Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

803
Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de Minister van Financiën over de
rechten van consumenten bij fusies en overnames in de financiële sector
(ingezonden 30 oktober 2019).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 25 november 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending van Radar van 28 oktober 2019?
Antwoord 1
Ja, daar ben ik mee bekend.
Vraag 2, 7
Welke regels gelden er met betrekking tot de overgang van verzekeringspolissen, bankrekeningen, deposito’s enzovoorts bij fusies, overnames en
portefeuilleverkoop?
Deelt u de mening dat de risico’s van overnames en fusies niet op consumenten afgewenteld mogen worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2, 7
Ik begrijp dat consumenten die financiële producten afnemen het kunnen
betreuren wanneer ongewenste veranderingen plaatsvinden doordat
dienstverleners betrokken zijn bij een fusie of overname. De Wet op het
financieel toezicht (Wft) voorziet in verschillende waarborgen ter bescherming
van de rechten van consumenten in geval van fusies en overnames door
banken of verzekeraars. Hiermee wordt beoogd zoveel mogelijk te voorkomen
dat consumenten nadelige gevolgen ondervinden van een fusie of overname.
Met de heer Nijboer ben ik van mening dat dit zoveel mogelijk voorkomen
moet worden.
In de eerste plaats geldt dat een verklaring van geen bezwaar (vvgb) van de
Europese Centrale Bank (ECB) of De Nederlandsche Bank noodzakelijk is
indien een gekwalificeerde deelneming wordt verworven in respectievelijk
een bank of verzekeraar met zetel in Nederland.1 Daarvan kan in geval van
een fusie of overname sprake zijn. Een gekwalificeerde deelneming is, kort
gezegd, een belang van 10% of meer in de aandelen of stemrechten van een
onderneming, dan wel een daarmee vergelijkbare zeggenschap. Bij het

1

ah-tk-20192020-803
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Artikel 3:95 van de Wet op het financieel toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

verlenen van een vvgb wordt onder meer getoetst of de bank of verzekeraar
zal kunnen blijven voldoen aan de prudentiële regels van de Wft, teneinde de
soliditeit van de betrokken onderneming te waarborgen, en of de kandidaatverwerver betrouwbaar is.2 Daarnaast geldt een afzonderlijke vvgbverplichting indien een bank een fusie aangaat of een gekwalificeerde
deelneming verwerft in een andere bank. Alvorens in deze gevallen een vvgb
te verlenen wordt door de toezichthouder onder meer beoordeeld of de
handeling in strijd zou kunnen komen met een gezonde en prudente
bedrijfsuitoefening. Deze voorafgaande beoordeling van de toezichthouder in
het kader van vvgb-verlening draagt bij aan de bescherming van de belangen
van depositohouders en polishouders.
Ten tweede kent de Wft specifieke bepalingen ter bescherming van consumentenbelangen. Zo gelden er regels voor een portefeuilleoverdracht door
verzekeraars, die er in de meeste gevallen toe strekken dat DNB met de
portefeuilleoverdracht moet instemmen en dat polishouders onder omstandigheden een recht van verzet toekomt. In het geval van fusies en soortgelijke
operaties bij banken, gelden specifieke regels die samenhangen met het
depositogarantiestelsel (DGS). De regels met betrekking tot een portefeuilleoverdracht door verzekeraars worden hieronder toegelicht in de beantwoording van vraag 3. In de beantwoording van vraag 5 en 6 wordt stilgestaan bij
de regelgeving die samenhangt met het DGS.
Vraag 3
Welke rechten hebben consumenten als zij niet mee willen overstappen naar
een andere bank of verzekeraar? Welke mogelijkheden hebben bijvoorbeeld
consumenten die bewust voor een verzekeraar hebben gekozen, maar
waarvan de portefeuille is overgegaan naar een private equitypartij waarmee
de consument geen enkele binding voelt?
Antwoord 3
In geval van een portefeuilleoverdracht gaan de rechten en plichten van
polishouders over naar een nieuwe verzekeraar. Zoals hiervoor reeds
benoemd omvat de Wft regels voor gevallen waarin een verzekeraar
voornemens is haar portefeuille geheel of gedeeltelijk over te dragen.3
In de eerste plaats geldt dat een verzekeraar zijn verzekeringsportefeuille niet
kan overdragen aan een private equitypartij, maar uitsluitend aan een andere
verzekeraar. Dit volgt uit artikel 3:111c van de Wft. Een private equitypartij
kan wel de eigenaar zijn van een verzekeraar. In dat geval geldt de vvgbplicht als omschreven in de beantwoording van vraag 2 en 7.
De regels in de Wft met betrekking tot een portefeuilleoverdracht door
verzekeraars verschillen al naar gelang het type verzekeraar, diens omvang4
en de plaats van diens zetel. Het algemene uitgangspunt is dat een portefeuilleoverdracht door een verzekeraar vooraf instemming behoeft van DNB. Dat
geldt ook in geval van een voorgenomen (juridische) fusie5, waardoor de
portefeuille van een verzekeraar overgaat.6 DNB beoordeelt hierbij in ieder
geval of de verzekeraar waaraan wordt overgedragen voldoet aan de
solvabiliteitsvereisten. Ook indien DNB andere bedenkingen heeft, stemt zij
niet in met de voorgenomen overdracht. Daarbij betrekt DNB zowel de
belangen van de polishouders van de overdragende verzekeraar, als de
belangen van de polishouders van de verkrijgende verzekeraar.
In het geval van levensverzekeraars en natura-uitvaartverzekeraars geldt dat
DNB opdracht geeft tot het publiceren van het voornemen tot overdracht in
de Staatscourant en in enkele dag- of vakbladen. Binnen een door DNB vast
te stellen termijn kunnen polishouders zich vervolgens bij DNB schriftelijk
verzetten tegen de overdracht. Indien ten minste een kwart van de polishouders zich verzet tegen de overdracht, verleent DNB geen instemming en kan
de overdracht niet plaatsvinden.7 Ook de instemming van DNB wordt
2

Zie ook Kamerstuk 32 545, nr. 108.
Afdeling 3.5.1a. van de Wft (Portefeuilleoverdracht).
4
Zo is het relevant of het gaat om een levens- of schadeverzekeraar die binnen de reikwijdte van
richtlijn 2009/138/EG (Solvabiliteit II) valt, of dat het een levens- of schadeverzekeraar met
beperkte risico-omvang betreft.
5
Artikel 2:390 van het Burgerlijk Wetboek.
6
Artikel 3:115 van de Wft.
7
Artikel 3:119 van de Wft.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

vervolgens in de Staatscourant gepubliceerd. Met deze wettelijke verzetprocedure worden polishouders in feite in staat gesteld om mee te beslissen over
een voorgenomen portefeuilleoverdracht.
In het geval van schadeverzekeraars kunnen polishouders op grond van de
Wft gedurende drie maanden na publicatie van de goedkeuring van DNB hun
verzekering schriftelijk opzeggen. In deze gevallen is de schadeverzekeraar
verplicht de vooruitbetaalde premie terug te betalen, alsmede het deel van de
voldane assurantiebelasting dat correspondeert met de nog niet verstreken
looptijd van de verzekering.8 In het geval van een levensverzekering geldt dat
deze in de praktijk wordt beschouwd als een eenzijdige overeenkomst. Dat
betekent dat de polishouder het recht toekomt zijn verzekering te beëindigen
en de premiebetaling te staken. Doorgaans is in de overeenkomst vastgelegd
wat de gevolgen van het staken van de premiebetaling zijn.
Uit het voorgaande volgt dat in geval van fusies en overnames door
verzekeraars steeds wettelijke waarborgen gelden ter bescherming van de
rechten van polishouders. Polishouders kunnen zich verzetten tegen een
overdracht van rechten en verplichtingen aan een andere verzekeraar.
Daarnaast kunnen zij, indien zij dit gelet op de omstandigheden van het geval
wenselijk achten, hun verzekering opzeggen. De Nederlandsche Bank houdt
toezicht op de naleving van deze regelgeving.
Voor de regels die gelden in geval van een portefeuilleoverdracht van banken
wordt verwezen naar de beantwoording van de vragen 5 en 6.
Vraag 4
Wat kunnen consumenten doen als de nieuwe aanbieder bijvoorbeeld veel
slechtere klantenservice blijkt te bieden? En als de nieuwe aanbieder
procedures veel ingewikkelder blijkt te maken?
Antwoord 4
Zoals ook wordt toegelicht in de beantwoording van de vragen 3 tot en met
6, gelden er in geval van fusies en overnames bij banken en verzekeraars
specifieke wettelijke waarborgen. Daarbij komt dat, indien een verzekeraar de
voorwaarden van de overeenkomst ten nadele van de verzekeringnemer of de
tot uitkering gerechtigde wijzigt, de verzekeringnemer de overeenkomst mag
opzeggen tegen de dag waarop de wijziging ingaat en in ieder geval
gedurende één maand nadat de wijziging hem is meegedeeld. Als hier geen
gebruik van gemaakt kan worden, dan kan er een klacht bij de aanbieder van
het financieel product worden ingediend, bijvoorbeeld bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid).
Vraag 5, 6
Wat moeten consumenten doen wanneer door een portefeuilleoverdracht
opeens niet meer het gehele spaargeld onder het depositogarantiestelsel
valt?
In hoeverre klopt het dat bij portefeuilleoverdracht de consument vrij kan
overstappen naar een andere aanbieder zoals banken aangeven? Welke
voorwaarden gelden daarbij? Hoe is dit geregeld bij verzekeraars?
Antwoord 5, 6
Ten aanzien van fusies, het omzetten van een dochter in een bijkantoor en
soortgelijke operaties bij banken kent de Wft bepalingen die samenhangen
met het DGS. Deze regels volgen uit de Europese richtlijn inzake depositogarantiestelsels (DGS-richtlijn).9 In het geval van een fusie, omzetting van een
dochter in een bijkantoor, of soortgelijke operatie zijn de betrokken banken
verplicht om hun depositohouders minimaal een maand van te voren
hierover te informeren.10 Deze informatieplicht houdt verband met de dekking
van deposito’s onder het DGS, dat een bedrag van EUR 100.000,- per
rekeninghouder per bank garandeert. Een fusie, omzetting van een dochter in
een bijkantoor of soortgelijke operatie kan gevolgen hebben voor de mate
waarin tegoeden zijn beschermd. De betrokken banken zijn in deze gevallen

8

Artikel 3:121 van de Wft.
Richtlijn 2014/49/EU van het Europees parlement en de Raad van 16 april 2014 inzake de
depositogarantiestelsels (PbEU 2014, L 173).
10
Artikel 3:264a van de Wft.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

op grond van de Wft verplicht om depositohouders, ten aanzien van alle
tegoeden boven de EUR 100.000,-, gedurende drie maanden in de gelegenheid te stellen om hun deposito’s, inclusief alle aangegroeide rente en
voordelen, kosteloos op te nemen of over te dragen aan een andere bank.
Gedurende deze periode is het de bank niet toegestaan een boete in rekening
te brengen aan een depositohouder die zijn deposito’s opneemt of overdraagt
aan een andere bank.
Voor de regels die gelden in geval van een portefeuilleoverdracht van
verzekeraars wordt verwezen naar de beantwoording van vraag 3.
Vraag 8
Kunt u uiteen zetten wat de fiscale gevolgen kunnen zijn van overstappen?
Bent u van mening dat als een consument wenst over te stappen al die
kosten door de consument moeten worden gedragen? Zo ja, waarom vindt u
dat redelijk?
Antwoord 8
De premies die betaald worden voor een lijfrenteproduct zijn onder voorwaarden aftrekbaar als uitgaven voor inkomensvoorzieningen in de inkomstenbelasting.11 Indien op enig moment in strijd met deze wettelijke voorwaarden
wordt gehandeld, worden de premies en bedragen die zijn betaald voor de
lijfrente en het daarover behaalde rendement als negatieve uitgaven voor
inkomensvoorzieningen in aanmerking genomen.12 Ook is in dat geval
revisierente verschuldigd.
In de wet is opgenomen dat geen sprake is van het in aanmerking nemen van
negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen als een lijfrente die voldoet
aan de wettelijke voorwaarden voor premieaftrek wordt omgezet in een ander
zodanig recht.13 Dat betekent dat wanneer een consument een fiscaal
gefaciliteerd lijfrenteproduct heeft en dit wil overbrengen naar een andere
aanbieder, geen belastingheffing en revisierente verschuldigd zijn als de
lijfrente bij de andere aanbieder ook voldoet aan de wettelijke voorwaarden
voor premieaftrek.14 Voorwaarde hiervoor is wel dat (het geld van) de lijfrente
rechtstreeks van de ene aanbieder naar de andere aanbieder gaat en dat de
consument hier dus niet op enigerlei wijze de beschikking over mag krijgen.
Als sprake is van de hiervoor genoemde fiscaal geruisloze omzetting van de
ene lijfrente in de andere lijfrente dan is bij een overstap op het gebied van
de belastingheffing derhalve geen sprake van kosten voor de consument.
Overigens geldt dit voor lijfrenten bij verzekeraars en bancaire lijfrenten.15
Vraag 9
Kan er sprake zijn van verplicht financieel advies bij overstap? Deelt u de
mening dat deze kosten voor rekening moeten komen van de financiële
instelling? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Bij complexe financiële producten zoals beleggingsfondsen, hypotheken en
levensverzekeringen kan de aanschaf van een verkeerd financieel product een
consument veel geld kosten. Wanneer een consument er na een fusie of
overname voor kiest om over te stappen en niet zelf over de nodige kennis
en ervaring beschikt over dergelijke financiële producten, is het aan te raden
om financieel advies in te winnen bij de aanschaf van een dergelijk financieel
product. De kosten van financieel advies zijn – in het geval van complexe
producten waar het provisieverbod voor geldt – voor rekening van de

11

Zie afdeling 3.7 van de Wet inkomstenbelasting 2001.
Artikel 3.133 van de Wet inkomstenbelasting 2001.
13
Artikel 3.134, eerste lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001.
14
Er bestaan nog aanvullende voorwaarden voor omzettingen, bijvoorbeeld in het kader van
echtscheiding en omzettingen van levenslange in tijdelijke lijfrenten of het uitstellen van de
ingangsdatum als sprake is van stakingslijfrenten of omzettingen van oudedagsreserves van
voor 1992. Als aan deze voorwaarden wordt voldaan kan ook in dergelijke situaties een
lijfrente fiscaal geruisloos worden overgedragen.
15
Artikel 3.126a Wet inkomstenbelasting 2001, waarvoor conform artikel 3.124, tweede lid, van
de Wet inkomstenbelasting 2001 alle bepalingen van toepassing zijn zoals die voor gewone
lijfrenten gelden.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

afnemer van het advies. Dit ook om te waarborgen dat financieel advies
objectief gegeven wordt.
Vraag 10, 11
Bent u bereid te onderzoeken hoe de rechten van consumenten bij fusies,
overnames en portefeuilleoverdrachten versterkt kunnen worden, en daar
voor het algemeen overleg over financiële markten van 15 januari 2020 over
te rapporteren?
Kunt u bij dit onderzoek tevens inventariseren welke wettelijke belemmeringen er gelden bij een overstap, zoals ten aanzien van lijfrentes die reeds in de
uitkeringsfase zitten?
Antwoord 10, 11
Uit het voorgaande volgt dat er reeds diverse waarborgen bestaan ter
bescherming van de belangen van consumenten in geval van fusies en
overnames door banken of verzekeraars. Bovendien kunnen kosten op het
gebied van de belastingheffing voor de consument worden voorkomen met
een fiscaal geruisloze omzetting van een lijfrente. Een nader onderzoek naar
het versterken van de rechten van consumenten bij fusies en overnames acht
ik om die reden op dit moment dan ook niet nodig. Dat neemt niet weg dat ik
met toezichthouders, dienstverleners en belangenorganisaties in gesprek blijf
om, waar dat noodzakelijk is, de belangen van consumenten verder te
beschermen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5