Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 157

Wijziging van onder meer de Wet op het primair
onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de
Wet College voor examens in verband met de
invoering van een centrale eindtoets, de
invoering van een leerling- en
onderwijsvolgsysteem en invoering van
bekostigingsvoorschriften voor
minimumleerresultaten voor speciale scholen
voor basisonderwijs en scholen voor speciaal
onderwijs en speciaal en voortgezet speciaal
onderwijs (centrale eindtoets en leerling- en
onderwijsvolgsysteem primair onderwijs)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 13 maart 2012
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel genoegzaam
voorbereid.

1
Samenstelling:
Leden: Ham, B. van der (D66), Bochove, B.J.
van (CDA), voorzitter, Miltenburg, A. van
(VVD), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Bosma, M.
(PVV), Dijk, J.J. van (SP), Dibi, T. (GL), Wolbert,
A.G. (PvdA), ondervoorzitter, Biskop, J.J.G.M.
(CDA), Smits, M. (SP), Elias, T.M.Ch. (VVD),
Beertema, H.J. (PVV), Dijkstra, P.A. (D66),
Jadnanansing, T.M. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Dijkgraaf, E. (SGP), Çelik, M. (PvdA),
Lucas, A.W. (VVD), Klaveren, J.J. van (PVV),
Klaver, J.F. (GL), Liefde, B.C. de (VVD), Werf,
M.C.I. van der (CDA) en Hazekamp, A.A.H.
(PvdD).
Plv. leden: Koşer Kaya, F. (D66), Ferrier, K.G.
(CDA), Burg, B.I. van der (VVD), Schouten, C.J.
(CU), Dille, W.R. (PVV), Kooiman, C.J.E. (SP),
Peters, M. (GL), Dam, M.H.P. van (PvdA),
Haverkamp, M.C. (CDA), Wit, J.M.A.M. de
(SP), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Mos, R.
de (PVV), Pechtold, A. (D66), Dijsselbloem,
J.R.V.A. (PvdA), Klijnsma, J. (PvdA), Staaij,
C.G. van der (SGP), Hamer, M.I. (PvdA),
Harbers, M.G.J. (VVD), Gerbrands, K. (PVV),
Sap, J.C.M. (GL), Berckmoes-Duindam, Y.
(VVD), Rouwe, S. de (CDA) en Ouwehand, E.
(PvdD).

kst-33157-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Inhoudsopgave

Blz.

ALGEMEEN
1.
Inleiding
1.1. Kern van het wetsvoorstel
1.2. Aanleiding
–
Motie Beertema en Elias
–
Commissie Dijsselbloem
1.3
Functie van toetsing
1.4. Opbrengstgericht werken
1.5. Toegevoegde waarde en begintoets
2.
Doel en inhoud wetsvoorstel
2.1. Algemeen
2.2. Inhoud
3.
Noodzaak wetgeving
3.1. Centrale eindtoets
3.2. Wereldoriëntatie facultatie
3.3. Leerling- en onderwijsvolgsysteem
3.4. Constitutionele aspecten
3.4.1. Samenhang kerndoelen, referentieniveaus
en centrale eindtoets
3.4.2. Normering en sanctionering

2
2
5
5
6
6
6
7
8
8
8
9
10
10
10
11
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

1

12
13

4.

Centrale eindtoets
4.1. Functies van de centrale eindtoets
4.2. Inhoud van de centrale eindtoets
4.3. Wereldoriëntatie
4.4. Afnamemoment van de toets
4.5. Het schooladvies
4.6. Niveaus van en deelname aan de toets
4.7. De centrale eindtoets in het speciaal basisonderwijs en het speciaal onderwijs
5.
Leerling- en onderwijsvolgsysteem
5.1. Huidig gebruik leerling- en onderwijsvolgsysteem
5.2. Wat wordt geregeld?
6.
Organisatiestructuur centrale eindtoets
6.1. Stichting Cito
6.2. Toezicht en handhaving
7.
Positie van Caribisch Nederland
8.
Administratieve lasten
9.
Reacties onderwijsorganisaties en uitkomst internetconsultatie
–
Ad 1. Vóór of tegen een centrale eindtoets taal en
rekenen
–
Ad 5. Rol van de begintoets/toegevoegde waarde
en inrichting pilots
10.
Advies Onderwijsraad
–
Aanbeveling 1: stel een eindtoets verplicht, maar
laat keuze toets aan scholen.
ARTIKELSGEWIJS

14
14
16
16
16
17
18
19
19
19
20
20
20
21
21
21
21
21
22
22
22
22

ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het definitieve
wetsvoorstel. Zij merken op dat in eerdere schriftelijke rondes op een
aantal thema’s de minister al is bevraagd. De minister merkte in haar
beantwoording1 op dat op dat moment nog geen definitief wetsvoorstel
beschikbaar was en dat het debat daarover zou moeten plaatsvinden bij
de behandeling van het definitieve wetsvoorstel. Deze leden zien
aanleiding tot het stellen van een aantal vragen.
De eerste afname van de centrale eindtoets zal in april 2013 plaatsvinden.
De aanpassing aan de verplichte referentieniveaus volgt in 2014. De leden
vragen of en hoe de toets in 2013 voor een betrouwbaar resultaat zorgt.
Bestaat het risico dat in 2013 de toetsresultaten onterecht meetellen in de
beoordeling? Ware zulks niet te ondervangen met de suggestie om in dat
jaar aan de resultaten een experimentstatus toe te kennen, zodat het jaar
2013 wel als startpunt kan worden ingevoerd? Of ziet de regering hier
geen aanleiding om een experimentstatus toe te kennen, zo vragen de
leden.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zij merken op dat het wetsvoorstel bij
hen in dit stadium vooral vragen oproept. Het kind en diens talenten
moeten in het onderwijs centraal staan, zo stellen deze leden. Toetsing
moet, volgens de leden, altijd in de eerste plaats het verheffingsideaal
dienen en mag niet verworden tot een instrument overwegend voor de
selectie van leerlingen, laat staan tot een afrekeninstrument voor
basisscholen over de ruggen van de scholieren. Deelt de regering deze
overweging? Zo ja, hoe komt dit dan tot uitdrukking in haar wetsvoorstel,
zo vragen de leden.
1

Kamerstuk 31 293, nr. 103.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

2

De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel inzake de centrale eindtoets en het leerling- en
onderwijsvolgsysteem. De leden wijzen op het belang van de vakken taal
en rekenen op alle lagen van het onderwijs. Hiernaast willen zij
benadrukken dat het vak wereldoriëntatie in het kader van integratie ook
behoort tot één van de basiscompetenties waarmee een leerling zijn of
haar schoolcarrière dient voort te zetten. De leden hebben nog enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zij delen de ambitie van de regering
om betere taal- en rekenprestaties te bewerkstelligen in het primair
onderwijs. In het Actieplan «Basis voor presteren» is het realiseren van
een meer opbrengstgerichte cultuur één van de kernpunten. Leerlingvolgsystemen zijn naar de mening van deze leden een belangrijk middel om
een meer opbrengstgerichte cultuur te bewerkstelligen. De leden hechten
eraan om aan te geven dat, alhoewel het leren van rekenen en taal tot de
kerntaken van het onderwijs behoren en van groot belang zijn, goed
onderwijs meer is dan alleen het aanleren van cognitieve vaardigheden. In
de visie van de leden is de school een gemeenschap waarin kinderen niet
alleen onderwijs krijgen, maar ook leren hoe met elkaar om te gaan als
voorbereiding op deelname aan de maatschappij. De vormende taak van
de school vinden deze leden dan ook van groot belang. Het is een groot
goed dat we in Nederland dankzij Artikel 23 van de Grondwet ouders in
staat kunnen stellen een school te kiezen die deze vorming gestalte geeft
op een wijze die aansluit bij de levensovertuiging, zo menen deze leden.
Naar de mening van de leden moeten we ervoor waken dat onderwijs
alleen iets wordt dat in termen van kwaliteit van taal- en rekenonderwijs
moet worden bekeken. Uiteraard onderschrijven deze leden het beleid van
de regering om de kwaliteit van onderwijs te verbeteren in Nederland,
maar deze leden zien toetsen als een middel en niet als een doel. In dit
geval zijn het leerlingvolgsysteem en de toetsen een middel om onderwijsachterstanden op te sporen en op basis van de verkregen informatie
indien nodig het onderwijsleerproces bij te sturen. De leden ondersteunen
de beslissing van de regering om het afnamemoment te verschuiven.
Hiermee wordt onderwijstijd optimaal benut. Dit geeft de mogelijkheid om
kinderen meer te leren en daarmee hun prestaties te verbeteren. Ook
maakt het verschuiven van het afnamemoment van de eindtoets het
mogelijk dat het schooladvies weer veel belangrijker wordt. Immers, het
schooladvies is gebaseerd op het gedurende acht jaar volgen van de
leerprestaties van het kind en niet op de momentopname van de
Cito-toets. Hiermee krijgt de Cito-eindtoets weer meer de plek die het
behoort te hebben. Vanuit deze visie hebben de leden een aantal vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
en het advies van de Raad van State. Met de regering zijn zij van mening
dat de kwaliteit van het onderwijs omhoog moet. De leden betwijfelen
echter of met meer meten en toetsen de kwaliteit omhoog gaat. Zij menen
dat hiervoor andere maatregelen nodig zijn, zoals kleinere klassen of meer
bevoegde leraren. Wat zeker niet bijdraagt aan de kwaliteit van het
onderwijs zijn de bezuinigingen op het primair onderwijs en op het
zogenaamde passend onderwijs, zo merken de voornoemde leden op.
Daarnaast zijn de leden van mening dat goed onderwijs slechts voor een
deel is uit te drukken in cijfers. Deelt de regering dit uitgangspunt? Te
denken valt bijvoorbeeld aan brede vorming van het kind. Deze taak van
het onderwijs kan in de verdrukking komen wanneer de nadruk op de
Cito-score nog groter wordt dan hij al is. Hoe gaat de regering dit
voorkomen? De leden willen niet dat een school wordt omgevormd tot
een toetsfabriek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

3

De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
dat regelt dat alle leerlingen in het primair onderwijs een centrale
eindtoets voor Nederlandse taal en rekenen/wiskunde afleggen, dat een
toets wereldoriëntatie facultatief kan worden afgenomen en dat alle
scholen in het primair onderwijs gebruik maken van een leerling- en
onderwijsvolgsysteem. De leden zijn in principe voor het instellen van een
centrale eindtoets voor Nederlandse taal en rekenen/wiskunde en het
leerling- en onderwijsvolgsysteem, maar hebben nog wel een aantal
inhoudelijke vragen over dit wetsvoorstel.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met zorg kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Zij zien dit wetsvoorstel voornamelijk als een stap in het
onverantwoord opwaarderen van toetsing. Door de illusie te creëren van
volledige meetbaarheid, bestaat volgens de leden het risico dat de
lesinhoud verschraald, de stress bij jonge kinderen toeneemt en een kloof
ontstaat tussen hoog en minder hoog scorende basisscholen, die zich
versterkt door de ouderlijke bijdrage of het toelatingsbeleid. Zij zien
aanleiding tot het stellen van een aantal vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met onvrede kennisgenomen van het wetsvoorstel inzake centrale eindtoets en leerling- en
onderwijsvolgsysteem primair onderwijs. Ten eerste vinden deze leden
dat het onderwijs de vrijheid heeft om zelf de ontwikkeling van leerlingen
te meten en dat het onderwijs deze taak prima vervult. Ten tweede is de
Cito-toets een te beperkte methode om de ontwikkeling van kinderen en
de kwaliteit van het onderwijs te meten, het dient hooguit als hulpmiddel.
Ten derde werkt een te grote nadruk op toetsing perverse effecten in de
hand, zoals het trainen voor toetsmomenten in plaats van het vergaren
van kennis en het bevorderen van een afrekencultuur in het onderwijs,
zeker wanneer de Inspectie van het Onderwijs de gegevens uit de centrale
toetsing en het leerlingvolgsysteem als maatgevend beschouwt.
Bovendien leidt wettelijke verankering van centrale toetsing tot een nog
groter belang van de Cito-toets als selectie-instrument voor het voortgezet
onderwijs, terwijl het juist belangrijk is om een totaalbeeld van een
leerling te vormen, zo menen deze leden.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij hebben ernstige bedenkingen bij de omvang van de
inbreuk op de vrijheid van inrichting van het bijzonder onderwijs. Het is
zowel om juridische als om onderwijskundige redenen bezwaarlijk dat
scholen verplicht worden dubbel werk te doen door zowel een leerlingvolgsysteem als een eindtoets te eisen. Deze leden vrezen dat de kwaliteit
van het onderwijs door dit wetsvoorstel onder druk komt te staan.
Bovendien vragen zij of het verstandig is het wetsvoorstel in te voeren
terwijl scholen bezig zijn met de grote opgave van het passend onderwijs.
Dat klemt temeer voor de ruim 1000 scholen die op dit moment nog geen
Cito-toets afnemen.
De leden constateren dat basisscholen de komende jaren hun handen vol
zullen hebben aan de invoering van passend onderwijs. Zij vragen of de
regering onderkent dat de kwaliteit van het onderwijs onder druk kan
komen te staan als daarnaast nog andere plannen en instrumenten
verplicht worden opgelegd. Zij vragen waarom de regering tijdens de
stelselwijziging passend onderwijs met de voorgestelde verplichtingen
komt, zeker nu niet onomstotelijk vastgesteld kan worden dat deze
verplichtingen noodzakelijk zijn voor kwaliteitsverbetering in het
onderwijs. Zou het niet van wijsheid getuigen scholen in deze fase niet
verder te overladen, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

4

1.1. Kern van het wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van het pleidooi
van de PO-Raad1 voor een invoeringstermijn voor de centrale eindtoets
van één jaar na de besluitvorming in de Eerste Kamer en een invoeringstermijn van twee schooljaren voor de minimum opbrengsteis in het
speciaal (basis)onderwijs na de invoering van de centrale eindtoets. Hoe
staat de regering tegenover dit pleidooi, zo vragen de leden.
De leden van de SP-fractie merken op dat wanneer er grote nadruk komt
te liggen op toetsen en meten, dit de kans op fraude en andere onwenselijke ontwikkelingen vergroot. Hoe voorkomt de regering dat scholen
massaal en veelvuldig gaan oefenen voor de toetsen? Ziet de regering het
risico dat door een verplichte Cito-toets gericht op reken en taal, andere
taken van het onderwijs onder druk komen te staan? Door de Cito-toets te
verplichten wordt deze nog belangrijker en zullen meer (kapitaalkrachtige)
ouders private training inhuren. Hoe vaak gebeurt dit nu al en hoeveel
geld gaat hierin om? Vindt de regering dit een wenselijke ontwikkeling?
Ziet de regering het risico dat scholen creatief omgaan met de toets
wanneer zij hier meer en meer op worden beoordeeld door de Inspectie
van het Onderwijs? Welke risico’s en perverse prikkels ziet de regering
binnen dit wetsvoorstel en hoe wapent zij zich hiertegen, zo vragen de
leden.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de eindtoets en het leerlingvolgsysteem een bijdrage leveren aan een evenwichtige en vruchtbare relatie
tussen de overheid en de verschillende actoren in het veld2. Is de inzet
van de overheid, bij slecht presterende scholen, erop gericht om deze
scholen te ondersteunen en randvoorwaarden te creëren zodat deze
scholen beter kunnen presteren, zo vragen zij.
1.2. Aanleiding
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering wat het betekent
dat de eindtoets ook het karakter van een begintoets voor het voortgezet
onderwijs krijgt.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering de geciteerde
interpretatie van de commissie-Dijsselbloem lijkt te onderschrijven dat het
verplichten van een eindtoets nodig is om het recht van kinderen op de
objectieve vaststelling van hun kennis te kunnen garanderen. Deze leden
vragen in hoeverre een dergelijk recht bestaat. Zij vragen of het niet aan
de ouders is een dergelijk recht door middel van schoolkeuze voor hun
kinderen veilig te stellen en dat het niet aan de wetgever is hierin een
keuze te maken. Zij vragen hoe recht wordt gedaan aan de wens van
ouders die juist met het oog op het belang van hun kind een school willen
kiezen waar – zonder af te doen aan de waarde van toetsing – de druk van
een eindtoets niet aanwezig is.
De leden vragen een reactie op de paradox dat de regering de professionele autonomie van leraren zegt te willen versterken, maar dat zij
tegelijkertijd deze autonomie verder beperkt door centralistische
controlemiddelen voor te schrijven. Zendt de regering – hoe onbedoeld
ook – met dit wetsvoorstel niet het signaal uit dat zij niet vertrouwt dat de
kwaliteit van het onderwijs kan verbeteren wanneer deze instrumenten
niet worden ingevoerd, zo vragen zij.

1
2

Ons kenmerk: Parlisnummer: 2012Z03333.
Advies Raad van State onder punt 2d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

5

Motie Beertema en Elias1
De leden van de VVD-fractie onderschrijven de opmerking van de regering
in de memorie van toelichting dat toetsen een hulpmiddel zijn voor
scholen om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Zij merken
echter op dat de minister in uitlatingen in de media2 de woorden «toetsen
en leeropbrengsten» als twee afzonderlijke aspecten van haar beleid
noemt. Is de regering met de leden van mening dat de toets het
hulpmiddel is om de leeropbrengsten in kaart te brengen? Het koppelen
van de mogelijkheid tot bekostigingssanctie is dermate ingrijpend, dat de
leden willen weten wat het stapsgewijze traject is en hoe de Inspectie van
Onderwijs hier een toetsingskader op ontwikkelt. Zij verwijzen nogmaals
naar de motie Beertema-Elias, waarin sprake is van een landelijk stelsel
van eindtoetsen. Zolang het stelsel nog niet is vervolmaakt (en er nog
geen begintoets is ontwikkeld), vragen zij zich af hoe groot de consequenties moeten zijn die gekoppeld worden aan de toets. De leden wijzen
daarbij op de voorgestelde wijziging van artikel 10a Wpo3, waarin het
beoordelen van de leerresultaten vervangen wordt door «het beoordelen
van de leerresultaten van de centrale eindtoets». Daarmee lijkt de score
van de eindtoets meer waarde te krijgen dan het totaal van leerresultaten.
Is deze conclusie van de leden juist? Kan de regering toelichten waar de
overige leerresultaten wettelijk verankerd zijn, waardoor er een evenwicht
ontstaat tussen de toetsresultaten en de overige leerresultaten, zo vragen
de leden.
Commissie-Dijsselbloem
De leden van de VVD-fractie merken op dat zij – in lijn met de commissieDijsselbloem – de waarde van een begin- en eindtoets onderschrijven om
de toegevoegde waarde van de school te kunnen meten. De begintoets is
nog onderwerp van onderzoek en proefprojecten. Dat geldt ook voor
leerwinst en toegevoegde waarde. De Onderwijsraad schrijft hierover in
haar advies: «De raad is van mening dat meting van de toegevoegde
waarde vooralsnog met grote onzekerheden gepaard gaat. Alleen al om
die reden kan het niet voldoen als grondslag voor de beoordeling van
prestaties van scholen.» Zij benadrukken voorts dat de informatie over de
leerwinst van leerlingen en de toegevoegde waarde van de school in
eerste instantie bedoeld is voor de school zelf. Ziet de regering in de
bekostigingssanctie een risico tot (ongewenst) strategisch gedrag van
scholen, waardoor scholen meer bezig zijn met de totaalscore van de
eindtoets dan met de leerwinst van de leerlingen, zo vragen zij.
Voorts merken de leden op dat de regering stelt dat het zwaartepunt van
het gebruik van toetsen bij de school komt te liggen. Kan zij garanderen
dat het zwaartepunt van het gebruik in het verbeterproces van de school
ligt en niet bij de Inspectie voor het Onderwijs? Er wordt wel eens gesteld
dat scholen met hoge Cito-scores betere scholen zijn, maar dat is niet het
geval. Hoe wordt gecorrigeerd voor het beginniveau van de leerling en
hoe wordt gecorrigeerd voor de omgevingsfactoren bij verschillende
scholen? Hoe wil de regering voorkomen dat het onderwijs op louter
Cito-scores vergeleken gaat worden, terwijl de meerwaarde van een
school in de toegevoegde waarde en de leerwinst zit, zo vragen de leden.
1.3. Functie van toetsing

1

Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 45.
De Volkskrant, 7 september 2011.
3
Wpo: Wet primair onderwijs.
2

De leden van de PvdA-fractie hebben het altijd wenselijk gevonden dat de
doorstroming van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs niet
alleen geschiedt op basis van een basisschooladvies, maar dat er
daarnaast een externe instantie, zoals het Cito bestaat die een toets
afneemt. Dit kan het risico van onder- of overadvisering niet uitbannen,
maar wel enigszins beperken, zo menen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

6

De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de regering voor ogen
heeft met het maximaliseren van prestaties. Is het waar dat de regering
daarbij alleen de scores op het gebied van taal en rekenen voor ogen
heeft? Is het waar dat het bijdragen aan het welzijn van kinderen daar
geen enkele rol in speelt? Verder vragen zij waarom de regering in een
wetsvoorstel voor het invoeren van een centrale toets en de verplichting
van verdere regelmatige toetsen, schrijft dat de regering terughoudend is
in het inhoudelijk en centraal voorschrijven van toetsen.
De leden van de SGP-fractie begrijpen dat de regering veel waarde hecht
aan internationale normering en de internationale concurrentiepositie van
Nederland. Zij vragen aandacht voor de negatieve effecten die kunnen
uitgaan van het modelleren van het onderwijsbestel op basis van
internationale normen en resultaten. Zij vragen de regering om een
reactie op een analyse van de situatie in Duitsland, waar de inhoud van
onderwijs en toetsing onder druk komen te staan door oriëntatie op de
internationale systematiek1. In hoeverre bestaan risico’s op het ontstaan
van dergelijke processen ook in verschillende sectoren van het onderwijs
in Nederland, zo vragen zij. Welke waarborgen zijn er in onderscheid van
de situatie in Duitsland die zulke processen kunnen tegengaan, zo vragen
zij.
De leden vragen voorts waarom de regering centralistische toetsinstrumenten aan het onderwijs wil opleggen, terwijl het internationale beeld
op dit punt diffuus is. Zo kennen niet alle succesvolle landen dergelijke
instrumenten. Zij wijzen bijvoorbeeld op de positie van Finland, waar juist
een grote mate van vrijheid tot succes leidt. Ook wijzen zij op landen die
wel in toenemende mate centralistische toetsing hebben doorgevoerd,
maar waar de resultaten in veel gevallen geen juichend succes zijn. Te
denken valt aan Engeland en de Verenigde Staten. Moet deze internationale vergelijking niet tot voorzichtigheid nopen? Op welke gronden is
de regering er zo stellig van overtuigd dat de trendbreuk, die op dit punt
pas sinds enkele jaren in het Nederlandse onderwijsbeleid is ingezet, de
juiste is, zo vragen zij.
De leden vragen tevens een reactie op het onderzoek van Scheerens,
waarin gesteld wordt dat «Nederland het enige land [is] dat hoge
onderwijsprestaties koppelt aan een hoge graad van stratificatie en dat
een relatief groot aandeel leerlingen met een immigrantenachtergrond
heeft. Dit maakt de prestaties van Nederland in het PISA2-onderzoek uniek
in de wereld. Het impliceert tevens dat het aanzienlijk verhogen van
onderwijsprestaties zeer moeilijk zal worden; het land lijkt al een plafond
te naderen. En gegeven de economische wet van de verminderde
meeropbrengst, is het maar de vraag of een kleine verdere verbetering
van de prestaties enige invloed zal hebben op de concurrentiepositie.»3
Op basis van deze onderzoeksbevinding is de kans veel groter dat door
het opleggen van nieuwe instrumenten de kwaliteit eerder daalt dan
toeneemt. De tijd en aandacht die in instrumenten gestoken moet worden,
kan afleiden van de volledige inzet voor het primaire proces. Op welke
wijze heeft de regering hier rekening mee gehouden, zo vragen de leden.
1.4. Opbrengstgericht werken

1
Frankfurter Allgemeine Zeitung, 18-08-2011,
Zur Abschaffung der Literatur in der Schule.
2
PISA: Programme for International Student
Assessment.
3
Scheerens, e.a. Visies op onderwijskwaliteit,
Enschede, Universiteit Twente, 2010, p. 82.

De leden van de PvdA-fractie vinden het een goede zaak als scholen
worden beoordeeld op hun leeropbrengsten, maar dit betekent voor hen
niet dat een landelijk verplichte eindtoets van het Cito het instrument
moet worden om scholen af te rekenen op hun onderwijskwaliteit. Kan de
regering nader toelichten op grond van welke overwegingen zij
voorbijgaat aan de waarschuwing van de Raad van State voor een
machtspositie voor het Cito die dreigt te ontstaan en voor oneerlijke
concurrentie? Zou een opzet om scholen op de eindtoets af te rekenen
niet leiden tot perverse prikkels? Zou de eindtoets als afrekeninstrument

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

7

voor het basisonderwijs er wellicht voor pleiten dat het Cito juist weer
wordt genationaliseerd of gedeprivatiseerd indien dit instituut hiermee
toch in een monopoliepositie wordt gebracht, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie lezen in het nader rapport dat er een
aanscherping heeft plaatsgevonden in de beoordeling van één van de vijf
indicatoren voor opbrengstgericht werken uit het waarderingskader van
de Inspectie voor Onderwijs. Dit betrof de indicator voor het volgen en
analyseren van de vorderingen van leerlingen. Door de scherpere
beoordeling is het percentage opbrengstgericht werkende scholen
gedaald, terwijl de aanscherping juist tot doel had om scholen te
stimuleren juist dit element te versterken. Voor de leden lijkt het er op dat
de aanscherping dus een tegengesteld effect heeft. Hoe kan ervoor
gezorgd worden dat het leerlingvolgsysteem, dat met dit wetsvoorstel
verplicht wordt, juist meer gebruikt wordt bij opbrengstgericht werken en
hier een aanvulling in plaats van een belemmering voor is, zo vragen de
leden.
1.5. Toegevoegde waarde en begintoets
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering denkt de toegevoegde waarde van een school te kunnen kwantificeren.
De leden van de SP-fractie merken op dat pas afgelopen september is
gestart met de voorbereidingen voor de pilot Leerwinst en toegevoegde
waarde in het primair onderwijs. Waarom wordt de uitkomst van deze
pilot niet afgewacht, alvorens de Cito-toets te verplichten? Wanneer de
verplichting van de Cito-toets geen toegevoegde waarde heeft voor het
meten van de leerwinst van een school, zal dan de verplichting weer
vervallen? Zo neen, waarom niet, zo vragen de leden. Bij het vervolgtraject van de pilots wordt onderzocht in hoeverre toegevoegde waarde
een rol kan spelen bij het bepalen van excellentie op scholen en prestatiebeloning. Wordt tevens onderzocht welke perverse prikkels hier een rol
spelen? Fraude en oefenen voor de toets (teaching to the test) zijn reële
bedreigingen voor de kwaliteit van het onderwijs. Erkent de regering dit?
In het buitenland zijn deze problemen aanleiding geweest om beleid te
veranderen. Waarom wil de regering toch doorgaan op deze weg? Welke
lessen uit het buitenland neemt de regering over als het gaat om deze
problematiek, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom met dit wetsvoorstel
niet wordt gewacht op de resultaten van de pilot. Deelt de regering de
angst van bovengenoemde leden dat zij ten onrechte de schijn van
vergelijkbaarheid creëert als eindtoetsscores zonder informatie over het
beginstadium naast elkaar worden gelegd, zo vragen zij.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of is meegewogen dat
scholen die geïnvesteerd hebben in een eigen (gezamenlijk) toetsinstrument deze toetsen niet meer kunnen gebruiken. Heeft de regering de
investering van deze scholen meegewogen? Is het invoeringstraject van
deze wetgeving niet te kort om scholen zich te laten voorbereiden, zo
vragen zij.
2. Doel en inhoud wetsvoorstel
2.1. Algemeen
De leden van de SP-fractie merken op dat de uitslag van de Cito-toets ook
wordt gebruikt om scholen te beoordelen. Wat vindt het Cito ervan dat de
test ook hiervoor wordt gebruikt? De toets wordt in eerste instantie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

8

afgenomen om de vervolgopleiding van de leerling mede te bepalen. In
hoeverre blijft die doelstelling overeind wanneer de toets ook voor andere
doelstellingen wordt gebruikt? Wordt de toetst niet te veel vertroebeld, zo
vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat wordt bedoeld met een
opbrengstgerichte cultuur. Stelt de regering zich ten doel de competitiedrang ten aanzien van taal- en rekenprestaties verder aan te wakkeren, zo
vragen zij.
De leden van de SGP-fractie lezen in de toelichting dat de regering het
belang van de bredere opdracht van basisscholen erkent. Deze leden
maken uit de inhoud van het wetsvoorstel echter op dat de regering de
resultaten voor taal en rekenen belangrijker vindt dan andere onderdelen.
De regeling ten aanzien van rekenen en taal heeft immers een dwingender
karakter dan de mogelijkheden die voor andere onderdelen worden
geboden. Zij vragen of de regering deze constatering deelt. Zij vragen
waarom het de overheid toegestaan zou zijn te bepalen welke onderdelen
van het onderwijsprogramma het meest wezenlijk zouden zijn, gelet op
het feit dat het onderwijs een samenhangend geheel vormt waarin alle
onderdelen elkaar wederzijds beïnvloeden.
2.2. Inhoud
De leden van de PVV-fractie merken op dat de eindtoets inhoudelijk
volledig aansluit bij de bestaande Cito-toets, die nu op circa 85% van de
basisscholen wordt afgenomen. De leden vragen wat de reden is of
redenen zijn dat de overige 15% van het primair onderwijs niet voor de
Cito-toets kiest.
De leden van de SP-fractie merken op dat in tegenstelling tot de eindtoets
van groep acht, die verplicht van het Cito is, in onderhavig wetsvoorstel
niet wordt voorgeschreven met welk volgsysteem moet worden gewerkt
of wat de frequentie en inhoud moeten zijn. Waarom wordt het ene
instrument vrijgelaten en het andere vastgelegd, zo vragen de leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat 85% van de
basisscholen de Cito-toets hanteert in groep acht. De overige 15% van de
basisscholen heeft een andere eindtoets naar eigen keuze. Is de regering
van mening dat deze 15% van de basisscholen niet goed functioneert, zo
vragen de leden.
De leden vragen voorts waarom voorliggende wetgeving wordt voorgesteld, terwijl het juist nodig is om meer vrijheid aan het onderwijs te
geven en te zorgen voor minder regeldruk. Past het niet juist bij de
vrijheid van onderwijs om het aan professionals in het onderwijsveld over
te laten op welke manier ontwikkeling van leerlingen wordt getoetst en op
welk moment? Waarom kiest de regering voor de introductie van meer
regels in het onderwijs? Hoe past dit wetsvoorstel in de doelstelling om
de regeldruk in het onderwijs te verminderen, terwijl er tien pagina’s
nieuwe regels worden geïntroduceerd, zo vragen de leden.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering het gegeven heeft
gewogen dat weliswaar een ruime meerderheid van de scholen al gebruik
maakt van de bestaande Cito-eindtoets, maar dat de minderheid een zeer
groot aantal van ruim 1000 scholen betreft. Waarom is dit aantal voor de
regering geen aanleiding om ten minste alternatieve toetsen toe te staan,
zo vragen zij.
De leden vragen voorts waarom de regering in het wetsvoorstel de
mogelijkheid opneemt om ook een toets voor wereldoriëntatie af te
nemen. Zij gaan namelijk uit van de veronderstelling dat het scholen vrij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

9

staat om op alle mogelijke onderdelen toetsen af te nemen. Een regeling
van facultatieve toetsen kan in dat licht beter achterwege gelaten worden,
zo merken zij op.
3. Noodzaak wetgeving
3.1. Centrale eindtoets
De leden van de CDA-fractie merken op dat het nu nog zo is dat scholen
soms andere toetsen gebruiken, waarbij bijvoorbeeld meer op IQ wordt
getest. Betekent het invoeren van de verplichte eindtoets nu dat er geen
ruimte meer is voor deze andere toetsen, zo vragen de leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op de grote nadruk op
toetsing door dit wetsvoorstel en vragen of de regering hiermee niet in de
hand werkt dat de Cito-toets als het belangrijkste selectie-instrument
wordt gehanteerd. Wat zijn de gevolgen voor kinderen die niet goed in
taal of rekenen zijn, maar wel goed met hun handen kunnen werken?
Geeft een toetsuitslag een eerlijk beeld over een leerling, terwijl slechts op
een beperkt aantal vakken wordt getoetst? Wordt er niet teveel waarde
gehecht aan de score op een beperkt aantal theoretische vakken, zo
vragen zij.
De leden vragen tevens naar de invloed van het toetsen op een beperkt
aantal vakken voor de doorstroom naar het vakonderwijs. Geeft deze
centrale toets niet een te beperkt beeld over de diversiteit in vaardigheden
van leerlingen? Leidt een dergelijke toets niet tot een grotere tweedeling
onder leerlingen, tussen theoretisch gerichte en praktijkgerichte
leerlingen, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie menen dat in het wetsvoorstel sprake kan zijn
van willekeur. Deze leden constateren dat ten aanzien van de eindtoets
gekozen wordt voor gestandaardiseerde toets, terwijl er bij het leerlingvolgsysteem onder verwijzing naar de inrichtingsvrijheid van scholen niet
voor gekozen wordt een gestandaardiseerd systeem voor te schrijven. Het
ontgaat deze leden waarom ten aanzien van het leerlingvolgsysteem wel
gekozen wordt voor het eerbiedigen van de inrichtingsvrijheid, terwijl dat
ten aanzien van de eindtoets niet het geval is. Zij vragen een toelichting
op de juridische gronden voor deze keuze. Naar hun mening kan hier
namelijk sprake zijn van ongelijke behandeling van gelijkwaardige
toetsinstrumenten.
De leden menen tevens uit de toelichting op te kunnen maken dat de
regering de veronderstelling huldigt dat de door haar voorgestane
systematiek van toetsen en afrekenen op leerresultaten neutraal is en dat
de vrijheid van onderwijs met name binnen deze kaders een plaats heeft.
Deze leden vragen een reactie op de kritiek dat dit systeem niet zo
neutraal is als doorgaans wordt verondersteld en dat er een dermate
dwingende werking van uitgaat dat – wellicht ongewild – een verschraling
van het onderwijs optreedt.
3.2. Wereldoriëntatie facultatief
De leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere argumentatie
waarom wereldoriëntatie niet wordt opgenomen in de eindtoets. Neemt
de regering voor lief dat scholen die in hun onderwijsprogramma
wereldoriëntatie verwaarlozen daarvoor dreigen te worden beloond in de
vorm van goede eindtoetsresultaten, zo vragen de leden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering er, middels dit
wetsvoorstel, voor kiest een aparte facultatieve toets wereldoriëntatie aan
te bieden. De score op deze toets maakt geen deel uit van de normering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

10

van de eindtoets. Dit betekent dat de uitslag van de eindtoets (en dus een
deel van het schooladvies) niet beïnvloed wordt door de score op de
wereldoriënterende vakken. Reden daartoe is dat de regering het in het
licht van de vrijheid van onderwijs onwenselijk acht om een score op deze
vakken mee te tellen. Uit reacties van verschillende organisaties alsook via
de internetconsultatie komt naar voren dat er een voorkeur is in het
onderwijsveld om wereldoriëntatie wel op te nemen in de eindtoets. De
leden delen de mening van de verschillende geluiden uit het veld.
Wereldoriëntatie omvat vakken als geschiedenis, natuur en aardrijkskunde. Deze vakken dragen bij aan de ontwikkeling van een leerling als
volleerd burger in de Nederlandse maatschappij. Het vak maatschappijleer is al vaak een ondergeschoven vak in het voortgezet onderwijs.
Daarom vragen de leden of de mening wordt gedeeld dat juist vakken als
geschiedenis, aardrijkskunde en natuur bijdragen aan de maatschappelijke component van het onderwijs en een rol spelen bij de mate van
integratie (van leerlingen). De leden wijzen nogmaals op het belang van
het vak wereldoriëntatie, hetgeen ook wordt gesteund door geluiden uit
het onderwijsveld. Op 73% van de scholen voor primair onderwijs wordt
deze toets al afgenomen. De leden vragen daarom of het mogelijk is in dit
wetsvoorstel het vak wereldoriëntatie als verplichte toets af te nemen in
plaats van een facultatieve toets. Graag ontvangen deze leden een reactie.
Voor de leden van de CDA-fractie is onderwijs meer dan alleen taal en
rekenen. Deze leden zijn daarom blij met het beschikbaar komen van een
facultatieve toets voor wereldoriëntatie. Dit voorkomt verschraling van
onderwijs, zo menen zij.
3.3. Leerling- en onderwijsvolgsysteem
De leden van de PvdA-fractie vinden het kwalijk als de overdracht van
leerlingen van de ene leerlaag naar de volgende, telkens gepaard gaat
met verlies van informatie over de cognitieve en persoonlijke ontwikkeling. In dat licht vinden zij het een goede zaak dat alle scholen in het
primair onderwijs gebruik gaan maken van een leerling- en onderwijsvolgsysteem. Hoe gaat de regering echter voorkómen dat het ontaardt in
een «toetsfetisjisme» waaraan de cognitieve ontwikkeling van het kind
ondergeschikt wordt gemaakt, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie zijn voorstander van de invoering van een
leerlingvolgsysteem. Uit onderzoek blijkt immers dat indien docenten de
uitkomsten van het leerlingvolgsysteem goed interpreteren en hun
onderwijs hieraan aanpassen, een leerlingvolgsysteem een belangrijke
factor is voor het verhogen van de kwaliteit van onderwijs. De leden
vragen wel wat de meerwaarde is van een centrale eindtoets, bovenop het
leerlingvolgsysteem. Waarom heb je naast de film ook de foto nodig?
Gaarne ontvangen deze leden een nadere toelichting.
De leden van de Groenlinks-fractie vragen waarom de regering schrijft dat
opbrengstgericht werken een voorwaarde is voor goed onderwijs. Is goed
onderwijs niet denkbaar zonder dit begrip? Heeft het voortgezet onderwijs
behoefte en capaciteit om de overdrachtsgegevens van het lovs1 te
verwerken, zo vragen zij.

1

Lovs: leerling- en onderwijsvolgsysteem.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de noodzaak van
verplichtstelling van een leerlingvolgsysteem. Vrijwel alle scholen
hanteren een leerlingvolgsysteem en hebben een eigen werkwijze
ontwikkeld. Vindt de regering ook dat het aan scholen zelf is op welke
manier het leerlingvolgsysteem wordt ingezet? Is de regering het met
genoemde leden eens dat toetsing en het leerlingvolgsysteem ten dienste
staat van de ontwikkeling van de leerling en niet ten dienste staat van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

11

schoolresultaten en controle door de Inspectie van het Onderwijs, zo
vragen de leden.
De leden vragen voorts of toelating van een leerling naar verwachting
meer wordt bepaald door de centrale eindtoets of door het leerlingvolgsysteem. Genoemde leden zijn van mening dat het leerlingvolgsysteem
een completer en betrouwbaarder beeld geeft van de ontwikkeling van de
leerling dan de momentopname door een toets. Wordt op dit moment niet
juist teveel waarde gehecht aan de Cito-score als toelatingscriterium voor
het voortgezet onderwijs? Hoe wil de regering bovendien voorkomen dat
scholen door de Inspectie van het Onderwijs en door vergelijkingen van
eindcijfers op websites worden afgerekend op toetsresultaten, zo vragen
zij.
3.4. Constitutionele aspecten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de deugdelijkheidseisen
constitutioneel zijn, mits deze eisen voldoende geobjectiveerd en
genormeerd zijn en bij of krachtens wet worden vastgesteld. Is de
deugdelijkheidseis, zoals deze nu geformuleerd is, in de ogen van de
regering voldoende geobjectiveerd en genormeerd? Kan de regering hier
een nadere toelichting op geven?
Voorts vragen deze leden of de eindtoets als deugdelijkheidseis in het
onderwijs al ingevoerd kan worden zonder begintoets. De toets als
instrument om de prestatie van de leerling vast te stellen op de
kernvakken sluit aan bij de eerdergenoemde motie Beertema-Elias. Echter,
in lijn met wat de leden in haar verkiezingsprogramma schreven, betreft
het een omvattend stelsel dat niet alleen externe factoren meeweegt,
maar ook het beginniveau van de leerling. Zolang daarop nog geen toets
ontwikkeld is, valt moeilijk in te zien hoe een deugdelijkheidseis inclusief
eventuele financiële consequenties voor de school zich tot het ontbreken
van een begintoets verhoudt. Graag vernemen zij de reactie van de
regering.
Het heeft de leden van de SGP-fractie bevreemd dat de regering geen
toelichting geeft op de afweging op grond waarvan de voorgestelde
deugdelijkheidseisen, zeker ook in hun combinatie, een gerechtvaardigde
inbreuk maken op de vrijheid van inrichting van scholen. De toelichting
blijft steken in een beschrijving van de samenhang en wenselijkheid van
de maatregelen. Graag zien deze leden een uitzetting waarom de
maatregelen vanuit de vrijheid van onderwijs acceptabel zijn, waarbij
wordt ingegaan op de bezwaren die met het oog hierop bij scholen leven.
De leden merken op dat bij het stellen van deugdelijkheidseisen de
vrijheid van onderwijs zoveel mogelijk moet worden ontzien. Daarom is
vereist dat gekozen wordt voor de minst vergaande ingreep die nodig is
voor het te bereiken doel. In dat licht begrijpen zij niet waarom de
regering zowel de eindtoets als het leerlingvolgsysteem verplicht. Het
leerlingvolgsysteem voorziet namelijk zowel in een eindbeeld als in een
beeld van de ontwikkeling van leerlingen door de jaren heen. Zeker gezien
het feit dat het onderwijsaanbod en de toetsen geijkt worden aan de
referentieniveaus is het voor het verkrijgen van een geobjectiveerd
eindbeeld onnodig de eindtoets en het leerlingvolgsysteem verplicht te
stellen. Deze leden vragen een reactie op hun constatering dat met een
minder vergaande ingreep op de vrijheid van inrichting volstaan had
kunnen worden.
3.4.1. Samenhang kerndoelen, referentieniveaus en centrale eindtoets
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om uiteen te zetten hoe
de tussentijdse toetsen gekoppeld gaan worden aan de referentieniveaus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

12

De leden van de D66-fractie vragen hoe de centrale eindtoets zich
stapsgewijs zal ontwikkelen qua inhoud, zoals aangestipt tijdens de
technische briefing. Hoe zal de integratie van studievaardigheden in taal
en rekenen precies plaatsvinden? Hoe zal de toets in de toekomst
aangepast worden aan de referentieniveaus, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering het risico ziet
dat de toetsen onder te hoge druk komen te staan als hieraan een
geobjectiveerde opbrengstennorm wordt verbonden. Is de regering zich
ervan bewust dat de betrouwbaarheid van toetsen afneemt als er te veel
van het toetsresultaat afhangt, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie vragen of het wetsvoorstel te rijmen is met
de oorspronkelijke bedoeling van de referentieniveaus. De bedoeling van
de referentieniveaus rekenen en taal was immers een eenduidige en
gemeenschappelijke taal te creëren, waaraan het onderwijsaanbod en de
toetsing geijkt zouden worden. Wanneer het leerlingvolgsysteem aan de
referentieniveaus geijkt wordt, is aanvullende toetsing overbodig, er is
dan een tussenstand en een eindbeeld beschikbaar. Deze leden vragen
waarom de regering scholen verplicht dubbel werk te doen door nog een
toets te organiseren. Of moet uit de invoering van een eindtoets geconcludeerd worden dat de systematiek van referentieniveaus onbruikbaar en
onbetrouwbaar blijkt, zo vragen de leden.
3.4.2. Normering en sanctionering
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering in de memorie
van toelichting uitvoerig aandacht besteedt aan het gewenste evenwicht
tussen brede vorming enerzijds en het toetsen op kernvakken anderzijds.
De leden stemmen met die lijn van de regering in. Is de regering bekend
met de «Cambridge Primary Review» uit het Verenigd Koninkrijk? Wat kan
Nederland van dat onderzoek leren bij het invoeren van een landelijk
stelsel van toetsen om de onderwijskwaliteit te verbeteren1, zo vragen zij.
De toetsing van de Inspectie van het Onderwijs is niet alleen gericht op
leerresultaten, maar ook op uitgangssituatie van de school. Hoe wordt
deze uitgangssituatie meegewogen, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie vragen welke rol de toetsen spelen in de
beoordeling van scholen. In de memorie van toelichting (§ 3.4.2) wordt
gesteld dat de Inspectie van het Onderwijs in haar eindoordeel over een
school ook altijd aspecten van het onderwijsproces betrekt. In het advies
van de afdeling advisering van de Raad van State is te lezen dat indien het
onhelder blijft hoe de eindtoets en resultaten van toetsing gehanteerd
zullen worden als onderdeel van de deugdelijkheidseisen/bekostigingsvoorwaarden, scholen zich genoodzaakt zien onderwijs op getoetste
testen af te stemmen. Hierdoor zal verschraling en eenzijdige gerichtheid
op de toetsten plaatsvinden, wat niet de bedoeling kan zijn van dit
wetsvoorstel. Onderzoek wijst erop dat er minder tijd aan biologie wordt
besteed, evenals aan natuurkunde, techniek en geschiedenis. Alleen het
beschikbaar stellen van een toets wereldoriëntatie lost dit probleem niet
op, zo menen deze leden. Wat voor oplossingen zijn hiervoor bedacht? En
hoe gaat de Inspectie van het Onderwijs controleren of aan de deugdelijkheidseis van een brede vorming van leerlingen is voldaan, zo vragen zij. In
aanvulling hierop vragen de leden hoe de normering van leerlingen plaats
zal vinden? Hoe wordt een zwakke leerling meegeteld? De keuze voor
niveau en deelname ligt bij de school, hoe wordt hier toezicht op
gehouden? Hoe wordt voorkomen dat scholen leerlingen selecteren met
de toets in het achterhoofd, zo vragen zij.
1

Robin Alexander e.a., Children, their World
and their Education, 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

13

De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de regering bedoelt met
uitgangssituatie. Wordt de uitgangssituatie nog verfijnder gemeten dan
met de huidige gewichtenregeling? Is de regering van mening dat de
gewichtenregeling hiervoor een adequaat middel is? Heeft de regering
voor ogen om in specifieke situaties bekostigingssancties te treffen naar
aanleiding van de eindtoetsresultaten zonder nader onderzoek, zo vragen
de leden.
De leden van de SGP-fractie vragen een toelichting op de stelling dat de
Inspectie van het Onderwijs ook altijd aspecten van het onderwijsproces
bij haar eindoordeel betrekt. Naar hun mening is hiervan alleen sprake bij
scholen die te maken krijgen met een vervolgonderzoek. Bij de meeste
scholen komt het onderwijsproces in de beoordeling niet aan bod, omdat
de risicoanalyse slechts financiële gegevens, leerresultaten en overige
signalen bevat.
4. Centrale eindtoets
4.1. Functies van de centrale eindtoets
De leden van de VVD-fractie merken op dat de verplichte eindtoets, die in
dit wetsvoorstel wordt vastgelegd, alle leerlingen kans op een eerlijke
toetsing biedt. De kwaliteit van de toets moet dan ook onomstreden zijn.
Welke garantie heeft de regering hiertoe? Ruim 60% van de leerlingen die
in groep acht onderwijs volgen, haalt volgens het PPON1 onderzoek het
basisniveau niet, terwijl de doelstelling is dat 75% van de leerlingen dit
niveau haalt. Volgens de leden ligt hier de uitdaging voor het primair
onderwijs, om deze leerlingen op niveau te krijgen voordat ze het
basisonderwijs verlaten. Hoe draagt de centrale eindtoets daar aan bij?
Volgens de wet (artikel 39 Wpo) verlaat een leerling de school als de
directeur van oordeel is dat de grondslag voor het voortgezet onderwijs
voldoende is gelegd. Hoe verhoudt deze wettelijke bepaling zich tot de
uitkomsten van het PPON-onderzoek? Wat kan de regering doen om te
bevorderen dat deze leerlingen zodanig worden ondersteund dat zij wel
op het juiste niveau het voortgezet onderwijs instromen, zo vragen zij.
De leden wijzen er voorts op dat de functie van de centrale eindtoets is
om bij te dragen aan de leerling en de zelfevaluatie van scholen, maar op
zichzelf onvoldoende is voor de externe verantwoording van de leerresultaten. Het moet dan ook de stip op de horizon zijn waar dit kabinetsbeleid
op gericht is, maar daar moet, volgens de leden, niet te vroeg mee gestart
worden. Uit de memorie van toelichting blijkt geenszins op welk moment
in het besproken tijdpad de centrale toetsing een rol bij de beoordeling
moet gaan spelen. Is dit vanaf de invoering van de centrale toets? Of
wacht de regering hiermee tot de proefprojecten inzake leerwinst tot
resultaat geleid hebben, zo vragen zij.

1
PPON: Periodieke Peiling van het
Onderwijsniveau.
2
Ons kenmerk: Parlisnummer: 2012Z02212.
3
Ons kenmerk: Parlisnummer: 2012Z02088.

De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de bezwaren
die de Vereniging Katholiek Onderwijs op 6 februari jl. heeft geuit in de
notitie «Als schooltoetsen in politieke handen vallen»2. Hoe beoordeelt de
regering de waarschuwing dat de pressie van de eindtoets het paradoxale
gevolg zou kunnen hebben dat de onderwijsresultaten dalen? Hoe denkt
de regering over de waarschuwing dat er nevenschade dreigt doordat het
onderwijsaanbod in de ongebreidelde concurrentie tussen de scholen zal
versmallen? De leden signaleren dat (huiswerk)instituten nu al training
voor scholieren aanbieden voor de Cito-toets om de toetsuitslag zo hoog
mogelijk te laten uitpakken. Hoe beoordeelt de regering deze ontwikkeling? Acht de regering het aanvaardbaar als de eindtoets ertoe zal
leiden dat het klassieke motto Non scholae, sed vitae discimus op de
basisscholen geheel plaatsmaakt voor teaching to the test, zoals het
comité «Red het basisonderwijs»3 vreest, zo vragen de leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

14

De leden van de CDA-fractie merken op dat de afdeling advisering van de
Raad van State aangeeft dat het gevaar bestaat dat scholen zich genoodzaakt zien om het onderwijs op de toetsen af te stemmen, waardoor de
inhoud van het onderwijs sterk van buitenaf genormeerd kan worden. In
de memorie van toelichting wordt aangegeven dat de toetsen valide,
betrouwbaar en methodeonafhankelijk worden genormeerd. De leden
vragen wat het in de praktijk betekent dat toetsen methodeonafhankelijk
worden genormeerd en hoe op deze manier het door de Raad van State
geconstateerde risico van «teaching to the test» wordt ondervangen.
Gaarne ontvangen deze leden een uitgebreide toelichting.
Voorts merken de leden op dat in de memorie van toelichting wordt
gesproken over het vergemakkelijken van de zogenaamde «warme»
overdracht van het primair onderwijs naar het voortgezet onderwijs. Tot
op heden is het echter niet zo dat scholen voor primair onderwijs altijd
inzage verstrekken in de resultaten van het leerlingvolgsysteem aan de
scholen voor voortgezet onderwijs. Kan de regering aangeven waarom
scholen voor het primair onderwijs dit niet doen en of de regering van
mening is dat wanneer de leerlingvolgsystemen verplicht zijn voor alle
scholen, deze inzage altijd zou moeten? Gaarne ontvangen deze leden een
toelichting.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waardoor de ontwikkeling is
ontstaan dat het schooladvies aan erosie onderhevig is. Hoeveel
parameters biedt de uitslag van de centrale eindtoets om het onderwijs te
evalueren? Beperkt dit zich tot de verschillende deelscores op de
inhoudelijke onderdelen? Dienen scholen zich altijd te verantwoorden
voor de eindtoetsresultaten of alleen als deze te laag zijn naar de zin van
de minister, zo vragen bovengenoemde leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of door middel
van dit wetsvoorstel niet een te eenzijdige focus ontstaat op toetsresultaten. Genoemde leden constateren nu al dat de Inspectie van het
Onderwijs een grote nadruk legt op cijfers en resultaten, wat strategisch
gedrag van scholen tot gevolg heeft. Leidt een te grote nadruk op
eindtoetsen en resultaten niet tot verschraling van het onderwijsaanbod,
omdat scholen vooral aandacht besteden aan bepaalde hoofdvakken en
zelfs andere vakken uit het onderwijsaanbod schrappen? Biedt een
eindtoets niet een te beperkt beeld van de ontwikkeling van een leerling
en de kwaliteit van een school en is het niet slechts een hulpmiddel? Hoe
wil de regering voorkomen dat leerlingen in groep zeven en acht vooral
bezig zijn met toetsgericht werken? Wat vindt de regering van de tendens
dat steeds vaker «Cito-trainers» worden ingehuurd om kinderen klaar te
stomen voor toetsen, zo vragen de leden.
De leden vragen voorts naar de betrouwbaarheid en wenselijkheid van
begintoetsen bij jonge kinderen. Leidt het toetsen van jonge kinderen tot
een betrouwbaar beeld van de ontwikkeling? Leidt het meten van de
voortgang tussen begin- en eindtoets altijd tot een betrouwbaar resultaat?
Richt de regering zich met het volgen van de voortgang vooral op het
individu of ook op de toegevoegde waarde van de school, zo vragen de
leden.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de eindtoets oorspronkelijk
bedoeld is als evaluatie-instrument voor scholen en leraren en dat het Cito
regelmatig heeft benadrukt dat de toets niet bedoeld is om scholen af te
rekenen. Deze leden vragen hoe de eindtoets vanuit deze visie door de
regering gebruikt kan worden als hard criterium om scholen af te rekenen
in het kader van de deugdelijkheidseisen met betrekking tot leerresultaten.
De leden vragen voorts of de regering onderkent dat ook bij het opstellen
van een toets de pedagogische opvattingen en de persoonlijke achtergrond van de ontwikkelaar een belangrijke rol kunnen spelen. Het is om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

15

die reden dat in de loop der tijd alternatieven voor de Cito-toets zijn
ontwikkeld. De systematiek van de toets en de aard en inhoud van de
vragen sluiten namelijk niet altijd aan bij de pedagogische opvatting van
de school. Leerlingen van verschillende scholen hebben daardoor bij het
maken van de toets ook niet altijd gelijke kansen. Waarom biedt de
regering geen ruimte voor andere pedagogische opvattingen dan die in
de Cito-toets weerspiegeld worden en waarom kiest zij voor een keurslijf,
zo vragen zij. Waarom is het feit dat ruim 1000 scholen de Citotoets niet
afnemen geen reden om keuzevrijheid te bieden, zolang aan bepaalde
kwaliteitsstandaarden is voldaan, zo vragen zij.
4.2. Inhoud van de centrale eindtoets
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de regering in het algemeen gaat
doen aan het voorspelbare neveneffect dat scholen alleen nog wat wordt
getoetst belangrijk vinden. Mondelinge taalvaardigheid is een belangrijk
aspect dat vooralsnog in de (schriftelijke) toets van het Cito niet aan bod
komt. De leden vragen hoe de regering wil voorkómen dat scholen dit
aspect in hun lesaanbod gaan verwaarlozen.
De leden van de SGP-fractie merken op dat in het verleden meerdere
malen is geconstateerd dat de Cito-toets ook waar het de basisvaardigheden betreft slechts een beperkte afspiegeling vormt van de verplichtingen die scholen op grond van de kerndoelen hebben. Zij verwijzen
bijvoorbeeld naar het artikel «De Cito-toets getoetst»1. Onderkent de
regering dat het risico op bepaalde eenzijdigheden binnen bijvoorbeeld
het taaldomein kunnen worden versterkt wanneer de Cito-toets in een
dwingende regime geplaatst wordt, zo vragen voornoemde leden.
4.3. Wereldoriëntatie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het mogelijk is de toets
wereldoriëntatie invulling te geven zonder ingrijpende veronderstellingen
te doen over de inhoud van het onderwijs in deze vakken. Valt het
lesgeven over seksualiteit en seksuele diversiteit ook onder natuur en
biologie en wordt hierover ook getoetst, zo vragen zij.
4.4. Afnamemoment van de toets
De leden van de PvdA-fractie zien met lede ogen aan dat op sommige
basisscholen het onderwijs in groep zeven en acht zozeer in het teken
staat van de Cito-toets, dat na afname van de Cito-toets de onderwijskwaliteit inzakt. Dat is voor de leden de reden om in te stemmen met een
verschuiving van de eindtoets naar een later moment in het schooljaar,
namelijk in april. Voorwaarde is wel dat de toelating van leerlingen in het
voortgezet onderwijs voortaan niet eenzijdig wordt gebaseerd op het
schooladvies. Welke waarborgen bouwt de regering hiertoe in, zo vragen
zij.

1

Mensenkinderen, september 2005.

De leden van de PVV-fractie onderschrijven het later afnemen (in april)
van de eindtoets volledig. Zodoende wordt het jaarprogramma voor de
groepen acht voor primair onderwijsscholen uitgebreid. Hiermee krijgt de
leerkracht meer ruimte en tijd voor de lesstof. Op dit moment blijken
sommige voortgezet onderwijsscholen het resultaat op de eindtoets als
«ingangseis» te gebruiken, dit wordt zodoende ook vermeden.Het gewicht
van het schooladvies wordt vergroot en daarmee wordt getracht meer
recht te doen aan het professionele oordeel van de school, aldus
voornoemde leden.
De leden van de CDA-fractie vragen of de invoeringsmomenten haalbaar
zijn. Deze leden vragen of de procedures rondom aannamebeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

16

voortgezet onderwijs tijdig kunnen worden aangepast aan het
verschuiven van het afnamemoment. Veelal moet hierover immers al in
een vroeg stadium een toetsresultaat worden aangegeven.
De leden van de D66-fractie vragen hoe scholen in het voortgezet
onderwijs hebben gereageerd op het verplaatsen van het toetsingsmoment van februari naar april. Scholen in het voortgezet onderwijs
zullen eerder afgaan op toetsresultaten dan op het advies van een
basisschool. De leden denken dat het advies van de leraar niet genoeg is
voor scholen in het voortgezet onderwijs. Hoe wordt voorkomen dat
scholen niet gebruik gaan maken van andere toetsen als toelatingsmiddel
voor het voortgezet onderwijs? Scholen zijn continu bezig met het
schatten van het slagingspercentage van een leerling. Bij de toelating
voor hun school zullen zij daarom waarschijnlijk niet alleen afgaan op het
advies van de basisschool. Mocht in de praktijk blijken dat het advies van
de school niet zwaarder meeweegt dan voorheen, hoe kan hier dan op
worden ingespeeld, zo vragen voornoemde leden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de regering het aantal
scholen dat neutraal staat tegenover verplaatsing van de toets optelt bij
het aantal scholen dat daar positief tegenover staat. Verstaat de regering
onder een effectievere benutting van onderwijstijd meer tijd voor taal en
rekenen, zo vragen zij.
De leden van de ChristenUnie-fractie begrijpen de overwegingen om
toetsmomenten te verschuiven naar een later moment in het schooljaar,
maar vragen waarom deze overweging niet aan scholen zelf wordt
overgelaten. Is hier niet meer flexibiliteit nodig voor scholen? Is het voor
de doorstroom van leerlingen nodig om voor 1 mei de toetsresultaten te
hebben, aangezien anders problemen kunnen ontstaan voor de toelatingsprocedure van het voortgezet onderwijs, zo vragen bovengenoemde
leden.
4.5. Het schooladvies
De leden van de VVD-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
staat dat wanneer het schooladvies en de toetsscore sterk van elkaar
afwijken, een gesprek volgt tussen de afleverende school, de ontvangende
school en de ouders van de leerling. Niet duidelijk wordt of dit gesprek
verplicht is, en zo ja, waar dat dan uit blijkt? Is het slechts de verwachting
van de regering, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het in Amsterdam geregeld zo
is dat scholen voor voortgezet onderwijs alleen nog maar kinderen mogen
toelaten die bepaalde minimumscore hebben gehaald voor hun
Cito-score, ongeacht het schooladvies. Hierdoor kan het voorkomen dat
een kind dat steeds constant hoog heeft gescoord, maar «zijn of haar dag
niet had bij de Cito-score» niet kan worden aangenomen omdat de
Cito-score leidend is. Is de regering van mening dat dit de juiste manier is
van het gebruiken van de score? Wat vindt de regering ervan dat met dit
beleid het belang van het schooladvies ondergeschikt wordt gemaakt aan
de eindtoets? Gaarne ontvangen deze leden een toelichting.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het afsluiten van de weg
om een ander tweede gegeven te eisen zich verhoudt tot de mogelijkheid
om na overleg alsnog nader onderzoek te vragen. De middelbare school
bevindt zich immers in de stevige positie dat zij over toelating mag
beslissen. Acht de regering aanvullende maatregelen nodig om te
voorkomen dat middelbare scholen op Cito-scores filteren, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

17

4.6. Niveaus van en deelname aan de toets
De leden van de VVD-fractie stellen vast dat de minister schrijft: «Het is
nadrukkelijk een keuze van de regering om alle leerlingen te laten
deelnemen aan de centrale eindtoets, ook leerlingen met een leer- of
ontwikkelachterstand.» Toch biedt de wet de mogelijkheid aan het
bevoegd gezag om leerlingen die vier jaar of korter in Nederland wonen
en de taal niet eigen zijn, uit te sluiten van de toets, mits het bevoegd
gezag zich hierover verantwoordt. De leden herhalen wat ze eerder als
standpunt verwoord hebben, namelijk dat ze de regering met klem
verzoeken deze periode te schrappen of te verkorten. Het bevoegd gezag
heeft een prikkel nodig om deze leerlingen zo snel mogelijk te ondersteunen om de taalachterstand in te halen. Vier jaar lijkt dan te lang.
Waarom is deze periode van vier jaar gekozen? Kan de regering voorts
aangeven wat er met de leerling gebeurt, die niet deelneemt aan de toets
(de uitzondering bestaat al) vanwege het lage taalniveau? Krijgt deze
leerling wel een vervolg-schooladvies? Is het niet beter om deze leerling
een jaar langer in het basisonderwijs te ondersteunen op taalgebied,
zodat de eindtoets goed gemaakt kan worden en de leerling op het juiste
niveau terecht komt? Wie deze leerling te vroeg doorverwijst, zonder
Cito-score, zorgt voor het doorschuiven van het (taal-) probleem naar het
voortgezet onderwijs. Wie wat betreft taalniveau niet klaar is voor de
Cito-toets, is dat ook niet voor het voortgezet onderwijs, zo stellen deze
leden. Uit onderzoek1 blijkt dat het voortgezet onderwijs ervan uit gaat dat
instromende leerlingen basisvaardigheden in voldoende mate beheersen.
Uit datzelfde onderzoek blijkt dat ongeveer 24% van de leerlingen in de
basisberoepsgerichte leerweg niet in staat is zelfstandig de leesboeken te
lezen die nu juist op hun niveau heten te zijn toegespitst. Dat geldt ook
voor 17% van de leerlingen in de theoretische leerweg en 18% van de
leerlingen in het havo of het vwo. Is de regering op de hoogte van deze
cijfers en kan zij daar een reactie op geven? De leden zien een deel van de
oplossing in het vergroten van de basisvaardigheden op de basisschool,
vooral ten aanzien van technisch lezen. Graag vernemen zij van de
regering of en hoe het technisch lezen wordt opgenomen in de centrale
eindtoets. Verwacht de regering dat leerlingen met het onderdeel
technisch lezen in de centrale eindtoets beter worden voorbereid op het
verwachte niveau in het voortgezet onderwijs, zo vragen zij.

1
Wieberdink en Kuster, Cognitief Kapitaal,
Boom: 2011.

De leden van de PVV-fractie merken op dat in het wetsvoorstel het
bevoegd gezag een beperkte mogelijkheid krijgt om, mede op basis van
de toetsgegevens in het leerling- en onderwijs- volgsysteem, een zeer
specifieke groep leerlingen geen centrale eindtoets af te laten leggen. Dit
geldt voor leerlingen die zeer moeilijk leren en leerlingen die meervoudig
gehandicapt zijn. Een andere uitzondering wordt gemaakt voor leerlingen
die vier jaar of korter in Nederland zijn en om die reden de Nederlandse
taal onvoldoende beheersen. De argumentatie hierbij is dat hun taalachterstand kan maken dat de resultaten van de centrale eindtoets,
waaronder een eindtoets voor leerlingen met een leer- of ontwikkelingsachterstand, niet passen bij de kennis en vaardigheden die ze aangeleerd
zijn. De leden zijn het hier niet mee eens. De eindtoets geeft het vervolgonderwijs van deze leerlingen, het voortgezet onderwijs, een zo volledig
mogelijk beeld rondom het taal- en rekenniveau van (nieuwe) leerlingen.
Dit is niet bedoeld als afrekeninstrument, maar als een meetinstrument.
Zodoende weet de betreffende voortgezet onderwijsschool waar deze
leerling qua ontwikkeling zit met betrekking tot rekenen en taal. Op deze
manier kan dan ook beter worden voorzien in een goede begeleiding van
begin af aan en het indien nodig tijdig weg werken van mogelijke
achterstanden. Het bovengenoemde voorstel is een vrijbrief voor een
bepaalde groep leerlingen welke meer nadelen dan voordelen met zich
meeneemt, zo menen deze leden. De leden pleiten dan ook voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

18

opheffen van de uitzonderingsregel voor leerlingen die korter dan vier jaar
in Nederland verblijven. Graag ontvangen zij een reactie.
De leden van de CDA-fractie hebben vragen over de systematiek van
Cito-toetsen. Als de toetsen elk jaar verschillen en daarom niet op basis
van een gemiddelde score met elkaar vergeleken kunnen worden, wat is
dan de motivering van de regering om in te zetten op het verhogen van de
gemiddelde Cito-score? Is het overigens door de wijze van berekening van
een Cito-score niet sowieso onmogelijk om de gemiddelde score te
verhogen of te verlagen, zo vragen zij.
De leden vragen daarnaast of er tijdig aangepaste toetsen beschikbaar
zijn. Wat zijn de voorwaarden om voor een aangepaste toets in
aanmerking te komen? En hoe wordt voorkomen dat scholen uit angst
voor daling van hun Cito-score bepaalde leerlingen weigeren toe te laten?
Kan een toelichting worden gegeven hoe de scores van de aangepaste
toetsen meetellen in de schoolopbrengsten, zo vragen de voornoemde
leden.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel leerlingen in 2012 zijn
uitgesloten van deelname aan de Cito-toets. Hoe was dat de afgelopen vijf
jaar? Er zijn scholen die leerlingen hebben uitgesloten van de Cito-toets
om zo de gemiddelde score te verhogen. Nu de mogelijkheid gecreëerd
wordt om de toets op verschillende niveaus af te nemen ontstaat
hetzelfde probleem. Hoe wordt voorkomen dat scholen leerlingen de toets
onterecht op een lager niveau laten maken, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke signalen voor de
Inspectie van het Onderwijs aanleiding zijn om een onderzoek te doen.
Hoe wordt omgegaan met kinderen met dyslexie, dyscalculie en met
kinderen die zeer verschillende scores op taal en rekenen hebben?
Hebben deze nog kans op toelating tot geschikt vervolgonderwijs, zo
vragen voornoemde leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de administratieve
belasting van scholen om toetsgegevens handmatig te melden aan het
BRON1.
4.7. De centrale eindtoets in het speciaal basisonderwijs en het speciaal
onderwijs
De leden van de D66-fractie vragen opheldering over het meewegen van
de leerresultaten op de eindtoets in het so2 en het sbo3 in de beoordeling
van de onderwijskwaliteit van de Inspectie van het Onderwijs. De
opmerking van de regering dat dit pas na de invoering wordt overwogen
en dat de uiteindelijke effectuering een eigenstandige afweging eist,
vinden de leden vaag.
5. Leerling- en onderwijsvolgsysteem
5.1. Huidig gebruik leerling- en onderwijsvolgsysteem

1

BRON: basisregister onderwijs.
So: speciaal onderwijs.
3
Sbo: speciaal basisonderwijs.

De leden van de VVD-fractie merken op dat het leerling- en onderwijsvolgsysteem uit een stelsel van toetsen bestaat. Hoe past een verplichte
eindtoets in groep acht in de verschillende bestaande systemen? Zorgt dit
voor administratieve lasten of juist voor het stroomlijnen van de leerlingvolgsystemen die in omloop zijn? Hoe is de regering voornemens het
optimale gebruik van dergelijke systemen door scholen te bevorderen, zo
vragen de leden.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

19

De leden van de SGP-fractie constateren dat het nog een hele kunst is om
op verantwoorde en deskundige wijze gebruik te maken van een
leerlingvolgsysteem. Men zou zich bijna af kunnen vragen of voor een
verantwoord gebruik niet eerst een gedegen basiscursus statistiek
gevolgd moet worden om te voorkomen dat ongefundeerde aannames de
schoolpraktijk gaan beheersen. Uit onderzoek blijkt dat veel leraren en
schoolleiders zich nog geen raad weten met de data uit het leerlingvolgsysteem dan wel verkeerde conclusies trekken1. Zij vragen een reactie op
deze situatie. Hoe is het te verdedigen dat een dergelijk systeem al wordt
verplicht op het moment dat scholen nog worstelen met het (juiste)
gebruik, zo vragen zij.
5.2. Wat wordt geregeld?
De leden van de GroenLink-fractie vragen wat wordt verstaan onder
regelmatig toetsen. Hoe vaak is dat? Acht de regering het waarschijnlijk
dat de leerlingvolgsysteemtoetsen allen worden vormgegeven naar het
voorbeeld van de centrale eindtoets? Acht de regering dit wenselijk? Ziet
de regering het risico dat dit ook invloed heeft op de manier van lesgeven,
zo vragen zij.
6. Organisatiestructuur centrale eindtoets
6.1. Stichting Cito
De leden van de CDA-fractie merken op dat er is gekozen om de centrale
eindtoets volledig aan te laten sluiten bij de huidige Cito-toets. De
Stichting Cito wordt tevens aangewezen als voorbereider en ontwikkelaar
van de centrale eindtoets. De leden vragen hoe voorkomen kan worden
dat Cito BV een monopoliepositie krijgt. Daarnaast vragen deze leden
waarom de keuze op het Cito is gevallen en niet op een andere aanbieder.
Hebben andere aanbieders een eerlijke kans gehad om voorbereider en
ontwikkelaar van deze eindtoets te worden, zo vragen deze leden. Waarin
verschillen de toetsen die andere aanbieders hebben van de toetsen van
het Cito? Tevens vragen deze leden aan de regering waarom er niet voor
gekozen is een eindtoets te kiezen die voortkomt uit het leerlingvolgsysteem, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie vragen waarom is gekozen voor het Cito als
enige bedrijf dat de eindtoets mag maken. Waarom is niet gekozen een
kader te formuleren waarbinnen toetsmakers kunnen werken, zo vragen
de voornoemde leden.

1
2

Didaktief, mei 2011.
Cve: College voor examens.

De leden van de D66-fractie vragen wat precies de rol van het Cito zal zijn
bij deze nieuwe eindtoets. In de memorie van toelichting (§ 6.3) wordt
gesproken over het feit dat Stichting Cito en Cito BV twee aparte
rechtspersonen zijn, maar dat zij vanwege hun samenwerking vaak als
één organisatie worden aangemerkt. Dat gegeven doet de leden
voorkomen dat er toch nog vaak onduidelijkheid is over hoe deze situatie
in de praktijk tot uiting komt. De leden vragen dan ook hoe het Cito gaat
voorkomen dat de taken en verantwoordelijkheden van Stichting Cito en
Cito BV in elkaar overlopen. Ondanks het feit dat de openbaarheid van
met publieke middelen vervaardigde producten moet worden gewaarborgd zijn de leden van mening dat Cito BV onevenredig voordeel heeft
van het feit dat de publieke taak door Stichting Cito wordt uitgevoerd.
Scholen zullen eerder kiezen voor producten van Cito BV, ook al wordt de
kennis aan iedereen beschikbaar gesteld. Stichting Cito zal daarnaast de
toets voorbereiden en ontwikkelen, maar de centrale eindtoets zal worden
aangemerkt als product van het Cve2. Dit komt de leden voor als een soort
schijnconstructie waarmee de indruk wordt gewekt dat het Cve de toets

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

20

ontwikkelt, terwijl de inhoudelijke ontwikkeling toch echt door Stichting
Cito gebeurt.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering het wenselijk
acht dat een instelling, die succesvol geprivatiseerd is, nu weer op
indirecte wijze wordt gerenationaliseerd. Wat is de reactie van Cito BV op
deze vormgeving, zo vragen de leden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering er uit het
oogpunt van doelmatigheid voor kiest enkel de eindtoets van het Cito te
betrekken. Deze leden vragen waarom niet het aspect kwaliteit als
uitgangspunt is gekozen, terwijl dat in alle actieplannen juist de rode
draad is. Voor optimale kwaliteit is het juist belangrijk concurrentie tussen
verschillende aanbieders te stimuleren. Waarom worden aanbieders
uitgesloten wanneer zij voldoen aan het vereiste kwaliteitsniveau, zo
vragen zij.
6.2. Toezicht en handhaving
De leden van de CDA-fractie hebben vragen over de capaciteit van het
Cito. Vanuit de scholen is ook dit jaar veel geklaagd over de digitale
beschikbaarheid van de Cito-toets. Voor het derde jaar op rij bleek dat op
het moment suprême de toets niet kon worden afgenomen omdat er
problemen waren bij het inloggen op het Cito-systeem. Gaarne ontvangen
deze leden een toelichting. Is de regering bijvoorbeeld in gesprek met het
Cito over deze klachten en wat zijn de afspraken voor volgend jaar? Is de
regering het met de leden eens dat zeker nu de Cito-eindtoets de norm
wordt, dit soort capaciteitproblemen niet meer mogen voorkomen, zo
vragen bovengenoemde leden.
De leden van de SP-fractie merken op dat er in februari problemen waren
met de digitale afname van de Cito-toets. Ook vorig jaar waren daar
problemen mee. Hoe worden deze problemen opgelost, zo vragen zij.
7. Positie van Caribisch Nederland
De leden van de CDA-fractie vragen of de toetsen in alle Koninkrijkstalen
beschikbaar komen en op welke termijn.
8. Administratieve lasten
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen nadere toelichting op de
opmerking dat het wetsvoorstel niet zal leiden tot een verhoging van de
administratieve lasten. Juist de scholen die op eigen initiatief al succesvol
werken met eigen toets- en volgsystemen, zullen een forse omslag
moeten maken. Zij vragen voor deze groep scholen in kaart te brengen
met welke administratieve lasten zij te maken krijgen.
9. Reacties onderwijsorganisaties en uitkomst
internetconsultatie
Ad 1. Vóór of tegen een centrale eindtoets taal en rekenen
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering onderzocht
heeft waarom de 15% van de scholen die de Cito-toets niet gebruiken dat
niet doen en of en welke bezwaren zij tegen dit wetsvoorstel hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

21

Ad 5. Rol van de begintoets/toegevoegde waarde en inrichting pilots
De leden van de SP-fractie merken op dat uit de internetconsultatie blijkt
dat 50% van de respondenten bezwaar heeft tegen het meten van
toegevoegde waarde. Zij geven hiervoor ondermeer als reden dat zij niet
weten hoe dit gemeten zou moeten worden, dat buitenschoolse factoren
een grote invloed hebben op het kind, dat jonge kinderen lastig te toetsen
zijn en dat elk kind zich ontwikkelt in eigen tempo. Wat is de reactie van de
regering hierop, zo vragen de leden.
10. Advies Onderwijsraad
Aanbeveling 1: stel een eindtoets verplicht, maar laat keuze toets aan
scholen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering zich kan
voorstellen dat een markt met meerdere toetsaanbieders uiteindelijk tot
een betere eindtoets kan leiden. Geeft de regering toe dat het vrij
eenvoudig is om verschillende eindtoetsen naast elkaar te laten bestaan
en de resultaten te vergelijken met het referentieniveau, zo vragen de
leden.
ARTIKELSGEWIJS
De leden van de SGP-fractie vragen waar de grondslag is belegd voor de
opdracht aan het College voor toetsen en examens om de eindtoets van
het Cito te betrekken. Deze leden hebben namelijk enkel de subsidiegrondslag voor het Cito aangetroffen in het wetsvoorstel.
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
De adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 157, nr. 5

22