Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 462

Genitale verminking

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 augustus 2010
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS), het onderzoeksrapport «Strafrechtelijke opsporing en
vervolging van Vrouwelijke Genitale Verminking – de Franse praktijk»
aan.1 Tijdens het Algemeen Overleg over Vrouwelijke Genitale Verminking
(VGV) op 7 april 20092 heb ik uw Kamer, mede namens de toenmalige
Staatssecretaris van VWS, toegezegd dat onderzocht zal worden of de
Franse «good practice» van strafrechtelijke opsporing en vervolging van
VGV bruikbare informatie voor Nederland kan opleveren. Tijdens het
Algemeen Overleg voornoemd heb ik uw Kamer tevens toegezegd om
een expertmeeting te organiseren over de knelpunten in de bewijsvoering
in VGV-zaken en te bevorderen dat VGV tot specifiek aandachtspunt van
officieren van justitie zedenzaken en huiselijk geweld zal worden gemaakt.
In deze brief ga ik in op de belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit
het onderzoeksrapport en informeer ik u tevens over de hiervoor
genoemde andere toezeggingen.
Aanleiding en doel onderzoek
Hoe vaak VGV in Nederland voorkomt, is onbekend, noch zijn daarover
enigszins betrouwbare schattingen. Opsporing en vervolging van deze
verminking in Nederland heeft tot op heden niet geleid tot veroordelingen. Uit eerdere onderzoeken en publicaties is al veel bekend over het
beleid en de regelgeving op het gebied van VGV in België, Frankrijk,
Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk, Zweden en Duitsland. Hieruit
ontstaat het beeld dat Frankrijk het land is met de meeste ervaring met het
succesvol strafrechtelijk opsporen en vervolgen van VGV.
Het onderzoek dient ertoe om de praktijk in Frankrijk te analyseren,
daarover te rapporteren en, waar mogelijk, een bijdrage te leveren aan
effectieve opsporing en vervolging van VGV in Nederland.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
28 345, nr. 88.

kst-32462-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 462, nr. 1

1

Belangrijkste bevindingen en aanbevelingen
De belangrijkste conclusie in het onderzoeksrapport is dat de praktijk van
opsporing en vervolging van VGV in Frankrijk maar gedeeltelijk succesvol
is. De in Nederland bestaande indruk dat Frankrijk op het gebied van
opsporing en vervolging van VGV moet worden gezien als «gidsland»
verdient dus in ieder geval nuancering. Allereerst omdat de enkele
tientallen strafzaken zich beperken tot de regio rond Parijs. In andere
regio’s met risicogroepen heeft, voor zover bekend, geen vervolging van
VGV plaatsgevonden. Daarnaast worden de VGV-strafzaken in Frankrijk
niet verklaard door een andere vorm van opsporing en vervolging dan in
Nederland, maar door een hoog aantal meldingen en een hoog aantal
veroordelingen.
Voor de Nederlandse praktijk kunnen volgens de onderzoekers vooral
lessen worden getrokken met betrekking tot de fase van ontdekking en
melding. Ook benadrukken de onderzoekers dat Frankrijk weliswaar meer
veroordelingen voor VGV kent, maar dat de aanpak van VGV in Nederland
veel meer geïntegreerd is met aandacht voor preventie en hulpverlening
en daarmee in sommige opzichten juist voorloopt op de Franse praktijk.
De aanbevelingen uit het onderzoeksrapport sluiten nauw aan bij
maatregelen die reeds in gang zijn gezet. De onderzoeksresultaten leiden
daarom niet tot nieuwe maatregelen in de aanpak van VGV in Nederland.
De reeds in gang gezette maatregelen zijn verwoord in de kabinetsreactie
op het onderzoeksrapport «resultaten analyse VGV zaken» (Van Montfoort
onderzoek) van 6 februari 20091.
Daarnaast is een wetsvoorstel in voorbereiding waarin aan organisaties
en zelfstandige beroepsbeoefenaren de plicht wordt opgelegd om een
meldcode te hanteren voor huiselijk geweld en kindermishandeling,
waaronder VGV. De verplichting zal gaan gelden voor organisaties en
zelfstandige beroepskrachten in de (jeugd)gezondheidszorg, het
onderwijs, de kinderopvang, de jeugdzorg en de maatschappelijke
ondersteuning en eveneens voor politie en justitie. Het gebruik van een
meldcode moet professionals ondersteunen in de omgang met signalen
van huiselijk geweld en kindermishandeling. Onderzoek wijst uit dat hulpen zorgverleners en leraren die met een meldcode werken drie keer zo
vaak melden als collega’s waar geen meldcode voorhanden is2. De
verwachting is dat een meldcode ook zal leiden tot meer meldingen van
VGV.
Verder wordt er extra aandacht besteed aan het beroepsgeheim van
professionals versus het melden van kindermishandeling en huiselijk
geweld. Om meer informatie over het beroepsgeheim te geven heeft de
overheid de brochure uitgebracht «Horen, zien en zwijgplicht? Wegwijzer
huiselijk geweld, kindermishandeling en beroepsgeheim».
Expertmeeting over knelpunten in de bewijsvoering in VGV zaken

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
28 345, nr. 77.
2
Meldcodes kindermishandeling: Beschikking, waardering, gebruik en scholing. Drs.
Ingmar Doeven, april 2008 (Verslag van
onderzoek naar de beschikking over, de
waardering van en scholing in het gebruik van
meldcodes kindermishandeling, uitgevoerd
door Veldkamp in opdracht van het ministerie
voor Jeugd en Gezin).

Op 1 juli 2009 heeft de expertmeeting over de knelpunten in de bewijsvoering in VGV zaken plaatsgevonden, met een vervolg op 3 december
2009. Deelnemers aan deze expertmeeting waren deskundigen van het
Ministerie van Justitie, het Ministerie van VWS, het Parket-Generaal/het
OM, de Raad voor de kinderbescherming, de MO-groep, de politie, de
GGD Amsterdam, Pharos en het Nederlands Forensisch Instituut. Tijdens
deze expertmeeting is onder andere ingegaan op de bevoegdheid
(competentie) en de bewijscriteria van het OM. Het OM heeft in de
bijeenkomst toegelicht aan welke voorwaarden een VGV-strafzaak moet
voldoen alvorens het OM daarmee aan de slag kan. Daarnaast zijn de
knelpunten in de bewijsvoering in VGV-zaken ten aanzien van de
hulpverlening, het medisch onderzoek en de samenwerking in de keten
omschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 462, nr. 1

2

Als een van de belangrijkste knelpunten in de vervolging van VGV zaken is
tijdens de expertmeeting naar voren gekomen dat er ketenbreed nog altijd
onvoldoende inzicht bestaat in de omvang van de problematiek en de
behoeftes vanuit het slachtofferperspectief en dat er meer tijd, opleiding
en ervaring nodig is voor verdere kennisvergaring. Daarnaast is als een
ander belangrijk knelpunt onderkend dat er in Nederland onvoldoende
medische expertise aanwezig is op het gebied van de herkenning van
VGV. Als er sprake lijkt te zijn van VGV is het voor artsen vaak moeilijk om
dit onomstotelijk vast te stellen. Dit bemoeilijkt mede de bewijsvoering in
VGV zaken en daarmee de vervolging door het OM.
Naast de aanwijzing van de knelpunten heeft de expertmeeting bijgedragen aan de verdere uitwisseling van kennis over VGV tussen de
verschillende experts.
Verder is afgesproken dat de politie in VGV zaken van het AMK en de
RvdK in een vroeg stadium betrokken zal gaan worden. De politie zal zo in
een eerder stadium kunnen werken aan het veiligstellen van bewijs in
VGV zaken en het AMK en de RvdK in een vroeg stadium kunnen
adviseren met het oog op het doen van aangifte. Voor het vergroten van
de kennis over VGV zijn bij het AMK en de RvdK al trajecten in gang gezet.
Zo is het handelingsprotocol VGV in werking gesteld. Dit protocol maakt
inzichtelijk hoe professionals kunnen handelen vanaf het moment van een
melding of een adviesvraag bij het AMK. Ook zijn bij zowel de RvdK als
het AMK aandachtsfunctionarissen VGV benoemd. Binnen de RvdK en het
AMK moeten deze aandachtsfunctionarissen altijd bij VGV zaken worden
betrokken. Ook heeft de RvdK een factsheet ontwikkeld voor medewerkers
en is er een document opgesteld met daarin de juridische mogelijkheden
van de RvdK in VGV zaken. Vanuit VWS zijn trainingen verzorgd door
Pharos voor de AMK-aandachtsfunctionarissen. Het Parket-Generaal is
actief bij deze trainingen betrokken door inhoudelijk een bijdrage te
leveren met als doel de aangiftebereidheid bij het AMK en de RvdK te
verhogen.
Verder is in het najaar een symposium voorzien over de medische
herkenning en het diagnosticeren van VGV. Dit ter bevordering van de
opbouw van de medische expertise ten aanzien van VGV in Nederland.
Het ministerie van Justitie, het ministerie van VWS, het Nederlands
Forensisch Instituut en Pharos zijn betrokken bij de organisatie van dit
symposium.
VGV specifiek aandachtspunt voor Officieren van Justitie zeden
en huiselijk geweld
Met de inwerkingtreding van de Aanwijzing Kindermishandeling per
1 augustus 2009, waarin VGV uitdrukkelijk als een apart hoofdstuk en als
een aparte vorm van kindermishandeling besproken wordt, is VGV onder
de aandacht gebracht van de officieren van justitie zeden en huiselijk
geweld. Hiermee is gevolg gegeven aan de toezegging hierover aan uw
Kamer.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 462, nr. 1

3