Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 908

Besluit tot wijziging van onder meer het
Uitvoeringsbesluit WEB in verband met
doelmatige leerwegen en moderniseren
bekostiging beroepsonderwijs

Nr. 2

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 april 2014
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 3 april 2014 inzake besluit tot wijziging van onder meer het
Uitvoeringsbesluit WEB in verband met doelmatige leerwegen en
moderniseren bekostiging beroepsonderwijs (Kamerstuk 33 908, nr. A/
Nr. 1). Bij brief van 23 april 2014 heeft de Minister deze beantwoord.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Klapwijk

kst-33908-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
1.
Algemeen
2.
Inhoud van het besluit
1. Bekostiging beroepsonderwijs
2. Het macrobudget beroepsonderwijs
3. Cascade
4. Andere inrichting diplomabekostiging
5. Geen voa-budget1 meer
6. Geen bekostiging van bbl-studenten2 zonder geldige
bpv-plaats3
7. Afschaffing van deeltijd-bol en onderwijstijd als parameter
voor de bekostiging
8. Bekostiging entreeopleiding voor studenten
9. Bekostiging basisberoepsopleiding, vakopleiding, middenkaderopleiding en specialistenopleiding
10. Overgangsbekostiging.
3.
Financiële gevolgen voor de Rijksbegroting
4.
Artikelsgewijs
Reactie van de Minister

1

voa: budget voor voorbereidende en ondersteunende activiteiten
bbl: beroepsbegeleidende leerweg
3
bpv: beroepspraktijkvorming
2

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het uitvoeringsbesluit. Zij zien aanleiding tot het stellen van de volgende vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige uitvoeringsbesluit. Zij zien aanleiding tot het stellen van de
volgende vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het uitvoeringsbesluit. Zij staan kritisch tegenover delen van dit voorstel en hebben
derhalve nog een aantal vragen en opmerkingen. De leden vragen of
invoering per januari 2015 wel reëel is en of het kabinet een tijdspad kan
geven van de invoering van de wet.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderliggende besluit. Tijdens de wetsbehandeling van 2013 was door deze leden
reeds geconstateerd dat de wet eigenlijk een lege wet was, omdat zoveel
bepalingen geregeld moesten worden in AMvB,4 etc. Daarom is het goed
dat dit besluit wordt voorgehangen in de Kamer, zodat de Kamer haar
oordeel hierover kan geven.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
besluit. Graag willen zij het kabinet nog enkele vragen voorleggen.

4

AMvB: Algemene Maatregel van Bestuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

2

2. Inhoud van het besluit
2.1 Bekostiging beroepsonderwijs
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan aangeven waarom
de keuze is gemaakt arbeidsmarktrelevantie geen onderdeel van de
basisbekostiging te laten zijn in het mbo. Kan de Minister toelichten welke
lessen uit de bekostiging van het hoger onderwijs meegenomen zijn bij
het wijzigen van de bekostiging voor het mbo?5 Wat is de reden dat de
bekostigingssystematiek van deze twee sectoren zo uiteenloopt, zo vragen
zij.
De genoemde leden vragen of de Minister risico’s ziet in het verhoogde
bekostigingsniveau voor het aantal eerstejaars. In het hoger onderwijs
werden vooral veel eerstejaars studenten binnengehaald, maar was het
niet langer relevant in hoeverre deze studenten na het eerste jaar weer
uitvielen. Kan de Minister toelichten hoe dit is meegewogen in de
mbo-bekostigingsregels, zo informeren deze leden.
De leden van deze fractie vragen of de Minister inzichtelijk kan maken wat
de consequentie is van het afschaffen van de deeltijd bol6 bekostiging
voor het aanbod van opleidingen. Hoe verhoudt zich dat tot de vraag van
de arbeidsmarkt, zo willen zij weten.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat bij de Kamerbehandeling van
het wetsvoorstel doelmatige leerwegen en moderniseren bekostiging
beroepsonderwijs7 de leden hun zorg hebben uitgesproken over de
toekomstige bekostiging van het technisch beroepsonderwijs, over de
gevolgen die het cascademodel voor de mogelijkheden die mbo’ers in de
toekomst krijgen om opleidingen te stapelen en door te stromen en over
de wijze waarop entreeopleidingen gestalte krijgen. In het uitvoeringsbesluit lijkt de Minister nu tegemoet te komen aan de wensen die de Kamer
op deze punten heeft geformuleerd. Dat zou dan betekenen dat de Kamer
deze Minister om een boodschap kan sturen en zoiets verdient
waardering. Kan de Minister toelichten in hoeverre het nu beter mogelijk
wordt voor mbo’ers om opleidingen te stapelen, zo vragen deze leden.
De leden van deze fractie hechten eraan dat jongeren in het mbo worden
opgeleid tot vakmensen waaraan onze arbeidsmarkt zo’n behoefte heeft.
Zij verwijzen in dit verband naar het actieplan Samen voor stages en
vakmanschap dat deze partij op 27 februari 2014 publiceerde.8 Ziet de
Minister ook perspectieven om voort te borduren op dit actieplan? En
welke resultaten verwacht zij als uitvloeisel van de motie van het lid
Jadnanansing,9 die het aanbod van stageplaatsen wil laten vergroten
door werkgevers aan te moedigen om stageplaatsen op diverse domeinen
aan te bieden, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie lezen met instemming dat af wordt gezien
van de harmonisering van de prijsfactoren. Hiermee wordt tegemoet
gekomen aan de grote zorgen die er leefden bij het veld dat door
harmonisatie met name de techniekopleidingen in de knel zouden komen.
Gaarne ontvangen deze leden een nadere toelichting wat in het algemeen
de wijzigingen zijn in dit besluit ten opzichte van de vorige versie. Kan de
Minister ook aangeven wat de reactie is van de branche op de wijzigingen

5

mbo: middelbaar beroepsonderwijs
bol: beroepsopleidende leerweg
7
Kamerstuk 33 187
8
http://www.pvda.nl/data/sitemanagement/media/2014–2/
PvdA_Actieplan%20Stages%20en%20Vakmanschap.pdf
9
Kamerstuk 31 524, nr. 197
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

3

in dit besluit ten opzichte van de vorige versie van zomer 2013 die
besproken is in de Kamer.10
2.2 Het macrobudget onderwijs
De leden van de SP-fractie vragen wat de reden is voor de ministeriële
regeling voor verdeling van de gelden voor gehandicapte studenten. Ook
vragen de leden welke verdeelsleutel hierbij wordt toegepast en of daarin
rekening wordt gehouden met lokale omstandigheden, zoals een groter
aantal zorgleerlingen op bepaalde scholen.
De genoemde leden zijn zeer bezorgd over de invoering van het passend
onderwijs en in deze regeling lijken een aantal van de daarmee gepaard
gaande problemen eveneens voor te komen. De leden vragen of er net als
bij het passend onderwijs sprake zal zijn van een verevening, waarmee
specifiek lokale omstandigheden worden genegeerd. Ook zijn de leden
van deze fractie bezorgd over de invoeringsdatum van de regeling. De
leden uitten eerder al hun bezorgdheid over het feit dat de daadwerkelijke
uitvoerders bij het passend onderwijs nauwelijks op de hoogte zijn van
hoe invoering moet gaan verlopen en zij vragen of het kabinet redenen
heeft om te vermoeden dat dat hier niet het geval zal zijn.
De leden van deze fractie vragen of de constructie met één budget het
voor instellingen makkelijker dan wel moeilijker maakt om bedragen die
voorheen voor andere taken bedoeld waren in te zetten voor huisvestingskosten. De leden vragen ook om welke posten het in dit geval precies gaat
en of daar ook geld bijzit dat nu in het primaire proces wordt ingezet. De
genoemde leden vragen of het kabinet een overzicht kan bieden waaruit
blijkt welk deel van deze rijksbijdrage wordt besteed aan huisvesting.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze toezicht wordt
uitgeoefend op de besteding van de zogenaamde lgf11 middelen die vanaf
1 januari 2015 uit het Gehandicaptenbudget worden betaald. Hetzelfde
vragen zij voor het aanwezig zijn van extra begeleiding en de kwaliteit
ervan voor deze studenten. Wat is de financiële ondersteuning voor
studenten die vanwege hun beperking langer dan toegestaan over hun
studie doen? Hoe ziet de overgangsregeling er hiervoor uit in verband met
de veranderende bekostiging, zo informeren deze leden.
De leden van de D66-fractie vragen het kabinet nader toe te lichten wat
precies de redenen en argumenten zijn om het macrobudget op te delen
in twee budgetten, namelijk een budget voor bekostiging van de
entreeopleidingen en een budget voor bekostiging van de opleidingen op
niveau 2, 3 en 4.
De genoemde leden van de D66-fractie vragen het kabinet toe te lichten
waarom er voor is gekozen de middelen voor leerlinggebonden financiering voor de periode 1 augustus 2014 tot 1 januari 2015 te verdelen
over de instellingen op basis van een ministeriële regeling. Kan het
kabinet haar beweegredenen nog eens toelichten, zo vragen zij.
2.3 Cascade
De leden van de VVD-fractie zien graag verduidelijking ten aanzien van de
driejarige pauze in de bekostiging. Is het mogelijk dat studenten de volle
(cascade-)bekostiging doorlopen, drie jaar «studiepauze» houden en dan
alsnog voor de volledige bekostiging in aanmerking komen? Welke prikkel
levert dit voor instellingen op om studenten tijdelijk uit te schrijven en pas
na drie jaar weer te herinschrijven, zo vragen zij.

10
11

Kamerstuk 33 187, nr. 41
lgf: leerlinggebonden financiering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

4

De leden van de SP-fractie zijn bezorgd over de geplande invoering van de
cascadefinanciering. Zij horen verschillende signalen uit het veld over de
dreigende problemen voor mbo2- en mbo3-leerlingen met betrekking tot
de toegang tot mbo4.
Deze leden vragen of het kabinet zich ervan bewust is dat roc’s12 hierdoor
mogelijk geen of minder mbo2- of mbo3-leerlingen toelaten op mbo4
doordat de nieuwe financiering het langer doorstuderen ontmoedigt. De
genoemde leden vragen of het kabinet met roc’s heeft overlegd over
invoering van de cascadefinanciering, wat hieruit naar voren kwam en of
dit tot aanpassingen van de regelgeving heeft geleid.
De leden van deze fractie vrezen dat een late of langzame student
mogelijk niet langer al zijn capaciteiten kan benutten door het behalen van
een diploma op een zo hoog mogelijk niveau.
Deze leden vragen ook of er binnen het model van cascadefinanciering
rekening is gehouden met ingeschreven studenten die niet komen
opdagen, maar waarvoor instellingen wel kosten maken, bijvoorbeeld
voor administratieve handelingen of omdat de formatie op een groter
aantal studenten werd ingericht dan er daadwerkelijk verschijnen.
De voornoemde leden vragen welke mogelijkheden roc’s hebben om
studenten die niet binnen afzienbare tijd hun diploma halen, van de
opleiding te verwijderen. Bovendien vragen de leden of de betreffende
student, zijn ouders of andere betrokkenen hierin een rol kunnen spelen.
De leden vragen ook of het kabinet verwacht dat meer opleidingen met
selectie aan de poort of bindend studieadvies wensen te gaan werken, en
hoe zij hiermee om wil gaan.
De leden van de CDA-fractie hebben met instemming kennisgenomen dat
de cascade die wordt ingevoerd minder steil is dan aanvankelijk gepland.
Graag ontvangen zij een nadere toelichting hoe de cascade er nu uitziet en
wat het verschil is met het oorspronkelijke voorstel. Kunnen de instellingen zich vinden in deze cascade? Hoe pakt de cascade uit voor de
techniekopleidingen, die vaak duurder zijn en waar relatief veel gestapeld
wordt? Kan de Minister toelichten waarom zij van mening is dat deze
vorm van cascade niet belemmerend zal werken op stapeling. Tevens
vragen deze leden hoe het nu zit met die opleidingen die niet in vier jaar
kunnen worden afgemaakt en of hun bekostiging adequaat is.
De leden van de D66-fractie vragen het kabinet toe te lichten wat de
gevolgen zijn van de cascade voor de bekostiging van kleine, specialistische vakopleidingen die voornamelijk vierjarige opleidingen aanbieden.
In hoeverre is er voor de leerlingen van deze instellingen nog de
mogelijkheid om te stapelen? Kan het kabinet daarbij een overzicht geven
of deze instellingen er vooral op vooruit zullen gaan of juist op achteruit,
inclusief de grootte / hoogte van vooruit- of achteruitgang, zo vragen
voorgenoemde leden.
2.4 Andere inrichting diplomabekostiging
De leden van de VVD-fractie merken op dat de diplomabekostiging op
tweeërlei wijze wordt aangepast. Enerzijds wordt de bekostigingsfactor
naar niveauverschil verhoogd (naar 1, 3 en 5), tegelijkertijd wordt er, om
te voorkomen dat instellingen diploma’s stapelen om de volledige
vergoeding te krijgen, gecorrigeerd voor een eerder gehaald mbo
diploma. De leden van deze fractie vragen of deze beide aanpassingen
niet tegen elkaar weg te strepen zijn waardoor er de facto niets veranderd.
Kan de Minister met een of twee rekenvoorbeelden aantonen dat beide
prikkels elkaar niet opheffen? Kan de Minister tot slot aangeven of een
eerder behaald mbo-diploma op een andere instelling niet per ongeluk
12

roc: regionaal opleidingencentrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

5

gecorrigeerd wordt bij de instelling van de vervolgopleiding, zo vragen de
genoemde leden. Dat zou immers, naar de mening van deze leden, niet
terecht zijn.
De leden van de D66-fractie vragen het kabinet nader uiteen te zetten
waarom examendeelnemers niet langer worden bekostigd.
2.5 Geen voa-budget meer
De leden van de SP-fractie vragen wat in de huidige plannen de
bestemming van de voa-gelden zal zijn. Zij zijn benieuwd of nu een groter
deel bij de entreeopleidingen terecht gaat komen dan voorheen bij de
mbo1-opleidingen. Hoe dan ook zijn de leden van mening dat deze gelden
daar terecht moeten komen waar ze het hardst nodig zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of er wel voldoende
middelen voor volwasseneneducatie overblijven nu een deel van het
voormalige voa-budget wordt toegevoegd aan de entreeopleidingen,
zodat daar een hoger bedrag per student beschikbaar is.
2.6 Geen bekostiging van bbl-studenten zonder geldige BPV-plaats
De leden van de VVD-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
deze financiële prikkel. Scholen worden zo aangezet om met hun
leerlingen een goede plaats te zoeken of een gezamenlijke inspanning
voor een andere opleiding waar wel een bpv-plaats voor bestaat. Deze
leden vragen de Minister of er risico’s aan dit voorstel verbonden zijn?
Wat als een school deze prikkel niet oppikt en de leerling verwijderd
zonder te zoeken naar een nieuwe opleiding, zo vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat voor studenten in de bbl
zonder geldige bpv de bekostiging komt te vervallen. De overweging die
hieraan ten grondslag ligt is dat een bbl zonder daadwerkelijke bpv, maar
een halve opleiding is. De leden van de PvdA-fractie kunnen deze
overweging begrijpen. Kan de Minister toelichten welke gevolgen zij
verwacht voor de ontwikkeling in de stage tekorten? Beoordeelt de
Minister de waarde van bedrijfssimulatie, als er incidenteel echt geen
stageplaats kan worden gevonden, anders bij de bol dan bij de bbl? Welke
overwegingen liggen daaraan ten grondslag, zo informeren deze leden.
De leden van de SP-fractie begrijpen dat er voor instellingen een
stimulans moet zijn om stageplaatsen te vinden voor studenten. Wel
vragen de leden of het niet-bekostigen van opleidingen wanneer er geen
stageplaatsen zijn niet het risico in zich draagt dat bepaalde opleidingen,
vaak juist in schaarse beroepen, waarvoor er weinig stageplaatsen zijn,
hierdoor helemaal niet meer worden aangeboden. Ook vragen de leden
hoe het kabinet staat ten aanzien van opleidingen die, om risico te
vermijden, minder studenten zullen toelaten.
De leden van de D66-fractie constateren dat scholen die leerlingen hebben
die bbl volgen, maar geen bpv-plek hebben niet langer bekostiging krijgen
voor deze leerlingen. De genoemde leden vragen het kabinet toe te lichten
of deze maatregel enkel van toepassing is op de bekostiging voor scholen,
of dat het ook gevolgen zal hebben voor de bekostiging van de studie
door de leerlingen? Voorts vragen deze leden of het kabinet kan toelichten
welke extra maatregelen er worden genomen om het aantal bpv-plekken
te stimuleren, om te voorkomen dat leerlingen een bbl-opleiding volgen
zonder bpv-plek en scholen als gevolg daarvan geen financiering meer
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

6

2.7 Afschaffing van deeltijd-bol en onderwijstijd als parameter voor de
bekostiging
De leden van de SP-fractie begrijpen de overweging van het kabinet om
onderwijstijd als parameter te schrappen, vanuit het oogpunt dat die
formeel niet langer noodzakelijk is en de inspectie hier bovendien ook op
toeziet. De leden hebben echter vragen over de insteek van de controle op
onderwijstijd door de instellingsaccountant. De leden willen graag weten
welke (deel)parameters die hij bekeek niet binnen het toezicht van de
inspectie vallen.
De leden vragen ook of het kabinet heeft overwogen de volledige
taakbelasting van docenten in onderwijstijd vast te leggen.
De leden van de D66-fractie zijn positief dat onderwijstijd niet langer een
parameter is voor bekostiging. Wel vragen zij het kabinet toe te lichten of
er bij de opmerking dat «onderwijstijd als inrichtingsvoorschrift onderdeel
(is) van het toezicht door de Inspectie van Onderwijs», rekening is
gehouden met het veranderende toezicht op de onderwijstijd door de
Inspectie van het Onderwijs, zoals in uw brief van 12 juni 2013 is
uiteengezet.13
2.8 Bekostiging entreeopleiding
De leden van de VVD-fractie hoe de leerlingen van de entreeopleiding, die
het onderwijs verlaten zonder diploma, geregistreerd worden binnen het
vsv-beleid14 dat is opgenomen in de aanstaande prestatieafspraken. Tellen
zij daar wel of niet mee? Hoe gaat de Minister de duurzame arbeidsrelatie
meten? Wat is duurzaam en hoe is deze uitstroom meetbaar? Wat als de
intentie duurzaam is, maar de arbeidsrelatie na zes maanden alsnog niet
voortgezet wordt en de leerling geen diploma heeft? Deze leden
omschrijven de bedoeling van deze mogelijkheid binnen de entreeopleiding, maar zien wel risico’s voor deze kwetsbare groep. Hoe ziet de
Minister dit? De voornoemde leden vragen voorts welke inspanningen
instellingen moeten verrichten om het doorstroomprofiel te realiseren?
Waarom is hier geen sprake van een resultaatsverplichting, zo willen zij
weten.
De genoemde leden vragen welke consequenties de splitsing heeft in de
bekostiging van de entreeopleiding van de overige mbo-niveaus. Zal het
aanbod veranderen in aparte «entree» instellingen? Is er een kans dat het
aantal entree instellingen verkleint of zelfs verdwijnt, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet kan toelichten waarom zij
kiest voor een tweejarige cascade bij de bekostiging van entreeopleidingen.
2.9 Bekostiging basisberoepsopleiding, vakopleiding, middenkaderopleiding en specialistenopleiding
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet de totstandkoming van
de zogenaamde prijsfactor (bij berekening deelnemerswaarde) nader zou
kunnen toelichten.
2.10 Overgangsbekostiging
De leden van de CDA-fractie kunnen zich vinden in de fasering van de
invoering van de nieuwe bekostiging. Bij instellingen die erop achteruitgaan in de nieuwe systematiek wordt dit gefaseerd over vier jaren.
13
14

Kamerstuk 33 187, nr. 41
vsv: voortijdig schoolverlaters

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

7

Hetzelfde geldt voor instellingen die er juist op vooruit gaan. Gaarne
ontvangen deze leden een nadere toelichting van de Minister wat er
gebeurt als instellingen ondanks deze fasering, in een lastig parket
terechtkomen door de nieuwe financiering? Aan welke voorwaarden moet
de aanvullende financiering door de Minister voorgesteld aan voldoen, zo
willen deze leden weten.
3. Financiële gevolgen voor de Rijksbegroting
De leden van de D66-fractie constateren dat het kabinet stelt dat het
voorliggende besluit geen gevolgen heeft voor de Rijksbegroting. Toch
vragen de genoemde leden het kabinet nog eens toe te lichten of er geen
positieve gevolgen zijn voor de Rijksbegroting als gevolg van het besluit
niet langer bekostiging te verstrekken voor leerlingen die een
bbl-opleiding zonder bpv-plek. Is hier niet sprake van een (kleine)
bezuinigingsmaatregel? Evenzo vragen deze leden of er geen positieve
gevolgen zijn voor de Rijksbegroting als gevolg van het afschaffen van de
lgf-middelen.
4. Artikelsgewijs
4.1 Artikel 1, C
De leden van de D66-fractie constateren dat de bekostiging voor
deelnemers aan een entreeopleiding in het tweede jaar 0,6 is en vanaf het
derde jaar nul, ook als deze deelnemer eerder bij een andere instelling
stond ingeschreven. De genoemde leden vrezen dat hier een negatieve
prikkel van uit gaat. Immers, het is voor instellingen financieel ongunstig
om een entreeopleiding te verzorgen aan leerlingen die reeds een of
meerdere jaren een entreeopleiding hebben gevolgd aan een andere
instelling, maar die nog niet met succes hebben afgerond. Kan het kabinet
toelichten waarom er is gekozen voor deze negatieve prikkel in de
bekostigingssystematiek van entreeopleidingen?
Tevens vragen deze leden of het kabinet kan toelichten wat de
verwachting is van het aantal leerlingen dat niet in één jaar de entreeopleidingen zal halen en daar een tweede, derde of vierde jaar voor zal
uittrekken?.
Voorts vragen de genoemde leden het kabinet een schatting te maken van
het financiële voordeel voor de rijksoverheid als gevolg van het besluit
om deelnemers aan de entreeopleiding in het tweede jaar 0,6 te bekostigen en vanaf het derde jaar nul.
II Reactie van de Minister
Allereerst dank ik de leden van de fracties van de VVD, PvdA, SP, CDA en
D66 voor hun vragen inzake het Besluit tot wijziging van onder meer het
Uitvoeringsbesluit WEB in verband met doelmatige leerwegen en
moderniseren bekostiging beroepsonderwijs. Ik volg in de beantwoording
van de vragen de indeling die door de Tweede Kamer is gemaakt in het
verslag.
De leden van de SP-fractie vragen naar het tijdpad van invoering van de
wet en vragen of invoering per januari 2015 wel reëel is.
De wet doelmatige leerwegen is al door het parlement aanvaard en in het
Staatsblad gepubliceerd (Stb. 2013, nr. 288). De wet is voor een klein deel
reeds in werking getreden per 1 augustus 2013 en het overgrote deel zal
per 1 augustus 2014 in werking treden (zie Stb. 2013, nr. 305). Vanzelfsprekend vloeien daaruit de nodige aanpassingswerkzaamheden voort
voor de instellingen maar deze zijn daar al mee bezig en hebben zich daar
ook al geruime tijd op kunnen voorbereiden. De veranderingen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

8

bekostiging die voor een klein deel uit de wetswijziging, maar voor een
groter deel uit de nu voorliggende wijziging van het Uitvoeringsbesluit
WEB voortvloeien hebben wel gevolgen voor de instellingen maar
belasten de instellingen zelf niet. Er wordt straks bekostigd op basis van
dezelfde gegevens als nu het geval is; ze worden alleen anders gewogen.
Het is de bedoeling dat de bekostiging voor het jaar 2015 op de nieuwe
manier (met de andere weging) berekend wordt. Voor de effecten van de
wijziging in de bekostiging is een adequate overgangsregeling getroffen.
Invoering per 1 januari 2015 acht de regering dan ook reëel.
2. Inhoud van het besluit
2.1 Bekostiging beroepsonderwijs
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de keuze is gemaakt
arbeidsmarktrelevantie geen onderdeel van de basisbekostiging te laten
zijn in het mbo.
Arbeidsmarktrelevantie maakt geen deel uit van het bekostigingsmodel
omdat adequate en toekomstbestendige arbeidsmarktrelevante informatie
niet beschikbaar is.
De bekostiging voor het mbo wordt verstrekt voor het verzorgen van de
beroepsopleidingen die door mij zijn vastgesteld en opgenomen in het
centraal register beroepsopleidingen (crebo). In principe zijn in het crebo
alleen arbeidsmarktrelevante (beroeps)opleidingen opgenomen. Voor de
vaststelling is er een check op arbeidsmarktrelevantie. De mate van
arbeidsrelevantie van de verschillende opleidingen kan verschillen en ook
wijzigen over de jaren heen. In het kader van macrodoelmatigheid is
arbeidsmarktrelevantie ook aan de orde.
De leden van de VVD-fractie vragen welke lessen meegenomen zijn uit de
bekostiging van het hoger onderwijs en waarom de bekostigingssystematiek zo uiteen loopt?
De bekostigingssystematiek van de sector mbo en hbo lopen niet erg
uiteen. De bekostiging van het hbo bestaat ook uit een input(ingeschreven studenten) en een outputbekostiging (diploma’s). En in het
hbo is ook een begrenzing van het aantal jaren dat een instelling
bekostiging ontvangt voor een student.
De wijziging van de bekostiging van het mbo is niet gebaseerd op lessen
uit het hoger onderwijs. Een aantal wijzigingen van de bekostiging van het
mbo zijn vooral ingegeven door de uitkomst van de evaluatie van het
Instituut voor Onderzoek en Overheidsuitgaven dat in 2005 heeft
plaatsgevonden. Daarover is uw Kamer met mijn brief van 23 december
2008 geïnformeerd (Kamerstukken II 2008/09, 27 451, nr. 101). In het
regeerakkoord Rutte 1 is voor het middelbaar beroepsonderwijs een
aantal maatregelen opgenomen, die in het Actieplan mbo «Focus op
vakmanschap 2011–2015» zijn beschreven. De Wet Doelmatige leerwegen
en de moderniseren bekostiging bevat de uitwerking van een aantal een
aantal maatregelen uit dit Actieplan. Het betreft het verkorten van de
beroepsopleidingen, het intensiveren van de beroepsopleidingen op alle
niveaus, het beëindigen van de drempelloze toelating op niveau 2 en het
apart positioneren van de opleidingen op niveau 1. De bekostiging van het
mbo is ook hierop afgestemd en bedoeld om de instellingen te stimuleren
aan deze maatregelen uitvoering te geven.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister risico’s ziet in het
verhoogde bekostigingsniveau voor het aantal eerstejaars. In het hoger
onderwijs werden vooral veel eerstejaars studenten binnengehaald, maar
was het niet langer relevant in hoeverre deze studenten na het eerste jaar
weer uitvielen. Kan de Minister toelichten hoe dit is meegewogen in de
mbo-bekostigingsregels, zo informeren deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

9

Voor het verhoogde bekostigingsniveau voor het eerste jaar is gekozen
omdat de intensivering van het onderwijs vooral ook in het eerste jaar
moet plaatsvinden. De verhoogde bekostiging in het mbo voor het eerste
jaar is bedoeld om studenten meer onderwijstijd te kunnen bieden in het
eerste jaar en daarmee studenten juist voor het beroepsonderwijs te
behouden. Voor het mbo is het uitvallen van studenten na het eerste jaar
wel degelijk relevant, het levert immers een slecht rendement, voortijdig
schoolverlaters op en geen diplomabekostiging.
De leden van VVD-fractie vragen wat de consequentie is van het
afschaffen van de deeltijd bol en hoe dit zich verhoudt tot de vraag van de
arbeidsmarkt.
Opleidingen in het beroepsonderwijs worden alleen nog bekostigd indien
deze als een voltijds opleiding worden aangeboden. Studenten die kiezen
om een opleiding in deeltijd te volgen, hebben in principe meer tijd nodig
om het diploma te halen. De opleiding wordt immers in delen verspreid
over meerdere jaren gevolgd. Een groot deel van deze studenten had na 5
verblijfsjaren in het mbo, de (vervolg)opleiding nog niet afgerond met een
diploma. Gezien de doelstelling van de regering om het onderwijs
efficiënter en doelmatiger vorm te geven, het geringe aantal studenten dat
gebruik maakt van deze opleidingen en het lage rendement, is besloten
deze vorm van onderwijs niet langer voor bekostiging in aanmerking laten
komen.
Wel kan de deeltijd-bol nog bij private aanbieders worden gevolgd.
Daarom heeft de regering voor de zogenoemde derde leerweg van het
private onderwijs geen eisen ten aanzien van onderwijstijd gedefinieerd.
Ook bekostigde instellingen kunnen een aanvraag indienen om een
opleiding als derde leerweg en niet bekostigde opleiding aan te mogen
bieden.
Om te beantwoorden aan de vraag van de arbeidsmarkt, voorziet vooral
de bbl-opleiding in de behoefte om werknemers op te scholen.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het nu beter mogelijk
wordt voor mbo’ers om opleidingen te stapelen.
De cascade waarmee de bekostiging op basis van de verblijfsjaren van
studenten wordt toegepast is minder steil gemaakt dan oorspronkelijk de
bedoeling was.
De cascade

was:

wordt:

1e jaar:
2e jaar
3e jaar
4e jaar
5e jaar
6e jaar:
7e en volgende jaren:

1,2
1
1
0,7
0,4
0,2
0

1,2
1
1
1
0,5
0,5
0

Dit betekent dat instellingen voor studenten die vier jaar of langer in het
mbo verblijven, meer bekostiging ontvangen dan oorspronkelijk de
bedoeling was, waardoor instellingen meer bereid zijn studenten de
mogelijkheid te bieden om te stapelen. Ook zullen instellingen om een
student niet langer dan nodig in het onderwijs te houden met een goede
intake de student meteen in de voor de student meest geschikte opleiding
en van het juiste niveau inschrijven. Op die manier kunnen studenten ook
via de weg van stapelen het hoogst haalbare diploma halen.
De leden van de PvdA-fractie vragen verder of de Minister ook perspectieven ziet om voort te borduren op dit actieplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

10

Ik ben het met u eens dat jongeren die een mbo-opleiding volgen, over
een bpv-plek moet beschikken. Dit is namelijk een wezenlijk onderdeel van
hun vorming tot vakman/vakvrouw. Een stagegarantie is hiervoor echter
niet de oplossing omdat de instelling bpv-plekken organiseert in samenwerking met het bedrijfsleven en de student. Dat betekent dat de
organisatie afhankelijk is van factoren die ook buiten de macht van de
instelling kunnen liggen. Een stagegarantie voor de student die
verplichtend werkt voor de instelling, is daarom onhaalbaar.
Daarentegen kan ik me vinden in het voorstel dat jongeren een gedegen
voorbereiding krijgen alvorens zij aan hun beroepspraktijkvorming
beginnen. Dat is ook inherent aan een goede organisatie van de bpv. Door
middel van de praktijkovereenkomst maken de student, zijn/haar
praktijkbegeleider en docent heldere afspraken over de bpv-periode. Op
deze manier kunnen zij verwachtingen over ieders bijdrage naar elkaar
uitspreken. Studenten moeten daarnaast echter ook voor de bpv-periode
leren hoe zich als werknemer op te stellen bij hun toekomstige werkgever.
Hoe dit gebeurt, wordt echter bepaald binnen de kaders van het kwalificatiedossier van de opleiding.
Instellingen stellen zich steeds actiever op in de loopbaanbegeleiding van
studenten. Zo zijn er opleidingen waar intakes en ombuiggesprekken
worden gevoerd zodat studenten op de juiste opleiding terecht komen
qua motivatie en arbeidsmarktperspectief. Door middel van de studiebijsluiter zal deze informatievoorziening voor studenten nog overzichtelijker
worden.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke resultaten zij verwacht als
uitvloeisel van de motie van het lid Jadnanansing, die het aanbod van
stageplaatsen wil laten vergroten door werkgevers aan te moedigen om
stageplaatsen op diverse domeinen aan te bieden.
Mijn verwachting is dat dit tot een toename in het aantal bpv-plekken zal
leiden. Het kan nu namelijk best zo zijn dat leerbedrijven wel willen, maar
niet weten dat zij binnen hun werkzaamheden nog meer mbo-studenten
kunnen opleiden. Dat is een gemiste kans, zeker gezien de moeilijkheden
die sommige studenten ondervinden bij het vinden van een bpv-plek. Het
succes wordt niet alleen bepaald door de proactieve houding van
kenniscentra in het verkennen van de mogelijkheden bij reeds bestaande
leerbedrijven. Ook het bedrijfsleven zelf speelt hierin een belangrijke rol.
Daarmee doel ik zowel op reeds erkende leerbedrijven als bedrijven die
nog niet erkend zijn. Ik wil bij deze nogmaals het beroep doen op het
bedrijfsleven om bij te dragen aan deze maatregel ten aanzien van de
stagetekorten.
De leden van de CDA-fractie vragen een nadere toelichting op de
wijzigingen in dit besluit ten opzichte van de vorige versie. Ook vragen zij
wat de reactie van de branche is op deze wijzigingen.
De belangrijkste wijzigingen zijn de aanpassing van de wegingsfactoren
van de cascade en het in stand houden van prijsfactoren. De cascade is
afgezwakt (zie ook het antwoord op de vraag van de leden van de PvdA).
De bekostiging van 1 in het vierde jaar is een belangrijke en voldoende
maatregel om de vierjarige opleidingen mogelijk te blijven maken. De
bekostiging van 1 in het vierde jaar en de bekostiging van 0,5 in het vijfde
en zesde verblijfsjaar biedt instellingen meer ruimte om studenten te laten
stapelen.
Een andere belangrijke wijziging is het handhaven van de prijsfactoren.
Uit de reactie van de sector bleek dat er veel weerstand was tegen het
afschaffen van de prijsfactoren en dat vooral voor de interne bedrijfsvoering en de keuze van het opleidingen aanbod de verschillende
prijsfactoren functioneel zijn. Omdat het gebruik van de prijsfactoren
vooral effect heeft op de wijze waarop het macrobudget wordt verdeeld
over de instellingen is aan deze wens van de sector tegemoet gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

11

2.2 Het macrobudget onderwijs
De leden van de SP-fractie vragen naar de reden voor de ministeriële
regeling voor verdeling van de gelden voor gehandicapte studenten.
Het gaat hierbij om een regeling voor de verdeling van het «LGF-budget»
voor de periode van 1 augustus 2014 tot 1 januari 2015. Per 1 augustus
2014 treedt de wetswijziging in verband met passend onderwijs in
werking. Daarmee vervallen de huidige regels voor de LGF-middelen.
Omdat de nieuwe bekostigingsregels voor de berekening van het
gehandicaptenbudget pas voor het bekostigingsjaar 2015 gelden is er een
overbrugging nodig. Daarvoor is die regeling. Het voor 2014 resterende
«LGF-budget» wordt verdeeld naar rato van de bedragen die de instellingen de afgelopen drie jaar ontvingen.
De leden van de SP-fractie vragen ook welke verdeelsleutel hierbij wordt
toegepast en of daarin rekening wordt gehouden met lokale omstandigheden, zoals een groter aantal zorgleerlingen op bepaalde scholen. Ook
vragen zij of sprake zal zijn van een verevening, waarmee specifiek lokale
omstandigheden worden genegeerd.
In reactie op de vragen van de leden welke verdeelsleutel wordt toegepast
en of daarin rekening wordt gehouden met lokale omstandigheden, zoals
een groter aantal zorgleerlingen op bepaalde scholen kan ik u meedelen
dat voor de overgangsregeling gerekend wordt met het gemiddelde
bedrag voor leerlinggebonden financiering dat de mbo-instellingen
ontvingen in de studiejaren 2011/12, 2012/13 en 2013/14. Vanaf 1 januari
2015 worden de lgf-middelen toegevoegd aan de lumpsum en verdeeld
naar rato van de exploitatievergoeding (rijksbijdrage). In deze berekening
wordt geen rekening gehouden met het feit dat er op bepaalde instellingen meer zorgleerlingen zouden zijn.
De evaluatie- en adviescommissie passend onderwijs (ECPO) concludeerde in 201015 dat de onderzochte regio’s over het geheel genomen een
vergelijkbaar percentage hebben van kinderen die extra ondersteuning
nodig hebben. Dit betekent overigens niet dat alle stoornissen evenredig
gespreid voorkomen. De conclusie van de ECPO, waar de regering zich bij
aansluit, is dat aangenomen mag worden dat de behoefte aan speciale
onderwijszorg evenredig gespreid is over het land. De ECPO geeft aan dat
noch uit de literatuur, noch uit gesprekken met deskundigen iets anders
kan worden opgemaakt. Het CPB noemt als verklaring voor mogelijke
lokale of regionale verschillen dat dezelfde criteria door regio’s
verschillend worden toegepast.
Ook zouden volgens de leden van de SP-fractie de daadwerkelijke
uitvoerders van passend onderwijs nauwelijks op de hoogte zijn van hoe
de invoering moet gaan verlopen. Zij vragen of dit niet geldt voor de
uitvoerders in het mbo.
In reactie hierop kan ik u melden dat ik de MBO Raad subsidie heb
gegeven om de invoering van passend onderwijs in het mbo soepel te
laten verlopen. Onder zijn verantwoordelijkheid worden informatie- en
studiebijeenkomsten georganiseerd voor de mbo-instellingen. Handreikingen en goede voorbeelden worden geplaatst op de website www.passendonderwijs.nl. De ja/nee-enquête die in september/oktober 2013 onder
de mbo-instellingen is gehouden geeft aan dat de mbo-instellingen hard
bezig zijn met de invoering van passend onderwijs. (Zie Kamerstukken II,
2013/14, 33 106, nr. S). Wel zijn er nog verbeterpunten, zoals het formuleren van de ondersteuningsprofielen, de voorlichting aan studenten en
ouders, het maken van samenwerkingsafspraken met diverse partijen en
de professionalisering van docenten, begeleiders en intakers. Veel
15

ECPO, verevening als verdeelmodel voor bekostiging van speciale onderwijszorg, 2010 W2647
en 2698.MVA 49 OCW 10926

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

12

instellingen hebben aangegeven hier al aan te werken. In overleg met de
MBO Raad is daarnaast afgesproken aan deze punten de komende
periode extra aandacht te besteden. De enquête wordt in de maanden
maart/april 2014 herhaald. De uitkomsten hiervan zullen worden
opgenomen in de vierde voortgangsrapportage passend onderwijs. Gelet
op deze activiteiten heb ik er vertrouwen in dat de instellingen goed
voorbereid zijn op de invoering van passend onderwijs. Overigens is de
MBO Raad in ieder geval tot het einde van dit jaar nog intensief betrokken
bij de invoering van passend onderwijs. Vanzelfsprekend blijft de MBO
Raad ook in 2015 aanspreekpunt voor zowel mij als de instellingen voor
een goede landing van passend onderwijs in het mbo.
De leden van de SP-fractie vragen of de constructie met één budget het
voor instellingen makkelijker dan wel moeilijker maakt om bedragen die
voorheen voor andere taken bedoeld waren in te zetten voor huisvestingskosten. Deze leden vragen ook om welke posten het in dit geval precies
gaat en of daar ook geld bijzit dat nu in het primaire proces wordt ingezet.
Weliswaar werd het huisvestingsbudget voorheen apart berekend, maar
altijd naar rato van het budget voor de exploitatiekosten (12% daarvan) en
het werd vervolgens toegevoegd aan de lumpsum. Nu vervalt de aparte
berekening, maar voor de bestedingsmogelijkheden maakt dat geen
verschil.
De leden van de SP-fractie vragen of het makkelijker dan wel moeilijker
wordt voor instellingen om bedragen die voorheen voor andere taken
bedoeld waren in te zetten voor huisvestingskosten.
De constructie met één budget werken, wijzigt in principe niets aan de
verdeling van de middelen en het inzichtelijk maken welk deel van het
exploitatiebudget bedoeld is voor huisvestingskosten. Bij de huidige
bekostiging wordt het huisvestingsbudget verdeeld naar rato van de
rijksbijdrage exploitatiekosten van elke instelling en ontvangt elke
instelling daarmee een evenredig deel uit het huisvestingsbudget. Bij de
nieuwe bekostiging wordt het budget in één keer verdeeld en wordt in de
rijksbijdragebrief zichtbaar gemaakt welk deel bedoeld is voor de
huisvestingskosten. De middelen blijven een onderdeel van de lumpsum
en instellingen zijn en blijven vrij in de keuze voor welke posten zij deze
middelen inzetten. Uit de jaarrekeningen 2012 blijkt dat de
mbo-instellingen (incl. groen onderwijs) ca. 7,1% van hun totale lasten
hebben besteed aan huisvestingslasten. Daarnaast schrijven de
mbo-instellingen af op hun huisvesting. De totale afschrijvingskosten
waren ca. 6,9% van hun totale lasten. Onder de afschrijvingen vallen alle
afschrijvingen op immateriële en materiele vaste activa, zoals goodwill,
gebouwen, terreinen en inventaris.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze toezicht wordt
uitgeoefend op de besteding van de lgf-middelen die vanaf 1 januari 2015
uit het gehandicaptenbudget worden betaald.
In reactie hierop meld ik u dat ik de instellingen heb gevraagd enkele
kwantitatieve gegevens, maar ook een beschrijving van de structuur van
extra ondersteuning en begeleiding op te nemen in het geïntegreerd
jaardocument. Gevraagd wordt onder meer om een beschrijving van de
wijze waarop de instelling de studenten met extra begeleidingsvragen
volgt en de manier waarop de instelling de studieresultaten van deze
studenten volgt.
Ook ben ik van plan om via een meerjarige monitor de situatie in het mbo
na de invoering van passend onderwijs te volgen. Tot slot valt het
onderwijs aan gehandicapte leerlingen onder het gewone toezicht van de
inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

13

De leden van de CDA-fractie vragen naar de financiële ondersteuning voor
studenten die vanwege hun beperking langer dan toegestaan over hun
studie doen en hoe de overgangsregeling er hiervoor uitziet in verband
met de veranderende bekostiging.
Er wordt niet voorzien in een aparte bekostiging voor studenten die langer
over hun studie doen dan de duur van de opleiding. Omdat alle instellingen met deze studenten te maken hebben, kunnen zij ook deze
studenten met de reguliere bekostiging en de extra middelen uit het
gehandicaptenbudget naar een diploma leiden. Bovendien bevatten de
reguliere middelen voor mbo ook middelen voor extra ondersteuning aan
studenten.
Voor de LGF- middelen die aan het gehandicaptenbudget worden
toegevoegd, wordt ook voorzien in een overgangsregeling van vier jaar.
Deze regeling maakt deel uit van de overgangsbekostiging voor de jaren
2015 tot en met 2018.
De leden van de D66-fractie vragen om een nadere toelichting op de
argumenten het macrobudget op te splitsen in twee budgetten: één voor
de entreeopleidingen en één voor de bekostiging van de niveaus 2, 3 en 4.
Het kabinet heeft besloten de entreeopleidingen een aparte positie te
geven binnen het mbo. Gezien de doelgroep is besloten voor de
studenten in de entreeopleidingen een bedrag beschikbaar te stellen dat
overeenkomt met het bedrag dat voor een LWOO of PRO-leerling
beschikbaar wordt gesteld. Ook is besloten – gezien de aard van de
studenten – geen diplomabekostiging te geven. Om dit mogelijk te maken
en ook om voor instellingen inzichtelijk te maken welke middelen zij voor
de studenten in de entreeopleidingen krijgen, is gekozen het macrobudget
op te delen in twee budgetten. Deze budgetten worden bij elkaar opgeteld
en als één rijksbijdrage (lumpsum) beschikbaar gesteld.
De leden van de D66-fractie vragen verder naar een toelichting waarom
gekozen is om de middelen voor lgf over de periode 1 augustus 2014 tot
1 januari 2015 te verdelen over de instellingen op basis van een ministeriële regeling.
Zoals ik hierboven op een soortgelijke vraag van de SP-fractie al heb
geantwoord, gaat het hier om een regeling voor de verdeling van het
«LGF-budget» voor de periode van 1 augustus 2014 tot 1 januari 2015.
Zo’n regeling is nodig omdat per 1 augustus 2014 de wetswijziging in
verband met passend onderwijs in werking treedt, en daarmee vervallen
de huidige regels voor de LGF-middelen. Omdat de nieuwe bekostigingsregels voor de berekening van het gehandicaptenbudget pas voor het
bekostigingsjaar 2015 gelden is er een overbrugging nodig. Daarvoor is
die regeling. Het voor 2014 resterende «LGF-budget» wordt verdeeld naar
rato van de bedragen die de instellingen de afgelopen drie jaar ontvingen.
2.3 Cascade
De leden van de VVD-fractie vragen of het mogelijk is dat studenten de
volle (cascade-) bekostiging doorlopen, drie jaar «studiepauze» houden en
dan alsnog voor de volledige bekostiging in aanmerking komen? Welke
prikkel levert dit voor instellingen op om studenten tijdelijk uit te schrijven
en pas na drie jaar weer te herinschrijven, zo vragen zij.
Dat er na 3 jaar pauze weer bekostigd wordt is bedoeld voor de
laatbloeiers, die na verloop van tijd tot de conclusie komen dat een
diploma (of een extra diploma) toch erg handig is.
Het is echter niet erg waarschijnlijk dat een student eerst de volle
cascadeperiode doorloopt (zes jaar, waarvan de eerste 4 jaar volledige
bekostiging en de laatste twee jaar de helft), dan drie jaar wacht en
vervolgens weer zes jaar studeert. Het ligt ook niet voor de hand dat een
dergelijke situatie gestimuleerd wordt door een instelling. In de eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

14

plaats is het voor een instelling financieel het meest interessant om de
student in de afgesproken tijd tot het diploma te leiden; in de tweede
plaats: het is niet goed voorstelbaar voor welke student dit een aantrekkelijke route zou zijn.
De leden van de SP-fractie vragen of de geplande invoering van de
cascade tot problemen leidt voor mbo2- en mbo-3-leerlingen met
betrekking tot de toegang tot niveau 4.
De cascadebekostiging zorgt voor een andere verdeling van de middelen
over de instellingen. Het beschikbare budget voor het mbo gaat met de
cascadebekostiging anders verdeeld worden om instellingen te stimuleren
de opleidingen te verkorten en te intensiveren en ook om studenten
zoveel mogelijk meteen op het juiste niveau te laten instromen. Niet eerst
niveau 2 of 3 als een student voldoende vooropleiding heeft voor niveau
4. Vaak worden mbo-studenten ingeschreven op niveau 2 terwijl ze ook op
niveau 3 zouden kunnen beginnen. Ook beginnen ze nu in mbo-2, omdat
dat wordt voorgeschreven in de cao’s van de betrokken branches. Met het
onderwijs of de kwaliteit van de student heeft dat weinig te maken. Het
beleid om instellingen te stimuleren, de student meteen op de voor hem
meest geschikte opleiding en van het juiste niveau in te schrijven, zal een
positieve uitwerking hebben op de verblijfsduur van de meeste studenten.
Tegenover de stapelende studenten staan straks studenten die in 3 jaar
een mbo-4 opleiding afronden en waarvoor de instelling relatief veel
bekostiging krijgt. De bekostiging van het mbo is een verdeelmodel
waarbij het landelijke budget met behulp van verschillende maatstaven
over de instellingen wordt verdeeld. Een uitzondering maken bij de
verdeling van de middelen voor studenten die stapelen maakt het model
complexer en gevoelig voor oneigenlijk gebruik. De verleiding wordt
immers groot om studenten uit financieel oogpunt op een lager niveau in
te schrijven dan nodig. Bovendien zal het effect beperkt zijn omdat bij alle
opleidingen en instellingen deze studenten zullen voorkomen. Het is
daarom aan de instellingen om zelf en in onderlinge afstemming binnen
de beschikbare middelen een evenwicht te vinden om ook deze studenten
in het onderwijs te houden en zo hoog mogelijke te diplomeren. Dit komt
immers de student ten goede maar ook zeker het rendement van het mbo.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet met roc’s heeft overlegd
over de invoering van de cascadefinanciering.
Mede naar aanleiding van de zorgen die in de Kamer zijn geuit tijdens van
het debat over het wetsvoorstel doelmatige leerwegen en moderniseren
bekostiging, heb ik een bijeenkomst met de instellingen georganiseerd.
Tijdens deze bijeenkomst is de afgezwakte cascade aan de orde geweest.
De cascade is minder steil gemaakt dan aanvankelijk de bedoeling was.
Daarbij is een evenwicht gezocht tussen enerzijds het inbouwen van een
prikkel om onnodig lange leerroutes af te remmen en anderzijds de
mogelijkheid tot stapelen te behouden en ook voor de vierjarige opleidingen een adequate bekostiging te geven. Instellingen stonden redelijk
positief tegenover deze aangepaste cascade en begrepen dat de invoering
van de cascade vooral bedoeld is om recht te doen aan de instellingen die
uitvoering geven aan het verkorten en intensiveren van de opleidingen en
studenten snel naar een diploma leiden. Zonder cascade ontvangt een
instelling voor deelnemers die langer dan 6 jaar in het mbo verblijven, een
volledige bekostiging ook in het zevende jaar en daarna. Dit gaat ten koste
van de instellingen die studenten wel efficiënt door de opleiding leiden.
De leden van de SP-fractie vragen ook of er binnen het model van
cascadefinanciering rekening is gehouden met ingeschreven studenten
die niet komen opdagen, maar waarvoor instellingen wel kosten maken.
Bij de bekostiging tellen die studenten mee die op de teldata een
beroepsopleiding volgen. Studenten die niet zijn komen opdagen tellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

15

niet mee; dat was zo en dat verandert niet. Voor de betrokken studenten
begint dus ook de cascadebekostiging nog niet te tellen. Overigens
kunnen studenten pas worden ingeschreven als er met hen (en bij
minderjarigen ook hun ouders) een onderwijsovereenkomst is gesloten.
Meerderjarigen gaan dan ook een les- of cursusgeldverplichting aan. Dat
filtert al behoorlijk: instellingen moeten niet, vooruitlopend op de
totstandkoming van de onderwijsovereenkomst, studenten toch al
inschrijven louter op basis van getoonde interesse. Maar dat instellingen
vooraf kosten moeten maken voor geïnteresseerden, die uiteindelijk toch
niet kiezen voor die studie is onvermijdelijk. Dat kan ook gewoon worden
opgevangen binnen de bekostiging.
De leden van de SP-fractie vragen naar de mogelijkheden om studenten
die niet binnen afzienbare tijd hun diploma halen van de opleiding te
verwijderen en naar de rol die de student, de ouders of andere betrokkenen hierbij kunnen spelen.
Hierbij moet allereerst worden opgemerkt dat voor de entreeopleiding per
1 augustus 2014 een bijzondere mogelijkheid bestaat ten opzichte van de
overige niveaus, nl. het bindend studieadvies. Op grond hiervan kan
bevoegd gezag een advies uitbrengen over de voortzetting van de
opleiding. Daaraan kan een mbo-instelling, onder voorwaarden, het
besluit tot ontbinding van de onderwijsovereenkomst verbinden. Deze
ontbinding heeft tot gevolg dat deze persoon als deelnemer wordt
uitgeschreven. In de onderwijsovereenkomst moet tevens worden
vastgelegd in welke situaties de onderwijsovereenkomst voortijdig kan
worden ontbonden. Dit geldt voor alle niveaus. Hierin spreken partijen
(instelling en jongere/ouders) dus af in welke gevallen, bijvoorbeeld
onvoldoende studieresultaat, de onderwijsovereenkomst wordt
ontbonden en er daarmee afscheid genomen wordt van deze deelnemer.
Het is dus aan beide partijen om aan elkaar duidelijk te maken wat er van
elkaar wordt verwacht.
Over de mogelijkheden en de positie van jongeren in een kwetsbare
positie heb ik eerder een Plan van Aanpak toegezegd dat ik u mede
namens de Staatssecretaris voor de zomer zal toesturen. Dit Plan van
Aanpak is onze reactie op enkele suggesties die we kregen tijdens de
MBO-tour, op het rapport van de Onderwijsraad over kwetsbare jongeren,
op de zorgen van de G4 en ook op het position paper van de G32 over
deze jongeren.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet verwacht dat meer
opleidingen met selectie aan de poort of bindend studieadvies wensen te
gaan werken, en hoe het hiermee om wil gaan.
De instellingen hebben te zorgen voor goed, doelmatig en toegankelijk
beroepsonderwijs. Binnen dat kader is een goede intakeprocedure heel
wenselijk: daarmee komen zoveel mogelijk studenten meteen op de voor
hen geschikte plek. Selectie aan de poort in de zin van goede keuzebegeleiding vind ik prima. Het vergt natuurlijk wel volledige transparantie van
de instelling en consistentie in de uitvoeringspraktijk. Selectie aan de
poort als dat betekent: afwijzing voor een studie zonder begeleiding naar
een geschikte andere studie is verwerpelijk. Ik verwacht ook niet dat
instellingen dat op grote schaal gaan doen: de meeste instellingen hebben
geen baat bij dalende studentenaantallen. Hetzelfde geldt voor het
bindend studieadvies. Zoals ook in de Memorie van Toelichting bij de Wet
doelmatige leerwegen en moderniseren bekostiging is opgemerkt
(Kamerstukken II, 2011/12, 33 187, nr. 3, p. 23) kunnen instellingen die dat
ook voor de niveaus twee tot en met vier willen, dit in hun onderwijsovereenkomsten opnemen. Dit vergt ook dat de instellingen zelf van hun kant
alles doen wat van hen verwacht mag worden om een studie tot een
succes te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

16

De leden van de CDA-fractie vragen naar een vergelijking tussen het
huidige model van de cascade en hoe deze er aanvankelijk uitzag.
Allereerst is het goed op te merken dat er twee cascades zijn. Een cascade
voor de entreeopleiding. Daarnaast is er een cascade voor de niveaus
twee tot en met vier. Deze cascade is afgezwakt ten opzichte van het
oorspronkelijke voorstel:
De cascade

was:

wordt:

1e jaar:
2e jaar
3e jaar
4e jaar
5e jaar
6e jaar:
7e en volgende jaren:

1,2
1
1
0,7
0,4
0,2
0

1,2
1
1
1
0,5
0,5
0

Zoals bij antwoord op de vraag van de leden SP-fractie is aangegeven
staan de instellingen redelijk positief tegenover de aangepaste cascade.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de cascade uitpakt voor techniekopleidingen, die vaak duurder zijn en waar relatief veel gestapeld wordt.
Zoals eerder aangegeven bestaat de bekostiging van het mbo uit een
verdeelmodel van het macrobudget over de instellingen. Dit model
beoogt een zo goed mogelijk verdeling van de beschikbare middelen over
de instellingen te maken. De maatstaven die daarbij gebruikt worden zijn
de ingeschreven studenten en de afgegeven diploma’s. De prijsfactoren
voor de opleidingen blijven deel uitmaken van het model en zorgen
ervoor dat voor de studenten in de techniekopleidingen relatief meer
middelen worden ontvangen dan voor de andere sectoren. In mijn brief
van 3 maart 2013 over de uitwerking van de begrotingsafspraken 2014
(Kamerstukken II, 2013/14, 33 750 VIII, nr. 95) heb ik uw Kamer gemeld dat
er middelen beschikbaar komen voor praktijk en techniek in het
middelbaar beroepsonderwijs. Om instellingen in het mbo (inclusief
groen mbo) in staat te stellen kwalitatief goede technische of andere
kostbare opleidingen aan te bieden, wordt het budget met ca. € 75
miljoen verhoogd. Een onafhankelijke commissie zal worden gevraagd
een advies uit te brengen over de wenselijke prijsfactoren in het mbo
zodat het voor onderwijsinstellingen aantrekkelijk blijft om technische en
andere kostbare opleidingen aan te bieden waar de arbeidsmarkt om
vraagt. Ik ga er dan ook vanuit dat instellingen straks over voldoende
middelen beschikken om ook de techniekopleidingen te blijven aanbieden.
Deze leden vragen verder of de cascade niet belemmerend werkt ten
aanzien van stapeling.
De cascade is vooral bedoeld om te ontmoedigen dat studenten onnodig
lang in een opleiding blijven. Dit laat onverlet dat er studenten zijn, voor
wie de weg van stapelen nodig is om het hoogst haalbare diploma te
halen. Zoals eerder aangegeven bij antwoorden op vragen van de
SP-fractie is bij de invulling van de cascade gezocht naar een goed
evenwicht tussen enerzijds het inbouwen van een prikkel om onnodig
lange leerroutes af te remmen en anderzijds de mogelijkheid tot stapelen
te behouden en ook voor de vierjarige opleidingen een adequate
bekostiging te geven. Instellingen ontvangen voor het verzorgen van het
beroepsonderwijs een lumpsum bekostiging. Ik verwacht van instellingen
dat zij met deze middelen zorgen voor een evenwichtig aanbod van
opleidingen voor zowel studenten die na drie jaar een diploma op niveau
4 halen als voor studenten die via stapelen het hoogst haalbare diploma
halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

17

Tevens vragen de leden van de CDA-fractie hoe het zit met die opleidingen
die niet in vier jaar kunnen worden afgemaakt en of hun bekostiging
adequaat is.
Alle opleidingsprogramma’s moeten zo worden ingericht dat zij in de tijd
die ervoor staat (daadwerkelijk) kunnen worden afgerond. Er is een aantal
opleidingen die vier jaar mogen duren. Dat betekent dat het programma
van die opleidingen afgestemd moet zijn op die vier jaar en dat de
instelling moet zorgen dat er in die vier jaar ook adequaat onderwijs
wordt verzorgd. Daarvoor krijgt de instelling ook een adequate bekostiging. Een individuele student die het niet haalt in die vier jaar mag zijn
studie ook daarna nog voortzetten en telt zelfs dan ook nog steeds mee
voor bekostiging, zij het niet voor de volle honderd procent. Er is ten
slotte ook nog diplomabekostiging.
De leden van de D66-fractie vragen het kabinet toe te lichten wat de
gevolgen zijn van de cascade voor de bekostiging van kleine, specialistische vakopleidingen die voornamelijk vierjarige opleidingen aanbieden.
Zij vragen voorts in hoeverre er voor de leerlingen van deze instellingen
nog de mogelijkheid is om te stapelen.
Zoals ik eerder bij het antwoord op de vraag van de CDA-fractie heb
aangegeven, heb ik uw Kamer gemeld dat er middelen beschikbaar
komen voor praktijk en techniek in het middelbaar beroepsonderwijs. Om
instellingen in het mbo (inclusief groen mbo) in staat te stellen kwalitatief
goede technische of andere kostbare opleidingen aan te bieden, wordt het
budget met ca. € 75 miljoen verhoogd. Met deze extra middelen maar de
inspanningen die ik van de instellingen verwacht om ook die opleidingen
zo adequaat mogelijk in te richten, blijft stapelen mogelijk.
De leden van de D66-fractie vragen of deze instellingen er vooral op
vooruit zullen gaan of juist op achteruit, inclusief de grootte / hoogte van
vooruit- of achteruitgang, zo vragen voorgenoemde leden.
Om een juist beeld te krijgen van de consequenties van de nieuwe
bekostiging voor elke instelling, zijn de (door de instellingsaccountant)
gecontroleerde gegevens van 2013 nodig. Deze zijn op dit moment nog
niet beschikbaar. Eerdere simulaties van DUO hebben al een beeld
gegeven van mogelijke consequenties van de nieuwe bekostiging voor de
instellingen. Maar daarbij is ook duidelijk geworden dat de effecten op
individuele instellingen van het ene op het andere jaar significant kunnen
verschillen. Dat heeft vooral te maken met de mate waarop instellingen
zelf hun bedrijfsvoering en de inrichting van de opleidingen al hebben
aangepast vooruitlopend op de nieuwe bekostiging.
Om instellingen in staat te stellen de effecten van de nieuwe bekostiging
op te vangen is voorzien in een overgangsbekostiging. Daarbij is ook
toegezegd dat ik de instelling die meer dan 4% in bekostiging erop
achteruit gaat en die dit niet zelf kan opvangen, een aanvullende
bekostiging kan geven. Zodra duidelijk is welke instelling dat betreft, ga ik
in gesprek met deze instelling.
In dit kader wil ik ook vermelden dat met de extra middelen voor techniek
en praktijk, maar ook de extra middelen die voor de kwaliteitsafspraken
met de instellingen beschikbaar komen, in principe voldoende middelen
beschikbaar zijn voor het mbo om adequaat beroepsonderwijs aan te
bieden.
2.4 Andere inrichting diplomabekostiging
De leden van de VVD-fractie vragen of de aanpassingen van de diplomabekostiging elkaar overlappen en of met een rekenvoorbeeld aangetoond
kan worden dat beide prikkels elkaar niet opheffen.
Voor de diplomabekostiging worden de volgende aanpassingen gedaan.
Voor de entreeopleidingen word alleen bekostigd op basis van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

18

ingeschreven studenten. Hiervoor is gekozen omdat bij de entreeopleidingen niet alleen het diploma als een succes wordt gezien maar ook het
leiden naar en duurzame plek op de arbeidsmarkt. De mate waarop een
diploma telt (uitgedrukt in «eenheden») bij de verdeling, is als volgt
aangepast:
gewicht

huidige diploma bekostiging

nieuwe diploma bekostiging

niveau 1
niveau 2
niveau 3
niveau 4

1
2
4
4

–
1
3
5

Daarnaast wordt bij de nieuwe verdeling gecorrigeerd voor eerder
behaalde diploma’s.
In een rekenvoorbeeld ziet het verschil er als volgt uit.
Student A stroomt in op niveau 2, haalt zijn diploma, stroomt door naar
niveau 3, haalt het diploma en vervolgens doet hij nog een jaar een
niveau 4 opleiding en haalt ook daar een diploma.
Bij de oude verdeling tellen deze diploma’s op tot 10 eenheden (2 voor
niveau 2, 4 voor niveau 3 en 4 voor niveau 4).
Bij de nieuwe verdeling tellen deze diploma’s als gevolg van de correctie
voor de eerder behaalde diploma’s op tot 5 eenheden (1 voor niveau 2, 3
voor niveau 3 minus 1 van het eerder behaalde niveau 2 diploma en 5
eenheden minus de 3 eenheden i.v.m. het eerder behaalde niveau 3
diploma).
Student B stroomt in op niveau 4 en haalt na vier jaar zijn diploma. Oude
verdeling resulteert in een bekostiging van 4 eenheden. Bij de nieuwe
verdeling een bekostiging van 5 eenheden. Het beschikbare diplomabudget in dit voorbeeld bedraagt 14.000 euro.
oude verdeling

nieuwe verdeling

Student A

Student B

Student A

Student B

5
5

Niveau 2
Niveau 3
Niveau 4

2
4
4

4

1
(3–1) 2
(5–3) 2

totaal

10

4

5

Bij de oude verdeling is 14.000 euro gedeeld door totaal 14 eenheden is
1.000 euro per eenheid beschikbaar en ontvangt een instelling voor
student A 10.000 euro aan diploma bekostiging en voor student B 4.000.
Bij de nieuwe verdeling is de diplomabekostiging voor beide studenten
gelijk: 14.000 euro gedeeld door 10 eenheden is 1.400 euro per eenheid.
Voor student A wordt totaal 5 x 1.400 euro is 7.000 euro bekostigd en voor
student B wordt ook 5 x 1.400 euro is 7.000 euro bekostigd.
De aanpassingen van de diplomabekostiging overlappen elkaar niet, maar
leiden wel tot een betere verdeling van de middelen. Het verschil tussen
de bekostiging van student A en B in de oude en de nieuwe situatie laat
zien dat het voor een mbo- instelling veel minder aantrekkelijk wordt om
een student op een te laag niveau in te schrijven.
De leden van de VVD-fractie vragen of een eerder behaald diploma op een
andere instelling niet per ongeluk gecorrigeerd wordt bij de instelling van
de vervolgopleiding.
Bij de correctie voor een eerder behaald diploma wordt bewust niet
gekeken naar de instelling waar het diploma is gehaald. Dit zou er immers
toe kunnen leiden dat instellingen studenten gaan uitwisselen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

19

maximale diplomabekostiging te verkrijgen. Bovendien stroomt de
student bij de andere instelling op een hoger niveau in. Voor deze
instelling is dan minder onderwijsinspanning nodig om deze student naar
het diploma van de vervolgopleiding te leiden. Dit rechtvaardigt de
correctie. Over het algemeen zal ook een student zijn mbo-leerroute op
één instelling willen afronden.
De leden van de D66-fractie vragen naar de redenen waarom een
examendeelnemer niet langer wordt bekostigd.
De afgelopen jaren is gebleken dat een bepekt aantal instellingen een
relatief groot aandeel uit de diplomabekostiging ontvingen voor diploma’s
afgeven aan examendeelnemers. Voor deze deelnemers heeft de instelling
geen enkele onderwijsinspanning geleverd om ze naar het diploma te
leiden. Dat is niet rechtvaardig tegenover instellingen die wel deze
onderwijsinspanning hebben geleverd. Daarnaast telt het zogenaamde
«uitgestelde diploma» wel mee voor de bekostiging. Studenten die
ongediplomeerd het onderwijs hebben verlaten en binnen drie jaar alsnog
het diploma behalen, tellen mee voor de diplomabekostiging.
2.5 Geen voa-budget meer
De leden van de SP-fractie vragen naar de bestemming van de huidige
VOA-middelen en waar deze terechtkomen.
De VOA-gelden zijn bedoeld voor extra voorbereidende en ondersteunende activiteiten voor studenten die zonder voldoende vooropleiding het
beroepsonderwijs instromen. De middelen werden verdeeld over de
niveau 1- en niveau 2 deelnemers. Daarbij telden niveau 1 deelnemers
voor 100% en de niveau 2 deelnemers voor 40%. Bij de nieuwe bekostiging komt er een apart budget voor de entreeopleidingen (niveau 1). De
omvang van dit budget wordt zo vastgesteld dat er per student een
bedrag van ca. 10.000 euro beschikbaar komt. Om dit te kunnen realiseren
wordt een groot deel van het VOA-budget ingezet. Voor niveau 2
opleidingen gaan vooropleidingseisen gelden. Om die reden worden de
resterende VOA-middelen niet meer specifiek aan niveau 2 studenten
toegekend, maar toegevoegd aan het beschikbare macrobudget voor de
niveaus 2 t/m 4. De middelen komen op die manier terecht waar ze het
hardst nodig zijn, de entreeopleidingen.
De leden van de CDA-fractie vragen of voldoende middelen resteren ten
aanzien van de volwasseneducatie nu een deel van het voormalige
voa-budget wordt toegevoegd aan de entreeopleidingen.
De middelen van het voormalige voa-budget maken geen deel uit van de
middelen voor de volwasseneneducatie. Het budget voor de
volwasseneneducatie wijzigt niet door de inzet van een groot deel voor de
voormalige voa-middelen voor de entreeopleidingen. De voa-middelen
werden uitsluitend verdeeld over de deelnemers in niveau 1 of 2 in het
beroepsonderwijs. De voa-middelen blijven beschikbaar voor het
beroepsonderwijs en mogen daarbinnen ook ingezet worden voor
volwassen studenten.
2.6 Geen bekostiging van bbl-studenten zonder geldige BPV-plaats
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of het voorstel om
bbl-studenten zonder bpv-plek niet langer te bekostigen ook risico’s
oplevert dat instellingen leerlingen verwijderen zonder te zoeken naar een
nieuwe opleiding.
Een instelling die een student inschrijft voor een opleiding is daarmee
verantwoordelijk voor de opleiding van die student. Het begint dus al met
een goede intake. Zomaar verwijderen kan niet. Mocht dat toch gebeuren
dan kan een student in zo’n geval zijn verwijdering aanvechten. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

20

instelling die studenten zou verwijderen louter omdat er geen bpv-plek is
gevonden is kortzichtig bezig, en loopt zelf de bekostiging mis, die ze wel
zou krijgen als een leerling overstapt naar een andere opleiding of naar de
bol-variant.
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister welke gevolgen zij
verwacht voor de ontwikkeling in de stage tekorten.
Ik verwacht niet dat deze wijziging van het Uitvoeringsbesluit WEB
gevolgen zal hebben voor de ontwikkeling in de stagetekorten.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister de waarde van
bedrijfssimulatie, als er incidenteel echt geen stageplaats kan worden
gevonden, anders beoordeelt bij de bol dan bij de bbl en op grond van
welke overwegingen.
Uitgangspunt van het beroepsonderwijs zoals geregeld in de Wet educatie
en beroepsonderwijs is dat het leren in de praktijk van het beroep een
belangrijk deel uitmaakt van de opleiding. Dat geldt voor zowel bol als
bbl. Dus in principe zou het niet uit moeten maken om welke leerweg het
gaat voor de vraag naar de waarde van bedrijfssimulatie. Bedrijfssimulatie
kan heel waardevol zijn maar kan nooit de echte praktijk geheel
vervangen. Dat kan zeker niet bij de bbl. Ik teken daarbij nog aan dat, als
het gaat om minder stageplekken vanwege de crisis, er in plaats van
stages, in bepaalde gevallen een bedrijfssimulatie als vervangende
bpv-plaats tijdelijk door een kenniscentrum erkend kan worden.
De leden van de SP-fractie vragen of het niet-bekostigen van opleidingen
wanneer er geen stageplaatsen zijn niet het risico in zich draagt dat
bepaalde opleidingen, vaak juist in schaarse beroepen, waarvoor er
weinig stageplaatsen zijn, hierdoor helemaal niet meer worden aangeboden en hoe het kabinet staat ten aanzien van opleidingen die, om risico
te vermijden, minder studenten zullen toelaten.
Het voorstel zoals gedaan in deze wijziging van het Uitvoeringsbesluit
WEB houdt niet in dat opleidingen niet bekostigd worden wanneer er
geen stageplaatsen zijn, maar dat een student die niet tijdig een bpv-plek
heeft, niet meetelt voor de bekostiging. Instellingen moeten goed van
tevoren bekijken of voor een specifieke opleiding voldoende stageplekken
zijn, en als die er niet zijn, dan vind ik inderdaad dat die opleiding niet
moet worden aangeboden, dat het aantal opleidingsplekken beperkt moet
worden of dat de opleiding alleen in de bol moet worden aangeboden.
Studenten moeten niet voor een opleiding worden ingeschreven waarvan
het risico groot is dat die niet kan worden afgerond. Het bedrijfsleven
heeft hier ook een verantwoordelijkheid. Als het gaat om minder
stageplekken vanwege de crisis dan zijn er andere mogelijkheden: er is
een tijdelijke crisismaatregel waar sectoren aanspraak op kunnen maken
wanneer sprake is van een tijdelijk tekort aan bpv-plaatsen als gevolg van
bv. de conjunctuur. In plaats van stages kunnen in bepaalde gevallen
vervangende bpv-plaatsen tijdelijk erkend worden waar werkzaamheden
uitgevoerd worden.
De leden van de D66-fractie vragen het kabinet toe te lichten of deze
maatregel enkel van toepassing is op de bekostiging voor scholen, of dat
het ook gevolgen zal hebben voor de bekostiging van de studie door de
leerlingen.
Studenten bekostigen hun studie niet; zij betalen – als zij 18 jaar of ouder
zijn – in de bbl cursusgeld. Dat cursusgeld wordt niet terugbetaald of
verminderd als studenten ophouden met de studie. Dat studenten niet
bekostigd worden mag overigens op zichzelf voor de instelling geen reden
zijn om de studenten uit te schrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

21

Voorts vragen de leden van de D66-fractie of het kabinet kan toelichten
welke extra maatregelen er worden genomen om het aantal bpv-plekken
te stimuleren, om te voorkomen dat leerlingen een bbl-opleiding volgen
zonder bpv-plek en scholen als gevolg daarvan geen financiering meer
ontvangen.
Er zijn op dit moment al verschillende maatregelen die zorgen voor een
toename van het aantal bpv-plekken. Zie ook het hierboven gegeven
antwoord op vragen van de PvdA-fractie. Het stage- en leerbanenoffensief
is geïntensiveerd om nog meer resultaat te behalen met daarin maatregelen zoals het meldpunt Stagetekorten en de website stagemarkt.nl.
Bovendien zijn er onlangs nog enkele maatregelen in gang gezet.
Allereerst is er een tijdelijke crisismaatregel waar sectoren aanspraak op
kunnen maken wanneer sprake is van een tijdelijk tekort aan bpv-plaatsen
als gevolg van bv. de conjunctuur. In plaats van stages kunnen in
bepaalde gevallen vervangende bpv-plaatsen tijdelijk erkend worden waar
werkzaamheden uitgevoerd worden. Het gaat hier echt om uitzonderlijke
situaties en er gelden strikte voorwaarden:
– De kwaliteit van de leerplaats moet geborgd zijn en de werkzaamheden
moeten passen bij het leren in de beroepspraktijk van de betreffende
beroepsopleiding.
– Het is een beroepsopleiding met een goed of voldoende arbeidsmarktperspectief maar een aantoonbaar tekort aan stages en/of leerbanen
onder invloed van arbeidsmarktomstandigheden (conjunctuur).
– Het georganiseerde (regionale) bedrijfsleven van de betreffende
beroepsopleiding stemt in met de maatregel.
– Het is een tijdelijke maatregel voor maximaal een jaar, met de
mogelijkheid tot verlenging.
– Het betreft een specifieke groep studenten in een specifieke beroepsopleiding.
– Het betreft een specifieke regio.
De voorwaarden voor de tijdelijke crisismaatregelen worden over 1,5 jaar
geëvalueerd.
Bovendien ondersteunt het kabinet deze sectoren waar tijdelijk sprake is
van een stagetekort door middel van sectorplannen. Het kabinet heeft
hiervoor 600 miljoen euro vrijgemaakt gedurende 2014/2015. Sectoren
waar stagetekorten spelen, kunnen hiervoor een sectorplan indienen.
Daarbij kunnen sectoren ook structureel gebruik maken van de subsidie
praktijkleren. Dit gebeurt ten eerste door middel van de subsidie
praktijkleren.
Ten slotte ben ik ook bezig om op langere termijn te zorgen dat studenten
een opleiding volgen die een goed arbeidsmarktperspectief heeft en
waarmee de kans groter is dat zij ook een bpv-plek kunnen vinden. Met
het wetsvoorstel macrodoelmatigheid verplicht ik instellingen om
objectieve informatievoorziening te verzorgen aan toekomstige studenten.
Hierdoor kunnen studenten een heldere keuze maken voor een opleiding
met arbeidsmarktperspectief. In het uiterste geval kan ik bovendien een
einde maken aan opleidingen met onvoldoende arbeidsmarktperspectief.
Een nadere uitwerking zal volgen in het wetsvoorstel.
2.7 Afschaffing van deeltijd-bol en onderwijstijd als parameter voor de
bekostiging
De leden van de SP-fractie vragen welke (deel)parameters die de
instellingsaccountant bekeek niet binnen het toezicht van de inspectie
vallen.
De instellingsaccountant keek niet zozeer naar andere aspecten bij de
controle van de onderwijstijd dan de inspectie, maar wel anders: het was
niet aan de accountant om de onderwijskundige invulling van onderwijsprogramma’s te beoordelen, terwijl de inspectie natuurlijk wel naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

22

inhoud keek bij de vraag of voldaan was aan de wettelijke eisen inzake de
onderwijstijd. Dat zal de inspectie in de toekomst nog steeds doen, binnen
het toezicht zoals geschetst in de brief van 12 juni 2013 (Kamerstukken II,
2011/12, 33 187 nr. 41).
De leden vragen van de SP-fractie vragen ook of het kabinet heeft
overwogen de volledige taakbelasting van docenten in onderwijstijd vast
te leggen.
Het kabinet heeft niet overwogen de volledige taakbelasting van docenten
in onderwijstijd vast te leggen. Naar het oordeel van het kabinet is daar
ook geen reden voor. In het mbo biedt het tussen werknemers en
werkgevers overeengekomen Professioneel Statuut de aanknopingspunten voor werkverdeling en taakbelasting. Het onderwijsteam is in
eerste instantie verantwoordelijk voor het onderwijsproces, en bepaalt de
didactisch-pedagogische aanpak en lesmethoden binnen de wettelijke
eisen en binnen de door de instelling in overleg met de ondernemingsraad vastgestelde kaders. Dit is het »hoe» van het onderwijs. Het
onderwijsteam legt daarover verantwoording af via de managementlijn
teneinde de door de wetgever bij het bevoegd gezag gelegde
eindverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van onderwijs inhoud te
kunnen geven.
De leden van de D66-fractie vragen er bij de opmerking dat «onderwijstijd
als inrichtingsvoorschrift onderdeel (is) van het toezicht door de Inspectie
van Onderwijs», rekening is gehouden met het veranderende toezicht op
de onderwijstijd door de Inspectie van het Onderwijs.
Zeker is dat het geval. De voorschriften over onderwijstijd zijn inrichtingsvoorschriften en vallen als zodanig onder het toezicht van de inspectie; in
genoemde brief is uiteengezet hoe de inspectie vorm geeft aan dat
toezicht.
2.8 Bekostiging entreeopleiding
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de leerlingen van de entreeopleiding, die het onderwijs verlaten zonder diploma, geregistreerd worden
binnen het vsv-beleid dat is opgenomen in de aanstaande prestatieafspraken.
Jongeren tot 23 jaar die zonder diploma uitvallen uit een entreeopleiding,
worden in de jaarlijkse vsv-telling geteld als vsv’er. Datzelfde gebeurt nu
ook met jongeren die uit een mbo-1 opleiding uitvallen. Als een jongere
nog geen 18 jaar is, ziet de leerplichtambtenaar erop toe dat zij zo snel
mogelijk teruggeleid worden naar het onderwijs. Waar nodig wordt hulp
ingeschakeld vanuit zorg of hulpverlening. Een jongere van 18 tot 23 jaar,
zal begeleid worden door de RMC-functionaris. Ook daarbij ligt de
prioriteit bij het terugleiden naar het onderwijs, al dan niet met inschakeling van partijen uit zorg- of hulpverlening. Indien terug naar het
onderwijs echt geen optie is, wordt voorzien in begeleiding naar de
arbeidsmarkt. Als jongeren een baan vinden, tellen ze niet mee als vsv’er.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de Minister de duurzame
arbeidsrelatie gaat meten, wat duurzaam is en hoe deze uitstroom
meetbaar is.
Jongeren mét een mbo-1 diploma of, na invoering van de entreeopleiding, een entreediploma, die op de jaarlijkse peildatum van 1 oktober
een baan hebben van 12 uur of meer per week, worden niet meer als
vsv’er meegeteld.
Om te bepalen welke gediplomeerden werk hebben, worden de leerlinggegevens die op 1 oktober worden bepaald, vergeleken met gegevens van
het UWV. In die gegevens is voor ieder individu onder meer zichtbaar of
iemand werk heeft, een uitkering ontvangt of niets doet. Om te bepalen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

23

het gaat om een substantiële baan, wordt de grens van 12 uur of meer per
week gehanteerd. Dit is dezelfde definitie die het CBS gebruikt in
gegevens rondom arbeidsmarkt, werkzame beroepsbevolking en
werkloosheid. In de operationalisering van een substantieel aantal uren
wordt uitgegaan van ten minste twaalf uur per week, omdat vanaf
anderhalve dag per week de meerderheid van de mensen aangeeft dat
betaald werk de belangrijkste bezigheid is (CBS en Bierings, Imbens en
Van Bochove 1991). Bij de jaarlijkse vsv-telling wordt dus aangesloten bij
de breed geaccepteerde definitie van het CBS.
De leden van de VVD-fractie vragen ook er gebeurt als de intentie
duurzaam is, maar de arbeidsrelatie na zes maanden alsnog niet
voortgezet wordt en de leerling geen diploma heeft.
Als een mbo-1 gediplomeerde (in de toekomst entreegediplomeerde) op
1 oktober een substantiële baan heeft van 12 uur of meer, tellen wij deze
sinds de berekening over schooljaar 12/13 niet meer in de jaarlijkse
vsv-telling mee. Dit sluit aan bij de definitie van voortijdig schoolverlater
in de WEB (art. 8.3.1)
Dit diploma is echter nog geen startkwalificatie. Jongeren tot 23 jaar die
geen startkwalificatie hebben, blijven zichtbaar voor de gemeente. Want
jongeren die in staat zijn een startkwalificatie te halen, moeten worden
blijven gestimuleerd. In de regiogegevens van het UWV is zichtbaar of een
jongere tot 27 werk heeft, een uitkering of niets. Als een jongere dus na
verloop van tijd geen werk meer heeft, is dat zichtbaar in deze gegevens.
Dit geldt dus ook voor jongeren met een mbo-1 diploma of entreediploma.
Ik heb in de vsv-brief op 5 maart gemeenten en regio’s opgeroepen om
eerder uitgevallen jongeren zonder startkwalificatie in beeld te houden en
te controleren met behulp van UWV-gegevens wie na verloop van tijd
werk heeft, een uitkering heeft of niets. Of wie weer een opleiding is gaan
volgen. De gemeente en/of RMC-functionaris kan zo deze jongere gerichte
begeleiding bieden naar een opleiding of werk. Ik ga de RMC-regio’s
stimuleren deze aanpak actief toe te passen. Op deze manier blijven dus
ook jongeren met een entreediploma in beeld. Wanneer zij geen werk
meer hebben, kan worden ingegrepen.
De leden van de VVD-fractie omschrijven de bedoeling van deze
mogelijkheid binnen de entreeopleiding, maar zien wel risico’s voor deze
kwetsbare groep en vragen hoe de Minister dit ziet.
Ik constateer dat sommige studenten, vanwege hun cognitieve vaardigheden, niet in staat zijn een diploma van de entreeopleiding te halen en
dat voor sommigen het diploma van de entreeopleiding het hoogst
haalbare is. Daarom is het van belang dat er tussen mbo-instellingen,
hulpverleningsinstanties en gemeenten goede afspraken worden gemaakt
over de toeleiding naar de arbeidsmarkt. Ik ben hierover al in gesprek met
de G4 om te bezien welke mogelijkheden er zijn om te voorkomen dat er
jongeren tussen wal en schip raken. Ook de G 32 hebben hierover al hun
visie gegeven. In de brief van 5 maart 2014 (Kamerstukken II, 2013/14,
26 695, nr. 94) heb ik mede namens de Staatssecretaris hierop al een
eerste reactie gegeven. De uitwerking van de ideeën wordt opgenomen in
het plan van aanpak voor jongeren in een kwetsbare positie. In dit plan
wordt ook ingegaan op het advies van de Onderwijsraad «Meer kansen
voor kwetsbare jongeren» van 12 december 2013. Het streven is er op
gericht u dit plan voor de zomer aan te bieden.
Bij de beantwoording van de vraag van de leden van de VVD welke
inspanningen de instellingen moeten verrichten om het doorstroomprofiel
te realiseren, ga ik ervan uit dat deze leden met doorstroomprofiel de
overgang van de entreeopleiding naar de arbeidsmarkt bedoelen. In
reactie hierop deel ik u mede dat ik het van belang vind dat instellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

24

goede afspraken maken met alle relevante partijen (gemeenten,
UWV/werkbedrijven en werkgevers) om te bewerkstelligen dat jongeren
die vanwege beperkte cognitieve vaardigheden zonder een startkwalificatie op de arbeidsmarkt komen niet tussen wal en schip raken. Deze
afspraken moeten ertoe leiden dat deze jongeren geholpen worden bij het
vinden van een baan en dat zij, wanneer er geen serieus perspectief is op
afronding van een mbo-opleiding, niet worden terugverwezen naar het
onderwijs. De Onderwijsraad heeft een advies uitgebracht over hoe het
onderwijs jongeren in een kwetsbare positie zo goed mogelijk kan
ondersteunen en voorbereiden op zelfstandige deelname aan de
maatschappij. Een eerste reactie op dit advies is opgenomen in de brief
«Startkwalificatie met perspectief, voor iedereen een passende plek» die ik
mede namens de Staatssecretaris op 5 maart jl. aan uw Kamer heb
gezonden. In mijn brief over het toekomstbestendig mbo, die voor de
zomer aan uw Kamer wordt gezonden, kom ik terug op de manier waarop
de samenwerking tussen instellingen en gemeenten kan worden
vormgegeven. Zoals eerder meegedeeld worden de ideeën in het
bovengenoemde plan van aanpak verder uitgewerkt. Het streven is er op
gericht u dit plan voor de zomer aan te bieden.
Op de vraag van de leden van de VVD-fractie waarom hier geen sprake is
van een resultaatsverplichting, kan ik u melden dat ik op dit moment nog
in gesprek ben met vertegenwoordigers van de G4 over de wijze waarop
de samenwerking rondom de entreeopleiding (met aandacht voor het
bindend studieadvies) effectief vorm kan krijgen. Ik denk daarbij aan
regionale afspraken over arbeidsmarkttoeleiding van jongeren, met daarin
een rol voor gemeenten. Dergelijke afspraken sluiten aan bij de kabinetsvoornemens inzake decentralisatie van de (jeugd)zorg, de AWBZ en taken
op grond van de nieuwe Participatiewet. De Staatssecretaris en ik zullen
onze voornemens opnemen in bovengenoemd plan van aanpak dat ik u
nog voor de zomer zal toezenden.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de consequenties van de
splitsing in de bekostiging van de entreeopleiding van de overige
mbo-niveaus.
Het kabinet heeft besloten de entreeopleidingen een aparte positie te
geven binnen het mbo. Gezien de aard van de opleiding en de doelgroep
is besloten voor de studenten in de entreeopleidingen een hoger bedrag
beschikbaar te stellen dan voor de niveau 2-, 3- of 4 opleidingen. Het
bedrag voor een student in een entreeopleiding zal ongeveer overeenkomen met het bedrag dat voor een LWOO of PRO-leerling beschikbaar
wordt gesteld. Ook is besloten – gezien de aard van de studenten – geen
diplomabekostiging te geven. Om dit mogelijk te maken en ook om voor
instellingen inzichtelijk te maken welke middelen zij voor de studenten in
de entreeopleidingen krijgen, is gekozen het macrobudget op te delen in
twee budgetten en deze apart te verdelen over de instellingen. Na de
verdeling worden de budgetten voor elke instelling bij elkaar opgeteld en
als één rijksbijdrage (lumpsum) beschikbaar gesteld.
De leden van de VVD-fractie vragen of het aanbod zal veranderen in
aparte entree instellingen.
De afzonderlijke positionering van de entreeopleiding brengt niet met zich
mee dat het aanbod van entreeopleidingen in aparte instellingen
geconcentreerd zou moeten worden. Ik verwacht ook geen vermindering
van het aantal instellingen dat entreeopleidingen verzorgt.
De leden van de SP-fractie vragen naar een toelichting op de tweejarige
cascade bij de bekostiging van entreeopleidingen.
Bij de bekostiging van de entreeopleidingen is gekozen voor een
tweejarige cascade omdat de opleidingsduur van een entreeopleiding een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

25

jaar is. Studenten hebben dan nog een jaar de gelegenheid om de
opleiding succesvol af te ronden of om begeleid te worden naar een
plaats op de arbeidsmarkt.
2.9 Bekostiging basisberoepsopleiding, vakopleiding, middenkaderopleiding en specialistenopleiding
De leden van de SP-fractie vragen naar een nadere toelichting op de
totstandkoming van de zogenaamde prijsfactor.
De prijsfactor die bij de berekening van de deelnemerswaarde wordt
gebruikt is dezelfde prijsfactor die nu ook wordt gebruikt bij het berekenen
van de rijksbijdrage. Deze prijsfactor is bij de invoering van de Wet
educatie en beroepsonderwijs tot stand gekomen. Het bekostigingsmodel
van het voormalige mbo kende een grote variëteit aan prijzen. Deze
verschillen vonden hun oorsprong in de kostenverschillen tussen de
verschillende afdelingen, zoals die in de decennia voor 2000 zijn gegroeid.
Door de prijzen van de verschillende opleidingen te clusteren, zijn de
verschillende prijsfactoren tot stand gekomen. Op dit moment wordt door
een externe commissie gekeken of en in welke mate de prijsfactoren voor
vooral de technische opleidingen bijstelling behoeven, zodat ook deze
opleidingen aantrekkelijk blijven om te bieden. Hiervoor kunnen de extra
middelen die beschikbaar zijn gekomen voor praktijk en techniek worden
ingezet. Het verhogen van de prijsfactor voor techniek gaat dan niet ten
koste van de andere sectoren.
2.10 Overgangsbekostiging
De leden van de CDA-fractie vragen wat er gebeurt als instellingen
ondanks de fasering in een lastig parket terechtkomen als gevolg van de
nieuwe financiering.
Voor instellingen die in een lastig pakket terechtkomen door de nieuwe
bekostiging kan onder voorwaarden aanvullende financiering worden
verstrekt
De leden van de CDA-fractie vragen verder naar de voorwaarden op basis
waarvan aanvullende financiering kan worden verstrekt.
In artikel 6.1.4 van het Uitvoeringsbesluit is een overgangsbepaling
opgenomen op basis waarvan een overgangsfinanciering wordt verstrekt.
In het zevende lid van dat artikel wordt bepaald dat indien uit de vergelijking die op grond van het eerste lid van hetzelfde artikel wordt gemaakt,
blijkt dat de uiteindelijke rijksbijdrage voor een instelling meer dan 4%
lager is dan de eerdere rijksbijdrage aanvullende middelen kunnen
worden verstrekt om te voorkomen dat de continuïteit van de instelling in
gevaar komt. Er geldt dus de voorwaarde van 4 procent en er moet
daarmee sprake zijn van gevaar voor de continuïteit van een instelling.
3. Financiële gevolgen voor de Rijksbegroting
De leden van de D66-fractie vragen nog eens toe te lichten of er geen
positieve gevolgen voor de Rijksbegroting zijn als gevolg van het besluit
niet langer bekostiging te verstrekken voor leerlingen die een
bbl-opleiding doen zonder een bpv-plek.
Het niet langer bekostigen van studenten die geen bpv-plek hebben zal
nauwelijks gevolgen hebben voor de Rijksbegroting. De omvang van het
macrobudget voor de mbo-sector vindt jaarlijks plaats op basis van de
deelnemersramingen. Het aantal bbl-deelnemers zonder bpv-plek is nu al
gering en worden slechts voor één jaar bekostigd. Bovendien wordt van
instellingen verwacht dat zij voor deze deelnemers zo snel mogelijk aan
een (andere) bpv-plek helpen of overschrijven naar de bol-opleiding of
een andere bbl-opleiding. Het is immers voor de student niet goed om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

26

slechts een beperkt deel en alleen de theorie van de opleiding te kunnen
volgen omdat voor het praktijkonderwijs geen leerbedrijf beschikbaar is.
De leden van de D66-fractie vragen verder of er hier geen sprake is van
een (kleine) bezuinigingsmaatregel. Zoals uit het antwoord blijkt is hier
geen sprake van een bezuinigingsmaatregel. De maatregel is bedoeld om
te komen tot een doeltreffende inzet van overheidsmiddelen.
Ook vragen de leden van D66-fractie of er geen positieve gevolgen voor
de Rijksbegroting door het afschaffen van de lgf-middelen.
De lgf-middelen worden niet afgeschaft, maar blijven behouden voor de
sector voor het passend onderwijs dat per 1 augustus 2014 wordt
ingevoerd. Door het afschaffen van de indicatiestelling is een aanvraag
voor leerling gebonden financiering niet langer uitvoerbaar. Om die reden
wordt het budget dat nu wordt ingezet voor lgf, toegevoegd aan het
gehandicaptenbudget van de mbo-instellingen.
4. Artikelsgewijs
4.1 Artikel 1, C
De leden van de D66-fractie vragen waarom er is gekozen voor de
negatieve prikkel in de bekostigingssystematiek van entreeopleidingen en
wat de verwachting is van het aantal leerlingen dat niet in één jaar de
entreeopleidingen zal halen en daar een tweede, derde of vierde jaar voor
zal uittrekken.
Ook in de entreeopleidingen moeten leerlingen zo goed en snel als
mogelijk naar het diploma worden geleid, of worden voorbereid op de
arbeidsmarkt. Het komt nu nog te vaak voor dat studenten lang in de
entreeopleiding blijven hangen zonder enig resultaat. Instellingen moeten
een intensief programma neerzetten. Daarvoor zijn voldoende middelen
beschikbaar in de entreeopleiding. De onderwijsprogramma’s mogen een
jaar duren en de student die dat nodig heeft mag langer blijven. Als echter
ondanks alle inspanningen een student geen studievorderingen laat zien,
dan is het redelijk de instellingen niet verder te belasten met die opdracht.
Ook voor de entreeopleiding geldt dat studenten die na verloop van tijd
een nieuwe poging willen doen, de cascade opnieuw begint.
De intensivering van de programma’s zal er toe leiden, zo verwacht ik, dat
het aantal studenten dat binnen de normale termijn een diploma haalt, óf
uitstroomt naar de arbeidsmarkt, zal stijgen. Dat zal goed worden
gemonitord.
Deze leden vragen verder of een inschatting gemaakt kan worden van het
financiële voordeel voor het Rijk als gevolg van het besluit om
deelnemers in de entreeopleiding in het tweede jaar met factor 0,6 te
bekostigen en vanaf het derde jaar met een factor 0. De cascade voor de
entreeopleidingen loopt af in twee jaar om instellingen te stimuleren het
werk met succes in het eerste jaar af te ronden. Wanneer na afronding van
de entreeopleiding de student doorstroomt naar een mbo-2-opleiding
gaat voor deze student de cascade opnieuw beginnen; de tijd in de
entreeopleiding telt niet mee. Doorstroom naar niveau 2, waarmee een
startkwalificatie behaald kan worden wordt op die manier aantrekkelijk.
Dit geldt zowel voor de instelling (een volwaardige bekostiging) als voor
de student (een volwaardige kans op een basisberoepsopleiding).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 908, nr. 2

27