Besluit van …
tot wijziging van het Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs, houdende
de uitbreiding van de experimenten leeruitkomsten en flexstuderen

Op de voordracht van Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van xxx, nr.
WJZ/2272014(11058) directie Wetgeving en Juridische Zaken;
Gelet op artikel 1.7a, eerste en tweede lid, van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van xxx, nr. xxx);
Gezien het nader rapport van Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap;
Hebben goedgevonden en verstaan:

Artikel I. Wijziging Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs
Het Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel 3, eerste lid, wordt ‘5a.12’ vervangen door ‘5.21’.
B
Artikel 5 wordt als volgt gewijzigd:
1. Voor de tekst wordt de aanduiding ‘1.’ geplaatst.
2. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
2. Een experiment eindigt van rechtswege voortijdig indien dit experiment tot wet is
verheven en in werking treedt. Onze Minister deelt de voortijdige beëindiging van een
experiment mee aan de aan dit experiment deelnemende instellingen.

B11058.K-1

C
Artikel 12, derde lid, komt te luiden:
3. Het bestuur van een deelnemende instelling bepaalt welke opleidingen deelnemen aan
het experiment. De deelnemende opleidingen hanteren een onderwijsconcept waarvoor
Onze Minister toestemming heeft verleend.
D
Artikel 13 vervalt.
E
Artikel 14 wordt als volgt gewijzigd:
In het eerste lid wordt ‘een opleiding die tot het experiment leeruitkomsten is
toegelaten’ vervangen door ‘een aan het experiment leeruitkomsten deelnemende
opleiding’.
F
Artikel 17b wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid vervalt ‘voltijdse’.
2. In het tweede lid vervalt ‘volledig’.
G
Artikel 17c wordt als volgt gewijzigd;
1. In het eerste lid vervalt ‘voltijdse’.
2. Het derde lid vervalt.
H
In artikel 17e vervalt ‘voltijds’.
I
In artikel 17j worden na het derde lid twee nieuwe leden toegevoegd, luidende:
4. Een universiteit of een hogeschool als bedoeld in het tweede lid die reeds van Onze
Minister toestemming heeft verkregen voor deelname aan het experiment flexstuderen,
neemt deel aan het experiment.
5. Een universiteit of hogeschool als bedoeld in artikel 17i die op 31 december 2020 nog
niet deelnam aan het experiment flexstuderen, verkrijgt van rechtswege toestemming
van Onze Minister om deel te nemen aan dit experiment, indien de universiteit of
hogeschool:

2
B11058.K-1

a. instemming heeft verkregen van het medezeggenschapsorgaan, bedoeld in artikel 3,
vierde en vijfde lid, op het voornemen om deel te nemen aan het experiment
flexstuderen;
b. het voornemen om deel te nemen aan het experiment flexstuderen voor 1 september
2021 heeft gemeld aan Onze Minister; en
c. in de melding inzichtelijk heeft gemaakt hoe het experiment flexstuderen bij deze
universiteit of hogeschool zal worden vormgegeven.
J
De artikelen 17k en 17l vervallen.
K
Artikel 17m, tweede lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. ‘voltijds’ vervalt.
2. ‘volledig’ vervalt.
L
Artikel 17o wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt ‘overeenkomstig de aanvraag uit’ gewijzigd in ‘overeenkomstig
de aanvraag, bedoeld in artikel 17j, tweede lid, of de melding, bedoeld in artikel 17j,
vijfde lid, uit’.
2. Het derde lid wordt als volgt gewijzigd:
a. In onderdeel a vervalt ‘voltijdse’.
b. In onderdeel f vervalt ‘voltijds’.
M
In artikel 23 wordt ‘5a.9 en 5a.11’ vervangen door ‘5.6 en 5.11’.
N
In artikel 24 wordt ‘5a.2a’ vervangen door ‘5.2’.
Artikel II. Wijziging Uitvoeringsbesluit WHW 2008
Artikel 2.4f, vijfde lid, van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 vervalt.
Artikel III. Inwerkingtreding
1. Dit besluit treedt, met uitzondering van artikel I, onderdeel C, onderdeel E, onderdeel
F, aanhef en tweede lid en onderdeel K, aanhef en tweede lid, in werking op 1 januari
2021. Indien het Staatsblad waarin dit besluit wordt geplaatst, wordt uitgegeven na 1
januari 2021, treedt het in werking met ingang van de dag na de datum van het
Staatsblad waarin het wordt geplaatst en werkt het terug tot en met 1 januari 2021.
2. Artikel I, onderdelen C en E, van dit besluit treden in werking op de dag na de datum
van uitgifte van het Staatsblad waarin het wordt geplaatst en werkt terug tot en met 1
mei 2017.
3
B11058.K-1

3. Artikel I, onderdeel F, aanhef en tweede lid, en onderdeel K, aanhef en tweede lid,
van dit besluit treden in werking op de dag na de datum van uitgifte van het Staatsblad
waarin het wordt geplaatst en werken terug tot en met 1 januari 2019.

Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het
Staatsblad zal worden geplaatst.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

4
B11058.K-1

Nota van toelichting
Algemeen
1. Inleiding
In het Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs zijn verschillende experimenten
opgenomen waarin de flexibilisering van het hoger onderwijs wordt onderzocht. Met dit
besluit worden twee van deze experimenten uitgebreid, namelijk het experiment
flexstuderen en het experiment leeruitkomsten.
In het huidige experiment flexstuderen is het voor deelnemende instellingen mogelijk
om studenten (die voltijd studeren met recht op wettelijk collegegeld) te laten betalen
per studiepunt. Dat kan voordelig zijn voor studenten die hun opleiding willen of moeten
combineren met andere taken of omstandigheden. Door studenten te laten betalen voor
het onderwijs dat zij van plan zijn te volgen, in plaats van voor het volledige jaar, komt
er meer regie bij de student te liggen en staat de keuzevrijheid en de zelfontplooiing van
de student meer centraal. Aan het experiment doen op dit moment vijf instellingen mee.
Het experiment flexstuderen wordt gewijzigd zodat:

Door een nieuw instroommoment kunnen nieuwe instellingen deelnemen aan het
experiment.

Deeltijd en duale opleidingen deel kunnen nemen aan het experiment.

Het verlaagd wettelijk collegegeld voor eerstejaars studenten van toepassing
wordt op eerstejaars flexstudenten die hier aanspraak op kunnen maken.

Studenten ook voor het eerst kunnen deelnemen aan het experiment na
studiejaar 2021-2022.
In het experiment leeruitkomsten is het voor deelnemende instellingen mogelijk om
opleidingen in de onderwijs- en examenregeling vast te leggen in eenheden van
leeruitkomsten in plaats van in onderwijseenheden. Leeruitkomsten beschrijven in
termen van output wat studenten moeten kennen en kunnen. De eenheden van
leeruitkomsten bouwen samen op tot de eindtermen ofwel het opleidingsprofiel van de
opleiding. Door te sturen op output ontstaat meer ruimte voor de student om eigen
keuzes te maken bij de invulling van diens opleidingstraject. Periodiek worden afspraken
gemaakt en vastgelegd in de onderwijsovereenkomst over de leeractiviteiten die de
student gaat ondernemen om de leeruitkomsten te realiseren, van welk
onderwijsaanbod hij gebruik maakt, of en hoe de werkomgeving wordt benut, hoe de
leeruitkomsten worden aangetoond en hoe de begeleiding en beoordeling vorm krijgt.
Dat maakt flexibel opleiden mogelijk, waarbij meer regie bij de student ligt en beter kan
worden aangesloten op de situatie en behoeften van de student.
Aan het experiment leeruitkomsten nemen 21 instellingen deel met ruim 400 deeltijd en
duale opleidingen. Op grond van het huidige besluit is toelating van en deelname met
nieuwe opleidingen niet mogelijk, de uiterste datum van de start van de implementatie
is reeds verstreken. Het experiment leeruitkomsten wordt gewijzigd, zodat instellingen
ook met nieuwe opleidingen kunnen deelnemen aan het experiment leeruitkomsten. Het
gaat daarbij alleen om nieuwe opleidingen van reeds deelnemende instellingen.
2. Hoofdlijnen van dit besluit
Experiment flexstuderen
Nieuw instroommoment
5
B11058.K-1

Bij de OCW Begrotingsbehandeling (17 september 2019) is een motie van de leden
Wiersma en Van den Hul aangenomen, waarin gepleit wordt voor een extra
instroommoment voor instellingen die willen deelnemen aan het experiment
flexstuderen. Het doel van de motie is om meer instellingen, opleidingen en studenten
deel te laten nemen aan het experiment flexstuderen. In 2019 is het experiment
flexstuderen tevens gewijzigd om een extra instroommoment mogelijk te maken.
Nieuwe instellingen konden zich daarvoor tot 1 maart 2019 aanmelden. Van dit extra
instroommoment heeft alleen de Universiteit Utrecht gebruik gemaakt. Gezien de
beperkte interesse in het instroommoment in 2019 heeft de minister aangegeven dat zij
bij alle bekostigde hoger onderwijsinstellingen en ook de studentenorganisaties ISO en
LSVb zou inventariseren of er een voldoende onderbouwde vraag is naar een extra
instroommoment.
In reactie op deze inventarisatie, hebben twaalf hogescholen en twee universiteiten
schriftelijk laten weten interesse te hebben in een extra instroommoment. Het ISO en de
LSVb geven in hun schriftelijke reactie aan de minister aan dat er ook onder studenten
grote animo is voor een extra instroommoment. Op basis van de positieve reacties van
zowel instellingen als studentenorganisaties, heeft de minister schriftelijk toegezegd dat
zij een extra instroommoment mogelijk zal gaan maken voor nieuwe instellingen.
Beoogd wordt om nieuwe instellingen vanaf 1 februari 2021 te kunnen laten deelnemen
aan het experiment flexstuderen.
Deelname deeltijd en duale opleidingen
Aan het experiment flexstuderen kunnen momenteel enkel voltijd opleidingen
deelnemen. Uit het onderzoek naar deeltijd onderwijs “Lessen voor deeltijd” blijkt
echter dat invoering van flexstuderen in deeltijd en duale opleidingen een positieve
impuls kan geven aan de deelname aan deeltijdonderwijs. Daarnaast wordt in hetzelfde
onderzoek geconcludeerd dat het inpassen van flexstuderen in deeltijdonderwijs
mogelijk is. Bij het polsen van de instellingen en studentenbonden over interesse in een
extra instroommoment is ook gevraagd in hoeverre interesse bestaat in deelname van
deeltijd en duale opleidingen aan het experiment flexstuderen. Uit de reacties van
studentenorganisaties en instellingen, bleek een grote interesse voor een extra
instroommoment in zowel voltijd-, duaal- als deeltijdonderwijs.
Toevoeging van flexstuderen aan deeltijdonderwijs biedt de mogelijkheid flexibilisering
van de onderwijsorganisatie te combineren met betalen per studiepunt. Dit kan
interessante lessen opleveren omtrent verdere flexibilisering van het onderwijs.
Instroom van deeltijdopleidingen binnen het huidige experiment zal ook relevante
informatie opleveren voor besluitvorming over eventuele wettelijke verankering na
afloop van het experiment.
Verlaagd wettelijk collegegeld
Het experiment flexstuderen wordt ook gewijzigd zodat eerstejaars flexstudenten
aanspraak kunnen maken op het verlaagd wettelijk collegegeld. Bij de invoering van het
verlaagd wettelijk collegegeld voor eerstejaars studenten is nagelaten dit toe te passen
op het experiment flexstuderen, omdat het experiment flexstuderen toen nog niet open
stond voor eerstejaars studenten. Op verzoek van de Tweede Kamer is het experiment
flexstuderen vanaf 2019 wel opengesteld voor eerstejaarsstudenten. Met deze wijziging
zal het verlaagde collegegeld met terugwerkende kracht per studiejaar 2019-2020 ook
gaan gelden voor eerstejaars flexstudenten. De praktische gevolgen, in de vorm van
terugbetaling door de onderwijsinstelling aan betreffende studenten, zijn gering. Er nam
nog slechts een zeer beperkt aantal eerstejaarsstudenten deel aan flexstuderen in dit
studiejaar.
6
B11058.K-1

Deelname eerstejaars studenten na studiejaar 2021-2022.
Het experiment flexstuderen wordt tevens gewijzigd zodat studenten ook na het
studiejaar 2021-2022 voor het eerst kunnen deelnemen aan het experiment
flexstuderen. Nieuwe deelname binnen het experiment was tot nu toe beperkt tot het
studiejaar 2020-2021 in verband met de looptijd van het experiment tot en met 1
september 2023. Deze beperking is echter onwenselijk omdat er dan een ‘tijdelijk’ gat
zou vallen in het aanbieden van flexstuderen in de periode 2021-2023. Bovendien wordt,
gezien de positieve tussenevaluatie, verwacht dat het experiment na 1 september 2023
doorgang kan vinden. Hiertoe zal in geval van een positieve eindevaluatie, een voorstel
worden ingediend voor verankering van flexstuderen in een permanente wettelijke
regeling. Het instellingsbestuur dient de studenten tijdig te informeren dat, hoewel er
positieve vooruitzichten en voornemens zijn op wettelijke verankering, er altijd een kans
bestaat dat dit toch niet tijdig gerealiseerd wordt. In dat geval mogen instellingen na
afloop van het experiment per 1 september 2023 flexstuderen niet langer aanbieden en
zullen de flexstudenten zich na deze datum alleen nog kunnen inschrijven als reguliere
student.
Wijzigingen en de evaluatie van het experiment flexstuderen
Nieuwe instellingen en opleidingen, zullen op zijn vroegst per 1 februari 2021 instromen
in het experiment. Gezien de looptijd van het experiment tot 1 september 2023, zal de
periode van deelname van nieuwe instellingen en opleidingen aan het experiment,
relatief kort zijn. Er is voor gekozen om door te gaan met het experiment en om dit niet
voortijdig om te zetten naar een permanente wettelijke regeling zodat de geplande
eindevaluatie zorgvuldig uitgevoerd kan worden. De nieuwe instellingen en opleidingen
die op grond van het onderhavige besluit kunnen gaan deelnemen aan het experiment
zullen relevante informatie opleveren voor de evaluatie van het experiment. Door het
experiment aan meer instellingen en binnen meer soorten opleidingen (naast voltijd-,
ook duale- en deeltijdopleidingen) te laten plaatsvinden, wordt een grotere groep
studenten bereikt, die in potentie gebaat is bij de flexibeler wijze van collegegeld
betalen. Het doel van deze wijziging is dan ook om mogelijk te maken dat meer
instellingen en opleidingen en daarmee ook meer studenten kunnen experimenteren met
flexstuderen.
Met het reeds bestaande experiment wordt onderzocht of het bieden van deze vorm van
flexibilisering leidt tot een toegankelijker aanbod van hoger onderwijs, minder uitval en
meer tevredenheid en meer ontplooiingsmogelijkheden voor studenten. Door mogelijk te
maken dat meer instellingen, (soorten) opleidingen en daarmee meer studenten kunnen
deelnemen aan dit experiment, zal meer informatie over een grotere en meer diverse
groep studenten worden ingewonnen. Deze aanvullende informatie zal het experiment
en de evaluatie daarvan verrijken en daarmee ook een belangrijke basis geven voor het
besluit over een eventuele structurele verankering van het experiment. In 2021 zal de
eindevaluatie van het experiment flexstuderen plaatsvinden. Op basis van een positieve
eindevaluatie zal een wetsvoorstel worden ingediend voor structurele verankering van
het experiment flexstuderen. De aanvullende informatie die met de onderhavige
wijzigingen verzameld wordt is tevens van belang ná de eindevaluatie. Instellingen
wisselen namelijk onderling kennis en ervaringen met flexstuderen uit, dit zal bijdragen
aan de soepele invoering van flexstuderen na afloop van het experiment.
Experiment leeruitkomsten
Tijdens het AO Leven lang ontwikkelen van 11 juni 2019 heeft de minister van OCW
naar aanleiding van een verzoek van het lid Van der Molen (CDA) toegezegd deelname
van nieuwe opleidingen van reeds aan het experiment leeruitkomsten deelnemende
7
B11058.K-1

instellingen mogelijk te maken. Deze toezegging is gedaan omdat de ervaringen in het
verzorgen van flexibel onderwijs op basis van leeruitkomsten in het experiment positief
zijn. Het zou daarom onwenselijk zijn om bij nieuwe opleidingen niet aan te kunnen
sluiten op de in het experiment ontwikkelde aanpak, expertise en ervaring en terug te
moeten vallen op de ‘traditionele’ WHW-kaders en aanbodsturing vanuit vastgelegde
opleidingsprogramma’s met onderwijseenheden.
Deelname van nieuwe opleidingen blijft alleen mogelijk voor instellingen die reeds aan
het experiment deelnemen. Voor andere instellingen geldt het argument niet dat zij bij
nieuwe opleidingen zouden moeten afwijken van de bij hen inmiddels ingeburgerde
werkwijze. Nieuwe opleidingen zullen op zijn vroegst per 1 februari 2021 instromen in
het experiment. Dat betekent dat de ervaringen en inzichten in de uitvoering bij deze
nieuwe opleidingen niet meer kunnen worden meegenomen in de landelijke
eindevaluatie van het experiment leeruitkomsten in het najaar 2020. De aanvullende
ervaringen en inzichten zijn voor de betrokken instellingen echter wel van belang en
bruikbaar met het oog op verdere doorontwikkeling van de flexibilisering van het
onderwijs. Bij een positieve eindevaluatie en een positief advies van het
accreditatieorgaan NVAO zal de ruimte voor flexibilisering die in het experiment
leeruitkomsten geldt structureel worden verankerd in de WHW.
3. Verhouding tot nationale wetgeving
Het Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs is gebaseerd op artikel 1.7a, eerste en
tweede lid, van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en ook
het onderhavige wijzigingsbesluit is gebaseerd op die grondslag. Het besluit heeft geen
betrekking op Caribisch Nederland, omdat daar geen instellingen zijn als bedoeld in het
Besluit experiment flexibel hoger onderwijs.
4. Gevolgen
De onderhavige wijziging van de experimenteer-amvb betreft een verruiming van een
reeds bestaande mogelijkheid. Het is geen extra verplichting voor burgers of
instellingen.
Er ontstaan ten opzichte van de huidige experimenteer-amvb geen nieuwe soorten
administratieve lasten. Er is geen verplichting voor instellingen tot deelname aan dit
experiment, dus voor instellingen die er niet voor kiezen is er überhaupt geen sprake
van lasten. Voor de instellingen die na wijziging van het besluit alsnog deelnemen aan
het experiment, geldt dat de lasten gelijk zijn aan de lasten voor de reeds deelnemende
instellingen. Voor het effect op de regeldruk zij verwezen naar de toelichting bij het
Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs.6
5. Uitvoering
DUO heeft in 2016 een uitvoeringstoets uitgebracht op het conceptbesluit tot wijziging
van het Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs waarmee het experiment
flexstuderen werd ingevoerd. DUO concludeerde toen dat het besluit geen impact heeft
op de processen en systemen van DUO, omdat de student door de instelling als reguliere
voltijdstudent wordt ingeschreven. Dit experiment heeft dus niet gezorgd voor extra
werk voor DUO omdat er geen gevolgen uit voortvloeien voor de bekostiging of de
studiefinanciering. In een versnelde uitvoeringstoets bevestigt DUO dat de voorgestelde
wijziging geen verandering brengt in de conclusie dat aan dit wijzigingsbesluit voor DUO
geen uitvoeringsconsequenties zijn verbonden.

8
B11058.K-1

Ook voor het experiment leeruitkomsten geldt dat de onderhavige wijziging geen impact
heeft op processen en systemen van DUO, omdat er geen gevolgen uit voortvloeien voor
de bekostiging of de studiefinanciering.
6. Toezicht en handhaving
De uitvoeringstoets uit 2016 is ook uitgezet bij de Inspectie van het Onderwijs en de
Auditdienst Rijk (ADR). De Inspectie van het Onderwijs had destijds een aantal
opmerkingen t.a.v. de nalevingsaspecten die vervolgens in de experimenteer-amvb zijn
verwerkt. Het nieuwe instroommoment in het experiment flexstuderen dat met de
onderhavige wijziging wordt geregeld, heeft geen nieuwe gevolgen voor het toezicht op
de naleving. Ook voor het experiment leeruitkomsten geldt dat het nieuwe
instroommoment dat met onderhavige wijziging wordt geregeld geen nieuwe gevolgen
heeft.
7. Administratieve lasten
Het onderhavige besluit is voorgelegd aan ATR, maar is niet geselecteerd voor een
formele advies. De gevolgen voor de regeldruk zijn bij het oorspronkelijke Besluit reeds
uitgebreid in beeld gebracht. Met de wijziging van het Besluit worden geen nieuwe
voorwaarden en verplichtingen ingevoerd om aan de experimenten deel te mogen
nemen.
8. Financiële gevolgen
De uitbreiding van het experiment flexstuderen leidt niet tot extra kosten voor de
rijksbegroting. De flexstudent wordt wat betreft de bekostiging van instellingen namelijk
beschouwd als een regulier ingeschreven voltijdstudent en loopt daardoor mee in de
referentieraming. Instellingen worden al gecompenseerd voor het halveren van het
collegegeld van deze studenten.
De mogelijke incidentele hogere kosten die de evaluatie met zich meebrengt (meer
instellingen die meedoen betekent meer gegevens, die moeten worden verwerkt), zullen
worden gedekt binnen de bestaande budgetten op artikel 6 en 7 van de begroting van
OCW. Er zijn geen overige uitvoeringskosten.
De uitbreiding van het experiment leeruitkomsten leidt niet tot extra kosten voor de
rijksbegroting. Studenten die deelnemen aan een opleiding in het experiment
leeruitkomsten worden ingeschreven als een reguliere student in deeltijd of duaal hoger
onderwijs. Er wordt geen additionele subsidie verstrekt aan de deelnemende instellingen
voor ontwikkelkosten die samenhangen met deelname van nieuwe opleidingen aan het
experiment leeruitkomsten.
9. Overleg en internetconsultatie
Voor de instellingen, die hebben aangegeven interesse te hebben in deelname aan het
experiment, zijn ter verdere kennisdeling twee online bijeenkomsten georganiseerd, in
aanwezigheid van vertegenwoordigers van reeds deelnemende instellingen, ISO en
Onderzoeksbureau Ockham-IPS, dat de monitoring van het experiment uitvoert.
Op de internetconsultatie zijn daarnaast 6 reacties binnengekomen. Deze bijdragen
hebben niet geleid tot aanpassing van het besluit of de nota van toelichting. Op de
consultatiepagina zal een verslag worden gepubliceerd met daarin een uitgebreidere
reactie op de ingekomen bijdragen. Samengevat hadden de bijdragen betrekking op de
voorgestelde wijzigingen in relatie tot de lessen voor het experiment, de uitbreiding naar
duaal- en deeltijd onderwijs en de verhouding tot het private onderwijs.
In één reactie wordt gesteld dat de waarde van nieuwe deelnemers vanaf 2021 voor de
eindevaluatie van het experiment, dat loopt tot en met september 2023, beperkt is.
9
B11058.K-1

Zoals in paragraaf 2 aangegeven is kunnen nieuwe deelnemers het experiment verrijken
met nieuwe inzichten, zeker nu het ook verbreed is naar duaal- en deeltijdonderwijs. In
één reactie wordt gesteld dat Flexibilisering en daarmee gepersonaliseerd leren voor alle
'soorten' onderwijs (voltijd, deeltijd en duaal), een beweging is, die vanuit de
hogeschool wordt herkend en onderstreept. De verdere openstelling van dit experiment
draagt bij aan het leren over deze flexibilisering. In twee andere reacties wordt ervoor
gepleit om deeltijdse en duale opleidingen niet aan het experiment flexstuderen deel te
laten nemen, omdat een duidelijke definitie ontbreekt, het meten van effecten daardoor
moeilijk is en de sterke afhankelijkheid tussen duaal onderwijs en werkveld niet matchen
met flexstuderen. Uit de raadpleging voorafgaand aan dit besluit en eerder genoemde
onderzoek “Lessen voor deeltijd”, is juist onder de doelgroep volwassenen/werkenden
grote behoefte gebleken aan flexstuderen. Effecten op deelname, voortgang en uitval
zijn prima te vergelijken met de situatie voorafgaand aan deelname aan het experiment.
In twee reacties wordt gewezen op het risico van oneigenlijk gebruik van flexstuderen en
op handelen van bekostigde instellingen in strijd met de regelgeving gelet op het
speelveld van publieke en private aanbieders van opleidingen hoger onderwijs. Cursisten
die deelnemen aan een losse module zouden door instellingen ingeschreven worden als
flexstudent en voor bekostiging in aanmerking worden gebracht. Binnen het experiment
flexstuderen blijven de betreffende wettelijke kaders echter onverkort van toepassing:
studenten schrijven zich in voor de gehele opleiding en krijgen binnen het experiment de
mogelijkheid in een bepaald studiejaar niet het volledige onderwijsprogramma te volgen
maar delen daarvan en collegegeld te betalen naar rato van dat deel van het
programma/het aantal studiepunten.
10. Inwerkingtreding
Het onderhavige besluit treedt in werking op 1 januari 2021 zodat instellingen tijdig
kunnen melden dat zij deel wensen te nemen aan het experiment flexstuderen.
Desgewenst kunnen dan per 1 februari voor het eerst flexstudenten worden
ingeschreven. Indien dit besluit na 1 januari 2021 wordt gepubliceerd dan werkt dit
besluit terug tot 1 januari 2021. De bepalingen die mogelijk maken dat eerstejaars
flexstudenten verlaagd wettelijk collegegeld kunnen betalen werken terug tot 1 januari
2019. Hierdoor kunnen flexstudenten die hiervoor in aanmerking komen met
terugwerkende kracht alsnog aanspraak maken op het verlaagd wettelijk collegegeld.

10
B11058.K-1

Artikelsgewijze toelichting
Artikel I. Wijziging Besluit experimenten flexibel hoger onderwijs
Artikel I, onderdelen A, M en N (artikelen 3, 23 en 24)
In de artikelen 3, 23 en 24 wordt abusievelijk verwezen naar artikelen die in 2019 door
inwerkingtreding van de Wet accreditatie op maat1 opnieuw zijn vastgesteld. Met de
onderhavige wijzigingen worden deze verwijzingen verbeterd.
Artikel I, onderdeel B (artikel 5)
Met het nieuwe tweede lid wordt geregeld dat een experiment van rechtswege eindigt
indien en op het moment dat dit experiment wordt verankerd in een permanente
wettelijke regeling en deze wettelijke regeling in werking treedt. Het is namelijk
wenselijk dat alle instellingen voor hoger onderwijs waar mogelijk onder hetzelfde
wettelijke regime vallen. Door het experiment te beëindigen wanneer de permanente
wettelijke regeling in werking treedt, lopen het experiment en de wettelijke regeling
geruisloos in elkaar over.
Artikel I, onderdelen C, D en E (artikelen 12, 13 en 14)
Onze Minister heeft toestemming gegeven aan een instelling voor deelname aan het
experiment met een of meer onderwijsconcepten. Het bestuur van de instelling kan, op
grond van het nieuwe artikel 12, derde lid, bepalen met welke opleidingen van de
instelling wordt deelgenomen aan het experiment. De deelnemende opleidingen
hanteren een van de onderwijsconcepten die ten grondslag ligt aan de toestemming die
Onze Minister heeft gegeven.
Artikel 13 vervalt omdat nieuwe instellingen niet langer deel kunnen nemen aan het
experiment leeruitkomsten.
Artikel I, onderdelen F, G, H, K en L (artikelen 17b, 17c, 17e, 17m en 17o)
Beoogd wordt om het experiment flexstuderen uit te breiden naar deeltijdse en duale
opleidingen. Om dit mogelijk te maken wordt telkens het begrip ‘voltijds’ geschrapt.
Door de onderhavige wijziging kan een deelnemende instelling in vervolg flexstuderen
aanbieden ten aanzien van zowel voltijdse, deeltijdse als duale opleidingen
Artikel I, onderdeel F (artikel 17b)
Met deze wijziging wordt mogelijk gemaakt dat eerstejaars studenten binnen het
experiment flexstuderen aanspraak kunnen maken op het verlaagd wettelijk collegegeld.
Momenteel dienen deze studenten het volledig wettelijk collegegeld te betalen. Bij de
invoering van het verlaagd wettelijk collegegeld is namelijk niet geregeld dat eerstejaars
flexstudenten aanspraak kunnen maken op het verlaagd wettelijk collegegeld omdat het
experiment flexstuderen tot 2019 niet openstond voor eerstejaars studenten. Sinds 1
januari 20192 kunnen ook eerstejaars studenten flexstuderen. Hierdoor is er niet langer
een reden om het verlaagd wettelijk collegegeld uit te zonderen voor flexstudenten.
Artikel I, onderdeel G (artikel 17c)
Het derde lid van artikel 17c vervalt. Met deze wijziging wordt mogelijk gemaakt dat
studenten ook na het studiejaar 2021-2022 voor het eerst kunnen deelnemen aan het
experiment flexstuderen. Het experiment flexstuderen loopt minimaal tot 1 september
2023. Gezien de positieve tussenevaluatie wordt verwacht dat het flexstuderen na 1

1
2

Stb. 2018, 209.
Stb. 2019, 35.

11
B11058.K-1

september 2023 doorgang kan vinden, hiertoe is vereist dat voor afloop van het
experiment een voorstel van wet wordt ingediend waarmee het experiment wordt
verankerd in een permanente wettelijke regeling.3 Op grond van artikel 2 van het
onderhavige besluit is het aan het instellingsbestuur om de student te informeren over
deelname aan het experiment. Het instellingsbestuur informeert de student tevens over
de looptijd van het experiment en dat de student zich als voltijds student zal moeten
inschrijven als het experiment na 1 september 2023 niet is verlengd.
Artikel I, onderdelen I en J (artikelen 17j, 17k en 17l)
In het nieuwe vierde lid van artikel 17j is bepaald dat aan het experiment flexstuderen
wordt deelgenomen door de instellingen waaraan Onze Minister reeds toestemming
heeft gegeven om deel te nemen aan het experiment. Op grond van het nieuwe vijfde lid
kunnen universiteiten of hogescholen die het voornemen hebben om deel te nemen aan
het experiment hiervan voor 1 september 2021 melding maken bij Onze Minister. Bij de
melding dient de universiteit of hogeschool inzichtelijk te maken hoe het experiment bij
deze instelling wordt vormgegeven en dat het betreffende medezeggenschapsorgaan
heeft ingestemd met het voornemen tot deelname aan het experiment. Na deze melding
verkrijgt de instelling van rechtswege toestemming van Onze Minister om deel te nemen
aan het experiment.
Het is niet langer nodig dat Onze Minister expliciet toestemming verleent aan een
instelling alvorens deze instelling deelneemt aan het experiment flexstuderen. Zoals
beschreven in paragraaf 2 van het algemeen deel van de toelichting is hiervoor gekozen
zodat een grotere en meer diverse groep van instellingen kan deelnemen aan het
experiment. Tevens wordt door het schrappen van het toestemmingsvereiste de
administratieve lasten van de instellingen verminderd. Door het schrappen van het
toestemmingsvereiste kan artikel 17k vervallen. Artikel 17k, derde lid, is in gewijzigde
vorm overgenomen in het nieuwe 17j, vijfde lid, voor de instellingen die een melding
van deelname aan het experiment doet bij Onze Minister. Hierdoor dient de instelling net als in het verleden bij het toestemmingsvereiste - inzichtelijk te maken hoe zij het
experiment zal vormgeven en dient het betreffende medezeggenschapsorgaan in te
stemmen met het voornemen om deel te nemen aan het experiment.
Artikel 17l vervalt. In dit artikel is bepaald dat Onze Minister kan besluiten het
experiment flexstuderen niet uit te voeren bij onvoldoende belangstelling voor het
experiment. Nu reeds voldoende instellingen deelnemen aan het experiment, kan dit
artikel vervallen.
Artikel II. Wijziging Uitvoeringsbesluit WHW 2008
In artikel 2.4f, vijfde lid, van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 is geregeld dat
flexstudenten die een opleidingen volgen op het gebied van onderwijs aanspraak kunnen
maken op het verlaagd wettelijk collegegeld. Dit lid kan komen te vervallen. Met het
onderhavige besluit wordt namelijk geregeld dat studenten die aanspraak kunnen maken
op het verlaagd wettelijke collegegeld, dit collegegeld kunnen betalen binnen het
experiment flexstuderen ongeacht welke opleiding zij volgen.
Artikel III. Inwerkingtreding
In het eerste lid is bepaald dat het onderhavige besluit grotendeels in werking treedt op
1 januari 2021. Indien dit besluit na 1 januari 2021 in het Staatsblad wordt geplaatst
dan treedt dit besluit in werking op de dag na plaatsing in het Staatsblad en werkt het
terug tot en met 1 januari 2021. Terugwerkende kracht is noodzakelijk zodat niet reeds
3

Zie artikel 1.7a, vierde lid, van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.

12
B11058.K-1

aan het experiment flexstuderen deelnemende instellingen tijdig kunnen melden dat zij
aan dit experiment wensen deel te nemen, zodat zij desgewenst per 1 februari 2021
studenten als flexstudent kunnen inschrijven.
In het tweede lid is bepaald dat artikel I, onderdelen C en E, in werking treden op de
dag na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin het onderhavige Besluit wordt
geplaatst en terugwerkt tot en met 1 mei 2017. In de praktijk bepaalden deelnemende
instellingen namelijk al op basis van hun eerste aanvraag welke andere dan in de
aanvraag genoemde opleidingen deelnamen aan het experiment leeruitkomsten. Dit is
wenselijk aangezien het voor elke opleiding doen van een aanvraag als bedoeld in de
artikelen 12 en 13 (oud) gepaard gaat met veel administratieve lasten.
In het derde lid is bepaald dat artikel I, onderdeel F, aanhef en tweede lid en onderdeel
K, aanhef en tweede lid, van dit besluit in werking treden op de dag na de datum van
uitgifte van het Staatsblad waarin het onderhavige Besluit wordt geplaatst en
terugwerken tot en met 1 januari 2019. Hiervoor is gekozen zodat reeds studerende
eerstejaars flexstudenten alsnog aanspraak kunnen maken op het verlaagd wettelijk
collegegeld. Dit is voor de hogescholen en universiteiten niet nadelig omdat zij hiervoor
reeds zijn bekostigd.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Ingrid van Engelshoven

13
B11058.K-1