Bijlage Appreciatie kabinet Macro-financiële bijstand Noord-Macedonië
Op 6 februari 2023 heeft de Europese Commissie (EC) een voorstel gedaan voor macro-financiële
bijstand (MFB) aan Noord-Macedonië1. Hieronder zal eerst de inhoud van het voorstel worden
toegelicht, vervolgens zal de appreciatie van het kabinet uiteen worden gezet.
Inhoud voorstel
Macro-financiële bijstand (MFB) is een bestaand financieel instrument van de EU, waarbij financiële
steun wordt verleend aan partnerlanden in de directe omgeving van de EU die met een
betalingsbalanscrisis worden geconfronteerd. Besluiten over MFB moeten door het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie worden goedgekeurd.
Door de sterk gestegen voedsel- en energieprijzen en de afhankelijkheid van geïmporteerde
energie zijn de handelsbalans en lopende rekening van Noord-Macedonië verslechterd en is
ingeteerd op reserves. Daarnaast is de economie nog niet volledig hersteld van de economische
schok van de coronapandemie. De financieringsbehoefte voor 2023 wordt door het IMF geschat op
EUR 1,5 mld., waarvan de externe financieringsbehoefte EUR 800 mln. bedraagt.
De voorgestelde MFB zal, in de vorm van leningen, een deel van de dringende externe
financieringsbehoefte van Noord-Macedonië dekken. De voorgestelde bijstand zal de
betalingsbalans op korte termijn verbeteren en draagt bij aan de implementatie van structurele
hervormingen op het gebied van het beheer van de overheidsfinanciën, mede in het kader van het
EU-kandidaatlidmaatschap.
De Commissie stelt voor om in totaal € 100 miljoen uit te lenen aan Noord-Macedonië. De
Europese Commissie zal, zoals gebruikelijk bij MFB, namens de EU middelen op de kapitaalmarkten
lenen en deze aan Noord-Macedonië doorlenen. Terugbetaling van de leningen die de Unie aangaat
wordt gedaan met de terugbetalingen door Noord-Macedonië en is verzekerd door een bestaand
garantiefonds op de EU-begroting: het Common Provisioning Fund (CPF). Hier wordt een
voorziening opgenomen, ter grootte van 9% van de totale leningen (€ 9 miljoen) voor 2023. De
middelen hiervoor komen uit het Instrument voor Pretoetredingssteun (IPA). De faciliteit zal
beschikbaar zijn tot 2024, waarbij in twee tranches leningen worden verstrekt. De leningen hebben
een looptijd van maximaal 15 jaar.
De Commissie verwacht de eerste tranche spoedig te kunnen uitkeren zodra het MFB-besluit is
vastgesteld en er met Noord-Macedonië een memorandum van overeenstemming (MoU) is
overeengekomen. De tweede tranche zal worden uitgekeerd indien Noord-Macedonië de
hervormingen die zijn opgenomen in het IMF-programma en de MoU naar behoren heeft
geïmplementeerd. In het MFB-programma zullen beleidshervormingen worden opgenomen met
betrekking tot begrotingsbeleid, belastingbeleid, publieke investeringen, publiek-private
samenwerking, ondernemingsklimaat, transparantie van staatssteun, energie-efficiëntie en
corruptiebestrijding.
MFB vormt een aanvulling op, en is afhankelijk van het bestaan van een uitkerend programma van
het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Het huidige IMF-programma is het tweejarige programma
via de Precautionary and Liquidity Line (PLL), aangenomen in november 2022. Dit programma
heeft een totale omvang van EUR 530 mln., waarvan in 2022 EUR 110 mln. is uitgekeerd en in
2023 EUR 155 mln. zal worden uitgekeerd. Het overige deel van de voorziening kan beschikbaar
worden gemaakt voor het tweede jaar van het programma. Aan de gebruikelijke politieke
voorwaarde voor toegang tot MFB, namelijk eerbiediging van de mensenrechten, de rechtsstaat en
effectieve democratische mechanismen door het begunstigde land, wordt voldaan.
Appreciatie
Het kabinet erkent de betalingsbalansproblemen van Noord-Macedonië door de sterk gestegen
voedsel- en energieprijzen als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Daarnaast steunt het kabinet de
bijdrage die de EU kan leveren aan het oplossen van de betalingsbalansproblemen in aanvulling op
1

Zie https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A52023PC0074

de beschikbare financiering uit de preventieve kredietlijn van het IMF. Ook steunt het kabinet de
bijdrage van de macro-financiële bijstand aan de hervormingen die Noord-Macedonië doorvoert in
het kader van het kandidaat-lidmaatschap van de EU, in het bijzonder hervormingen ter
verbetering van de overheidsfinanciën en corruptiebestrijding. Het kabinet hecht belang aan het
combineren van MFB met een IMF-programma, inclusief de gebruikelijke voorwaarden en
monitoring die aan een IMF-programma verbonden zijn. Het kabinet verwacht, net als de
Commissie, dat de budgettaire gevolgen van de voorgestelde MFB, in de vorm van een voorziening
in het Garantiefonds voor externe acties, kunnen worden opgevangen binnen het Meerjarig
Financieel Kader 2021-2027.
Bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit
Het kabinet beoordeelt de bevoegdheid van de EU voor dit voorstel als positief. Het voorstel is
gebaseerd op artikel 212 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).
Op basis van dit artikel is de EU bevoegd om maatregelen vast te stellen voor het ondernemen van
activiteiten voor economische, financiële en technische samenwerking, met inbegrip van bijstand
op met name financieel gebied voor derde landen anders dan ontwikkelingslanden. Deze
activiteiten zijn coherent met het ontwikkelingsbeleid van de EU en vinden plaats in het kader van
de beginselen en doelstellingen van haar externe optreden. De acties van de EU en die van de
lidstaten complementeren en versterken elkaar. Het kabinet kan zich vinden in de gekozen
rechtsbasis.
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel als positief. Het herstel van macroeconomische stabiliteit in de partnerlanden kan niet in afdoende mate worden bereikt door bijstand
door afzonderlijke lidstaten, en kan beter worden bereikt door de EU als geheel.
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit als positief. Het voorgestelde optreden is geschikt om
de doelstelling van het optreden te bereiken, omdat de voorgestelde financiële bijstand een deel
van de externe financieringsbehoefte van Noord-Macedonië dekt. Het voorstel gaat bovendien niet
verder dan noodzakelijk om de doelstelling van het optreden te bereiken, omdat de omvang van de
MFB niet groter is dan noodzakelijk om macro-economische stabiliteit te bereiken en het rekening
houdt met de bijdragen die andere multilaterale instellingen zullen leveren.