Raad voor
Volksgezondheid
en Samenleving

Werkagenda RVS – eerste raadsperiode
Hoofdlijnen werkprogramma 2016 (en volgende)

Volksgezondheid en samenleving:
wisseling van perspectief

1. Inleiding
Op 1 januari 2015 is de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)
van start gegaan. Deze Raad komt voort uit de Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling (RMO) en de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ).
In de afgelopen maanden heeft de RVS gewerkt aan het afronden van de
nog lopende werkzaamheden van de RMO en RVZ, en zich gebogen over
een eigen visie en missie van de RVS. De Raad heeft vier kernthema’s
benoemd die voor de komende raadsperiode (2015-2019) leidend zullen
zijn. Deze kernthema’s geven richting aan de adviezen en activiteiten van
de RVS in de komende vier jaar. Binnen deze kernthema’s heeft de Raad in
het voorjaar drie adviesonderwerpen gekozen waaraan nu al wordt gewerkt.
De RVS beschrijft in deze werkagenda zijn visie, missie en kernthema’s. In
paragraaf twee staan de visie en missie, direct gevolgd door de
kernthema’s in paragraaf drie. In paragraaf vier komen de werkvormen aan
bod die de Raad de komende jaren gebruikt. In paragraaf 5 en 6 staan de
concrete onderwerpen die de RVS onder zijn hoede neemt of overweegt te
nemen.
2. Visie en missie
De relaties tussen volksgezondheid en andere domeinen in de samenleving
veranderen. Er ontstaan nieuwe sociale verbanden, die soms de gevestigde
orde van zorg, welzijn, wonen en werken uitdagen. Bestaande functies,
taken en rollen veranderen of verdwijnen, terwijl er ook weer nieuwe
bijkomen. Ook technologische innovaties en initiatieven van burgers
beïnvloeden de inrichting van de samenleving. Dit alles heeft belangrijke
gevolgen voor de verhoudingen tussen burgers, professionals,
maatschappelijke organisaties en overheden. Lokale overheden hebben
meer verantwoordelijkheden gekregen, van burgers wordt meer eigen
verantwoordelijkheid verlangd, professionals dienen zowel specialisten als
generalisten te zijn.
Deze veranderingen scheppen een gunstig klimaat voor nieuwe ideeën.
Andere geluiden worden gehoord, nieuwe initiatieven krijgen kansen. Maar
remmende krachten zijn er ook. Door toegenomen onzekerheden houden

Parnassusplein5
2511 VX Den Haag
Postbus 19404
2500 CK Den Haag
Tel
070 - 340 50 60
E-mail mail@rvens.nl
URL
www.rvens.nl
Datum
3 september 2015
Kenmerk
51.1.804881 (3)/th

mensen en organisaties vast aan het bestaande. Zij willen gevestigde
belangen veiligstellen, hun eigen positie ‘bewaken’. Het enthousiasme om
te vernieuwen staat tegenover de hechting aan het oude.
Beide bewegingen kunnen blind maken. De eigen beperkingen worden niet
(meer) gezien, er is geen oog voor andere opvattingen. Deze verschuivende
verhoudingen vragen om een partij die uiteenlopende opvattingen
bevraagt: zowel van degenen die verandering propageren, als van hen die
verandering afremmen.
De RVS wil deze partij zijn. Het is de missie van de Raad andere
perspectieven te laten zien en daarmee ook richting te geven aan beleid en
praktijk. Aan een beweging, visie of opvatting zitten altijd meerdere
kanten: de Raad wil juist ‘die andere kant’ signaleren, uitlichten, onder de
aandacht brengen. Een goed advies van de RVS laat mensen en
organisaties in het brede domein van volksgezondheid en samenleving
anders naar de wereld kijken: dat kan schuren met wat vertrouwd is, maar
juist daarom perspectief bieden.
Hoe? In de komende periode legt de RVS zich toe op het analyseren van
bestaande en het ontwikkelen van nieuwe organisatorische, sociale en
ethische zienswijzen. De Raad zal dit doen door vanzelfsprekendheden te
benoemen, blinde vlekken te signaleren, daar waar nodig taboes te
doorbreken en nieuwe manieren van denken en doen aan te reiken.
3. Thema’s
In vier kernthema’s komen de gevolgen van de verschuivende
verhoudingen in het brede domein van volksgezondheid en samenleving het
meest pregnant naar voren. Achtereenvolgens gaat het om: de
veranderende verzorgingsstaat (1), verantwoord sturen (2), de belofte van
wetenschap en technologie (3) en de levensloop ‘levenslang en
levensbreed’ (4).
Thema 1: Veranderende verzorgingsstaat
De verzorgingsstaat zoals deze na de oorlog is opgebouwd, is in
verandering. Een herbezinning was, is en blijft nodig om de collectieve
uitgaven te beheersen en de solidariteit te behouden. Zowel de
decentralisatie als de herinrichting van sociale voorzieningen leiden tot
vragen over de zogeheten kerntaken van de overheid. Het is een zoektocht
welke taken en verantwoordelijkheden bij private partijen – organisaties en
burgers – belegd (zouden moeten) zijn, en welke bij de centrale overheid
en decentrale overheden. Ook de verhouding tussen verzorgingsstaat en
rechtsstaat is hierbij van belang.
Zo liggen er vragen rond de uitvoering van diverse wetten en regels. Met
de uitbouw van de verzorgingsstaat zijn in Nederland belangrijke sociale
grondrechten wettelijk verankerd. Voor de overheid betekende dit dat zij
het stelsel van sociale voorzieningen én de aanspraken daarop moest
inrichten en ordenen. De uitvoering van deze publieke taken bleef in
handen van private organisaties. Alle partijen constateren dat deze
scheiding van taken en verantwoordelijkheden tussen overheden en private
organisaties in de loop der jaren steeds vager is geworden. Tal van
voorbeelden laten zien dat de overheid zich in detail met de uitvoering van
wet- en regelgeving bemoeit en doordringt tot in de haarvaten van de
dagelijkse praktijk. Zij begeeft zich hiermee op de werkvloer van
professionals en betreedt de huiskamers van burgers. Voor professionals in
het veld van volksgezondheid, wonen, welzijn en werken is dit voelbaar,
voor burgers aan de keukentafel eveneens.
De overheid zelf worstelt met haar ambitie om ‘minder te doen’. Zij trekt
zich niet alleen terug, maar treedt soms ook naar voren. Incidenten of
spanningen leiden vaak tot de reflex om juist méér te doen, of om strenger

2

controle of toezicht uit te oefenen. Tegelijkertijd legt de overheid risico’s en
verantwoordelijkheden vaker neer bij private partijen en burgers.
Sommigen vragen eigen ruimte en meer maatwerk, maar anderen zijn of
voelen zich kwetsbaar en zijn minder bij machte om die eigen
verantwoordelijkheden te dragen. Dit alles wringt met overheidsregelingen
die per definitie op uniformeren en standaardiseren zijn gericht. In
hoeverre moeten mensen die onvoldoende in staat zijn om de geboden
ruimte te ‘pakken’, geholpen worden? En hoe en door wie?
Aan verschuivende verhoudingen zitten meerdere kanten. Voor burgers,
patiënten, professionals, publieke en private organisaties liggen er kansen.
Het veld van volksgezondheid en samenleving kan meer naar eigen inzicht
worden ingericht, rekening houdend met de waarden van burgers,
professionals en organisaties. Nieuwe maatschappelijke initiatieven kunnen
worden ontplooid, zoals zorgcoöperaties, broodfondsen en sociale firma’s.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen is ‘in’ en burgerinitiatieven
slagen er regelmatig in voldoende steun te verwerven.
Daar tegenover staan de twijfels en soms ook spanningen die als gevolg
van deze veranderingen ontstaan. Nu gevestigde belangen worden
uitgedaagd, ontstaan er fricties. De verschillen en ongelijkheden die kunnen
ontstaan tussen burgers in verschillende gemeentes roepen vragen op en
leiden soms ook tot conflicten. De nog wat onwennige verhoudingen komen
dan snel scherp te staan.
De herinrichting van de verzorgingsstaat heeft op lokaal, regionaal,
landelijk én internationaal niveau gevolgen. De decentralisatie brengt
bijvoorbeeld verschillen tussen gemeenten met zich mee, maar ook tussen
regio’s. Overheden, organisaties, professionals en burgers in de
krimpregio’s staan voor andere vraagstukken dan die in de Randstad,
terwijl daar bij het vinden van oplossingen vaak nog onvoldoende rekening
mee wordt gehouden.
Op het internationale vlak rijzen er vragen over de komst van migranten
met verschillende verblijfstitels. Het is niet altijd duidelijk wie er aanspraak
kan maken op de voorzieningen van de Nederlandse verzorgingsstaat, en
op welke gronden.
Thema 2: Verantwoord sturen
In de afgelopen decennia hebben juridische en economische
sturingsmodellen het beleid sterk bepaald. Het beheersen van de collectieve
uitgaven is bijvoorbeeld al enige decennia een dominante sturende factor
om solidaire stelsels in het domein van zorg, onderwijs, en arbeid te
behouden. Daarnaast is een voorliefde ontstaan voor het sturen op relatief
eenvoudig meetbare resultaten met bijbehorende indicatoren. Dit heeft
geleid tot een veelheid aan protocollen, indicatoren en regels. De eenzijdige
nadruk op rechtmatigheid en resultaten heeft daarnaast geleid tot een forse
uitbreiding van controle- en verantwoordingsmechanismen die weinig
zeggen over effecten die moeilijker meetbaar zijn.
Deze vormen van sturing blijken in veel gevallen ontoereikend, of hebben
perverse effecten. Door de nadruk op aspecten die eenvoudig te meten
lijken, is het aantal controle- en verantwoordingsmechanismen
toegenomen. Deze dragen er echter lang niet altijd niet toe bij dat er méér
zicht op de kosten en opbrengsten ontstaat, noch op manieren om
producten en diensten te verbeteren. Bovendien is er geen stimulans om
nieuwe onderwerpen aan te pakken - voor preventie en innovatie is
bijvoorbeeld weinig oog. Al met al blijven hierdoor diverse kansen om
gezondheidswinst, welzijn en welbevinden te realiseren, onbenut.
Beleidsmakers en bestuurders zoeken naar manieren om andere
sturingsmodellen te ontwikkelen. In de zorg wordt bijvoorbeeld meer
gestuurd op kwaliteit. ‘Kwaliteit van zorg’ veronderstelt immers dat we
alleen datgene doen dat toegevoegde waarde heeft voor patiënten en
cliënten. Het begrip kwaliteit is echter niet eenduidig - er bestaan veel
3

verschillende opvattingen over. Vanuit welke opvatting wordt op kwaliteit
gestuurd?
Ook theorieën en inzichten uit de gedrags- en geesteswetenschappen
kunnen juridische en economische sturingsconcepten aanvullen. Denk aan
nudging, waarbij beleidsmakers op het voorspelbare gedrag van burgers
anticiperen, of aan de capability approach, waarbij beleidsmakers het
vermogen van burgers om naar eigen waarden en inzicht te kunnen
handelen als uitgangspunt nemen. Anders dan in het economische model,
waarin de rationele keuzetheorie de basis vormt, ligt de nadruk hier op de
psychologie van het kiezen.
Tot slot is het lonend om te kijken naar de domeinen waarbinnen ‘sturing’
plaatsvindt. Beleidsmaatregelen zijn nu nog vaak op één bepaalde sector
gericht, zoals zorg, welzijn, wonen en werken. Het kan leerzaam zijn om
over de schutting van het eigen domein heen te kijken, en bij het nemen
van maatregelen verschillende actoren (zoals bedrijven, scholen,
woningcorporaties en sportclubs) te betrekken. Op het vlak van preventie
zou bijvoorbeeld juist buiten de zorg nog de nodige winst te behalen zijn denk aan initiatieven op het gebied van wonen, werken, milieu,
infrastructuur, sport en onderwijs. In het verleden is veel gezondheidswinst
geboekt door de aanleg van riolering en goede drinkwatervoorzieningen. Is
er in de 21e eeuw een dergelijke innovatie te bedenken die buiten het
domein van de volksgezondheid zelf ligt, maar wel een vergelijkbaar
positief effect op de volksgezondheid kan hebben?
Thema 3: De belofte van wetenschap en technologie
De ontwikkelingen binnen de wetenschap en technologie gaan razendsnel.
In het domein van volksgezondheid en samenleving kunnen burgers,
professionals en instellingen dagelijks van nieuwe vindingen profiteren.
Bewust en onbewust leiden nieuwe wetenschappelijke inzichten of
technologische innovaties ook tot verschuivende verhoudingen tussen
burgers, professionals en de overheid. Wetenschap en technologie zijn niet
neutraal, maar sturen het denken van alle betrokken partijen ook in de
keuzes die zij maken.
Op technologisch gebied springen twee ontwikkelingen in het oog. De
eerste is de snelle opmars van nieuwe informatie- en
communicatiemiddelen, zoals het internet en sociale media. Denk aan ehealth, een innovatie met een grote variatie aan toepassingsmogelijkheden
op het gebied van de volksgezondheid. Zo stellen beeldverbindingen
hulpverleners in staat om hun cliënten op afstand te begeleiden, kunnen
burgers en patiënten met diverse apps hun eigen lichaam ‘monitoren’ en
zijn er tal van manieren om digitaal gegevens uit te wisselen.
De tweede is het toenemend gebruik van robots, wederom een vinding met
veel toepassingen. Zo kan een robot verzorgende taken uitvoeren, of
dokters bij operaties ondersteunen. Ook zijn er ‘sociale’ robots die mensen
gezelschap kunnen houden.
Zulke veranderingen hebben (wederom) meerdere kanten. Door een
technologische innovatie kan een cliënt zelfstandiger worden, maar ook
meer eenzaam. Schending van privacy ligt op de loer, bijvoorbeeld omdat
de opgeslagen data onvoldoende beveiligd kunnen zijn. Een ander risico is
een steeds grotere ‘dwang’ die er vanuit het medische regime kan gaan
ontstaan. Dit laatste klinkt misschien paradoxaal, maar met allerlei apps,
‘afstand-verbindingen’ en digitale dossiers kan de focus op gezondheid en
ziekte nog groter worden dan deze al was. Meer dan voorheen, krijgen
burgers dan een medisch regime opgelegd.
Op wetenschappelijk gebied krijgt ‘personalisering’ van zorg en
geneeskunde (diagnostiek en behandeling) steeds meer aandacht. Bij
personalisering van zorg zijn professionals en instellingen erop gericht om
zorg te leveren die aansluit op de wensen, waarden en mogelijkheden van
de burger, rekening houdend met diens specifieke situatie. Door meer
4

medische kennis is personalized medicine in opkomst: diagnostiek en
behandeling op maat, toegesneden op elke individuele patiënt. Denk hierbij
ook aan personalized genomics: medische behandelingen passend bij de
genetische kenmerken van de persoon. Door deze toenemende kennis kan
het begrip volksziekten verdwijnen, omdat ieder ziektebeeld uniek wordt –
diabetes is dan niet meer een volksziekte, maar een ziekte die voor elk
mens met suikerziekte anders uitpakt.
In zorg en onderzoek is evidence based medicine het leidend principe voor
kwaliteit. Veel data die op groepsniveau verzameld zijn, leveren de
evidentie waarop richtlijnen en protocollen voor de praktijk zijn gebaseerd.
Dit evidence based werken is in de curatieve zorg al langere tijd de norm.
Inmiddels heeft deze aanpak ook in andere sectoren van zorg en welzijn
ingang gevonden.Het is de vraag of deze aanpak van evidence based
werken voldoende rekening houdt met de diversiteit en situaties van
mensen. Is er een ander soort ‘evidence’ mogelijk en nodig die past bij
nieuwe inzichten over goede zorg? De tijd lijkt rijp voor herbezinning op
evidence based medicine en de toepasbaarheid ervan in het brede domein
van volksgezondheid en samenleving.
Zo zijn er meer vragen over de invloed van wetenschap en technologie op
de verschuivende verhoudingen in het domein van volksgezondheid en
samenleving. Denk aan discussies over de wenselijkheid en
aanvaardbaarheid van het uitwisselen van data tussen onderzoekers en
professionals, en de druk op hulpverleners en instellingen om gegevens
openbaar te maken. Het ‘bevorderen van transparantie’ is een vaak
gehoorde ambitie, maar hoe kan dit verantwoord gebeuren, en waar ligt
hierbij een grens? Kennisposities en onderlinge (gezags-)relaties tussen
‘leken’ en ‘experts’, of tussen ‘amateurs’ en ‘professionals’, verschuiven en
grenzen daartussen vervagen. Nu kennis steeds meer voor iedereen
toegankelijk en beschikbaar is, verandert de rol van burgers en
professionals. Zulke ontwikkelingen vragen om een voortdurende reflectie,
ook over ethische kwesties.
Thema 4: De levensloop levenslang en levensbreed
De Nederlandse samenleving ziet er - ook letterlijk - anders uit dan pakweg
een tiental jaar geleden. Er zijn meer ouderen, meer migranten, meer
mensen die in de stad wonen en meer alleenstaanden. Mede door de goede
gezondheidszorg en hogere levensstandaard blijven steeds meer mensen
met chronische ziekten of lichamelijke beperkingen leven. Deze trends
roepen voor de samenleving nieuwe vraagstukken op.
De gemiddelde, bemiddelde, assertieve, gezonde, goed opgeleide en blanke
burger vormt nog te vaak het uitgangspunt in het denken. Beleidskaders en
–regels gaan veelal uit van traditionele gezinssituaties, terwijl de diver siteit
aan samenlevingsvormen, familierelaties en sekseverhoudingen toeneemt.
Bestuurders, beleidsmakers en professionals vinden deze diversiteit vaak
lastig: op het moment dat de levensloop van mensen van het gemiddelde
afwijkt, spreken zij over ‘bijzondere aandoeningen’, ‘problemen’ of
‘aandachtspunten’. Dit kan leiden tot stigmatisering van grote groepen
burgers. Zo kampt een flink deel van de bevolking in Nederland met
psychische problemen, maar komt de maatschappelijke acceptatie daarvan
moeizaam van de grond.
Ook in het domein van volksgezondheid en samenleving zijn ‘gezonde’ mensen
die veel zelf kunnen doen de norm. Dat sluit niet aan bij een steeds grotere
groep mensen die bijvoorbeeld levenslang afhankelijk is van welzijn en
zorg. Tussen deze mensen onderling zijn grote verschillen, op verschillende
momenten van hun leven. In de praktijk en in het beleid is daar nog weinig
oog voor.
Elk mensenleven kent vragen die niet in hokjes, kokers of categorieën
passen. Enerzijds gaat het om levenslange vragen: deze zijn permanent
aan de orde, of keren tijdens de levensloop telkens terug. Denk aan keuzes
5

die iemand als gevolg van (terugkerende) problemen met zijn gezondheid
moet maken, of aan keuzes over opvoeding, werk, opleiding en geld.
Beslissingen op deze gebieden kunnen grote gevolgen hebben voor de
levensloop van mensen, omdat zij hun hele leven ‘doorwerken’ (denk aan
een studiefonds, hypotheek, of pensioen). Anderzijds zijn er levensbrede
vragen: deze doen zich tegelijkertijd voor, op meerdere fronten van het
leven. Denk aan afwegingen die mensen in een korte tijdsspanne op het
gebied van zorg, welzijn, wonen en werken maken. Jonge mensen hebben
veel tegelijkertijd op hun bordje: kopen bijvoorbeeld in het spitsuur van
hun leven een huis, krijgen kinderen, moeten arbeid- en zorgtaken
combineren en willen carrière maken.
De levensloop van mensen wordt concreet en tastbaar in de keuzes die zij
maken: levenslang en levensbreed. Op deze manier drukken burgers uit wie
zij zijn, of wie zij willen zijn. De context is daarbij van grote invloed, zoals
opleidingsniveau, gezondheid en gezondheidsvaardigheden, leefomgeving,
sociaaleconomische status, de beschikbaarheid van een sociaal netwerk en
de gemeenschappen waar iemand deel van uitmaakt. De verschillen in
context leiden tot grote verschillen tussen mensen. Deze ongelijkheden
beïnvloeden de beslissingen die mensen gedurende hun leven maken.
Deze keuzes roepen steeds weer de vraag naar ‘het goede leven’ op. Of het
tijdens een gesprek in de spreekkamer is, aan de keukentafel of op kantoor bij
een schuldhulpverlener, het gaat immers om keuzes die te maken hebben met
hoe mensen in het leven willen en kunnen staan. Het antwoord op die vraag is
voor iedereen anders, in de praktijk wordt daar nog te weinig rekening mee
gehouden. Gesprekken over ‘het goede leven’ worden vaak gehinderd door
gevoeligheden, heilige huisjes en taboes. Van bestuurders, beleidsmakers en
professionals vraagt dit om een andere houding en benadering: een open
gesprek over opvattingen over het goede leven, meer inzicht in en begrip voor
beslissingen die mensen nemen.
4. Nieuwe verhoudingen, nieuwe werkvormen
De RVS streeft bij zijn projecten en adviezen naar verschillende vormen van
samenwerking, onderzoek en presentatie. De samenwerking met bekend e
en nieuwe partijen in het domein van volksgezondheid en samenleving zal
de RVS op vernieuwende wijze vormgeven.
De ‘voorgangers’ van de RVS, de RMO en RVZ, hebben in de afgelopen
jaren nieuwe werkvormen toegepast. Zij hebben daar goede ervaringen
mee opgedaan, en de RVS zet deze traditie voort. Naast reguliere
onderzoeksmethoden, zoals data- en beleidsanalyses en raadpleging van
experts, zal de RVS gebruikmaken van experimentele benaderingen. Zo is
al eerder gewerkt met kunstateliers en de participatie van koplopers uit het
veld. Verder zijn exposities en living labs in samenwerking met andere
partijen mogelijk.
Tot slot kiest de RVS ook voor variatie bij de presentatie van zijn projecten,
verkenningen en adviezen. Behalve in de vorm van geschreven adviezen,
zal de Raad bij de presentatie van zijn adviezen ook van andere
communicatievormen gebruik maken. Ook zal hij het publieke debat
aanjagen en met behulp van online publicaties de inhoud van zijn adviezen
en andere producten actualiseren.

6

5. Adviesonderwerpen in voorbereiding
De RVS heeft bij de start van zijn werkzaamheden 3 adviesonderwerpen ter
hand genomen:
Mensen met een verstandelijke beperking
Onder meer gaat dit advies aandacht besteden aan de volgende vragen:
In beleid, uitvoering en onderzoek wordt de groep mensen met een
verstandelijke beperking voortdurend gecategoriseerd, terwijl er een
grote variatie bestaat in individuele mogelijkheden en
ondersteuningsbehoefte. De decentralisaties bieden meer
mogelijkheden voor maatwerk, maar hoe realistisch is de aanname dat
het dus wel goed komt? Welke groepen lopen specifiek risico?
In hoeverre is deelname aan de samenleving door mensen met een
verstandelijke beperking een realistisch perspectief? Hoe kan meer
ruimte komen voor verschillen? Wat willen mensen met een
verstandelijke beperking zelf?
Welke steunstructuren zijn mogelijk bij een terugtredende overheid?
Systeemverantwoordelijkheid in het publieke domein
Dit adviestraject richt zich op de rol van de overheid in een teruggedrongen
uitvoeringspraktijk. Daarbij heeft de term ‘systeemverantwoordelijkheid’
zijn intrede gedaan. Het lijkt het huidige antwoord te zijn op de vraag naar
de nieuwe rol van de overheid in het maatschappelijk verkeer. Maar wat is
systeemverantwoordelijkheid eigenlijk? Hoe ziet die eruit en waaruit
bestaat het? Welke veronderstellingen en vooronderstellingen gaan schuil
achter het gebruik van deze term?
De term lijkt vooral te passen in de logica van het (oude) systeemdenken
waarin samenhang en sturing, consistentie en uniformiteit uitgangspunten
zijn en waar de rijksoverheid als de hoeder van het publieke domein wordt
beschouwd. Dit denken staat haaks op de opvatting dat pluriformiteit,
ongelijksoortigheid en eigenstandige dynamiek in de samenleving besloten
liggen en dat de overheid dient te zorgen voor voldoende checks &
balances. Tegen deze achtergrond verkent de Raad in dit adviestraject de
wijze waarop de overheid haar eigen rol definieert.
Samenwerken in de jeugdhulp
Kinderen en gezinnen die een vorm van professionele ondersteuning of zorg
nodig hebben, hebben baat bij professionals die elkaar weten te vinden en,
daar waar nodig, ook samenwerken. Hulp- en zorgvragen van kinderen en
gezinnen vallen niet zomaar binnen één lijn, discipline of specialisme.
Logisch, want het leven is nu eenmaal geen koker. Goede samenwerking
tussen professionals uit verschillende lijnen en specialismen lijkt een
voorwaarde voor het bieden van passende zorg aan kinderen en gezinnen.
Een gebrek aan samenwerking binnen het stelsel van jeugdhulp heeft in het
verleden bovendien tot onwenselijke situaties geleid, waarin passende zorg
te laat of zelfs helemaal niet kwam.
Samenwerken in de ondersteuning van en hulp aan kinderen en gezinnen is
één van de belangrijkste opgaven voor het gedecentraliseerde stelsel van
jeugdhulp. Eén die niet vanzelf gaat. Ten eerste kunnen veel verschillende
partijen bij deze opgave betrokken zijn. Ten tweede zijn de onderlinge
verhoudingen tussen onderwijs, huisartsen, gemeentelijke jeugdhulp,
jeugdgezondheidszorg en gespecialiseerde (jeugd)zorg aan bestuurlijke
veranderingen onderhevig. Daarnaast zijn er, ondanks het feit dat de term
‘samenwerken’ door alle partijen en op alle niveaus (van uitvoerend tot
bestuurlijk) gebezigd wordt, in 2015 nog veel onduidelijkheden en
7

onzekerheden ten aanzien van (nieuwe vormen van) samenwerking.
‘Samenwerken’ is een containerbegrip: er gaat een zoektocht achter schuil
naar wat voor samenwerking rond kinderen en gezinnen eigenlijk wenselijk,
nodig en mogelijk is. De RVS beoogt deze zoektocht met een aantal
richtinggevende noties te ondersteunen.

6. Mogelijke adviesonderwerpen 2016 en volgende
De RVS verkent op dit moment of,en zo ja, hoe en wanneer de navolgende
onderwerpen in de komende jaren aan de orde komen. Dat kan in
verschillende vormen. Naast een advies kan het bijvoorbeeld ook gaan om
een verkenning, tentoonstelling, film of essay.
Medicalisering van de levensloop
Regelmatig wordt zorg ingezet om de maatschappelijke verwachting te
realiseren dat iedereen op elk moment in zijn leven zou moeten
functioneren als een fitte eenentwintig jarige. Dit adviestraject verkent in
hoeverre een realistisch beeld van de levensloop kan bijdragen aan
oplossingen die gunstiger zijn voor de burger.
Alles is inkoop
De zorginkoop wordt een steeds belangrijker sturingsmechanisme om
publieke belangen te borgen. Het is van belang fundamenteel naar de
inkoop van zorg en welzijn te kijken, ervaringen uit verschillende
zorgsectoren te vergelijken en lessen te trekken uit andere landen.
De illusie van evidence based medicine
Evidence-based medicine, met name in de vorm van protocollen en
richtlijnen, staat al enige tijd ter discussie. Het kernprobleem is: “Wat is
evidentie?”.
Eenzaamheid: van levensvraag tot beleidsprobleem
Eenzaamheid, universeel onderdeel van het menselijk gevoelsleven of
nieuwe aanleiding voor overheidsbemoeienis?
Robotisering
Robots spreken tot de verbeelding: zij hebben de toekomst. Dit brengt ons
op het terrein van de kunstmatige intelligentie. Wat betekenen deze
ontwikkelingen op het gebied van robotisering voor mensen en
maatschappij?
Grenzeloze GGz
De GGz is een sterk groeiende sector in de Nederlandse gezondheidszorg ,
terwijl de ziektelast van psychische aandoeningen onverminderd hoog blijft.
Een andere kijk op dure geneesmiddelen
Hoe kan de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen sneller, beter en
goedkoper in het licht van nieuwe maatschappelijke en technologische
mogelijkheden?

8