Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

28 165

Deelnemingenbeleid rijksoverheid

Nr. 758

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2021
De afvang, transport en opslag van CO2 (CCS) is een belangrijke
(overgangs)technologie in de verduurzaming van de in Nederland
gevestigde industrie en essentieel voor Nederland om haar
CO2-reductiedoelstelling voor 2030 te behalen.1 Om daadwerkelijk in 2030
een significante bijdrage te kunnen leveren, is tijdige ontwikkeling van de
infrastructuur voor CCS van groot belang. Het is goed om te zien hoe dat
de deelnemingen Energie Beheer Nederland (EBN), Gasunie en Havenbedrijf Rotterdam (HbR) een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van
het eerste grootschalige CCS-project in Nederland. Zowel vanuit de markt
als vanuit uw Kamer2 is de vraag gesteld welke rol staatsdeelnemingen
EBN en Gasunie spelen in de verdere ontwikkeling van CCS in Nederland.
Om deze vraag te beantwoorden ga ik allereerst in op de huidige rol van
de staatsdeelnemingen en het verwachte toekomstbeeld van CCS.
Vervolgens licht ik toe in hoeverre de relevante randvoorwaarden rondom
het uitrollen van CCS, zoals de veiligheid van CO2-opslag en een goede
ruimtelijke inpassing reeds geborgd zijn of dat daarbij staatsdeelnemingen nodig of gewenst zijn. Met deze brief beoog ik tevens te
voorkomen dat er stagnatie optreedt in de ontwikkeling van
CCS-projecten.
Klimaatakkoord
In het Klimaatakkoord is nogmaals onderstreept dat CCS belangrijk is in
de mix van maatregelen om de klimaatdoelstelling voor 2030 kosteneffectief te behalen. Ook voor de doelstelling van 2050 speelt de opslag van
CO2 een belangrijke rol, onder meer door de realisatie van negatieve
emissies en als opmaat naar hergebruik van koolstof (CCU). Zo kan
afgevangen CO2, in combinatie met groene waterstof, in de toekomst
1

Ook uit scenariostudies van o.a. IPPC en IEA blijkt dat CCS nodig is om de (mondiale) klimaatdoelen te behalen.
2
Notaoverleg Energie en Klimaat, 3 december 2020

kst-32813-758
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

1

bijdragen aan de ontwikkeling van synthetische grondstoffen en brandstoffen. CCU maakt naar verwachting dan een belangrijk deel uit van de
industriële productie door CO2 als grondstof her te gebruiken in bijvoorbeeld bouwmaterialen en plastics. De toepassing van CCS mag de
structurele ontwikkeling van alternatieve klimaatneutrale technieken of
activiteiten voor CO2-emissiereductie echter niet in de weg staan. De
subsidiering van CCS is binnen de SDE++ op dusdanige wijze vorm
gegeven dat er voldoende budget beschikbaar blijft voor andere
duurzame technieken zoals elektrificatie en groene waterstof terwijl er ook
voldoende perspectief wordt geboden aan de industrie om de benodigde
voorbereidingen te treffen en hun reductieopgave op een kosteneffectieve
wijze te realiseren.3
Huidige inzet van staatsdeelnemingen in CCS
De staatsdeelnemingen Gasunie, EBN en HbR hebben in 2017 gezamenlijk
het initiatief genomen om hun ervaring en expertise in te zetten en zo in
het Rotterdamse havengebied een CO2-transportinfrastructuur en
opslaglocatie onder de zeebodem te ontwikkelen. Hierbij is voortgebouwd
op het werk dat al voor het ROAD-project4 was uitgevoerd in hetzelfde
gebied. Dit werd het Porthos-project.
De deelnemingen hebben hiermee een aanjagende rol vervuld om de
markt voor CCS op gang te brengen. Na het opzetten van Porthos is er
marktinteresse ontstaan om CO2-transportinfrastructuur en opslagfaciliteiten te ontwikkelen, te beheren en exploiteren. Een definitief besluit over
de realisatie van Porthos – waartoe ook aandeelhoudersgoedkeuring
noodzakelijk is – staat gepland voor volgend jaar.
De rol van HbR bij het Porthos-project is hoofdzakelijk ingegeven door het
feit dat dit specifieke project gerealiseerd wordt in de Rotterdamse haven.
In het vervolg van de brief wordt alleen ingegaan op de deelnemingen die
mogelijk structureler betrokken zullen zijn bij CCS-projecten, ongeacht de
locatie in Nederland.
EBN
EBN neemt op dit moment deel in het Porthos-project. Porthos verzorgt
het transport en opslag van CO2. EBN is in dit project met name betrokken
vanwege haar kennis over de ondergrond en opslag en heeft binnen de
ontwikkeling van Porthos de focus gelegd op CO2-opslag(systemen). Om
actief te kunnen zijn in Porthos was instemming nodig van de Minister
van Economische Zaken en Klimaat (EZK) op basis van de Mijnbouwwet.
Deze instemming is voor het Porthos-project verleend omdat de inzet van
EBN bijdraagt aan de totstandkoming van een eerste grootschalig
CCS-project en het op gang brengen van CCS-activiteiten in Nederland.
Voor marktpartijen waren er destijds nog te grote onzekerheden om het
project te realiseren. Deze instemming was dan ook niet bedoeld als
blauwdruk voor volgende CCS-projecten in Nederland. Het gaat hier om
een activiteit die EBN naast haar wettelijke taken op het gebied van olieen gaswinning uitvoert en op marktconforme voorwaarden verricht
(artikelen 82, derde lid en 83 Mijnbouwwet).
Gasunie
Gasunie verzorgt in het Porthos-project de uitrol van de transportinfrastructuur en het transport van CO2. Gasunie voert deze CCS-activiteiten op
3

Met o.a. een subsidieplafond van 7,2 Mton als onderdeel van de reductieopgave voor de
industrie en 3 Mton als onderdeel van de reductieopgave voor de elektriciteitssector.
4
ROAD = Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratieproject

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

2

eigen initiatief uit op grond van de toegestane activiteiten die de Gaswet
haar als netwerkbedrijf biedt. Gasunie heeft hiervoor geen instemming
nodig van de Minister van EZK, mits deze activiteiten binnen de kaders
van Gaswet passen. Gasunie mag een beperkt aantal activiteiten
verrichten, waaronder handelingen of activiteiten met betrekking tot
infrastructuur voor CO2. Vanuit de expertise op het gebied van het beheer
van gastransportnetten kan een netwerkbedrijf als Gasunie zo een
bijdrage leveren aan de energietransitie. Dit is geen wettelijk opgedragen
taak of rol en ook andere marktpartijen kunnen deze activiteiten
ontplooien.
Naast Porthos zijn Gasunie en EBN momenteel ook betrokken bij de
studiefase van het project Athos, dat de mogelijkheden voor
CO2-infrastructuur onderzoekt in het Noordzeekanaalgebied.
Om de vraag te kunnen beantwoorden over de toekomstige rol van
staatsdeelnemingen is het allereerst van belang om te kijken hoe de markt
van CCS zich naar verwachting ontwikkelt en welke randvoorwaarden
geborgd dienen te worden bij de uitrol van CCS. Op basis van deze
informatie kan worden bezien welke marktordening daarbij past en welke
rol staatsdeelnemingen daarbij kunnen spelen.
Toekomstbeeld CCS
Mede via de SDE++ wordt een stimulans gegeven aan de ontwikkeling en
uitrol van CCS-projecten in Nederland door de onrendabele top van het
afvangen en opslaan van CO2 af te dekken. De realisatie van Porthos, met
de bijbehorende transportinfrastructuur en opslagfaciliteiten, geeft een
krachtig signaal naar de markt, zorgt voor investeringszekerheid bij de
industrie en projectontwikkelaars en kan de kosten van toekomstige
projecten verlagen.
Met de prikkels die uitgaan van het Europese emissiehandelssysteem
(EU-ETS) en de nationale CO2-heffing is het niet ondenkbaar dat CCS voor
bepaalde bedrijven ook zonder subsidie een aantrekkelijke reductiemaatregel wordt en er dus meer CO2-opslag in Nederland zal plaatsvinden dan
enkel gesubsidieerde hoeveelheden. Ook andere ontwikkelingen, zoals
een hogere CO2-reductiedoelstelling, de mogelijkheid om negatieve
emissies te realiseren, de ontwikkeling van nieuwe blauwe waterstofprojecten, de eventuele opslag van in het buitenland afgevangen CO2 in
Nederlandse opslagvelden of opslag van nationaal afgevangen CO2 in
buitenlandse opslagvelden, hebben invloed op de (omvang van) de
toekomstige vraag naar CO2-opslag. Afhankelijk hiervan is het mogelijk
dat de totale opslag op de Noordzee uitkomt boven de eerder genoemde
10,2 Mton/jaar in 2030 die wordt gesubsidieerd. Dit gaat dan om
niet-gesubsidieerde CO2-opslag.
Nederland heeft op de Noordzee een potentiële opslagcapaciteit van circa
1.600 Mton in leeggeproduceerde (olie- en) gasvelden5. Veel van deze
velden komen de komende 20 jaar beschikbaar. Het overgrote deel van de
potentiële opslagcapaciteit bevindt zich in het noordwestelijke deel.
Het is mijn bedoeling om (markt)partijen de ruimte te bieden om de markt
voor CCS organisch te laten groeien. Op dit moment zijn er verschillende
CCS-(markt)initiatieven die naar verwachting de basis zullen vormen van
het toekomstige CCS-systeem. Deze initiatieven richten zich enerzijds op
de aanleg van hoofdinfrastructuur op zee – wat een positieve ontwikkeling
is met het oog op de ruimtelijke inpassing aldaar – en de aansluiting met
5

Transport en opslag van CO2 in Nederland, uitgevoerd door EBN en Gasunie, 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

3

de opslaglocaties aldaar en anderzijds op de ontsluiting van de industriële
clusters, waarbij het transport van CO2 per pijplijn of per schip kan
plaatsvinden.
In de volgende paragrafen ga ik in op de rol van de overheid bij
CCS-projecten en de overwegingen rondom de rol die staatsdeelnemingen hier kunnen spelen.
Publieke belang en te borgen randvoorwaarden
Zoals hierboven genoemd, is er na de ontwikkeling van het Porthosproject interesse ontstaan bij marktpartijen om CO2-transport en
-opslagactiviteiten uit te gaan voeren. Deze interesse betekent echter niet
zonder meer dat CCS op het, met het oog op de klimaatdoelstellingen,
gewenste tempo wordt gerealiseerd. Tevens wordt niet automatisch
voldaan aan relevante randvoorwaarden zonder overheidsingrijpen (zoals
veiligheid van CO2-opslag en een goede ruimtelijke inpassing). In de
volgende paragrafen licht ik toe dat een tijdige uitrol van CCS en de
relevante randvoorwaarden in principe voldoende zijn geborgd door
bestaande wet- en regelgeving en bestaande instrumenten en
programma’s. Echter, met het oog op een veilige CO2-opslag gecombineerd met het feit dat de verantwoordelijkheid voor permanent
opgeslagen CO2 uiteindelijk, na verloop van tijd, bij de Staat komt te
liggen, acht ik betrokkenheid van EBN vooralsnog wenselijk.
A. Tijdigheid CCS-ontwikkeling
In zijn algemeenheid wordt de (snelheid van) uitrol van CCS al door
verschillende instrumenten gefaciliteerd en gestimuleerd. Enerzijds door
de uitstoot van CO2 te beprijzen en anderzijds door de (financiële) risico’s
van projecten te verkleinen (o.a. SDE++, TSE-regeling en DEI+). Bovendien
is de markt al door de staatsdeelnemingen Gasunie, EBN en HbR via
Porthos op gang geholpen.
Daarnaast heb ik met betrekking tot de uitrolsnelheid van vervolgprojecten specifiek nog gelet op de volgende twee zaken: (i) de tijdige
voorbereiding voor de opslag van CO2 en (ii) in elk geval in de beginfase
de overdracht van projectplannen bij het staken van een project.
De voorbereidingen voor de opslag van de CO2, zoals de onderzoeken
naar de geschiktheid van een opslagveld, moeten tijdig starten om
projecten te kunnen laten slagen. Vaak al voordat er duidelijkheid is over
hoeveel CO2-aanbod er precies zal zijn en of er subsidie beschikbaar komt.
Ik zal de vorderingen die hierop gemaakt worden, door middel van de
betrokkenheid van EBN in bestaande gaswinning en Nexstep, goed
monitoren. Daarnaast ondersteun ik deze onderzoeken met reeds
beschikbare subsidies6.
Indien plannen van (markt)partijen in zijn geheel niet doorgezet worden,
bijvoorbeeld omdat het betreffende project geen prioriteit krijgt, is het met
name in de beginfase wenselijk dat plannen overgedragen kunnen
worden. Een dergelijk besluit kan namelijk grote consequenties hebben
voor de realisatie van de CO2-reductiedoelstelling. Ook kan het zo zijn dat
door de ontwikkeling van het ene project, er een ander project niet
ontwikkeld wordt. Dit geldt met name voor de ontwikkeling van transportinfrastructuur. In het onlangs opgericht Nationale Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI), zal de voortgang en onderlinge
6

Haalbaarheidsstudies voor CCUS-projecten (of delen er van) vallen onder de TSE-studies
regelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

4

samenhang van deze projecten gemonitord en jaarlijks gerapporteerd
worden in het MIEK7. Eventuele knelpunten in de ontwikkeling van
projecten, en de oplossingen hiervoor, komen hier aan bod.
Specifiek met betrekking tot de ontwikkeling van
CO2-transportinfrastructuur in het Noordzeekanaalgebied (het project
Athos) ben ik voornemens om EBN instemming te verlenen om deel te
nemen aan de verdere ontwikkeling van dit project, inclusief de uitvoering
van de FEED-fase8 van dit project. EBN en Gasunie zijn momenteel al
betrokken bij de studiefase voor de ontwikkeling van
CO2-transportinfrastructuur in deze regio. Gasunie voert deze activiteiten
uit binnen de toegestane activiteiten die de Gaswet aan netwerkbedrijven
biedt. Voortgezette betrokkenheid van EBN kan hiermee vertraging van de
ontwikkeling van het project voorkomen, terwijl er tegelijkertijd bekeken
wordt of en hoe marktpartijen een rol kunnen gaan spelen bij de
uitvoering van het project.
B. Ruimtelijke inpassing
De Noordzee kent veel gebruiksfuncties, waaronder bestaande olie- en
gaswinning, windparken op zee, militair oefenterrein, visserij en natuur.
Daarnaast lopen er over de zeebodem al veel kabels en leidingen. De
ruimte op de Noordzee is hiermee schaars, nu en in de toekomst.
Alhoewel de initiële keuze op welke locaties CO2-opslag plaatsvindt wordt
gemaakt door de (potentiële) exploitanten van de opslaglocaties, heeft het
Rijk wel een rol in de ruimtelijke inpassing van
CO2-transportinfrastructuur.
Om de verschillende initiatieven nu en in de toekomst af te kunnen wegen
en eventuele ruimtelijke knelpunten al vroegtijdig te signaleren, voer ik
momenteel een ruimtelijke verkenning voor CO2-transportinfrastructuur
uit, welke zich toespitst op hoofdtransportinfrastructuur op land en op zee.
De ruimtelijke inpassing wordt voorts geborgd door: (i) De rijkscoördinatieregeling (RCR) waarmee in zijn algemeenheid de ruimtelijke inpassing
wordt geborgd (tracéalternatieven worden beoordeeld op aspecten
toekomstbestendigheid, techniek, kosten en effecten op milieu en
omgeving), (ii) de verplichte uitvoering van een milieueffectrapportage,
waarin getoetst wordt of de effecten van de aanleg van nieuwe infrastructuur passen binnen het natuurbeleid en alle gestelde milieunormen,
en (iii) het programma Noordzee waar de samenhang tussen verschillende gebruiksfunctie wordt beoordeeld. In het Klimaatakkoord heb ik al
aangekondigd EBN de opdracht te geven om de geschiktheid van de
potentiële opslaglocaties in kaart te brengen en actueel te houden.
C. Veiligheid
Met betrekking tot de veiligheid van CO2-transport en opslag zie ik erop
toe dat dit op een veilige manier wordt uitgevoerd en dat het opgeslagen
CO2 volledig en permanent ingesloten blijft. Ik licht hieronder toe op
welke wijze dit gebeurt.
Risicobeheer en toezicht tijdens opslagactiviteiten
De veiligheid van CO2-transport en opslag wordt allereerst geborgd via de
Mijnbouwwet, welke gedetailleerde eisen stelt aan de opslagvergunning.
Daarnaast dient de vergunninghouder financiële zekerheid te verstrekken

7
8

MIEK = Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat
FEED = Front End Engineering and Design

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

5

voordat met de opslag wordt gestart. De vergunning wordt periodiek
geëvalueerd en kan zo nodig worden gewijzigd of ingetrokken.
Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) houdt toezicht op de opslagactiviteiten en daarmee verbonden transport. De Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) houdt toezicht op het transport van CO2 op land. De
operator dient jaarlijks een verslag in bij het SodM over de voortgang van
de CO2-injectie en de monitoring. De toezichthouders voeren inspecties
uit en kunnen de operator verzoeken corrigerende maatregelen te treffen
indien nodig.
Daarnaast gelden voor CCS-projecten ook regels op grond van de Wet
milieubeheer, de Wet ruimtelijke ordening, de Waterwet, de Wet Natuurbescherming en de Wet bodembescherming. Hiermee is voorzien in een
adequaat regelgevend kader om te waarborgen dat de risico’s voor de
volksgezondheid en het (mariene) milieu in dit stadium in principe tot een
aanvaardbaar niveau worden beperkt.
Echter, omdat (i) de verantwoordelijkheid voor een veilige CO2-opslag
uiteindelijk na verloop van tijd bij de Staat komt te liggen, (ii) het in zekere
omstandigheden nodig kan zijn dat er meer toegang tot aanvullende
operationele gegevens nodig is dan die op jaarbasis aan de toezichthouder worden verstrekt en (iii) om zichtbaar te maken dat veiligheid van
CO2-opslag een zeer hoge prioriteit heeft, overweeg ik EBN te vragen om
ook in dit stadium al actief betrokken te zijn op het gebied van de
veiligheid van CO2-opslag. In de volgende paragraaf ga ik hier dieper op
in.
Beheer van opslaglocaties na beëindiging opslagactiviteiten en afsluiting
opslaglocatie
Nadat de injectie van CO2 in het opslagveld is beëindigd, de opslaglocatie
volledig is afgesloten, de bijbehorende opslagfaciliteiten zijn verwijderd,
aangetoond is dat de opgeslagen CO2 volledig en permanent ingesloten
blijft en vervolgens een periode van (in beginsel) 20 jaar is verstreken
zonder incidenten, wordt de opslagvergunning ingetrokken. De verantwoordelijkheid voor het beheer van het opslagcomplex, inclusief de
verantwoordelijkheid voor het risico van ontsnapping van CO2 gaat
daarmee over op de Staat. De Staat zet de monitoring gedurende een
periode van 30 jaar voort en krijgt hiervoor een financiële vergoeding van
de exploitant. Gelet hierop heeft de Staat er zelf ook belang bij dat de
veiligheidsaspecten, zowel tijdens exploitatie van het opslagveld als bij de
afsluiting en ontmanteling en monitoring daarna, zo goed mogelijk in acht
worden genomen.
In het onverhoopte geval dat de exploitant niet in staat is te voldoen aan
de voorwaarden van de opslagvergunning, kan het bevoegde gezag
ervoor kiezen de vergunning (voortijdig) in te trekken. Tenzij een andere
exploitant zich aanmeldt om de activiteiten over te nemen, moet in dit
geval de Staat er voor zorgen dat de opslaglocatie veilig wordt afgesloten
en de CO2 permanent wordt ingesloten. Hiervoor kan gebruik worden
gemaakt van de door de vergunninghouder gestelde financiële zekerheid.
Om een partij in staat te stellen de bovengenoemde activiteiten namens
de Staat op een optimale wijze uit te laten voeren en zoveel mogelijk
harmonisatie in een veilige opslag te bewerkstelligen, kan het nodig zijn
dat die partij toegang krijgt tot aanvullende operationele gegevens dan
die welke op jaarbasis aan de toezichthouder worden verstrekt. Daarbij is
het nuttig als er praktische ervaring wordt opgedaan tijdens de ontwikkeling en uitvoering van offshore operaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

6

In de Rijksvisie voor de marktontwikkeling voor de energietransitie, die in
het voorjaar van 2020 naar uw Kamer is gestuurd (Kamerstukken 32 813
en 31 239, nr. 536), is aangegeven dat deelname van EBN in toekomstige
CO2-opslagactiviteiten voor de hand ligt. Dit standpunt heb ik herhaald in
de onlangs aan uw Kamer toegestuurde brief over de rol van EBN in de
energietransitie (Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 687). Daarin geef ik
tevens aan dat ik de betrokkenheid van EBN bij de locaties die door
marktpartijen ontwikkeld en gebruikt worden voor de opslag van CO2
vooralsnog wenselijk acht. Hier sta ik nog steeds achter. Door al in een
vroeg stadium van projectontwikkeling een partij aan te wijzen die vanaf
het begin betrokken is bij de selectie van het opslagvoorkomen, de
voorbereiding en de uitvoering van de injectie en de afsluiting daarna, kan
er adequaat gehandeld worden indien dit nodig blijkt. Bovendien wordt
op deze manier zichtbaar gemaakt dat de veiligheid van CO2-opslag een
hoge prioriteit heeft.
Dit vergt echter een uitbreiding van de wettelijke taken van EBN zoals
vastgelegd in de Mijnbouwwet. Om te bepalen welke mate en vorm van
betrokkenheid van EBN nodig is om deze taak adequaat uit te kunnen
voeren, zal ik de komende maanden een nadere analyse (laten) uitvoeren.
Hierbij zal ik ook onderzoeken of er mogelijke alternatieven zijn voor het
borgen van dit belang. Deze onderbouwing is nodig voor de eventuele
toekenning van deze nieuwe taak. Hiermee volg ik de aanbeveling van de
Algemene Rekenkamer op zoals opgenomen in het onlangs verschenen
rapport «In Publieke Handen». De uitkomsten van deze analyse zal ik met
uw Kamer delen, inclusief de mogelijke financiële implicaties daarvan. Het
definitieve besluit over deze nieuwe taak voor EBN laat ik daarbij over aan
het nieuwe kabinet.
D. Voorkomen oversubsidiëring
Zolang CCS wordt gesubsidieerd wil ik oversubsidiëring van CCS
voorkomen. Tevens wil ik, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord, alleen
subsidie verstrekken wanneer CCS de meest kosteneffectieve maatregel
voor een partij blijkt te zijn.
Oversubsidiëring wordt voorkomen door de werking van de SDE++.
Hierdoor concurreren de verschillende technieken met elkaar waarbij de
meest kostenefficiënte techniek als eerste subsidie zal ontvangen.
Hierdoor ontstaat er een prikkel om de projecten tegen de laagst
mogelijke kosten uit te voeren en/of om zo weinig mogelijk subsidie aan
te vragen om zo de kans op subsidie te verhogen.
Tevens wordt de vergoeding voor transport- en opslagkosten van CO2 in
het SDE++-basisbedrag voor CCS door het Planbureau voor de Leefomgeving gebaseerd op de in het algemeen verwachte kosten voor transport
en opslag en niet specifiek op het gehanteerde tarief van de partij die de
CO2 transporteert of opslaat. Bij Porthos heeft hiervoor een externe
review9 plaatsgevonden op de kosten van de transport- en opslag van CO2
voorafgaand aan het vaststellen van het te subsidiëren tarief. Tenslotte zal
een toets op oversubsidiëring plaatsvinden en zal het subsidiebedrag ook
naar beneden worden bijgesteld, als daar aanleiding toe is.
E. Non-discriminatoire toegang
Non-discriminatoire toegang tot transportinfrastructuur en opslaglocaties
is een vereiste uit de Europese CCS-richtlijn. De Mijnbouwwet borgt dit
door de verplichting voor een exploitant van een transportnetwerk en een
opslagvergunninghouder om op redelijke, transparante en
9

Porthos CCS – Transport and Storage (T&S) Tariff review, uitgevoerd door Xodus, juni 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

7

niet-discriminerende voorwaarden toegang te verlenen. Over de
verplichting om toegang te verlenen en de voorwaarden daarvoor kunnen
eventueel nadere regels worden gesteld, indien dat nodig blijkt. Omdat ik
het vanuit het oogpunt van een veilige CO2-opslag vooralsnog wenselijk
acht dat EBN een rol krijgt in alle opslagvelden en vanuit die hoedanigheid betrokken is bij alle projecten, kan EBN tegelijkertijd tijdig
maatregelen voorstellen om er voor te zorgen dat derdentoegang
voldoende is geborgd.
F. Stimuleren hergebruik van infrastructuur
Met het oog op de betaalbaarheid van de energietransitie is het gewenst
dat hergebruik van bestaande infrastructuur ten behoeve van
CO2-transport en -opslag zo efficiënt mogelijk plaatsvindt. De energietransitie wordt onnodig duur indien velden die als eerste beschikbaar komen
én nodig lijken te zijn om aan de vraag voor CO2-opslag te kunnen
voldoen pas later worden aangesloten en onnodig lang buiten gebruik zijn
maar wel onderhoud vergen. Daarnaast dienen mijnbouwwerken in
beginsel na beëindiging van productie te worden opgeruimd.
In dit kader hebben olie- en gaswinningsexploitanten, verenigd in
Nogepa, samen met EBN het Nationaal Platform voor Hergebruik &
Ontmanteling, Nexstep, opgericht. Het doel van Nexstep is om een
veilige, duurzame, effectieve en kostenefficiënte wijze van hergebruik en
verwijdering van de olie- en gasinfrastructuur te stimuleren, te coördineren en te faciliteren. Door het verzamelen, analyseren en delen van data
ontstaat een geïntegreerd beeld, duidelijkheid en transparantie omtrent
omvang en timing van de verwachte verwijderingsactiviteiten en
mogelijkheden voor hergebruik. Met deze samenwerking is er voldoende
sturing op hergebruik van infrastructuur en zicht op de eventuele
belemmeringen hiervoor maar ook het tijdig opruimen van mijnbouwwerken die geen rol zullen spelen bij opslag. Continuering van deze
samenwerking acht ik daarom belangrijk.
Betrokkenheid deelnemingen
Ik waardeer de rol die de staatsdeelnemingen spelen binnen Porthos. Zij
leveren een belangrijke bijdrage aan het op gang brengen van de markt
voor CCS. Verschillende marktpartijen tonen interesse om de ontwikkeling
van CCS-activiteiten over te nemen en de markt organisch te laten
groeien. Deze marktpartijen wil ik daar ook de ruimte voor geven.
Voorkomen moet worden dat de aanwezigheid van beide staatsdeelnemingen marktverstorend werkt.
Wel acht ik zoals eerder in de brief toegelicht de betrokkenheid van EBN in
de ontwikkeling van CCS-projecten op de volgende aspecten van belang:
1) Vanuit haar deelname in de gasproductie op de Noordzee kan EBN
het onderzoek naar de geschiktheid van opslaglocaties monitoren en
waar nodig stimuleren om zo de tijdige opslag van CO2 te
waarborgen.
2) Vanuit haar deelname in Nexstep kan EBN het hergebruik van
infrastructuur optimaliseren, en daarmee de kosten voor de energietransitie beperken. De kennis die EBN hierbij opdoet, kan onder meer
via het Nexstep platform gedeeld worden.
3) Vanuit het perspectief van een veilige CO2-opslag acht ik het
vooralsnog wenselijk dat EBN ook een verplichte betrokkenheid in
alle opslagactiviteiten voor CO2 krijgt en zal ik onderzoeken welke
vorm van betrokkenheid hierbij noodzakelijk is om deze rol adequaat
te kunnen vervullen. Ook onderzoek ik hierin of er alternatieven zijn
voor het aanwijzen van EBN als de instantie om namens de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

8

4)

het beheer van de opslaglocaties over te nemen na intrekken van de
vergunning. De uitkomst van deze analyse zal ik met uw Kamer delen.
Hoe deze structurele taak precies vorm krijgt, werk ik de komende tijd
verder uit. Het uiteindelijke besluit hierover ligt daarmee bij een
volgend kabinet.
Om vertraging van uitrol te voorkomen ben ik voornemens EBN
instemming te verlenen om deel te nemen in de ontwikkelingsfase
van het project Athos, inclusief indien nodig de FEED-fase.

Daarnaast vind ik het van belang om aan Gasunie de ruimte te laten te
participeren op het gebied van de aanleg van CO2-transportinfrastructuur
en het verzorgen van CO2-transport, zolang dit past binnen de toegestane
activiteiten die de Gaswet stelt. Naast het feit dat Gasunie een belangrijke
rol heeft gespeeld in het op gang brengen van de markt en vergevorderde
plannen heeft om de markt verder te ontwikkelen, zijn er signalen vanuit
de industrie dat de aanwezigheid van Gasunie wordt gewaardeerd. Zoals
ik eerder heb aangegeven in de «Visie op de marktordening van de
energietransitie» (Kamerstuk 32 813 en 31 239, nr. 536), de kabinetsreactie
op het TIKI-advies (Kamerstuk 29 826, nr. 123) en ook onlangs in de brief
aan uw Kamer over de rol van EBN in de energietransitie (Kamerstukken
32 813 en 31 239, nr. 687) blijf ik van mening dat er geen rol is voor een
aangewezen publieke of gereguleerde netbeheerder voor CO2 vanwege
het business-to-business karakter van CO2-afvang, transport en opslag.
Gasunie krijgt dan ook geen specifieke taak met betrekking tot het
transporteren van CO2, en het aanleggen van CO2-infrastructuur. Gasunie
mag wel als toegestane activiteit tegen marktconforme voorwaarden (en
niet marktverstorend) blijven deelnemen als marktpartij. Indien blijkt dat
de Gaswet hiervoor verduidelijking vergt, zal ik dit meenemen in het
wetsvoorstel Energiewet die in voorbereiding is.
Met gepaste trots zie ik hoe de ontwikkeling van het grootste CCS-project
van Europa steeds meer vorm krijgt en hoe alle partijen samenwerken om
dit voor elkaar te krijgen. Niet alleen vanuit Nederland wordt dit project
met interesse gevolgd. Brussel heeft haar steun voor Porthos uitgesproken middels een substantiële subsidie uit het Connecting Europe
Facility en ook andere landen wereldwijd volgen de vorderingen met
grote interesse. Een succesvolle ontwikkeling van deze CCS-projecten zal
daarmee niet alleen een belangrijke bijdrage leveren aan de reductiedoelstelling van Nederland voor 2030 en daarna, maar ook een grote bijdrage
leveren aan de wereldwijde ontwikkeling van CCS en de daarbij
behorende voor het klimaat noodzakelijk CO2-reductie. Ik zie de ontwikkeling van de vervolgprojecten met vertrouwen tegemoet.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 758

9