Aan de Minister voor Rechtsbescherming

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbeleid
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Datum
7 oktober 2022

over “kwaliteit in de beleidsvoorbereiding: IAK wordt
Beleidskompas”

Ons kenmerk
4258647

1.
Aanleiding
Om de Kamer te informeren over de voortgang van de IAK-herziening ligt een
conceptkamerbrief voor. Deze leggen wij aan u voor ter instemming.
2.
Geadviseerd besluit
Instemmen met agendering van de voorliggende kamerbrief in de ministerraad
van 14 oktober 2022.
3.
Kernpunten
De Kamerbrief schetst de voortgang van de IAK-herziening. Belangrijk hierbij
zijn:
•
We stellen voor dat het IAK bij de lancering in de eerste helft 2023 een
nieuwe naam krijgt, te weten: “Beleidskompas”;
•
Het Beleidskompas is de centrale werkwijze voor beleidsmakers in de
beleidsvoorbereiding en vervangt het IAK. Via vijf opeenvolgende vragen
en een centrale terugkerende vraag vestigt het Beleidskompas de
aandacht op de analyse stappen en relevante kwaliteitseisen (zoals
doenvermogen en uitvoerbaarheid) die vereist zijn voor een gedegen
beleidsvoorbereiding;
•
Het Beleidskompas wordt bekend gemaakt en verspreid via een
vernieuwde website en een (digitaal) leeraanbod en wordt officieel
gelanceerd op de eerste “Dag van het Beleid”;
•
In de Kamerbrief vragen we ook aandacht voor de rol van de politiek. We
bieden aan de TK een technische kamerbriefing aan na de lancering van
het Beleidskompas;
•
Ook wordt in de brief de samenhang tussen de IAK-herziening en
aanpalende trajecten zoals Werk aan Uitvoering (WAU) geschetst die allen
tot doel hebben de beleidskwaliteit te versterken.
4.
Toelichting*
Totstandkoming brief
•
De brief is een uitkomst van een interdepartementaal traject waarin is
gekeken op welke wijze het IAK herzien kan worden, zodanig dat het
beter wordt toegepast in de beleidsvoorbereiding.
•
De brief is tot stand gekomen in de speciaal hiervoor ingerichte
herzieningsgremia, en daarna afgestemd in onder meer het IOWJZ,
IOFEZ, ACU en SGO.

Pagina 1 van 5

•

We ervaren een breed draagvlak voor de ingezette koers.

Implementatie van het Beleidskompas
•
De eerste “Dag van het Beleid” wordt naar verwachting voorjaar 2023
(voorlopige datum) georganiseerd met als doel beleidsmakers van alle
ministeries bij elkaar te brengen om hen te inspireren en verrijken om
beter beleid te maken. De dag heeft de vorm van een congres met een
plenair gedeelte, verschillende deelsessies en ruimte om te netwerken.
•
Het herzieningsteam heeft richtlijnen opgesteld voor de implementatie
van het beleidskompas binnen alle departementen. Deze richtlijnen
hebben als doel dat binnen elk departementen voldoende ondersteuning
en sturing aanwezig is voor de toepassing van het Beleidskompas.
•

•

•

•

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbele d
Datum
7 oktober 2022
Ons kenmerk
4258647

4.1 Politieke context
De kwaliteit van wetgeving en beleid en alle acties om die te versterken zijn
onderwerp van gesprek in debatten in de Eerste en Tweede Kamer en in
verschillende aangekondigde brieven; en ook in de jaarverslagen van
verschillende partijen waar een reactie op gegeven moet worden. We noemen
er een aantal:
o Debat over de Staat van de Rechtsstaat in de EK op 31 mei jl., met
vervolg eind juni (o.a. over Venetiëcommissie n.a.v. toeslagenaffaire);
o Brief over de inventarisatie hardvochtigheden, menselijke maat en een
nieuw perspectief op hardheidsclausules (BZK coördineert);
o Brief inzake prioriteiten en mijlpalen van het programmabureau Werk aan
Uitvoering (SZW, afgestemd met brief hierboven);
o
Jaarverslag Raad voor de rechtspraak (o.a. buikpijndossiers “waar
onrecht op de loer ligt”);
o Kabinetsreactie op de evaluatie ‘Eerste ervaringen met de Strategische
Evaluatie Agenda’ voordat afzonderlijke commissies hierover met de
bewindspersonen in gesprek gaan (Fin coördineert);
o Jaarverslag Nationale Ombudsman (o.a. “maatwerk is geen oplossing voor
slecht beleid”).
De Minister voor Rechtsbescherming is begonnen met zijn ronde aan collegabewindspersonen: afgelopen mei sprak hij met Carola Schouten, die o.a.
Werk aan Uitvoering in haar pakket heeft. De ministers hebben besproken dat
versterking van kwaliteit van beleid en regelgeving een gezamenlijke opgave
is. Verzoek van de bewindspersonen was o.a. ervoor te zorgen dat IAK en
WaU binnen het hele kabinet landen, bijvoorbeeld via de ministeriële
commissie uitvoering. Dit pakken we op met het WaU-bureau.
De Afdeling advisering van de Raad van State is ook bezig om haar kader te
herzien. Onderkend wordt door de RvS en door ons dat we elkaar in beide
trajecten goed kunnen versterken.
Het Beleidskompas moet beter dan het IAK een hulpmiddel worden voor het
maken van goed beleid. Van belang is daarbij ook dat in dat hulpmiddel ook
voldoende wordt verwezen naar andere trajecten en instrumenten, zodat de
beleidsmedewerker goed wordt ondersteund in zijn werk.
4.2 Financiële overwegingen
Er zijn in 2021 financiële middelen beschikbaar gesteld voor de uitwerking
van de IAK-herziening – € 1 miljoen structureel. De voorliggende brief bevat
geen voorstellen die nieuwe budgettaire gevolgen hebben.

Pagina 2 van 5

•

•
•

4.3 Juridische overwegingen
N.v.t.
4.4 Krachtenveld
De brief is tot stand gekomen in de speciaal hiervoor ingerichte
herzieningsgremia waarbij naast interdepartementale inzet ook betrokkenheid
was vanuit uitvoeringsorganisaties binnen het rijk, en daarna afgestemd in
onder meer het IOWJZ, IOFEZ, ACU en SGO.
We ervaren een breed draagvlak voor de ingezette koers.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbele d
Datum
7 oktober 2022
Ons kenmerk
4258647

4.5 Strategie
N.v.t.
4.6 Uitvoering

Om het gebruik van het Beleidskompas binnen departementen te
ondersteunen worden de volgende maatregelen in gang gezet:
De website (www.beleidskompas) wordt opnieuw gebruiksvriendelijk

-

-

-

ingericht door de vernieuwde inhoud met behulp van visuele en digitale
hulpmiddelen te presenteren.
Via een interactieve infographic wordt het voor de gebruiker overzichtelijk
duidelijk welke vragen in het beleidsproces relevant zijn en op welke
manier en waar de gebruiker er meer informatie over kan vinden. We
bieden naast de vragen o.a. ook pagina’s aan met Q&A’s, best practises en
contactinformatie.
Er wordt onderzocht bij de beleidsmedewerker of er behoefte is om het
primaire proces van het Beleidskompas in zijn geheel digitaal moet worden
ondersteund inclusief dataopslag.
De e-learnings bieden de mogelijkheid om tijd en plaats onafhankelijk te
leren (zelfstudie), maar ook om (delen ervan) te gebruiken in klassikale
leeractiviteiten. Ze leiden gebruikers op een eenvoudige en speelse manier
door de belangrijkste aspecten van het Beleidskompas.

-

Collega’s met meer ervaring met beleidsvorming in het algemeen en het
Beleidskompas in het bijzonder helpen de beleidsmedewerker met raad en
daad. Daarnaast zorgen zij onder meer voor promotie van het gebruik van
het Beleidskompas en brengen zo nodig verbeteringen aan.

•

4.7 Implementatie

•

Met de Kamerbrief informeren wij de Kamer over de ontwikkelingen
rondom de IAK-herziening.
Met de organisatie van de “Dag van het Beleid” in 2023 wordt er
rijksbreed aandacht gevraagd voor het Beleidskompas en het toepassen
daarvan.

4.8 Communicatie
Wat zijn de beslissingen die hiervoor zijn voorgelegd aan de
bewindspersoon? Wat waren daarbij de alternatieven, overwegingen,
risico’s en relevante feiten?

Pagina 3 van 5

-

-

In de brief van de voorgaande Minister voor Rechtsbescherming over de
versterking van de kwaliteit van beleid en wetgeving van 25 juni 2021
(Kamerstukken II, 35 570 VI, nr. 115 is aangekondigd dat het kabinet
werkt aan een vernieuwing van het IAK om te zorgen dat departementen
dit instrument beter, op het juiste moment en consequenter toepassen,
met name in de beleidsvoorbereiding.
Eind 2021 is er een voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer
gestuurd. De Minister voor Rechtsbescherming is voorafgaand aan de
voortgangsrapportage geinformeerd middels onderstaande nota d.d. 29
november 2021.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbele d
Datum
7 oktober 2022
Ons kenmerk
4258647

Doel nota (d.d. 29 november 2021)

-

Uw instemming te vragen voor het verzenden van bijgevoegde brief aan
de Tweede Kamer.

Toelichting
Achtergrond brief
Het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (hierna: het IAK) biedt
structuur bij het maken van goed beleid en goede regelgeving. In de brief van 25
juni 2021 van de vorige Minister voor Rechtsbescherming over de versterking van
de kwaliteit van beleid en wetgeving is aangekondigd dat de Tweede Kamer in het
najaar van dit jaar wordt geïnformeerd over de herziening van het IAK. Bijgaande
brief geeft invulling aan die toezegging.
De brief is afgestemd in de stuurgroep van de herziening IAK (o.l.v. de pSG van
JenV). DCOM heeft meegelezen met de brief.
Stand van zaken herziening
De herziening wordt vormgegeven in een interdepartementaal traject, waar het
SGO de opdrachtgever van is. Er is een interdepartementale stuurgroep en –
werkgroep.
De afgelopen tijd is met veel disciplines binnen de overheid vooral nagedacht over
de vraag wat er moet gebeuren om het probleem van het IAK (het wordt te
weinig toegepast) aan te pakken. Aan de hand van de opbrengsten van deze fase
wordt in vijf deelprojecten de herziening de komende tijd verder vormgegeven.
De deelprojecten worden ook in de brief genoemd.
Afgelopen zomer is het SGO geïnformeerd over de stand van zaken van de
herziening. Het SGO miste in de plannen de verbinding met andere trajecten die,
onder meer naar aanleiding van de toeslagenaffaire, zijn gestart en deels een
overlappend doel hebben (vergroten van de beleidskwaliteit). Door die (terechte)
oproep van het SGO is meer aansluiting gezocht bij die lopende initiatieven. Het
SGO zal naar verwachting opnieuw worden geïnformeerd begin 2022, wanneer de
uitwerking in een verder gevorderd stadium is. De Tweede Kamer zal dan ook
uitgebreider geïnformeerd kunnen worden over de verdere uitwerking.
Politiek-bestuurlijke context
•
Naast de passage in de Kamerbrief over versterking van de kwaliteit van
beleid en wetgeving in juni 2021 (zie hiervoor) is de Tweede Kamer
meermaals geïnformeerd over de herziening, bijvoorbeeld bij gelegenheid
Pagina 4 van 5

•

•

•

5.

van de voortgangsrapportage regeldruk (EZK) of de voortgang van de
Operatie inzicht in kwaliteit (FIN).
In de kabinetsreactie op de toeslagenaffaire is het volgende gemeld over
het gebruik van het IAK: “Daartoe zal het kabinet beter gebruik maken
van het Integraal Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK) waarin
alle kwaliteitseisen voor beleid en wetgeving zijn opgenomen.”
In het kader van het versterken van de artikel 3.1 van de
Comptabiliteitswet 2016, dat de onderbouwing van voorstellen die aan de
Tweede Kamer worden gezonden borgt, is onlangs een brief aan de
Tweede Kamer gezonden waarin een kader wordt gepresenteerd dat de
herkenbaarheid en vindbaarheid van de eisen van de Comptabiliteitswet
2016 vergroot. In de brief wordt ook gerefereerd aan de herziening van
het IAK. In de bijgevoegde brief wordt ook verwezen naar de brief van
FIN.
De door de OESO gepubliceerde Regulatory Policy Outlook 2021 1
onderstreept het belang van een beter gebruik van het IAK in het
Nederlandse beleid- en wetgevingsproces. Met het ingeslagen pad van de
herziening komen we ook tegemoet aan de aanbevelingen van de OESO.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbele d
Datum
7 oktober 2022
Ons kenmerk
4258647

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
- N.v.t.

https://www.oecd.org/gov/regulatory-policy/oecd-regulatory-policy-outlook-202138b0fdb1-en.htm en https://www.oecd.org/gov/regulatory-policy/netherlands-countryprofile-regulatory-policy-2021.pdf.
1

Pagina 5 van 5