Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

34 952

Investeren in Perspectief – Goed voor de Wereld,
Goed voor Nederland

Nr. 174

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juni 2022
Met deze brief informeren wij u over de gezamenlijke internationaaleconomische agenda voor de komende periode van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (BZ) en het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK). Als verantwoordelijke Ministers voor handel-, innovatie- en
investeringsbevordering werken wij aan de bevordering van internationaal ondernemen. Dat doen we samen met andere vakdepartementen,
de regio’s, bedrijven, brancheorganisaties en kennisinstellingen.
Het kabinet staat anno 2022 voor de uitdaging om het nationale verdienvermogen te versterken en om grote maatschappelijke vraagstukken op te
lossen. Hiervoor moet het nationale economische beleid nog sterker
verbonden worden met het internationale beleid. Alleen zo kunnen we
zowel de kracht van onze open economie benutten en onze positie in
essentiële waardenketens vergroten, maar ook voorkomen dat risicovolle
strategische afhankelijkheden van derde landen ontstaan. In deze brief
gaan we in op de noodzaak en de focus van deze ministeriële samenwerking. De verdere uitwerking van de gezamenlijke aanpak komt terug in
verschillende aankomende beleidsbrieven.1 Zo geven wij ook invulling
aan de motie van het lid Klink c.s.2

1

De nota buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, brief over de verduurzaming van
de industrie, de brief strategisch industriebeleid, de vervolgbrief vestigings- en ondernemingsklimaat, de brief betreffende de inzet op de interne markt en de evaluatie van de ROM’s, Qredits
en BMKB (allen voor het zomerreces 2022 naar de kamer); tevens de brief over het missiegedreven topsectoren, valorisatie- en innovatiebeleid (Q3), de tussenevaluatie Invest-NL (Q4), de
grondstoffenstrategie (voor eind 2022) en de brief over de vervolgaanpak van het versterken
van het startupecosysteem (Q1–2023).
2
Motie Klink c.s. (35 925 XVII, nr. 24) inzake een verbinding van het Nederlandse innovatie- en
handelsbeleid met een interdepartementale aanpak.

kst-34952-174
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 174

1

Gedeelde kansen en uitdagingen
Een sterke, vernieuwende en duurzame economie; dat is de ambitie van
dit kabinet. Een economie die onze welvaart waarborgt, in harmonie met
het klimaat en de leefomgeving. En een economie die nauw verweven is
met internationale markten, mede dankzij jarenlange investeringen in
relaties met buitenlandse kennis-, innovatie- en handelspartners. Onze
internationale verwevenheid is een groot goed. Om ons verdienvermogen
te versterken, de grote maatschappelijke uitdagingen van vandaag en
morgen aan te gaan en technologisch voorop te blijven lopen, is toegang
tot internationale kennis, afzetmarkten en internationale samenwerking
nodig. Door partnerschappen met buitenlandse bedrijven, overheden en
kennisinstellingen kunnen we grote maatschappelijke transities versnellen
en creëren we groeikansen voor bedrijven en nieuwe banen. Deze
transities zullen tot wezenlijke veranderingen in handelsstromen kunnen
leiden. Ook dat vraagt om een nauwe afstemming van industriepolitiek,
innovatiebeleid, handelsbevordering en beleid gericht op economische
veiligheid en weerbaarheid. Ook het vermogen om vanuit Nederland aan
te sluiten op het buitenland bepaalt de aantrekkelijkheid van Nederland; in
Europa en mondiaal. Internationale samenwerking kan helpen om ons
land aantrekkelijker te maken. Bijvoorbeeld doordat het de afzetmarkt
voor Nederlandse bedrijven en hun innovaties vergroot, maar ook door
betere samenwerking met internationale (kennis)partners. Dat vraagt om
een goede positionering van Nederlandse oplossingen binnen en buiten
de Europese landsgrenzen.3
De Brexit, de COVID-19 crisis en de huidige oorlog in Oekraïne hebben
getoond hoezeer onze economie afhankelijk is van de situatie in de rest
van de wereld. Deze internationale context is de afgelopen jaren
complexer geworden. Geopolitieke belangen staan op scherp en de
urgentie van maatschappelijke uitdagingen neemt in rap tempo toe. Dit
vraagt in toenemende mate om regie vanuit de overheid in het maken van
economische keuzes. Zo verschuift het zwaartepunt van de wereldeconomie richting de Indo-Pacifische regio en China, terwijl buiten de EU de
VS in veiligheidspolitieke zin juist onze belangrijkste bondgenoot blijft.
Ook constateren we dat de concurrentie op het terrein van technologische
ontwikkelingen toeneemt. Technologie is geopolitiek geworden. Voorts is
onze internationale positie meer dan ooit verweven geraakt met vraagstukken over risicovolle strategische afhankelijkheden en de verduurzaming van de internationale waardeketen. Daarnaast zullen de
verduurzamings- en digitaliseringstransitie ervoor zorgen dat handelsstromen in de toekomst anders zullen lopen. Daarom moet het handelsen investeringsbeleid en het transitiebeleid op elkaar aangesloten zijn.
Het omgaan met verschuivingen op het wereldtoneel en het aangrijpen
van kansen vraagt om een slimme beleidsmix op verschillende niveaus.
We moeten daarbij aansluiting zoeken bij Europese initiatieven. De EU is
immers het primaire handelingspodium van het Nederlandse buitenlandbeleid. En vraagstukken als economische weerbaarheid en veiligheid en
internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen behoeven per
definitie Europese samenwerking. Een goed voorbeeld hiervan is de
Nederlandse betrokkenheid bij de Europese Important Projects of
Common European Interest (IPCEI), waarvoor € 335 miljoen is gereserveerd.4 Hiermee wordt de innovatiekracht van Europa gestimuleerd en
zorgen wij dat Nederland bij de koplopers blijft horen. Om de maatschappelijke en geopolitieke uitdagingen aan te gaan is verdere integratie van
3

Kamerbrief (Kamerstuk 32 637, nr. 493) over het belang van het Nederlandse vestigings- en
ondernemingsklimaat.
4
Nederlandse deelnamen bij de IPCEI projecten Cloud, micro-elektronica 2 en waterstof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 174

2

BZ- en EZK-beleid en een duidelijke regierol vanuit de overheid nodig. De
BZ-EZK samenwerking is binnen het economische domein de afgelopen
jaren reeds versterkt in Den Haag en binnen het wereldwijde postennetwerk. Tegelijkertijd wijst de motie Klink terecht op de noodzaak het
beleid van onze ministeries nog beter aan elkaar te verbinden.5 In
verschillende beleidsbrieven zullen BZ en EZK het nationale, Europese en
internationale beleid op elkaar afstemmen en concrete vervolgstappen
ondernemen. Deze brieven zullen gaan over onderstaande thema’s en
onderwerpen.
1. Maatschappelijke uitdagingen: de groene en digitale transities
en IMVO
Het Nederlandse bedrijfsleven is goed gepositioneerd om mondiaal bij te
dragen aan de twee grote transities van dit moment, verduurzaming en
digitalisering. Om de klimaatdoelstellingen te behalen zullen gevestigde
bedrijven en nieuwkomers worden uitgedaagd om zich aan te passen,
innovatieve technieken te ontwikkelen en nieuwe oplossingen naar de
markt te brengen. Hiervoor zullen bestaande en nieuwe samenwerkingen
met internationale partners worden geïntensiveerd. Vanuit het nieuwe
strategische «groene» industriebeleid wordt ingezet op de verduurzaming
van de maak- en basisindustrie. Ook zal vanuit het Klimaatfonds en het
Nationale Groeifonds de ontwikkeling van nieuwe technologische
toepassingen worden gestimuleerd. Belangrijke zogenaamde «sleuteltechnologieën» zoals ICT, bio, Nano- en kwantumtechnologie, Fotonica en
Artificiële Intelligentie zullen bij deze transitie een grote rol spelen. Bij de
toewijzing van deze fondsen zal Europese en internationale samenwerking
in de beoordelingscriteria zwaarder meegewogen worden.
Ook het handelsinstrumentarium zal worden vergroend, in lijn met de
akkoorden van Parijs en Glasgow. In de Kamerbrief6 over de ondertekende
COP26-verklaring benadrukt het kabinet dat het de transitie naar een
groene energievoorziening zal prioriteren, onder andere via de exportkredietverzekering. MKB-ers zullen worden gestimuleerd om groen te
ondernemen door de drempel van het handelsinstrumentarium voor
groene financiering te verlagen en door het mogelijk te maken om hulpen handelsinstrumenten gecombineerd in te zetten voor duurzame
projecten. De inzet op een groen verdienvermogen betekent bijvoorbeeld
ook dat Nederlandse bedrijven werkzaam in duurzame energieketens
zoals waterstof en wind op zee (extra) kunnen profiteren van stimulerend
beleid gericht op internationale opschaling. Hier komt het nationale
bedrijven- en innovatiebeleid en het handelsbeleid samen. Ook op andere
fronten zal de inzet vanuit het postennetwerk, in nauwe samenwerking
met vakdepartementen, vergroot worden om bedrijven die de groene
transitie aandrijven de noodzakelijke internationale schaal te bieden.
De andere grote transitie, digitalisering, biedt grote kansen voor bedrijven
om nieuwe afzetmarkten aan te boren. Het is belangrijk dat het Nederlandse bedrijfsleven hierin voorop blijft lopen en investeert in de
toepassing van digitale technologie. Op die manier versterken we onze
economische positie en het toekomstig verdienvermogen van Nederland.
Een voorbeeld is de digitaliseringswerkgroep Nederland-Singapore, die
zich richt op samenwerking rondom technologieën als AI en blockchain.
Naast de nationale inzet van EZK7 draagt BZ bij aan de benutting van
5

Motie van het lid Klink c.s. (Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 24).
Kamerbrief (Kamerstuk 31 793, nr. 202) over de COP26-verklaring transitie groene energie en
beëindiging overheidssteun fossiele energiesector.
7
Kamerbrief (Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 87) over de hoofdlijnen beleid Minister van Economische
Zaken en Klimaat.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 174

3

internationaliseringskansen in de meest veelbelovende markten door de
inzet van haar handelsinstrumentarium. Hiernaast heeft de Europese
Commissie, als onderdeel van haar digitale agenda, verschillende
voorstellen gedaan die belemmeringen voor de digitale interne markt
wegnemen en zo bijdragen aan het ondernemings- en vestigingsklimaat.
Voorbeelden van zulke voorstellen zijn de Digital Markets Act (DMA), de
Digital Services Act (DSA), de Data Act en de AI Act. Deze voorstellen zijn
van groot belang om een gelijk Europees speelveld en daarmee de
intra-Europese handel in deze diensten te faciliteren. Innovatiesamenwerking via de IPCEIs op het terrein van cloud infrastructuur en diensten
versterken daarnaast de strategische autonomie van de EU.
Startups en scale-ups zijn aanjagers van innovaties in de bovengenoemde
transities. Dat maakt ze cruciaal voor de (nieuwe) Nederlandse economie,
werkgelegenheid en het lange-termijn verdienvermogen. Het kabinet wil
het sterkste startup- en scaleup ecosysteem van Europa worden. EZK en
het Netherlands Point of Entry, onderdeel van de RVO, werken samen met
het postennetwerk aan het aantrekken van ondernemend talent uit het
buitenland en de positionering van het Startup Visum. Daarnaast
ondersteunen wij deze bedrijven bij het vergroten van hun zichtbaarheid
onder internationale kennismigranten via strategische samenwerkingen
met internationale topuniversiteiten en de recent gelanceerde pagina
www.welcome-to-nl.nl. Deze bedrijven kunnen exponentieel groeien als ze
snel uitbreiden naar buitenlandse markten. Hier speelt het postennetwerk,
uitgerust met Startup Liaison Officers (SLO) en Innovatie Attachés, een
belangrijke rol. De functie SLO van BZ is in 2021 door onderzoeksbureau
Dialogic positief geëvalueerd. In het evaluatierapport wordt aanbevolen
de aandacht voor internationaliserende startups op de sleutelposten (New
York, San Francisco, Londen, Parijs, Berlijn en Singapore) te continueren.
Het kabinet onderschrijft die aanbeveling. Via Techleap.nl wordt een
internationaal netwerk onderhouden van investeerders, (R&D) samenwerkingspartners en potentiële klanten. Ook worden startupmissies georganiseerd naar buitenlandse markten en technologiebeurzen, zoals de CES in
Las Vegas.
Het kabinet past daarnaast een doordachte mix van maatregelen toe om
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) te
bevorderen. Wetgeving is hiervan een kernelement. Daarom bevordert
Nederland in de EU de IMVO wetgeving en voert nationale wetgeving in
die rekening houdt met een gelijk speelveld met de omringende landen en
implementatie van mogelijke EU-regelgeving. Tegelijkertijd worden
bedrijven die internationaal verantwoord willen of moeten ondernemen,
geholpen door een steunpunt (in oprichting) en kunnen zij een beroep
doen op ondersteuning bij sectorale samenwerking. Daarnaast worden
IMVO-voorwaarden gesteld aan bedrijven die gebruik willen maken van
ondersteuning en beoogt het rijk zijn marktmacht aan te wenden door
maatschappelijk verantwoord inkopen te versterken.
2. Het weerbare internationale verdienvermogen van de
toekomst
In reactie op het veranderende internationale landschap zet het kabinet in
op een betere aansluiting tussen het nationale en Europese economische
beleid. Het is zaak om enerzijds de voordelen van openheid en internationale samenwerking te benutten, en anderzijds de risico’s van strategische afhankelijkheden – zoals van energie en kritieke grondstoffen – te
mitigeren. Energiebesparing, verduurzaming en innovatie kunnen daar
sterk aan bijdragen. Ons beleid stimuleert een open strategische
autonomie van de EU, waaronder het voorkomen van risicovolle
strategische afhankelijkheden, door EU-samenwerking en samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 174

4

met betrouwbare bondgenoten. Het versterken van de samenwerking met
de VS via de EU-VS Trade and Technology Council (TTC) is hiervan een
goed voorbeeld. Door samenwerking met gelijkgezinde partners kan op
het gebied van bijvoorbeeld Smart Industry versnelling worden aangebracht in innovatietrajecten. En kan het lange termijn verdienvermogen
van bedrijven aanzienlijk worden versterkt. Voor een slimme nationale en
EU-industriepolitiek is een versterkte internationale samenwerking met
gelijkgezinde landen als gezegd cruciaal. Met de juiste inzet van handelsakkoorden en handelspolitiek kunnen strategische afhankelijkheden
worden verminderd.
Ook waarborgt ons beleid economische veiligheid. In het bijzonder van
vitale processen en hoogtechnologische sectoren. Exportcontrole en
investeringstoetsing zijn hiervoor belangrijke instrumenten. Nederlandse
bedrijven en kennisinstellingen moeten zich houden aan Europese en
nationale regels voor de export van dual-use-goederen en technologie.
Het belangrijkste kader daarvoor is de (EU) dual-use-verordening
(2021/821), die op september 2021 in werking is getreden. Deze verordening geeft ons een breed raamwerk om de export van producten,
programmatuur en technologie te controleren. Omdat economische
veiligheid steeds meer vraagt van ons postennetwerk, willen wij dit
netwerk op strategische plekken in de wereld versterken.
Om ook het inzicht in onze strategische afhankelijkheden te vergroten
laten wij gezamenlijk een geo-economische monitor ontwikkelen. De
monitor brengt de afhankelijkheden in kaart voor goederen en diensten.
Tegelijkertijd worden Europese waardeketens en ecosystemen versterkt
en risicovolle strategische afhankelijkheden afgebouwd, bijvoorbeeld via
de Chips Act. Ook het EU wetsvoorstel voor een anti-dwang instrument
zou economische dreiging door derde landen tegenover EU lidstaten
tegen kunnen gaan. Met deze instrumenten zetten wij op nationaal en
Europees niveau in op een open economie die weerbaar is tegenover
externe invloeden en afhankelijkheden. Daarnaast wordt ingezet op het
mitigeren van strategische afhankelijkheden van grondstoffen die
ontstaan via handelsstromen. Naast de EU-grondstoffenstrategie8 en de
uitbreiding van de grondstoffenpartnerschappen van de EU met derde
landen wordt gezamenlijk een Nederlands grondstoffenbeleid ontwikkeld.
Het kabinet zal u deze strategie voor het einde van dit jaar doen
toekomen. Hierbij onderzoeken wij hoe RVO instrumenten kunnen worden
ingezet om ondernemers te ondersteunen deze afhankelijkheden te
beperken en welke rol de economische diplomatie, inclusief het postennetwerk, hierin kan spelen. Ook zal via Invest NL, Invest International en
Atradius Dutch State Business worden onderzocht hoe de overheid
bedrijven kan faciliteren die willen investeren in betere toegang tot
kritieke grondstoffen.
3. Inzet van een effectieve economische diplomatie
Om bij te dragen aan de grote transitievraagstukken en adequaat te
reageren op de geopolitieke verschuivingen is de juiste inzet van
economische diplomatie van groot belang. Dit doen wij vanuit het
buitenlandse postennetwerk en via Brussel, in samenwerking met de
regio’s, andere departementen, de Topsectoren en publiek-private
partners in het binnen- en buitenland.
De verschillende uitvoeringsorganisaties zijn vaak het eerste
aanspreekpunt van de ondernemer en spelen dan ook een belangrijke rol.
Voor deze ondernemers zijn we een dienstbare en toegankelijke overheid.
8

Het EU Action Plan on Critical Raw Materials en de European Raw Materials Alliance.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 174

5

Dat wil zeggen dat we ervoor zorgen dat internationale ondernemers snel
en eenvoudig de weg kunnen vinden in het beschikbare aanbod aan
informatie, financiering en andere vormen van dienstverlening. Dit vergt
een verdere stroomlijning in samenwerking tussen de diverse organisaties met digitale en fysieke loketten, waaronder de Kamer van
Koophandel, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, de Regionale
ontwikkelingsmaatschappijen, Invest NL, Invest International, Atradius
Dutch State Business en diverse private partners. Het Nederlands Comité
voor Ondernemerschap heeft op 7 juni j.l. hierover het advies «Dienstbare
dienstverlening» aan de Minister van Economische Zaken en Klimaat
aangeboden. Uw Kamer is hierover geïnformeerd en ontvangt na de
zomer een inhoudelijk reactie op het advies.»
In de economische diplomatie verbinden we handel en innovatie steeds
meer. Bedrijven kunnen door internationale innovatiesamenwerking hun
kennis- en marktpositie verbeteren. Tegelijkertijd stimuleert handel de
verspreiding van innovatieve technologieën en vergroot het de markttoepassingen en afzetmarkten. Op dit snijvlak valt voor Nederland winst te
behalen. In reactie op de Motie Klink9 zetten wij ons de komende jaren in
om de verbinding tussen exporteren en innoveren te versterken. Het
gezamenlijke innovatie- en handelsbeleid is erop gericht het complete
proces van wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling tot het
vermarkten van innovaties internationaal te ondersteunen. Hierin speelt
het bestaande (nationale en internationale) innovatie- en handelsinstrumentarium van de RVO een belangrijke rol, onder andere door de inzet
van innovatie- en handelsmissies en de ondersteuning van collectieve
marktbewerking. Een voorbeeld is het gezamenlijke Duits-Nederlandse
innovatie- en technologiepact (2021). Daarbij zorgen wij ervoor dat onze
instrumenten voldoende flexibel zijn om zowel handel als internationale
innovatiesamenwerking te ondersteunen. Dit zullen wij de komende
maanden verder uitwerken. Ook wordt meerjarig samengewerkt met de
regionale innovatieve ecosystemen en clusters om de synergie tussen
innovatie en internationalisering te versterken. De nauwe samenwerking
in Den Haag en in de regio’s, en op onze buitenlandse posten tussen de
handelsraden, NBSO’s, Innovatie Attachés, Landbouwraden en de NFIA is
essentieel voor een effectieve bevordering van innoveren en exporteren.
Door de krachtenbundeling tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen in binnen- en buitenland zijn we in staat om met Nederlandse
kennis en kunde maatschappelijke en economische impact te realiseren.
Door het bundelen van kennis en het aanbrengen van focus kan het
verdienpotentieel op buitenlandse markten worden vergroot. We bouwen
hier voort op de innovatieve sterktes binnen Nederland. Want met de
strategische inzet van publiek-private samenwerking bereiken wij
gezamenlijk meer in het buitenland. De wereldwijde uitrol van de
NLBranding is hiervan een goed voorbeeld. Net als de vijftien meerjarige
programma’s op strategische markten, waaraan wij een extra impuls
geven via ons instrumentarium en onze capaciteit. In de VS wordt
bijvoorbeeld een programma uitgerold, waarbij Nederlandse systeemleveranciers, telers en kennisinstellingen samenwerken om de automatisering van de fruit- en kassenteelt te versnellen. De afgelopen jaren
hebben wij in het domein van internationale handels-, innovatie- en
investeringsbevordering de samenwerking versterkt. Samen met de
Topsectoren, branche- en sectororganisaties en organisaties als
VNO-NCW en MKB-Nederland. En met de oprichting van het publiekprivate Internationaal Strategisch Overleg en de uitvoerende partijen
NLinBusiness, Trade and Innovate NL en NLWorks. De komende periode

9

Motie van het lid Klink c.s. (Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 24).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 174

6

willen we op basis van een evaluatie10 betreffende de drie uitvoerende
organisaties de samenwerking binnen het publiek-private ecosysteem
verder optimaliseren. Tegelijkertijd werken we samen met de Topsectoren
aan een nieuwe integrale internationaliseringsagenda gericht op
voorstellen rond verduurzaming, digitalisering en versterking van de
«control points» in de waardeketens door inzet van relevante sleuteltechnologieën.
Ook is de samenwerking in en met de regio’s van groot belang voor het
structureel bevorderen van de Nederlandse innovatie- en concurrentiekracht. Dit vindt plaats tussen de steden, regionale ontwikkelingsmaatschappijen en de NFIA als het gaat om het verbeteren van het vestigingsklimaat en het aantrekken van internationale bedrijven en investeringen.
Tevens wordt met de regio’s samengewerkt in het ondersteunen van MKB
ondernemers bij zakendoen in het buitenland in het kader van Trade and
Innovate NL. Daarbij faciliteert BZ sinds 2021 het Trade Relations
programma, waarmee vorig jaar meer dan 600 individuele gesprekken
met bedrijven hebben plaatsgevonden over internationaliseringsmogelijkheden. Naar aanleiding van de motie Amhaouch11 onderzoeken wij
momenteel hoe de verschillende taken in de regio’s geïntegreerd en
bestendigd kunnen worden, op nationaal en internationaal vlak. Twee
evaluaties worden meegenomen bij de verdere vormgeving hiervan: de
bovengenoemde PPS-evaluatie en de evaluatie van EZK betreffende de
regionale ontwikkelingsmaatschappijen.12
Tot slot
Het kabinet wil de komende jaren werk maken van de oproepen uit het
bedrijfsleven en de Kamer om het economische beleid van EZK en BZ
sterker met elkaar te verbinden. Om internationale economische samenwerking op het gebied van handel, innovatie en investeringen integraal te
bevorderen zullen wij naast die versterkte verbinding ook de regie nemen
en keuzes maken op de drie bovengenoemde domeinen. Dit zal tot uiting
komen in een gezamenlijke focus daar waar dit de meeste meerwaarde
heeft gezien de huidige internationale en Europese ontwikkelingen. Door
een gezamenlijke aanpak en inzet van capaciteit en instrumentarium
kunnen wij de urgente maatschappelijke transities en geopolitieke
ontwikkelingen beter het hoofd bieden en een duurzaam en weerbaar
verdienvermogen van vandaag en morgen faciliteren. De publiek-private
samenwerkingen waarmee Nederland zich internationaal onderscheidt
zijn onmisbaar om dit tot een succes te maken. In dit geheel zullen wij ook
zorgen voor goede aansluiting op het internationale economische beleid
van andere ministeries zoals LNV, I&W en VWS, en in afstemming met alle
betrokken private partijen. Het kabinet zal deze noodzakelijke, integrale
beleidsinzet de komende periode verder uitwerken in de kabinetsnota’s en
brieven die volgen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

10

Terms of Reference van de evaluatie over de publiek-private samenwerking door de Directie
Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie van BZ. De uitkomsten hiervan worden na de
zomer met uw kamer gedeeld.
11
Amendement van het lid Amhaouch c.s. (Kamerstuk 35 300 XVII, nr. 19) over het verzoek de
ROM’s blijvend extra te ondersteunen in de facilitering van de internationalisering van het
mkb.
12
Laats genoemde evaluatie zal voor het zomerreces met de kamer worden gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 174

7