Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 628

Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met het evenwichtiger maken van de
verhouding tussen het aantal mannen en
vrouwen in het bestuur en de raad van
commissarissen van grote naamloze en besloten
vennootschappen

Nr. 4

ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE EN NADER
RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State d.d. 23 september 2020 en het nader rapport d.d. 29
oktober 2020, aangeboden aan de Koning door de Minister voor Rechtsbescherming, mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. Het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State
is cursief afgedrukt.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 15 juli 2020,
nr. 22020001515, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering van de
Raad van State haar advies inzake het bovenvermelde voorstel van wet
rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit advies, gedateerd
23 september 2020, nr. W16.20.0246/II, bied ik U hierbij aan, mede namens
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
De tekst van het advies treft u hieronder aan, met tussengevoegd de
reactie daarop.
Bij Kabinetsmissive van 15 juli 2020, no.2020001515, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister voor Rechtsbescherming, bij de Afdeling
advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het
voorstel van wet tot wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in
verband met het evenwichtiger maken van de verhouding tussen het
aantal mannen en vrouwen in het bestuur en de raad van commissarissen
van grote naamloze en besloten vennootschappen, met memorie van
toelichting.
Dit wetsvoorstel ziet erop om grote naamloze en besloten vennootschappen te verplichten om passende en ambitieuze streefcijfers te
formuleren voor de verhouding tussen mannen en vrouwen in het
bestuur, de raad van commissarissen en de subtop. Daarover dienen zij te
rapporteren aan de Sociaal Economische Raad (SER). Verder regelt het
1

kst-35628-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

1

wetsvoorstel dat de samenstelling van de raad van commissarissen en
niet-uitvoerende bestuurders van grote naamloze en besloten vennootschappen evenwichtig moet zijn in die zin dat deze ten minste voor een
derde uit mannen en een derde uit vrouwen bestaat. Een benoeming in
strijd met dit voorschrift is nietig. Dit heeft echter geen gevolgen voor de
rechtsgeldigheid van de besluitvorming.
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft opmerkingen over de
verenigbaarheid van het voorstel met het Europees gelijkebehandelingsrecht. Daarnaast adviseert de Afdeling om aanvullende sanctiemogelijkheden te overwegen bij het niet voldoen aan het quotum. Ten slotte gaat
de Afdeling in op de monitoring en handhaving van de streefcijferregeling
en vraagt naar de rol van de SER daarbinnen. In verband met deze
opmerkingen is aanpassing wenselijk van het wetsvoorstel en de
toelichting.
Het voorstel heeft de Afdeling advisering van de Raad van State (hierna:
de Afdeling of de Afdeling advisering) aanleiding gegeven tot het maken
van opmerkingen ten aanzien van het Europees gelijkebehandelingsrecht,
de sancties en maatregelen bij het ingroeiquotum en de monitoring en
handhaving van de streefcijferregeling. De Afdeling is van oordeel dat de
toelichting op bepaalde punten dient te worden aangevuld. Graag ga ik op
deze opmerkingen in.
1. Europees gelijkebehandelingsrecht
Het wetsvoorstel voorziet in een quotum van het aantal leden van de raad
van commissarissen en niet-uitvoerende bestuurders van grote naamloze
en besloten vennootschappen. De raad van commissarissen moet voor
ten minste een derde van het aantal leden uit mannen bestaan en voor ten
minste een derde van het aantal leden uit vrouwen.2 Richtlijn 2006/54/EG
ziet op gelijke kansen en een gelijke behandeling voor mannen en
vrouwen in arbeid en beroep. Het verkrijgen van het lidmaatschap van de
raad van commissarissen van een vennootschap valt te kwalificeren als
toegang tot een beroep.3 De richtlijn gaat uit van het beginsel van gelijke
behandeling van mannen en vrouwen, maar sluit positieve actie bij wijze
van uitzondering niet uit om volledige gelijkheid te waarborgen.4 De
doelstelling van het wetsvoorstel om in de raad van commissarissen een
evenwichtige samenstelling van mannen en vrouwen af te dwingen vormt
een dergelijke positieve actie.
Volgens het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) moeten
uitzonderingsbepalingen voor positieve actie, als afwijking van het
beginsel van gelijke behandeling, echter strikt worden uitgelegd en
voldoen aan een aantal voorwaarden.5 Allereerst moet er sprake zijn van
2

Voorgesteld artikel 2:142b BW.
Artikel 14 Richtlijn 2006/54/EG. Zie ook A.G. Veldman, «Europeesrechtelijke grenzen aan
quotamaatregelen ter bevordering van diversiteit in (de top van) het bedrijfsleven?», in: C.D.J.
Bulten c.s. (red.), Diversiteit. Een multidisciplinaire terreinverkenning, p. 373–392; E. CremersHartman, «Gelijke behandeling van zzp’ers», in: G.C. Boot & A.C. Damsteegt, «De zelfstandige
zonder personeel», p. 71–90.
4
Artikel 3 Richtlijn 2006/54/EG. Dit correspondeert met artikel 157 lid 4 VWEU: Het beginsel van
gelijke behandeling belet niet dat een lidstaat, om volledige gelijkheid van mannen en vrouwen
in het beroepsleven in de praktijk te verzekeren, maatregelen handhaaft of aanneemt waarbij
specifieke voordelen worden ingesteld om de uitoefening van een beroepsactiviteit door het
ondervertegenwoordigde geslacht te vergemakkelijken of om nadelen in de beroepsloopbaan
te voorkomen of te compenseren.
5
HvJ EG 17 oktober 1995, C-450/93, ECLI:EU:C:1995:322 (Kalanke); HvJ EG 11 november 1997,
C-409/95, ECLI:EU:C:1997:533 (Marschall); HvJ EG 28 maart 2000, C-158/97, ECLI:EU:C:2000:163
(Badeck); HvJ EG 6 juli 2000, C-407/98, ECLI:EU:C:2000:367 (Abrahamsson en Anderson v.
Fogelqvist); HvJ EG 19 maart 2002, C-476/99, ECLI:EU:C:2002:183 (Lommers).
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

2

ondervertegenwoordiging van de doelgroep. Ten tweede moet er een
objectieve beoordeling zijn van alle kandidaten, en niet alleen die uit de
doelgroep. Ten derde mag er alleen voorkeur worden gegeven aan de
doelgroep bij gelijke geschiktheid voor de functie. Ten vierde moet er
rekening worden gehouden met individuele eigenschappen en moeten
deze de balans in het voordeel kunnen doen uitslaan van hen die niet tot
de doelgroep behoren (namelijk mannen, de zogenaamde «uitzonderingsclausule»). Ten slotte gelden deze voorwaarden ook bij een beperkt aantal
beschikbare functies.6 Een automatische voorkeur voor een absoluut
quotum ten aanzien van de deelname van vrouwen, zoals in onderhavig
voorstel, vallen niet binnen deze criteria.
In de toelichting wordt ingegaan op de verenigbaarheid van onderhavig
voorstel met het Europees gelijkebehandelingsrecht.7 Geconstateerd
wordt dat in diverse andere landen ook regelingen gelden die afwijken
van de hierboven besproken jurisprudentie, omdat de eis van gelijke
geschiktheid en de uitzonderingsclausule niet gelden. Met verwijzing naar
het VN-Vrouwenrechtenverdrag, een groeiende internationale consensus
en uitspraken van het College voor de Rechten van de Mens gaat de
toelichting ervan uit dat een voorrangsregeling gerechtvaardigd is. De
toelichting gaat echter voorbij aan de vraag of daarbij ook afwijking van
de geldende jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie
aan de orde kan zijn en zo ja, of deze juridisch houdbaar is. In het
richtlijnvoorstel op dit gebied van de Europese Commissie werd deze
jurisprudentie nadrukkelijk wel gerespecteerd.8
De Afdeling concludeert dat het voorstel op gespannen voet staat met de
geldende jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Uit de toelichting wordt niet duidelijk hoe deze afwijking moet worden
geapprecieerd in het licht van Unie- en internationaalrechtelijke verplichtingen, en of hierover overleg met de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden.
De Afdeling adviseert dit overleg te voeren en daarnaast de toelichting op
dit punt aan te vullen.
Het wetsvoorstel heeft tot doel de verhouding tussen mannen en vrouwen
in de top van grote bedrijven evenwichtiger te maken. Iedereen in
Nederland moet gelijke kansen krijgen en kunnen pakken om talenten te
ontwikkelen en te laten zien wat hij of zij kan, ongeacht geslacht en
culturele achtergrond. Het kabinet heeft, in navolging van het SER-advies
Diversiteit in de top: tijd voor versnelling en de aangenomen moties van
Verhoeven en Poortvliet-Geluk en van Kuzu, gekozen voor een absoluut
ingroeiquotum.9 Dit betekent, zoals de Afdeling terecht constateert, dat
niet alle criteria uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de
Europese Unie zijn verwerkt in onderhavig wetsvoorstel. Een ingroeiquotum voor beursgenoteerde vennootschappen is een uitzonderlijk
6

A.G. Veldman, «Europeesrechtelijke grenzen aan quotamaatregelen ter bevordering van
diversiteit in (de top van) het bedrijfsleven?», in: C.D.J. Bulten c.s. (red.), Diversiteit. Een
multidisciplinaire terreinverkenning, p. 373–392.
7
Memorie van toelichting, paragraaf 4.
8
Richtlijnvoorstel inzake de verbetering van de man-vrouwverhouding bij niet-uitvoerende
bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen en daarmee samenhangende maatregelen,
COM(2012) 614, art. 4 lid 3. De Europese Commissie is voornemens op goedkeuring van dit
voorstel aan te dringen, zie: Een Unie van gelijkheid: strategie voor gendergelijkheid
2020–2025, COM(2020), 512, p. 13. Overigens merkt de Commissie daarbij in een voetnoot op
dat relevante wetgevingsmaatregelen in andere lidstaten tot positieve resultaten hebben
geleid.
9
Kamerstukken II 2019/2020, 35 300 XIII, nr. 50 en Kamerstukken II 2019/2020, 35 300 XV, nr. 11
en SER-advies Diversiteit in de top, tijd voor versnelling, https://www.ser.nl/nl/adviezen/
diversiteit-in-de-top.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

3

middel. Het kabinet is er echter van overtuigd dat enkel op deze manier de
beoogde maatschappelijke beweging versneld en bestendigd kan worden
en acht een regeling zoals vormgegeven in dit wetsvoorstel gerechtvaardigd.
De Afdeling ziet een gespannen verhouding met de jurisprudentie van het
Hof van Justitie van de Europese Unie, maar desondanks ruimte voor een
wettelijke regeling met een ingroeiquotum voor een beperkte groep,
namelijk commissarissen van beursgenoteerde vennootschappen. De
aangehaalde jurisprudentie van het Hof van Justitie dateert grotendeels
uit de jaren negentig en sinds 2002 heeft het Hof geen uitspraken meer
gedaan over voorrangsregelingen.10 Na deze uitspraken hebben verschillende (internationale) ontwikkelingen plaatsgevonden. Zo werd in de
richtlijn 76/207/EEG alleen nog gesproken van het bevorderen van gelijke
kansen, maar is dit in de herschikkingsrichtlijn11 in 2006 vervangen door
het verzekeren van volledige gelijkheid van mannen en vrouwen in het
beroepsleven in de praktijk. Daarnaast zijn meerdere Europese lidstaten
de afgelopen jaren overgegaan tot het instellen van absolute quotumregelingen zoals Duitsland en België. Daar is tot op heden geen jurisprudentie
van het Hof van Justitie uit voortgekomen.
Ook zijn er andere internationale verplichtingen van Nederland op grond
waarvan een quotumregeling geoorloofd kan zijn. Zo bepaalt artikel 4,
eerste lid, van het VN-Vrouwenverdrag dat als lidstaten tijdelijk bijzondere
maatregelen treffen die zijn gericht op versnelling van feitelijke gelijkstelling van mannen en vrouwen, deze maatregelen niet worden
beschouwd als discriminatie. In de algemene aanbeveling bij dit artikellid
(nr. 25) wordt dit zo toegelicht dat lidstaten niet alleen vrij zijn, maar zelfs
verplicht kunnen zijn om een voorkeursbeleid inclusief quota te hanteren
als dit noodzakelijk is om het doel van wezenlijke gelijkheid versneld te
bereiken.12 Volgens het Kabinet is er sprake van een dergelijke noodzaak.
Er is sprake van een voortdurende ondervertegenwoordiging en minder
vergaande maatregelen hebben onvoldoende effect gehad. Daarnaast
oordeelde ook het VN-mensenrechtencomité op basis van het IVBPR dat
een quotumregeling die plekken reserveert voor vrouwen en mannen
geoorloofd kan zijn.13
Ten aanzien van het voeren van overleg met de Europese Commissie
merkt het kabinet het volgende op. In het wetsvoorstel wordt, naar
aanleiding van de moties van Verhoeven en Poortvliet-Geluk en van Kuzu,
het advies van de SER integraal overgenomen.14 Dit advies is breed
gedragen en kan rekenen op steun vanuit het bedrijfsleven. Daarnaast is
het wetsvoorstel uitgebreid geconsulteerd. Daarbij heeft de regering zich
altijd op het standpunt gesteld dat dit onderwerp een aangelegenheid is
voor de lidstaten en niet voor de Europese Unie.15 Ook liggen de
10

HvJ EG 17 oktober 1995, C-450/93, ECLI:EU:C:1995:322 (Kalanke), HvJ EG 11 november 1997,
C-409/95, ECLI:EU:C:1997:533 (Marshall), HvJ EG 6 juli 2000, C-407/98, ECLI:EU:C:2000:367
(Abrahamsson en Anderson v. Fogelqvist), HvJ EG 28 maart 2000, C-158/97,
ECLI:EU:C:2000:163 (Badeck) en hvJ EG 19 maart 2002, C-476/99, ECLI:EU:C:2002:183
(Lommers).
11
Herschikkingsrichtlijn 76/207/EEG.
12
Algemene Aanbeveling nr. 25 betreffende artikel 4, lid 1, van het VN-Vrouwenverdrag inzake
de Uitbanning van Alle Vormen van Discriminatie van Vrouwen, over tijdelijke bijzondere
maatregelen.
13
VN-mensenrechtencomité 17 augustus 2004, CCPR/C/81/D/942/2000 (Jacobs t. België).
14
Kamerstukken II, vergaderjaar 2019/2020, 35 300 XIII, nr. 50 en Kamerstukken II, vergaderjaar
2019/2020, 35 300 XV, nr. 11 en SER-advies Diversiteit in de top, tijd voor versnelling,
https://www.ser.nl/nl/adviezen/diversiteit-in-de-top.
15
Brief van de Minister van Buitenlandse Zaken met BNC-fiche inzake het EU-voorstel: Richtlijn
Verbeteren gendergelijkheid in besturen van beursgenoteerde bedrijven (COM(2012)614/615),
Kamerstukken II, vergaderjaar 2012/2013, 33 483, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

4

onderhandelingen over het richtlijnvoorstel verbetering man-vrouw
verhouding al enige tijd stil en zijn verschillende lidstaten inmiddels
overgaan tot het instellen van een nationale wettelijke voorrangsregeling.
Nederland kan en wil daarbij niet achterblijven noch het nu ingezette
proces onnodig vertragen. Overleg met de Commissie zou dit effect
hebben, waarbij de meerwaarde hooguit beperkt is, nu het laatste woord
over de uitleg van het EU-recht berust bij het Hof van Justitie. Gelet
hierop geeft het kabinet de voorkeur aan snelle indiening van dit
wetsvoorstel.
Naar aanleiding van de opmerkingen van de Afdeling is de memorie van
toelichting aangevuld om de verhouding tussen de jurisprudentie van het
Hof van Justitie en dit wetsvoorstel nader te verduidelijken.
2. Sancties en maatregelen
Volgens het wetsvoorstel is een benoeming bij grote naamloze en
besloten vennootschappen, in strijd met het quotum van een derde van
het aantal commissarissen of niet-uitvoerende bestuurders dat ofwel man
of vrouw is, nietig.16 Deze nietigheid is op zichzelf aan te merken als een
stevige sanctie, aangezien dit negatieve gevolgen met zich kan brengen
voor de reputatie van het bedrijf. Om te voorkomen dat er rechtsonzekerheid ontstaat, zijn aan de nietigheid geen gevolgen verbonden voor de
rechtsgeldigheid van de besluitvorming.17 Daarnaast vermeldt de
toelichting dat indien een persoon nietig als commissaris is benoemd,
deze niet meetelt voor het quorum. Indien als gevolg hiervan de
quorumeis niet wordt gehaald, wordt een in die vergadering genomen
besluit echter wel rechtsgeldig geacht.18 De vraag of deze uitgangspunten
met elkaar te verenigen zijn zou beter moeten worden toegelicht.
Voorts vermeldt de toelichting niet welke eventuele rechtsgevolgen wél
verbonden zouden kunnen zijn aan de nietige benoeming. Is het onder
bepaalde omstandigheden mogelijk om eventueel betaalde vergoedingen
aan de betrokken commissaris op grond van onverschuldigde betaling
terug te vorderen?19 Heeft de nietigheid van de benoeming invloed op de
vraag of de betrokkene aansprakelijk kan worden gehouden voor
bijvoorbeeld het houden van onvoldoende toezicht?
Tegelijkertijd constateert de Afdeling dat de sanctie van nietigheid
mogelijk niet voldoende is om naleving te bereiken. De Afdeling wijst in
dit kader op de sanctiemogelijkheden in andere landen met quotumregelingen. Daarbij kan worden gedacht aan het opschorten van toekenning
van vergoedingen aan alle commissarissen zolang het vereiste quotum
niet is gehaald, zoals voorzien in Franse wetgeving.20 Los hiervan zou
overwogen kunnen worden om als preventieve maatregel een separaat
openbaar publicatieregister onder auspiciën van bijvoorbeeld de SER in te
voeren waarin de samenstelling van de raden van commissarissen wordt
opgenomen. Dit maakt het makkelijker voor het publiek om de actuele
samenstelling te controleren en te vergelijken dan als deze per onderneming via de individuele jaarverslagen moet worden opgezocht.
16

Voorgesteld artikel 2:142b lid 2 BW.
Memorie van toelichting, Artikelsgewijs bij artikel I, onderdeel A (artikel 142b).
18
Memorie van toelichting, Artikelsgewijs bij artikel I, onderdeel A (artikel 142b).
19
Art. 2:16 lid 2 BW kent in dit verband belang toe aan de omstandigheid dat de betrokken
commissaris wel of niet onkundig is ten aanzien van de gebreken van het benoemingsbesluit.
20
H.E. Boschma, M.L. Lennarts e.a., Evaluatie Wet bestuur en toezicht. Wetenschappelijk
evaluatieonderzoek naar de werking van de nieuwe bepalingen uit de Wet aanpassing regels
bestuur en toezicht nv/bv (Instituut voor Ondernemingsrecht nr. 110), Deventer, Wolters
Kluwer 2018, p. 441–486 voor een overzicht. Zie p. 462, 463 voor sancties in Franse wetgeving,
specifiek onder meer de bepalingen L. 225–45 en Art. L. 225–83 Code de Commerce.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

5

De Afdeling adviseert om de toelichting nader aan te vullen op het punt
van de rechtsgevolgen van de nietigheidssanctie. Daarnaast geeft de
Afdeling in overweging in aanvulling op de sanctie van nietigheid van de
benoeming, aanvullende maatregelen of sancties nader te overwegen.
De Afdeling adviseert in de toelichting op het bovenstaande in te gaan en
zo nodig het voorstel aan te passen.
Het kabinet is verheugd dat de Afdeling onderkent dat nietigheid van een
benoeming op zichzelf een stevige sanctie is. De Afdeling vraagt zich af
hoe de nietigheid van een benoeming kan worden verenigd met het
uitgangspunt dat een besluit, genomen in een vergadering waar niet aan
de quorumeis is voldaan doordat een nietig benoemde commissaris heeft
deelgenomen aan de besluitvorming, toch rechtsgeldig is. De rechtvaardiging daarvan zit in de rechtszekerheid. Hoewel de benoeming van meet
af aan nietig is, zijn mede door de nietig benoemde commissaris
genomen besluiten rechtsgeldig tot het moment dat de nietigheid van de
benoeming in rechte is vast komen te staan.21 Daarmee wordt enerzijds
recht gedaan aan de wens tot een zware sanctie op het benoemen van
een commissaris in strijd met het ingroeiquotum, terwijl anderzijds
rekening wordt gehouden met de positie van de vennootschap en derden
in het maatschappelijk verkeer die mogelijk niet bekend zijn met de
nietigheid van de benoeming.
De Afdeling constateert daarnaast dat de toelichting niet ingaat op
rechtsgevolgen die wél verbonden zijn aan een nietige benoeming en
wijst daarbij op vergoeding van een nietig benoemde commissaris of
diens aansprakelijkheid.
Ten aanzien van de nietige benoeming van een commissaris geldt dat de
grondslag voor vergoeding op grond van art. 2:145 BW wegvalt. De
aandeelhouders kunnen tegen de voorgestelde vergoeding stemmen van
de op nietige wijze benoemde commissaris. Voor de aansprakelijkheid van
de nietig benoemde commissaris kan worden gewezen op art. 2:162 BW.
Indien is voldaan aan de daar genoemde voorwaarden kan hij aansprakelijk worden gesteld op grond van onrechtmatige daad. In een faillissementssituatie kan de curator van de failliete vennootschap de nietig
benoemde commissaris bovendien aanspreken voor het tekort in de
boedel op grond van de artikelen 2:149 en 2:259 BW jo. art. 2:138 lid 7 en
2:248 lid 7 BW. Die aansprakelijkheid is echter geen gevolg van de
nietigheid van de benoeming als zodanig.
Tot slot constateert de Afdeling dat de sanctie van nietigheid mogelijk niet
voldoende is om naleving van het quotum te bereiken. Van belang in dit
kader is dat nietigheid als sanctie reeds bekend is van de limiteringsregeling (art. 2:142a en 2:252a BW), en dat bij de evaluatie daarvan geen
problemen zijn gesignaleerd op dat punt. Daarnaast gaat de sanctie van
nietigheid verder dan de tot 1 januari 2020 geldende «pas-toe-of-leg-uit»
bepaling en zal deze sanctie naar verwachting meer effect hebben. De
vraag of die verwachting gerechtvaardigd is zal worden meegenomen in
de evaluatie, waarna kan worden bezien of aanpassing nodig is.
Naar aanleiding van de opmerkingen van de Afdeling is de memorie van
toelichting aangevuld op deze punten ter verduidelijking van de keuze
voor nietigheid als sanctie voor schending van het ingroeiquotum.

21

Zie hierover ook de Evaluatie Wet bestuur en toezicht, p. 205–208.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

6

3. Monitoring en handhaving streefcijferregeling
De tweede pijler van het voorstel regelt de verplichting van een grotere
groep (ongeveer 5.000) ondernemingen om passende en ambitieuze
streefcijfers te formuleren voor man-vrouwverhoudingen in raden van
bestuur, raden van commissarissen en hogere managementlagen.22
Volgens het voorstel rapporteren de ondernemingen daarover aan de
SER.23
De toelichting vermeldt dat op initiatief van de SER een infrastructuur zal
worden ontwikkeld, die de ondernemingen helpt bij de uitvoering van
deze verplichting alsmede bij de monitoring en de handhaving van de
regeling.24 Uit de toelichting blijkt echter niet duidelijk wat de rol van de
SER binnen deze infrastructuur precies zal (kunnen) zijn. Het is bijvoorbeeld niet helder of deze infrastructuur onder de verantwoordelijkheid van
de SER zal opereren. Ook is onduidelijk of de SER behalve als initiatiefnemer voor deze infrastructuur en ontvanger van de rapportages ook een
andere inhoudelijke rol zal spelen, zoals bijvoorbeeld bij de behandeling
van klachten over de naleving. Bovendien wordt onvoldoende duidelijk
welke andere partijen eventueel bij deze infrastructuur een rol zullen
vervullen.
De inrichting van de op te zetten infrastructuur en de mogelijke rol van de
SER zijn te meer van belang in het licht van de opmerking in de toelichting
dat deze infrastructuur een rol speelt bij de monitoring en handhaving van
de streefcijferregeling.25 Uit de toelichting blijkt onvoldoende hoe binnen
deze infrastructuur de monitoring plaatsvindt en op welke wijze beoordeeld wordt of en hoe de betreffende ondernemingen voldoen aan de in
de wet gestelde verplichting.
Bovendien laat de toelichting na te vermelden op welke wijze eventuele
handhaving plaats zou moeten of kunnen vinden. Ten slotte ontbreekt een
toelichting op de keuze voor de SER als instantie om de voorliggende wet
uit te voeren, met name voor het geval dat aan de hierboven genoemde
infrastructuur handhavende bevoegdheden zouden worden toegekend.
De Afdeling adviseert om in de toelichting de rol van de SER bij de inhoud
van de op te zetten infrastructuur te verduidelijken alsmede wie daarbij
verantwoordelijk zullen zijn voor de monitoring en over welke bevoegdheden zij beschikken. Daarbij adviseert zij ook aandacht te besteden aan
de wijze waarop monitoring en handhaving ten aanzien van de streefcijferregeling zouden moeten plaatsvinden.
De rol van de SER is gericht op ondersteuning en monitoring. Het
wetsvoorstel vraagt van bedrijven om transparant te zijn over hun
zelfopgelegde streefcijfers, hun plan van aanpak en de feitelijke ontwikkeling van de man/vrouwverhouding. Dit onderstreept het eigenaarschap
van bedrijven. Om te kunnen volgen of bedrijven de wet naleven en om te
borgen dat zij een voorbeeld kunnen zijn voor andere bedrijven of een
voorbeeld kunnen volgen van andere bedrijven is het belangrijk dat de
informatie toegankelijk is. Daartoe zal de SER een ondersteunende rol
vervullen. De SER zal een infrastructuur opzetten waar vennootschappen
hun voortgang op de streefcijfers rapporteren en zich kunnen spiegelen
aan anderen. De SER kan met behulp van deze rapportages monitoren
hoe de voortgang bij bedrijven is en of vennootschappen zich aan deze
22

Memorie van toelichting, paragraaf 2b.
Voorgestelde artikelen 166 lid 4 en 276 lid 4 BW.
24
Memorie van toelichting, paragraaf 3b.
25
Memorie van toelichting, paragraaf 6.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

7

transparantieverplichting houden. Er is niet voorzien in een handhavingsrol door de SER in het wetsvoorstel. Het mechanisme is –
aansluitend bij het SER advies – het activeren van de zelfbenoemde
streefcijfers en het eigenaarschap van bedrijven. De infrastructuur van de
SER faciliteert dit proces. Dit is een faciliterende en geen handhavende
taak voor de SER. De uitkomsten van de monitoring door de SER van de
naleving kunnen betrokken worden bij de evaluatie van de wet.
De toelichting is in deze zin aangevuld.
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een aantal opmerkingen bij het voorstel en adviseert daarmee rekening te houden voordat
het voorstel bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal wordt ingediend.
De waarnemend vice-president van de Raad van State,
S.F.M. Wortmann
Ik moge U, mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, hierbij verzoeken het hierbij gevoegde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 628, nr. 4

8