben het wat dat betreft helemaal eens
met mevrouw Siderius.
Wat gebeurt er in de school? Dat is een vraag die gesteld zou kunnen
worden. Op welke manier worden leerlingen gestimuleerd en begeleid?
Welke keuzes heeft een school gemaakt en waarom? Hoe werkt de school
aan de ontwikkeling van de talenten van elk individueel kind? Welke
interventie zet een school in voor kinderen die het net niet redden? Op
welke manier leren schoolbesturen en docenten van hun eigen beleid en
hun praktijk?
Goed onderwijstoezicht kijkt naar wat het beleid oplevert in termen van
toegevoegde waarde. Dat resultaat is niet altijd meetbaar, maar wel altijd
waarneembaar. Dat vraagt inderdaad om een benadering door de
inspectie die wellicht op een aantal punten anders is. De inspectie is daar
natuurlijk zelf ook naar op zoek. Op dit thema zijn enkele pilots gestart, die
laten zien dat het in het primair onderwijs mogelijk is om leergroei en
toegevoegde waarde in kaart te brengen. Dat is bemoedigend, maar
sindsdien is daar weinig meer van vernomen. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is: wat is de huidige stand van zaken rond dit initiatief?
Ook is er nog onduidelijkheid over de vraag wanneer een school als zeer
zwak wordt aangemerkt. De heer Bisschop heeft dit al aan de orde
gesteld, maar ik doe dat ook nog even kort. Kan een school alleen het
predicaat zeer zwak krijgen als zowel de onderwijsresultaten als het
onderwijsleerproces onvoldoende zijn, of kan dit ook als de onderwijsresultaten onvoldoende zijn, maar het onderwijsleerproces verder in orde
is? Is de Staatssecretaris het met mij eens dat, als het onderwijsleerproces
op orde is, een school nooit het predicaat zeer zwak mag krijgen?
Mijn laatste vraag gaat over de scholen op de BES-eilanden: geldt dit
wetsvoorstel ook voor zwakke scholen op de BES-eilanden?
Voorzitter: Van Meenen
De voorzitter: Op verzoek van de Staatssecretaris schors ik de vergadering tot 10.45 uur. Ik wijs de leden erop dat er waarschijnlijk om 11.15
uur een extra regeling van werkzaamheden is.
De vergadering wordt van 10.35 uur tot 10.45 uur geschorst.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Ieder jaar ontvangen duizenden
ouders het bericht dat de school waar hun kind naartoe gaat, een zeer
zwakke school is. Je moet je voorstellen wat er dan gebeurt aan de
keukentafel thuis. Ik denk dat heel veel ouders zich dan afvragen: wat is
dat eigenlijk, een zeer zwakke school? Hoe heeft dit nu kunnen gebeuren?
En vooral: hoe lang gaat dit nog duren en wat is nu precies de consequentie voor mijn kind en voor zijn of haar toekomst? Ik ben het helemaal
eens met wat mevrouw Straus hierover zei, namelijk dat ieder kind op een
zeer zwakke school er een te veel is. Volgens mij wordt dat breed gedeeld
door alle woordvoerders in deze commissie. Ik ervaar brede steun voor de
hele operatie waarbij wij het aantal zwakke en zeer zwakke scholen aan
het terugdringen zijn en waarbij wij bereid zijn om desnoods de ultieme
consequentie te trekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

9

Het antwoord op de vraag «wat betekent dit nu voor de toekomst van mijn
kind?» is eigenlijk even simpel als indringend. Het betekent gewoon dat
kinderen die naar een zeer zwakke school gaan, kansen worden
ontnomen. Als je kind naar een basisschool gaat, betekent dit dat de kans
op een veel lager advies dan wat een kind zou kunnen, heel erg groot is.
In het voortgezet onderwijs halen kinderen bijvoorbeeld een
havo-diploma, terwijl zij misschien met beter onderwijs gemakkelijk het
vwo hadden kunnen doen. Leerlingen lopen kennisachterstand op. Zij
krijgen slecht les en leren minder. De kans op uitval is groter. Met andere
woorden: zeer zwak onderwijs heeft negatieve effecten op leerlingen,
waarvan zij nog jaren last hebben.
Het vervelende met onderwijs is, dat je het niet even één, twee, drie
overdoet. Het heeft direct definitief gevolgen voor de rest van je leven. Als
daar überhaupt gelegenheid toe hebt, moet je dat dus een keer zien in te
halen. Met andere woorden: er is in mijn ogen alle reden om hier iets aan
te doen.
Op de vraag wat een zwakke school dan precies is, zou je ook een heel
eenvoudig antwoord kunnen geven. Het is namelijk een school waar
slecht les wordt gegeven, waar niet alleen de leerresultaten achterblijven,
maar waar ook het leerproces niet op orde is. Het is altijd een combinatie
van die twee. Hoe heeft het dan zover kunnen komen? In mijn ogen komt
het door het slecht runnen van een school. Je mag van professionals in
het onderwijs verwachten dat zij alert zijn, dat zij de ontwikkeling van de
kinderen bijhouden en waar nodig daar extra op inzetten en bijsturen. Een
school die het zover heeft laten komen dat deze zeer zwak is, heeft in mijn
ogen geen excuus. Die school moet zo snel mogelijk verbeteren. Wij
grijpen niet onmiddellijk naar het allerzwaarste instrument, maar ik vind
dat je van iedere school mag eisen dat deze zich zo snel mogelijk
verbetert. Als het niet gebeurt, bijvoorbeeld omdat een schoolbestuur de
ernst van de zaak niet inziet – dat komen wij tegen – of omdat een
schoolbestuur niet in staat is om te verbeteren – dat komen wij ook
tegen – moet je op een gegeven moment zeggen: het is genoeg, wij
stellen onze leerlingen niet langer bloot aan slecht onderwijs. Dat is
vreselijk ingrijpend, want dan gaan de deuren dicht, maar dan kunnen de
kinderen tenminste naar een school waar wel goed onderwijs wordt
gegeven.
Met dit wetsvoorstel korten wij de periode van dit proces met een jaar in.
Ik zal straks nog iets zeggen over termijnen en over de vraag of scholen
voldoende kans krijgen om zich te verbeteren. In mijn ogen is dat in ruim
voldoende mate het geval. Ik vind dat je na drie jaar mag zeggen: u bent
zeer zwak, dus u moet nu zeer rapido verbeteren, want anders komt het
einde voor de school in zicht.
Wij geven hiermee uitvoering aan de motie-Pechtold. Er zijn ook al eerder
trajecten in gang gezet om scholen te ondersteunen om er snel weer
bovenop te komen. Als je kijkt naar de resultaten, zie je dat het er goed
uitziet. Het aantal zwakke en zeer zwakke scholen is enorm teruggedrongen. Ook dat vind ik een compliment waard aan iedereen in het
onderwijs. Wij hebben met een aantal dingen te maken, zoals betere
ondersteuning. Ik noem de vliegende brigades, waarnaar de heer
Bisschop verwees. Je ziet vaak dat scholen, als zij zwak of zeer zwak
worden, heel graag beter willen worden, maar soms niet precies weten
hoe dat moet. Dan zijn ondersteuning, ervaring en deskundigheid daarbij
soms zeer welkom.
Wat ook helpt, is dat er eerder aan de bel wordt getrokken. Mevrouw
Straus had het in haar inbreng over de «early warning», waarbij scholen
sneller en indringender van de inspectie te horen krijgen dat het niet goed
gaat, in de trant van: onderschat het niet, wees niet te lichtzinnig, maar ga
nu al beginnen met verbeteren. Dat helpt enorm. Ik denk dat het ook helpt
– in preventieve zin, zeg ik tegen mevrouw Siderius – dat je er helder over
bent dat er altijd een stok achter de deur is. Het is niet een kwestie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

10

goede intenties, in de trant van «we doen ons best en dan zien wij wel hoe
lang het duurt». Nee, als het niet binnen een bepaalde termijn weer op
orde is of er in ieder geval een kentering is in de ontwikkeling, moet je
soms overgaan tot sluiten. Ik heb het al eerder gezegd en doe het hier nu
weer in het debat: iedere slechte school die wordt gesloten, maakt het
onderwijs in Nederland beter. Gelukkig komt het er niet al te vaak van. Als
wij scholen sluiten, doen wij dat niet voor onze lol. Het is een enorme
operatie voor de ouders en de kinderen. Vaak moeten wij met gemeenten
dan bezien waar we een alternatieve school kunnen vinden. Maar ik vind
dat je wel bereid moet zijn om het te doen.
Als dan de vraag wordt gesteld of wij meer persberichten krijgen zoals
onlangs over die school in Amsterdam, dan zeg ik dat ik dat niet kan
uitsluiten. Sterker nog, misschien gaan wij in de toekomst nog wel eerder
ingrijpen dan wij in het verleden bijvoorbeeld met de evangelische
scholen hebben gedaan. Kijk naar de geschiedenis: zwak, zwak, zeer zwak,
dan weer terug naar zwak en dan weer op het randje... Op een gegeven
moment is de maat vol. Dan moet je zeggen: punt; de school heeft de
kans gehad en nu gaan de kinderen naar een school waar zij wel goed
onderwijs krijgen. Voor hetzelfde geld zitten zij de hele tijd op een school
waar het onderwijs onder de maat is. Ik gun kinderen zo graag het beste
onderwijs. Met dit wetsvoorstel wordt de termijn dus verkort.
Ik zei het al: dit wetsvoorstel sluit in mijn ogen naadloos aan op de in 2009
ingediende motie-Pechtold. Die ging eigenlijk over twee zaken. Allereerst
werd de regering opgeroepen, de scholen te ondersteunen. Dat doen we,
samen met de sectorraden: de PO-Raad en de VO-raad. Er is een
ondersteuningsaanbod dat in de sectorakkoorden weer is verlengd. Tegen
mevrouw Siderius zeg ik: als het moment daar is, moet je bezien hoeveel
zeer zwakke scholen er nog zijn en of er nog redenen zijn om het
ondersteuningsaanbod voort te zetten. Vooralsnog hebben wij dit voor de
zeer zwakke en zwakke scholen voortgezet, met enige drang. Er is geen
enkel excuus voor een zeer zwakke school om dit soort verbetertrajecten
te weigeren. Wij bieden dit soort steun ook aan scholen die weliswaar net
aan de goede kant van de streep zitten, maar waarvan wij weten dat er
veel meer ruimte is voor verbetering, omdat wij zien dat het effect ervan
in positieve zin zo groot is.
Mevrouw Siderius (SP): Ik denk dat wij het erover eens zijn dat het
ondersteuningsaanbod door middel van de «vliegende brigades» of hoe
zij ook mogen heten, blijkbaar preventief heel goed werkt en dat daardoor
het aantal zeer zwakke scholen enorm is teruggedrongen. Zij kunnen
preventief ingrijpen, ook op het moment dat een school nog niet zeer
zwak is, maar bijvoorbeeld alleen als zwak wordt beoordeeld. Daarom
verbaast het mij dat de Staatssecretaris nu zegt: wij moeten in 2017 maar
kijken hoeveel zeer zwakke scholen wij op dat moment hebben. Dat is
natuurlijk een beetje het paard achter de wagen spannen. Volgens mij is
dit een goed preventief middel en moeten wij met elkaar hier zeggen: het
werkt goed, dus laten wij het structureel maken, zodat wij ervoor zorgen
dat zwakke scholen niet afglijden naar de status van zeer zwakke school.
Dat wil de Staatssecretaris voorkomen, dat wil de SP voorkomen en
volgens mij wil iedereen hier dat voorkomen. Laten wij gewoon met
elkaar afspreken om het structureel te gaan maken, dan hebben wij dat in
ieder geval goed geborgd.
Staatssecretaris Dekker: Ik denk dat ik mevrouw Siderius gerust kan
stellen, in de zin dat dit wat mij betreft voor zwakke en zeer zwakke
scholen structureel wordt gemaakt en dat er structurele financiering voor
is. Maar een sectorakkoord spreek je altijd af voor een bepaalde periode.
Als die periode voorbij is, houdt de wereld niet op te bestaan. Ik vind wel
dat wij voor die periode helder moeten zijn over onze ambitie als het gaat
om het terugdringen van het aantal zwakke en zeer zwakke scholen. Als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

11

wij daarin slagen en zeggen «wij gaan naar nul», dan vind ik dat een hoge
ambitie. Dan is het niet zo dat, als er daarna nog eens een zwakke of zeer
zwakke school ontstaat, deze niet op die ondersteuning kan rekenen.
Mevrouw Siderius (SP): Het antwoord van de Staatssecretaris blijft dus
dat wij, telkens als het sectorakkoord afloopt, dit er opnieuw in zetten. Dat
weten wij blijkbaar van elkaar; dat spreekt de Staatssecretaris hier uit. Wij
hebben het min of meer structureel gemaakt, maar wij gaan toch weer
elke keer na afloop van de termijn bedenken of wij dat opnieuw moeten
opschrijven. Dat is natuurlijk een beetje raar, dus mijn vraag blijft echt:
kunnen wij niet zeggen dat dit zo belangrijk is dat het gewoon structureel
moet worden vastgelegd? Wij moeten dit niet elke keer bij elk sectorakkoord weer met elkaar afspreken. Dat is gewoon niet nodig. Het is
onzinnig en overbodig.
Staatssecretaris Dekker: Mijn poging om mevrouw Siderius gerust te
stellen, is niet geslaagd, merk ik, dus ik ga het nog een keer proberen. In
het sectorakkoord maken wij met het onderwijs heldere afspraken, ook
over de resultaten die moeten worden geleverd en over de ambitie die wij
hebben, namelijk het terugdringen van alle zwakke en zeer zwakke
scholen. Dat is hetgeen wij in het sectorakkoord hebben afgesproken. De
ondersteuningsstructuur houdt niet op als het sectorakkoord in 2017
afloopt. Die loopt daarna nog door naar 2020. Wat mij betreft gaat het
gewoon door; er is structurele financiering voor. U mag erop rekenen dat
ik, of mijn opvolger na deze kabinetsperiode, daarmee doorga. Ik kan mij
niet voorstellen dat er een Staatssecretaris of Minister van onderwijs komt
die zegt: ik vind zwakke of zeer zwakke scholen geen probleem. Als wij
weten dat dit effectieve methodes zijn om een en ander snel terug te
dringen en scholen er gauw bovenop te krijgen, denk ik dat het niet snel
ter discussie zal staan. Niet wat betreft de aanpak, maar ook niet in
financiële zin.
Dan kom ik nu op de vraag hoe het proces eruit ziet en welke tijdslijn
precies wordt gehanteerd. Laat ik eerst ingaan op de vraag wanneer een
school als zeer zwak wordt beoordeeld. Ik doe dat ook in antwoord op de
vraag van de heer Bisschop. Een school wordt als zeer zwak aangemerkt
als er twee dingen aan de hand zijn, namelijk als er leerachterstanden
blijven bestaan en als het leerproces niet op orde is. Als een school
onvoldoende leerresultaten heeft, maar bij onderzoek door de inspectie
blijkt dat het leerproces op orde is, zal een school niet als zeer zwak
worden aangemerkt; dan blijft de school zwak. De school moet dan nog
wel iets doen aan de leerresultaten, maar vaak hebben wij er dan
voldoende vertrouwen in dat de school dat, met de ondersteuning die zij
krijgt, gaat bereiken.
Andersom kan ook. Het kan zo zijn dat een school redelijke leerresultaten
heeft, maar dat bij periodiek toezicht door de inspectie blijkt dat het
leerproces niet op orde is. Het toezicht van de inspectie is risicogericht. De
inspectie bezoekt scholen niet jaarlijks, maar op basis van de leerresultaten aan de hand van de Cito-toets, dan wel na signalen van ouders of
leraren dat er op een school iets aan de hand is. Dan gaat de inspectie er
vaak al eerder op af. Als dat het geval is, wordt een school niet zeer zwak,
maar kan deze wel zwak worden, omdat wij dan zeggen; er is toch wel het
een en ander aan de hand. Het schoolklimaat is bijvoorbeeld niet op orde
of het didactisch handelen; noem het allemaal maar op.
Dit raakt direct een beetje aan de hele discussie over de vraag waar de
inspectie precies naar zou moeten kijken. Ik kijk ook uit naar het debat
over het initiatiefwetsvoorstel dat de heer Bisschop samen met de heer
Van Meenen en de heer Rog heeft ingediend. Het gaat dan om de vraag of
je alleen naar harde deugdelijkheidseisen kijkt, of ook breder naar
kwaliteitseisen. Voor een deel is dat een juridische discussie, die wij
misschien dan maar moeten voeren. Ik vind het heel belangrijk, juist om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

12

te voorkomen dat wij een beeldscherminspectie krijgen, zeg ik tegen
mevrouw Siderius, dat wij niet alleen kijken naar de Cito-uitslag. Is die
gecorrigeerd voor achterstandsleerlingen? Dat gebeurt overigens wel. Er
zijn allerlei berekeningsmodellen waarbij een en ander in context wordt
geplaatst. Wij moeten ook niet alleen maar kijken naar leerresultaten of
alleen maar bezien of leraren al dan niet bevoegd zijn. Het is belangrijk dat
wij breder kijken, in de trant van: wat gebeurt er nu in de klas? Hoe ziet het
proces eruit? Hoe is het schoolklimaat? Et cetera, et cetera. Bij kwaliteit
gaat het om zo veel meer dan alleen datgene wat je op basis van de
formele zaken kunt meten. Dat is precies wat de inspectie op dit moment
doet en ik wil dat graag in de toekomst behouden. Ik loop niet vooruit op
de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel, maar dit zal een van de
aandachtspunten zijn die dan naar voren komen.
De heer Bisschop (SGP): Ik denk niet dat er verschil van mening is over
de aspecten leeropbrengsten en leerproces. Beide zijn buitengewoon
fundamentele zaken voor een goede kwaliteit van het onderwijs. Waar ik
de vinger bij legde, is het volgende. Op het moment dat een overheid
sancties oplegt, verdwijnt naar ons idee de aandacht voor het onderwijsproces als motiveringsgrond te veel uit beeld. Het verzoek is, om daar in
de tekst nog even grondig naar te kijken. Dit moet goed worden verankerd
en het moet consistent zijn met het traject dat eraan vooraf is gegaan. Dat
was eigenlijk de achtergrond van mijn opmerking; niet dat ik een van
beide elementen ter discussie zou willen stellen. Die zijn onlosmakelijk
met goed onderwijs verbonden; dat delen wij.
Staatssecretaris Dekker: Ik denk dat je onderscheid kunt maken tussen
twee zaken. Hoe komt de inspectie tot het oordeel zwak of zeer zwak? Dat
is het eerste punt en daarover heb ik zojuist iets gezegd. Een school wordt
alleen zeer zwak als zowel de resultaten als het onderwijsproces een
minnetje hebben. Het tweede punt is: wat is de juridische grondslag voor
een bekostigingsmaatregel? Waar wij vandaag over praten, is de meest
ultieme bekostigingsmaatregel, namelijk het stopzetten van de bekostiging. In de wet zoek je naar de juridische gronden daarvoor. De
juridische grond voor de stopzetting zit in de leerresultaten, die sinds 2010
als een deugdelijkheidseis in de wet zijn opgenomen. Dit betekent niet dat
wij de bekostiging stopzetten als alleen de leerresultaten achterblijven. Als
het onderwijsproces op orde is, wordt een school nooit zeer zwak, maar
blijft deze altijd hangen op zwak en komt deze nooit in de ultieme fase,
waarbij je de bekostiging moet stopzetten. Ik hoop hiermee in ieder geval
iets van de onduidelijkheid te hebben weggenomen.
De heer Van Meenen vroeg hoe het nu zit met de beoordeling van de
leerresultaten in absolute versus relatieve zin. Is het niet zo dat er altijd in
een bepaalde mate zeer zwakke scholen zullen zijn? Er is in dit opzicht een
verschil tussen het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. In het
basisonderwijs kijken wij naar leerresultaten aan de hand van een
absolute maatstaf. In het voortgezet onderwijs doen wij dat nog niet. Het
is wel de bedoeling dat wij dit vanaf 2016 gaan doen, maar nu is het nog
zo dat er voor drie van de vier indicatoren een relatieve maatstaf geldt. Dit
betekent dat altijd een bepaald deel van de scholen in het voortgezet
onderwijs qua leerresultaten onder de maat zal zijn. Ik zeg daarbij wel dat
dit punt alleen een reden is om een school als zwak te bestempelen, niet
als zeer zwak. Want je wordt pas zeer zwak als je niet alleen onder de maat
bent wat de leerresultaten betreft, maar als bij een onderzoek door de
inspectie ook blijkt dat het hele leerproces niet op orde is. Het zal dus
nooit zo zijn dat je in de laatste categorie «zeer zwak» belandt, alleen op
basis van een relatieve maatstaf. Een van de twee dingen die meetellen is
dus relatief, maar het andere is altijd absoluut. Dan moet je echt je
leerproces niet op orde hebben; niet alleen op één indicator, maar op vier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

13

Dan moet je denken aan didactisch handelen, maar bijvoorbeeld ook aan
veiligheid, schoolklimaat et cetera. Dan is er echt iets aan de hand op de
school.
Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): Even voor de helderheid: ik denk dat de
Staatssecretaris en ik het erover eens zijn dat relatieve normen niet de
voorkeur hebben in dit soort processen. Heb ik goed begrepen dat het de
ambitie van de Staatssecretaris is om in 2016 alleen nog maar met
absolute normen te werken?
Staatssecretaris Dekker: Ja, in alle plannen rond de invoering van het
gedifferentieerd toezicht, waarbij wij de zaken die wij gaan bekijken wat
gaan verbreden, willen wij toewerken naar absolute normen in het
voortgezet onderwijs, naar analogie van het basisonderwijs. Ik denk dat
dit het ook iets secuurder, maar in ieder geval iets eerlijker maakt. Want
stel nu dat wij volgens de ambitie van mevrouw Siderius alle zeer zwakke
en zwakke scholen erbovenop willen helpen, dan moeten wij een absolute
norm hanteren. Er is natuurlijk altijd een onderste 10%.
Voorzitter: Van Meenen
Staatssecretaris Dekker: De heer Bisschop en mevrouw Siderius hebben
ook vragen gesteld over kleine scholen en scholen met geringe leerlingenaantallen. Mevrouw Siderius vroeg of een school, omdat deze klein is,
eerder zwak of zeer zwak is dan een grote school. Het antwoord daarop is
ja en nee. Het antwoord «ja» heeft er betrekking op dat wij weten dat
kleine scholen een groter risico lopen ten opzichte van grote scholen,
omdat zij meer moeite hebben om het schoolproces goed te organiseren.
In de hele discussie rond krimp zien wij dat scholen soms in de knel
geraken om bijvoorbeeld een goede zorgstructuur op school te garanderen voor alle leerlingen naarmate zij kleiner zijn. Dit is op een kleine
school gewoon moeilijker te realiseren dan op een iets grotere school. Het
is geen ijzeren wet, dus het is niet een-op-een, maar het risico is groter.
Dat blijkt uit een aantal onderzoeken.
Het tweede antwoord is «nee»; wij hanteren voor alle scholen dezelfde
meetlat en dezelfde criteria om hen te beoordelen qua leerresultaten en
het leerproces. Als een kleine school, met bijvoorbeeld 30 leerlingen,
goede resultaten laat zien en het leerproces prima op orde heeft, hoeft
zo’n school zich nergens zorgen over te maken.
Mevrouw Siderius (SP): Het antwoord «het is ja en nee» is leuk, maar
daar kan ik niet zo veel mee. Over het idee dat een kleine school het lastig
vindt om het onderwijsproces te organiseren, zijn wij het wel met elkaar
eens, maar er is nog een ander punt. Stel dat een school in groep 8
bijvoorbeeld vijf leerlingen heeft, van wie er twee wat minder presteren
en drie wat beter. Als dan de Cito-toets door de inspectie wordt uitgelezen
achter het beeldscherm, drukt een leerling die wat minder presteert veel
zwaarder op het labeltje zeer zwakke school. Volgens mij moeten wij echt
bezien hoe wij dat kunnen ondervangen. Kan de Staatssecretaris daarop
ingaan en aangeven hoe hij dit gaat ondervangen?
Staatssecretaris Dekker: Mevrouw Siderius was mij net even iets voor,
want dit was precies de vraag die de heer Bisschop stelde. In het geval
van kleine scholen zeggen wij: als je de leerresultaten wilt beoordelen
– het is een kwestie van de N: als die groot genoeg is, zijn er geen
problemen, maar als N klein is, gaan afwijkingen zwaarder tellen – kijken
wij niet over een periode van drie jaar, maar over een termijn van vijf jaar.
Als wij op een gegeven moment de indruk krijgen dat de school zeer zwak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

14

wordt, kijken wij niet alleen bij groep 8, maar soms ook bij groep 7 hoe
het zit met de leerresultaten. Dan kunnen wij een en ander beoordelen
over een iets langere tijdshorizon dan drie jaar. Het betreft een technische
aanpassing in het meten van leerresultaten door de inspectie, om te
corrigeren voor eventuele fluctuaties in groep 8 van zeer kleine scholen.
Mevrouw Siderius (SP): Het is natuurlijk de vraag of het helpt om de
periode te verlengen van drie naar vijf jaar. Je hebt regio’s in Nederland
waar relatief meer kinderen met een leerachterstand zijn, of kinderen met
een beperking, die slechter scoren op bepaalde onderdelen op school. Wij
kennen allemaal de regio’s; er wordt veelvuldig over gesproken, ook bij
onderwerpen die andere ministeries aangaan. Je kunt dan de termijn wel
verlengen, maar dat maakt uiteindelijk niet zo veel uit voor het resultaat.
De vraag is, of dit dan wel de juiste manier van corrigeren is.
Staatssecretaris Dekker: Voor kleine scholen is dit in mijn ogen de juiste
manier van corrigeren, omdat wij voor het andere punt dat mevrouw
Siderius aanroert, dat van de achterstandsleerlingen, voor alle scholen
reguliere correctiemechanismen hebben. Het is niet zo dat de inspectie
zegt dat alle scholen in Nederland, ongeacht in welke wijken of gebieden
zij staan, aan één bepaald Cito-gemiddelde moeten voldoen, in de trant
van: als je erboven zit, ben je goed en als je eronder zit, ben je slecht. Dat
wordt gecorrigeerd naar aantallen achterstandsleerlingen en naar een
aantal andere factoren. Laten wij even de stad Den Haag nemen; die ken ik
toevallig goed. De standaard voor een school in het Benoordenhout ligt
beduidend hoger als het gaat om de Cito-scores dan de standaard voor
een school in de Schilderswijk. Dat heeft met die aantallen en de context
te maken. Dat is voor alle scholen gelijk, groot of klein: waar sta je als
school? Wat voor kleine scholen specifiek geldt, is dat de uitschieters wat
zwaarder meetellen. Je mag echter toch ook van kleine scholen
verwachten dat het aantal uitschieters zich over een periode van vijf jaar
enigszins uitmiddelt. Als dat niet het geval is, wordt er op een gegeven
moment gezegd: deze school is zwak en er is iets aan de hand. Dan komt
de inspectie langs, die een onderzoek gaat doen. De inspectie kijkt dan
veel dieper, ook naar wat er op de school gebeurt. Hoe wordt er les
gegeven en wat is het verhaal achter de cijfers? Als dan de inspectie zegt
dat de afwijking te verklaren is uit de hoge aantallen zorgleerlingen of
andere factoren, is er een reden om de school niet als zeer zwak te
bestempelen.
Mevrouw Siderius (SP): Als vijf jaar lang de uitschieters zwaarder
drukken op het uiteindelijke resultaat, maakt het niet uit of het drie jaar is
of vijf jaar. Als je kijkt naar het gemiddelde, dan zie je dat de uitschieters
even zwaar drukken op de uitkomsten van de toetsresultaten. Ik geloof
echt dat alleen het verlengen van de periode niet het juiste instrument is.
Gemiddeld blijft het dan zo dat de uitschieters even zwaar tellen op de
uiteindelijke resultaten. Het maakt niet uit hoe lang je meet; al doe je het
tien jaar. Het blijft dan natuurlijk even zwaar tellen.
Staatssecretaris Dekker: Er worden twee dingen meegeteld. Het ene is de
achtergrond en het niveau van de leerling die binnenkomt. Is het een
achterstandsleerling? Dat aspect zou voor buurtscholen over de jaren
heen weleens redelijk constant kunnen zijn. Daarnaast heb je op kleine
scholen natuurlijk te maken met een variatie van leerlingen. Soms heb je
een klas met een aantal heel snelle leerlingen en soms heb je een klas met
een aantal heel trage leerlingen. Waar dat bij een grote school redelijk
uitmiddelt, kan dat laatste bij een kleine school betekenen dat het
resultaat plotseling naar beneden gaat. Daarvoor hanteren wij een wat
langere tijdshorizon. Waar het resultaat op een kleine school soms naar
beneden gaat, kan het ook een keer omhoog. Als je een keer een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

15

leerling hebt, schiet ook het gemiddelde omhoog. Het toeval moet wel
heel groot zijn als je vijf jaar achtereen, gecorrigeerd voor de context en
de plaats waar de school gevestigd is, heel zwakke leerlingen hebt die het
gemiddelde enorm naar beneden halen. Als dit al het geval is, komt de
inspectie een keer praten en kijken. Dan kun je als school laten zien wat er
aan de hand is en je verhaal vertellen. Als het dan op orde is, word je
gewoon niet zeer zwak. Met andere woorden: er zijn heel veel waarborgen
ingebouwd om ervoor te zorgen dat wij een school niet zeer lichtzinnig
zeer zwak noemen. Dan zit je echt al in de alarmfase en is er meer aan de
hand.
De voorzitter: Als wiskundeleraar vind ik dit een buitengewoon
interessant onderwerp. Ik ga er straks ook nog iets over zeggen, maar
eerst geef ik het woord aan de heer Bisschop.
De heer Bisschop (SGP): Ik denk dat de procedure zoals de Staatssecretaris deze schetst, zorgvuldig is. Het gaat inderdaad om kleine scholen, die
een verhoogde mate van kwetsbaarheid hebben. De inspectie kan dat tot
een bepaald leerlingenniveau terugvoeren. Dit laat zich verklaren en het
betekent dat je op die manier buitengewoon zorgvuldig een afweging kunt
maken. Daar heb ik best vertrouwen in, maar waar ik de vinger bij legde is
dit: is de eventuele verlenging tot vijf jaar voldoende in de stukken
verankerd? De Staatssecretaris heeft het onderstreept, maar misschien
moet er nog even naar de tekst worden gekeken om ervoor te zorgen dat
voldoende geborgd is dat in bijzondere omstandigheden verlenging
mogelijk is.
Staatssecretaris Dekker: Ik geloof dat ik de heer Bisschop heb overtuigd,
maar mevrouw Siderius niet helemaal, als ik naar haar lichaamstaal kijk.
Ook bij een vijfjaarstermijn kan en mag een inspecteur altijd beredeneerd
afwijken. Als er dan iets aan de hand is, is het mogelijk om aan te passen
aan de context, voor zover dat niet al is gebeurd.
Het is misschien goed dat ik de kwestie van de drie- en vijfjaarstermijn
nog een keer uiteenzet. Gelukkig maken de Handelingen onderdeel uit van
het wetgevingstraject. Voor de wetsgeschiedenis kan daarop worden
teruggegrepen. Als de leerresultaten naar beneden schieten, past de
inspectie bij kleine scholen een bredere tijdshorizon toe, waarbij gekeken
wordt naar vijf leerjaren. wij moeten niet zeggen: bij kleine scholen gaan
wij niet een snel traject in van drie jaar, maar gaan wij eerste eens even
vijf jaar afwachten. Wat vaak gebeurt, is dat de inspectie, als de resultaten
naar beneden gaan, er leerjaren bij gaat halen om aan die vijf te komen.
De inspectie kijkt dan bijvoorbeeld naar het leerjaar daarvoor, in de trant
van: wat zien wij daar? Of de inspectie kijkt naar wat er gebeurt in groep 7.
Dat geeft een heel goede context om uiteindelijk niet op basis van drie,
maar op basis van vijf leerjaren te komen tot een uitspraak of de leerresultaten van leerlingen op niveau zijn of niet.
Mevrouw Straus (VVD): In mijn termijn heb ik gevraagd om in het
voortraject een soort «comply or explain»-procedure toe te passen. Zoals
het nu in de memorie van toelichting staat, lijkt het erop dat de inspectie
de schoolbesturen alleen wijst op dalende leeropbrengsten, maar ik heb
ook begrepen dat de inspectie jaarlijks gesprekken voert met besturen en
dat de constateringen dat de leeropbrengsten teruglopen daarin ook aan
de orde komen. In hoeverre zou in die gesprekken ook de eventuele
verklaring of uitleg kunnen worden meegenomen?
Staatssecretaris Dekker: Zodra het slecht gaat met een school en die
school voor het eerst zwak wordt, gaan wij een traject in van scherper
toezicht, waar een soort escalatie in zit. In het eerste jaar, als de leerresultaten onder de maat zijn, wordt de school daarop gewezen. Dan is er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

16

sprake van een attendering. Dat gebeurt overigens bij heel veel scholen.
In een aantal gevallen zou je kunnen zeggen dat er sprake is van een
incident. Bij veel scholen is de zaak het jaar daarop weer in orde. Dat
scheelt. Bij scholen waar in het tweede achtereenvolgende jaar de
leerresultaten achter blijven, kun je niet langer spreken van een incident.
Dan wordt het echt zorgelijk. Op dat moment vindt er altijd een bestuursgesprek plaats met de inspectie. Aan het bestuur wordt dan gevraagd: wat
zijn jullie aan het doen? Vorig jaar hadden jullie ook al een slechte score,
wat is er sindsdien gebeurd? Het gaat erom dat de inspectie het gevoel
krijgt dat het probleem wordt onderkend en dat er met de juiste mensen
wordt gewerkt om de situatie te verbeteren. Als de inspectie daarover niet
het goede gevoel krijgt, in de zin dat er niet de goede «explanation of
compliance» is, kunnen wij al veel sneller tot die derde stap overgaan. Er
kan dan sprake zijn van een preventief onderzoek. Dit in afwijking van het
normale traject dat wij ingaan. Als wij na twee jaar slechte resultaten het
idee krijgen dat een school heel erg hard aan het werk is, geven wij dat
eerst een kans en gaan wij in het derde jaar de zaak bezien. Als het dan
niet goed is, stellen wij een diepgravend onderzoek in. In de praktijk
passen wij in feite al het mechanisme van «comply or explain» toe. Dit
betekent ook dat wij, als er geen goed verhaal komt, er al eerder met een
preventief onderzoek bovenop kunnen gaan zitten.
Mevrouw Straus (VVD): Ik ben heel blij om dat te horen, maar ik neem
aan dat het ook de andere kant op werkt. Op het moment dat er een
verklaring is, bijvoorbeeld in de trant van «wij zijn een kleine school en wij
hebben toevallig een cohort leerlingen die slechter scoren dan leerlingen
in andere jaren» ga ik ervan uit dat die overweging ook in de beoordeling
wordt meegenomen.
Staatssecretaris Dekker: Dat is een discussie die wij zojuist hadden. Dit
klopt. De context wordt dan altijd meegewogen. Wat niet wordt meegenomen, is wat ik maar even «zwakke excuses» noem. Dat vind ik ook
helemaal terecht. Als je als school echt slechte leerresultaten hebt en zegt
«wij werken er heel hard aan, maar het lukt ons niet», ga je met dit
wetsvoorstel wel eerder voor de bijl. Als een school zeer zwak is, moet
deze er in feite binnen een jaar weer bovenop zijn. Het betekent dan niet
dat je al helemaal klaar bent, maar wel dat je van de status zeer zwak af
moet. Dan moeten of de leerresultaten op orde zijn, of het onderwijsproces moet op orde zijn. Dan ben je weer uit de gevarenzone. Wij
moeten niet eindeloos wachten, door te zeggen: wij geven nog een derde,
vierde of vijfde kans. Op een gegeven moment is de maat vol.
Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): Ik ga even door op het punt dat mevrouw
Siderius opbracht. Natuurlijk is het zo dat, als de aantallen klein zijn, de
invloed van uitschieters omhoog of omlaag heel groot is. De vraag is, of
dit met een verlenging van de termijn wordt voorkomen. Ik zou een
andere suggestie willen doen, die vaak voorkomt in dit soort situaties,
waarin je kijkt naar factoren met een lage waarde N, waarin dus weinig
resultaten beschikbaar zijn. Je zou er ook voor kunnen kiezen om
bijvoorbeeld de laagste 10% en de hoogste 10% van de resultaten niet
mee te tellen. Dat kun je overigens bij alle scholen doen. Daarmee
voorkom je dat scholen ten onrechte in de schijnwerpers komen te staan
in een jaar waarin er wat meer zwakke leerlingen zijn. Andersom voorkom
je ook dat de resultaten van een school worden gecamoufleerd door het
toevallige feit dat er enkele heel goede leerlingen op die school zitten. Dat
is ook een risico. Is dat een suggestie die de Staatssecretaris zou willen
overwegen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

17

Staatssecretaris Dekker: Nu gaan wij heel erg de diepte in als het gaat
om de werkwijze van de inspectie. Ik vind dit overigens altijd zinnige
dingen, dus ik wil best eens bezien wat voor methoden je kunt hanteren
om tot een zo betrouwbaar mogelijke uitspraak te komen. Als je bij kleine
scholen van de hoogste en laagste 10% wilt uitgaan, moet je zo ongeveer
leerlingen in vieren gaan delen. Soms zitten er in groep 8 maar vier of vijf
leerlingen. Als je dan de hoogste en de laagste wegneemt, wordt N wel
heel erg klein. Wat kun je nu doen in je tellingen en wegingen om
statistisch te corrigeren, teneinde toch een betrouwbare uitspraak te
krijgen, ook voor kleine scholen? Suggesties op dat punt vind ik meer dan
nuttig en die zal ik meenemen.
De heer Van Meenen (D66): In het voortgezet onderwijs zijn er voor de
beoordeling gewoon te weinig gegevens. Dat zie je in allerlei ranglijstjes.
Ik begrijp best dat er situaties zijn waarin die 10% ook niet meer helpt,
maar je zou ook kunnen zeggen dat je bij een kleine school altijd even wat
preciezer moet kijken, omdat een gemiddeld leerresultaat daar echt
helemaal niets zegt. Is dat ook nog een mogelijkheid? Wij hebben nogal
wat kleine scholen, zo begrijp ik, maar de vraag is in hoeverre je bij kleine
scholen nog raak schiet als dat nodig is.
Staatssecretaris Dekker: Ik heb de indruk dat we, met alle aanpassingen
die de inspectie doet om ook voor kleine scholen tot een zo betrouwbaar
en zorgvuldig mogelijk beeld te komen van de ontwikkeling van de
leerresultaten, redelijk uit de voeten kunnen. Als wij zouden zeggen «we
gaan bij alle kleine scholen jaarlijks op bezoek», zouden wij de inspectie
moeten verviervoudigen. Nu gebeurt dit eens in de vier jaar. Het zou ook
een enorme last op die kleine scholen leggen. Soms zijn er bij de inspectie
twijfels over de ontwikkelingen bij kleine scholen. Soms zie je de kwaliteit
opeens heel erg omhoog gaan en soms zie je die heel erg naar beneden
gaan. Dat kan een statistische oorzaak hebben, in de vorm van uitschieters
naar boven of naar beneden, maar soms heeft het te maken met het
leerproces. Daar zijn wij bij kleine scholen wel extra alert op. Dat is een
van de redenen waarom ik in de discussie rond de krimp heb aangegeven
dat het zijn van een kleine school als risicofactor moet worden meegenomen in het inspectietoezicht. Dat een school klein is, is voor de
inspectie niet onmiddellijk voldoende reden om ernaartoe te gaan, maar
als er een aantal dingen niet op orde is, is het een van de redenen om
toch wat alerter te zijn.
Voorzitter: Van Meenen
Mevrouw Siderius (SP): Ik ga even door op dit laatste punt. De Staatssecretaris geeft op een vraag van de heer Meenen aan dat hij er wel naar wil
kijken. Vervolgens zegt hij: het is allemaal niet helemaal te voorkomen en
wij kunnen niet voortdurend inspecteurs naar die kleine scholen sturen.
Als de Staatssecretaris dit punt gaat bezien en als hij gaat bezien hoe de
uitschieters in de toetsuitslagen min of meer kunnen worden beperkt, gaat
hij ons dan informeren over de vraag hoe het precies zit en of hij
maatregelen nodig vindt om de beoordeling door de inspectie te
veranderen? Als hij daartoe bereid is, wanneer gaat hij ons daar dan over
informeren?
Staatssecretaris Dekker: Wij hebben een heel mooi traject, te weten
Toezicht 2020. Daarin geven wij het gedifferentieerd toezicht handen en
voeten. Dat heeft te maken met de verschillende categorieën, niet alleen
aan de onderkant, maar ook aan de bovenkant. Het houdt ook een
verbreding in, waarbij wij kijken naar verschillende domeinen, breder dan
alleen leerresultaten. Ik denk dat deze kwestie daar heel mooi in zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

18

kunnen terugkeren. Het gaat over de vraag, hoe de inspectie in Nederland
te werk gaat.
Mevrouw Siderius (SP): Wanneer worden wij daarover dan geïnformeerd? Ik weet niet precies hoe de cyclus is.
Staatssecretaris Dekker: Volgens mij was het debat hierover in het
voorjaar van dit jaar. Wij hebben toen afgesproken dat wij de Kamer
jaarlijks in hetzelfde ritme zouden informeren. U kunt dat dus in het
voorjaar van 2015 verwachten, naast informatie over heel veel andere
dingen, zoals de pilots met gedifferentieerd toezicht. Ook de leerwinst en
de toegevoegde waarde zijn daar onderdeel van. Wij gaan die zaken in de
praktijk meer uitproberen: wat zegt het nu precies en hoe kunnen wij dat
op een eerlijke en zorgvuldige manier toepassen in de onderwijscontext?
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik was laatst op een school die zeer zwak is
geweest. Juist door de hulp van de vliegende brigades is die school er
weer bovenop gekomen. Die school was daar heel trots op, maar men zei
dat het eigenlijk jammer is dat in de jaren voorafgaand aan de periode dat
de school zeer zwak was, alleen werd gefocust op de leerresultaten.
Eigenlijk had in die jaren vaker het gesprek aangegaan moeten worden en
had er meer naar het onderwijsproces moeten worden gekeken, in plaats
van te focussen op leerresultaten. Zou de Staatssecretaris mij willen
zeggen of hij van plan is om op dat punt iets te doen? Hij gaf zojuist aan
dat, als je zwak bent, er vooral naar de leerresultaten worden gekeken en
dat er bij zeer zwakke scholen naar de leerresultaten en het leerproces
wordt gekeken. Mijn oproep is eigenlijk: kan er in de jaren dat een school
zwak is, meer naar het leerproces en naar de verbetercultuur van een
school worden gekeken?
Staatssecretaris Dekker: Dat is een beweging die het hart raakt van
Toezicht 2020. Dat is een beweging die wij zeker inzetten. Bij de vierjaarlijkse bezoeken aan scholen moet er naar meer worden gekeken dan
alleen de leerresultaten. Wij hebben ook met elkaar afgesproken dat wij
toe willen naar meer risicogericht toezicht. In de tussenliggende periodes
houden wij de vinger aan de pols, maar gaan wij niet ieder jaar naar de
school toe, want dat vergt heel veel papierwerk en voorbereiding door de
scholen. De boel staat dan even op zijn kop. In de tussenliggende periodes
beperken wij ons dus wel, maar dat is inherent aan de manier waarop wij
het willen doen. Daartoe hebben wij besloten om de toezichtlast voor
scholen enigszins te beperken. Wij moeten het dan doen op basis van een
aantal indicatoren aan de hand waarvan wij kunnen meten. Dat is in feite
wat er gebeurt. Een afwijking daarbij is, dat ook in de tussenliggende
periodes – bij echt tegenvallende leerresultaten, of bij andersoortige
signalen, zoals van ouders die klagen, van leraren die klagen of van de
gemeente die het gevoel heeft dat het niet de goede kant opgaat – de
inspectie altijd de mogelijkheid heeft om tussentijds op bezoek te gaan en
te kijken naar het verhaal achter de cijfers. Dan doen wij wat mevrouw
Ypma en ik allebei graag willen.
Mevrouw Ypma (PvdA): Wat ik graag zou willen, is dat een school niet
zwak kan worden op basis van alleen de leerresultaten, maar dit slechts
kan gebeuren op basis van leerresultaten én het gesprek over de
verbetercultuur. Is de Staatssecretaris dat met mij eens?
Staatssecretaris Dekker: Dat is echt een afwijking van de procedure die
wij nu hebben. Je kunt nu zwak worden alleen op basis van je leerresultaten, of je kunt zwak worden alleen op basis van je leerproces. Je wordt
zeer zwak als beide niet op orde zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

19

De heer Bisschop stelde ook de vraag over de melding door de inspectie
aan de Minister of aan de Staatssecretaris, als het gaat om po en vo. In
principe heeft de inspectie altijd de mogelijkheid om de bewindspersonen
te informeren. De bewindspersonen van OCW hebben op grond van de
wet altijd de mogelijkheid om in te grijpen. Vaak gaat het dan om lichtere
sancties dan datgene waarover wij vandaag praten. Dan moet je aan
andersoortige bekostigingssancties denken, aan aanwijzingen en aan
bestuurlijk overleg. Waar het hier om gaat, is de ultieme sanctie, namelijk
beëindiging van de bekostiging en verder niets, want wij zeggen dan niet:
«u krijgt nog een tweede kans», of «wij geven u een aanwijzing», of «na
een indringend gesprek verwachten wij dat u het nu echt beter gaat
doen». Wij zeggen gewoon: einde oefening. Dan vind ik ook dat je een
zorgvuldig proces moet hebben, op basis van de wet. Wat wij nu regelen
is dat wij na de attendering in het eerste jaar en de waarschuwing in het
tweede jaar met een bestuurlijk gesprek en «comply or explain» er in het
derde jaar een diepgravend onderzoek plaatsvindt. Als daar dan uit blijkt
dat een onderwijsinstelling niet alleen zwak, maar zeer zwak is, krijgt deze
nog een laatste jaar voor een verbeterkans. Als dat laatste jaar niet wordt
benut of geen resultaten oplevert, wordt dat teruggemeld en kan de
Minister, of in dit geval de Staatssecretaris, de ultieme sanctie toepassen.
Dat is geen wet van Meden en Perzen. Wij kunnen ook afwijken als daar
redenen toe zijn. De inspectie kan bijvoorbeeld zeggen: de school gaat
heel erg de goede kant op en is er bijna. Dan kunnen wij anders beslissen.
In ieder geval is er na dat derde jaar juridisch wel de mogelijkheid om de
bekostiging te beëindigen.
In het verlengde hiervan wil ik graag kort reageren op het amendement
dat door de heer Rog is ingediend. Dat is al voorafgaand aan het debat
gebeurd, maar voor de Handelingen zal ik daar nu op reageren. Wat dit
wetsvoorstel behelst, is dat een school vanaf het moment dat deze te
horen krijgt dat zij zeer zwak is, twaalf maanden de tijd krijgt om er weer
bovenop te komen. Het amendement van de heer Rog strekt ertoe om
daar een schooljaar van te maken. Daar ben ik niet voor, omdat een
schooljaar natuurlijk een vaste ritmiek heeft. Ik ontraad dan ook de
aanneming van het amendement. Als in november een school als zeer
zwak wordt bestempeld, maak je eerst acht maanden van het schooljaar
vol en plak je er daarna nog eens een heel schooljaar aan vast waarbinnen
een school zich zou moeten verbeteren. Dat betekent een forse verlenging
van de verbetertermijn en dat vind ik niet langer in het belang van
kinderen, zeker ook omdat een school niet pas zou moeten beginnen als
deze zeer zwak is. De school moet al twee of drie jaar daarvoor weten dat
zij zich in de gevarenzone bevindt en dan al heel hard aan de slag gaan.
Mevrouw Siderius (SP): De heer Rog is er niet, dus ik zal het voor hem
opnemen. De SP-fractie twijfelt heel erg wat zij met dit amendement aan
moet. Als een school in januari als zeer zwak wordt beoordeeld en de
inspectie in april gaat toetsen, kan ik mij voorstellen dat er dan nog geen
verbetering is. Dan is de tijd misschien juist weer te kort.
Staatssecretaris Dekker: Ik denk dat ik een idee heb waar de twijfel van
mevrouw Siderius vandaan komt. Als je in januari of misschien wel in
maart te horen krijgt dat je zeer zwak bent, is de periode tot aan de
eerstvolgende eindtoets vrij kort, namelijk tot mei. Kun je dan van een
school verwachten dat in die twee maanden plotseling de resultaten van
de eindtoets sterk zijn verbeterd? Het punt is echter dat wij niet alleen
kijken naar de resultaten van de eindtoets, maar ook naar de resultaten
van het onderwijsproces. Je wordt zeer zwak als het én-én is. Je mag toch
van een school verwachten dat deze in ieder geval binnen twaalf
maanden haar onderwijsproces op orde krijgt. Binnen twaalf maanden na
het eerste onderzoek waarbij geconstateerd wordt dat een school zeer
zwak is, vindt een tweede onderzoek plaats om te constateren of het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

20

verbeterd. Ook dan wordt naar beide aspecten gekeken. Ik denk dat dit
voldoende waarborgen biedt om te zeggen dat het in twaalf maanden
mogelijk moet zijn, ook met inachtneming van het feit dat er een heel
proces aan voorafgaat. Het kan geen verrassing zijn dat je plotseling zeer
zwak wordt; dan had je al aan je verbetering moeten werken. Dat moet in
het laatste jaar echt op orde komen. Ik vind het ook vrij essentieel, want
op een gegeven moment is er sprake van een belangenafweging: geef je
de school nog een zoveelste kans, of zeg je op een gegeven moment in
het belang van de kinderen: nu is het gewoon genoeg geweest. Zeer zwak
is zeer ernstig en daar moet zo snel mogelijk een eind aan komen.
De heer Bisschop (SGP): Betekent dit dat een school hoe dan ook recht
heeft op de hersteltermijn van een jaar? Kan een school daar altijd
aanspraak op maken en kan de inspectie daar niet op inbreken, in de trant
van: dit is zo ingrijpend dat krachtig ingrijpen van de Minister nodig is? Is
het zo dat de hersteltermijn van één jaar vaststaat?
Staatssecretaris Dekker: Dat is de essentie van dit wetsvoorstel. Er zijn
heel veel andere maatregelen waartoe wij sneller en op basis van andere
juridische grondslagen toe kunnen overgaan. In het voortraject is de
periode van twee jaar waarin de school zwak is het reguliere proces. Als
wij het gevoel hebben dat er op zo’n school onvoldoende gebeurt, kunnen
wij eerder en sneller ingrijpen. Dan geldt die termijn van twaalf maanden
niet.
Mevrouw Van den Broek-d’Obrenan (coördinerend inspecteur van de
Inspectie van het Onderwijs): De termijn van twaalf maanden is niet een
standaardtermijn. Deze termijn geldt wel voor de normale gevallen, maar
er kan altijd een aanleiding zijn om versneld een onderzoek te doen en
versneld tot een uitspraak te komen over de kwaliteit van het onderwijs.
Dan geldt de termijn van twaalf maanden dus niet.
Staatssecretaris Dekker: Ik kijk de heer Bisschop even aan om te zien of
dit antwoord afdoende is. Als dat niet het geval is, zal ik bezien of ik de
beantwoording in de tweede termijn nog iets kan aanscherpen.
Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): Ik heb nog een vraag ter verduidelijking. Is
de situatie waarover mevrouw Van den Broek-d’Obrenan spreekt een
bijzondere situatie, die buiten de werking van dit wetsvoorstel valt
– waarin het vooral gaat over de kwaliteit van het onderwijs – en
betrekking heeft op heel andere gevallen, die helemaal niet in dit
wetsvoorstel aan de orde zijn?
Mevrouw Van den Broek-d’Obrenan (coördinerend inspecteur van de
Inspectie van het Onderwijs): Dat kan ook het geval zijn in situaties waarin
er wel een min of meer acuut risico voor de kwaliteit van het onderwijs
zou kunnen ontstaan.
Voorzitter: Van Meenen
De heer Bisschop (SGP): Het is een fictief voorbeeld, maar ik stel mij zo
voor dat er krachtig moet worden ingegrepen als er examenfraude wordt
geconstateerd op een school. Dan moet je deze termijn hebben ingedikt.
Ik snap dat er behoefte aan is om flexibel te kunnen omgaan met deze
fasering. De fasering is heel zorgvuldig, maar zijn de criteria die ten
grondslag liggen aan versnelling van stappen voldoende geborgd? Is
wettelijk verankerd of op een andere manier geregeld dat er geen
willekeur kan ontstaan? Dat is eigenlijk de vraag die hieronder ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

21

De voorzitter: Zullen wij even schorsen, zodat u even kunt overleggen?
Staatssecretaris Dekker: Als er na de afronding van de eerste termijn nog
een tweede termijn komt, kunnen wij dan misschien even schorsen.
Ik denk dat het in zijn algemeenheid lastig is om het precies digitaal in de
wet op te nemen. Vandaag bespreken wij de reguliere procedure, waarbij
de termijn van twaalf maanden geldt, maar er moet altijd een uitzondering
kunnen worden gemaakt, zodat je bij zeer alarmerende signalen erin kunt
gaan. De ene keer heeft dat met veiligheid te maken, een andere keer met
fraude en weer een andere keer met iets anders. Ik zou ervoor willen
oppassen om het helemaal dicht te timmeren in de wet. Vaak kun je bij
een crisis of bij dit soort incidenten op een school niet precies van tevoren
bedenken hoe dit eruit zal zien. Het is goed dat de inspectie ook enige
ruimte heeft om naar eigen professioneel inzicht zo’n alarmconstructie te
behouden. Natuurlijk moet de inspectie een en ander achteraf onderbouwen en er verantwoording over afleggen, ook in de rapporten naar de
school zelf. Ik kom hier straks in de tweede termijn iets uitgebreider op
terug. Ik denk dat ik de vraag van mevrouw Siderius, namelijk naar welke
factoren wordt gekeken, heb beantwoord. Als het gaat om zeer zwakke
scholen betreft het meer dan alleen de eindtoetsen.
Mevrouw Straus stelde een vraag over reactietermijnen en -periodes. Wij
moeten een aantal algemene beginselen van behoorlijk bestuur in acht
nemen. Ik noem de vier weken van hoor en wederhoor. In mijn ogen hoeft
dat niet drie of vier maanden te duren.
Mevrouw Straus (VVD): Ik dank de Staatssecretaris voor dit antwoord.
Betekent dit dat hij ernaar gaat kijken, in de trant van: hoe kan het hier en
daar nog wat korter? Of moeten wij hem daar nog verder toe aansporen?
Staatssecretaris Dekker: Als ik de indruk krijg dat het langer duurt dan
strikt noodzakelijk, zal ik daarop acteren. Ik zal ernaar kijken. Het zijn
vergaande besluiten. Als je die te lichtzinnig neemt, zul je die niet staande
houden voor de rechter. Ook hier geldt het principe van zorgvuldigheid, in
termen van tijd. Wij moeten de termijn echt in acht nemen, maar wat mij
betreft niet langer dan strikt noodzakelijk. Ik vind dat het voor de kinderen
op een gegeven moment helder moet zijn; dan moeten zij naar een goede
school en moet je de boel sluiten.
Er is ook gevraagd wat wij zouden kunnen doen om de ouders nog beter
te informeren als een school zwak of zeer zwak wordt. Op dit moment
worden alle inspectierapporten actief openbaar gemaakt. Ouders kunnen
daarvan kennis nemen. Sterker nog, zij kunnen zich actief aanmelden met
een soort e-mail, zodat zij op de hoogte worden gehouden. De wettelijke
verplichting om ouders te informeren vanuit de school geldt op dit
moment alleen voor de zeer zwakke scholen en niet voor de zwakke
scholen. Na het kwaliteitsonderzoek stelt de inspectie een samenvattend
rapport op. Ouders hoeven niet het hele rapport door te ploegen om toch
de essentie mee te krijgen. Het schoolbestuur is wettelijk verplicht om dit
rapport aan de ouders te sturen. Maar eigenlijk vind ik het wel interessant
wat door mevrouw Straus is gezegd en omarmd door mevrouw Ypma,
namelijk: zou je naast de eenzijdige informatie de ouders moeten
uitnodigen? Niet alleen om te vertellen dat de school zeer zwak is, maar
ook om te vertellen wat de school gaat ondernemen om erbovenop te
komen. Misschien kun je ook nog wel vragen wat ouders kunnen doen om
daaraan ook een bijdragen te leveren. Ik vind dit dus wel een heel zinnige
suggestie. Aangezien wij toch toewerken naar een nieuwe vorm van
onderwijsinspectie, zou ik haast willen zeggen: ik wil dit wel eens
uitproberen om te bezien of wij de ouders er iets actiever bij kunnen
betrekken, naar analogie van hoe dat bijvoorbeeld gaat in een aantal
landen om ons heen. Die toezegging doe ik graag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

22

Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): Ik ga ervan uit dat, als ouders door een
school worden geïnformeerd over het feit dat hun kinderen op een zeer
zwakke school zitten, de school actie onderneemt om hen te betrekken bij
het verbetertraject. Begrijp ik nu goed dat de Staatssecretaris ertoe neigt
om dat wettelijk te verplichten, naar aanleiding van de inbreng van de
PvdA en de VVD?
Staatssecretaris Dekker: Ik had het nog niet onmiddellijk over een
wettelijke verplichting, maar ik vind in ieder geval die beweging wel
interessant, ook omdat de wettelijke verplichting nu alleen beperkt is tot
het informeren van de ouders over het feit dat de school zeer zwak is,
maar eigenlijk niet over de andere kant van de medaille, namelijk: wat
gaat een school doen om er weer bovenop te komen? Ik denk dat er heel
veel vragen bij ouders leven en dus denk ik dat dit een goede aanvulling
zou kunnen zijn op slechts het overbrengen van het alarmerende signaal
via de brievenbus. Ik zou zeggen: betrek ouders erbij. In een aantal landen
om ons heen zien wij daarvan goede voorbeelden. Daar gebeurt al meer
op dit gebied, onder meer met ouderavonden. Ik vind het interessant om
te zien. Ik denk dat heel veel scholen die er heel erg hard aan werken – dat
is ook wat de heer Van Meenen zojuist zei – daartoe best bereid zijn.
De heer Van Meenen (D66): Mijn vervolgvraag aan de Staatssecretaris is
dan wat hij precies gaat doen naar aanleiding van deze in zijn ogen
interessante suggestie.
Staatssecretaris Dekker: Nu controleren wij of een school zich houdt aan
zijn wettelijke verplichting, namelijk dat zij de ouders actief informeert
over het feit dat de school zeer zwak is geworden. Ik kan mij voorstellen
dat, als dit vervelende bericht op een gegeven moment binnenkomt, de
desbetreffende inspecteur in zo’n geval zegt: u moet nu dit en dit doen,
maar zou het niet een beter idee zijn om de ouders op school uit te
nodigen? De inspectie zou daarin een rol kunnen spelen, in de zin dat zij
vertelt wat zij heeft aangetroffen – hoe staat het ervoor? – waarbij de
school vervolgens vertelt wat zij gaat doen, met het bestuur en eventueel
met een vliegende brigade, om er weer bovenop te komen. Dat gebeurt
dan op basis van vrijwilligheid, maar ik denk dat er geen school zal zijn die
zoiets zal weigeren.
De heer Van Meenen (D66): Dat denk ik ook niet.
Voorzitter: Van Meenen
Mevrouw Straus (VVD): Ik dank de Staatssecretaris voor deze toezegging.
Wij zijn het over de strekking wel eens met elkaar. Het zou goed zijn om de
verbeteringen echt met ouders te delen. Ik denk dat het ook heel goed is
om de vertrouwensband tussen de ouders en de school in stand te
houden. Als scholen verstandig zijn, zullen zij dat als vanzelfsprekend
doen. Ik heb op dit moment een amendement in voorbereiding. Wij zijn
nog aan het bezien wat nu het beste haakje is om dit onderdeel in de wet
te verankeren. De juristen zijn daar «as we speak» met elkaar over aan het
bakkeleien. Ik zou de Staatssecretaris willen vragen om daarin met ons
mee te denken. Het gaat erom dat wij dit toch op een of andere manier
wettelijk verankeren. Er zullen namelijk ook scholen zijn die dit niet
vanzelfsprekend doen. Het betreft kinderen en ouders van wie wij vinden
dat zij gewoon een goede informatievoorziening moeten hebben, en met
name dat zij zelf de afweging moeten kunnen maken of zij er vertrouwen
in hebben dat de school de goede dingen doet om weer op de rails te
komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

23

Staatssecretaris Dekker: Wat de technische bijstand voor een
amendement betreft: daar denken wij altijd in mee. Ik ben er op dit
moment nog niet helemaal van overtuigd dat een wettelijke verplichting
om dit te doen noodzakelijk is. Ik ben het wel eens met mevrouw Straus
en met mevrouw Ypma dat het zeer wenselijk is. Ik zou ook willen bezien
hoe wij dit vanuit de inspectie iets actiever kunnen aankaarten, waarbij het
een soort standaardmanier van werken wordt. Daarmee zouden wij
misschien al een heel eind kunnen komen, zonder een verplichting in de
wet op te nemen. Wij vinden eigenlijk allemaal dat het goed is. Als het
goed is, kun je het op twee manieren doen. Je kunt zeggen «we gaan het
verplichten», maar je kunt ook zeggen «we gaan mensen ervan overtuigen
dat het goed is en we gaan er gewoon mee aan de slag». Ik heb de hoop
dat wij met dit laatste een heel eind kunnen komen.
Mevrouw Ypma (PvdA): Wij hebben als Kamerleden natuurlijk maar een
beperkt aantal middelen die wij kunnen inzetten. Wij gaan over de wetten
en over de budgetten, vertel ik altijd als ik op een basisschool ben. Als ik
de Staatssecretaris goed beluister, willen wij precies hetzelfde, namelijk
de ouders er meer bij betrekken. Wij willen hen niet alleen informeren,
maar hen er ook echt bij betrekken, juist om die vertrouwensband waar
collega Straus het over heeft, in stand te houden. Dit is in het belang van
de kinderen. Zou het dan niet juist een steuntje in de rug zijn als wij via
het amendement wettelijk gaan vastleggen dat wij dit gaan doen? Als wij
het eigenlijk allemaal willen, kunnen wij het net zo goed opschrijven.
Staatssecretaris Dekker: Ik hoop dat mevrouw Ypma ziet dat ik hier niet
principieel heel erg op tegen ben. Een goed advies kan ik eigenlijk pas
geven als het amendement er is; dan kan ik er een oordeel over geven. Ik
wil dat ook best schriftelijk doen na het debat. Ik geloof dat de
stemmingen donderdag zijn, dus als u snel een amendement hebt,
kunnen wij daar snel op reageren. Mijn enige punt is dit. Wetgeving is
altijd een zwaar middel, dus ik vind dat je goed moet bezien of het echt
noodzakelijk is. Voegt het iets toe, of zou je wellicht op een andere manier
al een heel eind kunnen komen? Ik heb een toezegging gedaan over die
andere manier. Je kunt ook nog voor een tussenweg kiezen, waarbij eerst
eens wordt bezien waar dit toe leidt en of dit niet al op heel veel scholen
het gewenste resultaat heeft. Als dat niet het geval is, kun je altijd nog
naar het zware middel grijpen. Dat laatste geef ik ter overweging aan de
beide woordvoerders die hierover een amendement overwegen.
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik dank de Staatssecretaris voor het meedenken.
Het is inderdaad een zwaar middel en ik wacht met belangstelling de brief
af die de Staatssecretaris gaat sturen. Als wij dit een standaardmanier van
werken willen maken, lijkt mij een amendement wel gepast.
Staatssecretaris Dekker: Mevrouw Ypma vroeg of ik een brief ga sturen.
Dat doe ik nadat ik het amendement heb ontvangen. Ik zal dan schriftelijk
op dat amendement reageren.
Mevrouw Siderius (SP): Ik heb de indruk dat de Staatssecretaris verder
gaat met de amendementen, maar ik heb ook een vraag gesteld over een
second opinion.
Staatssecretaris Dekker: De amendementen bespreek ik bij de verschillende thema’s, als ik eraan toe ben. Ik kom ook nog terug op de second
opinion.
In het amendement van de heer Bisschop op stuk nr. 12 wordt in de
toelichting aangegeven dat er sprake zou zijn van onduidelijkheid of
verwarring. In mijn ogen is daar geen sprake van. Het voorgestelde
nieuwe lid 2 van artikel 14 van de WOT sluit aan bij het eerste lid. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

24

eerste lid verwijst op zijn beurt naar artikel 11 van de WOT. In de
sectorwet is duidelijk aangegeven dat voor ernstig en langdurig tekortschieten van de kwaliteit sprake moet zijn van onvoldoende leerresultaten
en van een onderzoek in de zin van artikel 11 van de WOT, dat dus
betrekking heeft op het onderwijsproces. Deze wetgeving geldt eigenlijk
sinds 2010. De suggestie wordt gewekt dat er een nieuwe categorie wordt
gecreëerd, maar daar is in mijn ogen geen sprake van. Volgens mij is
daarmee de basis vervallen om dit amendement in te dienen. In ieder
geval zou ik het amendement willen ontraden.
Mevrouw Straus heeft een amendement ingediend om dit proces ook toe
te passen op het speciaal voortgezet onderwijs en het basisonderwijs. Ik
heb daar geen bezwaar tegen. Er spelen twee zaken. Na een jaar wordt
aan de bewindspersonen gemeld dat een school zeer zwak is. De grond
om de bekostiging te beëindigen is in het speciaal onderwijs wat anders,
omdat daar, in tegenstelling tot in het regulier onderwijs, de leerresultaten
niet als een bekostigingsgrond zijn meegenomen. In het speciaal
onderwijs wijken de leerresultaten soms om heel verklaarbare redenen
wat af. Ik plaats nog twee kanttekeningen bij dit amendement. In de
toelichting op het amendement wordt niet het praktijkonderwijs genoemd.
In de tweede plaats: het speciaal voortgezet onderwijs heet formeel het
voortgezet speciaal onderwijs, maar dat laatste punt is wel heel redactioneel.
Mevrouw Siderius stelde de vraag: zou je niet een second opinion moeten
vragen? Ik vind dat een heel omslachtig proces. Wij passen hoor en
wederhoor toe, waarbij de inspectie pas een en ander vaststelt na ook het
goede verhaal van de school te hebben gehoord. In mijn ogen is dat
afdoende.
De heer Van Meenen vroeg of dit wetsvoorstel ook in Caribisch Nederland
geldt. Welnu, op dit moment nog niet. Dat heeft ermee te maken dat
scholen in het Caribisch deel van Nederland van heel ver komen. Op één
instelling na zijn alle scholen daar zwak en zeer zwak. Als je dit gaat
toepassen, is er straks op de eilanden helemaal geen school meer. Wij zijn
er nu voor aan het zorgen dat de eilanden op een niveau komen van
normalisering. Wij willen eerst dat alle scholen daar de basiskwaliteit
hebben. Als dat is bereikt, vind ik het niet gek om te bezien of je deze
procedure ook voor de Cariben zou kunnen laten gelden.
Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): De situatie van de Cariben is qua demografie
enigszins vergelijkbaar met bepaalde krimpgebieden, waar sommige
scholen zo’n beetje de enige in een regio zijn. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is, of dat ook nog een overweging is in krimpgebieden met nogal
weinig voorzieningen.
Staatssecretaris Dekker: De geografische context is vergelijkbaar. Of het
nu de enige school op Schiermonnikoog of de enige school op Saba is: als
die onder de maat is, ook na een jaar verbetertermijn, betekent het sluiten
van de school geen onderwijs meer op het eiland. Daarin is de situatie
vergelijkbaar, maar wat natuurlijk wezenlijk verschilt, is de startpositie.
Toen wij in 2010 de eilanden onder het reguliere Nederlandse systeem
begonnen te brengen, constateerden wij dat geen enkele school daar ook
maar in de buurt kwam van wat wij in Nederland voldoende onderwijs
zouden noemen. Het kost veel moeite om het de goede kant op te krijgen.
Als je dit nu daar van toepassing laat zijn, gaat de hakbijl er wel heel snel
in. De vraag is, of dat nu wel helemaal reëel is. Al die scholen op de
eilanden moeten eigenlijk een veel generieker verbeterproces doormaken.
Daar zijn wij op dit moment hard mee bezig. Dit staat los van de consequenties die het heeft als je daar een basisschool zou sluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

25

De heer Van Meenen (D66): Ik begrijp dat en wij hebben recentelijk ook
gedebatteerd over de situatie op de BES-eilanden. Die is heel zorgelijk.
Toch zit er iets ongemakkelijks in, omdat je accepteert dat een school die
zwak of zeer zwak is, blijft voortbestaan, alleen wegens het feit dat het de
enige school is die onderwijs aanbiedt. Je zou je sowieso kunnen
voorstellen, ook aan deze kant van de oceaan, dat je wel een school sluit,
maar wegens het feit dat het de enige voorziening in de omgeving is,
direct meewerkt aan een doorstart, met ten minste een ander bestuur, een
andere schoolleiding en daar waar dat nodig is wellicht ook ander
personeel. Is dat ook in dit wetsvoorstel nog steeds een mogelijkheid?
Staat de Staatssecretaris open voor dit soort vormen van doorstart onder
andere leiding?
Staatssecretaris Dekker: Dat is in feite wat er de afgelopen twee jaar hier
en daar is gebeurd. Ik wijs op de school Ibn Ghandoun die gesloten is,
maar onder een ander schoolbestuur en met voor een heel groot deel
nieuw personeel is doorgegaan. Zo zijn er nog andere scholen die ook een
doorstart hebben gemaakt. Vaak is het een kwestie van improviseren en
maatwerk bieden, om ervoor te zorgen dat de continuïteit van het
onderwijs aan de kinderen niet in gevaar komt. Daar zijn vaak geen
standaardprocedures voor te verzinnen. Vaak is het een kwestie van met
de lokale autoriteiten bezien wat je eventueel kunt doen. Dat speelt op het
moment dat je zegt: nu is het genoeg, nu gaan wij de boel sluiten. Op de
eilanden zou dat op dit moment voor het overgrote deel van de scholen
gelden, want zij zitten allemaal in de gevarenzone. Ik vraag mij af of dit
dan heel veel uitmaakt. Je hebt daar te maken met een aantal structurele
dingen die tegenzitten. Ik noem de enorme achterstandspositie waarmee
kinderen de school binnenkomen. Verder noem ik de enorme, specifieke
problemen rond taal. Zij doen in het Nederlands examen, terwijl er soms
thuis geen Nederlands wordt gesproken. De beschikbaarheid van
personeel is een aspect, evenals de bestuurlijke slagkracht. Vind maar
eens goede bestuurders, die goed een school kunnen runnen. Op heel
veel fronten is de situatie heel verschillend met die in Nederland. Dit, in
combinatie met die andere startpositie, waarbij wat wij aantroffen echt
zeer, zeer, zeer zorgelijk was, maakt dat wij in mijn ogen eerst een proces
moeten doorlopen van stap voor stap, en niet langer dan hoogst
noodzakelijk, in de richting gaan van iets wat überhaupt op basiskwaliteit
gaat lijken. Dan kunnen wij dit soort procedures gaan toepassen.
De heer Van Meenen (D66): Het is niet mijn intentie om dit wel geldig te
laten zijn op de BES-eilanden, maar ik wilde toch even de situatie aan de
orde hebben zoals die ook in Nederland voorkomt, namelijk dat het
risicovol is als er voorzieningen verdwijnen die de enige zijn in een
ruimere omgeving.
Voorzitter: Van Meenen
De voorzitter: Hiermee is de Staatssecretaris gekomen aan het einde van
zijn eerste termijn. Hebben de leden behoefte aan een tweede termijn? Ik
constateer dat dit het geval is. Ik stel voor om die redelijk beperkt te
houden, maar ik denk dat dit ook wel kan, gezien de vele interrupties die ik
in mijn oneindige mildheid heb toegestaan. Maar goed, dat is ook
belangrijk bij de behandeling van een wetsvoorstel.
Ik geef het woord aan mevrouw Straus.
Mevrouw Straus (VVD): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de
beantwoording. De tekstsuggestie die hij heeft gedaan voor het
amendement op stuk nr. 11 zullen wij zo snel mogelijk verwerken. Wij
hebben het antwoord van de Staatssecretaris gehoord over het andere
amendement, over het informeren van de ouders en hen betrekken bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

26

verbetervoorstellen. Op basis van het antwoord gaan wij opnieuw kijken
naar het amendement dat er nu ligt, zodat wij iets kunnen maken dat aan
de ene kant wel net even dat haakje geeft om het gesprek te kunnen
voeren. Daar blijft het wat mij betreft bij. Het geeft dan de inspectie de
mogelijkheid om scholen erop te wijzen dat zij het moeten doen, maar
scholen krijgen wel de ruimte om er een eigen invulling aan te geven. Dat
zou een beetje het idee zijn dat ik nu heb. Ik ga er vanmiddag nader naar
kijken en dan krijgt de Staatssecretaris het zo snel mogelijk.
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Ik heb nog even een paar puntjes, om
de helderheid te dienen, te weten de beoordeling van een school als zwak
of zeer zwak op grond van de leerresultaten en op grond van het
onderwijsleerproces. Heb ik de Staatssecretaris goed begrepen dat een
school die het onderwijsleerproces op orde heeft, maar waar jaar in, jaar
uit, de leerresultaten onvoldoende zijn, nooit de kwalificatie zeer zwak zal
krijgen? Is het zo dat die school dus ook niet zal worden gemeld en dat er
geen sancties zullen volgen, behalve dan dat er een soort ondersteuningsprogramma wordt geboden? Dat is in feite van een andere orde dan
wanneer het om een zeer zwakke school gaat. Op dat punt wil ik graag
een verheldering hebben.
Het tweede punt is het beleid met betrekking tot zwakke scholen. Als ik het
wel heb, is de termijn van vijf jaar die in zo’n situatie wordt gehanteerd
voordat de kwalificatie zeer zwak geldt, bindend. Dat is gekoppeld aan een
x-aantal leerlingen. Ik vind dat onvoldoende terug in de stukken. In de
memorie van toelichting is destijds uitgegaan van tien leerlingen, maar
hoe is dat nu geregeld? Is in de casus-Amsterdam die voorbij kwam de
termijn van drie jaar gehanteerd? Hoe werkt dat in de praktijk uit?
Het volgende punt is de verbetertermijn. Kan er sprake zijn van afwijking
van de voorgeschreven verbetertermijn, zonder dat er op een school
sprake is van overtreding van wettelijke voorschriften? Hoe strikt zijn de
termijnen die hier worden beoogd? Ik heb het dan over de stappen van
attendering, waarschuwing, onderzoek en tot slot het verbeterjaar, waarin
een en ander resultaat moet hebben. Overigens ziet ons amendement
daarop. Het is eigenlijk bedoeld om de termijnen die beoogd zijn, wat
scherper vast te leggen. Als de Staatssecretaris toch nog met een
schriftelijke reactie op onderdelen komt, zou ik het op prijs stellen om, los
van het politieke debat hier, nog eens goed te bezien of in zijn ogen dit
amendement uiteindelijk niet een verbetering en een aanscherping
inhoudt van de wetstekst. Dat zou de zaken kunnen dienen.
Mevrouw Siderius (SP): Voorzitter. Ik denk dat de conclusie van dit debat
is dat wij allemaal willen dat er geen zeer zwakke scholen in Nederland
zijn. Wij willen daar allemaal zo veel mogelijk aan werken en wij zouden
dat het liefst preventief willen oplossen. Ik heb de toezegging van de
Staatssecretaris gekregen dat de vliegende brigades structureel zijn
gefinancierd. Ik zal hem op dat punt op zijn blauwe ogen geloven
vandaag. Dat is ook voor het eerst. Wij gaan het natuurlijk wel volgen,
maar wij gaan ervan uit dat het in 2017 gewoon wordt voortgezet.
Het discussiepunt zit hem erin, hoe de inspectie de scholen beoordeelt.
Wanneer is een school nu zwak en waar kijk je dan naar? Ik denk dat
daarin het verschil zit tussen wat het kabinet vindt en wat de SP-fractie
vindt. Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

27

van mening dat bij het toezicht van de onderwijsinspectie de schooluitslagen van de eindtoets (zoals Cito) bepalend zijn bij de beoordeling van
scholen;
van mening dat scholen met veel achterstandsleerlingen meer risico
lopen als zwak of zeer zwak te worden getypeerd en de correctie hierop
beperkt is;
overwegende dat deze beoordeling van scholen kan leiden tot een
onterechte typering van de school als zwak of zeer zwak;
verzoekt de regering, een proef te starten voor een andere manier van
beoordelen door de onderwijsinspectie, waarbij naast toetsresultaten ook
andere evaluatie-instrumenten en leerlingeninformatie (zoals sociaaleconomische positie, thuistaal, motivatie, werkhouding) meewegen bij de
beoordeling van de onderwijsinspectie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie wordt voorgesteld door het lid Siderius. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (33 796).
Mevrouw Siderius (SP): De Staatssecretaris veegde de second opinion
eigenlijk met één handbeweging van tafel en zei dat het allemaal niet
nodig is. Toch vind ik dat een school, als de inspectie een bepaald oordeel
uitspreekt, de mogelijkheid moet hebben om dit bij een onafhankelijk
instituut te toetsen. Dit advies moet ook naar de Minister gaan en de
Minister is dan natuurlijk vrij in het besluit om al dan niet tot sluiting van
de school over te gaan. Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er geen mogelijkheid is voor een second opinion bij de
beoordeling van een zeer zwakke school door de onderwijsinspectie;
verzoekt de regering, het mogelijk te maken dat een school die als zeer
zwak wordt beoordeeld door de onderwijsinspectie een second opinion
aanvraagt bij een onafhankelijk instituut,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie wordt voorgesteld door het lid Siderius. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 15 (33 796).
Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): Een second opinion «bij een onafhankelijke
instantie», staat er in deze motie. Welke instantie zou dat in de ogen van
de SP kunnen zijn?
Mevrouw Siderius (SP): Dat kan van alles zijn, maar het moeten in ieder
geval onderwijsdeskundigen zijn. Zij moeten ernaar kijken. Als ik in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

28

motie of hier in antwoord op uw interruptie een instantie noem, is vaak
het verhaal: dat willen wij niet. Niet bij dat instituut of bij die organisatie.
Ik ga dat dus niet hier hardop zeggen en ik heb het daarom ook niet in de
motie vastgelegd. Het moet natuurlijk een instituut zijn dat wordt
gedragen door het onderwijsveld, door scholen en bijvoorbeeld de
PO-Raad of de VO-raad. Daarover kunnen wij van gedachten wisselen.
De heer Van Meenen (D66): Ik beschouw de inspectie in dezen als een
redelijk onafhankelijke instantie. Daar kun je verschillend over denken,
maar ik vraag mij af wat de positie van de school is als die onafhankelijke
instantie anders oordeelt dan de inspectie. Hoe moet het dan daarna
verder volgens de SP?
Mevrouw Siderius (SP): Dat heb ik zojuist toegelicht. Men komt met een
advies en een beoordeling van de school. Het kan zijn dat men zegt dat de
school zeer zwak is. Dat is dan denk ik eenduidig. Maar misschien zit er
wel een ander oordeel aan vast. Dat andere oordeel moet dan aan de
Minister worden voorgelegd, zodat deze in ieder geval ook die beoordeling kan meewegen bij de beslissing om een school wel of niet te
sluiten.
De heer Van Meenen (D66): Het staat de school toch altijd vrij om een
onafhankelijk oordeel te vragen?
Mevrouw Siderius (SP): Natuurlijk, dat kan altijd. Maar het lijkt mij goed
dat wij dit gewoon vastleggen. Het moet draagvlak hebben in het
onderwijsveld en het advies van zo’n onafhankelijk instituut, zo’n
organisatie of instelling, moet ook echt bij de Minister op het bureau
terechtkomen. Het moet niet zo zijn dat het leuk is voor de school en
vervolgens in een la verdwijnt, maar dat er nooit meer naar wordt
gekeken.
Voorzitter: Van Meenen
Mevrouw Siderius (SP): De conclusie is dat ik datgene wat hier vandaag
is gewisseld, nog even naar mijn fractie mee terugneem. Wij zullen dan
overwegen of wij dit wetsvoorstel zullen steunen. Wij kunnen best wel
achter de verbetertermijn staan. Dat is ook wat het wetsvoorstel sec
regelt. Wij hebben echter wel grote moeite met de manier waarop de
onderwijsinspectie beoordelingen vaststelt. Dat is een belangrijke basis
van dit wetsvoorstel. Ik ga dus nog even in discussie.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Ik wil graag een compliment geven
voor dit wetsvoorstel. Ook steun ik het compliment dat de Staatssecretaris
gaf voor het feit dat er zo weinig zeer zwakke scholen zijn. Er wordt dus
keihard gewerkt: door de scholen zelf, door de onderwijsinspectie en door
de vliegende brigades, om ervoor te zorgen dat ieder kind kwalitatief goed
onderwijs krijgt. Dat is volledig terecht.
Er is nog één punt waarover wij ons zorgen maken en daarom dien ik de
volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

29

overwegende dat leerlingen recht hebben op onderwijs van goed of ten
minste voldoende niveau;
overwegende dat een school die zwak is zich daarom zo spoedig mogelijk
dient te verbeteren, ook om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van het
onderwijs niet verder daalt, en er hierbij aandacht moet zijn voor de
schoolresultaten én de verbetercultuur;
van mening dat er bij zwakke scholen voortaan in het inspectiekader
uitdrukkelijk aandacht zou moeten zijn voor de verbetercultuur;
verzoekt de regering om in Toezicht 2020, vanuit het idee van comply or
explain, voor het afgeven van het predicaat «zwak» de inspectie op te
dragen altijd een gesprek te laten plaatsvinden met de schoolleider en het
onderwijsteam over de verbetercultuur op de betreffende school,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Ypma. Naar mij
blijkt wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (33 796).
Voorzitter: Bisschop
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Wij beschouwen dit wetsvoorstel
als een goede uitwerking van de motie-Pechtold. Wij hebben ook een
goed debat met elkaar gehad, en de Staatssecretaris heeft mij ervan
overtuigd dat hij er op de juiste manier in zit. Mijn fractie vindt het nog
wat vroeg om nu al een voorschot te nemen op discussies die wij nog
volop aan het voeren zijn over de vraag wat nu eigenlijk kwaliteit is en wat
er moet worden meegewogen in de nieuwe rol van de inspectie. Daarom
zullen wij niet snel overgaan tot het steunen van moties die daarop
vooruitlopen. Mijn fractie heeft ook geen behoefte aan het amendement,
dat mogelijk wordt gesteund door de PvdA, over het wettelijk organiseren
van het vertrouwen tussen school en ouders. Zo werkt dat in de ogen van
mijn fractie niet. Wellicht kan een nieuwe versie onze steun wel
verwerven.
Voorzitter: Van Meenen
De vergadering wordt van 12.20 uur tot 12.30 uur geschorst.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Ik zal kort reageren op de vragen, de
opmerkingen en de ingediende moties. Ik wacht het amendement van
mevrouw Straus even af alvorens daar een definitieve reactie op te geven.
Ik zal dat schriftelijk doen. De heer Bisschop vroeg of ik dan ook even op
zijn amendement kan reageren. Ik heb daar geen bezwaar tegen. Ik ga er
wel van uit dat wij dan vandaag in de loop van de dag de amendementen
krijgen, zodat wij morgenochtend vroeg de brief klaar kunnen hebben.
De heer Bisschop vroeg hoe het zit met de verbetertermijnen en met de
lage resultaten in het onderwijsproces. Wat wij vandaag bespreken, zijn
standaardprocedures. Volgens mij is dat ook goed. Het is de basis waarop
wij bouwen. De inspectie heeft echter de mogelijkheid om beredeneerd af
te wijken. Stel dat een school jaar in, jaar uit, onvoldoende resultaten laat
zien en er eigenlijk geen sprake is van verbetering, dan kan de inspectie
beredeneerd afwijken van de lijn die wij hebben afgesproken. De
verbetertermijn van twaalf maanden is in principe de staande regel, maar
de inspectie kan vanuit haar onafhankelijke rol als toezichthouder toch
zeggen: nu komen wij tot een andere afweging. Dat moet altijd zorgvuldig
gebeuren. Het moet ook altijd worden beredeneerd. Het is geen kwestie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

30

van willekeur, in de trant van: wij wijken af en daar hebt u het maar mee te
doen. Het moet worden onderbouwd. Tegen de beslissingen die op basis
van het oordeel van de inspectie worden genomen, bestaat ook altijd de
weg van beroep en bezwaar open.
De heer Bisschop stelde ook de vraag hoe het zit met de vijfjaarstermijn
wat betreft de toetsresultaten. Is die termijn in de Amsterdamse casus
gehanteerd? In de Regeling leerresultaten PO is uitgewerkt hoe de
inspectie rekening houdt met geringe leerlingenaantallen. Als er minder
dan tien leerlingen zijn in groep 8, gelden de afwijkende beslisregels. De
inspectie betrekt dan de leerresultaten van de leerlingen die dat jaar in
groep 7 zaten erbij, om er een jaar bij te pakken. Daarnaast kijkt de
inspectie naar de leerresultaten van een extra leergang van de leerlingen
uit groep 8. Zo is dat ook gebeurd in de Amsterdamse casus.
Dan kom ik nu bij de ingediende moties, om te beginnen bij de motie van
mevrouw Siderius op stuk nr. 14. Die motie ontraad ik, ook omdat die op
een heleboel onderdelen niet klopt. Het is niet zo dat scholen met veel
achterstandsleerlingen meer risico lopen om als zwak of zeer zwak te
worden getypeerd. Het is volgens mij helemaal niet nodig om de
voortgang van een en ander te verdisconteren in datgene wat de inspectie
al doet.
Ook de motie-Siderius op stuk nr. 15 zou ik willen ontraden. Daarin wordt
gevraagd om de second opinion door een onafhankelijk instituut. In mijn
ogen is de inspectie een onafhankelijk instituut. Het is niet een uitvoeringsorgaan van het Ministerie van OCW. De Inspecteur-Generaal heeft
een eigenstandige positie in de wet. Sterker nog, in de Grondwet. volgens
mij is daarmee het oordeel afdoende geborgd. Voordat u het weet, gaan
wij voor iedere onafhankelijke instantie in Nederland second opinions
aanvragen. Dat lijkt mij niet een goede weg om op te gaan.
De laatste motie, op stuk nr. 16, is van mevrouw Ypma. Deze motie is
overbodig, want in feite is dit wat wij doen. Ik heb de indruk dat er een
misverstand is ontstaan in de eerste termijn over de vraag wanneer een
school wordt bestempeld als zeer zwak. als de leerresultaten onvoldoende
worden, krijgt de school een attendering. In het tweede jaar krijgt zij
daarna een waarschuwing. Voordat een inspectie echt tot een oordeel
komt, met daarmee het stoplicht op oranje of rood, vind er altijd een
onderzoek plaats. Ook als het oordeel niet «zeer zwak», maar «zwak» is,
op basis van bijvoorbeeld achterblijvende leerresultaten, vindt er op de
school altijd een gesprek en een onderzoek plaats betreffende het totale
beeld. Dat gezegd hebbende, en zeker in het licht van Toezicht 2020, doen
wij in feite al wat er in de motie van ons wordt gevraagd.
Mevrouw Ypma (PvdA): Dan is er toch nog wat verwarring. Ik heb
begrepen dat de school zwak wordt als de leerresultaten of het onderwijsproces onder de maat zijn. Als alleen de leerresultaten onder de maat zijn,
vindt er dan altijd een gesprek plaats over de verbetercultuur, waarbij het
principe van comply or explain wordt toegepast? In mijn eerste termijn
begreep ik dat dit niet altijd het geval is. Dat was voor mij de aanleiding
om deze motie in te dienen. Als de Staatssecretaris aangeeft dat dit altijd
gebeurt, is de motie inderdaad overbodig. Als er nog onduidelijkheid over
is, zou ik deze motie zien als een steuntje in de rug van de Staatssecretaris
voor zijn beleid.
Staatssecretaris Dekker: Dit is het misverstand waarop ik hintte. Wij
hadden het over onvoldoende leerresultaten, naar aanleiding waarvan de
school geattendeerd en vervolgens gewaarschuwd wordt. Die
waarschuwing betekent echter niet altijd dat dan het labeltje wordt
omgezet naar zwak. Dat gebeurt pas nadat er ook echt een bezoek aan de
school is gebracht, met een gesprek en met een breder onderzoek. Mocht
dat misverstand nog bestaan, dan heb ik geprobeerd dit hiermee weg te
nemen. Er wordt dus aan voldaan; zeker als het gaat om de verbeter-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

31

cultuur. Dat is een van de domeinen die wij in het nieuwe toezicht ook
echt een plek aan het geven zijn: hoe zit het met de kwaliteitszorg en wat
doen scholen daar zelf aan? Dat maakt nu onderdeel uit van de manier
waarop de inspectie te werk gaat.
Mevrouw Ypma (PvdA): Er vindt dan dus altijd een gesprek plaats, niet
alleen met het schoolbestuur, maar ook met de schoolleider en het
onderwijsteam? Dat gesprek gaat ook daadwerkelijk over de verbetercultuur? Ik krijg gewoon andere signalen uit het veld. Laat ik het maar op
tafel leggen. Ik krijg andere signalen uit het veld, namelijk dat er wordt
gefocust op de schoolresultaten. Er vindt wellicht nog wel een gesprek
plaats met het bestuur, maar niet met de schoolleider zelf en met het
onderwijsteam over de verbetercultuur. Dat is wat ik beoog met deze
motie.
Staatssecretaris Dekker: Ik kan mij niet voorstellen dat de inspectie niet
ook in de klas kijkt en met leraren en de schoolleider spreekt, voordat zij
tot een oordeel komt. Als je alleen met het bestuur spreekt, is dat volstrekt
onvoldoende. Het bestuur zit er vaak boven en er hangen heel veel
scholen onder. Dat gesprek vindt dus wel degelijk plaats. Dat er ook wordt
gekeken naar leerresultaten is niet zo heel erg gek, want een van de
kwaliteits- en deugdelijkheidseisen in de wet is dat de leerresultaten van
leerlingen goed worden gevolgd. Als de leerresultaten tegenvallen, kun je
dat bij wijze van spreken vanaf papier zien. Dan zal de inspectie vragen:
leg die nu eens op tafel en vertel eens wat er aan de hand is. Wat heb je
ermee gedaan? Dat is de manier waarop die gesprekken op dit moment
plaatsvinden. Dan wordt ook onmiddellijk de vraag gesteld: wat doen
jullie nu op dit te verbeteren? Zo kom je geleidelijk aan terecht van
leerresultaten in wat je zou kunnen noemen de verbetercultuur: zijn
scholen alert op datgene waar zij sterk in zijn en waar zij minder sterk in
zijn? Wat doen zij om de zwakke punten te verbeteren?
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik vind het heel fijn om te constateren dat de
Staatssecretaris en ik niet ver uit elkaar zitten. Wat ik alleen ingewikkeld
vind, is dat mijn rol als volksvertegenwoordiger, controleur en kadersteller
net even een andere is. Ik hoor vanuit de praktijk ook andere signalen. Dit
maakt dat ik deze motie toch graag wil handhaven. Ik geef daarbij graag
aan de Staatssecretaris aan dat dit een steuntje in de rug is, voor wat hij
en ik beiden willen bereiken.
De voorzitter: De Staatssecretaris heeft de volgende toezeggingen
gedaan.
− In het voorjaar van 2015 wordt in de jaarlijkse rapportage Toezicht 2020
ook ingegaan op mogelijkheden rond leerwinst, toegevoegde waarde
en het niet meerekenen van de hoogste en laagste 10%.
− De Kamer ontvangt voor de stemmingen op 18 december een
schriftelijke reactie op het nog in te dienen amendement van het lid
Straus, evenals op het amendement van het lid Bisschop.
Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van de beraadslaging. Ik dank de
Staatssecretaris en ik dank de ambtenaren, deze keer in het bijzonder. Ik
dank ook de bode natuurlijk – die gaat er al even voor staan – en iedereen
op de publieke tribune voor de aandachtige aandacht.
De stemmingen over de amendementen, het wetsvoorstel en de moties
zullen aanstaande donderdag plaatsvinden.
Sluiting 12.40 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 796, nr. 20

32