Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 452

Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel

Nr. 204

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE EN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 september 2016
Op donderdag 18 augustus 2016 is het rapport «Incidentonderzoek Udo
D.» aan u toegestuurd1. Hieronder reageren wij, op dit incidentonderzoek.
Incidentonderzoek
Het incidentonderzoek is uitgevoerd door de Inspectie Veiligheid en
Justitie en de Inspectie voor de Gezondheidszorg op verzoek van de
driehoek van de gemeente Leeuwarden en GGZ Friesland. Op 19 oktober
2015 vond daar een ernstig incident plaats waarbij meerdere slachtoffers
zijn bedreigd, meerdere mensen zijn verwond en een vrouw om het leven
is gebracht. Dit incident heeft ons en de samenleving ernstig geschokt.
Ons medeleven gaat uit naar de slachtoffers en naar de nabestaanden van
deze vreselijke gebeurtenis.
De Inspecties concluderen dat de leden van de «vierhoek» (openbaar
ministerie (OM), politie, gemeente, GGZ Friesland) in de jaren voorafgaand aan het incident de voor hen beschikbare bevoegdheden en
wettelijke instrumenten hebben benut om het overlastgevende en
criminele gedrag van Udo D. zoveel als mogelijk te voorkomen. Zij
anticipeerden zoveel als mogelijk op ontwikkelingen ten aanzien van Udo
D. die tot gevaar voor de samenleving zouden kunnen leiden. De
Inspecties geven aan dat de casus Udo D. op pijnlijke wijze illustreert dat,
ondanks de inspanningen van betrokken partijen, incidenten met deze
doelgroep niet altijd te voorkomen zijn.
Burgemeester Crone van Leeuwarden merkte bij de persconferentie van
het incidentonderzoek op dat er op dit moment onvoldoende wettelijke
mogelijkheden zijn om mensen met dergelijke problematiek langer vast te
houden of verplicht te behandelen. Hij mist de bevoegdheid om de
1

kst-29452-204
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 29 452, nr. 202

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 452, nr. 204

1

beslissing van de geneesheer-directeur door de rechter te laten toetsen als
de driehoek het niet eens is met de beslissing van de geneesheerdirecteur. Hij hoopt dat de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
(hierna Wet verplichte ggz), die momenteel in de Tweede Kamer ligt, zo
snel mogelijk wordt behandeld zodat meer wettelijke mogelijkheden
ontstaan om, voor zover mogelijk, dergelijk incidenten te voorkomen.
Reactie
De praktijk van verwarde, zorgmijdende personen met complexe
psychiatrische problemen die een gevaar kunnen vormen voor de
samenleving, is complex en weerbarstig. Deze doelgroep bevindt zich
voortdurend op het snijvlak van zorg en het strafrecht en is moeilijk
grijpbaar voor de betrokken partijen. Wij zetten daarom in op het zoveel
mogelijk inperken van deze risico’s door deze mensen de juiste ondersteuning en zorg te bieden met de noodzakelijke beveiliging. Hierna volgt
een kort overzicht van de relevante maatregelen.
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
Op 7 juli 2016 is de tweede nota van wijziging behorende bij de Wet
verplichte ggz aan uw Kamer gestuurd2, gevolgd door een derde nota van
wijziging op 7 september 20163. De Wet verplichte ggz is de opvolger van
de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (hierna Wet
Bopz) en stelt de behandeling van de cliënt centraal, en niet langer zijn
gedwongen opname. De Wet verplichte ggz maakt het mogelijk deze
behandeling ook ambulant te doen plaatsvinden. Bij gedwongen
ambulante behandeling kan bijvoorbeeld gedacht worden aan verplichte
begeleiding of verplichte medicatie. In de Wet verplichte ggz is tevens
opgenomen dat het openbaar ministerie, de burgemeester of de
wethouder en de geneesheer-directeur overleg moeten voeren over de
voorbereiding en de uitvoering van de verplichte zorg. Ook komen
knelpunten in het aanbod van verplichte zorg in dit overleg aan de orde.
Voor de beëindiging van gedwongen zorg regelt de Wet verplichte ggz
heel specifiek dat de geneesheer-directeur overleg moet plegen met het
OM en de gemeente als de gedwongen opname van iemand die een
gevaar kan vormen voor een ander, tussentijds wordt beëindigd. Bezien
kan dan worden of aan die tussentijdse beëindiging van de opname
voorwaarden moeten worden verbonden, zoals (ambulante) verplichte
medicatie. Tevens moet in dat geval de geneesheer-directeur zijn
voornemen om de verplichte zorg te beëindigen laten toetsen door een
onafhankelijk psychiater die daarvoor een medische verklaring opstelt.
Ook voorziet de Wet verplichte ggz in verbeterde informatie-uitwisseling
doordat politie-, justitiële- en strafvorderlijke gegevens voortaan ook met
de geneesheer-directeur en de onafhankelijk psychiater gedeeld worden,
zodat deze informatie kan worden betrokken bij de beoordeling of voldaan
wordt aan de voorwaarden voor verplichte zorg. Op deze wijze zijn er
voldoende waarborgen dat de tussentijdse beëindiging van een
gedwongen opname door de geneesheer-directeur zorgvuldig geschiedt.
Mocht het oordeel zijn dat een persoon niet langer onder de criteria van
het de Wvggz valt, maar dat wel zorg en begeleiding nodig is, zal in
gezamenlijk overleg vastgesteld moeten worden wat op dat moment
passende zorg is.
Uit het incidentonderzoek komt naar voren dat partijen in de casus Udo D.
goed hebben samengewerkt, dat er geanticipeerd is op ontwikkelingen
2
3

Kamerstuk 32 399, nr. 25
Kamerstuk 32 399, nr. 27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 452, nr. 204

2

met betrekking tot Udo D. die tot gevaar voor de samenleving zouden
kunnen leiden en dat er sprake was van een goede onderlinge informatieuitwisseling. De Wet verplichte ggz geeft extra mogelijkheden tot
gedwongen behandeling buiten de kliniek maar het is niet te zeggen of
dat in deze casus tot andere uitkomsten had geleid.
Wij hechten er aan te benadrukken dat gedwongen behandeling onder de
Wet verplichte ggz alleen toegepast kan worden als er sprake is van een
psychische stoornis en er als gevolg van deze stoornis sprake is van een
aanzienlijk risico op ernstig nadeel voor betrokkene zelf of voor een ander.
De Wet verplichte ggz biedt dus weliswaar meer mogelijkheden voor de
wijze waarop verplichte zorg kan worden verleend, maar biedt niet de
oplossing voor alle risico’s rond verwarde personen.
Commissie-Hoekstra
Bij brief van 12 mei 2016 is uw Kamer geïnformeerd over de uitvoering
van de maatregelen die voortkomen uit het rapport van de commissieHoekstra4. Zowel maatregelen uit het Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid van het OM, als hetgeen door het aanjaagteam verwarde
personen in gang is gezet, beogen de ketensamenwerking tussen de
verschillende partijen verder te verbeteren. De ketensamenwerking komt
onder meer aan de orde in een pilot in drie regio’s (Rotterdam, MiddenNederland en Oost-Nederland).
In de desbetreffende voortgangsrapportage komt ook de sluitende
regionale aanpak aan de orde. Deze sluitende aanpak wordt voor de brede
doelgroep verwarde personen nader uitgewerkt door het aanjaagteam
verwarde personen en krijgt ook vorm in de Wet verplichte GGZ. Uit het
incidentrapport blijkt dat de driehoek heeft gefunctioneerd in lijn met de
aanbevelingen van de commissie Hoekstra: er is actief regionaal overleg
geweest, waarbij ketenpartners hun verantwoordelijkheden hebben
genomen en de bestaande mogelijkheden hebben benut.
Sluitende aanpak verwarde personen
Het aanjaagteam verwarde personen heeft sinds september 2015 de
opdracht om een sluitende aanpak te stimuleren voor mensen met
verward gedrag. Ook voor de groep mensen met verward gedrag die een
gevaar vormen voor anderen. Het aanjaagteam heeft afgelopen jaar
bouwstenen ontwikkeld om deze sluitende aanpak te helpen realiseren en
heeft aanbevelingen gedaan om de ondersteuning en zorg aan mensen
met verward gedrag onomkeerbaar in beweging te brengen. Op 5 juli
2016 hebben wij u samen met de VNG, de tweede tussenrapportage
«samen verder doorpakken» van het aanjaagteam toegestuurd5. De
gezamenlijke beleidsreactie op deze tweede tussenrapportage heeft de
Tweede Kamer deze week ontvangen.
Continuïteit van zorg
De casus Udo D. laat zien dat het voor dit type patiënten zeer moeilijk is
om een passend (zorg)aanbod te vinden. Het programma continuïteit van
zorg verbetert de mogelijkheden om patiënten die na afloop van een
strafrechtelijke titel zorg nodig hebben in een regulier kader naar een
passende plek te geleiden. Het gaat er daarbij allereerst om hoe alle
betrokken partners (op lokaal niveau) zo optimaal mogelijk kunnen
samenwerken om een goede continuïteit van zorg te realiseren tussen het
4
5

Kamerstuk 29 279, nr. 320
Kamerstuk 25 424, nr. 321

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 452, nr. 204

3

strafrechtelijke en het reguliere zorgkader. Zo wordt er in twee spotlightregio’s geoefend met een regionaal overleg waarin patiënten worden
besproken die zullen uitstromen uit forensische zorg of detentie, zodat
vooraf samen met externe partijen zoals de GGZ en gemeente kan worden
bepaald of, en zo ja welke, vervolgzorg moet worden ingezet. Vervolgens
kunnen ook vooraf afspraken worden gemaakt, zodat kan worden
bewerkstelligd dat die zorg naadloos aansluit op de zorg tijdens detentie
en/of na forensische zorg. Daarnaast wordt in kaart gebracht welke
randvoorwaarden moeten worden ingevuld om te bewerkstelligen dat de
juiste zorg ook daadwerkelijk op het juiste moment beschikbaar is, en
tegemoet komt aan de zorgbehoefte van deze ingewikkelde doelgroep.
Het gaat dan bijvoorbeeld om randvoorwaarden op het terrein van
bekostiging en regelgeving. Ook wordt er door onderzoeksbureau AEF
onderzoek gedaan naar de vraag welke beletselen er bestaan om
patiënten met gevaarlijk en ontwrichtend gedrag passende zorg te bieden,
en hoe deze beletselen kunnen worden aangepakt.
Overigens ligt op dit moment ook de Wet Forensische zorg ter behandeling in de Eerste Kamer. Ook deze wet geeft meer mogelijkheden om de
continuïteit van zorg te verbeteren. Zo wordt aan de strafrechter de
mogelijkheid geboden om in plaats van, naast of na afloop van een straf
of maatregel een zorgmachtiging op grond van de Wet verplichte ggz of
een opnamemachtiging op grond van de Wet zorg en dwang op te leggen,
wanneer er naar zijn/haar oordeel (ook) zorg nodig is in een verplicht
kader.
De inspecties stellen vast dat ondanks de inspanningen van betrokken
partijen, incidenten met deze doelgroep niet altijd te voorkomen zijn. Ik
besef dat dit voor nabestaanden en slechtoffers moeilijk te accepteren kan
zijn. Incidenten met mensen met verward gedrag die gevaarlijk zijn, zijn
volgens de inspecties helaas nooit helemaal te voorkomen. Niet alle
risico’s zijn uit te sluiten. Met bovengenoemde maatregelen geven wij aan
dat we er voortdurend op gericht zijn risico’s zoveel als mogelijk te
beperken.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 452, nr. 204

4