Inzicht in belastinguitgaven,
specifieke uitkeringen en subsidies

Inzicht in belastinguitgaven,
specifieke uitkeringen en
subsidies

19 mei 2010
Algemene Rekenkamer, Lange Voorhout 8, Postbus 20015, 2500 EA Den Haag

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Inhoud

Samenvatting

1

1

Inleiding

6

1.1

De heroverwegingsoperatie

6

1.2

Financieel belang

7

1.3

Doel van dit onderzoek

7

1.4

Werkwijze

8

1.5

Opbouw rapport

9

1.6

Achtergronddocumenten met detailinformatie

10

2

Belastinguitgaven

12

2.1

Inleiding

12

2.2

Eerder onderzoek Algemene Rekenkamer

13

2.3

Financieel belang

14

2.4

Evaluatieonderzoeken

15

2.5

Conclusies in evaluatieonderzoeken over effectiviteit

16

2.6

Belastinguitgaven in relatie tot werkterrein heroverwegingswerkgroepen

18

2.7

Bevindingen en conclusies

20

3

Specifieke uitkeringen

22

3.1

Inleiding

22

3.2

Kabinetsbeleid

22

3.3

Eerder onderzoek Algemene Rekenkamer

23

3.4

Financieel belang

24

3.5

Evaluatieonderzoeken

26

3.6

Conclusies in evaluatieonderzoeken over effectiviteit

26

3.7

Specifieke uitkeringen in relatie tot werkterrein heroverwegingsgroepen

28

3.8

Bevindingen en conclusies

30

4

Subsidies

32

4.1

Inleiding

32

4.2

Eerder onderzoek Algemene Rekenkamer

33

4.3

Financieel belang

34

4.4

Uitgevoerde evaluatieonderzoeken

35

4.5

Geplande evaluatieonderzoeken

39

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

4.6

Einddatum

42

4.7

Cofinancieringssubsidies

45

4.8

Subsidies in relatie tot werkterrein heroverwegingswerkgroepen

46

4.9

Bevindingen, conclusies en aanbevelingen

47

5

Reactie bewindspersonen en nawoord Algemene Rekenkamer

50

5.1

Reactie staatssecretaris van BZK

50

5.2

Reactie minister van Financiën

51

5.2.1

Belastinguitgaven

51

5.2.2

Subsidies

52

5.3

Nawoord Algemene Rekenkamer

53

5.3.1

Algemeen

53

5.3.2

Belastinguitgaven en specifieke uitkeringen

53

5.3.3

Subsidies

54

Bijlage 1 Overzicht belangrijkste conclusies en aanbevelingen

56

Bijlage 2 Belastinguitgaven

58

Bijlage 3 Specifieke uitkeringen

62

Bijlage 4 Subsidies

66

Bijlage 5 Toelichting op aanpak onderzoek

82

Bijlage 6 Normen

84

Literatuur

86

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Samenvatting

In dit rapport reiken wij de Tweede Kamer informatie aan die zij kan
gebruiken bij de beoordeling van de beleidsalternatieven die sinds
september 2009 worden ontwikkeld door twintig ‘heroverwegingswerkgroepen’. Deze ambtelijke werkgroepen zijn ingesteld als onderdeel
van het kabinetsbeleid om de financiële en economische crisis het hoofd
te bieden.
De heroverwegingswerkgroepen hebben de opdracht om voor twintig
beleidsthema’s in kaart te brengen op welke manieren ombuigingen ter
waarde van in totaal € 35 miljard zouden kunnen worden gerealiseerd.
Tot de beleidsinstrumenten die zij hiertoe onder de loep nemen behoren
onder meer: fiscale stimuleringsmaatregelen (in dit rapport aangeduid als
‘belastinguitgaven’), specifieke uitkeringen en subsidies. Op deze
instrumenten concentreren wij ons in dit rapport. Het financiële belang
2010 is € 12.486 miljoen voor de belastinguitgaven, € 15.269 miljoen
voor de specifieke uitkeringen en € 6.060 miljoen voor de subsidies.

Wanneer de Tweede Kamer wil beoordelen in hoeverre een belastinguitgave, specifieke uitkering of subsidie in aanmerking komt voor
heroverweging, is het cruciaal dat zij kennis kan nemen van informatie
over de effectiviteit van de betreffende financiële regeling. Dergelijke
informatie kan worden teruggevonden in de evaluaties van beleidsmaatregelen die ministeries periodiek behoren uit te voeren.
Wij zijn nagegaan of er voor de lopende – dat wil zeggen: in de
Miljoenennota 2010 (Financiën, 2009a) opgenomen – belastinguitgaven
en voor de in de Onderhoudsrapportage specifieke uitkeringen 2009
(BZK, 2009) opgenomen specifieke uitkeringen en voor de in het
Subsidieoverzicht Rijk 2010 (Financiën, 2010) opgenomen subsidies
evaluaties voorhanden waren. Ook hebben we gekeken of er in de
gevonden evaluaties conclusies stonden die betrekking hadden op de
effectiviteit van de geëvalueerde regeling. Deze laatste analyse hebben
we binnen het beperkte kader van dit onderzoek alleen kunnen verrichten
bij belastinguitgaven en specifieke uitkeringen en niet bij subsidies. 1
Bij subsidies hebben we wel vastgesteld of er voor de betreffende

1

Een analyse van evaluaties van subsidies zullen we in 2011 in een apart vervolgonderzoek

publiceren in 2011.

1

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

regeling een einddatum is ingesteld en of er in de toekomst een evaluatie
gepland is.

Bij de beoordeling van de bevindingen van de heroverwegingswerkgroepen is het voor de Tweede Kamer ook van belang om te weten naar
welke financiële regelingen de werkgroepen niet hebben gekeken. Wij zijn
daarom voor alle belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en subsidies
tevens nagegaan of ze behoren tot het werkterrein van één of meer van
de werkgroepen, of niet.

Omdat de drie door ons onderzochte budgettaire instrumenten zich niet
gedragen als reguliere uitgaven in de rijksverantwoording en -begroting,
zijn we tot slot nog nagegaan in hoeverre de Tweede Kamer adequaat
wordt geïnformeerd over de werkelijke uitgaven die gemoeid zijn met
deze regelingen. Ook hier geldt dat we deze analyse gegeven het
beperkte onderzoekskader niet hebben kunnen verrichten bij subsidies.

De belangrijkste uitkomsten van onze analyse zijn:
•

Onderdeel van heroverwegingen? Bij de belastinguitgaven vallen 63
regelingen (63% van het totaal aantal fiscale regelingen) met een
financieel belang van € 7,8 miljard (62% van het totale financiële
belang) buiten het werkterrein van de werkgroepen. Bij de specifieke
uitkeringen is de dekkingsgraad hoger. Daar vallen zeventien
specifieke uitkeringen (16% van het totaal aantal uitkeringen) met
een financieel belang van € 1,4 miljard (9% van het totale financiële
belang) buiten het werkterrein van de werkgroepen. Van de subsidies
vallen er 232 (37% van het totale aantal subsidies) met een
financieel belang van € 1,61 miljard (27% van het totale subsidiebudget in 2010) niet binnen de taakafbakening van de werkgroepen.

•

Door ministerie geëvalueerd? Bij de belastinguitgaven zijn veertig
regelingen niet geëvalueerd (40% van het totaal aantal belastinguitgaven, met tezamen een financieel belang van € 4,7 miljard). Van
deze veertig regelingen zijn er veertien jonger dan vijf jaar (14% van
het totaal, met tezamen een financieel belang van € 0,8 miljard) en
26 ouder dan vijf jaar (26% van het totaal, met tezamen een
financieel belang van € 3,9 miljard). Van de 63 regelingen die buiten
de heroverwegingen zijn gebleven zijn er 24 niet geëvalueerd (38%
van het totaal dat buiten de heroverwegingen is gebleven, met
tezamen een financieel belang van € 3,2 miljard). Van deze 24 zijn er
vier jonger dan vijf jaar (6% van het totaal dat buiten de heroverwegingen is gebleven, met een financieel belang van
€ 0,3 miljard) en twintig ouder dan vijf jaar (32% van het totaal dat

2

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

buiten de heroverwegingen is gebleven, met een financieel belang
van € 3,0 miljard). Van de specifieke uitkeringen zijn er 94 niet
geëvalueerd (86% van het totaal aantal specifieke uitkeringen, met
een financieel belang van € 7,4 miljard). Van de zeventien regelingen
die buiten de heroverwegingen vallen zijn er veertien niet geëvalueerd (82% van het totaal dat buiten de heroverwegingen is gebleven,
met tezamen een financieel belang van € 1,4 miljard). Circa 12% van
de subsidies is ingesteld vóór 1 januari 2005. Uitgaande van een
evaluatietermijn van minimaal eens per vijf jaar zouden ze al eens
geëvalueerd moeten zijn. Van deze subsidies is 59% (€ 0,4 miljard)
niet geëvalueerd.
•

Informatie beschikbaar over effectiviteit? Bij slechts 23 van de zestig
belastinguitgaven die zijn geëvalueerd wordt in de evaluatie een
duidelijke effectiviteitsuitspraak gedaan. Van deze 23 belastinguitgaven zijn er blijkens de evaluaties zestien effectief. Van 77
belastinguitgaven (financieel belang: ruim € 8,3 miljard) bestaat geen
inzicht in de effectiviteit.
Bij zeven van de vijftien specifieke uitkeringen die zijn geëvalueerd
wordt in de evaluatie een duidelijke effectiviteitsuitspraak gedaan.
Al deze uitspraken zijn positief. Bij 102 specifieke uitkeringen
(financieel belang: ruim € 11,0 miljard) bestaat geen inzicht in de
effectiviteit.

•

Informatie beschikbaar over werkelijke uitgaven? Gegevens over de
werkelijke uitgaven van specifieke uitkeringen zijn slechts incidenteel
in de verantwoording van de afzonderlijke ministeries te vinden. Een
volledig overzicht hiervan ontbreekt. In de ‘onderhoudsrapportage
specifieke uitkeringen’ die de Tweede Kamer jaarlijks krijgt toegestuurd worden alleen de voor dat jaar lopende ramingen opgenomen.

•

Evaluatie gepland voor subsidies? Voor 55% van de subsidies met een
verwachte looptijd van meer dan vijf jaar is geen evaluatie gepland.

•

Einddatum subsidies? Ruim een derde (38%) van de subsidies in het
Subsidieoverzicht Rijk 2010 heeft geen einddatum. Daarmee is dus
maar deels voldaan aan de motie-Van As uit 2003 (Tweede Kamer,
2003), waarin werd gesteld dat alle subsidies van een einddatum
moesten worden voorzien. Voor ruim de helft van de subsidies zonder
einddatum is overigens ook nog geen evaluatie gepland. Het gaat
sinds de motie-Van As in 2003 werd aangenomen wel beter. Het
aandeel subsidies zonder einddatum is afgenomen van rond de 80%

3

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

procent bij subsidies gestart vóór 2000 tot rond de 20% bij subsidies
met een begindatum na 2007.

Op basis van deze analyse komen we tot de volgende aanbevelingen:
•

Wij bevelen de betrokken ministers aan voor alle lopende subsidieregelingen en subsidies een evaluatieplanning op te stellen en die in
het eerstvolgende Subsidieoverzicht Rijk op te nemen. Indien een
minister van mening is dat het niet zinvol of haalbaar is om een
evaluatie van een subsidie(-regeling) uit te voeren, dan zou hij dit
expliciet en met redenen omkleed in het Subsidieoverzicht Rijk
moeten melden.

•

Het Subsidieoverzicht Rijk is volgens ons een nuttig instrument om
inzicht te geven in het aantal lopende subsidieregelingen, het
daarmee gemoeide financiële belang, de einddatum die al dan niet
aan de subsidieregeling is verbonden en de evaluaties van de
subsidieregeling die al dan niet zijn uitgevoerd of zijn gepland.
In 2003 heeft het kabinet toegezegd om eens per vier jaar een
subsidieoverzicht aan de Tweede Kamer te sturen. Uit onze analyse
blijkt dat ongeveer de helft van de subsidies korter dan vijf jaar loopt.
Daardoor is het Subsidieoverzicht Rijk met de huidige frequentie snel
achterhaald. Wij bevelen de minister van Financiën aan om de
frequentie van de informatievoorziening over subsidies (in de vorm
van het Subsidieoverzicht Rijk) opnieuw vast te stellen. Dit overzicht
kan ook goed van pas komen bij de implementatie van het nieuwe
subsidiekader.

•

Wij bevelen alle betrokken ministers aan om de subsidieregelingen en
subsidies zonder einddatum waarvoor zij verantwoordelijk zijn, op
korte termijn te voorzien van een einddatum en deze einddatum ook
in de subsidieregeling en in het eerstvolgende Subsidieoverzicht Rijk
op te nemen. Indien zij er bewust voor kiezen geen einddatum vast te
leggen, zou hiervan expliciet en met redenen omkleed in het
Subsidieoverzicht Rijk melding moeten worden gemaakt.

Reactie bewindspersonen

Wij hebben reacties ontvangen op ons onderzoek van de minister van
Financiën en van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK).

4

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Reactie minister van Financiën
In reactie op onze constatering dat bijna een derde van het totale
jaarbudget voor belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en subsidies
niet in de brede heroverweging is betrokken, antwoordt de minister van
Financiën dat de heroverweging de belangrijke taakgebieden van het
kabinet als uitgangspunt had en niet gericht was op een integraal
overzicht van een bepaald type instrument.
De minister zegt toe te zullen onderzoeken hoe voorzien kan worden in
frequentere informatie over subsidies, en om het volgende
Subsidieoverzicht Rijk uit te breiden met informatie over subsidieevaluaties die onderdeel zijn van beleidsdoorlichtingen en over
doorlopende subsidies zonder einddatum.

Reactie staatssecretaris van BZK
De staatssecretaris van BZK zegt toe in het jaarlijkse overzicht van
specifieke uitkeringen ook aandacht te zullen besteden aan de effectiviteit
van dit instrument. Zij vindt het echter niet zinvol om jaarlijks te
rapporteren over de gelden die van rijkswege zijn uitgegeven aan
specifieke uitkeringen.

Nawoord Algemene Rekenkamer
Het is ons niet duidelijk of de minister van Financiën onze aanbeveling om
een evaluatieplanning in het Subsidieoverzicht Rijk op te nemen,
overneemt.
We vinden het spijtig dat de minister onze aanbeveling om voor iedere
subsidie een einddatum vast te leggen dan wel expliciet aan te geven
waarom dit niet gebeurt, niet overneemt. Kennis over effectiviteit zou een
rol moeten spelen bij een besluit over voorzetting.

Dat de staatssecretaris van BZK niet jaarlijks gaat rapporteren over de
uitgaven voor specifieke uitkeringen vinden wij een gemiste kans, omdat
dit betekent dat de kosten van het beleid voor de Tweede Kamer niet
systematisch in beeld worden gebracht.

5

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

1

Inleiding

1.1

De heroverwegingsoperatie
Op 25 september 2009 heeft het kabinet in een brief aan de Tweede
Kamer de instelling aangekondigd van negentien ambtelijke heroverwegingsgroepen, die de opdracht zouden krijgen om diverse beleidsthema’s te analyseren en beleidsalternatieven te ontwikkelen voor de
toekomst.
Op 20 november 2010 kondigde de minister-president in een brief aan de
Tweede Kamer de instelling aan van een twintigste werkgroep, die zich
zou gaan richten op het beleid voor en de activiteiten van de Nederlandse
krijgsmacht (AZ, 2009a).
De werkgroepen zijn direct aan de slag gegaan. Voor elk van de beleidsthema’s moeten zij minstens één beleidsvariant ontwikkelen waarmee de
netto-uitgaven ten opzichte van 2010 structureel met 20% kunnen
worden verlaagd. De bedoeling is om aldus te komen tot een verzameling
beleidsalternatieven waarmee in totaal circa € 35 miljard op de collectieve
uitgaven kan worden bespaard (AZ, 2009b).

De Algemene Rekenkamer wil aan de heroverwegingsoperatie een
bijdrage leveren. Wij doen dat door aan de Tweede Kamer kennis en
inzichten beschikbaar te stellen die relevant zijn voor het beoordelen van
de beleidsalternatieven van de heroverwegingswerkgroepen.

Onze bijdrage aan de heroverwegingsoperatie verloopt via twee sporen:
1.

We hebben per heroverwegingswerkgroep een factsheet opgesteld
waarin kort de voor de werkgroepen relevante hoofdconclusies en
-aanbevelingen uit onze recente onderzoeken staan vermeld. Deze
factsheets hebben wij in december 2009 aangeboden aan de minister
van Financiën en aan de negentien werkgroepen. In januari 2010
volgde nog een factsheet voor de toegevoegde twintigste werkgroep.

2.

We hebben een rijksbrede analyse verricht naar drie budgettaire
instrumenten: fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke uitkeringen
en subsidies. (Fiscale stimuleringsmaatregelen duiden wij in de rest
van het rapport aan met de meer gebruikelijke term ‘belastinguitgaven’). We zijn daarbij nagegaan welke evaluaties naar de
betreffende regelingen zijn uitgevoerd en in welke gevallen er (ten

6

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

onrechte) geen evaluaties zijn uitgevoerd. Bij belastinguitgaven en
specifieke uitkeringen hebben we daarnaast gekeken of er conclusies
over effectiviteit uit die evaluaties naar voren komen over deze
regelingen.

In dit rapport staan de resultaten van het tweede spoor centraal.
We geven een overzicht van respectievelijk de belastinguitgaven, de
specifieke uitkeringen en subsidies en vermelden daarbij hoe groot het
financiële belang is en of de regeling wel of niet geëvalueerd is.
Van belastinguitgaven en specifieke uitkeringen geven we tevens aan of
er in het evaluatierapport informatie beschikbaar is over de effectiviteit
van de regeling. In het geval er in een evaluatierapport uitspraken zijn
gedaan over de effectiviteit, geven we de strekking daarvan weer.
De resultaten hiervan publiceren we op internet in een achtergronddocument. Voor de volledigheid zijn in dit achtergronddocument tevens
de volledige evaluatierapporten via een hyperlink opvraagbaar.
Naar de informatie die in evaluatierapporten beschikbaar is over de
effectiviteit van subsidies kijken we in een apart vervolgonderzoek, te
publiceren in 2011. In dit onderzoek zullen we de evaluaties van
subsidieregelingen analyseren en beoordelen of de rijksoverheid daarvan
op de goede manier leert.

1.2

Financieel belang
Wij concentreren ons in dit rapport op drie van de beleidsinstrumenten
die de heroverwegingswerkgroepen onder de loep nemen: belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en subsidies. Met deze drie instrumenten
is in 2010 is in totaal een financieel belang gemoeid van € 33,9 miljard: €
12,5 miljard voor de belastinguitgaven, € 15,3 miljard voor de specifieke
uitkeringen en € 6,1 miljard voor de subsidies.

1.3

Doel van dit onderzoek
Met dit onderzoek willen wij inzicht bieden in de evaluaties van de
effectiviteit van belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en subsidies.
Regelmatige evaluatie van beleid, en dus ook van dit soort financiële
regelingen, is van belang. Immers, als een regeling langdurig niet
geëvalueerd is, is er geen (recent) zicht op de mate waarin de regeling
effectief is, met als risico dat niet-effectief beleid langdurig doorloopt.

7

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Volgens de Regeling periodiek evaluatieonderzoek en beleidsinformatie
2006 (RPE 2006) moet beleid gericht op de realisatie van algemene of
operationele beleidsdoelstellingen periodiek worden geëvalueerd.
In eerdere versies van de RPE gold een termijn van vijf jaar, maar deze
eis is in de RPE 2006 losgelaten. De reden hiervoor is dat het tijdstip van
evaluatie optimaal afgestemd moet kunnen worden op de fase waarin de
beleidslevenscyclus zich bevindt, zodat de resultaten van de evaluatie
optimaal kunnen worden gebruikt.
Voor belastinguitgaven (gericht op fiscale stimulering) gelden andere
regels. Het Ministerie van Financiën heeft al in 2003 met de Tweede
Kamer de afspraak gemaakt om binnen vijf jaar alle ruim honderd
belastinguitgaven volgens de VBTB-voorschriften 2 te evalueren. Eind 2009
is deze cyclus afgerond. In de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is
aangegeven dat subsidies ten minste eenmaal in de vijf jaar moeten
worden geëvalueerd op doeltreffendheid (Awb artikel 4:24). Over de
specifieke uitkeringen zijn geen nadere afspraken of regels opgesteld.
Hiervoor geldt de RPE 2006.

Omdat belastinguitgaven en specifieke uitkeringen zich niet gedragen als
reguliere uitgaven in de rijksverantwoording en -begroting, zijn we tot
slot nog nagegaan in hoeverre de Tweede Kamer adequaat wordt
geïnformeerd over de werkelijke uitgaven die gemoeid zijn met deze
regelingen. Daarbij hebben we als norm gehanteerd dat de Tweede Kamer
moet beschikken over een volledig overzicht van zowel ramingen als
werkelijke uitgaven.

1.4

Werkwijze
Om inzicht te krijgen in de evaluaties van de effectiviteit van
belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en subsidies hebben we ons
onderzoek gericht op de beantwoording van de volgende vragen:
•

Wat is het financieel belang van de belastinguitgaven, specifieke
uitkeringen en subsidies?

•

Welke onderzoeken zijn er de afgelopen jaren verricht naar de
effectiviteit van de belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en
subsidies?

•

Welke belastinguitgaven en specifieke uitkeringen zijn volgens deze
evaluatieonderzoeken effectief, niet effectief dan wel bij welke

2

De VBTB-voorschriften houden kort gezegd in dat het ministerie inzichtelijk maakt welke doelen

worden nagestreefd/zijn bereikt, wat het ministerie hiervoor wil doen/heeft gedaan en wat het
kost/heeft gekost.

8

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

belastinguitgaven en specifieke uitkeringen is sprake van
onzekerheid/onduidelijkheid omtrent de effectiviteit van de regeling?
•

Welke belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en subsidies vallen
binnen het werkterrein van de opdracht aan de door het kabinet
ingestelde werkgroepen inzake de heroverwegingsoperatie en welke
vallen hierbuiten?

Belastinguitgaven en specifieke uitkeringen
Wij hebben om te beginnen alle belastinguitgaven en specifieke uitkeringen van het Rijk gerangschikt naar de doelstellingen die ermee
worden gediend. Op basis van deze doelstelling en de afbakening van de
werkgroepen hebben we elk van de financiële instrumenten ondergebracht bij één van de twintig werkgroepen.
Vervolgens zijn we nagegaan of er van de afzonderlijke regelingen
evaluaties voorhanden waren. Aanvullend hebben we bij belastinguitgaven en specifieke uitkeringen gekeken of er in de gevonden
evaluaties conclusies stonden die betrekking hadden op de effectiviteit
van de geëvalueerde regeling.

Subsidies
Onze analyse van de subsidies is gebaseerd op het Subsidieoverzicht Rijk
2010 dat het Ministerie van Financiën op 8 maart 2010 heeft gepubliceerd.
We zijn onder meer nagegaan in hoeverre subsidieregelingen een
einddatum hebben. Hiermee toetsen we in welke mate het Rijk tegemoet
is gekomen aan de motie-Van As (Tweede Kamer, 2003) die de Tweede
Kamer in 2003 heeft aangenomen. In deze motie wordt het kabinet
verzocht alle subsidies en subsidieregelingen te voorzien van een einddatum. Na deze einddatum zouden subsidieregelingen automatisch
moeten worden stopgezet, tenzij na evaluatie uitdrukkelijk wordt besloten
tot verlenging.
Verder zijn we nagegaan in hoeverre subsidieregelingen geëvalueerd
worden, of evaluaties gepland zijn en in welke mate dat binnen vijf jaar
gebeurt.

1.5

Opbouw rapport
In hoofdstuk 2 van dit rapport bespreken we de belastinguitgaven.
In hoofdstuk 3 staan de specifieke uitkeringen centraal. In hoofdstuk 4
gaan we vervolgens in op het instrument subsidies. Elk van deze
hoofdstukken wordt afgesloten met onze conclusies en eventuele
aanbevelingen.

9

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

De reactie die wij van de bewindspersonen op ons onderzoek hebben
ontvangen geven wij, waar nodig voorzien van ons nawoord, weer in
hoofdstuk 5.

Het rapport bevat ook enkele bijlagen. Bijlage 1 bevat een samenvattend
overzicht van onze conclusies en aanbevelingen en van de reacties die de
bewindspersonen daarop hebben gegeven. In bijlage 2 en 3 geven we een
overzicht van respectievelijk de belastinguitgaven en de specifieke
uitkeringen met daarbij het financieel belang, of de regeling wel of niet
geëvalueerd is en of er uitspraken over de effectiviteit van de regeling in
de betreffende evaluatie zijn gedaan. Wanneer er effectiviteitsuitspraken
zijn gedaan geven we aan welke richting deze hebben.
In bijlage 4 presenteren we een samengevat overzicht van de subsidies.
Een compleet overzicht van alle subsidies is te vinden op onze website
www.rekenkamer.nl.
De bijlagen volgen de indeling van de heroverwegingswerkgroepen.
Dit stelt de lezer in staat deze rapportage te gebruiken als een instrument
waarmee de besluitvorming over de voorstellen van de werkgroepen
mede kunnen worden beoordeeld.
De belastinguitgaven, specifieke uitkeringen en subsidies die niet bij een
heroverwegingswerkgroep waren in te delen zijn in de bijlagen separaat
gepresenteerd.

1.6

Achtergronddocumenten met detailinformatie
We publiceren bij dit rapport twee achtergronddocumenten. Deze zijn te
raadplegen op onze website, www.rekenkamer.nl.

In het eerste achtergronddocument gaan we uitgebreider in op de
evaluatieonderzoeken naar belastinguitgaven en specifieke uitkeringen.
Voor zover een evaluatieonderzoek uitspraken bevat over de effectiviteit
van de betreffende regeling, hebben we deze passages in dit achtergronddocument opgenomen. Voor de volledigheid zijn in dit achtergronddocument tevens de volledige evaluatierapporten via een hyperlink
opvraagbaar.

Het tweede achtergronddocument betreft de lopende subsidies en
subsidieregelingen. Het bevat een uitgebreid overzicht met voor elke
subsidie(regeling) gegevens over het financiële belang, de einddatum die
er al dan niet aan is verbonden en de evaluaties die er al dan niet van
zijn opgesteld of zijn gepland. In de tweede helft van 2010 zullen wij

10

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

tevens onderzoek doen naar de inhoud van de subsidie-evaluaties; de
resultaten hiervan publiceren wij in 2011.

11

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

2

Belastinguitgaven

2.1

Inleiding
Een belastinguitgave is volgens de definitie van het Ministerie van
Financiën “… een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel
van belastingontvangsten, die voortvloeit uit een voorziening in de wet
voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire
heffingsstructuur van de wet” (Financiën, 2003). Met andere woorden:
een belastinguitgave is een subsidie in de vorm van een belastingvoordeel.
Er zijn twee soorten belastinguitgaven:
•

belastinguitgaven in de vorm van derving of uitgestelde ontvangst
van belastingen op inkomen, winst en vermogen;

•

belastinguitgaven in de vorm van derving of uitgestelde ontvangst
van kostprijsverhogende belastingen.

Naast belastinguitgaven onderscheidt het Ministerie van Financiën ook
inkomstenbeperkende maatregelen. Dit zijn regelingen die de te betalen
inkomstenbelasting beperken, maar die wel onderdeel zijn van de
primaire heffingsstructuur. Voorbeelden zijn heffingskortingen voor
personen in bepaalde gezinssituaties of heffingskortingen voor personen
die kosten maken om (toekomstig) inkomen te verwerven, bijvoorbeeld
pensioenen. Volgens het ministerie valt ook de hypotheekrenteaftrek
hieronder en is dit dus geen belastinguitgave. 3 Om deze reden heeft deze
regeling ook geen beleidsdoel en wordt ze ook niet meegenomen in de
vijfjaarlijkse evaluatiecyclus. De hypotheekrenteaftrek is daarom buiten
dit onderzoek gehouden.

In dit hoofdstuk komen de volgende vragen aan de orde:
•

Wat is het financieel belang van de lopende (i.e. in de Miljoenennota
2010 opgenomen) belastinguitgaven?

•

Welke onderzoeken zijn er de afgelopen jaren verricht naar de
effectiviteit van de belastinguitgaven?

•

Welke van de lopende belastinguitgaven zijn blijkens deze
evaluatieonderzoeken duidelijk effectief of duidelijk niet effectief. Bij

3

Volgens de Miljoenennota 2010 heeft dit een geraamde opbrengstderving van € 9,2 miljard.

12

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

welke belastinguitgaven is blijkens deze evaluatieonderzoeken sprake
van onzekerheid/onduidelijkheid omtrent de effectiviteit van de
regeling?
•

Welke van de lopende belastinguitgaven vallen binnen het werkterrein
van de door het kabinet ingestelde heroverwegingswerkgroepen en
welke vallen hierbuiten?

Voordat we overgaan tot de beantwoording van deze vragen bespreken
wij hierna eerst kort de eerdere onderzoeken van de Algemene Rekenkamer naar belastinguitgaven als beleidsinstrument.

2.2

Eerder onderzoek Algemene Rekenkamer
In 1999 hebben wij het rapport Belastingen als beleidsinstrument uitgebracht (Algemene Rekenkamer, 1999). In 2003 verscheen een terugblik
op dit onderzoek: Tussen beleid en uitvoering: lessen uit recent
onderzoek van de Algemene Rekenkamer (Algemene Rekenkamer, 2003).
In 2008 hebben wij een tweede terugblik gepubliceerd, met de stand van
zaken in 2007: Belastingen als beleidsinstrument (Algemene Rekenkamer,
2008). Onze conclusies in dit rapport waren:
•

Bij de beleidsverantwoordelijke departementen werd in 2007 de keuze
voor een belastinguitgave als beleidsinstrument nog steeds niet
zorgvuldig afgewogen. Het toetsingskader voor nieuwe of herziene
belastinguitgaven werd nauwelijks toegepast.

•

De verantwoording was wel verbeterd. Het overzicht van het budgettaire belang van belastinguitgaven werd uitgebreid met ‘Andere
belastingen op inkomen, winst en vermogen’ en de ‘Kostprijsverhogende belastingen’. Overigens waren wij daarbij van mening dat
de belastinguitgaven, net zoals andere uitgaven, verantwoord zouden
moeten worden in de departementale jaarverslagen.

•

De naleving van de Rijksbegrotingsvoorschriften voor de verantwoording van de belastinguitgaven liet te wensen over. Ofschoon de Rijksbegrotingsvoorschriften expliciet bepalen dat de departementale
begrotingen de uitgaven, de budgettaire consequenties, het gebruik
en de effecten van de belastinguitgaven moeten vermelden, gaven
slechts drie departementen in hun begroting 2008 informatie over het
budgettaire belang van de regelingen.

•

Het toezicht door de minister van Financiën op de naleving van de
Rijksbegrotingsvoorschriften was onvoldoende.

•

De onderzochte belastinguitgaven werden periodiek geëvalueerd
waarbij in het algemeen de effectiviteit van de regelingen werd
meegenomen.

13

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

14

Samenvattend waren wij in 2008 van mening dat de belastinguitgaven
een even zorgvuldige afweging en verantwoording behoefden als andere
subsidie-uitgaven en constateerden wij dat dit op onderdelen niet het
geval was.

2.3

Financieel belang
In de Miljoenennota 2010 worden in totaal honderd belastinguitgaven
genoemd met een financieel belang van in totaal € 12.486 4 miljoen.
In figuur 1 staat het aantal belastinguitgaven per ministerie en het
financieel belang daarvan vermeld.

Van veel belastinguitgaven zijn geen realisatiegegevens voorhanden,
aangezien het gederfde rijksinkomsten betreft. Een deel van de gederfde
inkomsten is wel te berekenen, bijvoorbeeld afdrachtverminderingen in de

4

In de Miljoenennota 2010 komt men tot een totaalbedrag van € 12.403 miljoen. Het verschil

wordt veroorzaakt door twee foutieve tellingen in deze miljoenennota.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

loonbelasting. Deze worden aan de Staten-Generaal aangeboden in een
bijlage bij het Financieel Jaarverslag van het Rijk.

2.4

Evaluatieonderzoeken
Welke evaluatieonderzoeken er de afgelopen jaren zijn verricht naar de
lopende belastinguitgaven, hebben wij vastgesteld aan de hand van de
Miljoenennota 2010. Hieruit blijkt dat zestig 5 van de honderd belastinguitgaven zijn geëvalueerd. Van veertig van de honderd belastinguitgaven
is dus geen evaluatie beschikbaar is. De geëvalueerde belastinguitgaven
hebben betrekking op 63% van het totale geraamde financiële belang
voor 2010.
Een overzicht van de wel/niet geëvalueerde belastinguitgaven is
opgenomen in bijlage 2 van dit rapport. Figuur 2 hieronder geeft het
financieel belang weer van de wel/niet geëvalueerde belastinguitgaven.

Het Ministerie van Financiën stelt zich ten doel de belastinguitgaven eens
in de vijf jaar te evalueren. Wij zijn nagegaan welk deel van de niet-

5

Hierbij is de evaluatie van de regeling ‘Verlaagd tarief energiebelasting glastuinbouw’ niet

meegeteld. De evaluatie was uitgevoerd in 2001 en was te oud om er een uitspraak op te kunnen
baseren over de actuele effectiviteit van de regeling.

15

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

geëvalueerde belastinguitgaven ‘jonger’ is dan vijf jaar. Dat blijkt bij
veertien regelingen het geval te zijn. Dit betekent dat van 26 belastinguitgaven, die al langer bestaan dan vijf jaar, er geen evaluatie
beschikbaar is; zie tabel 1.
Tabel 1. Niet-geëvalueerde belastinguitgaven jonger/ouder dan vijf jaar
Niet-geëvalueerde belastinguitgaven

Aantal

Financieel belang 2010
(in miljarden euro’s)

2.5

Jonger dan vijf jaar

14

(35%)

€ 0,8

(17%)

Ouder dan vijf jaar

26

(65%)

€ 3,9

(83%)

Totaal

40 (100%)

€ 4,7 (100%)

Conclusies in evaluatieonderzoeken over
effectiviteit
Wij zijn nagegaan of de evaluatieonderzoeken die de afgelopen jaren zijn
verricht naar de lopende belastinguitgaven, informatie bieden over de
effectiviteit van de fiscale stimulering die ermee werd beoogd. Wij willen
benadrukken dat wij ons in dit onderzoek geen oordeel hebben gevormd
over de methodologische kwaliteit van de beschikbare evaluatieonderzoeken.

In onze bevindingen hebben wij een onderscheid gemaakt naar:
•

belastinguitgaven die volgens de evaluatieonderzoeken effectief zijn;

•

belastinguitgaven die volgens deze evaluatieonderzoeken niet
effectief zijn;

•

belastinguitgaven waarbij volgens de evaluatieonderzoeken sprake is
van onzekerheid of onduidelijkheid omtrent de effectiviteit,
bijvoorbeeld doordat duidelijke doelstellingen en/of betrouwbare
beleidsinformatie ontbreken.

Een overzicht van belastinguitgaven die volgens de evaluatieonderzoeken
wel of niet effectief zijn dan wel waarbij er sprake is van onduidelijkheid
op dit punt, is opgenomen in bijlage 2 van dit rapport.
Tabel 2 toont het financieel belang van de belastinguitgaven die volgens
de evaluatieonderzoeken wel respectievelijk niet effectief zijn, dan wel
waarbij sprake is van onzekerheid hieromtrent.
Tabel 2. Effectiviteit van belastinguitgaven en financieel belang
Conclusies in evaluatieonderzoeken

Aantal belastinguitgaven

Financieel belang2010
(in miljarden euro’s)

Geen uitspraak

17

(28%)

€ 1,2

(15%)

Onduidelijk

20

(33%)

€ 2,6

(33%)

Wel effectief

16

(27%)

€ 3,4

(43%)

Niet effectief

7

(12%)

€ 0,7

( 9%)

Totaal

60 (100%)

€ 7,9 (100%)

16

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

17

De uitkomsten laten zien dat bij zeventien belastinguitgaven het
evaluatieonderzoek geen uitspraak doet over de effectiviteit. Bij zestien
belastinguitgaven luidt de conclusie van de evaluatie dat de regelingen
effectief zijn. Bij zeven belastinguitgaven is deze conclusie negatief. Bij
twintig belastinguitgaven is volgens het evaluatieonderzoek sprake van
onduidelijkheid over de effectiviteit.
Als we hierbij rekening houden met het gegeven dat, 26 regelingen ouder
dan vijf jaar en veertien regelingen jonger dan vijf jaar niet zijn
geëvalueerd, dan bestaat er bij 77 belastinguitgaven (oftewel bij 77%)
geen inzicht in de effectiviteit.

Wanneer we onze bevindingen vertalen naar het financieel belang van de
geëvalueerde belastinguitgaven, dan is ongeveer € 3,4 miljard effectief
en € 0,7 miljard niet effectief. Van ruim € 3,8 miljard is de effectiviteit
volgens het evaluatieonderzoek niet duidelijk. Tellen we ook hier het
financieel belang op van de 26 niet-geëvalueerde regelingen ouder dan
vijf jaar en de veertien niet-geëvalueerde regelingen jonger dan vijf jaar,
dan is de conclusie dat er bij ruim € 8,3 miljard van de lopende belastinguitgaven geen inzicht bestaat in de effectiviteit; zie figuur 3.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

2.6

Belastinguitgaven in relatie tot werkterrein
heroverwegingswerkgroepen

18

Wij zijn nagegaan welke belastinguitgaven precies deel uitmaken van de
heroverwegingsoperatie. Daartoe hebben wij getracht de belastinguitgaven toe te delen aan de afzonderlijke werkgroepen. We hebben dat
gedaan op basis van (a) de opdrachtformulering aan de twintig heroverwegingswerkgroepen, en (b) de formele doelstelling van de
betreffende belastinguitgave.
Ter illustratie geven wij het volgende voorbeeld. De belastinguitgave
‘Extra zelfstandigenaftrek starters’ hebben wij niet ingedeeld bij heroverwegingsgroep 10 ‘Werkloosheid’, omdat het doel van deze fiscale
regeling (‘het stimuleren van ondernemerschap’) daarmee geen directe
relatie heeft. Op grond van de doelstelling hebben wij deze regeling niet
ingedeeld bij een werkgroep.

Bij het indelen van de belastinguitgaven naar de beleidsthema’s van de
werkgroepen bleek dat de scheidslijn tussen sommige werkgroepen niet
eenduidig is. In die gevallen hebben wij de betreffende belastinguitgave
bij twee heroverwegingsgroepen ondergebracht. Het betreft voornamelijk
de belastinguitgaven die tot doel hebben bij te dragen aan de verbetering
van het milieu. Deze uitgaven zijn volgens ons vaak zowel bij heroverwegingsgroep 1 ‘Energie en klimaat’ als onder heroverwegingsgroep 2
‘Leefomgeving en natuur’ in te delen.

Verder is ons gebleken dat niet alle belastinguitgaven aan de werkgroepen toegedeeld kunnen worden. Deze belastinguitgaven vormen dus
geen (vanzelfsprekend) onderdeel van de brede heroverweging, omdat zij
buiten het werkterrein van de werkgroepen vallen. De betreffende
belastinguitgaven en hun financieel belang zijn opgenomen in bijlage 2
van dit rapport.

Tabel 3 geeft aan hoeveel belastinguitgaven buiten de heroverweging
blijven, welk financieel belang deze uitgaven vertegenwoordigen en of
deze uitgaven de afgelopen jaren al dan niet zijn geëvalueerd.
Tabel 3. Belastinguitgaven die buiten de heroverweging blijven
Belastinguitgaven buiten werkterrein

Aantal

werkgroepen

Financieel belang 2010
(in miljarden euro’s)

Wel geëvalueerd

39

(62%)

Niet geëvalueerd (ouder dan 5 jaar)

20

(32%)

€ 4,5 (58%)
€ 3,0

(38%)

Niet geëvalueerd (jonger dan 5 jaar)

4

(6%)

€ 0,3

(4%)

Totaal

63 (100%)

€ 7,8 (100%)

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Wij stellen vast dat relatief veel belastinguitgaven, te weten 63 van de
honderd, buiten de heroverweging blijven. Deze uitgaven representeren
een financieel belang van ongeveer € 7,8 miljard; zie figuur 4. Van de
betreffende 63 belastinguitgaven zijn er 24 de afgelopen jaren niet
geëvalueerd. Van deze 24 belastinguitgaven zijn er twintig ouder dan vijf
jaar; deze vertegenwoordigen een financieel belang van ongeveer € 3
miljard.

Het merendeel van de lopende belastinguitgaven blijkt dus buiten het
werkterrein van de heroverwegingswerkgroepen te vallen. Om te kunnen
beoordelen wat de consequenties hiervan zijn, hebben wij van alle
belastinguitgaven die niet in de heroverweging worden betrokken
gekeken wat de evaluatieonderzoeken vermelden over hun effectiviteit.
Een overzicht van de betreffende belastinguitgaven treft u aan in 2 van
dit rapport.

Tabel 4 toont van het aantal belastinguitgaven dat geen deel uitmaakt
van de heroverwegingsoperatie of ze al dan niet effectief zijn volgens de
evaluatieonderzoeken en wat het financieel belang is dat zij vertegenwoordigen.

19

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Tabel 4. Financieel belang en effectiviteit van (geëvalueerde) belastinguitgaven
die buiten de heroverweging blijven
Conclusies in evaluatieonderzoek

Aantal geëvalueerde

Financieel belang 2010

belastinguitgaven buiten

(in miljarden euro’s)

werkterrein werkgroepen
Geen uitspraak

13

(21%)

€ 0,5

Onduidelijk

17

(27%)

€ 1,8 (22%)

Wel effectief

6

(9%)

€ 2,0 (26%)

Niet effectief

3

(5%)

€ 0,3

Niet geëvalueerd (ouder dan vijf jaar)

20

(32%)

€ 3,0 (38%)

Niet geëvalueerd (jonger dan vijf jaar)

4

(6%)

Totaal

63 (100%)

€ 0,3

(6%)

(4%)

(4%)

€ 7,9 (100%)

We zien dat drie belastinguitgaven buiten de heroverweging blijven waarvan in het evaluatieonderzoek is vastgesteld dat deze niet effectief zijn.
Daarnaast zien we dat dertien belastinguitgaven buiten de heroverweging
blijven terwijl de effectiviteit daarvan niet is onderzocht dan wel
vastgesteld, en dat zeventien belastinguitgaven buiten de heroverweging
blijven waarvan de effectiviteit volgens evaluatieonderzoek onduidelijk is.
Twintig belastinguitgaven ouder dan vijf jaar en vier belastinguitgaven
jonger dan vijf jaar zijn helemaal niet geëvalueerd.

2.7

Bevindingen en conclusies
Samenvattend luiden onze bevindingen over de lopende belastinguitgaven
van het Rijk als volgt:
•

Relatief veel evaluatieonderzoeken bevatten geen duidelijke
conclusies over de effectiviteit van de belastinguitgaven. In de
beschikbare evaluaties over belastinguitgaven wordt bij 23
belastinguitgaven een duidelijke uitspraak gedaan. Voor de overige
37 belastinguitgaven zijn geen (of alleen onduidelijke) uitspraken
over de effectiviteit te vinden.

•

Blijkens de evaluatieonderzoeken die effectiviteitsuitspraken bevatten
zijn zestien belastinguitgaven duidelijk effectief en zeven
belastinguitgaven duidelijk niet.

•

Wanneer we kijken naar het financieel belang van de geëvalueerde
belastinguitgaven, is blijkens de evaluatieonderzoeken ongeveer
€ 3.357 miljoen effectief is en € 710 miljoen niet. Van ruim € 3.770
miljoen is de effectiviteit volgens het evaluatieonderzoek niet
duidelijk.

•

Voor 57 belastinguitgaven die buiten het werkterrein van de heroverwegingswerkgroepen vallen geldt (a) dat ze niet zijn geëvalueerd
(twintig gevallen ouder dan vijf jaar en vier gevallen jonger dan vijf
jaar), (b) dat ze wel zijn geëvalueerd maar niet beoordeeld op hun
effectiviteit (dertien gevallen), of (c) dat de effectiviteit volgens het

20

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

evaluatieonderzoek onduidelijk is (zeventien gevallen) of zelfs
negatief wordt beoordeeld (drie gevallen). Op grond van deze
gegevens blijkt dat 57 belastinguitgaven met een totaal financieel
belang van € 5.751 miljoen op dit moment geen deel uitmaken van de
heroverweging.

Wij komen op grond van onze bevindingen tot de volgende conclusies
over de lopende belastinguitgaven van het Rijk:
•

In het algemeen worden de belastinguitgaven van het Rijk conform de
richtlijnen eens in de vijf jaar geëvalueerd. Van de 86 belastinguitgaven die al langer dan vijf jaar bestaan is er echter in 26 gevallen
geen evaluatie beschikbaar. Ongeveer 30% is dus volgens ons ten
onrechte (nog) niet geëvalueerd.

•

Veel lopende belastinguitgaven, 63 van de honderd, worden niet in de
heroverweging betrokken. Voor slechts zes van deze 63 belastinguitgaven geldt dat ze volgens evaluatieonderzoek een positief effect
sorteren. Vier van de 63 zijn jonger dan vijf jaar.

21

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

3

Specifieke uitkeringen

3.1

Inleiding
Een specifieke uitkering is een rijksbijdrage bestemd voor specifieke
doelen die door gemeenten of provincies moeten worden gerealiseerd.

In dit hoofdstuk komen de volgende vragen aan de orde:
•

Wat is het financieel belang van de thans bestaande (i.e. in het
Onderhoudsrapport specifieke uitkeringen 2009 (BZK, 2009)
opgenomen) specifieke uitkeringen?

•

Welke onderzoeken zijn er de afgelopen jaren verricht naar de
effectiviteit van specifieke uitkeringen?

•

Welke specifieke uitkeringen zijn volgens deze evaluatieonderzoeken
duidelijk effectief, duidelijk niet effectief c.q. bij welke specifieke
uitkeringen is blijkens deze evaluatieonderzoeken sprake van
onzekerheid/onduidelijkheid omtrent de effectiviteit van de uitkering?

•

Welke specifieke uitkeringen vallen binnen het werkterrein van de
door het kabinet ingestelde heroverwegingswerkgroepen en welke
vallen hierbuiten?

Voordat wij overgaan tot de beantwoording van deze vragen bespreken
wij hierna eerst kort het kabinetsbeleid voor specifieke uitkeringen
(§ 3.2) en het eerder door de Algemene Rekenkamer verrichte onderzoek
naar specifieke uitkeringen als beleidsinstrument (§ 3.3).

3.2

Kabinetsbeleid
Omdat er veel administratieve lasten gemoeid zijn met specifieke
uitkeringen, heeft het vierde kabinet-Balkenende zich in 2007 ten doel
gesteld het aantal specifieke uitkeringen voor 2012 met 50% te
verminderen (AZ, 2007).
De op 1 augustus 2008 in werking getreden gewijzigde Financiëleverhoudingswet draagt hieraan bij. Op grond van deze wet kunnen
specifieke uitkeringen worden omgezet in decentralisatie-uitkeringen.
Daarnaast introduceert de wet een verzameluitkering per departement,

22

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

waarin afzonderlijke specifieke uitkeringen worden gebundeld tot één
uitkering per beleidsthema.
In het op internet gepubliceerde achtergronddocument zijn wij nagegaan
of de specifieke uitkeringen in 2010 ongewijzigd worden voortgezet of dat
deze worden stopgezet dan wel worden samengevoegd in een verzameluitkering of worden overgeheveld naar het Provincie- of Gemeentefonds.
Wij hebben op basis van de begrotingen voor 2010 geconstateerd dat het
financieel belang van de verzameluitkering bij vrijwel alle departementen
nog niet bekend is. In de begrotingen 2010 zijn voor deze uitkeringen, op
enkele uitzonderingen na, geen bedragen geraamd.

Zie voor een uitgebreidere toelichting op de financiële verhoudingen
tussen het Rijk en decentrale overheden hoofdstuk 19 van het achtergronddocument bij dit rapport, te raadplegen op www.rekenkamer.nl.

3.3

Eerder onderzoek Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer heeft eerder onderzoek verricht op het terrein
van specifieke uitkeringen.

In 2006 hebben wij onderzoek gedaan naar de verantwoordelijkheidsverdeling rond specifieke uitkeringen (Algemene Rekenkamer, 2006).
In het rapport, getiteld Beleidsvrijheid en specifieke uitkeringen,
bepleitten wij destijds om steeds zorgvuldig af te wegen of de financiering
van decentraal beleid het best kan plaatsvinden via een specifieke of via
een algemene uitkering. Ook deden wij de betrokken ministers destijds de
aanbeveling om per situatie duidelijk te maken welke beleidsvrijheid er is
voor gemeenten of provincies en in hoeverre de minister zelf verantwoordelijkheid wil dragen voor de beleidsresultaten.

In ons rapport Financiële verhoudingen tussen bestuurslagen (Algemene
Rekenkamer, 2009) constateerden wij dat de gekozen uitkeringsvorm
(specifiek of algemeen) niet altijd aansluit bij de gewenste verantwoordelijkheidsverdeling tussen het Rijk en de decentrale overheden. Daarnaast
stelden wij vast dat de introductie van een aantal nieuwe uitkeringsvarianten (de decentralisatie-uitkering, de integratie-uitkering, de
verzameluitkering en de brede doeluitkering) het klassieke onderscheid
tussen specifieke en algemene uitkeringen 6 wel zeer ingewikkeld maakt.

In het verleden bevatte de specifieke uitkering specifieke aanwijzingen en
voorwaarden voor de uitvoering door decentrale overheden. Het Rijk
6

Met een algemene uitkering bedoelen wij een uitkering uit het Gemeente- of Provinciefonds.

23

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

stelde in het verlengde daarvan specifieke eisen aan verantwoording en
controle. De afgelopen jaren hebben deze uitkeringen zich ontwikkeld
naar algemenere uitkeringen met bredere doelstellingen en minder
verantwoordingsverplichtingen.
Omgekeerd vergroten de decentralisatie-uitkering en de integratieuitkering de bemoeienis van het Rijk met de aanwending van de
algemene fondsen – waar in het verleden de algemene uitkering volledige
beleids- en bestedingsvrijheid bood aan de decentrale overheden.
Door de vele tussenvormen die zijn ontstaan, is het onderscheid tussen
algemene en specifieke uitkeringen vervaagd. Een gevolg daarvan is dat
in de praktijk nu vaak niet meer op voorhand duidelijk is wie waarvoor
verantwoordelijk is en wie waarop kan worden aangesproken.

De nieuwe uitkeringsvarianten zijn door de rijksoverheid weloverwogen
geïntroduceerd om het aantal specifieke uitkeringen en de daarbij
behorende beheerslasten te reduceren. In ons rapport van 2009
adviseerden wij het kabinet de gewenste verdeling van verantwoordelijkheden bepalend te laten zijn voor de keuze voor een specifieke of een
algemene uitkering of een tussenvariant. Vervolgens zouden de sturing
van het beleid en de gevraagde verantwoordingsinformatie hierop goed
moeten worden aangesloten.

3.4

Financieel belang
Het Onderhoudsrapport specifieke uitkeringen 2009 van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) geeft aan dat er
thans 109 specifieke uitkeringen zijn. In deze rapportage wordt het
financieel belang in 2009 geraamd op € 15.269 miljoen (BZK, 2009).
Het onderhoudsrapport wordt jaarlijks aan de Tweede Kamer verstrekt.
Het is het enige overzicht van alle specifieke uitkeringen dat aan de
Staten-Generaal wordt aangeboden. Incidenteel zijn afzonderlijke specifieke uitkeringen wel in de verantwoording van beleidsverantwoordelijke
ministeries opgenomen, zoals de Wet werk en bijstand in de verantwoording van het Ministerie van SZW.
Het onderhoudsrapport is op het punt van het financieel belang niet
volledig, omdat van een aantal specifieke uitkeringen het financieel
belang ontbreekt. De departementale begrotingen bieden deze gegevens
evenmin. Wij hebben geen nader onderzoek verricht om deze gegevens te
verkrijgen. In bijlage 3 van dit rapport (en tevens in het achtergrond-

24

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

document bij dit rapport op www.rekenkamer.nl) geven wij aan van welke
specifieke uitkeringen deze gegevens ontbreken.

7

Tabel 5 en figuur 5 geven een overzicht van het aantal specifieke
uitkeringen per ministerie en hun financiële belang.

Tabel 5. Financieel belang specifieke uitkeringen per ministerie 2009
Ministerie

Aantal

Financieel belang 2009
(in miljarden euro’s)

7

JUS

5

0,0 8

BZK

6

0,1

OCW

14

0,9

FIN

0

0

VROM

27

0,6

VenW

12

2,1

EZ

9

0,1

LNV

4

0,5

SZW

9

8,1

VWS

7

0,1

JenG

5

1,3

WWI

11

1,4

Totaal

109

15,2

Tijdens het ambtelijk hoor en wederhoor over dit onderzoek hebben enkele departementen ons

hierover extra informatie verschaft: deze informatie is verwerkt in het achtergronddocument.
8

Het financieel belang is € 1 miljoen.

25

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

3.5

Evaluatieonderzoeken

26

Anders dan van belastinguitgaven wordt van specifieke uitkeringen de
evaluatie niet systematisch bijgehouden. Voor de inventarisatie van
evaluatieonderzoeken hebben wij ons in eerste instantie gewend tot de
rijksbrede stuurgroep ‘Specifieke uitkeringen en informatiebeleid’ van het
Ministerie van BZK. Deze stuurgroep bleek echter niet te beschikken over
een overzicht van evaluaties van specifieke uitkeringen.

Om toch tot een volledig beeld te komen hebben we gebruikgemaakt van
de opgave van evaluatieonderzoeken die de departementen jaarlijks aan
de Algemene Rekenkamer verstrekken en van de departementale jaarverslagen. Op basis hiervan hebben wij een beperkt aantal voor ons
onderzoek relevante evaluaties geïnventariseerd.
Daarnaast zijn wij nog nagegaan of in de interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO) afzonderlijk aandacht is besteed aan de specifieke
uitkeringen. Dat bleek niet het geval te zijn.
Ten slotte hebben we de resultaten voorgelegd aan de verschillende
departementen. Dit leverde een incidentele aanvulling op.
Het resultaat is samengevat in tabel 6.

Tabel 6. Financieel belang wel/niet geëvalueerde specifieke uitkeringen
Specifieke uitkeringen

Aantal

Financieel belang 2009
(in miljarden euro’s)

Wel geëvalueerd

15

(14%)

€7,9

(52%)

Niet geëvalueerd

94

(86%)

€7,4

(48%)

Totaal

109 (100%)

€1,.3 (100%)

We zien dat 14% van alle specifieke uitkeringen is geëvalueerd, het oudst
meegenomen evaluatierapport dateert uit 2005. Deze specifieke
uitkeringen vertegenwoordigen ongeveer de helft van het totale financiële
belang. Ongeveer 86% van de specifieke uitkeringen, met een totaal
financieel belang van ongeveer € 7,4 miljard, is niet geëvalueerd.

3.6

Conclusies in evaluatieonderzoeken over
effectiviteit
Wij zijn nagegaan of de evaluatieonderzoeken informatie bieden over de
effectiviteit van de specifieke uitkeringen. Wij willen benadrukken dat wij
ons in dit onderzoek geen oordeel hebben gevormd over de methodologische kwaliteit van de beschikbare evaluatieonderzoeken.

In onze bevindingen hebben wij een onderscheid gemaakt naar:

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

•

specifieke uitkeringen die volgens de evaluatieonderzoeken effectief
zijn;

•

specifieke uitkeringen die volgens de evaluatieonderzoeken niet
effectief zijn;

•

specifieke uitkeringen waarbij volgens de evaluatieonderzoeken
sprake is van onzekerheid of onduidelijkheid omtrent de effectiviteit,
bijvoorbeeld doordat duidelijke doelstellingen en/of betrouwbare
beleidsinformatie ontbreken.

Tabel 7 toont het financieel belang van de specifieke uitkeringen die
volgens de evaluatieonderzoeken wel respectievelijk niet effectief zijn,
dan wel waarbij sprake is van onzekerheid hieromtrent.
Tabel 7. Effectiviteit van (geëvalueerde) specifieke uitkeringen en financieel belang
Conclusies in

Aantal specifieke uitkeringen

evaluatieonderzoeken

Financieel belang 2009
(in miljarden euro’s)

Geen uitspraak

5

(33%)

€ 3,3 (42%)

Onduidelijk

3

(20%)

€ 0,3

Wel effectief

7

(47%)

€ 4,3 (54%)

Niet effectief
Totaal

(4%)

Geen

Geen

15 (100%)

€ 7,9 (100%)

We zien dat bij zeven van de vijftien geëvalueerde specifieke uitkeringen
evaluatieonderzoek heeft aangetoond dat deze effectief zijn. Bij de
overige acht specifieke uitkeringen doet het evaluatieonderzoek geen (of
geen duidelijke) uitspraak over de effectiviteit van de specifieke uitkering.
Deze acht specifieke uitkeringen hebben een financieel belang van
ongeveer € 3,6 miljard. Tellen we het financieel belang van het aantal
specifieke uitkeringen dat in het geheel niet is geëvalueerd (€ 7,4
miljard) daarbij op, dan is de conclusie dat van 102 specifieke uitkeringen
de effectiviteit niet bekend is. Deze vertegenwoordigen samen een
financieel belang van € 11,0 miljard; zie figuur 6.

27

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

28

3.7

Specifieke uitkeringen in relatie tot werkterrein
heroverwegingsgroepen
Wij zijn nagegaan welke specifieke uitkeringen precies deel uitmaken van
de heroverwegingsoperatie. Daartoe hebben wij getracht de specifieke
uitkeringen toe te delen aan de afzonderlijke werkgroepen. We hebben
dat gedaan op basis van (a) de opdrachtformulering aan de twintig
heroverwegingswerkgroepen en (b) de formele doelstelling van de
betreffende specifieke uitkering.

Net als bij het indelen van de belastinguitgaven naar de beleidsthema’s
van de werkgroepen bleek ook bij het indelen van de specifieke uitkeringen dat de scheidslijn tussen sommige werkgroepen niet eenduidig
is. In die gevallen hebben wij de betreffende specifieke uitkering bij twee
heroverwegingsgroepen ondergebracht. Het betreft voornamelijk de
specifieke uitkeringen die tot doel hebben bij te dragen aan de verbetering van het milieu. Deze uitkeringen zijn volgens ons vaak zowel bij
heroverwegingsgroep 1 ‘Energie en klimaat’ als bij heroverwegingsgroep
2 ‘Leefomgeving en natuur’ in te delen. In een enkel geval was niet
duidelijk of een specifieke uitkering gerekend moest worden tot het
terrein van heroverwegingsgroep 14 ‘Asiel, immigratie en integratie’ of
tot het terrein van heroverwegingsgroep 15 ‘Veiligheid en terrorisme’.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Ook in dit geval hebben we de betreffende regeling bij beide heroverwegingswerkgroepen opgenomen.

Wij stellen vast dat niet alle specifieke uitkeringen aan de werkgroepen
toebedeeld kunnen worden. Deze specifieke uitkeringen vormen dus geen
(vanzelfsprekend) onderdeel van de brede heroverweging.

Tabel 8 geeft aan hoeveel specifieke uitkeringen niet in de heroverweging
worden betrokken, welk financieel belang deze uitkeringen vertegenwoordigen en of deze uitkeringen de afgelopen jaren al dan niet zijn
geëvalueerd.
Tabel 8. Specifieke uitkeringen die buiten de heroverweging blijven
Specifieke uitkeringen buiten

Aantal

werkterrein werkgroepen

Financieel belang 2009
(in miljarden euro’s)

Wel geëvalueerd

3

(18%)

€ 0,09

(1%)

Niet geëvalueerd

14

(82%)

€ 1,4

(99%)

Totaal

17 (100%)

€ 1,4 (100%)

We zien dat zeventien specifieke uitkeringen met een totaal financieel
belang van € 1,4 miljard buiten de heroverweging blijven. Het merendeel
van deze specifieke uitkeringen is niet geëvalueerd.

9

Deze specifieke uitkeringen hebben een totaal financieel belang van € 16 miljoen.

29

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Een overzicht van de specifieke uitkeringen treft u aan in bijlage 3 van dit
rapport.

Tabel 9 geeft inzicht in de effectiviteit van de (geëvalueerde) specifieke
uitkeringen die buiten het werkterrein van de heroverwegingswerkgroepen vallen.
Tabel 9. Effectiviteit van (geëvalueerde) specifieke uitkeringen die buiten de
heroverweging blijven
Conclusies in
evaluatieonderzoek

Aantal geëvalueerde specifieke uitkeringen

Financieel belang 2009

buiten werkterrein werkgroepen

(in miljarden euro’s)

Niet geëvalueerd

14 (82%)

Geen uitspraak

2 (12%)

Wel effectief

1

Totaal

(6%)

17 (100%)

€ 1,4

(99%)

€ 0,010

(1%)

-

€ 1,4 (100%)

Wij constateren dat van slechts één specifieke uitkering die niet in de
heroverweging wordt betrokken, in de evaluatie is vastgesteld dat deze
effectief is. Het financieel belang van deze uitkering is gering. Van de
overige zestien specifieke uitkeringen die buiten van de heroverwegingsoperatie blijven is de effectiviteit onbekend (€ 1,4 miljard).

3.8

Bevindingen en conclusies
Samenvattend luiden onze bevindingen over de specifieke uitkeringen die
het Rijk aan gemeenten en provincies verstrekt als volgt:
•

De minister van BZK stelt als coördinerend minister van de specifieke
uitkeringen jaarlijks een onderhoudsrapport specifieke uitkeringen op.
Deze rapportage heeft tot doel de Tweede Kamer te informeren en
inzicht te bieden in het stelsel van specifieke uitkeringen en het
onderhoud van dat stelsel. De minister van BZK ziet evenwel niet toe
op een periodieke evaluatie van de specifieke uitkeringen en beschikt
niet over een overzicht van evaluaties van specifieke uitkeringen. Ook
rapporteert de minister van BZK in de onderhoudsrapportage niet
over de gerealiseerde uitgaven van de specifieke uitkeringen. Een
overzichtelijke verantwoording achteraf ontbreekt daardoor.
Van de vijftien geëvalueerde specifieke uitkeringen waren er blijkens
de evaluaties zeven effectief (€ 4,3 miljard). In de overige acht
gevallen bieden de evaluatieonderzoeken op dit punt geen uitsluitsel
(€ 3,6 miljard). In totaal betekent dit dat van 102 specifieke uitkeringen met een totaal financieel belang van € 11,0 miljard de
effectiviteit niet vaststaat.

10

Deze specifieke uitkering heeft een totaal financieel belang van € 16 miljoen.

30

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

•

De meeste specifieke uitkeringen vallen binnen het werkterrein van
de heroverwegingswerkgroepen. In totaal vallen zeventien specifieke
uitkeringen met een gezamenlijk financieel belang van € 1,4 miljard
buiten de heroverweging. Het merendeel van deze specifieke
uitkeringen (€ 1,4 miljard) is niet geëvalueerd. Derhalve ontbreekt
het zicht op de effectieve besteding van deze gelden.

Wij komen op grond van onze bevindingen tot de volgende conclusie over
de specifieke uitkeringen:
•

In tegenstelling tot de belastinguitgaven worden specifieke uitkeringen niet periodiek en systematisch geëvalueerd. In totaal zijn
vijftien van de 109 specifieke uitkeringen in de afgelopen vijf jaar
geëvalueerd. Dit betekent dat 94 specifieke uitkeringen met een
financieel belang van € 7,4 miljard niet zijn geëvalueerd.

31

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

4

Subsidies

4.1

Inleiding
Ook het verstrekken van subsidies is een instrument dat de rijksoverheid
kan inzetten om beleidsdoelen te realiseren. Een subsidie is volgens de
Algemene wet bestuursrecht (Awb) “... een aanspraak op financiële
middelen, anders dan als betaling voor geleverde goederen of diensten,
die door een bestuursorgaan wordt verstrekt aan burgers, bedrijven en
instellingen met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager”
(artikel 4:21 Awb).

Per 1 januari 2010 is een nieuw subsidiekader van kracht (Financiën,
2009b), dat geldt voor alle nieuwe subsidieregelingen. Per 1 januari 2012
moeten alle bestaande regelingen ook aan dit kader voldoen. Het subsidiekader bevat regels voor het financiële beheer en de verantwoording
van subsidies. Deze regels uniformeren en vereenvoudigen de relatie
tussen de subsidieverlener en de ontvanger van rijkssubsidies en moeten
misbruik tegengaan. Uitgangspunt voor het ontwerp was het streven naar
vermindering van de eisen (administratieve lasten) die door de subsidieverstrekker aan de -ontvanger worden gesteld. Het subsidiekader
beschrijft drie arrangementen, waarbij de eisen aan de aanvrager hoger
zijn naarmate het verleende bedrag hoger is.

In dit hoofdstuk komen de volgende vragen aan de orde:
•

Wat is het financieel belang van de lopende (i.e. in het Subsidieoverzicht Rijk (Financiën, 2010) opgenomen) subsidies?

•

In welke mate hebben de ministeries de afgelopen jaren onderzoek
verricht naar de effectiviteit van de subsidies en in welke mate zijn
deze onderzoeken ook in de toekomst gepland? 11

•

Welke subsidies hebben een einddatum?

•

Welke van de lopende subsidies vallen binnen het werkterrein van de
door het kabinet ingestelde heroverwegingswerkgroepen en welke
vallen hierbuiten?

11

Binnen het beperkte kader van dit onderzoek was geen tijd beschikbaar voor het analyseren van

de resultaten van deze evaluaties, noch voor het beoordelen van de kwaliteit van deze evaluaties.
Op de resultaten en de kwaliteit van de evaluaties zullen we ingaan in een vervolgonderzoek,
waarvan we de resultaten in de eerste helft van 2011 zullen publiceren.

32

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

33

De antwoorden op deze vragen kunnen voor de Tweede Kamer een
hulpmiddel zijn om te beoordelen in hoeverre subsidies in aanmerking
komen voor heroverweging. De antwoorden kunnen ministeries helpen
het beheer van hun subsidies te verbeteren, door te zorgen dat zoveel
mogelijk subsidies worden voorzien van een einddatum en door zorg te
dragen voor tijdige en goede evaluaties van subsidieregelingen en de
resultaten daarvan te benutten.

Bij ons onderzoek zijn we uitgegaan van de gegevens zoals die in het
zojuist genoemde Subsidieoverzicht Rijk, dat het Ministerie van Financiën
op 8 maart 2010 heeft gepubliceerd, zijn opgenomen. Wij hebben de
juistheid en volledigheid daarvan niet zelf gecontroleerd. De kwaliteit van
het Subsidieoverzicht Rijk 2010 hebben we dus als gegeven beschouwd.
Een enkele keer zijn we bij de bewerking van de gegevens op opmerkelijke zaken gestuit, zoals we in de toelichting op de onderzoeksaanpak
hebben beschreven, maar wegens tijdgebrek was het niet mogelijk deze
zaken verder uit te diepen. 12 Wij zullen deze bevindingen meenemen bij
ons vervolgonderzoek naar het onderwerp ‘leren van subsidie-evaluaties’
(publicatiedatum voorzien in de eerste helft van 2011).

Voordat we onze onderzoeksvragen beantwoorden, gaan wij eerst kort in
op eerder onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar het evalueren
van subsidies.

4.2

Eerder onderzoek Algemene Rekenkamer
In 1988 heeft de Algemene Rekenkamer het rapport Onderzoek naar
subsidies gepubliceerd (Algemene Rekenkamer, 1988). Dit was een
rijksbreed onderzoek. Enkele bevindingen over het evalueren van
subsidies in het onderzoek waren:
•

Er liepen in 1988 722 subsidieregelingen.

•

In 1986 werd van rijkswege aan deze regelingen f 30,15 miljard
(€ 13,68 miljard) uitgegeven.

•

Naar 142 van de 410 subsidieregelingen met een financieel belang
groter dan of gelijk aan f 1 miljoen (bijna € 454.000), was er volgens
de ministeries een evaluatieonderzoek uitgevoerd. Hiervan voldeden
er 75 aan de eisen van de Algemene Rekenkamer.13 Van 268

12

De toelichting is beschreven in een aparte bijlage bij dit rapport, gepubliceerd op onze website

www.rekenkamer.nl.
13

Deze eisen waren: het rapport bevat een probleemstelling of doelstelling en een uiteenzetting

van de onderzoeksopzet; het rapport is gebaseerd op empirisch onderzoek; het rapport heeft

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

subsidieregelingen (66%) was dus geen evaluatie beschikbaar, in
welke vorm dan ook.
•

Van de 78 subsidieregelingen die tussen 1975 en 1982 tot stand
waren gekomen, was bij achttien (23%) de verplichting opgenomen
om na een bepaalde periode de subsidie te evalueren en op basis van
de evaluatie te besluiten tot het al dan niet voortzetten van de
subsidie. Van de 99 subsidieregelingen die na 1982 tot stand waren
gekomen, was bij 51 (52%) deze verplichting opgenomen.

4.3

Financieel belang
In 2010 verstrekt de rijksoverheid volgens het Subsidieoverzicht Rijk
2010 633 verschillende subsidies, waaraan ze in dit jaar naar verwachting
circa € 6.060 miljoen zal uitgeven. In tabel 10 staat het aantal subsidies
per ministerie vermeld, en het financieel belang van deze subsidies. 14

Tabel 10. Financieel belang van subsidies per ministerie
Ministerie

Aantal

Financieel belang 2010
(in miljoenen euro’s)

BuZa

80

€ 1.444

BZK

38

€ 98

DEF

15

€ 16

EZ

54

€ 1.345

FIN

2

€ 2

JUS

37

€ 690

LNV

36

€ 118

OCW

153

€ 1.135

SZW

58

€ 95

VenW

118

€ 246

VROM/WWI

10

€ 173

VWS/JenG

32

€ 698

633

€ 6.060*

Totaal

* In het Subsidieoverzicht Rijk 2010 staan 29 subsidies waarvan het budget in 2010
onbekend is. Het uiteindelijke financieel belang voor 2010 zal dus waarschijnlijk
hoger uitvallen dan het totaalbedrag voor 2010 dat nu in het overzicht is opgenomen.
De 29 subsidies zijn afkomstig van de Ministeries van VWS (14), OCW (8), BuZa (4),
BZK (1), EZ (1) en LNV (1).

betrekking op de efficiëntie of effectiviteit van de subsidieregeling en/of de efficiëntie van de
subsidieverstrekking.
14

In de samenvattende overzichten van het Subsidieoverzicht Rijk 2010 komt het Ministerie van

Financiën uit op een totaal van 620 subsidies, waar wij 633 subsidies vermelden. Dit verschil wordt
veroorzaakt doordat het ministerie er in het Subsidieoverzicht Rijk voor gekozen heeft de veertien
subsidies die vallen onder de subsidieregeling VWS als één subsidie samen te nemen. Omdat deze
subsidies ten laste vallen van verschillende beleidsartikelen van de VWS-begroting, hebben wij
ervoor gekozen deze subsidies als afzonderlijke subsidies te behandelen.

34

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

De Ministeries van Buitenlandse Zaken (BuZa), Economische Zaken (EZ)
en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hebben de grootste
budgetten voor subsidies in 2010. Deze budgetten bedragen 65% van het
totale budget voor subsidies door de rijksoverheid in 2010.

4.4

Uitgevoerde evaluatieonderzoeken
Meer dan de helft van de subsidies van vijf jaar of ouder niet geëvalueerd
Voor een effectieve besteding van subsidiebudgetten is het van belang
om subsidies regelmatig te evalueren op doeltreffendheid. Wanneer uit
een evaluatie blijkt dat een subsidie niet effectief is, kan worden besloten
om deze aan te passen of stop te zetten. In de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) en de Awb is dan ook de verplichting opgenomen om
beleid en meer specifiek subsidies regelmatig te evalueren. 15 Om te voorkomen dat subsidies lange tijd ongeëvalueerd doorlopen heeft de Tweede
Kamer in 2003 bovendien de motie-Van As (Tweede Kamer, 2003) aangenomen. In deze motie wordt het kabinet verzocht alle subsidies en
subsidieregelingen te voorzien van een einddatum, waar dat nog niet is
gebeurd. Na deze einddatum zouden subsidieregelingen automatisch
moeten worden stopgezet, tenzij na evaluatie uitdrukkelijk wordt besloten
tot verlenging.

15

Zie voor een toelichting bijlage 6.

35

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

36

Wij hebben met het oog op de beheersing van de overheidsuitgaven
bekeken of subsidies ten minste eenmaal in de vijf jaar worden geëvalueerd op doeltreffendheid.
Uit tabel 11 blijkt dat 12% van het totale aantal subsidies (13% van het
budget in 2010) een begindatum heeft die ligt vóór 1 januari 2005. Deze
subsidies lopen op onze peildatum (1 januari 2010) langer dan vijf jaar.
Van deze subsidies blijkt meer dan de helft (7% van het totale aantal
subsidies) niet te zijn geëvalueerd.

Tabel 11. Uitgevoerde evaluaties, uitgesplitst naar begindatum
Subsidie

Aantal

Financieel belang 2010
(in miljoenen euro’s)

Begindatum voor 1-1-2005

76 (12%)

€ 795 (13%)

Wel geëvalueerd

31 (5%)

€ 356 (6%)

Niet geëvalueerd

45 (7%)

€ 439 (7%)

65 (10%)

€1.070 (18%)

Begindatum onbekend
Wel geëvalueerd

14 (2%)

€ 297 (5%)

Niet geëvalueerd

51 (8%)

€773 (13%)

Begindatum na 1-1-2005

492 (78%)

€ 4.194 (70%)

Wel geëvalueerd

77 (12%)

€ 1.124 (19%)

Niet geëvalueerd

415 (66%)

€ 3.070 (51%)

633 (100%)

€ 6.060 (100%)

Totaal

Ook blijkt uit tabel 11 dat van 10% van de lopende subsidies (met een
totaal financieel belang van 18% van het budget voor 2010) de
begindatum van de subsidie onbekend is. Een vijfde van deze subsidies
(2% van het totale aantal subsidies) is in het verleden geëvalueerd, maar
we hebben door het ontbreken van informatie over de begindatum van de
subsidies niet kunnen vaststellen of deze evaluaties binnen vijf jaar zijn
uitgevoerd.

Het overgrote deel van de subsidies (78%; in termen van financieel
belang 70%) kent een begindatum die ná 1 januari 2005 ligt. Hoewel
deze subsidies korter dan vijf jaar lopen bleek bijna een zesde al
geëvalueerd te zijn op onze peildatum 1 januari 2010.

Uit figuur 9 blijkt dat 59% van de subsidies met een begindatum voor 1
januari 2005, namelijk 45 van de 76, na vijf jaar nog niet is geëvalueerd.
In termen van financieel belang is dit € 439 miljoen, 55% van het budget
voor 2010.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

37

Verschillen tussen ministeries
Van het totale aantal subsidies gestart vóór 1 januari 2005, blijkt zoals
gezegd 59% niet te zijn geëvalueerd. De Ministeries van BZK en OCW
evalueren aanmerkelijk minder frequent dan dit gemiddelde; hier is
respectievelijk 89% en 88% niet geëvalueerd. Ook in termen van het
financieel belang is het grootste deel van de subsidies waarvan de
evaluatie niet binnen vijf jaar is uitgevoerd, afkomstig van deze
ministeries.
De Ministeries van EZ en Defensie scoren aanmerkelijk beter; hier hebben
we vastgesteld dat respectievelijk 31% en 14% van de subsidies niet
binnen vijf jaar is geëvalueerd (zie tabel 12).

De Ministeries van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) en Financiën hebben geen subsidie die gestart is vóór 1
januari 2005.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

38
Tabel 12. Niet-geëvalueerde subsidies gestart vóór 1 januari 2005 per ministerie
(aandeel in het totaal aantal subsidies gestart vóór 1 januari 2005 van het ministerie
en bedrag in miljoenen euro’s)
Ministerie

Aantal subsidies gestart voor

Financieel belang 2010 (afgerond)

1 januari 2005 nog niet
geëvalueerd
BuZa

75% (3)

€ 6

BZK

89% (8)

€ 61

DEF

14% (2)

€ 0,03

EZ

31% (4)

€ 39

FIN

-

€ 0

JUS

70%(7)

€ 40

LNV

100% (1)

€ 0,3

OCW

88% (14)

€ 274

SZW

50% (1)

€ 0,06

VenW

67% (4)

€ 8

VROM/WWI

-

€ 0

VWS/JenG

100% (1)

€ 9

59% (45)

€ 439

Totaal

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

4.5

Geplande evaluatieonderzoeken

39

Voor bijna een derde van de subsidies met verwachte looptijd van meer
dan vijf jaar nog geen evaluatie gepland
Een belangrijk onderdeel van het beheer van subsidies is het plannen van
een evaluatiedatum wanneer een subsidie naar verwachting enkele jaren
zal gaan lopen. Om na te gaan of de ministeries dat gedaan hebben,
hebben we de subsidies ingedeeld naar looptijd. Onder looptijd verstaan
we de periode tussen de begindatum van een subsidie of de meest
recente evaluatie in het verleden en de einddatum. 16
Van de subsidies heeft 51% (325) een verwachte looptijd van langer dan
vijf jaar (zie tabel 13). Voor deze subsidies hadden wij een geplande
evaluatie verwacht. In de praktijk blijkt dat voor 178 van deze 325
subsidies (55%) geen evaluatie gepland is.
Tabel 13. Geplande evaluaties, uitgesplitst naar looptijd
Subsidie

Aantal

Financieel belang 2010
(in miljoenen euro’s)

Looptijd > 5 jaar 17

325 (51%)

€ 3.564

Niet gepland

178 (28%)

€ 1.503

Wel gepland

147 (23%)

€ 2.061

299 (47%)

€ 2.251

Looptijd < 5 jaar
Niet gepland

201 (32%)

€ 948

Wel gepland

98 (15%)

€ 1.304

Looptijd onbekend*

9 (1%)

€ 244

Niet gepland

8 (1%)

€ 244

Wel gepland

1 (0,2%)

€ 0,5

633 (100%)

€ 6.060

Totaal

* Subsidies waarvan wel een eind- maar geen begindatum bekend is.

In figuur 11 wordt dit grafisch weergegeven. In termen van het financieel
belang in 2010 is dit € 1.503 miljoen, overeenkomend met 42% van het
totale subsidiebedrag van de subsidies die naar verwachting langer dan
vijf jaar zullen lopen.

16

Hierbij gaan we ervan uit dat subsidies zonder einddatum doorlopend zijn en dus langer dan vijf

jaar zullen lopen.
17

Deze categorie subsidies is nader onder te verdelen in subsidies waarvan zowel de begin- als de

einddatum bekend is, en subsidies waarvan alleen de begindatum bekend is en niet de einddatum.
Voor de eerste soort geldt dat de looptijd bekend is (87 subsidies, waarvan 51 niet gepland,
zestien te laat en twintig tijdig). Voor de tweede soort is de looptijd onbekend maar is wel vanwege
de aanwezigheid van een begindatum te bepalen of de evaluatie tijdig gepland is. Bij deze tweede
soort gaat het om 182 subsidies, waarvan 84 niet en 27 niet tijdig geplande evaluaties en 71 tijdig.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

40

Verschillen tussen ministeries
Voor 55% van de subsidies die langer lopen dan vijf jaar is zoals gezegd
geen evaluatie gepland (178 van de 325).
De Ministeries van Financiën, OCW, BZK en Verkeer en Waterstaat
(VenW) scoren aanmerkelijk hoger dan dit gemiddelde: respectievelijk
100%, 95%, 80% en 77%. Wat het financieel belang betreft is het
grootste aandeel van niet-geplande evaluaties afkomstig van het
Ministerie van OCW.
De Ministeries van Defensie, Justitie, EZ en Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) scoren met respectievelijk 0%, 7%, 18% en 19% subsidies
zonder geplande evaluaties aanmerkelijk lager dan het gemiddelde (zie
tabel 14 en figuur 12).

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Tabel 14. Subsidies met een looptijd langer dan vijf jaar zonder geplande evaluatie

41

per ministerie
Ministerie

Aandeel niet gepland (% ten opzichte

Financieel belang (in

van totaal aantal subsidies met looptijd

miljoenen euro’s)

langer dan vijf jaar) per ministerie
BuZa

59%

(27)

€

190

BZK

80%

(24)

€

72

DEF

0%

( 0)*

€

0

EZ

18%

( 7)

€

112

FIN

100%

( 2)

€

2

JUS

7%

( 2)

€

8

LNV

32%

( 8)

€

15

OCW

95%

(71)

€

893

SZW

75%

( 3)

€

19

VenW

77%

(27)

€

123

VROM/WWI

60%

( 3)

€

22

VWS/JenG

19%

( 4)

€

46

Totaal

55% (178)

€ 1.503

* Het betreft hier 0% van in totaal vijftien subsidies met een looptijd van meer dan vijf jaar.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

4.6

Einddatum

42

Een derde van de subsidies heeft geen einddatum; verbetering sinds
motie-Van As in 2003, maar nog geen volledigheid
In de eerder genoemde motie-Van As, aangenomen in 2003, heeft de
Tweede Kamer het kabinet verzocht om alle bestaande subsidies en
subsidieregelingen te voorzien van een einddatum. Wij zijn nagegaan in
hoeverre de subsidies in het Subsidieoverzicht Rijk 2010 voorzien zijn van
een einddatum.
Uit tabel 15 blijkt dat ruim een derde (38%) van de subsidies niet
voorzien is van een einddatum. Daarmee is in 2010 een bedrag gemoeid
van € 2.784 miljoen, 46% van het totale subsidiebudget in dat jaar.
Tabel 15. Subsidies in 2010 met en zonder begin- en einddatum (aantal en bedrag)
Aantal

Financieel belang (in
miljoenen euro’s)

Zowel begin- als einddatum

386

(61%)

€ 3.031

Geen begin-, wel einddatum

9

(1%)

€ 244

(50%)
(4%)

Geen begin-, geen einddatum

56

(9%)

€ 826

(14%)

Wel begin-, geen einddatum

182

(29%)

€ 1.958

(32%)

Zonder einddatum

238

(38%)

€ 2.784

(46%)

Zonder begindatum

65

(10%)

€ 1.070

(18%)

Totaal

633 (100%)

€ 6.060 (100%)

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

43

Het Ministerie van Financiën heeft in reactie op onze bevindingen
aangegeven dat voor een aantal subsidies in het Subsidieoverzicht Rijk
2010 waarvoor geen einddatum is vermeld, wel periodiek een besluit
wordt genomen over de voortzetting van de subsidie. Zo zijn er volgens
het Ministerie van Financiën subsidies waarbij jaarlijks wordt bepaald of
deze wel of niet opnieuw worden verstrekt.
Aangezien het Subsidieoverzicht Rijk 2010 deze informatie niet vermeldt,
hebben wij hiermee bij onze analyses geen rekening kunnen houden.

We constateren dat vanaf het jaar dat de motie-Van As is aangenomen,
2003, het percentage subsidies zonder einddatum duidelijk is afgenomen
(zie tabel 16). Ook ten opzichte van de bevindingen uit ons onderzoek in
1988, waaruit bleek dat de helft of meer van de subsidies geen
einddatum had, is er een verbetering zichtbaar.
Tabel 16. Subsidies zonder einddatum, naar begindatum van de subsidie (budget
2010)
Zonder einddatum
% van het totale aantal subsidies
Begindatum

Bedrag (in miljoenen euro’s)

per begindatum

<2000

84% (32)

€ 355

2000<2003

80% (20)

€ 215

2003<2004

67% (4)

€ 80

2004<2005

33% (3)

€ 7

2005<2006

49% (17)

€ 108

2006<2007

54% (37)

€ 398

2007<2008

29% (17)

€ 172

2008<2009

13% (11)

€ 187

2009<2010

15% (22)

€ 188

>2010

20% (19)

€ 248

Onbekend

86% (56)

€ 826

38% (238)

€ 2.784

Totaal

Verder is er een vrij grote groep subsidies waarvan geen begindatum
bekend is. Bij deze groep subsidies ontbreekt erg vaak, in 86% van de
gevallen, ook een einddatum. Deze subsidies waarvan niet bekend is
wanneer ze gestart zijn en wanneer ze zullen eindigen, maken 9% van
het totale aantal subsidies uit en vertegenwoordigen samen voor 2010
een budget van € 826 miljoen.

In zijn begroting 2009 (Financiën, 2008) heeft de minister van Financiën
aangegeven dat hij de uitvoering van de motie-Van As als afgerond
beschouwt. Uit de bovenstaande analyse blijkt dat desondanks ruim een
derde van de subsidies niet is voorzien van een einddatum.
Van de 238 subsidies zonder einddatum hebben er 127, dus ruim de helft,
ook nog geen geplande evaluatiedatum.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

44

Verschillen tussen ministeries
Van het totale aantal subsidies kent zoals gezegd 38% geen einddatum.
Zoals blijkt uit tabel 19 hebben de Ministeries van Financiën (100%),
Defensie (87%), Justitie (70%), BZK (63%), VWS (63%) en EZ (61%)
relatief veel subsidies zonder einddatum. Wat betreft het financieel
belang is het grootste aandeel van subsidies zonder einddatum vooral
aanwezig bij EZ en OCW (zie tabel 17 en figuur 14).
Tabel 17. Subsidies zonder einddatum (aandeel in het totaal van het ministerie) per
ministerie
Ministerie

Aandeel

Financieel belang (in miljoenen

zonder einddatum

euro’s)

BuZa

44% (35)

€ 455

BZK

63% (24)

€ 86

DEF

87% (13)

€ 16

EZ

61% (33)

€ 854

FIN

100% (2)

€ 2

JUS

70% (26)

€ 437

LNV

33% (12)

€ 48

OCW

31% (48)

€ 553

SZW

3% (2)

€ 3

VenW

15% (18)

€ 110

VROM/WWI

50% (5)

€ 33

VWS/JenG

63% (20)

€ 190

38% (238)

€ 2.784

Totaal

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

45

‘Grotere; subsidies minder vaak voorzien van een einddatum dan
‘kleinere’ subsidies
In tabel 18 hebben we de subsidies ingedeeld naar grootteklasse. We
sluiten hierbij aan bij de klassen zoals ze ook zijn gebruikt in het
Subsidieoverzicht Rijk 2010. Uit de tabel blijkt dat bij de subsidies groter
dan € 1 miljoen relatief vaak een einddatum ontbreekt.
Tabel 18. Subsidies zonder einddatum ingedeeld naar grootteklasse (budget 2010)
Zonder einddatum
Grootteklasse

% van aantal

Bedrag (in miljoenen euro’s)

€ 0 tot 1 miljoen

25% (76)

€ 23

€ 1 tot 5 miljoen

46% (59)

€ 148

€ 5 tot 10 miljoen

43% (23)

€ 181

€ 10 tot 100 miljoen

46% (52)

€ 1.508

vanaf € 100 miljoen

60% (6)

€ 924

Budget onbekend*

76% (22)

€ ?

38% (238)

€ 2.784

Totaal

* Voor deze 29 subsidies is het budget voor de gehele periode 2010-2015 onbekend
(dus niet 0). In 27 van deze 29 gevallen is ook geen totaalbudget bekend. Van de
twee resterende subsidies is wel een totaalbudget bekend, maar geen verdeling over
de jaren 2010-2015.

4.7

Cofinancieringssubsidies
Een gedeelte van de subsidies van de Nederlandse rijksoverheid wordt in
het kader van een Europees subsidieprogramma verstrekt. Hierbij
hanteert de Europese Unie het uitgangspunt dat zij niet alle kosten, maar
slechts een deel ervan financiert. De lidstaat moet dus (verplicht) een
deel van de kosten voor zijn rekening nemen. Die nationale subsidiestroom wordt ‘cofinanciering’ genoemd.
In 2010 zijn er ten laste van de Nederlandse begroting 29 van dergelijke
subsidies met een financieel belang van € 184 miljoen (3% van het totale
budget aan subsidies in 2010). Van de 29 cofinancieringssubsidies vallen
er 24 onder de verantwoordelijkheid van de minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV). Verder hebben de ministeries
van VROM, VenW, SZW, OCW en EZ elk één cofinancieringssubsidie.
Van deze subsidies zijn er 28 na 1 januari 2005 ingesteld.
Tabel 19 laat zien dat deze subsidies vaker een einddatum en een
geplande evaluatiedatum hebben dan subsidies die niet als nationale
cofinanciering verbonden zijn met een Europese subsidie.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Tabel 19. Subsidies naar wel of niet cofinanciering
Totaal aantal

46

Waarvan met

Subsidies met

Looptijd >5 jaar of

einddatum*

looptijd >5 jaar

onbekende

of onbekende

einddatum waarvoor

einddatum

evaluatie is
gepland**

4.8

Cofinanciering

29

22 (76%)

18

14 (78%)

Geen cofinanciering

604

373 (62%)

307

133 (43%)

*

Percentage is percentage van het totale aantal

**

Percentage = percentage van subsidies met looptijd >5 jaar of onbekende einddatum

Subsidies in relatie tot werkterrein heroverwegingswerkgroepen
Wij zijn nagegaan welke subsidies vallen binnen de afbakening van de
heroverwegingswerkgroepen. Daartoe hebben wij de subsidies toegedeeld
aan de afzonderlijke werkgroepen. We hebben dat gedaan op basis van
de afbakening van de opdracht aan de twintig heroverwegingswerkgroepen (Financiën, 2009c, 2009d) en de taakafbakening zoals
beschreven in de uiteindelijke rapporten. Wij zijn niet nagegaan of de
werkgroepen de subsidies die volgens ons passen binnen de opdrachtformulering ook daadwerkelijk bij hun analyse hebben gebruikt.

Uit tabel 20 blijkt dat 232 subsidies, 37% van het totale aantal van 633
subsidies, door ons niet aan de werkgroepen zijn toegedeeld. Het hiermee
gemoeide subsidiebedrag in 2010 is minstens € 1.614 miljoen, oftewel
27% van het totale subsidiebudget van € 6.060 miljoen in 2010. Het
grootste deel daarvan wordt uitgevoerd door de Ministeries van EZ, VWS
en OCW, zoals ook blijkt uit figuur 15.
Tabel 20. Subsidies die buiten de heroverwegingen blijven (budget 2010)
Ministerie

Aantal

Bedrag (in miljoenen euro’s)

BuZa

2

€ 3

BZK

12

€ 76

DEF

0

€ 0

EZ

22

€ 559

FIN

2

€ 2

JUS

3

€ 20

LNV

7

€ 9

OCW

26

€ 346

SZW

55

€ 90

V&W

89

€ 87

VROM/WWI

1

€ 26

VWS/JenG

13

€ 396

232

€ 1.614

Totaal

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

47

4.9

Bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Uitgevoerde evaluaties
•

Circa 12% van de subsidies is gestart vóór 1 januari 2005. Uitgaande
van een evaluatietermijn van minimaal eens per vijf jaar zouden ze al
eens geëvalueerd moeten zijn. Van deze subsidies is 59% niet
geëvalueerd.

•

De Ministeries van BZK en OCW evalueren veel minder dan dit
gemiddelde; hier is respectievelijk 89% en 88% niet geëvalueerd.
De Ministeries van EZ en Defensie scoren aanmerkelijk beter met
31% respectievelijk 14% niet geëvalueerde subsidies.

•

Bijna 78% van de nu lopende subsidies is na 1 januari 2005 gestart
en is dus jonger dan vijf jaar.

•

Voor 10% van alle subsidies is niet bekend hoe lang ze al lopen
doordat de begindatum onbekend is.

Geplande evaluaties
•

Voor 55% van de subsidies met een verwachte looptijd van meer dan
vijf jaar is geen evaluatie gepland.

•

Het Ministerie van OCW scoort aanmerkelijk slechter: voor 95% van
de OCW-subsidies die (waarschijnlijk) langer dan vijf jaar zullen
lopen, met een financieel belang van € 893 miljoen is geen evaluatie

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

gepland. De Ministeries van Defensie en Justitie scoren aanmerkelijk
beter: respectievelijk 0% en 7% zonder geplande evaluatie.

Einddatum
•

Ruim een derde van de subsidies in het Subsidieoverzicht Rijk 2010
heeft geen einddatum. Daarmee is dus maar deels voldaan aan de
motie-Van As, waarin werd gesteld dat alle subsidies van een
einddatum moesten worden voorzien.

•

Het gaat sinds de motie-Van As in 2003 werd aangenomen wel beter.
Het aandeel subsidies zonder einddatum is gedaald van rond de 80%
procent bij subsidies gestart vóór 2000 tot rond de 20% bij subsidies
met een begindatum na 2007.

•

Van de 238 subsidies zonder einddatum heeft ruim de helft (127) ook
geen geplande evaluatiedatum.

•

Voor 9% van het totaal aantal subsidies zijn zowel de begin- als de
einddatum onbekend. Deze subsidies vertegenwoordigen samen voor
2010 een budget van € 826 miljoen.

•

De Ministeries van Financiën en Defensie hebben relatief veel
subsidies zonder einddatum (respectievelijk 100% en 87%).
De Ministeries van SZW en VenW scoren aanmerkelijk beter
(respectievelijk 3% en 15%). In termen van het financieel belang zijn
de subsidies van het Ministerie van EZ en OCW het minst van een
einddatum voorzien.

•

De subsidies met een groter budget zijn minder vaak voorzien van
een einddatum dan de ‘kleinere’ subsidies.

Cofinancieringssubsidies
•

Slechts een gering aantal subsidies zijn cofinancieringssubsidies:
29 van de 633, met een financieel belang van € 184 miljoen.
Cofinancieringssubsidies hebben vaker een einddatum en zullen vaker
tijdig geëvalueerd worden dan de overige subsidies.

Heroverwegingswerkgroepen
•

Van het totale aantal van 633 subsidies vallen er 232 (37%) niet
binnen de taakafbakening van de werkgroepen. Het hiermee
gemoeide subsidiebedrag in 2010 is minstens € 1.614 miljoen,
27% van het totale subsidiebudget van € 6.060 miljoenin dat jaar.

•

Het grootste deel van deze € 1.614 miljoen valt onder de
verantwoordelijkheid van de Ministeries van EZ, VWS en OCW.

Aanbeveling: stel voor alle lopende subsidieregelingen en subsidies een
evaluatieplanning vast.
•

Wij bevelen de betrokken ministers aan voor alle lopende subsidie(re-

48

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

gelingen) een evaluatieplanning op te stellen en die in het eerstvolgende Subsidieoverzicht Rijk op te nemen.
•

Indien een minister van mening is dat het niet zinvol of haalbaar is
om een evaluatie van een subsidie(regeling) uit te voeren, dan zou hij
dit expliciet en met redenen omkleed in het Subsidieoverzicht Rijk op
moeten melden.

•

Het Subsidieoverzicht Rijk is volgens ons een nuttig instrument om
inzicht te geven in onder meer het aantal subsidieregelingen, het
daarmee gemoeide financiële belang en de mate waarin subsidieregelingen een einddatum hebben en geëvalueerd zijn. In 2003 heeft
het kabinet toegezegd om eens per vier jaar een subsidieoverzicht
aan de Tweede Kamer te sturen. Uit onze analyse blijkt dat ongeveer
de helft van de subsidies korter loopt dan vijf jaar. Daardoor is het
Subsidieoverzicht Rijk met de huidige frequentie snel achterhaald. Wij
bevelen de minister van Financiën aan om de frequentie van de
informatievoorziening over subsidies (in de vorm van het
Subsidieoverzicht Rijk) opnieuw vast te stellen. Dit overzicht kan ook
behulpzaam zijn bij de implementatie van het nieuwe subsidiekader.

Aanbeveling: voorzie alle subsidieregelingen en subsidies van een
einddatum
•

Wij bevelen alle betrokken ministers aan om de subsidieregelingen en
subsidies zonder einddatum waarvoor zij verantwoordelijk zijn,
conform de motie-Van As op korte termijn te voorzien van een
einddatum en deze einddatum ook in de subsidieregeling en in het
eerstvolgende Subsidieoverzicht Rijk op te nemen. Indien zij er
bewust voor kiezen geen einddatum vast te leggen, zou hiervan
expliciet en met redenen omkleed in het Subsidieoverzicht Rijk
melding gemaakt moeten worden.

49

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

5

Reactie bewindspersonen en
nawoord Algemene Rekenkamer

We hebben reacties ontvangen op ons onderzoek van de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en van de minister
van Financiën. Hieronder volgt een samenvattende weergave van deze
reacties. Een integrale weergave van de brieven is te vinden op onze
website: www.rekenkamer.nl.

5.1

Reactie staatssecretaris van BZK
De staatssecretaris van BZK heeft op 22 april 2010 gereageerd op ons
conceptrapport.
De staatssecretaris gaat in haar brief eerst in op passages in ons rapport
over twee eerdere onderzoeken die wij hebben gepubliceerd over
specifieke uitkeringen, namelijk Beleidsvrijheid en specifieke uitkeringen
(Algemene Rekenkamer, 2006) en Financiële verhoudingen tussen
bestuurslagen (Algemene Rekenkamer, 2009). In reactie op deze
passages schrijft de staatssecretaris dat zij met ons van mening is dat
een heldere, eenduidige verantwoordelijkheidsverdeling tussen de
rijksoverheid en medeoverheden één van de belangrijke succesfactoren is
voor het versterken van het decentrale beleid. Zij geeft aan dat haar
beleid in dit verband gericht is op gelijkwaardige bestuurslagen met een
eigen verantwoordelijkheid en zo min mogelijk interbestuurlijke lasten.
Bij dat doel past volgens haar de inzet van algemene middelen beter dan
het verstrekken van specifieke uitkeringen. De staatssecretaris
constateert in dit verband dat verscheidene heroverwegingsrapporten
aandacht vragen voor een heldere verantwoordelijkheidsverdeling en
minder bureaucratie.

De staatssecretaris wijst erop dat specifieke uitkeringen vaak niet
afzonderlijk worden geëvalueerd omdat de RPE 2006 zich richt op
beleidsartikelen van begrotingen en niet op de individuele instrumenten,
zoals een specifieke uitkering. Zij zegt echter graag toe in het jaarlijkse
overzicht van specifieke uitkeringen ook aandacht te zullen besteden aan
de effectiviteit van het instrument.

50

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Onze aanbeveling om jaarlijks te rapporteren over de gelden die van
rijkswege zijn uitgegeven aan specifieke uitkeringen, neemt de
staatssecretaris niet over. Zij is van mening dat dit geen meerwaarde
heeft. De staatssecretaris vindt de aard van specifieke uitkeringen te
divers en vindt de hoogte van de uitgaven ook geen bepalende factor
voor het vaststellen van de effectiviteit.

5.2

Reactie minister van Financiën
De minister van Financiën heeft op 20 april 2010 gereageerd op ons
conceptrapport.
De minister geeft om te beginnen aan dat bij een heroverweging
prioriteiten opnieuw worden bepaald en dat daarbij andere aspecten dan
effectiviteit een rol kunnen spelen – ook bij de beoordeling van belastinguitgaven en subsidies. Dat een deel van de lopende belastinguitgaven en
subsidies niet is meegenomen in de brede heroverweging is volgens hem
in dit licht goed te verklaren. De brede heroverweging had de belangrijke
taakgebieden van het kabinet als uitgangspunt en was niet gericht op een
integraal overzicht van een bepaald type instrument.
De minister gaat vervolgens afzonderlijk in op onze bevindingen over
belastinguitgaven en subsidies.

5.2.1

Belastinguitgaven

In zijn reactie op ons hoofdstuk over belastinguitgaven verwijst de
minister ons naar een binnenkort te publiceren beleidsdoorlichting van de
evaluaties van belastinguitgaven, die zich nu in de afrondende fase
bevindt. De minister schrijft dat hierin ook aandacht wordt besteed aan
het vervolgtraject van de evaluaties van individuele belastinguitgaven.
Voorts geeft hij aan dat de minister van Financiën zichzelf in 2003 heeft
gecommitteerd om de hele cyclus van de evaluatie van belastinguitgaven
binnen vijf jaar af te ronden. Dit staat zijns inziens los van bestaande
evaluatieregels die, volgens hem, niet gelden voor specifieke
instrumenten.
Verder stelt de minister dat in ons rapport sprake is van een overschatting van het aandeel niet geëvalueerde regelingen. Hij wijst erop dat
ook niet-geëvalueerde regelingen zijn geanalyseerd in de studie van de
‘Studiecommissie belastingstelsel’. 18 Daarnaast stelt hij dat wij geen

18

De minister refereert hier aan een commissie bestaande uit externe deskundigen, ambtelijke

deskundigen en medewerkers van het Centraal Planbureau, die in opdracht van de minister en
staatssecretaris van Financiën in 2009 hebben onderzocht wat er aan het Nederlandse belastingstelsel zou kunnen worden veranderd. Zie ook § 5.3.1 ‘Nawoord Algemene Rekenkamer’.

51

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

rekening hebben gehouden met belastinguitgaven die in (verplichte)
beleidsdoorlichtingen van reguliere uitgaven zijn meegenomen.

5.2.2

Subsidies

In reactie op ons onderzoek naar subsidies gaat de minister van Financiën
in op onze aanbeveling om voor alle lopende subsidieregelingen een
planning te maken en die in het Subsidieoverzicht Rijk op te nemen.
De minister geeft aan dat de verantwoordelijkheid voor evaluaties en de
planning daarvan bij de desbetreffende vakministers ligt. Op basis van de
door de ministeries aangeleverde informatie stelt de minister van
Financiën het Subsidieoverzicht Rijk op.
De minister vindt dat het in ons rapport opgeroepen beeld deels juist is,
maar dat de praktijk genuanceerder is. Subsidies die niet separaat
worden geëvalueerd worden volgens de minister namelijk soms wél in
beleidsdoorlichtingen betrokken. De minister schrijft dat hij in het eerstvolgende Subsidieoverzicht Rijk de relatie tussen evaluatie en beleidsdoorlichtingen zal meenemen. Verder vindt de minister dat het instrument
evaluatie niet altijd geschikt is voor afwegingen over subsidies en
subsidieregelingen. Die situatie is aan de orde als subsidies voortkomen
uit bestuurlijke afspraken, bijvoorbeeld met de Nederlandse Antillen, of
als er sprake is van een bijzonder maatschappelijk belang (bijvoorbeeld
de herdenking van 4 en 5 mei).

Verder merkt de minister op dat bij het opstellen van het Subsidieoverzicht Rijk de peildatum 1 januari 2010 is gehanteerd. Dit betekent
zijns inziens dat er sprake is van een momentopname. De minister geeft
aan dat planningen ook na 1 januari 2010 kunnen zijn opgesteld en
noemt als voorbeeld hiervan het Ministerie van OCW. Dit ministerie heeft
na publicatie van het Subsidieoverzicht Rijk 2010 nog een aantal
gegevens aangeleverd die volgens de minister van Financiën een
positiever beeld geven van het aantal subsidies en subsidieregelingen met
een begindatum, einddatum en evaluatiemoment. Deze gegevens heeft
de minister aan ons ter beschikking gesteld.

In reactie op onze bevinding dat niet alle subsidies zijn voorzien van een
einddatum, merkt de minister op dat ministeries bij de meeste van deze
subsidies hebben aangegeven dat het om een doorlopende subsidie gaat.
Bij deze subsidies wordt volgens de minister veelal periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks of vierjaarlijks, een besluit genomen over de voortzetting
ervan. De minister zegt toe hieraan in het eerstvolgende Subsidieoverzicht Rijk aandacht te besteden.

52

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Ook zegt de minister toe dat hij zal onderzoeken in welke vorm en in
welke mate een frequentere informatievoorziening over subsidies
mogelijk is.

5.3

Nawoord Algemene Rekenkamer

5.3.1

Algemeen

De beide bewindspersonen wijzen ons erop dat de RPE 2006 zich richt op
beleidsartikelen van begrotingen en niet op specifieke instrumenten. Voor
inzicht in de effectiviteit van beleid, ook op artikelniveau, is het echter
volgens ons nodig om het verband te kennen tussen de ingezette instrumenten en de effecten hiervan. Als er geen (recent) zicht is op de mate
waarin de ingezette instrumenten effectief zijn loopt de overheid het
risico dat niet-effectieve regelingen langdurig blijven doorlopen.

Verder willen wij met ons onderzoek de Tweede Kamer inzicht bieden in
de reikwijdte en de beperkingen van de heroverwegingsoperatie. Met
onze analyse laten we zien dat in deze operatie niet alle financiële instrumenten die het Rijk inzet in de volle breedte betrokken zijn geweest. Bij
het heroverwegen van prioriteiten in beleid is effectiviteit van instrumenten niet het enige relevante criterium, maar volgens ons wel een
minimumvoorwaarde.

5.3.2

Belastinguitgaven en specifieke uitkeringen

Wij vinden het, gezien het belang van inzicht in de effectiviteit van beleid,
een goede zaak dat de staatssecretaris van BZK onze aanbeveling ter
harte neemt om in het jaarlijkse overzicht specifieke uitkeringen ook
aandacht te besteden aan effectiviteit. Wij hopen dat de staatssecretaris
hieraan een concrete actie verbindt en zullen dit met belangstelling
blijven volgen.

De staatssecretaris geeft aan niet jaarlijks te willen rapporteren over de
gerealiseerde uitgaven van specifieke uitkeringen. Wij vinden dit een
gemiste kans, omdat hiermee de kosten van het beleid niet systematisch
ten behoeve van de Tweede Kamer in beeld worden gebracht.

De minister van Financiën wijst ons op de studie van de Studiecommissie
belastingstelsel, waarin ook enkele niet-geëvalueerde regelingen zijn
geanalyseerd. Deze studie hebben wij niet in ons onderzoek betrokken
omdat deze niet tot doel had belastinguitgaven te evalueren maar om

53

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

“een voorstudie te verrichten naar verschillende scenario’s voor een
mogelijke herziening van het Nederlandse belastingstelsel” (Ministerie
van Financiën, 2010). Dit is een ander doel dan het doel dat in ons
onderzoek centraal staat.

In reactie op de opmerking van de minister van Financiën dat wij in ons
onderzoek geen rekening zouden hebben gehouden met belastinguitgaven
die in beleidsdoorlichtingen van reguliere uitgaven zijn meegenomen,
willen wij benadrukken dat wij deze beleidsdoorlichtingen wel degelijk in
ons onderzoek hebben betrokken. Wij zijn nagegaan of belastinguitgaven
en specifieke uitkeringen in deze onderzoeken werden betrokken. Dit
bleek echter niet het geval.

5.3.3

Subsidies

Wij noteren de toezegging van de minister van Financiën om na te gaan
of een grotere frequentie van de informatievoorziening over subsidies
mogelijk is. Wij zullen concrete voorstellen op dit punt met belangstelling
volgen. Ook nemen we met instemming kennis van de toezeggingen van
de minister om het volgende Subsidieoverzicht Rijk uit te breiden met
informatie over subsidie-evaluaties die onderdeel zijn van beleidsdoorlichtingen en met informatie over doorlopende subsidies zonder einddatum (waarbij periodiek een besluit wordt genomen over de
voortzetting).

De minister geeft aan dat subsidies niet altijd separaat worden geëvalueerd. Wij wijzen erop dat in de Algemene wet bestuursrecht een
evaluatieplicht voor wettelijke subsidies is vastgelegd. Beleidsdoorlichtingen richten zich over het algemeen niet op de effectiviteit van
afzonderlijke instrumenten. Naar onze mening echter dienen
beleidsdoorlichtingen, om goed inzicht te geven in effectiviteit van beleid,
wel gestoeld te zijn op onderliggende evaluaties van instrumenten. Daar
waar die evaluaties afwezig zijn dient er daarom aandacht te worden
besteed aan de effectiviteit van de afzonderlijke instrumenten. In ons
vervolgonderzoek naar subsidies (publicatiedatum voorzien in 2011)
zullen wij nagaan wat de kwaliteit is van de uitgevoerde subsidieevaluaties, al dan niet als onderdeel van een beleidsdoorlichting.

Het is ons niet duidelijk of de minister van Financiën onze aanbeveling om
een evaluatieplanning in het Subsidieoverzicht Rijk op te nemen,
overneemt. Wij willen het belang hiervan nogmaals beklemtonen. Zo’n
overzicht zou ook de mogelijkheid bieden om per subsidie met redenen
omkleed te melden waarom een evaluatie niet kan worden uitgevoerd,

54

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

hetgeen volgens de minister het geval is bij subsidies die zijn gebaseerd
op bestuurlijke afspraken of subsidies met een bijzonder maatschappelijk
belang.

Tot slot vinden wij het spijtig dat de minister onze aanbeveling niet
overneemt om voor iedere subsidie een einddatum vast te leggen of
expliciet en met redenen omkleed in het Subsidieoverzicht Rijk aan te
geven waarom dit niet gebeurt. Wij achten dat een passende werkwijze
om uitvoering te geven aan de motie-Van As. De minister geeft aan dat
bij subsidies zonder einddatum veelal periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks of
vierjaarlijks, een besluit wordt genomen over de voortzetting ervan. Wij
vinden het belangrijk dat kennis over effectiviteit een rol speelt bij een
besluit over voorzetting.
Uit onze gegevens blijkt dat voor ruim de helft van deze subsidies zonder
einddatum nog geen (effect)evaluatie is gepland. De minister geeft aan in
het eerstvolgende Subsidieoverzicht Rijk aandacht te willen besteden aan
deze subsidies. Wij gaan ervan uit dat dit betekent dat er meer aandacht
zal komen voor de evaluatie van de subsidies zonder einddatum.

55

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Bijlage 1

Overzicht belangrijkste
conclusies en aanbevelingen

Conclusies

Aanbevelingen

Bestuurlijke reacties

Nawoord Algemene Rekenkamer

• Minister van Financiën:

• Wij laten Tweede Kamer zien dat

Heroverwegingsoperatie
• Bijna een derde van totale
budget voor belasting-

Heroverwegingen hadden

in heroverwegingsoperatie niet

uitgaven, specifieke uitke-

belangrijke taakgebieden als

alle financiële instrumenten van

ringen en subsidies (respec-

uitgangspunt, waren niet

het Rijk in de volle breedte

tievelijk € 7,8, € 1,4 en € 1,6

gericht op integraal overzicht

betrokken zijn geweest.

miljard op totaal budget van

van bepaald type instrument.

€ 33,9 miljard) is niet
betrokken in heroverwegingen.
• Minister van Financiën:

• Effectiviteit van instrumenten is

Bij heroverwegen van

niet enige relevante criterium,

prioriteiten in beleid spelen

maar volgens ons wel

ook andere aspecten dan

minimumvoorwaarde. Voortzetten

effectiviteit een rol.

van niet-effectief beleid is in geen
geval zinvol.

Aard onderzoek
• Minister van Financiën en

• Zonder (recent) zicht op mate

staatssecretaris van BZK:

waarin specifieke instrumenten

RPE 2006 richt zich op be-

effectief zijn loopt overheid risico

leidsartikelen van begro-

dat niet-effectieve regelingen

tingen, niet op specifieke

langdurig doorlopen.

instrumenten. Instrumenten

Voor wettelijke subsidies geldt

worden niet altijd separaat

bovendien periodieke evaluatie-

geëvalueerd maar in beleids-

plicht op grond van Awb.

doorlichtingen meegenomen.
• Minister van Financiën:

• Wij nemen met instemming kennis

In eerstvolgende subsidie-

van de toezegging van de

overzicht zal evaluatie in

minister.

relatie tot beleidsdoorlichtingen worden meegenomen.
Belastinguitgaven
• 40% van het totaal aantal

• Minister van Financiën:

• Deze studie is niet in onderzoek

belastinguitgaven (financieel

Ook niet geëvalueerde

betrokken omdat zij niet tot doel

belang € 4,7 miljard) is niet

regelingen zijn geanalyseerd,

had belastinguitgaven te

geëvalueerd.

namelijk door Studie-

evalueren.

commissie belastingstelsel.
• Minister van Financiën:

• Wij hebben interdepartementale

Er is geen rekening gehouden

beleidsonderzoeken wel degelijk

met belastinguitgaven die in

bestudeerd. Belastinguitgaven en

beleidsdoorlichtingen van

specifieke uitkeringen bleken

reguliere uitgaven zijn mee-

hierin niet voor te komen.

genomen. Daardoor is
aandeel niet geëvalueerde
regelingen overschat.
Specifieke uitkeringen
• 86% van specifieke uitkeringen (financieel belang

• Staatssecretaris van BZK:
Zegt toe in jaarlijks overzicht

• Wij hopen dat staatssecretaris
hieraan concrete actie zal

56

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Conclusies

Aanbevelingen

Bestuurlijke reacties

€ 7,4 mld) is niet geëvalu-

specifieke uitkeringen ook

eerd; zeven van vijftien

aandacht te zullen besteden

evaluaties bevatten

aan effectiviteit van het

informatie over effectiviteit.
• Volledig overzicht van werke-

Nawoord Algemene Rekenkamer
verbinden.

instrument.
• Rapporteer jaarlijks over

• Staatssecretaris van BZK:

• Gemiste kans; kosten van beleid

lijke uitgaven voor specifieke

gerealiseerde uitgaven van

Aard van specifieke uit-

worden nu niet systematisch voor

uitkeringen ontbreekt.

specifieke uitkeringen.

keringen is te divers voor

de Tweede Kamer in beeld

jaarlijkse rapportage over

gebracht.

uitgaven; hoogte uitgaven is
ook geen bepalende factor
bij vaststelling effectiviteit
van specifieke uitkering.
Subsidies
• 81% van lopende subsidies

• Stel frequentie van

• Minister van Financiën:

• Wij zullen concrete voorstellen op

(financieel belang € 4,3 mld)

informatievoorziening over

Onderzocht gaat worden hoe

dit punt met belangstelling

is niet geëvalueerd. 45 van

subsidies opnieuw vast.

meer frequente informatie-

volgen.

deze subsidies zijn ouder dan

Huidige Subsidieoverzicht

voorziening over subsidies te

vijf jaar (financieel belang

Rijk is te snel achterhaald.

realiseren is.

€ 0,4 mld). Van subsidies die

Nieuw overzicht moet

voor 2005 startten is 59%

inzicht geven in aantal

dus niet geëvalueerd.

lopende subsidieregelingen, daarmee gemoeid
financieel belang,
einddatum en geplande
c.q. uitgevoerde
evaluaties.

• Voor 55% van 325 subsidies

• Stel voor alle lopende

• Minister van Financiën:

• Subsidieoverzicht Rijk biedt

met verwachte looptijd van

subsidieregelingen evalu-

Instrument evaluatie is niet

mogelijkheid om per subsidie met

meer dan vijf jaar is geen

atieplanning op en neem

geschikt voor subsidies die

redenen omkleed te melden

evaluatie gepland.

deze op in eerstvolgende

zijn gebaseerd op bestuur-

waarom een evaluatie niet kan

Subsidieoverzicht Rijk.

lijke afspraken of subsidies

Meld expliciet en met

met bijzonder maatschap-

redenen omkleed indien

pelijk belang.

worden uitgevoerd.
• Onduidelijk of minister aanbeveling om evaluatieplanning in

evaluatie niet zinvol of niet

Subsidieoverzicht Rijk op te

haalbaar wordt geacht.

nemen overneemt. Wij benadrukken nogmaals belang hiervan.

• 38% van de subsidies heeft

• Voorzie subsidieregelingen

geen einddatum. Voor ruim

zonder einddatum op korte

Meeste van deze subsidies

niet overneemt. Wij vinden het

de helft hiervan is geen

termijn van einddatum en

zijn doorlopende regelingen,

belangrijk dat kennis over

evaluatie gepland. Daarmee

neem deze op in eerst-

waarbij periodiek besluit

effectiviteit een rol speelt bij de

is nog niet voldaan aan

volgende Subsidieoverzicht

wordt genomen over

periodieke besluiten over

motie-Van As uit 2003.

Rijk. Meld expliciet en met

voortzetting.

redenen omkleed indien er

• Minister van Financiën:

• In eerstvolgende Subsidie-

• Spijtig dat minister aanbeveling

voorzetting.
• Wij gaan ervan uit dat aankon-

bewust voor wordt gekozen

overzicht Rijk wordt aandacht

diging minister betekent dat er

geen einddatum vast te

besteed aan subsidies zonder

meer aandacht zal komen voor

leggen.

einddatum.

evaluatie van subsidies zonder
einddatum.

57

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Bijlage 2 Belastinguitgaven

Naam belastinguitgave

Ministerie

Financieel belang
2010 x € miljoen

Kamerstuknr. evaluatie

31492/8

58

Uitspraken over effectiviteit

Groep 1
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Verlaagd tarief energiebelasting
glastuinbouw

EZ

298

LNV

174

VROM

109

30535/11

positief

VROM

90

30535/11

positief

positief/negatief
niet geëvalueerd

Groep 2
Heffingskorting groen beleggen
Vrijstelling groen beleggen forfaitair
rendement

LNV

1

30800 XIV/74

geen effectiviteitsuitspraken

LNV

5

30800 XIV/74

geen effectiviteitsuitspraken

LNV

9

geen effectiviteitsuitspraken

LNV

3

< 5 jaar

Laag tarief OV-bussen en
huisvuilauto’s

VROM

1

31200 IXB/18

negatief

Nihiltarief OV-bussen op LPG

VROM

0

30300 IXB/32

negatief

Milieu-investeringsaftrek (MIA)

VROM

113

30535/11

positief

Vervroegde afschrijving milieuinvesteringen (VAMIL)

VROM

42

30535/11

positief

Bosbouwvrijstelling
Vrijstelling bos- en natuurterreinen
en landgoederen forfaitair rendement
Vrijstelling vergoeding bos- en
natuurbeheer
Vrijstelling overdrachtsbelasting
natuurgrond
Groep 1 & 2

FIN

34

< 5 jaar

Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto’s

VROM

-

< 5 jaar

Teruggaaf internationaal
gecombineerd vervoer

VenW

0

niet geëvalueerd

Uitbreiding bonus zuinige auto’s

VROM

5

< 5 jaar

Verlaging fiscale bijtelling (zeer)
zuinige auto’s

SZW

53

< 5 jaar

Teruggaaf taxi’s

VenW

32

30300 IXB/32

positief

Vrijstelling taxi’s

VenW

50

30300 IXB/32

positief

Vrijstelling wegenbouw

VenW

0

30300 IXB/32

Vervoer van personen (waaronder
openbaar vervoer)

VenW

664

OCW

57

32156/2

positief

Vrijstelling rechten op bepaalde
kapitaalsuitkeringen forfaitair
rendement

VROM

744

30375/2

geen effectiviteitsuitspraken

Vrijstelling overdrachtsbelasting
stedelijke herstructurering
Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld

VROM

12

< 5 jaar

VROM

310

< 5 jaar

Gedeeltelijke vrijstelling van

VROM

35

niet geëvalueerd

Nihiltarief zeer zuinige auto’s

Groep 3

Groep 4
Aftrek kosten woning
monumentenzorg

niet geëvalueerd

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Naam belastinguitgave

Ministerie

Financieel belang
2010 x € miljoen

Kamerstuknr. evaluatie

Uitspraken over effectiviteit

Kindertoeslag forfaitair rendement

FIN

25

30375/2, bijlage 10

Ouderschapsverlofkorting

SZW

90

OCW

178

30012/6

positief

Groep 8
Afdrachtvermindering speur- en
ontwikkelingswerk

EZ

692

30800 XIII/51

positief

Aftrek speur- en ontwikkelingswerk

EZ

8

30800 XIII/51

positief

EZ en
SZW

14

SZW en
OCW

369

29282/42

negatief

SZW

396

Geen kamerstuk

positief /negatief

Heffingskorting sociaal-ethisch
beleggen

BuZa

3

niet geëvalueerd

Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen
forfaitair rendement
Niet in heroverwegingswerkgroep
in te delen

BuZa

2

niet geëvalueerd

Giftenaftrek

FIN

305

32132 IXB/9

negatief

Meewerkaftrek

EZ

10

29949/56

negatief

OCW

-

32156/2

negatief

FOR, niet omgezet in lijfrente

EZ

226

29949/56

positief

Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek

EZ

337

29949/56

positief

Landbouwregeling omzetbelasting
Verlaagd tarief omzetbelasting
sierteelt

LNV

32

31727/1

positief

LNV

185

31200 XIV/157

positief

Vrijstelling rechten op
kapitaalsuitkering bij overlijden
forfaitair rendement

FIN

18

30375/2, bijlage 11

positief

inkomsten uit kamerverhuur
Groep 5
negatief
< 5 jaar

Groep 7
Aftrek voor scholingsuitgaven
(studiekosten)

Groep 9
Startersaftrek bij
arbeidsongeschiktheid

< 5 jaar

Groep 10
Afdrachtvermindering onderwijs
Verlaagd tarief omzetbelasting
Arbeidsintensieve diensten
Groep 13

Vrijstelling overdrachtsbelasting
monumenten

EZ

1.188

29949/56

positief

VenW

88

31200 XII/4

positief /negatief

Extra zelfstandigenaftrek starters

EZ

68

29949/56

positief /negatief

Heffingskorting durfkapitaal
Keuzeregime winst uit
zeescheepvaart (tonnagebelasting)

EZ

11

30300 XIII/57

positief /negatief

VenW

61

31200 XII/4

positief /negatief

Landbouwvrijstelling in de
inkomstenbelasting

LNV

285

31727/1

positief /negatief

Ouderentoeslag forfaitair rendement
Persoonsgebonden aftrekpost
durfkapitaal

FIN

105

30375/2, bijlage 10

positief /negatief

EZ

4

30300 XIII/57

positief /negatief

Zelfstandigenaftrek
Afdrachtvermindering zeevaart

EZ

44

31200 IXB/18

positief /negatief

LNV

131

31200 IXB/18

positief /negatief

Verlaagd tarief Bibliotheken (verhuur
boeken), musea en dergelijke

OCW

102

31700 VIII/147

positief /negatief

Verlaagd tarief Boeken, tijdschriften,
week- en dagbladen
Verlaagd tarief Circussen, bioscopen,
theaters en concerten

OCW

518

31700 VIII/147

positief /negatief

SZW en
OCW

130

31700 VIII/147

positief /negatief

Raffinaderijvrijstelling
Tariefdifferentiatie accijnzen
tractoren en mobiele werktuigen

59

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Naam belastinguitgave

Ministerie

Financieel belang
2010 x € miljoen

Kamerstuknr. evaluatie

Uitspraken over effectiviteit

EZ

1

31200 IXB/18

positief /negatief

VenW

177

31200 IXB/18

positief /negatief

EZ

8

30300 XIII/57

positief /negatief

VenW

133

31200 IXB/18

positief /negatief

EZ

9

29949/56

positief /negatief

VenW

3

31200 XII/4

positief /negatief

LNV

13

31727/1

geen effectiviteitsuitspraken

Vrijstelling overdrachtsbelasting
cultuurgrond

LNV

109

31727/1

geen effectiviteitsuitspraken

Faciliteiten successiewet algemeen
nut beogende instellingen

FIN

180

27789/10

geen effectiviteitsuitspraken

Heffingskorting cultureel beleggen

OCW

1

30300 XIII/57

geen effectiviteitsuitspraken

Overige vrijstellingen
Teruggaaf belasting op
personenauto's en motorrijtuigen
ambulance

FIN

2

30300 IXB/32

geen effectiviteitsuitspraken

VWS

0

30300 IXB/32

geen effectiviteitsuitspraken

Teruggaaf energiebelasting
kerkgebouwen

VROM

5

30375/2, bijlage 12

geen effectiviteitsuitspraken

Teruggaaf energiebelasting nonprofitinstellingen

VROM

15

30375/2, bijlage 12

geen effectiviteitsuitspraken

Verlaagd tarief kleine brouwerijen
Vrijstelling communautaire wateren
Vrijstelling durfkapitaal forfaitair
rendement
Vrijstelling luchtvaartuigen
Willekeurige afschrijving starters
Willekeurige afschrijving zeeschepen
Vrijstelling overdrachtsbelasting
Bureau Beheer Landbouwgronden

SZW

0

30300 XV/26

geen effectiviteitsuitspraken

OCW

1

30300 XIII/57

geen effectiviteitsuitspraken

Vrijstelling motorrijtuigen ouder dan
25 jaar

FIN

119

30800 IXB/17 en 39

geen effectiviteitsuitspraken

Vrijstelling motorrijtuigenbelasting
ambulances

VWS

2

30300 IXB/32

geen effectiviteitsuitspraken

Vrijstelling reinigingsdiensten

FIN

1

30300 IXB/32

geen effectiviteitsuitspraken

Doorschuiving stakingswinst

EZ

151

niet geëvalueerd

SZW

56

niet geëvalueerd

EZ

15

niet geëvalueerd

FIN

3

niet geëvalueerd

SZW

246

niet geëvalueerd

EZ

185

niet geëvalueerd

OCW

8

< 5 jaar

Doorschuiving aanmerkelijk
belangwinst bij aandelenfusie

FIN

39

niet geëvalueerd

Doorwerkbonus

SZW

254

< 5 jaar

Kleine ondernemersregeling

LNV

85

niet geëvalueerd

Levensloopverlofkorting
Logiesverstrekking (inclusief
kamperen)

SZW

10

< 5 jaar

EZ

225

niet geëvalueerd

Verlaagd tarief Kermissen,
attractieparken, sportwedstrijden en
-accomodaties

OCW

119

niet geëvalueerd

Voedingsmiddelen horeca

EZ

1.138

niet geëvalueerd

Vrijstelling fondswerving

FIN

123

niet geëvalueerd

Vrijstelling omzetbelasting sportclubs
Vrijstelling overdrachtsbelasting
bedrijfsoverdracht in familiesfeer
Vrijstelling overdrachtsbelasting
landinrichting

VWS

63

niet geëvalueerd

EZ

18

niet geëvalueerd

VROM

1

niet geëvalueerd

EZ

190

niet geëvalueerd

SZW

9

niet geëvalueerd

Vakantiebonnen
Vrijstelling cultureel beleggen
forfaitair rendement

Feestdagenregeling
Stakingsaftrek
Aftrek afkoopsommen
echtscheidingsuitkeringen
Arbeidskorting voor ouderen
Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in
successiewet
Digitale educatieve informatie op
fysieke dragers

Vrijstelling post
Vrijstelling spaarloon- en premie-

60

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Naam belastinguitgave

Ministerie

Financieel belang
2010 x € miljoen

Kamerstuknr. evaluatie

Uitspraken over effectiviteit

FIN

91

niet geëvalueerd

OCW

5

niet geëvalueerd

SZW

207

niet geëvalueerd

EZ

-

< 5 jaar

spaarregeling forfaitair rendement
Vrijstelling vakbonden,
werkgeversorg., politieke partijen,
kerken
Vrijstelling voorwerpen van kunst en
wetenschap forfaitair rendement
Werknemersspaarregelingen (onder
andere spaarloon)
Willekeurige afschrijving
investeringen bedrijfsmiddelen

61

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Bijlage 3 Specifieke uitkeringen

Specifieke uitkering

Ministerie

Financieel belang

Kamerstuknr.

2009 totaal

evaluatie

Uitspraken over effectiviteit

Groep 1
Klimaattaken (PIOB)

VROM

0

niet geëvalueerd

Subsidieregeling energiebesparing

WWI

375.537

niet geëvalueerd

huishoudens met lage inkomens (Tender
2005)
Tijdelijke regeling CO2-reductie

WWI

592.655

niet geëvalueerd

Tijdelijke subsidieregeling

WWI

375.000

niet geëvalueerd

VROM

10.300.000

energiebesparing voor huishoudens met
lage inkomens 2006 (TELI)
Groep 2
BIRK

evaluatie NSP en

Positief

Birk/ Evaluatie
BIRK
Bodemsanering (deels met ISV in GSB)

VROM

123.098.000

TK 30983 nr. 3

Besluit Stadseconomie GSBIII (GSB)

EZ

32.000.000

niet geëvalueerd

Positief

Investeringsbudget landelijk gebied

LNV

510.403.000

niet geëvalueerd

(ILG)
Effectgerichte maatregelen

LNV

0

niet geëvalueerd

Ontwikkeling Landschappen

LNV

792.000

niet geëvalueerd

Tijdelijke regeling bestrijding regionale

VenW

3.500.000

niet geëvalueerd

VenW

364.704

niet geëvalueerd

VenW

192.440

niet geëvalueerd

wateroverlast
Eerste Tenderregeling KRW project
Provincie Utrecht
Eerste Tenderregeling KRW project
Provincie Zeeland
Tweede Tenderregeling KRW

VenW

0

niet geëvalueerd

Tijdelijke regeling stedelijke

VenW

16.000.000

niet geëvalueerd

synergieprojecten KRW
Den Haag/Scheveningen Boulevard

VenW

0

niet geëvalueerd

Bedrijvenregeling bodem

VROM

9.858.000

niet geëvalueerd

Bestaand Rotterdams Gebied (BRG)

VROM

2.327.000

niet geëvalueerd

Programmafinanciering Externe

VROM

20.000.000

niet geëvalueerd

Sanering verkeerslawaai

VROM

21.912.000

niet geëvalueerd

Subsidieregeling Zwerfafval (als onder-

VROM

7.000.000

niet geëvalueerd

Stichting Afvalfonds

VROM

168.694.227

niet geëvalueerd

Invoeringskosten WABO

VROM

25.000.000

niet geëvalueerd

Waddenfonds

VROM

40.478.000

niet geëvalueerd

Innovatieprogramma Mooi Nederland

VROM

3700.000

niet geëvalueerd

VROM

950.000

niet geëvalueerd

VROM

950.000

niet geëvalueerd

Veiligheid

deel van het Impulsprogramma Zwerfafval)

(tenderregeling)
project investeren in het landschap:
Amstelland
project investeren in het landschap:

62

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Specifieke uitkering

Ministerie

Financieel belang

Kamerstuknr.

2009 totaal

evaluatie

Uitspraken over effectiviteit

Groende Woud
project investeren in het landschap:

VROM

950.000

niet geëvalueerd

VROM

950.000

niet geëvalueerd

VROM

15.900.000

niet geëvalueerd

VROM

10.400.000

niet geëvalueerd

VROM

20.000.000

niet geëvalueerd

Ooijpolder
project investeren in het landschap:
Binnenveld
Nota Ruimte budget project Noordelijke
IJ oevers
Nota Ruimte budget project spoorzone
Den Bosch
Nota Ruimte budget project Nijmegen
Waalfront
Nota Ruimte budget project Waterduinen VROM

0

niet geëvalueerd

VROM

8.000.000

niet geëvalueerd

VROM

0

niet geëvalueerd

VROM

0

niet geëvalueerd

VROM

72.800.000

niet geëvalueerd

Rijkscofinanciering Interreg

VROM

2.000.000

niet geëvalueerd

Projectstimulering interreg

VROM

0

niet geëvalueerd

Nieuwe sleutelprojecten (NSP)

VROM

37.000.000

Nota Ruimteproject A2 zone Eindhoven

EZ

Bijdrage hoofdvaarwegen Groningen en

Nota Ruimte budget project Maastricht
Belvedere
Stimuleringsregeling stille wegdekken
Groep 1&2
Milieudrukvermindering (huishoudelijk
afval, zwerfafval, verruimde reikwijdte)
Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit

Groep 3
TK 31089 nr. 55

positief/negatief

0

niet geëvalueerd

VenW

16.798.000

niet geëvalueerd

Brede doeluitkering Verkeer en Vervoer

VenW

2.049.718.000

niet geëvalueerd

Spoorse doorsnijdingen (1e tranche)

VenW

15.000.000

niet geëvalueerd

Taxibeleid G4

VenW

0

niet geëvalueerd

Regionale mobiliteitsfondsen

VenW

20.295.000

niet geëvalueerd

Quick wins Binnenhavens

VenW

8.000.000

niet geëvalueerd

WWI

354.504.000

Fryslân

Groep 4
ISV2

Resultaatanalyse

Positief

ISV1
Groep 5
Dagarrangementen en

OCW

0

niet geëvalueerd

OCW

0

niet geëvalueerd

OCW

120.500.000

niet geëvalueerd

OCW

275.000.000

niet geëvalueerd

OCW

257.000.000

niet geëvalueerd

OCW

0

niet geëvalueerd

Wet werk en bijstand (Inkomensdeel)

SZW

3.706.153.000

TK 29 674, nr. 13

Positief

Besluit bijstand zelfstandigen 2004

SZW

95.191.000

29544, nr. 178

positief/negatief

WSW Decentraal

SZW

2.410.542.000

TK 29 817, nr. 40

geen effectiviteitsuitspraken

combinatiefuncties
Harmonisatie financiering
peuterspeelzalen
Groep 6
Wet educatie beroepsonderwijs niet G31
Basisonderwijs materiële en personele
kosten (BO) (Wet primair onderwijs) en
SBO
Lump sum voortgezet onderwijs
materiële en personele kosten (VO)
Speciaal (voortgezet) onderwijs
materiële en personele kosten (S(V)O)
(wet expertisecentra)
Groep 9

63

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Specifieke uitkering

Ministerie

Financieel belang

Kamerstuknr.

2009 totaal

evaluatie

Uitspraken over effectiviteit

Educatie (niet-GSB/SIV)

OCW

75.200.000

niet geëvalueerd

IOAW

SZW

108.625.000

niet geëvalueerd

IOAZ

SZW

29.402.000

niet geëvalueerd

Wet werk en inkomen kunstenaars

SZW

27.900.000

niet geëvalueerd

Participatiebudget (met OCW & WWI)

SZW

1.752.240.000

niet geëvalueerd

Voorbereidingstrajecten participatie-

WWI

0

niet geëvalueerd

JenG

4.750.000

niet geëvalueerd

WWI

1.180.000

niet geëvalueerd

VWS

18.868.000

(WWIK)

budget
Pilots projecten onwillige jongeren
Groep 10
Werkgelegenheidsimpuls
Groep 11
Aanvullende curatieve SOA-bestrijding
(inclusief seksualiteitscoordinatie en

RIVM Evaluatie

Positief

Regeling Aan-

-hulpverlening)

vullende Curatieve
Soa-bestrijding

Heroïnebehandelingen (inclusief heroïne- VWS

17.728.000

niet geëvalueerd

VWS

48.876.805

niet geëvalueerd

JUS

0

niet geëvalueerd

experimenten)
Maatschappelijke opvang en
verslavingsbeleid (niet-BDU/SIV)
Groep 14
Faciliteitenbesluit opvangcentra
asielzoekers
Regeling opvang asielzoekers

JUS

400.000

niet geëvalueerd

Zorgwet VVTV

JUS

250.000

niet geëvalueerd

Afwikkeling nalatenschap oude

JUS

0

niet geëvalueerd

BZK

74.600.000

Vreemdelingenwet
Groep 15
Rampenbestrijding (BDUR)

TK 28684 nr. 99 en

geen effectiviteitsuitspraken

TK 30800B nr. 13
Bijdragen stimulering vorming

BZK

0

niet geëvalueerd

Bommenregeling

BZK

20.400.000

niet geëvalueerd

Aanpak Marokkaanse jongeren

BZK

300.000

niet geëvalueerd

Territoriale congruentie

BZK

316.000

niet geëvalueerd

Hektor

JUS

0

niet geëvalueerd

Antillianengemeenten

WWI

0

niet geëvalueerd

Vrouwenopvang (inclusief advies- en

VWS

12.147.960

niet geëvalueerd

WWI

853.835.000

30983, nr. 2

geen effectiviteitsuitspraken

16.000.000

TK 31 700 XIII nr.

Positief

veiligheidsregio’s

steunpunten huiselijk geweld)
Groep 14&15
Sociaal, integratie en veiligheid
(GSB/SIV)
Niet in heroverwegingswerkgroep in te delen
Topper

EZ

65
Regionale meld- en coördinatiecentra

OCW

17.489.000

TK 26695 nr. 15

Positief

Onderwijsachterstandenbeleid (niet-

OCW

183.000.000

diverse

positief/negatief

OCW

0

30 234, nr. 12

geen effectiviteitsuitspraken

JenG

0

evaluatie wet op de

geen effectiviteitsuitspraken

GSB-SIV)
OCW/VWS-Brede
scholen/sportaccommodaties
Rijkssubsidieregeling jeugdzorg

jeugdzorg
Rijksbijdrage bijstands- en

BZK

0

niet geëvalueerd

BZK

0

niet geëvalueerd

bestrijdingskosten
Verzameluitkering BZK

64

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Specifieke uitkering

Ministerie

Financieel belang

Kamerstuknr.

2009 totaal

evaluatie

Uitspraken over effectiviteit

Bijdrage regiogelden

EZ

0

niet geëvalueerd

EFRO-programma's

EZ

26.000.000

niet geëvalueerd

Pieken in de Delta

EZ

1.000.000

niet geëvalueerd

Subsidieregeling Aanpak Urgente

EZ

2.500.000

niet geëvalueerd

Tipp

EZ

10.000.000

niet geëvalueerd

BioScience park Leiden

EZ

3.300.000

Bedrijfslocaties

Programmagelden VSV regio's

OCW

0

Excessieve kosten Archeologie

OCW

0

Regeling brede scholen (FES-middelen

OCW

0

2007)
Leren door te experimenteren

OCW

0

Breedtesportimpuls

VWS

0

Regeling Buurt, Onderwijs en Sport

VWS

13.750.000

VWS

0

JenG

1.028.000.000

JenG

289.000.000

(‘BOS’)
Verzameluitkering VWS (thema's
topsportevenementen en Frieslab)
Doeluitkering Jeugdzorg (samenvoeging
Bureau jeugdzorg en Zorgkosten
Jeugdzorg)
Brede Doeluitkering CJG

65

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Bijlage 4 Subsidies

66

In onderstaande tabel geven we per heroverwegingswerkgroep een
overzicht van de subsidies uit het Subsidie overzicht Rijk 2010 die wij
hieraan hebben toegedeeld. Zie voor de wijze waar op dit is gebeurd de
internetbijlage “toelichting op aanpak onderzoek”. Per subsidie geven we
achtereenvolgens:

ID.nr.

•

het subsidienummer;

•

de naam van de subsidie(regeling);

•

het verantwoordelijke ministerie (of ministeries);

•

het financieel belang in 2010.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

EZ

€ 55.783.000

EZ

€ 20.088.000

EZ

€ 26.500.000

EZ

€ 1.500.000

EZ

€ 5.000.000

EZ

€ 8.111.000

EZ

€ 3.000.000

Diverse meerjarige subsidies, CCS

EZ

€ 9.000.000

Subsidie demonstratieprojecten (Biologische landbouw,

LNV

€ 554.000

Subsidie Integraal duurzame stallen en houderijsystemen

LNV

€ 21.325.000

Subsidie marktintroductie energie-innovaties

LNV

€ 27.900.000

Subsidie innovatie in de visketen

LNV

€ 1.750.000

Subsidie kwaliteit, rendement en nieuwe markten in de

LNV

-

LNV

€ 28.200.000

Voedselkwaliteitregeling, biologische productiemethode

LNV

€ 575.000

Subsidie beroepsopleiding en voorlichting biologische

LNV

€ 310.000

SOR 2010
Werkgroep 1
Subsidieregeling energie en innovatie, Energie onderzoek
76

subsidie (totaal)
Subsidie(regelingen) niet onder Kaderbesluit EZ-subsidies,

77

Stimulering Duurzame Energie productie
Subsidieregeling energie en innovatie, Duurzame warmte

840

voor bestaande woningen
Subsidieregeling energie en innovatie,Verlaging

843

electriciteitsaansluiting warmtepomphouders
Subsidieregeling energie en innovatie, Risico's dekken

1059

voor aardwarmte
Diverse meerjarige subsidies, Programma Hoge Flux

1077

Reactor
Subsidieregeling energie en innovatie, Duurzame

1082
1083

biomassaimport

Energie, Intensieve veehouderij, Melkveehouderij)
197
198
199
203
205

onderdeel Energie

(glastuinbouw)

visserij
Investeringsregeling luchtwassers (Subsidie

207
213

gecombineerde luchtwassystemen)

216

landbouw

246

Regeling stimulering duurzame visserij gebieden

LNV

€ 1.000.000

857

Investeringsregeling Energiebesparing

LNV

€ 5.004.000

Subsidie demonstratieprojecten (Biologische landbouw,

LNV

€ 146.000

LNV

€ 249.000

Energie, Intensieve veehouderij, Melkveehouderij)
861

onderdeel Biologische landbouw

862

Subsidie demonstratieprojecten (Biologische landbouw,

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

LNV

€ 78.000

VROM

€ 4.218.000

SOR 2010
Energie, Intensieve veehouderij, Melkveehouderij)
onderdeel Intensieve veehouderij
Subsidie demonstratieprojecten (Biologische landbouw,
Energie, Intensieve veehouderij, Melkveehouderij)
863

onderdeel Melkveehouderij
Subsidieregeling milieugerichte technologie;

288

Subsidieprogramma Milieu en Technologie

844

Subsidie op energieadvies voor woningeigenaren

WWI

€ 7.000.000

847

Tijdelijke regeling Isolatieglas

WWI

€ 43.000.000

Werkgroep 2
57

Subsidie voor herstel historische buitenplaatsen

LNV

€ 2.200.000

1523

Versterking Natuur en Bosbeheer

LNV

€ 600.000

1524

Netwerk veelzijdig platteland

LNV

€ 400.000

1525

Kennis en deskundigheid voor recreatie

LNV

€ 1.674.000

16

Subsidieprogramma Verkeersmaatregelen Luchtkwaliteit

VROM

€ 39.054.000

72

Doelsubsidies vakorganisaties en programmasubsidies

VROM

€ 200.000

831

Tijdelijke sloopregeling personen- en bestelauto’s

VROM

€ 25.000.000

1099

Wet bodembescherming

VROM

€ 11.000.000

508

Stichting Natuur en Milieu Green4sure en Mobiliteit

VenW

€ 79.876

922

Stichting Instituut voor Duurzame Mobiliteit

VenW

€ 500.000

Subsidieprogramma CO2-reductie personenvervoer

VenW

€ 6.240.032

VenW

€ 600.000

923

(SenterNovem Mobiliteits-management )
Gericht op verduurzaming eigen verkeer en vervoer door

924
925
930
940

organisaties (Stichting Carbon Light Mobility)
Verduurzaming eigen verkeer en vervoer door organisaties

VenW

€ 65.000

Subsidie Proeftuinen duurzame mobilitiet: Hybride en

VenW

€ 2.000.000

Subsidieprogramma VoortVarend Besparen

VenW

€ 1.085.000

Koninklijk Nederlands Vervoer Verkenning infrastructurele

VenW

€ 9.282

electrisch rijden

1148

milieueffecten

1154

Betere mobiliteit voor morgen

VenW

€ 6.000.000

1155

Stichting Hybrid Intercity Grids (Higrids)

VenW

€ 240.696

1156

Stille klimaat Coalitie

VenW

€ 348.102

1157

Stichting Natuur en Milieu

VenW

€ 27.461

1159

Energiebesparingprogramma Het Nieuwe Rijden

VenW

€ 3.191.534

1160

Stille en Zuinige Banden fase 2

VenW

€ 115.006

1165

Transport besparing

VenW

€ 2.894.122

Convenant Bodemsanering NS-percelen tussen

VenW

€ 9.075.604

1168

VenW/VROM en NS

1253

Aanjagen Duurzame industrie 50000001006

VenW

€ 500.000

1262

Commissie Regionaal Overleg Schiphol (CROS)

VenW

€ 300.000

1263

Leerstoel Geluid Universiteit Leiden

VenW

€ 60.000

VROM

€ 10.252.000
€ 5.500.000

Werkgroep 1&2
291

Subsidie Maatschappelijke Organisaties Milieu (SMOM)

Werkgroep 3
284

Subsidieregeling Innovatieketen Water (SIW)

VenW

660

Subsidieregling riolering woonboten

VenW

€ 515.000

Subsidieren van Onrendabele lijn contractsector die later

VenW

€ 29.000.000

VenW

€ 15.000.000
€ 1.741.000

in het Hoofdrailnet op gaat met het doel deze lijnen in
920

stand te houden
Besluit vaststelling Subsidieprogramma

934

Innovatieprogramma Kaderrichtlijn Water

943

Subsidieregeling Openbare Inland Terminals

VenW

1357

Innovatieprogramma Zeehavens

VenW

€ 750.000

Subsidiebesluit experimenten en kennisoverdracht wonen,

WWI

€ 6.860.000

OCW

€ 1.090.000

Regeling Subsidiebesluit experimenten en
41

kennisoverdracht wonen (Woningwet)

Werkgroep 5
Tijdelijke subsidieregeling ondersteuning
capaciteitsuitbreiding kinderopvang (BSO) (let op bedrag
650

is gereserveerd voor bezwaar en beroep)

67

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

SOR 2010
1510

Subsidieregeling kov 2008 (let op = al juridisch verplicht)

OCW

€ 1.960.000

1511

Subsidieregeling kov 2009 (let op = al juridsch verplicht)

OCW

€ 4.400.000

1512

Subsidies Boink

OCW

€ 471.320

1513

Subsisies BKK

OCW

€ 17.358.432

1514

Subsidies Netwerkbureau

OCW

€ 1.179.667

1515

Diverse onderzoeken (kwaliteitsmonitor)

OCW

€ 175.160

1516

Implementatieplan Wet GOO

OCW

€ 112.000

1517

Implementatieplan Wet GOO

OCW

€ 112.000

1518

Ondersteuning harmonisatie

OCW

€ 11.098

1519

Subsidie opleiding leidsters

OCW

€ 1.000.000

OCW

-

Werkgroep 6
Regeling screenings- en testinstrumenten
leerwegondersteunend onderwijs (LWOO) en
427

praktijkonderwijs (PrO) schooljaar 2009-2010

438

Tijdelijke stimuleringsregeling leren en werken 2007

OCW

-

449

Regeling innovatiearrangement 2006 tot en met 2009

OCW

€ 0

Regeling innovatiebox beroepsonderwijs 2006 tot en met

OCW

-

OCW

€ 78.000.000

Regeling stagebox beroepsonderwijs 2006 tot en met 2010

OCW

€ 35.000.000

Subsidieregeling Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-

OCW

€ 4.000.000

OCW

€ 410.000

OCW

€ 4.000.000

450

2009
regeling regionaal zorgbudget, subsidie regionale
verwijzingscommissies voortgezet onderwijs en rebound

456
457
460

voorzieningen.

2010
Subsidieregeling LAKS, JOB en Combo (leerling- en

464

deelnemersorganisaties)
Subsidieregeling scholing overblijfmedewerkers 2007 2010 (loopt af in schooljaar 2009 - 2010) (TSO) (in juni

467

2009 laatste verlening)

469

Tijdelijke regeling bijzondere positie ROC Flevoland

OCW

€ 2.000.000

625

Regeling Cultuurkaart voortgezet onderwijs

OCW

€ 10.800.000

Subsidieregeling afstemming onderwijsarbeidsmarkt in

OCW

€ 7.400.000

Subsidieregeling excellentieprogramma basisonderwijs

OCW

€ 1.800.000

Subsidieregeling ondersteuning Landelijke

OCW

-

Tijdelijke regeling lerarenbeurs voor scholing (zie ook 901)

OCW

€ 14.200.000

Tijdelijke regeling subsidiëring experimenten leergang

OCW

€ 7.200.000

OCW

€ 49.780.000

632
634

risicoregio’s voortgezet onderwijs 2008–2011

geschillencommissie samenwerkingsverbanden WSNS en
Landelijke geschillencommissie samenwerkingsverbanden
636
641
644

VO

vmbo-mbo2 2008–2013
Uitvoeringsregeling bestrijding voortijdig schoolverlaten en
regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig

649

schoolverlaten

675

Regeling Leonardo da Vinci-II

OCW

-

864

PO Raad (projecten)

OCW

€ 200.000

865

PK! (Projectbureau Kwaliteit)

OCW

€ 22.100.000

866

VO-Raad

OCW

€ 4.000.000

867

VO-project/innovatie

OCW

€ 3.550.000

868

Stichting Kennisnet

OCW

€ 21.847.000

Professionalisering beta en techniek (subsidie aan platform

OCW

€ 4.200.000

869

Beta en Techniek) (nr 459 HO)

872

MBO 2010

OCW

€ 3.000.000

878

Freudenthal instituut

OCW

€ 750.000

Geschillencommissie georganiseerd overleg

OCW

€ 300.000

WEC Raad : ondersteuning invoering Passend Onderwijs

OCW

€ 1.470.000

Vereniging Bijzondere Scholen (combinatiefunctie en

OCW

€ 460.000

OCW

€ 3.500.000

882
888
889

PO/VO/BVE/HO

ondersteuning Brede school)
Nederlands Jeugdinstituut --> ondersteuning

890

veiligheidsteams (1,75mln) en ZAT's (1,75mln)

68

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

OCW

€ 2.000.000
€ 6.150.000

SOR 2010
Informatiepunt Passend Onderwijs (ter bevordering
891

invoering passend onderwijs PO raad)

892

College voor examens

OCW

893

Expertisecentrum Beroepsonderwijs

OCW

895

Onderwijstijdverlenging basisonderwijs

OCW

898

Stimuleringsregeling Krachtig meesterschap

OCW

€ 5.000.000

Regeling lerarenbeurs voor scholing en zij-instroom 2009–

OCW

€ 49.800.000

OCW

€ 16.000.000

OCW

€ 22.530.000

901

€ 13.100.000

2011
Regeling voor het aanvragen van een startsubsidie of een
subsidie veldinitiatief Passend onderwijs 2009–2011
Subsidie ter bevordering implementatie heroverweging

906

passend onderwijs (doorloop van regeling met nr. 906)
Instellingssubsidies onderwijs inzake professionalisering,

988
1438

arbeidsmarkt en bedrijfsgezondheidszorg
Pre-cool onderzoek (t/m 2020)

OCW

€ 500.000

Subsidie ouderverenigingen tbv bevordering

OCW

€ 1.800.000

1440

medenzeggenschap ouders (obv amendement TK)

1441

Subsidie stichting landelijke educatie molukkers (LSEM)

OCW

€ 600.000

1442

Stichting nationaal onderwijsmuseum

OCW

€ 750.000

1443

Kernstafsubsidies pedologische instituten

OCW

€ 500.000

1444

Ontwikkeling leermiddelen VSO (via KPC)

OCW

€ 250.000

1445

Subsidie Evaluatie en advies commissie Passend onderwijs

OCW

€ 900.000

1446

Subsidie Nederlands gebaren centrum (Via-taal)

OCW

€ 500.000

1447

Subsidie om een ll volgsysteem te ontwikkelen (Cito)

OCW

€ 750.000

Subsidie ter bevordering van de kwaliteit (SBO

OCW

€ 250.000

Subsidie voor experimenten passend onderwijs

OCW

€ 1.200.000

Subsidie aanpassen lesmaterialen tbv visueel

OCW

€ 4.270.000

Tijdelijke regeling stageoffensief

OCW

€ 13.000.000

Tijdelijke subsidieregeling plusvoorzieningen overbelaste

OCW

€ 47.600.000

1448
1449
1450
1452

werkverband)

gehandicapte en dyslectische leerlingen

1453

jongeren

1455

Doorlopende leerlijn taal/rekenen

OCW

€ 430.000

1456

Experimenten maatwerktrajecten

OCW

€ 300.000

1457

Subsidie voorlichting LGF

OCW

€ 20.000

1458

Regeling intensivering Nederlandse taal en rekenen mbo

OCW

€ 58.990.000

1459

Subsidieregeling schoolmaatschappelijk werk in het mbo

OCW

€ 15.000.000

1460

Wereldstages Skills Netherlands

OCW

€ 0

1461

Coördinatie studiebezoeken

OCW

€ 15.000

1462

Duostages NL-Turkije

OCW

€ 20.000

1463

Euroguidance

OCW

€ 20.000

1464

Europass additionele projectplannen 2008

OCW

€ 40.000

1465

Europass additionele projectplannen 2009

OCW

€ 30.000

1466

Organisatie van de prijs voor het beste leerbedrijf in 2009

OCW

€ 5.000

1467

Regioplan MBO-raad

OCW

€ 9.000

1468

Reguliere Europass 2009

OCW

€ 15.000

1469

Subsidie promotie beroepsonderwijs

OCW

€ 175.000

Regeling verdiepingsslag academische opleidingsschool

OCW

€ 1.500.000

OCW

€ 5.000.000

1507

2009-2011
Tijdelijke stimuleringsregeling Leven Lang Leren in het

897
1439
1451

HBO 2009

(SZW)

Stichting service centrum scholenbouw

OCW/FIN

€ 500.000

Tijdelijke regeling opvang conjuncturele effecten in het

OCW/LNV

€ 60.740.000

mbo

Werkgroep 7
459

Regeling stimulering Bèta/techniek

OCW

€ 55.500.000

462

Subsidieregeling Huygens Scholarship Programme

OCW

€ 9.750.000

635

Subsidieregeling Libertas Noodfonds

OCW

€ 1.000.000

637

Subsidieregeling Programma Akademie-assistenten

OCW

€ 1.000.000

FES: Subsidieregeling Sirius Programma (Subsidie voor

OCW

€ 7.436.154

639

projecten in het kader van het programma Rendement en

69

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

Tijdelijke regeling subsidie experimenten open bestel

OCW

€ 10.000.000

Praktijkgericht onderzoek RAAK (Regionale Aandacht en

OCW

€ 4.230.000

SOR 2010
Excellentie)
643
885

Actie voor Kenniscirculatie)

885

RAAK-internationaal (zie ook nr. 902 en nr. 885)

887

Handicap en studie (uitvoeringskosten)

OCW

€ 840.000

Praktijkgericht onderzoek RAAK (Regionale Aandacht en

OCW

-

Nieuwe HBO-masteropleidingen

OCW

€ 10.540.000

VHTO (Landelijk expertisebureau meisjes/vrouwen in

OCW

€ 100.000
€ 2.400.000

902
904

OCW

Actie voor Kenniscirculatie)

1470

bèta/techniek)

1471

Studiekeuze 123 (SURF)

OCW

1472

Multipilots; budget hogescholen'

OCW

€ 110.000

1473

Bestuurlijk arrangement Hogeschool Zeeland

OCW

€ 2.000.000

1474

ECHO-foundation

OCW

€ 50.000

1475

Pilot werkveldsecretaris HBO Engineering

OCW

€ 0

Subsidieregeling Sirius Programma (Subsidie voor

OCW

€ 2.900.000

projecten in het kader van het programma Rendement en
1476

Excellentie): OCW-geld

1477

United Nations University

OCW

€ 860.000

1478

Interstedelijk Studentenoverleg (ISO)

OCW

€ 240.000

1479

Landelijke Studenden Vakbond (LSVb)

OCW

€ 240.000

Radboud Universiteit Nijmegen: NWIB-koepel (NWIB:

OCW

€ 1.000.000

OCW

€ 15.210.000

Nederlandse Wetenschappelijke Instituten in het
1480

Buitenland)
Stichting Nederlandse Organisatie voor Internationale

1481

Samenwering in het Hoger Onderwijs (Nuffic)

1482

Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF

OCW

€ 2.300.000

1483

Technische Universiteit Delft: Leerstoel Shell

OCW

€ 100.000

Stichting Bijzondere Leerstoel Onderwijsrecht op

OCW

€ 50.000
€ 50.000

1484

Pluriforme Grondslag

1485

Stichting Katholieke School

OCW

1486

Stichting Bijzondere Leerstoelen Onderwijsrecht

OCW

€ 50.000

1487

Universiteit Leiden: Opleiding "Islamitische theologie"

OCW

€ 470.000

Universiteit Leiden: Bijdrage onderzoekprogramma

OCW

€ 500.000

OCW

€ 250.000

St. SURF: Studiekeuzegesprekken

OCW

€ 140.000

St. Steunpunt Studerende Moeders: Subsidie voor verder

OCW

€ 50.000

OCW

€ 0

OCW

€ 180.000

OCW

€ 390.000

OCW

€ 300.000

OCW

€ 610.000

OCW

€ 610.000

OCW

€ 1.720.000

1488

ENCOMPASS
Vrije Universiteit Amsterdam: Islamitisch geestelijk

1489
1491

verzorger

ontwikkelen organisatie en opzetten noodzakelijke
1492

activiteiten
ZonMw: Project "Praktijkgericht onderzoek door

1493

hogescholen"
Universiteit Leiden: NIB NIT (NIB: Nederlandse Instituten

1494

in het Buitenland)
Universiteit Leiden : NIB NIASD (NIB: Nederlandse

1495

Instituten in het Buitenland)
Universiteit Leiden : NIB NIASD (NIB: Nederlandse

1496

Instituten in het Buitenland)
Universiteit Leiden: NIB NIHA (NIB: Nederlandse

1497

Instituten in het Buitenland)
Radboud Universiteit Nijmegen: NIB NIMAR (NIB:

1498

Nederlandse Instituten in het Buitenland)
Nationaal Agentschap Leven Lang Leren (incl Leonardo da

1499

Vinci II)

1520

FES: Investeringsagenda bèta en techniek hoger onderwijs

OCW

€ 4.475.000

1521

3TU's samenwerking: FES

OCW

€ 6.066.000

FES: Subsidieregeling Sirius Programma (Subsidie voor

OCW

-

projecten in het kader van het programma Rendement en
639a

Excellentie)

70

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

EZ

€ 21.032.000

Subsidieregeling innoveren, Innovatievouchers

EZ

€ 24.880.000

Subsidieregeling sterktes in innovatie,

EZ

€ 20.197.000

EZ

€ 17.209.000
€ 51.774.000

SOR 2010
Werkgroep 8
Subsidieregeling starten, groeien overdragen van
4
10
25

ondernemingen, Seed capital technostarters

Innovatieprogramma's (IOP's)
Subsidieregeling sterktes in innovatie, Civiele

26

vliegtuigontwikkeling

47

Subsidieregeling innoveren, Innovatieprestatieconctracten

EZ

75

Subsidieregeling innoveren, Eurostars

EZ

€ 2.440.000

88

Subsidieregeling innoveren, Innovatiekredieten

EZ

€ 26.381.000

Subsidieregeling sterktes in innovatie, Internationaal

EZ

€ 25.995.000

EZ

€ 77.227.000

EZ

€ 2.256.000

EZ

€ 2.421.000

EZ

€ 1.863.000

94

innoveren
Subsidieregeling sterktes in innovatie, prekwalificatie ESA

260

/ programma's
Bijdrage aan TNO en Grote Technologische Instituten,

735

Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
Bijdrage aan TNO en Grote Technologische Instituten,

736

MARIN
Bijdrage aan TNO en Grote Technologische Instituten,

737

Deltares

738

Bijdrage aan TNO en Grote Technologische Instituten, TNO

EZ

€ 29.435.000

744

Bijdrage aan diverse instituten, Nederland Maritiem Land

EZ

€ 264.000

Subsidieregeling innoveren, Innovatie voor

EZ

€ 750.000

EZ

€ 98.336.000

EZ

€ 70.000.000

EZ

-

Bijdrage aan TNO en Grote Technologische Instituten, ECN

EZ

€ 45.629.000

Bijdrage aan diverse instituten, Stichting Toekomstbeeld

EZ

€ 204.000

EZ

€ 25.919.000

EZ

€ 33.032.000

EZ

€ 77.606.000

1053

maatschappelijke veiligheid
Subsidieregeling sterktes in innovatie,

1054

Innovatieprogramma's (excl TI's)
Subsidieregeling sterktes in innovatie, High Tech

1055

Topprojecten (crisismaatregel)
Subsidieregeling sterktes in innovatie, Kenniswerkers

1056
1068
1072

(crisismaatregel)

der Techniek
Bijdrage aan diverse instituten, Stichting Technische

1073

Wetenschappen

1074

Bijdrage aan diverse instituten, Syntens

739-45 en
1064-

Subsidieregeling sterktes in innovatie,

1066

Innovatieprogramma's (TI's)

210
211

Subsidie praktijknetwerken veehouderijen

LNV

€ 400.000

Subsidie samenwerking bij innovatieprojecten

LNV

€ 1.016.000

LNV

€ 3.071.000

landbouwondernemingen
Subsidie innovatieprojecten melkveehouderij en intensieve

214

veehouderij

245

Regeling Kennisverspreiding en innovatie Groen Onderwijs

LNV

€ 7.188.000

257

Investering in vissersvaartuigen

LNV

€ 1.200.000

258

Collectieve acties in de visketen

LNV

€ 1.750.000

849

Kenniskringen visserij

LNV

€ 0

opzetten helpdesk als ondersteuning voor

LNV

€ 327.051

ondersteuning Visserij Innovatie Platform (VIP)

LNV

€ 100.000

Onderzoek transitie mosselsector en natuurherstel

LNV

€ 500.000

LNV

€ 40.000

850
851
852

visstandbeheercommissies (VBC’s)

Waddenzee
Rijksuniversiteit Leiden, Onderzoek naar de kunstmatige

853

voortplanting van aal.

1526

Innovatiesubsidies

LNV

€ 1.141.000

879

Expertisecentrum Nederlands (ECN) <Aandeel PO>

OCW

€ 800.000

1384

Kaderwet SZW - TNO Kwaliteit van leven

SZW

€ 164.960

1385

Kaderwet SZW - TNO Kwaliteit van leven

SZW

€ 142.452

1403

Kaderwet SZW - Interdepartementale overboeking naar

SZW

€ 4.450.000

71

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

€ 47.300.000

SOR 2010
het ministerie van OCW: TNO
661

Subsidieregeling Stichting Deltaris

VW

734

subsidie Maritiem Research Instituut Nederland (MARIN)

VW

€ 681.000

Exploitatie subsidie Nederlands Lucht- en Ruimtevaart

VW

€ 21.495.000

VW

€ 3.182.000

OCW

€ 7.200.000

1260

Laboratorium (NLR)
Investerings subsidie Nederlands Lucht- en Ruimtevaart

1261

Laboratorium (NLR)

Werkgroep 9
Tijdelijke stimuleringsregeling leren en werken voor
werkende jongeren zonder startkwalificatie,
140

(SZW)

werkzoekenden en met werkloosheid bedreigden.

Werkgroep 11
110

Subsidieregeling Stageplaatsen in de zorg

VWS

€ 33.000.000

118

Subsidieregeling Landelijk Schakelpunt (LSP)

VWS

€ 20.000.000

119

Nederlands Kanker Instituut

VWS

€ 14.785.000

Subsidieregeling opleiding tot advanced nurse practitioner

VWS

€ 21.000.000
€ 3.500.000

120

en opleiding tot physician assistant

123

Subsidieregeling vaccinatie stageplaatsen zorg

VWS

733

Regeling donatie bij leven

VWS

€ 800.000

791

Subsidieregeling Zorginnovatie

VWS

€ 23.500.000

Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Curatieve

VWS

-

VWS, EZ,

€ 9.328.000

1414

Zorg
Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur
(Wijzigingsbesluit, aanwijzen Minister van

130

OCW, LNV,
VenW,

Volksgezondheid, Welzijn en Sport als bevoegde minister)

VROM en

(BSIK)

Financiën

Werkgroep 12
697
1415

Regeling Palliatieve terminale zorg

VWS

€ 15.600.000

Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende

VWS

-

€ 32.326.000

Geneesmiddelen en Medische technologie

Werkgroep 11&12
122

Subsidieregeling TTI

VWS

124

Subsidieregeling zorgopleidingen 1e tranche

VWS

€ 720.000

125

Subsidieregeling zorgopleidingen 2e tranche

VWS

€ 120.000.000

Subsidieregeling PGO

VWS

€ 7.500.000

Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Langdurige

VWS

-

VWS

-

VWS

-

VWS

-

€ 3.600.000

126
1419

Zorg
Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Markt en

1423

Consument
Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Macro-

1424

Economische Vraagstukken en Arbeidsvoorwaardenbeleid
Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende

1437

Zorgverzekeringen

Werkgroep 13
42

Subsidie Indonesiëfaciliteit

BUZA

99

Fonds Mesofinanciering

BUZA

€ 600.000

Private Sector Investeringsprogramma (PSI) opvolger

BUZA

€ 41.432.000

Daey Ouwens Fonds

BUZA

€ 5.500.000

Matra, Goed bestuur, Kleine Plaatstelijke Activiteiten

BUZA

€ 2.000.000
€ 16.000.000

100
102

PSOM

142

programma (KPA)

143

Programma Onderzoek Milieu en Water

BUZA

144

Jonge en Vernieuwende Organisaties (onderdeel MFS)

BUZA

€ 6.500.000

145

Beleidskader Vakbondsmedefinanciering 2005-2008 (VMF)

BUZA

€ 16.345.000

Personele Samenwerking Ontwikkelingslanden (PSO)

BUZA

€ 31.700.000

PPP Gezondheid (Beleidsregels Publiek Private

BUZA

€ 8.200.000

146
147

Partnerschappen)

150

Onderzoek en Innovatie CENTRAAL

BUZA

€ 24.335.000

154

Fonds Economische Opbouw Uruzgan

BUZA

€ 1.500.000

159

Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden

BUZA

-

72

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

SOR 2010
(FMO)
160

Twinning faciliteit Suriname

BUZA

€ 3.270.000

185

Schokland Fonds (MDG3-Fonds: Investeren in gelijkheid)

BUZA

€ 12.500.000

188

Prins Clausfonds

BUZA

€ 3.403.352

295

Medefinancieringsstelsel 2007-2010 (MFS)

BUZA

€ 527.500.000

301

Subsidie Atlantische Commissie

BUZA

€ 490.000

302

Stabiliteitsfonds

BUZA

€ 28.000.000

310

MATRA Goed bestuur, politieke partijen programma

BUZA

€ 2.000.000

311

MATRA Goede bestuur, projecten programma

BUZA

€ 4.432.000

324

Cultuur en ontwikkelingssamenwerking

BUZA

€ 0

327

Gedetineerdenbegeleiding

BUZA

€ 2.000.000

330

Bijdragen aan instituten

BUZA

€ 2.265.000

331

Internationaal Cultuurbeleid

BUZA

€ 1.950.000

Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB)

BUZA

€ 5.258.000
€ 5.000.000

335

algemeen

339

Carnegiestichting

BUZA

341

Stichting Dick Scherpenzeel

BUZA

-

345

Humanitair ontmijnen

BUZA

€ 10.000.000

346

Kleine en lichte wapens

BUZA

-

678

Fonds Duurzame Biomassa Mondiaal

BUZA

€ 6.000.000

Tijdelijke subsidieregeling internationale organisaties voor

BUZA

€ 40.543

BUZA

€ 23.815.000
€ 33.800.000

680

ontwikkelingssamenwerking(SALIN)
CBI - Centrum ter Bevordering van de Import uit

687

Ontwikkelingslanden

907

Matra programma gemoderniseerd

BUZA

909

Medefinancieringsstelsel 2011-2015 (MFS II)

BUZA

€ 0

Voorlichting op het terrein van

BUZA

€ 34.425.000
€ 478.125

914

Ontwikkelingssamenwerking (via NCDO)

915

Vietnam Faciliteit

BUZA

916

Internationaal Antiterrorisme Instituut

BUZA

€ 500.000

917

Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

BUZA

€ 11.700.000

1011

Internationale manifestatie

BUZA

€ 200.000

1012

Klein-programmafonds non-oda (alle directies)

BUZA

€ 9.087.000

1013

Subsidie overig DAM

BUZA

€ 449.000

1014

PUM

BUZA

€ 10.064.000

1015

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

BUZA

€ 500.000

1016

Marktontwikkeling

BUZA

€ 32.558.000

1017

Wet- en regelgeving

BUZA

€ 4.313.000

1018

Financiele sector

BUZA

€ 6.353.000

1019

Kennis en vaardigheden

BUZA

€ 10.864.000

1020

MOL-fonds FMO

BUZA

€ 14.500.000

1021

HIV/Aids (centraal) verzekeringen

BUZA

€ 18.951.000

1022

Duurzame economische ontwikkeling

BUZA

€ 4.282.000

1023

Gemeente initiatieven

BUZA

€ 7.665.000

1024

algemene ODA-activiteiten

BUZA

€ 558.000

1025

Sport en OS

BUZA

€ 1.500.000

1026

HGIS Cultuur

BUZA

€ 3.988.000

1027

Thema: Cultuur en ontwikkeling

BUZA

€ 4.106.000

1028

Speciale activiteiten Cultuur en ontwikkeling

BUZA

€ 3.410.000

1030

POBB/VB

BUZA

€ 4.000.000

1031

Helsinki Comite

BUZA

€ 28.000

MEFMI Macroeconomic and Financial Mangement Institute

BUZA

€ 2.281.000

1032

of Eastern and Southern Africa

1033

Assistentdeskundigen programma

BUZA

€ 13.500.000

1034

Milieu centraal subsidiedeel gemengde post

BUZA

€ 30.000.000

Speciale activiteiten Biodiversiteit en bossen;klimaat

BUZA

€ 17.500.000
€ 3.500.000

1035

energie

1036

Thema: integraal waterbeheer (gemengde post)

BUZA

1037

Drinkwater en sanitaire voorzieningen (gemengde post)

BUZA

€ 4.500.000

1038

Spec activiteiten: Vrouwen en ontwikkeling

BUZA

€ 25.000.000

1039

Mensenrechtenfonds

BUZA

€ 20.258.000

73

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

SOR 2010
1040

Wederopbouw (centraal)

BUZA

€ 4.000.000

1041

Noodhulp (centraal)

BUZA

€ 25.000.000

1042

Noodhulp niet DAC landen

BUZA

€ 1.000.000

1043

Goed Bestuur (Centraal

BUZA

€ 2.500.000

1044

NIMD Netherlands Institute for Multiparty Democracy

BUZA

€ 9.200.000

1045

Internationale onderwijsinstituten

BUZA

€ 26.939.000

1046

internationale onderwijsprogramma

BUZA

€ 135.050.000

1047

Thema Vrouwen en ontwikkeling

BUZA

€ 25.000.000

1049

SNV-programma

BUZA

€ 76.500.000

1050

Bijdragen aan instituten

BUZA

€ 2.560.000

299

Clingendael

BUZA, DEF

€ 2.820.000
€ 2.302.000

Werkgroep 14
Diverse meerjarige subsidies, Programma Uitzending

BuZa, EZ,

1076

Managers

VROM, LNV

402

International Organisation for Migration (IOM)

JUS

€ 6.955.000

423

Vereniging Vluchtelingenwerk Nederland

JUS

€ 5.700.000

351

Stichting Impact

BZK

€ 467.000

352

Stichting Maatschappij en Politie

BZK

€ 60.000

354

Stichting Nationaal Brandweer Documentatiecentrum

BZK

€ 6.000

355

Stichting Nationaal Brandweermuseum

BZK

€ 245.000

Werkgroe
p 15

357
605

Stichting Nationale Collectie Bescherming Bevolking

BZK

€ 30.000

Regeling subsidie onderzoeksprogramma Politie en

BZK

€ 2.268.901
€ 1.850.000

Wetenschap

611

Subsidieregeling voor het Rode Kruis (2008)

BZK

615

Tijdelijke subsidieregeling veilige publieke taak

BZK

€ 500.000

Tijdelijke subsidieregeling voorkomen en tegengaan van

BZK

€ 6.000.000

BZK

€ 217.000

616
701

polarisatie en radicalisering
Stichting studieverzameling Het Nederlands Politie
Museum

385

Subsidie Particuliere Justitiele Jeugdinrichtingen

JUS

€ 131.352.000

386

Subsidie Particuliere TBS -inrichtingen

JUS

€ 236.603.000

387

Reclasseringsorganisaties

JUS

€ 191.300.000

389

Slachtofferhulp Nederland

JUS

€ 12.100.000

391

Halt Bureau's /Wet Justitiesubsidies

JUS

€ 12.572.000

393

Academie voor Wetgeving

JUS

€ 1.450.000

403

Juridisch Loket, Europees Consumenten Centrum (ECC)

JUS

€ 157.000

Leerstoelen Universiteit Maastricht 'Wetgeving en

JUS

€ 52.000

404

Wetgevingskwaliteit' en 'Europees bestuursrecht'

405

Meldpunt Kinderporno op internet

JUS

€ 122.000

407

Nederlands Juristencomite voor de mensenrechten (NJCM)

JUS

€ 35.000

411

Stichting aanpak voertuigcriminaliteit (Avc)

JUS

€ 70.000

Stichting de Ombudsman voor het Expertisecentrum

JUS

€ 371.000

413

Internationale Kinderontvoering

415

Stichting Geschillencommissie Consumentenzaken

JUS

€ 1.307.000

416

Stichting Maatschappij, veiligheid en politie

JUS

€ 63.000

417

Stichting Magenta (Meldpunt Discriminatie Internet)

JUS

€ 74.000

419

Stichting Movisie (in het kader van huiselijk geweld)

JUS

€ 300.000

Stichting tegen de vrouwenhandel (Comensha -

JUS

€ 454.000

Vereniging 'Artikel 1'

JUS

€ 1.029.000

Subsidie regeling ter stimulering van de ontwikkeling van

JUS

€ 7.000.000

JUS

€ 7.100.000

420
421
603

Coördinatiecentrum mensenhandel)

uitstapprogramma’s voor prostituees
Besluit bekendmaking subsidiekader programma

618

Cameratoezicht in Openbaar Vervoer (CTOV)

772

Academie voor Overheidsjuristen

JUS

€ 703.000

774

Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR)

JUS

€ 832.000

775

Bonded Labour in Nederland (BLinN)

JUS

€ 25.000

776

Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CVV)

JUS

€ 1.200.000

777

DOOR, Exodus Nederland, Moria en de Ontmoeting (DEMO)

JUS

€ 6.800.000

74

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

SOR 2010
778

Vrijwilligerssubsidies

JUS

€ 1.750.000

779

Stichting Epafras

JUS

€ 108.000

1004

Gerechtsgriffiers/ tuchtrecht NOVA

JUS

€ 802.000

projectsubsidies Directie Justitieel Jeugdbeleid artikel

JUS

€ 40.363.000

1005

14.2.5 /Wet Justitiesubsidies

1006

Bijdrage Stichting Nationaal Gevangenismuseum

JUS

€ 633.000

1007

Bijdrage Expertisecentrum Forensische Psychiatrie

JUS

€ 545.000

353

Stichting Meld Misdaad Anoniem

JUS, BZK

€ 352.000

BZK

€ 40.000

BZK

-

Werkgroep 18
609
612

Subsidieregeling Nicis Institute (voorm. Kenniscentrum
Grote Steden)
Tijdelijke subsidieregeling innovatie openbaar bestuur
2006.

614

Tijdelijke subsidieregeling LSA

BZK

€ 229.770

1089

Actieprogramma Lokaal Bestuur

BZK

€ 1.000.000

1092

Scholing en vorming gemeenteraadsleden

BZK

€ 400.000

1093

Subsidie Vereniging van Gemeentesecretarissen

BZK

€ 198.000

Werkgroep 19
359

A&O fonds

BZK

€ 3.350.000

360

Subsidieregeling Stichting CAOP

BZK

€ 100.803

Regeling subsidiëring Stichting VSO (Stichting Verbond

BZK

€ 400.000

606

Sectorwerkgevers Overheid)

610

Subsidieregeling CAOP

BZK

€ 2.140.000

1008

Ontwikkeling rijksbreed bedrijfsvoeringsbeleid

BZK

€ 63.000

1009

Ontwikkeling en het gebruik van scenariomodellen

BZK

€ 63.000

1084

EIPA

BZK

€ 198.644

1087

IPSE Studies (TU Delft)

BZK

€ 200.000

1091

Programma subsidie niet-overheid (diversiteit)

BZK

€ 400.000

1094

Stichting Verdeling Overheidsbijdrage

BZK

€ 1.603.846

DEF

€ 25.000

Werkgroep 20
Nationaal Comité Herdenkingen Capitulaties 1945
363

Wageningen (Voorheen: Comité 4/5 mei)

364

Defensie Vrouwennetwerk

DEF

€ 14.000

367

Leerstoel Universiteit (GU) te Amsterdam

DEF

€ 77.000

369

Multicultureel Netwerk Defensie

DEF

€ 10.000

370

Nederlandse Reservisten Federatie Krijgsmacht

DEF

€ 21.000

371

Oud strijders en ex-militairen Suriname

DEF

€ 6.000

372

Stichting Het Militair Historisch Museum

DEF

€ 7.980.000

373

Stichting Homosexualiteit en Krijgsmacht

DEF

€ 10.000

374

Stichting Nationaal Katholiek Thuisfront

DEF

€ 10.000

375

Stichting Nationale taptoe

DEF

€ 173.000

376

Stichting Protestants Interkerkelijk Thuisfront

DEF

€ 15.000

377

Stichting Veteranen Instituut

DEF

€ 4.810.000

378

Stichting Veteranen Platform

DEF

€ 158.000

379

Zeekadettenkorps Nederland

DEF

€ 20.000

689

Stichting Nederlandse Veteranendag

DEF

€ 2.455.000
€ 2.500.000

Niet toegedeeld aan een werkgroep
161

Europafonds

BUZA

298

Internationaal strafhof

BUZA

-

BZK

€ 1.587.737

607

Tijdelijke subsidie regeling IPP (IPP: het Instituut voor
Publiek en Politiek)

608

Subsidieregeling Kenniscentrum Europa decentraal

BZK

€ 426.288

613

Tijdelijke subsidieregeling IUCN NL ten behoeve van DCNA

BZK

€ 1.025.000

Regeling subsidiëring Oorlogsgravenstichting

BZK

€ 2.579.850

Stichting Koninklijk Paleis (Amsterdam ten behoeve van

BZK

€ 184.000
€ 14.672.000

676
702

Publieksfunctie)

947

Subsidiëring van politieke partijen (WSPP)

BZK

1085

Antilliaanse Medefinancierings Organisatie

BZK

€ 9.500.000

1088

Stichting Ontwikkeling Nederlandse Antillen

BZK

€ 45.100.000

1090

Comite 4/5 mei

BZK

€ 119.000

1095

Stimuleringsregeling VPT

BZK

€ 1.000.000

75

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*
€ 150.000

SOR 2010
1097

Project OV-contactfunctionaris

BZK

1098

Kennis-expertisecentrum VPT

BZK

€ 105.000

EZ

€ 45.000.000

EZ

€ 20.000.000

EZ

€ 21.903.000

EZ

€ 32.034.000

EZ

€ 9.000.000

Subsidieregeling sterktes in de regio, Pieken in de Delta

EZ

€ 54.428.000

Subsidieregeling sterktes in innovatie, Innovatieve

EZ

€ 23.776.000

EZ

€ 14.244.000

EZ

€ 8.900.000

EZ

€ 13.800.000

EZ

€ 1.358.000

EZ

€ 18.500.000

EZ

€ 8.970.000

EZ

€ 4.766.000

EZ

€ 9.065.000

EZ

€ 460.000

EZ

€ 694.000

EZ

€ 56.000.000

EZ

€ 8.138.000

EZ

€ 16.839.000

EZ

€ 189.129.000

EZ

€ 2.000.000

FIN

€ 390.000

FIN, OCW

€ 1.187.000

Subsidieregeling starten, groeien overdragen van
9

ondernemingen, Borgstelling MKB (garantie)
Subsidieregeling starten, groeien overdragen van

21

ondernemingen, Groeifaciliteit (garantie)
Subsidieregeling sterktes in de regio, Besluit subsidies

27

regionale investeringsprojecten
Subsidie(regelingen) niet onder Kaderbesluit EZ-subsidies,

28

EFRO (co-financiering)
Subsidieregeling starten, groeien overdragen van
ondernemingen, Borgstelling Scheepsnieuwbouw

45
49
80

(garantie)

zeescheepsbouw
Subsidieregeling starten, groeien overdragen van

95

ondernemingen, Beroepsonderwijs in Bedrijf
Subsidieregeling internationaal ondernemen,

96

Prepare2Start
Subsidieregeling starten, groeien overdragen van

105

ondernemingen, Veiligheid Kleine Bedrijven
Bijdrage aan diverse instituten, Nederlands Normalisatie

485

Instituut
Subsidieregeling internationaal excelleren,

677

Subsidieregeling Opkomende markten
Subsidieregeling internationaal excelleren, 2Getthere (incl.

727

2xplore)
Bijdrage aan diverse instituten, bijdrage aan EIM,
Kenniscentrum MVO, Ondernemersklankbord FP,
Kennisprogramma stedelijke economie, NCSI

746

en KW I
Bijdrage aan diverse instituten. Regionale

751

Ontwikkelingsmaatschappijen
Diverse meerjarige subsidies, Vereniging Nederland

752

Distributieland
Diverse meerjarige subsidies, ICT & MKB (ICT Event,

754

Broos van Erp)
Subsidieregeling starten, groeien overdragen van
ondernemingen, Garantie Ondernemingsfinanciering (incl.

1051

Cure) (garantie) (crisismaatregel)
Subsidieregeling starten, groeien overdragen van

1052

ondernemingen, Centres of Entrepreneurship
Bijdrage aan diverse instituten, Nederlands Bureau voor

1071

Toerisme & Congressen
Bijdrage aan diverse instituten, Centraal Bureau voor de

1075

Statistiek
Diverse meerjarige subsidies, Programma Digivaardig &

1078

Digibewust
Subsidie aan de stichting SOPO ten behoeve van het

1006

College Deskundigheid Financiële Dienstverlening (CDFD)

1005

Subsidie aan het Geld- en Bankmuseum

194

Tijdelijke subsidieregeling gesloten jeugdzorg 2009-2010

JG

€ 182.000.000

656

Subsidieregeling schippersinternaten

JG

€ 24.000.000

53

Subsidie bewindvoerders schuldsanering

JUS

€ 18.580.000

406

Nationaal Platform Personenschade

JUS

€ 534.000

412

Stichting Adoptievoorzieningen

JUS

€ 480.000

212

Jonge landbouwers (Bedrijfsmodernisering)

LNV

€ 4.000.000

253

Bedrijfsadvies over randvoorwaarden GLB

LNV

€ 350.000

854

Landelijke inspectiedienst dieren (LID)

LNV

€ 300.000

855

Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)

LNV

€ 200.000

en DNB

76

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

LNV

€ 618.750

SOR 2010
Projecten gezelschapsdieren (onder andere Landelijk
856

InformatieCentrum Gezelschapsdieren)

858

Compensatie voor elektronische merken

LNV

€ 2.000.000

859

Compensatie voor kosten I&R centrale databank

LNV

€ 1.500.000

Nederlands Fonds voor de Letteren (fusie Fonds voor de

OCW

€ 8.853.300

OCW

€ 20.745.187

14

Letteren en NLPVF)
Fonds voor beeldende kunstenaars, vormgevers,

58
263

beoefenaars van de bouwkunst en bemiddelaars
Subsidieregeling Emancipatie

OCW

€ 8.000.000

Kaderregeling subsidiering projecten ten behoeve van

OCW

€ 157.480.000

435

onderzoek en wetenschap

463

Subsidieregeling KANS

OCW

€ 0

468

Subsidieregeling stichting AAP

OCW

€ 1.000.000

Subsidieregeling programma leesbevordering 2008–2011

OCW

€ 300.000

Europees Platform - internationaal in het onderwijs

OCW

€ 850.000

638
884

aandeel VO

894

Stichting Servicecentrum Scholenbouw

OCW

€ 250.000

959

Mondriaan Stichting

OCW

€ 16.294.764

974

Fonds voor Cultuur participatie

OCW

€ 15.758.964

983

Nederlands Filmfonds

OCW

€ 31.762.268

Diverse subsidies van het Nederlands fonds voor de

OCW

€ 54.900.000

984

Podiumkunsten

990

Stimuleringsfonds voor Architectuur

OCW

€ 3.391.340

1454

IDW subsidie

OCW

€ 540.000

1490

VNO-NCW: Leerstoel nieuw ondernemerschap

OCW

€ 40.000

1500

Neth-ER Brussel

OCW

€ 480.000

Bilaterale subsidieprogramma's internationale

OCW

€ 260.000

1501

samenwerking € 257.800 per jaar (2010 t/m 2014)

1502

Frans-NL Academie

OCW

€ 110.000

1503

Duitsland Instituut Amsterdam (DIA)

OCW

€ 800.000

1504

Fulbright Beurzen

OCW

€ 430.000

1505

SICA (EU CCP) (HGIS)

OCW

€ 100.000

1506

Stichting Ons Erfdeel

OCW

€ 210.000

Tijdelijke regeling "Aanvulling Eigen Inkomsten Culturele

OCW

€ 10.000.000

1508
1509

Instellingen"
Innovatieregeling

OCW

€ 3.000.000

OCW, EZ

€ 9.998.000

Subsidieregeling kwaliteit arbeidsverhoudingen

SZW

€ 521.000

Tijdelijke subsidieregeling raakvlak onderwijs en

SZW

€ 700.000

SZW

€ 0

Kaderregeling Technocentra 2006 tot en met 2010 (Wet
7
70
92

Fonds economische structuurversterking)

arbeidsmarkt
Tijdelijke Subsidieregeling beëindiging subsidiëring

136
138
705

schoonmaakdiensten particulieren 2007
Tijdelijke subsidieregeling stagejobcoach

SZW

€ 4.000.000

Subsidieregeling scholing jonggehandicapten met ernstige

SZW

€ 15.800.000

SZW

€ 280.000

SZW

€ 41.000.000

Regeling Wajong advies vouchers

SZW

€ 2.500.000

Kaderwet SZW - Nederlands Centrum voor sociale

SZW

€ 69.010

scholingsbelemmeringen
Tijdelijke subsidieregeling Europees jaar van de bestrijding

1000

van armoede en sociale uitsluiting
Tijdelijke subsidieregeling omscholing werknemers bij

1001
1003

dreigende werkloosheid

1358

innovatie

1359

Kaderwet SZW - CPB-programma Globalisering

SZW

€ 40.000

1360

Kaderwet SZW - Expertisecentrum Leeftijd

SZW

€ 185.440

1361

Kaderwet SZW - Stichting Scharlaken Koord

SZW

€ 399.610

1362

Kaderwet SZW - Stichting Pensioenkijker

SZW

€ 200.000

1363

Kaderwet SZW - Kleur in de Zorg

SZW

€ 324.395

1364

Kaderwet SZW - Stichting Blik op werk

SZW

€ 150.000

1365

Kaderwet SZW - Nederlands Centrum voor Beroepsziekten

SZW

€ 929.000

1366

Kaderwet SZW - Stichting Beheer Certificatie van

SZW

€ 85.000

77

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

Kaderwet SZW - Actieplan Arbeidsveiligheid

SZW

€ 3.800.000

Kaderwet SZW - Stoffen / Leidraad inhaleerbare

SZW

€ 175.000

SZW

€ 100.000

SOR 2010
Deskundigen
1367
1368

allergenen op de werkplek
Kaderwet SZW - Stoffenmanager / Informatie,

1369

ontwikkeling instrumenten

1370

Kaderwet SZW - Nanotechnologie / kennisontwikkeling

SZW

€ 400.000

1371

Kaderwet SZW - Steunpunt RIE - Naleving RIE-verplichting

SZW

€ 300.000

1372

Kaderwet SZW - Sociaal Economische Raad

SZW

€ 140.040

1373

Kaderwet SZW - Stichting Consument en veiligheid

SZW

€ 1.000.000

1374

Kaderwet SZW - Stichting Werken onder overdruk

SZW

€ 38.638

1375

Kaderwet SZW - Nationaal Hepatitis Centrum

SZW

€ 12.500

1376

Kaderwet SZW - Universiteit van Amsterdam, AMC

SZW

€ 59.935

1377

Kaderwet SZW - Stichting Preventie Project Management

SZW

€ 46.800

1378

Kaderwet SZW - Stichting Preventie Project Management

SZW

€ 140.000

Kaderwet SZW - Stichting Certificering Vuurwerk en

SZW

€ 33.600

SZW

€ 32.400

SZW

€ 100.000

SZW

€ 21.978

SZW

€ 82.398

Kaderwet SZW - Stichting van de Arbeid

SZW

€ 2.453.693

Kaderwet SZW - Stichting Ondersteuning Taskforce

SZW

€ 75.000

SZW

€ 60.680

1379

Explosieven
Kaderwet SZW - Stichting Gezondheidszorg Agrarische

1380

sectoren
Kaderwet SZW - Stichting Arbeidsmarkt en Opleiding in de

1381

Metalektro
Kaderwet SZW - Stichting Beheer Certificatie van

1382

Deskundigen
Kaderwet SZW - Stichting Beheer Certificatie van

1383
1386
1387

Deskundigen

handicap en samenleving TFHS
Kaderwet SZW - Nederlandse Vereniging voor

1388

Verzekeringsgeneeskunde NVVG

1389

Kaderwet SZW - Stichting Springfilm

SZW

€ 50.000

1390

Kaderwet SZW - CrossOver

SZW

€ 1.500.000

1391

Kaderwet SZW - Gemeente Hengelo

SZW

€ 250.000

1392

Kaderwet SZW - Stichting Vrouw in zaken

SZW

€ 60.000

1393

Kaderwet SZW - Vereniging van Nederlandse Gemeente

SZW

€ 3.000.000

1394

Kaderwet SZW - Divosa (Pilots Wsw)

SZW

€ 3.686.743

1395

Kaderwet SZW - Divosa

SZW

€ 407.226

1397

Kaderwet SZW - Kenniscentrum Handel

SZW

€ 444.285

1398

Kaderwet SZW - Vluchtelingenwerk Nederland

SZW

€ 1.000.000

Kaderwet SZW - Vereniging van Stichtingen Leergeld in

SZW

€ 270.000

1399

Nederland

1400

Kaderwet SZW - Kenniscentrum Crossover

SZW

€ 1.500.000

1401

Kaderwet SZW - Calibris

SZW

€ 174.481

1402

Kaderwet SZW - Stichting Blik op werk

SZW

€ 125.871

Kaderwet SZW - Interdepartementale overboeking naar

SZW

€ 300.000

SZW

€ 454.000

SZW

€ 400.000

SZW

€ 200.000

SZW

€ 100.000

het ministerie van LNV: College toelating
1404

bestrijdingsmiddelen
Kaderwet SZW - Interdepartementale overboeking naar

1405

het ministerie van VWS: Gezondheidsraad
Kaderwet SZW - Interdepartementale overboeking naar

1406

het ministerie van VWS: Gezondheidsraad
Kaderwet SZW - Interdepartementale overboeking naar

1407

het ministerie van VWS: Gezondheidsraad
Kaderwet SZW - Interdepartementale overboeking naar

1408

het ministerie van VROM:

71

Bijdrageregeling opgeviste explosieven

VW

€ 45.378

79

Tijdelijke subsidieregeling maritieme innovatie (SMI)

VW

€ 1.363.000

Tijdelijke subsidieregeling innovatie binnenvaart (SIB)

VW

€ 1.374.000

Subsidie Stichting Prosea Marine Education Marine

VW

€ 83.000

86

Awareness Programma voor Nederlandse Zeevaartscholen
270

2007-2011

78

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*
€ 4.315.000

SOR 2010
280

Subsidieregeling Veilig Verkeer Nederland

VW

282

Bijdrage aan de campagne Nederland is logistiek

VW

€ 0

Overeenkomst tot wijziging van de overeenkomst inzake

VW

€ 6.417.000

de uitplaatsing van de uitvoering van de vorderingen en
283

herkeuringen aan het CBR

503

Vereniging Fietsersbond

VW

€ 648.000

557

Subsidieregeling SWOV

VW

€ 4.440.074

Subsidieregeling Vereniging Koninklijke Schuttevaer (KSV)

VW

€ 30.000

Team Alert

VW

€ 140.000

Tijdelijke subsidieregeling Stichting Nederland Maritiem

VW

€ 671.000

RDW ontwikkelen nieuw rijbewijs 2005-2008

VW

€ 1.900.000

Tijdelijke Subsidieregeling Expertise- en Innovatie

VW

€ 475.000

558
561
563
932

2007 - 2010

Land (NML) 2006-2009

935

Centrum Binnenvaart (EICB)

938

Tijdelijke subsidieregeling opleiding ERTMS

VW

€ 100.000

939

Tijdelijke subsidieregeling upgrade ERTMS locomotieven

VW

€ 762.567

Tijdelijke regeling subsidiëring Vereniging van Oud

VW

€ 100.000

945

Medewerkers van de Rijkswaterstaat 2010

1100

Kadastrale bijdrage

VW

€ 1.543.000

1101

Nationaal Comite UNESCO

VW

€ 72.000

1102

Programma op weg naar een gezonde zee

VW

€ 11.000

1103

Promotieonderzoek Brabantse Delta

VW

€ 0

1104

Promotieonderzoek DHV

VW

€ 27.500

1105

Promotieonderzoek Universiteit van Utrecht

VW

€ 19.068

1106

Van Iersel drainage

VW

€ 0

1107

Watermozaiek

VW

€ 60.000

1109

Leerstoel Technische Universiteit Delft

VW

€ 24.500

1112

Project SAFESPOT

VW

€ 138.322

1113

Vereniging Fietsterbond

VW

€ 3.000

1114

Vereniging Fietsersbond 5000001028

VW

€ 120.000

1115

ANWB NVVC

VW

€ 15.000

1116

RDW

VW

€ 24.347

1117

Connekt dode Hoek detectie sign systemen

VW

€ 339.240

1118

Team Alert

VW

€ 46.698

1119

Team Alert

VW

€ 0

1120

Team Alert

VW

€ 0

1121

Nationale scholenactie Ga voor Gezond 2009

VW

€ 50.000

1122

VU Amsterdam

VW

€ 286.000

1123

ARRIVA OV

VW

€ 270.209

1124

NS reizigers

VW

€ 9.879.457

1125

NS Reizigers Subsidieren van Onrendabele lijn

VW

€ 619.651

1126

Tijdelijke subsidieregeling internet in de trein

VW

€ 10.937.294

1127

NS Reizigers Aanbod exstudenten gratis OV

VW

€ 8.445.961

1128

TNO pilot Electrisch fiets woon-en werk verkeer

VW

€ 64.000

1129

TU Delft Superbus

VW

€ 750.000

Stichting OPC Inrichting en kenisbevordering van regionale

VW

€ 20.000

1134

consumenteninspraak

1135

Stichting OPC

VW

€ 300.000

1136

KETENMOB 2002

VW

€ 461.292

1137

CNV Mobiliteit en arbeidsvoorwaarden

VW

€ 645.771

1138

Stichting Nederland Bereikbaar

VW

€ 40.000

1141

LOAZ

VW

€ 20.000

1142

ROVER Vereniging Reizigers Openbaar Vervoer

VW

€ 180.000

1143

ROVER beleidsmedewerker 2010-2012

VW

€ 80.000

1145

Pilots OV-chipkaart in de Regiotax Gelderland/Overijssel

VW

€ 154.176

1146

Pilots OV-chipkaart in de Regiotax Gelderland/Overijssel

VW

€ 131.275

1147

Koninklijk Nederlands Vervoer

VW

€ 63.137

1150

Geschillen commissies voor taxivervoer

VW

€ 20.097

1151

Geschillen commissies voor taxivervoer

VW

€ 348.427

1153

VERN ST

VW

€ 200.000

79

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

VW

€ 37.350

VW

€ 59.457

SOR 2010
Voorlichting spoorgoederenvervoer Rail Cargo Information
1161

Centre (RCIN) Senter Novem
Bijdragen aan de kosten van prototyping en ombouw van
treinbeïnvloedingssystemen aan vervoerders die gebruik

1162

maken van de Betuweroute

1163

Senter Novem Snel Fietsverhuur

VW

€ 356.546

1164

Subsidieprogramma Mobiliteits-management

VW

€ 7.973.208

Stichting CROW subsidie overname werkzaamheden van

VW

€ 3.653.003
€ 166.400

1167

RWS door KpVV

1170

ANBO blijf Veilig Mobiel 5000001032

VW

1181

Bidbook Aquade

VW

€ 7.340

1191

Stimuleringssubsidie gemeenten

VW

€ 51.000

1223

Commissie Tunnelveiligheid 5000000502

VW

€ 453.000

1226

Groei op het spoor: extra treinaanbod

VW

€ 2.948.863

1232

Binnenstadservice .nl 5000000924

VW

€ 20.000

1234

Fiets filevrij 2008 5000001115

VW

€ 213.000

Vereniging Fietsersbond 5000001024

VW

€ 85.927

European Train Control System (ETCS)

VW

€ 7.857.446

1235
1241

5000000391;5000000396

1257

Bijdrage JAA/EASTO

VW

€ 250.000

1259

Bijdrage Knowledge and Development Centre (KDC)

VW

€ 910.000

Subsidie New additional Marine Engineering Building for

VW

€ 60.000

VW

€ 23.000

VW

€ 100.000

VW

€ 159.000

VW

€ 94.000

1349

the Palompon Institute of Technology (PIT)
Subsidie Koninklijke Nederlandse Reddingmaatschappij

1350

(KNRM)
Regeling tot de subsidiëring van kennismakingsstages in
de zeescheepvaart en waterbouw van 2010 tot en met

1351

2014
Regeling tot subsidiëring van de Stichting
Voorlichtingsbureau Short Sea Shipping gedurende de

1352

jaren 2010 tot en met 2012
Regeling tot subsidiëring van de Stichting Bureau
Voorlichting Binnenvaart gedurende de jaren 2010 tot en

1354

met 2012

1355

Subsidie actieplan ‘Klein schip’

VW

€ 100.000

1356

Subsidie Composietschip

VW

€ 250.000

1409

Subsidie Cornelis Lely Stichting

VW

€ 308.000

1410

Subsidie Next Generation Infrastructures Foundation

VW

€ 238. 00

1411

Subsidie Stichting Reünie Stormvloedkering 2011

VW

€ 0

1412

Subsidie Stichting Recreatietoervaart

VW

€ 45.378

1413

Partnerbijdrag NIROV 2009

VW

€ 5.950

1527

IMARES onderzoeksprogramma MESMA

VW

€ 65.600

1528

IMARES onderzoeksprogramma MEECE

1108

Programma Duurzame Bereikbaarheid Randstad

121

Subsidieregeling publieke gezondheid

VWS

€ 184.353.000

Regeling werkgelegenheidsbevordering thuiszorgsector

VWS

€ 4.000.000

Regeling mobiliteitsbevordering thuiszorgsector 2009-2010

VWS

€ 2.000.000

Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Internationale

VWS

-

VW

€ 37.395

VW, VROM,

€ 1.725.000

EZ en LNV

782
783
1416

2009-2010

Zaken
Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Programma

1417
1418
1426

Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Jeugdzorg

VWS

Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende

VWS

Maatschappelijke Ondersteuning
Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende

1429

VWS

jeugd en gezin

VWS

Oorlogsgetroffenen en Herinnering WO II
Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Publieke

1431

Gezondheid

1432

Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Sport

VWS
VWS

80

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

ID.nr.

Naam subsidie / subsidieregeling

Ministerie

Budget 2010*

SOR 2010
Subsidieregeling VWS-subsidies betreffende Voeding,
1436

Gezondheidsbescherming en Preventie

290

Wet Bevordering Eigenwoningbezit (BEW)

* Wanneer hier - staat, is het budget 2010 onbekend.

VWS
WWI

€ 26.447.000

81

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Bijlage 5 Toelichting op aanpak
onderzoek

Bronmateriaal: Subsidieoverzicht Rijk 2010
Voor ons onderzoek hebben we gebruikgemaakt van de gegevens die
gebruikt zijn bij het opstellen van het Subsidieoverzicht Rijk 2010, dat de
minister van Financiën op 8 maart 2010 heeft gepubliceerd.
Het Subsidieoverzicht Rijk 2010 is gebaseerd op informatie die door de
afzonderlijke departementen is verstrekt over subsidieregelingen en
subsidies. Voor het Subsidieoverzicht Rijk 2010 is de definitie van het
subsidiebegrip in artikel 4.21 van de Awb als uitgangspunt genomen.
Wij hebben onze analyses uitgevoerd op het gegevensbestand dat ten
grondslag heeft gelegen aan het Subsidieoverzicht Rijk 2010. In dit
bestand zijn ook variabelen opgenomen die niet in het subsidieoverzicht
staan maar die wij wel hebben gebruikt bij onze analyses.
Wij hebben niet zelf de juistheid en volledigheid van de gegevens in het
Subsidieoverzicht Rijk 2010 gecontroleerd. Een enkele keer zijn we bij de
bewerking van de gegevens opmerkelijke zaken gestuit, maar wegens
tijdgebrek was het niet mogelijk deze zaken verder uit te diepen. Wel
zullen we deze bevindingen meenemen bij ons vervolgonderzoek naar
Leren van subsidie-evaluaties (publicatiedatum voorzien eerste helft.
2011).

Bewerking van de gegevens
Voor onze analyses hebben we verschillende bewerkingen toegepast op
het gegevensbestand dat ten grondslag ligt aan het Subsidieoverzicht Rijk
2010. Voor een toelichting hierop verwijzen we naar onze website
www.rekenkamer.nl.

Toedeling aan de heroverwegingswerkgroepen
We zijn nagegaan welke subsidies en subsidieregelingen binnen de
taakopdrachten van de heroverwegingswerkgroepen vallen. Dat hebben
we in eerste instantie gedaan op basis van de opdrachtformulering aan
die twintig werkgroepen (Financiën, 2009c, 2009d).
In de meeste gevallen is bij de opdrachtformulering aan de werkgroepen
een duidelijke afbakening gegeven waarbij verwezen is naar een tabel
met (een omschrijving van) de beleidsartikelen waarvan de uitgaven
moeten worden heroverwogen. De in de opdrachtformulering vermelde

82

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

beleidsartikelen hebben we vergeleken met de beleidsartikelen die voor
iedere subsidie(-regeling) in het Subsidieoverzicht Rijk 2010 is
opgenomen. In een groot aantal gevallen hebben we zo de subsidies in
het subsidieoverzicht kunnen koppelen aan het werkterrein van de
heroverwegingswerkgroepen.
In die gevallen waarin de koppeling tussen subsidies en begroting minder
duidelijk te leggen was, hebben we ook de doelstelling van de subsidie
(zoals vermeld in het Subsidieoverzicht Rijk 2010) bij de analyse
betrokken en die vergeleken met de taakafbakening van de werkgroepen
en met de inhoud van het beleidsterrein behorend bij de vermelde
beleidsartikelen.
Waar een subsidieregeling binnen de taakomschrijving van meerdere
werkgroepen viel, hebben we die aan elk van die werkgroepen
toegedeeld. Dit was bijvoorbeeld het geval bij een aantal subsidies op het
terrein van de zorg.
Tenslotte zijn we door middel van een quick-scan van de rapporten van
de twintig heroverwegingswerkgroepen nagegaan of de afbakening die
hierin vermeld staat noopt tot aanpassing van onze toedeling. Dit was
voor een aantal subsidies het geval.
Een aantal subsidies bleek uiteindelijk niet toe te delen aan één van de
werkgroepen. Dat zijn subsidies die volgens ons niet binnen de
taakafbakening van de werkgroepen passen.

Cofinancieringssubsidies
Of een subsidie een cofinancieringssubsidie is, hebben we bepaald op
basis van de variabele ‘herkomst wet- en regelgeving’. Deze variabele
maakt deel uit van het gegevensbestand dat aan het Subsidieoverzicht
Rijk ten grondslag ligt. Veruit de meeste subsidies scoren ‘NL’ op deze
variabele, maar een aantal heeft de score ‘EU’. Op basis van een globale
analyse van deze scores hebben wij geconcludeerd dat (vrijwel) alle ons
bekende cofinancieringssubsidies de score ‘EU’ hebben gekregen. Om die
reden hebben we alle subsidies met de score ‘EU’ voor de variabele
‘herkomst’, aangemerkt als cofinancieringssubsidie. Hierop hebben we
twee uitzonderingen gemaakt:
1.

De subsidie Fonds Economische Opbouw Uruzgan (Defensie; ID 154),
komt volgens ons niet voort uit een Europees subsidieprogramma en
is dus geen cofinancieringssubsidie.

2.

De subsidie(regelingen) ‘Niet onder Kaderbesluit EZ-subsidies, EFRO
(cofinanciering)’ (Economische Zaken; ID 28) wordt in het Subsidieoverzicht Rijk aangemerkt als een subsidie met de herkomst ‘NL’,
maar blijkens de titel gaat het hier om een cofinancieringssubsidie.
Wij hebben deze subsidie daarom als zodanig opgevat in onze
analyses.

83

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Bijlage 6 Normen

In dit onderzoek hebben we twee normen gehanteerd.

Norm 1: Iedere subsidie of subsidieregeling moet voorzien zijn
van een einddatum.
Deze norm is ontleend aan de motie-Van As (Tweede Kamer, 2003)
waarin het kabinet wordt verzocht alle subsidies en subsidieregelingen,
waar dat nog niet is gebeurd, alsnog te voorzien van een einddatum. Na
deze einddatum zouden subsidieregelingen automatisch moeten worden
stopgezet, tenzij na evaluatie uitdrukkelijk wordt besloten tot verlenging.

Norm 2: Iedere subsidie of subsidieregeling moet periodiek
geëvalueerd worden op doeltreffendheid.
Deze norm is gebaseerd op zowel de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
als de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) 2006.

Algemene wet bestuursrecht
Artikel 4:24 in de Awb regelt in algemene zin de evaluatieplicht van
subsidies:
Indien een subsidie op een wettelijk voorschrift berust, wordt ten minste eenmaal in de vijf
jaren een verslag gepubliceerd over de doeltreffendheid en de effecten van de subsidie in de
praktijk, tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald.

Niet alle subsidies berusten echter op een wettelijke grondslag. 19
Bovendien is het mogelijk om bij wettelijk voorschrift af te zien van de
evaluatieplicht of de evaluatie aan een kortere of langere termijn te
binden, bijvoorbeeld als de kosten van evaluatie onevenredig zouden zijn
in verhouding tot het budgettaire belang van de regeling (Justitie, 1994,
p. 45).

19

Uitzonderingen zijn er voor (artikel 4:23 lid 3 Awb): subsidies waarvoor binnen een jaar een

wettelijke regeling wordt opgesteld, EU-subsidieprogramma’s, subsidies die in de begroting worden
vermeld en incidentele subsidies met een klein aantal subsidieontvangers. Bovendien kennen een
aantal algemene subsidiewetten van het rijk de mogelijkheid om zonder wettelijke grondslag te
subsidiëren indien de voorgenomen subsidieverstrekking tevoren schriftelijk is meegedeeld aan het
parlement. Overigens geldt voor een deel van deze subsidies wel de verplichting om jaarlijks een
activiteitenverslag te overleggen, met daarin een eigen evaluatie over de mate waarin de
activiteiten hebben bijgedragen aan de gestelde doeleinden.

84

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

85

Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek 2006 (Financiën, 2006)
Artikel 8 van de RPE 2006 regelt de periodieke evaluatie van beleid:
Beleid gericht op de realisatie van de algemene of operationele beleidsdoelstellingen wordt,
aansluitend bij de beleidscyclus, periodiek geëvalueerd in een beleidsdoorlichting.

In de toelichting op dit artikel van de RPE 2006 wordt aangegeven dat het
de bedoeling is om beleid met een zekere regelmaat – bijvoorbeeld elke
vier, vijf of zeven jaar – te evalueren. De reden om hiervoor geen termijn
vast te leggen in de RPE, is het streven dat de beleidsdoorlichting zo
wordt ingepast in de beleidscyclus dat de informatie ook daarvoor kan
worden gebruikt.

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Literatuur

Publicaties

Algemene Rekenkamer (1988). Verslag 1988. Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 21 080, nrs. 1-2. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (1999). Belastingen als beleidsinstrument. Tweede
Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 452, nrs. 1-2. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2003). Tussen beleid en uitvoering: lessen uit
recent onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2002–2003, 28 831, nrs. 1-2. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2006). Beleidsvrijheid en specifieke uitkeringen,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2005-2006, 30498, nrs. 1-2, Den Haag: Sdu

Algemene Rekenkamer (2008). Belastingen als beleidsinstrument. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 452, nrs. 5-6. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2009). Financiële verhoudingen tussen
bestuurslagen, vergaderjaar 2008-2009, 32249, nrs. 1-2, Den Haag: Sdu.

AZ (2007). Samen werken samen leven; Beleidsprogramma Kabinet
Balkenende IV 2007-2011. Den Haag. Tweede Kamer, vergaderjaar 20062007, bijlage bij 31 070, nr. 1. Den Haag: Sdu.

AZ (2009a). Nota over de toestand van 's Rijks Financiën. Brief d.d.
20 november 2009 van de minister-president aan de Tweede Kamer over
de brede heroverwegingen voor het thema Internationale Veiligheid en
over het interdepartementale project Verkenningen. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2009–2010, 32 123, nr. 41. Den Haag: Sdu.

AZ (2009b). Nota over de toestand van 's Rijks Financiën. Brief d.d.
25 september 2009 van de minister-president en de vice-ministerspresidenten aan de Tweede Kamer over de brede heroverwegingen.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123, nr. 25. Den Haag: Sdu.

86

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

BZK (2009). Onderhoudsrapportage specifieke uitkeringen 2009.
Den Haag. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 31 700 B, nr. 15.
Den Haag: Sdu.

Financiën (2003). Miljoenennota 2003 (Nota over de toestand van ’s Rijks
financiën). Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 600, nr. 1.
Den Haag: Sdu.

Financiën (2008). Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie
van Financiën (IXB) voor het jaar 2009; Memorie van toelichting. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 IXB, nr. 2. Den Haag: Sdu.

Financiën (2009a). Miljoennenota 2010; Nota over de toestand van
's Rijks Financiën. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 32 123, nr.
1. Den Haag: Sdu.

Financiën (2009b). Verbetering verantwoording en begroting. Brief
minister met de nota ‘Kader financieel beheer rijkssubsidies: met een
uniform subsidiekader naar een eenvoudig financieel beheer en efficiënte
uitvoering van rijkssubsidies’. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009,
31 865, nr. 5. Den Haag: Sdu.

Financiën (2009c). Miljoenennota 2010; Nota over de toestand van
’s Rijks Financiën. Brief ministers over de brede heroverwegingen.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123, nr. 25. Den Haag: Sdu.

Financiën (2009d). Miljoenennota 2010; Nota over de toestand van
’s Rijks Financiën. Brief ministers over instelling werkgroep Internationale
Veiligheid in het kader van de brede heroverwegingen. Tweede Kamer,
Vergaderjaar 2009–2010, 32 123, nr. 41. Den Haag: Sdu.
Financiën (2010). Subsidieoverzicht Rijk 2010. Den Haag.

Financiën (2010). Continuïteit en vernieuwing Een visie op het
belastingstelsel. Tweede Kamer, Vergaderjaar 2009-2010, Bijlage bij
32140, nr. 4. Den Haag: Sdu.

Tweede Kamer (2003). Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën;
Motie van het lid Van As Tweede Kamer om alle bestaande subsidies en
subsidieregelingen te voorzien van een einddatum in zoverre dat nog niet
is gebeurd. Tweede Kamer, vergaderjaar 2003-2004, 29 200, nr. 40.
Den Haag: Sdu.

87

Inzicht in fiscale stimuleringsmaatregelen, specifieke
uitkeringen en subsidies

Wet- en regelgeving

Derde tranche Algemene wet bestuursrecht. Wet van 20 juni 1996, Stb.
1996, 333, tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht.
Inwerkingtreding: 1 januari 1998. Staatsblad 1997, 581.

Regeling periodiek evaluatieonderzoek en beleidsinformatie 2006.
Regeling van de Minister van Financiën van 18 april 2006 inzake het
periodieke evaluatieonderzoek en de beleidsinformatie van de
rijksoverheid. Staatscourant 28 april 2006, nr. 83, p. 14.

88

Projectteam

Algemene Rekenkamer

Dhr. drs. F.J. Israël (projectleider)

Lange Voorhout 8

Dhr. drs. W. Verheij RE (projectleider)

Postbus 20015

Mw. drs. M.E. van den Dongen

2500 ea Den Haag

Mw. drs. M. Gorrée

telefoon (070) 342 43 00

Dhr. drs. ing. M.A.T. van der Kraan

fax (070) 342 41 30

Dhr. drs. J.L.A. Kruizinga

www.rekenkamer.nl

Mw. drs. M.G. Nuus
Dhr. drs. H.J. Settels
Mw. drs. J. Walraven

Ontwerp
Corps Ontwerpers, Den Haag
Fotografie
Jan Oldenburger / Nationale beeldbank
(Moderne versie van Rodin’s ‘De Denker’ in
winkelcentrum De Kopermolen te Leiden)
Graphics
Joris Fiselier Infographics
Drukwerk omslag
OBT bv, Den Haag