Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 105

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT, VAN FINANCIËN EN VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID EN DE STAATSSECRETARISSEN VAN
ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT, VAN FINANCIËN EN VAN
SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 augustus 2020
Het coronavirus heeft grote gevolgen voor de gezondheid van de
Nederlandse bevolking, onze samenleving en economie. We werken hard
om het virus onder controle te krijgen. Tegelijk is duidelijk dat de
economische gevolgen van corona langer bij ons zullen blijven. Die
gevolgen zijn soms grimmig en niet voor iedereen gelijk. Er zijn sectoren
die relatief ongemoeid zijn gebleven. Andere sectoren zijn flink geraakt of
liggen vrijwel stil. Naarmate het virus onder controle komt, neemt de
bedrijvigheid weer iets toe. Voor anderen is het zicht op herstel nog
beperkt of ligt het verder in de toekomst. Bovendien leidt de huidige crisis
ook tot permanente veranderingen. Trends die al gaande waren, zoals
meer thuiswerken en online winkelen, worden door de coronacrisis nog
verder versterkt. In alle gevallen vraagt de economische situatie veel van
al die verschillende sectoren en dus van de werkenden en werkgevers in
die sectoren. Zij maken zich zorgen, ook omdat er veel onzeker is. We
weten bijvoorbeeld nog niet wanneer er een vaccin beschikbaar zal zijn en
hoe de internationale crisis zich gaat doorvertalen naar de Nederlandse
economie. Wat we wel weten, is dat we in een diepe recessie zitten, die
voor veel mensen een moeilijke tijd betekent.
De economische situatie vraagt om een aanpak die werkgelegenheid en
bedrijvigheid beschermt, en daarbij ook rekening houdt met de verschillen
tussen bedrijven en werkenden. Waar de crisis tijdelijk is, beschermen we
bedrijvigheid en werkgelegenheid zo gericht mogelijk. Zeker als het om
werk gaat waarvoor specifieke kennis en expertise nodig is, loont het om
mensen voor hun sector te behouden. We jagen de economie aan.
Extra investeringen helpen op korte termijn faillissementen en ontslagen
te voorkomen en verkleinen daarmee het risico dat de recessie langer
aanhoudt en zich verdiept. Extra investeringen bieden ook perspectief

kst-35420-105
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

1

voor na de crisis. Met deze crisis wordt het extra belangrijk om ons
toekomstig verdienvermogen te verbeteren, door bijvoorbeeld te
investeren in digitalisering, infrastructuur, woningbouw en verduurzaming. Daardoor behouden we op korte termijn zoveel mogelijk banen
en creëren we banen voor later. En ten slotte geven we werkgevers en
werkenden waar het nodig is de tijd, ruimte en ondersteuning om in te
spelen op de economische situatie.
De economische situatie vraagt om samenwerking tussen allerlei partijen:
werkgevers en werkenden, sociale partners, onderwijs, uitvoeringsorganisaties, gemeenten en de rijksoverheid. Gelukkig zien we dat al gebeuren.
Bedrijven en werkenden passen zich aan de omstandigheden aan.
Gemeenten, sociale partners, scholen en uitvoeringsorganisaties doen in
goed overleg hun uiterste best hen daarbij te helpen. De afgelopen tijd
hebben we intensief overlegd met UWV, gemeenten en sociale partners
om ervoor te zorgen dat de aanpak die we volgen (de samenwerking
tussen) al die partners faciliteert en stimuleert.
Daarbij is er behoefte aan perspectief en duidelijkheid. We kunnen in de
huidige situatie niet voorkomen dat er mensen zijn die hun baan verliezen
en dat er bedrijven omvallen. Wel kunnen we duidelijkheid bieden over de
ondersteuning vanuit de overheid in de komende periode.
Het kabinet biedt daarom perspectief met als vervolg op de eerste twee
noodpakketten een omvangrijk, breder steun- en herstelpakket, waarbij
naast steun ook aandacht is voor investeringen en een sociaal pakket
wordt gepresenteerd. Dit pakket bestaat uit drie pijlers:
1) Continueren van de steun: De NOW, Tozo en TVL worden met negen
maanden verlengd. De NOW en de Tozo worden richting de zomer in
fases verantwoord, aangescherpt en specifieker gericht, met meer
ruimte voor herstructurering als die nodig is. Voor de TVL wordt het
maximale subsidiebedrag verhoogd en wordt in 2021 de regeling
verder aangescherpt naar de bedrijven die de steun het hardst nodig
hebben. Naast deze drie instrumenten, blijven de maatregelen die
ondernemers van liquiditeit kunnen voorzien, beschikbaar. Daarnaast
is er aanvullende, sectorale steun voor sectoren die zwaar worden
geraakt door contactbeperkingen.
2) Stimuleren en investeren waar dat kan: Publieke investeringen worden
versneld en private investeringen worden aangejaagd. Ook zet het
kabinet in op een gezonde solvabiliteitspositie van Nederlandse
bedrijven en worden investeringen in innovatie gestimuleerd.
Daarmee behouden en creëren we niet alleen nu werkgelegenheid,
maar zorgen we ook voor nieuwe banen en meer welvaart later. Dit
deel van het pakket hangt nauw samen met het maatregelen uit de
Miljoenennota en het Nationaal Groeifonds, waarover uw Kamer
uiterlijk op Prinsjesdag wordt geïnformeerd.
3) Ondersteunen waar aanpassing nodig is: Met meer dan € 1 miljard
aan extra middelen krijgen sociale partners, gemeenten, uitvoeringsorganisaties en scholen de ruimte om mensen van wie werk onder druk
staat of die hun rekeningen niet meer kunnen betalen perspectief te
bieden. Hiervoor zet het kabinet in op goede begeleiding van werk(loosheid)naar werk, (om)scholing en ontwikkeling, het tegengaan van
armoede en problematische schulden, het aanpakken van jeugdwerkloosheid en het beschermen van kwetsbare groepen op de
arbeidsmarkt.
Deze drie onderdelen van het steun- en herstelpakket versterken elkaar: zij
beschermen wat levensvatbaar is, jagen nieuwe investeringen aan en
bieden met een sociaal pakket perspectief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

2

De noodpakketten en stijgende instroom in reguliere regelingen vragen
veel van gemeenten en uitvoeringsorganisaties als UWV, RVO, de
Belastingdienst, KvK en Divosa. Het kabinet is erkentelijk voor het werk
dat hier verzet wordt en is zich ervan bewust dat er grenzen zijn aan het
werk dat kan worden verzet. Daarom is de uitvoerbaarheid van maatregelen en tijd voor voorbereiding een harde randvoorwaarde bij de
vormgeving van dit steun- en herstelpakket. Daarnaast moeten uiteraard
de benodigde procedures doorlopen worden.
Het kabinet heeft de laatste maanden intensief gesproken met sociale
partners. Deze constructieve en intensieve gesprekken hebben geleid tot
betere voorstellen. Het kabinet spreekt haar waardering uit voor de
bijdragen die sociale partners ook in deze crisistijd leveren.
Situatie economie en arbeidsmarkt
De coronacrisis en de gezondheidsmaatregelen die het kabinet in deze
crisis moest nemen, raken de Nederlandse economie dit jaar buitengewoon hard. De economie kromp in het tweede kwartaal van 2020 met
8,5%. Dat is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de
grootste kwartaalkrimp ooit gemeten. Dat komt ook tot uiting in de
verwachtingen van het Centraal Planbureau (CPB) die in haar meest
recente raming een krimp van 5,1% verwacht over heel 2020. Volgens
deze raming loopt de werkloosheid zonder aanvullend steunbeleid op
naar 6,5% in 2021.
Het kabinet heeft de economie fors ondersteund met het eerste en tweede
noodpakket. Met deze steun zijn veel bedrijven en burgers geholpen. Van
alle bedrijven in het mkb maakte 40% gebruik van minstens één van drie
grote financiële noodmaatregelen in het eerste noodpakket (NOW 1,
TOGS of uitstel van betaling van belastingen). Inmiddels maken er
ongeveer 41 duizend werkgevers gebruik van de NOW 2, waarmee
ongeveer 792 duizend werknemers worden bereikt. Naar schatting hebben
95 duizend zelfstandigen de Tozo 2 aangevraagd en hebben op dit
moment al meer dan 25 duizend ondernemers gebruik gemaakt maken
van de TVL. Hoewel de economische schade en toename in de
werkloosheid zeer groot zijn en een enorme impact hebben op iedereen
die het treft, zijn deze kleiner dan in de ons omringende landen. De twee
omvangrijke economische noodpakketten hebben daarbij een belangrijke
rol gespeeld, zo stelt ook het CPB.
Het CPB raamt voor 2021 een gedeeltelijk herstel van 3,2%. Het economische herstel hangt echter nauw samen met internationale ontwikkelingen en met het verloop van de pandemie. In een scenario met een
tweede golf en nieuwe grootschalige contactbeperkingen verwacht het
CPB een sterke krimp die langer aanhoudt. De werkloosheid loopt in dat
scenario op tot 10% in 2021. Het is evident dat het een direct maatschappelijk en economische belang is dit scenario te voorkomen. Daarom
moeten we ons houden aan de gezondheidsmaatregelen. Het bestrijden
van de crisis is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
De coronacrisis heeft ook een grote impact op de medeoverheden. De
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris van Financiën zullen uw Kamer in een aparte brief breder informeren
over de maatregelen voor de medeoverheden. In totaal was er voor 2020
reeds € 365 miljoen gereserveerd voor Veiligheidsregio’s en GGD’en en
zijn er afspraken gemaakt voor het OV. Daar bovenop komt een bedrag
van € 312 miljoen ter compensatie van inkomstenderving, lokale culturele
voorzieningen, lokale vrijwilligersorganisaties, buurt- en dorpshuizen,
SW-bedrijven en toezicht en handhaving. Vanwege corona wordt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

3

oploop van de opschalingskorting incidenteel in 2020 en 2021 geschrapt.
In 2020 komt dit neer op € 70 miljoen en in 2021 op € 160 miljoen. Tot slot
stelt het kabinet € 30 miljoen extra beschikbaar om de verkiezingen te
organiseren conform de coronamaatregelen. Hiermee komt de aanvullende vergoeding van het kabinet aan decentrale overheden ten opzichte
van het pakket van 28 mei in totaal uit op € 777 miljoen voor 2020. Hier
bovenop komt nog aanvullend beleid van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, waarvan veel zal worden uitgevoerd door
gemeenten. Zij zullen hiervoor middelen ontvangen.
Ondersteuning werknemers, zelfstandigen en bedrijven
Waar nodig ondersteunen we werkgevers om banen en expertise te
behouden, terwijl we tegelijk ruimte bieden voor noodzakelijke aanpassingen aan de nieuwe situatie.
1. Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor werkbehoud (NOW)
Het kabinet verlengt de Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor
werkbehoud (NOW) per 1 oktober met drie tijdvakken van drie maanden.
De steun dient twee doelen. Ten eerste biedt het bedrijven die ondersteuning nodig hebben om de crisis te overbruggen, de helpende hand.
Zo blijft werkgelegenheid zo veel mogelijk behouden. Ten tweede biedt de
steun aan bedrijven de mogelijkheid om zich samen met de werknemers
voor te bereiden op de nieuwe economische situatie: niet álle werkgelegenheid kan worden behouden. Het budgettair beslag van de NOW
bedraagt € 5,4 miljard voor 9 maanden (€ 2,2 miljard in 2020 en
€ 3,2 miljard in 2021).
Het kabinet heeft met sociale partners intensief gesproken over de
vormgeving van de NOW. De uitkomst van dit gesprek is dat de minimale
omzetdaling die bedrijven moeten hebben om recht te hebben op de
NOW, in het eerste tijdvak 20% blijft en daarmee gelijk aan de NOW 2. Na
overleg met sociale partners heeft het kabinet er ook voor gekozen om
een beperkt deel van de NOW te benutten voor scholing en van-werknaar-werk-trajecten. Van het vergoedingspercentage van 90% in de eerste
tranche wordt 10% ingezet om daar ruimte voor te creëren. Het vergoedingspercentage dat rechtstreeks naar bedrijven gaat, wordt hierdoor
80%. Kabinet en sociale partners willen met deze afspraak zo veel
mogelijk voorkomen dat mensen een beroep moeten doen op de sociale
zekerheid als het voor een bedrijf nodig blijkt om mensen te laten gaan.
Het vinden van andere baan gaat immers het makkelijkst als er nog een
baan is. Het kabinet wil sociale partners daarbij faciliteren, onder andere
door geld beschikbaar te stellen voor de overgang van werk naar werk. Dit
wordt nader uitgewerkt in de paragraaf «aanvullend sociaal pakket». Het
kabinet gaat de komende tijd met sociale partners in gesprek over de
uitwerking daarvan.
Het vergoedingspercentage wordt per tijdvak langzaam verlaagd: in het
tweede tijdvak (januari 2021) bedraagt het vergoedingspercentage 70% en
in het derde tijdvak (april 2021) 60%. Een langzame afbouw van de steun
voorkomt een grote schok op de arbeidsmarkt en stelt werkgevers en
werknemers in staat om samen te bezien wat nodig is om de crisis door te
komen. Vanaf de tweede tranche is de NOW toegankelijk voor bedrijven
die 30% of meer omzetverlies lijden. Voor die bedrijven is het namelijk
logischer dat zij nog wat langer steun nodig hebben om de bedrijfsvoering aan te passen.
Naarmate de crisis langer duurt, moeten bedrijven die langdurig
omzetverlies lijden, ook hun bedrijfsvoering kunnen aanpassen. Naast de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

4

middelen voor de overgang naar werk, biedt het kabinet werkgevers
daarom in de NOW 3 vanaf het eerste tijdvak (oktober) de ruimte een
gedeelte van de loonsom te laten dalen zonder dat dit tot uiting komt in
een verlaging van de subsidie bij de vaststelling. Het vrijstellingspercentage voor de loonsom loopt op van 10% in het eerste tijdvak, naar 15%
in het tweede tijdvak tot 20% in het derde tijdvak.
De werkgever kan in overleg met de werknemers(vertegenwoordiging)
bepalen of en hoe hij de loonsom wil laten dalen. Dat kan via bijvoorbeeld
natuurlijk verloop, ontslag of een vrijwillig loonoffer. In het laatste geval
blijft onverminderd gelden dat arbeidsvoorwaarden niet eenzijdig door de
werkgever kunnen worden aangepast. De korting die in de NOW wordt
toegepast op het moment dat er sprake is van bedrijfseconomisch ontslag
wordt losgelaten.
Het maximaal te vergoeden loon per werknemer zal in de eerste twee
tijdvakken gelijk zijn aan de NOW 1 en 2, namelijk maximaal twee maal
het dagloon, wat neerkomt op € 9.538 per maand. In het derde tijdvak zal
dit worden verlaagd naar maximaal één keer het dagloon. Daarmee komt
het laatste tijdvak van de NOW 3 meer in lijn te liggen met de reguliere
sociale zekerheid.
De inspanningsverplichting gericht op scholing en het verbod op het
uitkeren van dividend en bonusuitkeringen blijven in de NOW-systematiek
bestaan. De vaste (forfaitaire) opslag voor de werkgeverslasten, zoals
vakantiegeld en pensioenpremies, blijft 40%. Net als in de NOW 1 en 2
ontvangt een werkgever na de aanvraag een voorschot van 80% van het
subsidiebedrag en bij de vaststelling de overige 20%.
Het UWV streeft ernaar het eerstvolgende aanvraagtijdvak per
16 november 2020 te openen, waarbij een aanvraag ingediend kan
worden voor het eerste tijdvak (1 oktober tot en met 31 december). Het
tweede tijdvak loopt van 1 januari 2021 tot en met 31 maart 2021 en het
derde tijdvak loopt van 1 april 2021 tot en met 30 juni 2021. Voor elk
tijdvak kan een werkgever besluiten om wel of geen aanvraag te doen.
Ook als een werkgever geen aanspraak heeft gemaakt op de NOW 1 of de
NOW 2 kan de werkgever gebruik maken van de NOW 3. De vaststelling
van de subsidie vindt na afloop van de drie tijdvakken plaats, vanaf de
zomer van 2021.
Net als bij de NOW 1 en 2 zijn er bij de NOW 3 risico’s op misbruik en
oneigenlijk gebruik. Voor een spoedige betaling vindt controle op het
omzetverlies en op de loonsom achteraf bij de vaststelling plaats. Dit kan
dus pas op dat moment tot de conclusie leiden dat een te hoog bedrag is
uitgekeerd en gedeeltelijk teruggevorderd moet worden. Voor zover
mogelijk worden deze en andere risico’s geadresseerd met beheersmaatregelen, maar het is realistisch te verwachten dat niet elk risico compleet
afgedicht zal worden en dat restrisico’s moeten worden geaccepteerd.
SZW en UWV werken samen om zicht te houden op de uitvoering van de
NOW en de daarbij behorende risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik.
Uw Kamer wordt hierover op korte termijn verder geïnformeerd.
2. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)
Het kabinet verlengt de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig
ondernemers (Tozo) met negen maanden tot 1 juli 2021. Met de Tozo
worden zelfstandig ondernemers ondersteund die vanwege de coronacrisis te maken hebben met derving van inkomsten en met liquiditeitsproblemen. Net als bij de NOW wordt de regeling gedurende de verlengingsperiode geleidelijk gerichter en wordt, waar dat nodig is, een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

5

voorbereiding op de nieuwe toekomst gestimuleerd. Het budgettair
beslag van de Tozo bedraagt € 610 miljoen voor 9 maanden
(€ 250 miljoen in 2020 en € 360 miljoen in 2021).
Per 1 oktober 2020 wordt in de Tozo 3 een beperkte vermogenstoets in de
vorm van een toets op beschikbare geldmiddelen ingevoerd. Deze toets
komt in aanvulling op de toetsen die in de Tozo 2 bestaan. De toets op
beschikbare geldmiddelen wordt zodanig vormgegeven dat zelfstandigen
niet worden gedwongen onderdelen van hun bedrijf of zelfstandig beroep
te liquideren. Dit zou namelijk ten koste gaan van de levensvatbaarheid
van de onderneming en het weer kunnen herstarten van de zelfstandige
activiteiten na de coronacrisis. De toets houdt in dat ondernemers met
meer dan € 46.520 aan direct beschikbare geldmiddelen (zoals contant
geld, bank- en spaarsaldo en aandelen, obligaties en opties e.d.) niet in
aanmerking komen voor de Tozo 3. Ander vermogen, waaronder dat uit
de eigen woning, afgeschermd pensioen, bedrijfspand, machines,
zakelijke apparatuur en voorraden, wordt buiten beschouwing gelaten.
De Tozo is een bijstandsregeling, waarbij bijstand in beginsel is beperkt
tot personen die niet over de middelen beschikken om in de noodzakelijke
kosten van het bestaan te voorzien. Bij de invoering van de Tozo is om
uitvoeringstechnische redenen de keuze gemaakt om het vermogen van
de zelfstandige buiten beschouwing te laten bij het vaststellen van het
recht op Tozo. Vanwege het karakter van de bijstandsregeling vindt het
kabinet het wenselijk om naast het inkomen ook beschikbare geldmiddelen te betrekken bij het bepalen van het recht op Tozo. Nu het beroep op
de Tozo aanzienlijk is afgenomen, behoort invoering van een eenvoudige
vorm van een dergelijke toets inmiddels tot de voor gemeenten
uitvoerbare mogelijkheden. Daardoor wordt de inzet van de Tozo gerichter
en zal er minder oneigenlijk gebruik zijn. Daarnaast wordt een stap gezet
naar toepassing van het reguliere bijstandsregime voor zelfstandig
ondernemers, het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz).
Per 1 januari 2021 start een volgende fase binnen de Tozo. In deze fase
ondersteunt het kabinet zelfstandig ondernemers waar nodig om zich
voor te bereiden op een nieuwe toekomst, hetzij als zelfstandig ondernemer, hetzij als werknemer in loondienst. We zien dat veel ondernemers
al aan het nadenken zijn over de toekomst. Gemeenten zullen samen met
zelfstandig ondernemers inventariseren of en welke ondersteuning van de
zelfstandig ondernemer nodig is. Dit kan bijvoorbeeld gaan om coaching,
advies, bij- of omscholing en heroriëntatie. De Participatiewet biedt
gemeenten de mogelijkheden om dit maatwerk te bieden. In het
aanvullend aangekondigde beleid is hiermee rekening gehouden.
Net als in Tozo 1 en 2 zal de kostendelersnorm en levensvatbaarheidstoets
niet worden toegepast bij de bepaling van de bijstand voor levensonderhoud. Met betrekking tot de verstrekking van bedrijfskapitaal treden
geen wijzigingen op ten opzichte van Tozo 2.
Vanaf 1 juli 2021 is het reguliere Bbz van toepassing. Het Bbz biedt een
vangnet waarop zelfstandig ondernemers zo nodig kunnen terugvallen,
zowel voor ondernemers die hun bedrijf willen voortzetten, als voor
ondernemers die hun bedrijf willen beëindigen. In overleg met gemeenten
is gebleken dat de overgang naar het Bbz over negen maanden verantwoord is, gezien de lagere instroom in de Tozo en de tijd die gemeenten
nog hebben om zich voor te bereiden. Deze termijn biedt ook zelfstandigen de tijd om zich hierop voor te bereiden.
De uitvoering van de Tozo, en na 1 juli van het Bbz, vergt veel van
gemeenten. Samen met VNG en Divosa stelt het kabinet op korte termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

6

een tool kit voor gemeenten beschikbaar om de aanpassing van dit proces
en de voorbereiding op het reguliere Bbz zo soepel mogelijk te laten
verlopen. Net als onder de huidige Tozo zullen gemeenten voor de kosten
waarmee de uitvoering van Tozo 3 gepaard gaat, gecompenseerd worden
door het Rijk. Het kabinet blijft in nauw contact met gemeenten de
uitvoering en het beroep op de Tozo volgen.
Voor het hanteren van de toets op beschikbare geldmiddelen zal, vanwege
de uitvoerbaarheid, bij de aanvraag gewerkt worden met een verklaring
van de zelfstandige en zal de juistheid van deze verklaring achteraf
steekproefsgewijs door gemeenten gecontroleerd worden. Het tegengaan
van misbruik en oneigenlijk gebruik is immers van groot belang.
Gemeenten, verantwoordelijk voor hun eigen beleid op dit punt, zijn
inmiddels gestart met de eerste controles inzake de Tozo 1 en 2 om
eventueel misbruik op te sporen. Deze controles worden veelal steekproefsgewijs en/of signaalgestuurd vormgegeven. De signalen die
Stichting Inlichtingenbureau (IB) – op verzoek van SZW – sinds kort hierbij
aan gemeenten verstrekt zijn hiervoor erg behulpzaam. Gemeenten, VNG,
Divosa en SZW blijven de komende maanden nauw met elkaar in gesprek
om waar mogelijk gezamenlijk de aanpak rond misbruik en oneigenlijk
gebruik verder te versterken.
3. Tegemoetkoming Vaste Lasten mkb (TVL)
De TVL biedt bedrijven in sectoren die hard geraakt zijn door de
overheidsmaatregelen ter bestrijding van het coronavirus een tegemoetkoming voor de vaste lasten. Ook na alle versoepelingen blijven deze
sectoren in meer of mindere mate geconfronteerd met beperkingen in hun
bedrijfsmodellen. Het kabinet biedt deze bedrijven ook na 1 oktober
ondersteuning, om ze in staat te stellen de noodzakelijke aanpassingen in
hun bedrijfsvoering te doen.
Het kabinet heeft besloten de TVL daartoe met negen maanden te
verlengen, waarbij het maximale subsidiebedrag wordt verhoogd naar
€ 90.000 per drie maanden. Zo kan de TVL beter tegemoetkomen aan de
behoeften van het (midden)grote mkb, voor wie de huidige cap van
€ 50.000 voor vier maanden te laag is om een wezenlijke bijdrage aan de
vaste kosten te leveren. Bovendien wordt de TVL vanaf 1 januari gerichter
ingezet op de bedrijven die het sterkst worden beperkt in hun
bedrijfsvoering.
Voor de tranche tot en met 31 december wordt de TVL verlengd onder de
huidige voorwaarden, dat wil zeggen dat bedrijven met een omzetverlies
van meer dan 30% in aanmerking komen. Vanaf 1 januari worden de
voorwaarden voor de TVL aangescherpt door deze omzetdervingsgrens te
verhogen naar 40%. Voor de periode 1 april tot en met 30 juni wordt de
grens op 45% gesteld. De overige voorwaarden voor de TVL blijven
ongewijzigd: zo blijft het percentage van de vaste kosten dat de TVL
vergoedt 50%. Het budgettair beslag voor deze negen maanden bedraagt
(inclusief Caribisch Nederland) € 1.820 miljoen.
4. Aanvullende sectorale steun
4.1. Cultuur
De culturele en creatieve sector is belangrijk voor de Nederlandse
samenleving, vanwege haar artistieke, sociale én economische waarde.
Cultuur en creativiteit zijn onmisbaar, juist in deze tijd. Maar deze sector
wordt bovengemiddeld geraakt door de coronacrisis. Het CBS heeft
becijferd dat de productie in de bedrijfstak cultuur, recreatie en overige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

7

diensten in het tweede kwartaal van 2020 met 37,4% is gedaald. Een deel
van de sector – waaronder, theatergezelschappen, orkesten, musea,
(pop)podia en bioscopen – functioneert weer in beperkte mate en met een
beperkt publiek; sommige activiteiten, waaronder vele festivals, operavoorstellingen en kooruitvoeringen, vinden nog steeds geen doorgang.
Door de beperkende maatregelen blijven de inkomsten laag of ontbreken
volledig, terwijl de kosten van vele instellingen, kunstenaars en creatieve
professionals doorlopen of zelfs stijgen.
Het kabinet heeft daarom besloten tot een steunpakket voor de culturele
sector. Dit steunpakket is aanvullend op de generieke maatregelen, het
eerdere aanvullende cultuurpakket van € 300 miljoen en de € 60 miljoen
voor de schade van gemeenten in verband met de lokale culturele
infrastructuur. Het kabinet stelt nu € 264 miljoen extra beschikbaar voor
onder meer de verlenging van het aanvullende cultuurpakket in de eerste
helft van 2021, waarmee ook wordt ingezet op innovatie en nieuwe
vormen van publieksbereik. Daarnaast komt er € 150 miljoen beschikbaar
voor de lokale culturele infrastructuur en nog eens € 68 miljoen voor de
schade van gemeenten en provincies.
De culturele sector maakt ook aanspraak op generieke maatregelen uit het
steun- en herstelpakket, waarmee de totale extra bijdrage aan cultuur kan
oplopen tot meer dan € 700 miljoen. De Minister van Onderwijs Cultuur
en Wetenschappen informeert u hierover verder in een aparte brief.
4.2. Programmakosten landelijke publieke omroep
In deze coronatijd is onafhankelijke, betrouwbare en toegankelijke
informatie cruciaal. De landelijke publieke omroep speelt hierin een
essentiële rol. Tegelijkertijd hebben de maatregelen ter bestrijding van de
crisis voor de publieke omroep veel impact gehad en dit heeft tot
onvermijdelijke extra kosten geleid. Een deel hiervan vangt de publieke
omroep zelf op door onder meer een beroep te doen op haar reserves.
In aanvulling hierop heeft het kabinet besloten in 2020 eenmalig
€ 19 miljoen extra ter beschikking te stellen aan de NPO ter dekking van
de gestegen kosten ten behoeve van de uitvoering van haar publieke taak.
Dit stelt de publieke omroep in staat om ook in de komende periode die
belangrijke rol te spelen.
4.3. Tegemoetkoming dierentuinen
Dierentuinen zijn zwaar geraakt door de coronacrisis en lijden als gevolg
daarvan grote verliezen. Naar verwachting loopt het omzetverlies in 2020
op tot € 132 miljoen, terwijl de vaste hoge kosten voor specialistische
zorg, huisvesting voor de dieren en noodzakelijk onderhoud doorlopen.
Faillissement dreigt daardoor voor veel dierentuinen. Dit kan leiden tot
dierenleed en euthanasie van gezonde dieren. Dierentuindieren kunnen
namelijk niet zomaar herplaatst worden en blijven ook na een faillissement specialistische zorg nodig hebben. Om het dierenwelzijn van
dierentuindieren te waarborgen, is extra steun voor dierentuinen
noodzakelijk.
Hierom stelt het kabinet in totaal maximaal € 39 miljoen beschikbaar om
dierentuinen die faillissement moeten aanvragen financieel te ondersteunen. Alleen instellingen die in het bezit zijn van een dierentuinvergunning, bij de Kamer van Koophandel ingeschreven staan onder
SBI-code 91041, en die financieel gezond waren voor de crisis, kunnen
aansprak maken op de tegemoetkoming. De precieze invulling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

8

regeling wordt momenteel uitgewerkt. In afwachting van een nadere
uitwerking worden de middelen op de Aanvullende Post bij het Ministerie
van Financiën gereserveerd.
4.4. Evenementenbranche
In de evenementenbranche wordt gesproken over nieuwe verzekeringsinstrumenten, waarmee activiteiten mogelijk weer hervat kunnen worden.
Mocht blijken dat een rol voor de overheid hierin aantoonbaar doelmatig
en wenselijk is, dan zal het kabinet zich daarop beraden.
4.5. Reisbranche
Op 29 mei 2020 is uw Kamer per brief geïnformeerd over het kabinetsbesluit om de Stichting Garantiefonds Reisgelden (SGR) een lening te
verstrekken van € 150 miljoen1. Door deze lening kan SGR consumenten
schadeloos blijven stellen bij een faillissement van aangesloten reisorganisaties. Tevens kan door deze steun het vouchersysteem in stand blijven,
wat de druk op de liquiditeitspositie van de reisaanbieders verkleint. Naast
SGR bestaan echter nog enkele andere kleine garantiefondsen/regelingen,
die zich ten tijde van het uitwerken van de steun aan SGR nog niet bij het
Rijk voor steun hadden gemeld. Een drietal fondsen heeft inmiddels
aangegeven van eenzelfde soort faciliteit tegen dezelfde voorwaarden
gebruik te willen maken, namelijk VZR Garant, het Garantiefonds voor
Gespecialiseerde Touroperators (GGTO) en de Stichting Garantie- en
Waarborgfonds Zeilreizen. Daarover vindt op dit moment nog nader
overleg plaats. De gesprekken met VZR Garant bevinden zich op dit
moment reeds in de afrondende fase, deze leningsfaciliteit zal naar
verwachting € 2,5 miljoen bedragen. Vooralsnog wordt voor leningen aan
de kleine garantiefondsen/regelingen € 10 miljoen aan de EZK-begroting
in 2021 toegevoegd.
Het kabinet onderzoekt verder samen met de reisbranche de haalbaarheid
en wenselijkheid van een kredietfaciliteit gekoppeld aan bestaande
vouchers. Mocht blijken dat een rol voor de overheid hierin aantoonbaar
doelmatig en wenselijk is, dan zal het kabinet zich daarop beraden.
4.6. Nertsen
In een separate brief aan de Kamer zal het kabinet het besluit naar
aanleiding van het OMT-Z-advies rond nertsen toelichten (Kamerstukken
28 286 en 25 295, nr. 1124).
5. Liquiditeitssteun: belastingmaatregelen en borgstellingen
5.1. Borgstellingen en garantiefondsen
Maatregelen die bedrijven van liquiditeit kunnen voorzien blijven voor
ondernemers beschikbaar. De verruiming van de Borgstelling MKB
(BMKB-C) voor bedrijven die door de gevolgen van het coronavirus
worden geraakt en daardoor in liquiditeitsproblemen komen, heeft een
looptijd tot 1 april 2021. De coronamodule in de regeling Garantie
Ondernemingsfinanciering (GO-C) en de regeling Klein Krediet Corona
(KKC) hebben een looptijd tot en met 31 december 2020, gelijk aan de
horizon van het tijdelijk staatssteunkader van de Europese Commissie.
Resterende middelen uit de subsidie aan Qredits uit het eerste noodpakket
worden ingezet voor aanvullend uitstel van de aflossingsverplichting met

1

Kamerstuk 35 420, nr. 72.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

9

rentekorting van zes maanden voor ondernemers in het bestaande
klantenbestand voor wie dit noodzakelijk is.
5.2. Uitstel van betaling van belastingen
Zoals aangekondigd in de brief van 18 juni jl.2 heeft het kabinet gewerkt
aan een plan om op een verantwoorde wijze het verleende uitstel van
betaling af te bouwen. De periode om uitstel van betaling van belastingen
aan te vragen of te verlengen eindigt op 1 oktober 2020. Voor het kabinet
staat voorop dat er voor het aflossen van de belastingschuld die in de
afgelopen maanden is opgebouwd een ruimhartige aflossingsregeling
komt. Allereerst gaan alle ondernemers nieuw opgekomen betalingsverplichtingen uiterlijk per 1 januari 2021 hervatten. Ondernemers die slechts
drie maanden uitstel van betaling hebben gekregen, zullen nieuw
opgekomen betalingsverplichtingen al hervatten zodra die driemaandsperiode is verstreken. Het is namelijk van belang dat de betalingsachterstanden van ondernemers niet verder oplopen dan noodzakelijk, met
name ter voorkoming van problematische schuldsituaties. Daarnaast komt
er voor de opgebouwde belastingschuld een betalingsregeling van 24
maanden vanaf 1 januari 2021. In een aparte brief gaat het kabinet nader
in op de vormgeving van de afbouw van de versoepelde uitstelregeling en
enkele invorderingsmaatregelen die daarmee samenhangen. Deze brief is
vandaag naar uw Kamer gezonden.
In samenhang met het uitstelbeleid verlengt het kabinet de verlaagde
invorderingsrente van 0,01% tot en met 31 december 2021. Invorderingsrente is verschuldigd op openstaande belastingschulden. Deze verlenging
zorgt er dus voor dat ondernemers de komende tijd vrijwel geen extra
rentekosten hebben op de belastingschuld die ze aan het aflossen zijn. De
belastingrente zal per 1 oktober 2020 weer worden verhoogd tot het
oorspronkelijke niveau van 4%. Belastingrente wordt – kort gezegd – in
rekening gebracht als een aanslag door toedoen van de ondernemer te
laat kan worden vastgesteld of als in de aanslag wordt afgeweken van de
aangifte. Belastingrente geeft hierdoor een prikkel om op tijd en juist
aangifte te doen en/of een voorlopige aanslag aan te vragen. Als
ondernemers dit doen, vindt confrontatie met belastingrente niet plaats.
De belastingrente in de vennootschapsbelasting zal tot en met
31 december 2021 ook 4% bedragen. In de aparte brief over de afbouw
van de versoepelde uitstelregeling die vandaag naar uw Kamer is
gezonden gaat het kabinet eveneens nader in op de belasting- en
invorderingsrente.
5.3. Overige fiscale maatregelen
Daarnaast treft het kabinet een aanvullende maatregel. In de inkomstenbelasting bestaat de mogelijkheid van reisaftrek voor woon-werkverkeer
dat met het ov wordt afgelegd en waarvoor geen vergoeding van de
werkgever wordt ontvangen. Sommige werknemers reizen veel minder
naar hun werk vanwege het advies om zoveel mogelijk thuis te werken.
Daardoor hebben ze minder recht op reisaftrek, terwijl de kosten van een
ov-abonnement mogelijk gewoon doorlopen. Daarom zal het kabinet voor
het jaar 2020 de reisaftrek in de inkomstenbelasting toepassen alsof de
werknemer zijn reispatroon van vóór de coronacrisis heeft voortgezet,
onder de voorwaarde dat de reiskosten van de werknemer ongewijzigd
zijn. In het Besluit noodmaatregelen coronacrisis werkt de Staatssecretaris
van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst deze maatregelen nader uit.

2

Kamerstuk 35 420, nr. 82.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

10

Ook de maatregel die strekt tot behoud van het recht op hypotheekrenteaftrek bij uitstel van hypotheekbetalingen (de zogenoemde betaalpauze)
wordt verlengd tot en met 31 december 2020. Dat houdt in dat tot en met
genoemde datum een betaalpauze kan worden aangevraagd en verleend.
Tegelijkertijd is gebleken dat de huidige maximale termijn van zes
maanden voor een betaalpauze niet in alle gevallen toereikend is. Om die
reden zal de maximale termijn nog eenmalig worden verlengd zodat een
betaalpauze in totaal maximaal twaalf maanden kan duren. Het afspreken
van een betaalpauze blijft maatwerk, waarbij door de hypotheekverstrekker gekeken moet worden naar wat passend is bij de individuele
situatie. Een verlenging van een betaalpauze voor een periode van langer
dan zes maanden zal ook niet in alle gevallen passend zijn, bijvoorbeeld
als er onvoldoende perspectief is om de opgelopen achterstand later weer
in te halen.
Maatregel

Verlengd t/m

Btw-vrijstelling voor medische hulpgoederen
Btw-vrijstelling voor het uitlenen van zorgpersoneel
Btw-nultarief op mondkapjes
Uitstel administratieve verplichtingen nieuwe werknemers
Versoepeling onbelaste kostenvergoeding
Behoud van hypotheekrenteaftrek bij uitstel van hypotheekbetalingen

31-12-2020
31-12-2020
31-12-2020
31-12-2020
31-12-2020
Toekenning mogelijk
t/m 31-12-2020

Maatregelen gericht op investeringen
Het herstel- en steunpakket is breder dan de eerdere twee noodpakketten,
en richt zich ook op investeringen. Daarmee kiest het kabinet er nadrukkelijk voor het herstel van de economie te bespoedigen. Investeringen
zorgen ervoor dat we niet alleen nu werkgelegenheid behouden of
creëren, maar juist ook dat we straks welvaart en het aantal banen zien
groeien. Het pakket aan maatregelen gericht op investeringen zijn
vormgegeven langs vier lijnen: het versnellen van publieke investeringen;
het uitlokken en aanjagen van private investeringen; het versterken van de
solvabiliteitspositie van Nederlandse bedrijven en het stimuleren van
innovatie.
Allereerst kijkt het kabinet naar wat het zelf kan doen. Het kabinet heeft
daarom onderzocht welke publieke investeringen die voor latere jaren
gepland stonden naar voren gehaald kunnen worden, om een terugval in
investeringen tegen te gaan. De komende jaren worden investeringen ter
waarde van circa € 2 miljard naar voren gehaald. Ongeveer € 1,5 miljard
daarvan is op het terrein van bouw en leefomgeving. Voorbeelden hiervan
zijn onderhoud aan het spoor- en (water)wegen en maatregelen om de
veiligheid van (fiets)infrastructuur te verbeteren, versnelling van de
woningbouwimpuls en verduurzaming van Rijksvastgoed. U wordt
hierover middels de Rijksbegroting nader over geïnformeerd. Daarnaast
haalde het kabinet al eerder € 465 miljoen aan investeringen naar voren
bij het Rijksvastgoedbedrijf en Defensie. Deze versnellingen ondersteunen
de economie op korte termijn en dragen bij aan beleidsdoelen voor de
lange termijn, zoals duurzaamheid en bereikbaarheid.
Ook werkt het kabinet zoals aangekondigd in de Miljoenennota 2020 aan
de oprichting van een investeringsfonds. Daarmee wordt op de lange
termijn het verdienvermogen van Nederland versterkt door te bouwen
aan de economie van morgen. Uw Kamer wordt daar voor Prinsjesdag
over geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

11

Ten tweede, private investeringen zijn minstens zo belangrijk als de
investeringen die we zelf doen. De coronacrisis veroorzaakt economische
onzekerheid bij veel partijen, waaronder het bedrijfsleven. Die
onzekerheid zit investeringen in de weg. Investeringen van het bedrijfsleven nu zijn van belang voor een grotere welvaart straks. Daarom beziet
het kabinet verdere maatregelen die private investeringen uitlokken en
aanjagen. Het Kabinet informeert u met Prinsjesdag over de invulling van
deze maatregelen.
Ten derde zet het kabinet zich in op een gezonde solvabiliteitspositie van
het Nederlandse bedrijfsleven, zodat er ruimte ontstaat voor nieuwe
investeringen. Veel maatregelen in de vorige noodpakketten zijn gericht
geweest op het verschaffen van liquiditeit. Vanwege de coronacrisis
bestaat de kans dat (middel)grote Nederlandse bedrijven in toenemende
mate met solvabiliteitsproblemen worden geconfronteerd. Bedrijven
kunnen dan behoefte hebben aan een herkapitalisatie. VNO-NCW heeft
het initiatief genomen om samen met institutionele beleggers een
investeringsfonds op te richten dat Nederlandse (middel)grote bedrijven
zou kunnen herkapitaliseren. De initiatiefnemers zien graag een bijdrage
van de Staat in het fonds om het volume van het fonds te vergroten en als
bevestiging dat met het fonds bijgedragen wordt aan het economische
herstel van Nederland. Het kabinet vindt het belangrijk dat in de kern
gezonde bedrijven voor Nederland worden behouden. In het voorstel van
de private initiatiefnemers wordt beoogd dat de staat op gelijke voet
participeert qua materiële voorwaarden zoals rendement, voorwaarden en
duur van de investering. Het fonds zelf zal niet door de Staat, maar door
een fondsmanager worden beheerd op basis van marktconforme
parameters. De Staat zal zich hier opstellen als een stille investeerder op
gelijke voet met de andere private investeerders, zodat er geen sprake zal
zijn van staatssteun. Het kabinet vindt het positief dat private partijen met
dit initiatief zijn gekomen. Omwille van de budgettaire systematiek
reserveert het kabinet nu alvast € 300 miljoen voor een overheidsbijdrage
in het fondskapitaal. Definitieve besluitvorming vindt later dit najaar
plaats, waarbij zal worden getoetst of dit fonds een probleem oplost en of
er voldoende interesse is bij institutionele beleggers zoals bijvoorbeeld
pensioenfondsen. Ook is een nadere uitwerking van het investeringsfonds
door de private initiatiefnemers van belang.
Ook investeringen door en groei van start-ups en scale-ups zijn juist nu
van belang. Zij creëren immers een belangrijk deel van de nieuwe
werkgelegenheid. Om de groei van deze bedrijven te stimuleren werkt het
kabinet aan het inrichten van een nationale scale-up faciliteit met
Europese en nationale middelen en bijdragen van private investeerders,
waarvoor € 150 miljoen beschikbaar wordt gesteld vanuit het Rijk.
Hiermee worden investeringen in het eigen vermogen van scale-ups
gedaan, zodat hun solvabiliteitspositie verbetert en deze bedrijven kunnen
doorgroeien. Ook stelt het kabinet € 150 miljoen beschikbaar om het
fondsvermogen van de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s)
te versterken. Met de Corona-Overbruggingslening heeft het kabinet via
de ROM’s straks circa 800 mkb-ondernemingen met overbruggingskredieten geholpen. Door het fondsvermogen van ROM’s te versterken,
kunnen de ROM’s in nieuwe financieringsrondes ook het eigen vermogen
van deze veelal innovatieve mkb-ondernemingen versterken. Daarmee
wordt de solvabiliteitspositie van deze bedrijven verstevigd. Voorwaarde
is wel dat de regio’s zelf cofinanciering verschaffen.
Ten vierde is het van belang dat we blijven innoveren. Daarom kiest het
kabinet er onder andere voor met een fiscale maatregel private investeringen in R&D uit te lokken. In 2021 wordt het tarief van de eerste schijf
van de wbso voor starters en niet-starters incidenteel verhoogd gefinan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

12

cierd uit eerdere onderuitputting. Over de uitwerking van deze maatregel
wordt uw Kamer op Prinsjesdag geïnformeerd.
Ook het akkoord dat de Europese Raad heeft bereikt over het Meerjarig
Financieel Kader 2021–2027 en Next Generation EU biedt mogelijkheden
voor extra investeringen in Nederland. Het kabinet heeft € 255 miljoen
vrijgemaakt voor cofinanciering van deze Europese programma’s, gericht
op regionale ontwikkeling, onderzoek en innovatie, duurzaamheid en
digitalisering. Dit biedt Nederlandse deelnemers een grotere slaagkans in
de Europese calls for proposals, waarmee er meer Europese middelen
worden geïnvesteerd in Nederlandse bedrijven, universiteiten en andere
deelnemers.
Tot slot, het kabinet heeft met waardering kennisgenomen van de analyse
en aanbevelingen in het rapport Investeren in herstel en groei van het
mkb van het Nederlands Comité voor Ondernemerschap. Het kabinet zal
deze maatregelen en aanbevelingen bij de verdere herstel- en begrotingsplannen betrekken. Een aantal van deze voorgestelde maatregelen kunnen
al op korte termijn bijdragen aan het herstel van het mkb en sluiten aan bij
de maatregelen die in deze brief worden aangekondigd.
Aanvullend sociaal pakket
Het kabinet heeft ervoor gekozen om de overbruggingsmaatregelen NOW,
Tozo en TVL te verlengen en om de economie aan te jagen door te
investeren. Tegelijkertijd kunnen we niet voorkomen dat mensen
ontslagen worden en dat bedrijven failliet gaan. Sommige sectoren zijn
namelijk flink geraakt of liggen vrijwel stil. Daarom treft het kabinet
aanvullende maatregelen middels een omvangrijk herstelpakket dat
nadrukkelijk in samenhang moet worden gezien met de overbruggingsmaatregelen NOW, TVL en Tozo. Met dit herstelpakket worden werkgevers
en werkenden ondersteund om in te spelen op de economische situatie en
wordt gemeenten, uitvoeringsorganisaties, sociale partners en scholen de
ruimte geboden om hen perspectief te bieden. Een belangrijk onderdeel
van deze aanpak is de inzet gericht op kwetsbare groepen, zoals mensen
in de banenafspraak, die het risico lopen om op te grote afstand van de
arbeidsmarkt te komen te staan. Hiervoor reserveert het kabinet over de
jaren 2020–2022 cumulatief ongeveer € 1,4 miljard. Hieronder schetsen
we de hoofdlijnen van dit pakket.
Ten eerste stimuleert het kabinet de goede begeleiding van werk(loosheid)
naar werk. Het is namelijk belangrijk dat iedereen kan meedoen in onze
samenleving. Door toenemende werkloosheid en de hoge instroom in de
socialezekerheidsregelingen neemt de druk op gemeenten en uitvoeringsinstanties toe. Het kabinet maakt middelen vrij voor regionale mobiliteitsteams en geeft tijdelijk een impuls om mensen uit de banenafspraak
betrokken te houden bij de arbeidsmarkt. Daarnaast maakt het kabinet
middelen vrij ter tegemoetkoming van het omzetverlies bij SW-bedrijven
en voor de gemeentelijke dienstverlening van bijstandsgerechtigden. Ook
de dienstverlening van UWV aan WW-, WGA- en Wajonguitkeringsgerechtigden wordt op peil gehouden.
Samenwerking tussen alle partijen op de arbeidsmarkt is cruciaal voor het
voorkomen van werkloosheid en het zo snel mogelijk vinden van nieuw
werk. Het kabinet investeert daarom in de dienstverlening naar ander
werk. Het kabinet ziet verschillende fasen waarin verschillende partijen het
voortouw hebben. Het is zaak die fasen zo goed mogelijk te verbinden en
te voorkomen dat mensen bij de overgang tussen die fasen tussen wal en
schip vallen. De eerste fase is de begeleiding van werknemers nog
voordat ze werkloos zijn. Werkgevers, werknemers en op collectief niveau

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

13

de sociale partners hebben hier het voortouw. Zij kunnen vroeg signaleren
dat werk onder druk staat en wat werkenden nodig hebben om de stap
naar ander werk (bij dezelfde werkgever of bij een andere) te maken. Het
liefst maken mensen de stap van werk naar werk, zonder een periode van
werkloosheid en lukt dit door de inspanningen van de werkzoekende en
werkgevers en sociale partners zelf. De komende tijd gaan kabinet en
sociale partners nader in gesprek hoe dit, met ondersteuning van UWV,
vorm te geven.
De tweede en derde fase zijn de fasen waarin mensen toch zonder werk
zijn komen te zitten. Zij doen dan een beroep op de WW (tweede fase) of
bijstand (derde fase). UWV en gemeenten zijn verantwoordelijk voor
dienstverlening naar werk van werkzoekenden zonder baan. Daarnaast
kunnen UWV en gemeenten soms ook hulp en ondersteuning bieden aan
een deel van de werkenden wiens werk onder druk staat. Daarbij is vooral
oog nodig voor kwetsbare schoolverlaters, mensen in de banenafspraak
die hun baan kwijtraken, zelfstandigen die zich voor hun inkomen moeten
oriënteren op werk in loondienst of mensen van wie de kennis en
vaardigheden niet langer goed aansluiten bij de openstaande vacatures
van werkgevers. Deze mensen moeten tijdig de juiste ondersteuning
krijgen om hun werkloosheid of langdurige werkloosheid zoveel mogelijk
te voorkomen. Het is een opgave die snel en krachtig optreden vergt, in
samenwerking van alle betrokken partijen in de arbeidsmarktregio’s en in
verbinding met de sectoren. Het kabinet stelt middelen beschikbaar voor
werkgevers, sociale partners, beroepsonderwijs, UWV en gemeenten die
met elkaar samenwerken in regionale mobiliteitsteams om deze crisisdienstverlening in de regio’s en met sectoren aan te bieden. Voor het
totaal van bovengenoemde maatregelen wordt ongeveer € 650 miljoen
vrijgemaakt.
Ten tweede pakt het kabinet jeugdwerkloosheid aan. In aanvulling op
hiervoor en hierna beschreven maatregelen die ook van toepassing zijn
op jongeren, is er specifieke aandacht voor kwetsbare schoolverlaters.
Schoolverlaters worden meer dan anderen geraakt door de afnemende
werkgelegenheid, doordat zij zijn aangewezen op vrijkomende of nieuwe
banen. Het pakket voorziet in de begeleiding naar vervolgonderwijs en
werk, waardoor jongeren langer op school blijven en de baan(vind)kansen
worden vergroot. Het kabinet maakt hier ongeveer € 350 miljoen voor vrij.
Ten derde zet het kabinet in op (om)scholing en ontwikkeling. De
benodigde economische herstructurering gaat niet vanzelf: voor een deel
van de werkenden is (om)scholing nodig om aan het werk te blijven of
weer een baan te krijgen. Het kabinet trekt rondom scholing ook lessen uit
de vorige crisis, toen het aanbod van BBL-plekken onder druk kwam te
staan. Het nog verder uit te werken pakket zet in op maatregelen die
zorgen voor ondersteuning en begeleiding bij heroriëntatie op de
arbeidsmarkt en maatregelen gericht op de financiering van bij- en
omscholing. Het kabinet maakt onder andere middelen vrij voor ontwikkeladviezen, een versterking van basisvaardigheden en leercultuur op de
werkvloer, online scholing, praktijkleren in het mbo, scholingsbudget in de
WW en intersectorale omscholing. In totaal is dit een stimulans van
ongeveer € 230 miljoen.
Ten vierde zet het kabinet zich ervoor in om armoede en problematische
schulden tegen te gaan. Dit is een belangrijke voorwaarde om ervoor te
zorgen dat mensen deel kunnen nemen in onze samenleving en om
mensen aan het werk te houden of te helpen. Vroegtijdige hulp en
ondersteuning zijn van belang, anders dreigt een stapeling van kwetsbaarheden. Om mensen met problematische schulden te ondersteunen gaat
het kabinet een Waarborgfonds in het leven roepen om problematische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

14

schulden sneller af te kunnen wikkelen. Voor dit pakket stelt het kabinet in
totaal ongeveer € 150 miljoen beschikbaar.
De middelen die voor de vier punten worden vrijgemaakt zullen waar
mogelijk aangevuld worden met Europese middelen die beschikbaar
komen door op 21 juli door de Europese Raad overeengekomen herstelpakket: «Next Generation EU». Binnen dit pakket komen via verschillende
instrumenten middelen beschikbaar om de gevolgen van de coronacrisis
op de arbeidsmarkt te bestrijden. De komende tijd zal uitgewerkt worden
hoe deze ingezet gaan worden.
Op deze plaats wordt opgemerkt dat de druk op de uitvoering van het
UWV sinds de coronacrisis onverminderd hoog blijft. Eerder bent u
geïnformeerd over de 9 maatregelen buiten wet- en regelgeving die UWV
daarom genomen heeft en die worden gedoogd tot 1 september. De
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid blijft het UWV ruimte
bieden omdat de druk op de uitvoering hoog blijft. Daarmee wordt het
UWV in staat gesteld om WW-aanvragen op tijd te blijven beoordelen en
op tijd te blijven uitbetalen. Tegelijkertijd gaat UWV steekproeven
uitvoeren om de effecten van de maatregelen buiten wet- en regelgeving
in kaart te brengen. Bij overtredingen kan UWV alsnog maatregelen
opleggen aan uitkeringsgerechtigden. Daarnaast wordt het UWV verzocht
zo snel mogelijk met maatregelen te stoppen die niet langer noodzakelijk
zijn, zolang daardoor geen onacceptabele bedrijfsrisico’s ontstaan. De
maatregel coulance eerste werkloosheidsdag in het buitenland wordt per
direct stopgezet, omdat de reisbeperkingen minder streng zijn dan een
paar maanden geleden. Verder wordt u in de Stand van de uitvoering van
december over de verdere ontwikkelingen rondom de maatregelen
geïnformeerd.
Daarnaast is er aandacht voor bedrijven die in zwaar weer verkeren. In
aanvulling op wat het kabinet middels de NOW en TVL doet, onderzoekt
het kabinet daarnaast de mogelijkheden om deze ondernemers te
ondersteunen in hun zoektocht naar private oplossingen om een
faillissement af te wenden.
Caribisch Nederland
Het uitgangspunt blijft dat voor Caribisch Nederland een vergelijkbare
benadering wordt gekozen als voor Europees Nederland. Dit betekent dat
de tijdelijke subsidieregeling loonkosten en inkomensverlies met negen
maanden verlengd wordt. Eind 2020 wordt bezien hoe deze regeling
gedurende de resterende looptijd verder afgebouwd kan worden indien
de economische situatie dit op dat moment toelaat. In samenhang met
deze regeling worden middelen aan de openbare lichamen toegekend
voor aanvullend eilandelijk beleid. Verder wordt net als in Europees
Nederland via flankerend beleid de dienstverlening met betrekking tot
arbeidsbemiddeling tijdelijk geïntensiveerd. Daarnaast wordt het tijdelijke
uitstelbeleid voor het betalen van belasting afgebouwd conform de
uitstelregeling in Europees Nederland. Dit houdt in dat er tot 1 oktober
2020 een beroep op het uitstel kan worden gedaan. Ondernemers aan wie
uitstel is verleend, dienen de lopende betalingsverplichtingen uiterlijk per
1 januari 2021 te hervatten. Voor hun opgebouwde schuld geldt dat zij die
vanaf 1 januari 2021 in 24 gelijke maandelijkse termijnen mogen aflossen.
Ook voor de tijdelijk verlaagde invorderingsrente naar 0% wordt aangesloten bij de voor Europees Nederland geldende termijn, namelijk tot en
met 31 december 2021. De subsidieregeling financiering vaste lasten MKB
COVID-19 wordt verlengd, in aansluiting op de regeling voor Europees
Nederland. Er zal worden bezien of de huidige fase vraagt om een
aanpassing van de voorwaarden voor de maatregelen. Eveneens in lijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

15

met besluitvorming voor Europees Nederlandse gemeenten ontvangen de
openbare lichamen compensatie ten behoeve van inkomstenderving over
2020.
De eerdere noodmaatregel voor Caribisch Nederland – de tijdelijke
verlaging tarieven energie, telecom en drinkwater – wordt verlengd met
een kalenderjaar tot 1 januari 2022. In het voorjaar van 2021 wordt bezien
of de situatie op dat moment vraagt om verdere verlenging. Tot slot, om
op korte termijn uitvoering te geven aan investeringsprojecten die
bijdragen aan structurele versterking van de economieën van de openbare
lichamen, wordt er een reservering gemaakt op de Aanvullende Post. De
middelen worden vrijgegeven op voorwaarde van 50% cofinanciering van
het beleidsverantwoordelijke departement.
Incidentele suppletoire begrotingen
Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de StatenGeneraal de begrotingswetten heeft geautoriseerd. Aangezien uitstel van
uitvoering van deze spoedeisende maatregelen die in het belang van het
Rijk zijn, niet kunnen wachten tot formele autorisatie van beide Kamers
der Staten-Generaal, zal het kabinet de uitvoering van de maatregelen
eerder starten. In dat geval worden incidentele suppletoire begrotingswetten aan u voorgelegd. Hiermee wordt gehandeld conform lid 2 van
artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016.
Tot slot
Het kabinet realiseert zich dat dit voor veel mensen een zware tijd is. Niet
alle bedrijven zullen overeind gehouden kunnen worden en banen en
opdrachten zijn niet te garanderen. Verlies van werk, bedrijf of opdrachten
is een persoonlijk drama. Het kabinet blijft de binnenlandse en buitenlandse ontwikkelingen op het gebied van de gezondheid en de economie
op de voet volgen. Waar nodig zal het kabinet passende aanvullende
acties ondernemen. Uiteraard zal ook in de Miljoenennota aandacht zijn
voor de steunmaatregelen en de economische ontwikkelingen. Communicatie over verlenging van de maatregelen die anders op 1 oktober zouden
stoppen, kan daar echter niet op wachten. Met deze brief biedt het kabinet
zekerheid en perspectief voor de komende maanden.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
B. van ’t Wout

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 105

16