Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

215
Vragen van het lid Podt (D66) aan de Staatssecretaris Justitie en Veiligheid en
de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegheid over koppeling statushouders
aan gemeenten (ingezonden 4 september 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid) mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
12 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024,
nr. 48.
Vraag 1, 2, 3 en 4
Welke criteria (bijvoorbeeld werk, familiebanden, studie etc.) zijn er voor het
met voorkeur koppelen van statushouders aan een bepaalde gemeente?
Is het nog steeds het streven om statushouders zo veel mogelijk te koppelen
aan (of dichtbij) een gemeente waar zij banden mee hebben in het kader van
werk of studie? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u een schatting geven van
hoe vaak dit ook lukt?
Is het mogelijk om bij een koppeling al in grote lijnen rekening te houden met
de mogelijkheden qua huisvesting binnen een gemeente, om zo zo min
mogelijk tijd verloren te laten gaan als gemeenten onderling statushouders
moeten «uitruilen»?
Is het nog steeds de bedoeling dat statushouders zo veel mogelijk worden
gekoppeld aan (of dichtbij) de gemeente waar ze als asielzoeker ook worden
opgevangen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u een schatting geven van
hoe vaak dit ook lukt? En welke acties onderneemt u om dit aantal te
verhogen?
Antwoord 1, 2, 3 en 4
Het koppelen van vergunninghouders aan een gemeente is een complexe
puzzel, waarbij rekening wordt gehouden met zowel het profiel van de
vergunninghouder als de taakstelling. Het COA koppelt op basis van de
individuele dossiers en de aantallen die nog in het kader van de taakstelling
gekoppeld moeten worden. Daarbij wordt ook zoveel als mogelijk rekening
gehouden met de lokale woningmarkt, maar met de oververtegenwoordiging
van alleenstaanden krijgt iedere gemeente toch in ruime mate te maken met
een doelgroep waarmee het aanbod van huisvesting minder matcht.
Aan de hand van zogenoemde harde en zachte criteria wordt door COA een
regioadvies voor één of meerdere arbeidsmarktregio’s voor een vergunninghouder opgesteld. De harde criteria zijn bij het opstellen van een dergelijk
advies leidend. Harde criteria zijn onder andere: familie in de eerste graad,

ah-tk-20232024-215
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

een arbeidscontract van minimaal 8 uur per week, toelating van ofwel
deelname aan een studie en een medische of psychosociale behandeling
waarbij de vergunninghouder een behandeling volgt in een specifieke
gemeente waarvoor hij/zij tenminste vier keer per jaar naar de behandelaar
moet reizen.
Onder zachte criteria wordt onder andere verstaan: de opleidingsachtergrond,
werkervaring en ambities van een vergunninghouder en de aanwezigheid van
een sociaal netwerk.
In 2022 werd 79% van de regioadviezen opgevolgd. Dit was 1% onder de
streefwaarde van 80%.
Een (ander) uitgangspunt van het regioadvies is dat de gekoppelde gemeente
dichtbij de opvanglocatie van de betreffende vergunninghouder ligt. Door de
hoge instroom van nieuwkomers en het gebrek aan voldoende permanente
opvanglocaties, is het op dit moment niet altijd mogelijk om aan dat
uitgangspunt te voldoen.
Het zo snel mogelijk uit de opvang naar de plek waar je gaat integreren en
gehuisvest wordt, is de beste oplossing voor zowel statushouder als voor
verlichten van de druk op de opvang.
Vraag 5
Bent u het eens met de stelling dat het bovenstaande nog belangrijker is in
het geval van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s), omdat het
zonde is hun band met school en een lokaal netwerk verloren te laten gaan?
Wat gaat u doen om dit te bewerkstelligen?
Antwoord 5
Het is voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) belangrijk om
het onderwijs te kunnen continueren evenals het kunnen behouden van
contacten met het lokale netwerk. Hiermee wordt rekening gehouden bij de
plaatsing van een amv met een verblijfsstatus in kleinschalige opvang in een
gemeente. Het uitgangspunt bij deze plaatsing is het belang van het kind.
Hiervoor worden alle belangrijke elementen die een rol spelen in het leven
van de amv in samenhang bezien en zorgvuldig afgewogen.
Vraag 6
Klopt het dat statushouders alleen worden gekoppeld aan (of dichtbij) een
gemeente waar eerstegraads familieleden wonen en niet als er andere familie
woont? Bent u bereid in het geval van amv’s en alleenstaande jongvolwassenen een dergelijke koppeling ook mogelijk te maken als het geen eerstegraads familie betreft maar er wel een familieband is (bijvoorbeeld met een
oom of tante)? Zo nee, waarom niet? Kunt u zich voorstellen dat zo’n
familieband jonge mensen kan helpen hun weg in Nederland te vinden en
kan bijdragen aan de mentale gezondheid van deze jongeren en kinderen?
Antwoord 6
Voor volwassen statushouders geldt dat zij alleen worden gekoppeld aan een
gemeente waar eerstegraads familieleden wonen. Voor amv is dit niet het
geval en wordt gekeken naar het bredere familienetwerk. Dit wordt als een
belangrijk element meegenomen in de afweging in welke kleinschalige
opvang of welke opvanggezin (zoals bijvoorbeeld bij een oom of tante) de
amv met verblijfsstatus wordt geplaatst.
Vraag 7
Is het de bedoeling dat gemeenten waarmee een koppeling is gemaakt zo
snel mogelijk contact opnemen met de statushouder om afspraken te maken
over de inburgering, ook als er voor haar of hem nog geen huis in de
betreffende gemeente beschikbaar is?
Antwoord 7
Ja. Er is een brede consensus over het belang van vroegtijdig investeren in
de Nederlandse taalbeheersing en participatie van kansrijke asielzoekers en
statushouders. In de Memorie van toelichting op de Wet inburgering is
opgenomen dat het de voorkeur heeft dat de gemeente in het geval van een
asielstatushouder de brede intake al in het AZC afneemt als dit praktisch
mogelijk is. Om een tijdige start van de inburgering te waarborgen, wordt
van gemeenten verwacht dat zij van alle inburgeringsplichtigen zo snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

mogelijk een brede intake afnemen en een persoonlijk Plan Inburgering en
Participatie (PIP) vaststellen. Door middel van de brede intake krijgen
gemeenten al in een vroeg stadium zicht op de leerbaarheid van de inburgeringsplichtigen en de situatie op diverse andere leefgebieden.
Vraag 8
Klopt het dat er grote verschillen zijn tussen gemeenten in de manier waarop
dit wordt opgepakt? Bent u het met de stelling eens dat het zonde is dat
statushouders zo soms onnodig lang moeten wachten op hun inburgering?
Antwoord 8
Er zijn verschillen tussen gemeenten hoe met deze werkwijze wordt omgegaan. Het is onwenselijk als statushouders onnodig lang moeten wachten op
hun inburgering. Om die reden heeft de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in de brief van 9 maart 20231 aan uw Kamer toegezegd
samen met betrokken partners de vroege start op het azc te bevorderen.
Vraag 9
Welke zaken staan er voor gemeenten in de weg bij het al vroegtijdig laten
kennismaken met de gemeente en het starten met de inburgering? Wat kunt
u ondernemen om gemeenten hierin te stimuleren?
Antwoord 9
Het belangrijkste knelpunt bij vroegtijdige kennismaking met de gemeente en
het starten met de inburgering is de afstand tussen de COA-opvang en de
gekoppelde gemeente. Door de hoge instroom van nieuwkomers en het
gebrek aan voldoende opvanglocaties, is het op dit moment niet altijd
mogelijk om de asielstatushouder in alle gevallen dichtbij de gekoppelde
gemeente in de opvang te plaatsen (en te houden). Andere zaken die
meespelen zijn bijvoorbeeld het gebrek aan studiefaciliteiten voor een vroege
start, capaciteitstekorten bij gemeenten en COA en samenwerking tussen
gemeenten en COA.
Zoals ook aangegeven in de verzamelbrief Inburgering van 15 september
20232 zal de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid samen met
ketenpartners de korte termijn maatregelen die binnen de bestaande
financiële en juridische kaders vallen uitwerken en in praktijk brengen. Hierbij
gaat het bijvoorbeeld om het stimuleren van de samenwerking tussen COA
en gemeenten, het opstellen van een overzicht over de vroege start en het
verkennen van mogelijkheden voor studiefaciliteiten. Op langere termijn
worden ook andere manieren onderzocht om de vroege start te stimuleren.
Hierbij wordt gedacht aan mogelijkheden zoals het verlengen van de
inburgeringstermijn met de duur van het verblijf in het azc en het laten
meetellen van onderwijsuren en participatieactiviteiten die zijn ondernomen
tijdens het verblijf in het azc. Deze maatregelen vereisen aanpassing van
juridische en financiële kaders.
Vraag 10
Welke eisen worden gesteld aan de overdracht van gekoppelde statushouders
aan de gemeente – hoe wordt bewerkstelligd dat deze kloppend en tijdig bij
de gemeente liggen? Kent u de signalen dat gemeenten geregeld worden
geconfronteerd met late aanlevering of incomplete dossiers, iets dat de snelle
huisvesting van statushouders soms in de weg staat? Wat gaat u hieraan
doen?
Antwoord 10
Zoals ook opgenomen in de memorie van toelichting bij de Wet inburgering
wordt van gemeenten verwacht dat zij, gelet op hun regierol, de verantwoordelijkheid nemen om een warme overdracht te organiseren. Een warme
overdracht is bij voorkeur in de vorm van een driegesprek tussen COA,
gemeente en de asielstatushouder. Ook de noodzakelijke uitwisseling van
gegevens over de asielstatushouder tussen COA en gemeenten is hierbij van
belang.

1
2

Kamerstuk 32 824, nr. 381.
Tweede Kamer, 2022–2023, 2023Z15318.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Deze warme overdracht verloopt nog niet overal zonder problemen. Om die
reden hebben in het afgelopen jaar meerdere sessies plaatsgevonden met
casemanagers van het COA en klantmanagers van gemeenten om de
samenwerking te stimuleren. Binnen de aanpak vroege start is opgenomen
dat deze gesprekken en sessies vervolgd zullen worden. Divosa en COA
organiseren in dit najaar onder andere een roadshow om ontmoetingen
tussen de casemanagers en klantmanagers van COA en gemeenten te
faciliteren3.

3

Tweede Kamer, 2022–2023, 2023Z15318.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4