Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019

Infrastructuurfonds (A)
Rapport bij het jaarverslag

2020

Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2019
Infrastructuurfonds (A)
Rapport bij het jaarverslag

Vooraf
Verstrekkende invloed coronavirus raakt ook het werk van de Algemene
Rekenkamer
Nederland is met de rest van de wereld sinds begin dit jaar in de greep geraakt van het
coronavirus – SARS-CoV-2, dat de ziekte COVID-19 veroorzaakt. De maatregelen die sinds
maart zijn genomen, hebben grote impact gehad op het dagelijks leven van alle Nederlanders.
Ook op de werkvloer van de Algemene Rekenkamer zijn deze maatregelen voelbaar.
Ieder jaar ronden wij in maart en april het verantwoordingsonderzoek af naar de inkomsten
en uitgaven van het Rijk in het voorgaande jaar. Het is onze wettelijke taak om erop toe
te zien dat de rijksoverheid publiek geld rechtmatig, doelmatig en doeltreffend int en
besteedt. Als de Algemene Rekenkamer een verklaring van goedkeuring geeft, kunnen de
Staten-Generaal vervolgens het kabinet decharge verlenen. Ons verantwoordingsonderzoek
neemt meer dan een jaar in beslag en is dan ook al in de eerste maanden van 2019 begonnen.
Het beschrijft de situatie bij de ministeries van vóór de komst van corona naar Nederland.
Toen in Nederland de maatregelen tegen het coronavirus van kracht werden en het kabinet
alle aandacht moest richten op crisisbeheersing, viel dat samen met het moment waarop
wij onze bevindingen moesten voorleggen aan de ministers. Daarbij gaat het om conclusies
over feiten die in 2019 plaatsvonden. Die conclusies veranderen niet vanwege de ernstige
ontwikkelingen in 2020.
Onder deze moeilijke omstandigheden waren de betrokken ministers desondanks in
de gelegenheid te reageren op onze conclusies en aanbevelingen. Dit illustreert dat ons
democratisch systeem, waarvan de onafhankelijke controle van de Algemene Rekenkamer
deel uitmaakt, blijft functioneren. Zelfs onder de uitzonderlijke omstandigheden van het
voorjaar van 2020.
Verantwoordingsonderzoek 2019
De Algemene Rekenkamer doet ieder jaar onderzoek naar de verantwoording die ministers
in hun jaarverslagen afleggen over hun bestedingen, hun bedrijfsvoering en hun beleid.
Dit noemen we het verantwoordingsonderzoek. Onze centrale vragen in dit jaarlijkse
verantwoordingsonderzoek zijn:
•
Is het geld in het afgelopen jaar besteed volgens de regels?
•
Waren de zaken op het departement goed geregeld?
•
Heeft het gevoerde beleid de gewenste resultaten opgeleverd?

3

Op basis van deze vragen beschrijven wij per begrotingshoofdstuk of de verantwoordelijke
ministers hun zaken op orde hebben. Vanuit onze wettelijke taak geven wij daarbij ook
oordelen over de financiële informatie en de totstandkoming van de beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in de jaarverslagen van de ministers en over de kwaliteit van de bedrijfsvoering zelf. Met een verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer kunnen de
Staten-Generaal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan de minister.
Dit rapport heeft betrekking op het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds dat onder
de verantwoordelijkheid valt van de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
Onze overige publicaties in het kader van het verantwoordingsonderzoek 2019 vindt u
op www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2019.
Hier vindt u ook ons rapport Staat van de rijksverantwoording 2019. Hierin nemen wij de
goedkeuring van de rijksrekening op. Ook bevat deze publicatie een overkoepelende
uiteenzetting over het verantwoordingsonderzoek 2019.

4

Inhoud
1

Onze conclusies

6

2

Feiten en cijfers

7

3

Financiële informatie
3.1 Oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie

9

Bedrijfsvoering
4.1 Oordeel over de totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie

11

Beleidsresultaten
5.1 Oordeel over de totstandkoming beleidsinformatie

12

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
6.1 Reactie minister van IenW
6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer

13

Bijlage 1 – Overzicht fouten en onzekerheden Infrastructuurfonds 2019

14

Bijlage 2 – Over het verantwoordingsonderzoek

17

4

5

6

5

9

11

12

13
13

1

Onze conclusies
De minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) legt in haar jaarverslag over het
Infrastructuurfonds verantwoording af over de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
voor de bekostiging van infrastructuur.
Onze oordelen over de beleidsinformatie, de bedrijfsvoeringsinformatie en de financiële
informatie in het jaarverslag van het Infrastructuurfonds zijn positief.
Verder in het rapport
In de volgende hoofdstukken werken we de conclusies verder uit:
• Hoofdstuk 2, ‘Feiten en cijfers’: hierin geven we een korte beschrijving van het Infrastructuurfonds en de financiële omvang van het begrotingshoofdstuk waarover wij
•

•
•

•

ons oordeel geven.
Hoofdstuk 3, ‘Financiële informatie’: hierin geven wij ons oordeel over de financiële
informatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds. Wij hebben vastgesteld
dat de financiële verantwoordingsinformatie op totaalniveau rechtmatig, betrouwbaar
en ordelijk is. Op artikelniveau is ons oordeel dat de financiële verantwoordingsinformatie rechtmatig, betrouwbaar en ordelijk is.
Hoofdstuk 4, ‘Bedrijfsvoering’: hierin geven wij ons oordeel over de totstandkoming
van de bedrijfsvoeringsinformatie.
Hoofdstuk 5, ‘Beleidsresultaten’: hierin geven wij ons oordeel over de totstandkoming
van de informatie die in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds is opgenomen
over het gevoerde beleid.
Hoofdstuk 6, ‘Reactie van de minister en nawoord Algemene Rekenkamer’: hierin
vatten we de reactie samen die we op 29 april 2020 ontvingen van de minister van
IenW. De minister geeft in haar reactie aan dat zij tevreden kennis neemt van onze
positieve oordelen over de beleidsinformatie, de bedrijfsvoeringsinformatie en de
financiële informatie.

6

2

Feiten en cijfers
De minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is verantwoordelijk voor het beheer van
het Infrastructuurfonds. Het Infrastructuurfonds is in 1993 ingesteld met als doel de bekostiging
van de infrastructuur. Daarbij gaat het om aanleg, beheer, onderhoud, vervanging en renovatie van
het hoofdwegennet, het hoofdvaarwegennet en het spoorwegennet. Het beheer van het
Infrastructuurfonds is onderdeel van de bedrijfsvoering van het Ministerie van IenW.
De uitgaven van het Infrastructuurfonds beslaan 2,3% van de totale rijksuitgaven over 2019.
De minister van IenW heeft in 2019 uitgaven gedaan voor € 5.761 miljoen ten laste van
het Infrastructuurfonds. Daarnaast zijn verplichtingen aangegaan voor € 6.133 miljoen.
De ontvangsten bedroegen € 5.614 miljoen. Het Infrastructuurfonds wordt voor het grootste
deel gevoed door een bijdrage uit de begroting van de minister van IenW (artikel 26).
Ook concessievergoedingen voor het spoor worden als inkomsten in het Infrastructuur­fonds geboekt. Daarnaast worden voor een aantal projecten uitgaven doorberekend aan
derden zoals lagere overheden, buitenlandse overheidsinstanties en de Europese Unie.
Tabel 1 Infrastructuurfonds (A) in cijfers in miljoenen €
2017

2018

2019

Verplichtingen

8.133

6.826

6.133

Uitgaven

5.636

5.810

5.761

Ontvangsten

5.164

5.926

5.614

De omvang van de verplichtingen en de uitgaven is mede afhankelijk van het moment
waarop contracten worden aangegaan en van de voortgang van projecten. De omvang
van de verplichtingen en de uitgaven kan hierdoor door de jaren heen fluctueren.
In het regeerakkoord zijn extra middelen uitgetrokken voor infrastructuur. In de periode
2018 tot en met 2020 gaat het om een bedrag van cumulatief € 2 miljard voor het Infrastructuurfonds en in de jaren daarna om een bedrag van € 100 miljoen structureel. De minister
schrijft in de ontwerpbegroting 2020 van het Infrastructuurfonds dat inmiddels twee derde
van deze extra middelen is toegewezen aan projecten voor de periode tot en met 2025.
Een groot deel van de extra middelen heeft daarmee dus een bestemming gekregen. De uit­
gaven aan deze projecten komen echter jaren later dan dat de extra middelen beschikbaar
komen; de voorbereiding van infrastructurele projecten kost immers tijd. De minister heeft er
daarom voor gekozen met een kasschuif middelen van de periode 2019-2021 over te hevelen
naar latere jaren. Voor 2019 gaat het om een bedrag ruim € 1,5 miljard dat is doorgeschoven.
Het effect van de extra middelen uit de intensivering is hierdoor nog niet zichtbaar in de
ontvangsten en de uitgaven in tabel 1.
7

Uitgaven aan de hoofdwegen, hoofdvaarwegen en spoorinfrastructuur

Hoofdwegennet

Fonds

Spoorwegen

Hoofdvaarwegennet
Megaprojecten verkeer en
vervoer
Overige artikelen

Figuur 1 Uitgaven Infrastructuurfonds in 2019

De toerekening van de begrotingsartikelen naar de financiële instrumenten is gebaseerd op
gegevens van het Ministerie van Financiën. De Algemene Rekenkamer heeft deze gegevens
niet gecontroleerd.

8

3

Financiële informatie
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van ons onderzoek naar de financiële
verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds.
Wij maken in ons onderzoek gebruik van de internationale controlestandaarden voor
rekenkamers (International Standards of Supreme Audit Institutions, ‘ISSAIs’). We houden
daarbij rekening met het controlebestel waarin de Auditdienst Rijk (ADR) als intern controleur
het jaarverslag certificeert. Voor haar bestuurlijk oordeel maakt de Algemene Rekenkamer
daarom zoveel mogelijk gebruik van de resultaten van de werkzaamheden van de ADR
conform de Comptabiliteitswet 2016.
We geven in § 3.1 een oordeel over de rechtmatigheid, betrouwbaarheid en ordelijkheid
van de financiële verantwoordingsinformatie op totaalniveau en op artikelniveau.
Geconstateerde fouten en onzekerheden in de verplichtingen en in de uitgaven/
ontvangsten staan in afzonderlijke overzichten in bijlage 1.

3.1 Oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie
In deze paragraaf geven wij ons oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie
in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds
voldoet op totaalniveau aan de daaraan te stellen eisen, zoals opgenomen in de Comptabiliteitswet 2016 en de Rijksbegrotingsvoorschriften 2020. Daarnaast hebben we geen fouten en
onzekerheden gevonden die de tolerantiegrens op artikelniveau overschrijden.

3.1.1 Oordeel rechtmatigheid financiële verantwoordingsinformatie
Wij hebben de rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds is
op totaalniveau rechtmatig. Wij geven dit oordeel onder het voorbehoud dat de Staten-Generaal
goedkeuring zullen verlenen aan de slotwetmutaties waarin alle geraamde uitgaven, verplichtingen
en ontvangsten uit de begroting van het Infrastructuurfonds (begrotingshoofdstuk A) in overeenstemming zijn gebracht met de uiteindelijk gerealiseerde bedragen.

9

Voorbehoud slotwetmutaties – nog door de Staten-Generaal te autoriseren budgetten
Het bedrag aan verplichtingen dat in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds is opgenomen omvat in totaal € 1,2 miljoen aan overschrijdingen op het begrotingsartikel 14. Gaan de
Staten-Generaal niet akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten
wij onze oordelen over de financiële verantwoordingsinformatie mogelijk herzien.

3.1.2 Oordeel betrouwbaarheid en ordelijkheid financiële verantwoordingsinformatie
Wij hebben de betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële verantwoordings­
informatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds
is op totaalniveau betrouwbaar en ordelijk en voldoet aan de regels voor het inrichten van de
jaarverslagen.

3.1.3 Oordeel rechtmatigheid financiële verantwoordingsinformatie op artikelniveau
Wij hebben ook op artikelniveau de rechtmatigheid van de financiële verantwoordings­
informatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds is
op artikelniveau rechtmatig.

3.1.4 Oordeel betrouwbaarheid en ordelijkheid financiële verantwoordingsinformatie
op artikelniveau
Wij hebben ook op artikelniveau de betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële
verantwoordingsinformatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds is
op artikelniveau betrouwbaar en ordelijk en voldoet aan de regels voor het inrichten van de
jaarverslagen.

10

4

Bedrijfsvoering
Wij hebben onderzoek gedaan naar de informatie die de minister van IenW in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds heeft opgenomen over de bedrijfsvoering rond dit
fonds. Wij geven in dit hoofdstuk een oordeel over de totstandkoming van deze informatie.

4.1 Oordeel over de totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie
Wij hebben de betrouwbaarheid van de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie
in het jaarverslag onderzocht.
De bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds is betrouwbaar tot stand gekomen en is niet strijdig met de financiële verantwoordingsinformatie.

11

5

Beleidsresultaten

5.1 Oordeel over de totstandkoming beleidsinformatie
Wij hebben ook de totstandkoming van de beleidsinformatie in het Jaarverslag 2019
van het Infrastructuurfonds onderzocht.
De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds is betrouwbaar
tot stand gekomen en is niet strijdig met de financiële verantwoordingsinformatie.

12

6

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer

6.1 Reactie minister van IenW
De minister van IenW heeft op 29 april 2020 gereageerd op ons conceptrapport.
Hieronder geven we haar reactie weer. De volledige reactie staat op www.rekenkamer.nl/
verantwoordingsonderzoek2019. De reactie van de minister van IenW geeft ons geen
aanleiding tot het opnemen van een nawoord.
De minister van IenW schrijft:
“Uw rapportage verantwoordingsonderzoek Infrastructuurfonds 2019 is door ons in goede
orde ontvangen. Tevreden neem ik kennis van uw positieve oordelen over de beleidsinformatie, de bedrijfsvoeringinformatie en de financiële informatie in het jaarverslag van het
Infrastructuurfonds.”

6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
De reactie van de minister van IenW geeft ons geen aanleiding tot het opnemen
van een nawoord.

13

Bijlage 1

Overzicht fouten en onzekerheden
Infrastructuurfonds 2019
In deze bijlage vermelden wij via een visuele weergave de geconstateerde fouten en
onzekerheden op totaalniveau en op artikelniveau ten behoeve van ons oordeel over de
verplichtingen én uitgaven en ontvangsten in het Jaarverslag 2019 van het Infrastructuurfonds. Op onze website www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2019 vindt u
een totaaloverzicht van alle gecontroleerde bedragen en fouten en onzekerheden die we
aantroffen in:
• Verplichtingen
• Uitgaven/ontvangsten
• Saldibalans
• Afgerekende voorschotten
• Baten-lastendiensten
De visualisatie geeft de tolerantiegrens (percentage) door middel van een verticaal streepje
weer. Dit geldt zowel voor het criterium rechtmatigheid als voor het criterium betrouwbaar
en ordelijk. De visualisatie start met weergave van de fouten en onzekerheden op het totaal
van de verantwoordingsstaat en toont achtereenvolgens de begrotingsartikelen waar het
hoogste percentage fouten en onzekerheden is geconstateerd. Begrotingsartikelen waar
geen fouten en onzekerheden zijn geconstateerd, zijn niet in de visualisatie opgenomen.
Naast het verantwoorde totaalbedrag per begroting is het totaalbedrag per begrotingsartikel
opgenomen. Het groene kader illustreert de relatieve financiële omvang van het begrotingsartikel ten opzichte van het totaalbedrag per begroting.

14

Infrastructuurfonds (A)
Verplichtingen
Bedragen x € 1.000
Rechtmatigheid (RM)
Betrouwbaarheid en ordelijkheid (BO)
Verantwoord bedrag

Totaal

6.132.835
122.657 tolerantiegrens

Fout + Onzekerheid

RM - 0%
BO - 0%

17.784
2.000

15 . Hoofdvaarwegennet

17 . Megaprojecten
Verkeer en Vervoer

821.049
41.052 tolerantiegrens

13 . Spoorwegen

1.849.882
92.494 tolerantiegrens

BO - 0%

RM - 0%
12 . Hoofdwegennet

925

3.149.433
122.657 tolerantiegrens

15

BO - 0%

//
//

BO - 0%

RM - 0%

//
//

BO - 0%

RM - 0%
256.308
25.000 tolerantiegrens

//
//

15.452

RM - 0%

Tolerantiegrens

2
2.000

1.405

//
//
//
//

Infrastructuurfonds (A)
Uitgaven en ontvangsten
Bedragen x € 1.000
Rechtmatigheid (RM)
Betrouwbaarheid en ordelijkheid (BO)
Verantwoord bedrag

Totaal

17 . Megaprojecten
Verkeer en Vervoer

15 . Hoofdvaarwegennet

12 . Hoofdwegennet

11.570.101
231.402 tolerantiegrens

359.705
25.000 tolerantiegrens

1.071.202
53.560 tolerantiegrens

2.515.624
125.781 tolerantiegrens

16

Fout + Onzekerheid

RM - 0%
BO - 0%

RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%

5.688
4.214

1.233
699

3.272
2.913

1.182
602

Tolerantiegrens

//
//

//
//
//
//
//
//

Bijlage 2

Over het verantwoordingsonderzoek
In ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek beoordelen wij de jaarverslagen die de ministers
op Verantwoordingsdag aanbieden aan de Staten-Generaal. Wij onderzoeken ook de
bedrijfsvoering van de ministeries gedurende het begrotingsjaar. Het onderzoek resulteert
in onze verklaring van goedkeuring bij de rijksrekening en de saldibalans van het Rijk, zoals
opgenomen in het Financieel Jaarverslag van het Rijk. De taken en bevoegdheden van de
Algemene Rekenkamer voor het verantwoordingsonderzoek liggen vast in de Grondwet
en in de Comptabiliteitswet 2016. Met een verklaring van goedkeuring van de Algemene
Rekenkamer opgenomen in onze Staat van de rijksverantwoording, kunnen de StatenGeneraal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan de minister.
Onderzoek naar de jaarverslagen
Ons onderzoek naar de jaarverslagen is gericht op het vaststellen:
• of de financiële verantwoordingsinformatie betrouwbaar en ordelijk is en de financiële
transacties rechtmatig zijn – dat wil zeggen in overeenstemming met de begrotingswetten en andere toepasselijke (wettelijke) regels;
• of de (niet-financiële) verantwoordingsinformatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering betrouwbaar tot stand gekomen is en niet in strijd is met de financiële
informatie;
• of de inrichting van het jaarverslag voldoet aan de bepalingen uit de Comptabiliteitswet
2016 en de Rijksbegrotingsvoorschriften.
Bij het onderzoek naar de financiële informatie maken we gebruik van de internationale
controlestandaarden voor rekenkamers (International Standards of Supreme Audit
Institutions, ‘ISSAIs’). Wij verrichten zelf controlewerkzaamheden en maken waar
mogelijk gebruik van de werkzaamheden van de Auditdienst Rijk (ADR) die controleert
ten behoeve van de ministers conform de Comptabiliteitswet 2016.
De Algemene Rekenkamer stemt de risicoanalyse en de geplande controlewerkzaamheden
met de ADR af. Wij toetsen jaarlijks het kwaliteitssysteem van de ADR en stellen risicogericht
vast of de controlewerkzaamheden van de ADR goed zijn uitgevoerd en de bevindingen
hebben geleid tot de juiste oordelen. Om te kunnen bepalen wat wel en niet belangrijk is
gebruiken we kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen. Ons onderzoek en onze
oordelen sluiten aan op het budgetrecht van het parlement per begrotingsartikel.

17

Voor de informatie in het jaarverslag over de bedrijfsvoering en het gevoerde beleid beoordelen wij op grond van de Comptabiliteitswet 2016 risicogericht de maatregelen voor een
betrouwbare totstandkoming van deze niet-financiële informatie. Het onderzoek naar
de betrouwbare totstandkoming richt zich op het proces van de totstandkoming van
de informatie en minder op de informatie zelf. Wij geven dus geen oordeel af over deze
niet-financiële informatie. Wel onderzoeken wij of deze informatie niet strijdig is met
de financiële verantwoordingsinformatie.
Onderzoek naar de bedrijfsvoering
In ons onderzoek naar de bedrijfsvoering van de ministeries onderzoeken wij of het
begrotingsbeheer, het financieel beheer, de materiële bedrijfsvoering en de daartoe
bijgehouden administraties van het Rijk voldoen aan de normen van doelmatigheid,
rechtmatigheid, ordelijkheid, controleerbaarheid en betrouwbaarheid.
Omdat het niet mogelijk is alle relevante elementen van de bedrijfsvoering jaarlijks te
toetsen, hebben we een meerjarige aanpak ontwikkeld. We onderzoeken daarbij risico­
gericht de elementen die een rechtstreekse relatie hebben met de financiële informatie in
de jaarverslagen of essentieel zijn in de bedrijfsvoering. Als we vinden dat een onderdeel
van de bedrijfsvoering onvoldoende beheerst verloopt, noemen wij dat een ‘onvolkomenheid’ of een ‘ernstige onvolkomenheid’. In onze rapporten geven we niet alleen informatie
over de onvolkomenheden, maar ook over belangrijke risico’s en aandachtspunten.
Voor ons onderzoek naar informatiebeveiliging hebben we de samenhang gezocht tussen
de BIR 2012, BIR:2017 en de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid). Het normen­
kader is opgebouwd uit 4 onderdelen van het volwassenheidsmodel dat we in 2018 gehanteerd hebben: Governance, Organisatie, Risk management en Incident management.
Onderzoek naar beleidsinformatie
Wij doen jaarlijks onderzoek naar beleidsinformatie. In het onderzoek gaat het vooral om
de vraag of ministers erin slagen de belastingbetaler waar voor zijn geld te leveren, en of zij
het parlement hierover voldoende informeren.
Wij onderzoeken:
• hoeveel geld er wordt besteed aan het beoogde doel;
• of voor dat geld de beloofde prestaties worden geleverd;
• in hoeverre het beoogde doel wordt bereikt met dit geld;
• of de Staten-Generaal in begroting, jaarverslag en andere Kamerstukken over dit
onderwerp voldoende informatie hebben gekregen.
Een uitgebreide methodologische verantwoording over ons jaarlijkse verantwoordings­
onderzoek staat op onze website: www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.
18

19

Voorlichting
Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 EA Den Haag
telefoon (070) 342 44 00
voorlichting@rekenkamer.nl
www.rekenkamer.nl

Omslag
Ontwerp: Corps Ontwerpers
Foto: Corbis/Hollandse Hoogte

Den Haag, mei 2020