Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 529

Gaswinning

Nr. 217

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 januari 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken over de
brief van 18 december 2015 over Gaswinning Groningen en meerjarenprogramma NCG (Kamerstuk 33 529, nr. 212).
De vragen en opmerkingen zijn op 20 januari 2016 aan de Minister van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 25 januari 2016 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

kst-33529-217
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen of ik nader kan ingaan op mijn
afwegingen tussen de inzet van conversiecapaciteit en het risico van
fluctuaties in de winning. Tevens wil de fractie weten van welke scenario’s
en temperaturen ik daarbij uitga.
De laagcalorische gasvraag wordt ingevuld door het Groningenveld, het
daaraan toevoegen van hoogcalorisch gas (verrijking) en door de inzet
van de stikstofinstallaties, waarmee hoogcalorisch gas naar laagcalorisch
gas kan worden geconverteerd. De fysieke vraag naar laagcalorisch gas
fluctueert gedurende de dag (»s nachts is het verbruik lager dan overdag).
Bovendien leiden verschillen in temperatuur (bijvoorbeeld bij een
plotselinge koude periode, of het verschil tussen zomer en winter) tot een
fluctuerende gasvraag gedurende het jaar. Indien een fluctuatie in de
gasvraag (gedeeltelijk) wordt opgevangen door het Groningenveld, leidt
dit tot een productiefluctuatie.
Om de leveringszekerheid te borgen zal een beperking van de jaarlijkse
Groningenproductie leiden tot een navenante toename van de inzet van
de stikstofinstallaties. De capaciteit die daarmee is gemoeid kan dan niet
meer worden aangesproken bij een opwaartse fluctuatie in de gasvraag
waardoor het Groningenveld in deze extra capaciteit zal moeten voorzien.
Een lager productieplafond voor het Groningenveld leidt dus onvermijdelijk tot scherpere fluctuaties in het winningsprofiel. Het omgekeerde is
ook waar: hoe hoger het Groningenplafond wordt ingesteld, hoe minder
de stikstofinstallaties hoeven worden ingezet om in de leveringszekerheid
te voorzien en hoe meer ruimte er is om de stikstofinstallaties in te zetten
om de winning gedurende het jaar zo vlak mogelijk te krijgen.
Op basis van het advies van SodM is naar een evenwicht gezocht tussen
een zo laag mogelijke productie en het beperken van productiefluctuaties.
Wanneer de inzet van stikstofinstallaties wordt gemaximaliseerd (zoals in
de «omkering van het gassysteem»), wordt de jaarlijkse Groningenproductie geminimaliseerd. Echter, bij een fluctuatie in de gasvraag kan dan
alleen het Groningensysteem worden aangesproken om in de benodigde
capaciteit te voorzien. SodM stelt dan ook dat een maximale inzet van de
stikstofinstallaties wel leidt tot een minimale productie aan Groningengas,
maar gepaard zal gaan met een sterk variabel winningsprofiel. Gelet op
deze opvatting van SodM acht ik het onverstandig om over te gaan tot
volledige omkering van het systeem (of het winningsplafond zodanig te
verlagen dat dit feitelijk het geval zal zijn), omdat fluctuaties in de winning
dan onvermijdelijk worden. Kwantitatief onderzoek naar het effect van een
variabel winningsprofiel op de seismiciteit zal naar verwachting nog twee
á drie jaar in beslag nemen.
De voorlopige voorziening van de Raad van State stelt een productieplafond in van 27 miljard m3, met de mogelijkheid om in een koud jaar
extra te produceren om te voorzien in de leveringszekerheid. Een
productieniveau van 27 miljard m3 zit tussen het minimale en maximale
winningsniveau dat noodzakelijk is voor het borgen van de leveringszekerheid (warm en een koud jaar, 23–31 miljard m3). Met het in stand
houden van de voorlopige voorziening wordt invulling gegeven aan het
advies van SodM, want het winningsniveau wordt verder verlaagd ten
opzichte van een koud jaar, maar het blijft mogelijk om productiefluctuaties af te vlakken: de inzet van de stikstofinstallaties is niet altijd
gemaximaliseerd.
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van 18 december 2015 (Kamerstuk
33 529, nr. 212) wordt door NAM in het kader van het nieuwe
winningsplan onderzocht of bij zachte winters (een temperatuur waarbij
voor de leveringszekerheid een niveau lager dan 27 miljard m3 volstaat en
de stikstofinstallaties dus niet volledig worden ingezet) een verdere
verlaging van de gaswinning, door gebruikmaking van de gasopslag Norg
en de stikstofinstallaties, mogelijk is zonder dat dit gepaard gaat met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

2

sterke fluctuaties. SodM zal hierover advies uitbrengen en GTS zal hier,
als eigenaar van de stikstofinstallaties, bij worden betrokken.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de lezing van NAM verschilt
van die van een deel van de belanghebbenden als het gaat om schadeafhandeling. De fractie wil weten of NAM voldoende werkt aan het herstel
van vertrouwen en welke rol ik daarin speel. Ook de leden van de
PvdA-fractie vragen naar de discrepantie tussen de beleving van NAM en
bewoners met betrekking tot de schadeafhandeling.
Ik constateer dat er in een aantal gevallen er inderdaad sprake is van
onenigheid tussen NAM, bewoners en belanghebbenden en dat het aantal
klachten bij de onafhankelijk raadsman toeneemt. Dat is voor mij een
belangrijk punt van aandacht. Hoewel de schadeafhandeling sinds de
oprichting van het CVW is verbeterd en het percentage klachten in
verhouding tot het aantal meldingen niet buitenproportioneel is, is elke
klacht er één teveel. Uit de laatste cijfers blijkt dat er meer dan 58.000
schademeldingen zijn gedaan tot en met december 2015, dat 93% een
aanbod voor schadeherstel heeft gehad en dat ongeveer 80% een eerste
aanbod accepteert. Hoewel dit redelijke percentages zijn betekent dit ook
dat er veel gevallen zijn die nog op een aanbod wachten of over gaan tot
contra-expertise. Bij CVW wordt permanent de bewonerstevredenheid
gemeten. Bewoners waardeerden de werkzaamheden van het CVW over
geheel 2015 met het cijfer 7,1. De meest voorkomende klachten hebben
betrekking op bewonerscontact (17%), op schade-expertise (40%),
schadeafhandeling (8%) en buitengebied (7%, dit betreft schade buiten het
contourengebied). Het CVW heeft in mijn richting aangegeven dat het
bewoners centraal wil zetten en ontzorgen: door kwaliteitsverbetering,
bewustwording en een specifiek cultuurprogramma voor medewerkers
wordt gewerkt aan vermindering van het aantal klachten. Met de
schade-experts worden binnengekomen klachten besproken en wordt
gewerkt aan een betere bejegening van schademelders en goede uitleg
van rapporten.
Ten aanzien van cijfers over schadeafhandeling baseer ik me op de
gegevens van NAM en CVW. Dit betreft openbare informatie die te
raadplegen is op de website www.namplatform.nl.
In bijna alle gevallen waar sprake is van onenigheid tussen NAM,
bewoners en belanghebbenden is meer aan de hand dan in eerste
instantie lijkt. De NCG is zich op mijn verzoek intensief bezig gaan houden
met complexe schade gevallen en in geen van deze gevallen lag een
eenvoudige oplossing voor de hand. Dat wil niet zeggen dat NAM in al
deze gevallen gelijk heeft, maar tegelijkertijd constateer ik ook dat in een
aantal gevallen er onredelijke verwachtingen zijn over de ruimhartigheid
die NAM zou moeten betrachten. Ik realiseer mij dat ieder schadegeval
uniek is en overlast met zich meebrengt waar de bewoners niet om
gevraagd hebben. Tegelijkertijd dient ook te worden gerealiseerd dat
ondanks de oprechte inspanning van diverse partijen er bij deze aantallen
schademeldingen gedupeerden zullen zijn die ontevreden zijn over de
gang van zaken.
Met de in het meerjarenprogramma opgenomen aanpak van schadeafhandeling wordt beoogd om de verbeterpunten die o.a. zijn aangegeven
door de Onafhankelijke Raadsman aan te pakken. De NCG gaat voor
complexe schadegevallen een bemiddelingsrol vervullen en hiermee
eigenaren ondersteunen. Daarnaast zal door het instellen van de arbiter
voor de eigenaar een laagdrempelige en toegankelijke geschillenbeslechting beschikbaar zijn die langdurige processen transparant tot een
einde kan brengen. Dit zal in ieder geval de afhandeltijd van diverse
schadeclaims die nu blijven liggen verkorten. Ten slotte zal NCG de
schadeprotocollen van NAM periodiek tegen het licht houden om
verbeteringen aan te brengen. Hierin zal altijd afstemming worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

3

gezocht met diverse maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders en de
onafhankelijk raadsman.
In mijn contacten met NAM constateer ik de oprechte wens van NAM om
mee te werken aan het herstel van vertrouwen. Tegelijkertijd constateer ik
ook dat in de regio met gemengde gevoelens naar de inzet van NAM
wordt gekeken. Ik ben ervan overtuigd dat door de komst van de NCG, die
zich ingezet heeft om een in de regio gedragen meerjarenprogramma op
te stellen, er stappen gezet kunnen worden die het vertrouwen dichterbij
brengen. Er dient echter nog veel werk verzet te worden om de plannen
ten uitvoer te brengen. Om vertrouwen terug te krijgen dienen alle
betrokken partijen zich gezamenlijk in te spannen.
De leden van de VVD-fractie vragen nader in te gaan op de twijfel over de
kwaliteit van het onderzoek, mede doordat NAM hierin als producent zelf
een belangrijke rol inneemt. De fractie vraagt of er sprake is van
peer-review van de onderzoeken van NAM en andere onderzoeken die
gebruikt worden bij de besluitvorming omtrent het gasbesluit.
De kennis van de ondergrond is in belangrijke mate afhankelijk van alle
data die tot nu toe verzameld zijn met o.a. seismiek, het boren van putten,
sonderingen en meetdata aan het oppervlak. Al deze metingen geven een
goed beeld van de opbouw en karaktereigenschappen van de ondergrond.
Dit vormt de basis voor de modellen die gebruikt worden om de reactie
van de ondergrond en bovengrond als gevolg van gasproductie te
voorspellen. Modellen zijn altijd een vereenvoudiging van de werkelijkheid en moeten daarom ook altijd geverifieerd worden door meetdata.
Modellen worden continu aangepast en verbeterd op basis van de
meetdata. De onzekerheid in de samenstelling en eigenschappen van de
ondergrond wordt expliciet meegenomen in de berekeningen ten behoeve
van de modellering.
NAM gebruikt voor haar onderzoeken zowel nationale als internationale
experts op het gebied van geïnduceerde bevingen en de gevolgen
daarvan. In de rapportage van NAM wordt een overzicht gegeven van de
betrokken wetenschappers (Hazard and Risk Assessment for Induced
Seismicity in Groningen, Appendix B: Experts).
Daarnaast heb ik in 2015 een wetenschappelijke begeleidingscommissie
ingesteld met als taak de onderzoeken, die door NAM worden uitgevoerd
in het kader van de ontwikkeling van het nieuwe winningsplan (2016), te
begeleiden en te reviewen. Tevens heb ik deze commissie gevraagd de
kwaliteit, de volledigheid en de onafhankelijkheid van de resultaten van
deze onderzoeken, te bewaken. De commissie bestaat uit nationale en
internationale onafhankelijke experts.
Ook SodM heeft onafhankelijke experts gevraagd het onderzoek van NAM
te reviewen.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe ik aankijk tegen het instellen van
een onafhankelijke onderzoeksinstelling/kenniscentrum, dat bijvoorbeeld
ook een virtuele vorm kan aannemen en kan worden samengesteld uit
deskundigen van (Nederlandse) universiteiten en kennisinstellingen. De
fractie wil ook weten of ik bereid ben om tot een dergelijke onafhankelijke
instelling te komen voor zowel het verzamelen van de meetgegevens als
de verdere analyse hiervan. De leden van de VVD-fractie vragen ook of de
verschillende betrokken onderzoeks- en kennisinstellingen op dit moment
voldoende samenwerken.
Zoals hierboven aangegeven is een zeer groot gedeelte van de in
Nederland en in het buitenland aanwezige experts en kennis op het
gebied van geïnduceerde bevingen en de gevolgen daarvan, al betrokken
bij het onderzoek op verzoek van enerzijds NAM, en anderzijds mijn
ministerie en SodM.
Een van de aanbevelingen in het OVV-rapport over de gaswinning in
Groningen is om een structureel en onafhankelijk onderzoeksprogramma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

4

op te zetten met betrekking tot de effecten van mijnbouw (inclusief
Groningen). Ik ben samen met SodM bezig dit vorm te geven en mijn
streven is medio 2016 een start te maken met een nieuw kennisnetwerk
onder toezicht van een onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad. Dit
kennisnetwerk heeft mede als doel fundamenteel en toegepast onderzoek
beter op elkaar af te stemmen. Dit kennisnetwerk kan zeker een rol spelen
in het verzamelen en analyseren van meetgegevens.
Er is een goede samenwerking tussen de betrokken onderzoeks- en
kennisinstellingen, maar de integrale aanpak, maatschappelijke duiding
en communicatie kan verbeterd worden. Dit moet vorm krijgen in het
bovengenoemde kennisnetwerk.
De VVD-fractieleden vragen of alle meetgegevens inzake bevingen,
grondversnellingen etcetera die openbaar kunnen zijn ook daadwerkelijk,
zo spoedig mogelijk en volledig transparant openbaar beschikbaar komen.
Het KNMI heeft in 2015 haar website vernieuwd en heeft naast de
gegevens over aardbevingslocatie en sterkte ook de gegevens over de
grondversnellingen openbaar gemaakt voor elke aardbeving met een
sterkte gelijk aan of groter dan 2 op de schaal van Richter (http://
rdsa.knmi.nl/opencms/nl-rrsm). Deze gegevens zijn direct beschikbaar
nadat de (gereviewde) locatie is gepubliceerd. Ook zijn alle ruwe data uit
de gegevens opvraagbaar via internet (http://rdsa.knmi.nl/dataportal/). Bij
het overzicht van de locatie en sterkte zijn nu ook een grafiek van de
geregistreerde trillingen de stations data gepubliceerd.
De leden van de VVD-fractie geven aan dat er veel discussie is over het
optreden van bodemdaling als gevolg van gaswinning en in welke mate
hierdoor schades ontstaan. Volgens NAM spelen hierbij factoren mee
waarop zij geen invloed hebben. Eigenaren van woningen die verzakkingsschade hebben wordt om die reden vaak schadevergoeding
geweigerd, zo stellen deze leden. De leden van de VVD-fractie vragen hoe
ik in deze discussie sta en naar welke oplossing ik streef voor eigenaren
van woningen die last hebben van verzakkingsschade. Zij willen ook
weten welke rol de waterschappen hierin hebben. Ook leden van andere
fracties hebben gevraagd naar de afhandeling van schade die het gevolg
is van bodemdaling.
In het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat de exploitant van een
mijnbouwwerk schade door uitstroming van delfstoffen en door bodembeweging, die het gevolg is van de mijnbouwactiviteiten, moet
vergoeden. Dit geldt dus zowel voor aardbevingsschade als voor schade
als gevolg van bodemdaling. NAM zal de schade die is ontstaan door
bodembeweging als gevolg van de gaswinning dan ook vergoeden. NAM
en de Commissie Bodemdaling concluderen op basis van onderzoek dat
ten gevolge van de gaswinning de bodem in de provincie Groningen
gelijkmatig daalt.
In het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen
is beschreven dat bewoners een casemanager toegewezen krijgen van de
NCG indien er sprake lijkt van schade als gevolg van bodemdaling.
Hierdoor ontstaat er voor deze groep bewoners één aanspreekpunt met
een vast contactpersoon. Dit moet ertoe leiden dat bewoners beter en
sneller geholpen worden.
Ten aanzien van de rol van de waterschappen geldt dat bodemdaling als
gevolg van gaswinning kan leiden tot aanpassingen in de grondwaterstand, waardoor bijvoorbeeld lokale vernatting kan optreden. Indien
vernatting van de bodem optreedt kan het waterpeil worden aangepast.
Het aanpassen van het waterpeil is een verantwoordelijkheid van het
waterschap. Voor schade die samenhangt met aanpassing van het
waterpeil is het waterschap de aan te spreken partij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

5

De leden van de VVD-fractie vragen of huizen op kleigrond aan de
waterkant met hogere grondversnellingen en andere specifieke plaatselijke omstandigheden voldoende worden meegenomen in de systematiek
van het opstellen van meetpunten en het ontwikkelen van modellen en
contourenkaarten. Oftewel, is de huidige aanpak verfijnd genoeg en in
hoeverre zou een onafhankelijke onderzoeksinstelling, zoals hierboven
genoemd, in dergelijke vraagstukken een toegevoegde waarde kunnen
hebben, zo vragen deze leden.
Bij de risicoberekeningen van NAM wordt de ondiepe ondergrond (dus
ook de kleigrond) meegenomen. De spreiding van het meetnetwerk is
dusdanig dat variaties in grondversnellingen of gemeten trilling van een
gebouw gerelateerd kunnen worden aan de beschrijving van de ondergrond en ander belangrijke factoren. Door mensen gebouwde landschapselementen zoals wierden of kanalen zijn nog niet meegenomen in
risicokaarten maar dit staat wel in het onderzoeksprogramma als
toekomstige verbetering en daar wordt reeds aan gewerkt. Er wordt bij de
studie van schades na een aardbeving al wel gekeken of er een relatie te
zien is met de ligging naast kanalen en dergelijke.
Het eerder genoemde kennisnetwerk met betrekking tot effecten
mijnbouw kan en zal hier zeker een rol in moeten spelen.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre ik de aanpak met
contourenkaarten geschikt vind en of ik de mening deel dat schade als
gevolg van de gaswinning gewoon moet worden vergoed, of die nu
binnen of buiten een specifieke contour optreedt. De leden willen weten of
ik andere opties zie en in hoeverre ik van mening ben dat door dit soort
discussies de sfeer rondom schadeherstel verslechteren, zoals door
sommige belanghebbenden wordt beweerd. Ook leden van andere
fracties hebben vragen gesteld over het aantal schademeldingen buiten
de contourenkaart en de validatie van het onderzoek van Arcadis.
De PGA-contourenkaarten zijn bedoeld om in combinatie met de NPR
gebruikt te worden om een inschatting te kunnen geven welke versterkingsopgave er nodig is. Het uitgangspunt bij schade is dat het CVW alle
schadegevallen die worden gemeld, beoordeelt. Dit geldt ook voor
schademeldingen buiten de PGA-contourenkaart. De meest recente
onderzoeken zijn dus niet van invloed op de wijze waarop NAM schadegevallen buiten de huidige contouren benadert.
NAM heeft de NCG gevraagd een onderzoek naar schadegevallen buiten
de schadecontour te valideren, om zeker te zijn van een onafhankelijk
waardeoordeel. Tenzij uit de validatie onomstotelijk blijkt dat de schade
niet door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, zal er altijd een expert
moeten beoordelen hoe schade is ontstaan en of vergoeding van de
herstelkosten door NAM aan de orde is. De validatie zal gebeuren in het
eerste kwartaal van 2016. NAM heeft aangegeven zich te conformeren aan
de uitkomst van deze validatie.
Vanaf 1 januari monitort de NCG de afspraken die zijn gemaakt met NAM
en CVW over de schadeprotocollen. De nieuwe schadeprotocollen worden
op aangeven van de NCG vastgesteld door NAM en worden blijvend
gemonitord door de NCG. Hierdoor ontstaat meer controle op de
schadeprotocollen. Het exacte aantal van de uit huisgeplaatste
gedupeerden is bij mij niet bekend, maar het gaat om een gering aantal.
In antwoord op vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over
wetenschappelijke evaluatie, kan ik aangeven dat de NCG de validatiemethodiek met diverse stakeholders in de regio afstemt en zorg zal dragen
voor een adequate wetenschappelijke borging van de evaluatie.
De leden van de VVD-fractie vragen wat ik vind van de kritiek op het
afschaffen van de waardevermeerderingsregeling. De korte tijdstermijn
waarmee de regeling is opengesteld en waarin de regeling wordt gesloten
draagt toch niet bij aan het vertrouwen in de overheid, zo stellen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

6

leden. Zij vragen wat ik vind van de kritiek hierop. Zij vragen zich ook af of
ik inderdaad te zuinig ben door het beëindigen van de oorspronkelijke
waardevermeerderingsregeling en of de nadruk met het zogenoemde
nieuwe instrument niet teveel op energiebesparende voorzieningen en
decentrale energieopwekking komt te liggen, terwijl bewoners in de eerste
plaats vooral hun schade hersteld willen hebben en hun woning aardbevingsbestendig. De leden vragen welke alternatieven er overwogen zijn.
Ook de leden van andere fracties hebben vragen gesteld over het
afschaffen van de interimregeling voor waardevermeerdering.
Het afschaffen van de interimregeling waardevermeerdering is geen
onderdeel van het besluit om te kiezen voor een andere opzet van herstel
van schade. De interimregeling waardevermeerdering wordt stopgezet,
omdat er nu een besluit is genomen over de definitieve regeling: een
instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterkingsopgave.
Het nieuwe instrument voor verduurzaming zal door de koppeling met
versterking ter beschikking komen voor de groep bewoners die de meeste
overlast ondervinden, namelijk de groep wier huis versterkt moet worden.
Daarnaast is het een van de dragers om de breedgedragen ambitie in de
regio om te komen tot forste verbetering van energieprestatie richting nul
op meter mogelijk te maken. Door het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming.
De interimregeling waardevermeerdering was gericht op het compenseren van overlast door bewoners met substantiële schade (erkende
aardbevingsschade van minimaal € 1.000,–) of met een versterkingsopgave binnen de eerst negen, later elf aangewezen gemeenten, en op
het verduurzamen van de regio door de subsidie gericht in te zetten op
het verbeteren van de energieprestatie van de woningen. Daarnaast was
deze regeling beschikbaar voor kopers van een (nieuw of bestaand) huis
in het gebied.
Het budget voor deze regeling – onderdeel van de middelen waarover
afspraken zijn gemaakt in het bestuurlijk akkoord voor de periode
2014–2018 – zou bij ongewijzigde voortzetting begin 2016 uitgeput zijn.
Door de openstelling van de regeling met terugwerkende kracht tot het
einde van 2015 voor schadegevallen buiten de elf gemeenten, op voorstel
van de NCG, verwacht ik dat het beschikbare budget voor deze regeling
volledig benut zal worden binnen de periode waarin deze is opengesteld.
Het is moeilijk te voorspellen wat het budgetbeslag zal zijn van het
voortzetten van de interimregeling voor een groter gebied.
Door in de nieuwe regeling het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming. Voor de uitvoering van deze nieuwe regeling zal extra
geld ter beschikking moeten komen. In reactie op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie over het budget van de Economic Board, benadruk ik
dat de middelen die ter beschikking staan aan de Economic Board hier
niet voor worden benut. Deze middelen zijn bedoeld voor de economische
structuurversterking, zoals is bepaald in het bestuurlijk akkoord van
januari 2014, en maken als zodanig een wezenlijk onderdeel uit van het
compensatiepakket voor de regio. Dat is ook zo omschreven in de
opdracht die aan de NCG is meegegeven. Een deel van het geld (€ 32,5
miljoen) komt van de provincie Groningen en de rest (€ 65 miljoen) van
NAM.
In reactie op vragen van de SP-fractie over de samenhang met de
waardedalingsregeling, verwijs ik naar mijn brief van 18 mei 2015 (33 529,
nr. 172) waarin ik heb aangegeven dat de (interim) waardevermeerderingsregeling en de waardedalingsregeling op zichzelf aanvullende
maatregelen zijn. De waardevermeerderingsregeling wordt nu opgevolgd
door een instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterking
en de waardedalingsregeling is opgeschort hangende het hoger beroep
van NAM tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

7

2 september 2015 over de compensatie van waardedaling (zaaknummer /
rolnummer: C/19/103209 / HA ZA 14–029).
In reactie op vragen gesteld door de leden van de D66-fractie en van de
fractie van de ChristenUnie over de inbreng van de regio, kan ik aangeven
dat de regio graag had gezien dat compensatie voor overlast door schade
net als in de interimregeling ook deel uit zou maken van de definitieve
regeling.
De leden van de VVD-fractie vragen wat ik vind van de toenemende trend
ten aanzien van het aantal klachten over de schadeafhandeling en de
problemen die zowel NAM als Centrum Veilig Wonen (CVW) daarbij
hebben als het gaat om communicatie. Het gaat dan onder meer om
onbereikbare contactpersonen, het niet nakomen van afspraken, botte
experts en flinke overschrijdingen van afhandelingstermijnen. De leden
willen weten wat ik hiervan vind en welke maatregelen ik overweeg om
dit te verbeteren.
Ik constateer dat er in een aantal gevallen er inderdaad sprake is van
onenigheid tussen NAM, bewoners en belanghebbenden en dat het aantal
klachten bij de onafhankelijk raadsman toeneemt. Dat is voor mij een
belangrijk punt van aandacht. Hoewel de schadeafhandeling sinds de
oprichting van het CVW is verbeterd en het percentage klachten in
verhouding tot het aantal meldingen niet buitenproportioneel is, is elke
klacht er één teveel. Uit de laatste cijfers blijkt dat er meer dan 58.000
schademeldingen zijn gedaan tot en met december 2015, dat 93% een
aanbod voor schadeherstel heeft gehad en dat ongeveer 80% een eerste
aanbod accepteert. Hoewel dit redelijke percentages zijn betekent dit ook
dat er veel gevallen zijn die nog op een aanbod wachten of over gaan tot
contra-expertise. Bij CVW wordt permanent de bewonerstevredenheid
gemeten. Bewoners waardeerden de werkzaamheden van het CVW over
geheel 2015 met het cijfer 7,1. De meest voorkomende klachten hebben
betrekking op bewonerscontact (17%), op schade-expertise (40%),
schadeafhandeling (8%) en buitengebied (7%, dit betreft schade buiten het
contourengebied). Het CVW heeft in mijn richting aangegeven dat het
bewoners centraal wil zetten en ontzorgen: door kwaliteitsverbetering,
bewustwording en een specifiek cultuurprogramma voor medewerkers
wordt gewerkt aan vermindering van het aantal klachten. Met de
schade-experts worden binnengekomen klachten besproken en wordt
gewerkt aan een betere bejegening van schademelders en goede uitleg
van rapporten.
Ten aanzien van cijfers over schadeafhandeling baseer ik me op de
gegevens van NAM en CVW. Dit betreft openbare informatie die te
raadplegen is op de website www.namplatform.nl.
In bijna alle gevallen waar sprake is van onenigheid tussen NAM,
bewoners en belanghebbenden is meer aan de hand dan in eerste
instantie lijkt. De NCG is zich op mijn verzoek intensief bezig gaan houden
met complexe schade gevallen en in geen van deze gevallen lag een
eenvoudige oplossing voor de hand. Dat wil niet zeggen dat NAM in al
deze gevallen gelijk heeft, maar tegelijkertijd constateer ik ook dat in een
aantal gevallen er onredelijke verwachtingen zijn over de ruimhartigheid
die NAM zou moeten betrachten. Ik besef mij dat ieder schadegeval uniek
is en overlast met zich meebrengt waar de bewoners niet om gevraagd
hebben. Tegelijkertijd dient ook te worden gerealiseerd dat ondanks de
oprechte inspanning van diverse partijen er bij deze aantallen schademeldingen gedupeerden zullen zijn die ontevreden zijn over de gang van
zaken.
Met de in het meerjarenprogramma opgenomen aanpak van schadeafhandeling wordt beoogd om de verbeterpunten die o.a. zijn aangegeven
door de Onafhankelijke Raadsman aan te pakken. De NCG gaat voor
complexe schadegevallen een bemiddelingsrol vervullen en hiermee
eigenaren ondersteunen. Daarnaast zal door het instellen van de arbiter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

8

voor de eigenaar een laagdrempelige en toegankelijke geschillenbeslechting beschikbaar zijn die langdurige processen transparant tot een
einde kan brengen. Dit zal in ieder geval de afhandeltijd van diverse
schadeclaims die nu blijven liggen verkorten. Ten slotte zal NCG de
schadeprotocollen van NAM periodiek tegen het licht houden om
verbeteringen aan te brengen. Hierin zal altijd afstemming worden
gezocht met diverse maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders en de
onafhankelijk raadsman.
In mijn contacten met NAM constateer ik de oprechte wens van NAM om
mee te werken aan het herstel van vertrouwen. Tegelijkertijd constateer ik
ook dat in de regio met gemengde gevoelens naar de inzet van NAM
wordt gekeken. Ik ben ervan overtuigd dat door de komst van de NCG, die
zich ingezet heeft om een in de regio gedragen meerjarenprogramma op
te stellen, er stappen gezet kunnen worden die het vertrouwen dichterbij
brengen. Er dient echter nog veel werk verzet te worden om de plannen
ten uitvoer te brengen. Om vertrouwen terug te krijgen dienen alle
betrokken partijen zich gezamenlijk in te spannen.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre ik vind dat er sprake is
van rechtsongelijkheid doordat het CVW nieuwe schadegevallen
afhandelt, en de oude schadegevallen bij NAM zijn gebleven.
Er is geen sprake van rechtsongelijkheid. In het Burgerlijk Wetboek is
geregeld dat de exploitant van een mijnbouwwerk schade door
uitstroming van delfstoffen en door bodembeweging, die het gevolg is
van de mijnbouwactiviteiten, moet vergoeden. Deze aansprakelijkheid
blijft het uitgangspunt, ongeacht of de melding door NAM of door CVW
wordt afgehandeld. NAM heeft vrijwel alle zaken overgedragen aan het
CVW. Dit is gebeurd naar aanleiding van de brede maatschappelijke wens
de NAM zoveel mogelijk op afstand van de uitvoer van het schadeherstel
te zetten. De dossiers die bij de NAM blijven, betreffen specifieke gevallen
waaronder schademeldingen waarbij er contra-expertises lopende zijn,
schade is aan een rijksmonument of wanneer sprake is van een complex
geval.
De leden van de VVD-fractie vragen of het onderzoek naar het risico van
aardbevingen en de gevolgen voor de chemische industrie snel genoeg
vordert en wanneer ik de resultaten verwacht.
Het ontwikkelen en testen van een verantwoorde onderzoeksmethode
voor deze complexe materie heeft veel tijd gekost, maar het fase
1-onderzoek (kwalitatieve risicobeoordeling) verloopt nu in een behoorlijk
tempo en is naar verwachting eind maart afgerond bij de BRZO-bedrijven
in het aardbevingsgebied. Het fase 2-onderzoek (doorrekening) bevindt
zich in een pilotstadium. Ik verwacht dat medio dit jaar duidelijk is of er bij
de meest risicovolle bedrijven significante versterkingsmaatregelen nodig
zijn en zo ja, welke maatregelen. De NCG heeft een Industrietafel ingesteld
waar bedrijven en overheden de methodische keuzen en de voortgang
van het onderzoek bespreken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vragen om een reactie op de enquête van
Vereniging Eigen Huis (VEH) over de schadeafhandeling in het bevingsgebied.
In de enquête heeft VEH aan haar leden de vraag gesteld of bewoners op
1 januari 2015 een niet afgehandelde bouwkundige schademelding had
lopen bij NAM. Aangezien ik de onderliggende data niet ken, kan ik niet
bevestigen of de cijfers van VEH kloppen.
Sinds 1 januari 2015 is het CVW gestart met haar werkzaamheden en is de
afhandeling van schademeldingen sterk verbeterd. De meest recente
cijfers over de schadeafhandeling bevestigen dit beeld. Daaruit blijkt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

9

in 92% van alle meldingen er vanuit NAM/CVW een aanbod is gedaan aan
bewoners. Ongeveer 80% van de bewoners accepteert het eerste aanbod
van NAM/CVW.
Het klopt dat er reguliere schademeldingen zijn waarbij een oplossing
meer tijd vergt. De oorzaak hiervan kan zijn dat bewoners er voor kiezen
om een contra-expertise uit te laten voeren. In andere gevallen willen
bewoners bedenktijd of het schadeherstel combineren met andere
werkzaamheden aan hun huis. Dit betekent dat de reden dat een schadeafhandeling niet volledig tot een oplossing is gekomen niet altijd bij het
CVW ligt. Bewoners hebben het recht om zelf te besluiten of zij een
voorstel willen accepteren of dat zij meer tijd nodig hebben om een
afweging te maken. Als er sprake is van een geschil en de afhandeling van
schade stil komt te liggen, leidt dit vaak tot frustratie van alle betrokken
partijen. Door instelling van de onafhankelijke arbiter wordt ingezet om de
doorlooptijd die het kost om tot een oplossing te komen zoveel mogelijk
te beperken.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de laatste stand van zaken met
betrekking tot de collectieve rechtszaak tegen de NAM, waarin een
schadevergoeding wordt geëist voor de waardedaling van woningen.
NAM heeft op 2 december 2015 hoger beroep ingesteld tegen het vonnis
van de rechtbank van 2 september 2015. NAM had al eerder bericht dat
haar voornaamste bezwaar tegen het eerder gewezen vonnis is dat de
waardevermindering volgens de rechter nu vergoed moet worden en niet
pas na verkoop en levering van de woning, zoals NAM dat wil. NAM heeft
een termijn van zes weken gekregen van het hof om schriftelijk hun
bezwaren tegen het vonnis van de rechtbank Assen d.d. 2 september
kenbaar te maken. Daarna krijgen de Stichting WAG en de corporaties
weer de tijd om daar op te reageren. Het arrest wordt verwacht in 2017.
De leden van de PvdA-fractie en van de PVV-fractie hebben vragen over
het aantal complexe schades dat is afgerond en nog openstaat, en welke
rol de arbiter hierbij kan spelen.
Eind 2014 stonden nog 195 complexe schadegevallen open. Met NAM is
afgesproken dat zij deze schades voor het einde van 2015 zou oplossen. In
alle gevallen is door NAM aan de bewoners met complexe schade een
voorstel gedaan tot schikking. In 186 gevallen is tot overeenstemming
gekomen en in 9 gevallen is het aanbod niet geaccepteerd of hebben
bewoners om meer tijd gevraagd. Bij het CVW zijn er sinds begin van
2015 circa 75 complexe schademeldingen binnen gekomen. Bij complexe
schades spelen vaak diverse oorzaken een rol en is het mogelijk dat
diverse partijen hun verantwoordelijkheid moeten nemen om tot een
oplossing te komen. De NCG zal in deze zaken bemiddelen tussen
betrokken partijen om tot een oplossing te komen. Op het moment dat de
benadeelde zich niet in de oplossing kan vinden kan de arbiter een
uitspraak doen over de juridische verplichtingen van NAM en van
eventuele andere betrokkenen die zich verbinden aan het oordeel van de
arbiter.
De leden van de PvdA-fractie vragen om een reactie op de enquête van
Vereniging Eigen Huis (VEH) over de schadeafhandeling in het bevingsgebied.
Zie hiervoor het antwoord op een eerdere, gelijkluidende vraag van de
leden van de PvdA-fractie.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de muren waarin scheuren
worden gemeld bij NAM of CVW, ook volledig belastingvrij moeten
worden hersteld.
Voor een goede beoordeling van de schademelding is een zo volledig
mogelijke inspectie noodzakelijk. Indien nodig, en mogelijk, zal de wand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

10

voor een juiste inspectie in zijn geheel zichtbaar moeten zijn en zal
gevraagd worden om de muren voor inspectie belastingvrij te worden
gemaakt. Dit kan inhouden dat kastenwanden tijdelijk verplaatst moeten
worden. Wanneer sprake van ingrijpende werkzaamheden zal altijd in
overleg met de bewoner worden gekeken wat een haalbare oplossing is.
De leden van de VVD-fractie en van de PvdA-fractie hebben vragen over
de discrepantie tussen de beleving van NAM en bewoners met betrekking
tot de schadeafhandeling. Hoe kan er bewerkstelligd worden dat er met
eenduidige cijfers wordt gewerkt? Welke rol kan het CBS hierbij spelen?
Ik constateer dat er in een aantal gevallen er inderdaad sprake is van
onenigheid tussen NAM, bewoners en belanghebbenden en dat het aantal
klachten bij de onafhankelijk raadsman toeneemt. Dat is voor mij een
belangrijk punt van aandacht. Hoewel de schadeafhandeling sinds de
oprichting van het CVW is verbeterd en het percentage klachten in
verhouding tot het aantal meldingen niet buitenproportioneel is, is elke
klacht er één teveel. Uit de laatste cijfers blijkt dat er meer dan 58.000
schademeldingen zijn gedaan tot en met december 2015, dat 93% een
aanbod voor schadeherstel heeft gehad en dat ongeveer 80% een eerste
aanbod accepteert. Hoewel dit redelijke percentages zijn betekent dit ook
dat er veel gevallen zijn die nog op een aanbod wachten of over gaan tot
contra-expertise. Bij CVW wordt permanent de bewonerstevredenheid
gemeten. Bewoners waardeerden de werkzaamheden van het CVW over
geheel 2015 met het cijfer 7,1. De meest voorkomende klachten hebben
betrekking op bewonerscontact (17%), op schade-expertise (40%),
schadeafhandeling (8%) en buitengebied (7%, dit betreft schade buiten het
contourengebied). Het CVW heeft in mijn richting aangegeven dat het
bewoners centraal wil zetten en ontzorgen: door kwaliteitsverbetering,
bewustwording en een specifiek cultuurprogramma voor medewerkers
wordt gewerkt aan vermindering van het aantal klachten. Met de
schade-experts worden binnengekomen klachten besproken en wordt
gewerkt aan een betere bejegening van schademelders en goede uitleg
van rapporten.
Ten aanzien van cijfers over schadeafhandeling baseer ik me op de
gegevens van NAM en CVW. Dit betreft openbare informatie die te
raadplegen is op de website www.namplatform.nl.
In bijna alle gevallen waar sprake is van onenigheid tussen NAM,
bewoners en belanghebbenden is meer aan de hand dan in eerste
instantie lijkt. De NCG is zich op mijn verzoek intensief bezig gaan houden
met complexe schade gevallen en in geen van deze gevallen lag een
eenvoudige oplossing voor de hand. Dat wil niet zeggen dat NAM in al
deze gevallen gelijk heeft, maar tegelijkertijd constateer ik ook dat in een
aantal gevallen er onredelijke verwachtingen zijn over de ruimhartigheid
die NAM zou moeten betrachten. Ik besef mij dat ieder schadegeval uniek
is en overlast met zich meebrengt waar de bewoners niet om gevraagd
hebben. Tegelijkertijd dient ook te worden gerealiseerd dat ondanks de
oprechte inspanning van diverse partijen er bij deze aantallen schademeldingen gedupeerden zullen zijn die ontevreden zijn over de gang van
zaken.
Met de in het meerjarenprogramma opgenomen aanpak van schadeafhandeling wordt beoogd om de verbeterpunten die o.a. zijn aangegeven
door de Onafhankelijke Raadsman aan te pakken. De NCG gaat voor
complexe schadegevallen een bemiddelingsrol vervullen en hiermee
eigenaren ondersteunen. Daarnaast zal door het instellen van de arbiter
voor de eigenaar een laagdrempelige en toegankelijke geschillenbeslechting beschikbaar zijn die langdurige processen transparant tot een
einde kan brengen. Dit zal in ieder geval de afhandeltijd van diverse
schadeclaims die nu blijven liggen verkorten. Ten slotte zal NCG de
schadeprotocollen van NAM periodiek tegen het licht houden om
verbeteringen aan te brengen. Hierin zal altijd afstemming worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

11

gezocht met diverse maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders en de
onafhankelijk raadsman.
In mijn contacten met NAM constateer ik de oprechte wens van NAM om
mee te werken aan het herstel van vertrouwen. Tegelijkertijd constateer ik
ook dat in de regio met gemengde gevoelens naar de inzet van NAM
wordt gekeken. Ik ben ervan overtuigd dat door de komst van de NCG, die
zich ingezet heeft om een in de regio gedragen meerjarenprogramma op
te stellen, er stappen gezet kunnen worden die het vertrouwen dichterbij
brengen. Er dient echter nog veel werk verzet te worden om de plannen
ten uitvoer te brengen. Om vertrouwen terug te krijgen dienen alle
betrokken partijen zich gezamenlijk in te spannen.
De leden van de PvdA-fractie en van de PVV-fractie hebben vragen over
het aantal complexe schades dat is afgerond en nog openstaat, en welke
rol de arbiter hierbij kan spelen.
Eind 2014 stonden nog 195 complexe schadegevallen open. Met NAM is
afgesproken dat zij deze schades voor het einde van 2015 zou oplossen. In
alle gevallen is door NAM aan de bewoners met complexe schade een
voorstel gedaan tot schikking. In 186 gevallen is tot overeenstemming
gekomen en in 9 gevallen is het aanbod niet geaccepteerd of hebben
bewoners om meer tijd gevraagd. Bij het CVW zijn er sinds begin van
2015 circa 75 complexe schademeldingen binnen gekomen. Bij complexe
schades spelen vaak diverse oorzaken een rol en is het mogelijk dat
diverse partijen hun verantwoordelijkheid moeten nemen om tot een
oplossing te komen. De NCG zal in deze zaken bemiddelen tussen
betrokken partijen om tot een oplossing te komen. Op het moment dat de
benadeelde zich niet in de oplossing kan vinden kan de arbiter een
uitspraak doen over de juridische verplichtingen van NAM en van
eventuele andere betrokkenen die zich verbinden aan het oordeel van de
arbiter.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar een verklaring voor de stijgen
van het aantal klachten, zoals gerapporteerd door de Onafhankelijke
Raadsman.
De Onafhankelijke Raadsman is bijna drie jaar beschikbaar voor inwoners
met klachten over de afhandeling van schade door aardbevingen ten
gevolge van de gaswinning. Om de bekendheid van de Onafhankelijke
Raadsman te vergroten is mede op verzoek van uw Kamer in september
2014 een website ingericht. Tevens is een folder verspreid binnen de
regio. Dit geeft een verklaring voor de stijging van het aantal klachten in
de navolgende periode. Hiernaast worden door bemiddeling van de
Onafhankelijke Raadsman een aanzienlijk aantal klachten opgelost. Dit
heeft een positieve uitwerking en maakt dat zich inwoners sneller wenden
tot de Onafhankelijke Raadsman. Dat neemt niet weg dat ik niet kan
uitsluiten dat een toenemend aantal mensen ontevreden is over de
schadeafhandeling. De heer Klaassen heeft vanwege zijn unieke positie
een belangrijke signaleringsfunctie binnen het traject schadeafhandeling.
Als hij concludeert dat de sfeer steeds grimmiger wordt dan neem ik dat
signaal zeer serieus. De NCG heeft in zijn meerjarenprogramma een
aantal maatregelen aangekondigd om de schadeafhandeling te verbeteren. Ik blijf nauwlettend in de gaten houden of deze maatregelen het
gewenste effect bereiken en zal met de NCG en de heer Klaassen in
gesprek blijven om te bezien of aanvullende maatregelen nodig zijn om de
sfeer rondom schadeafhandeling te normaliseren.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar het verschil tussen aardbevingsschade en mijnbouwschade en de juridische aspecten die aan dit verschil
vastzitten. Ook vragen zij waarom niet alle zettingsschade en schade als
gevolg van bodemdaling wordt vergoed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

12

Mijnbouwschade en aardbevingsschade zijn geen termen die in
wetgeving gedefinieerd zijn. In het spraakgebruik omvat de term
aardbevingsschade die schade die het gevolg is van aardbevingen door
gaswinning. Mijnbouwschade omvat, naast aardbevingsschade, ook
andere schade als gevolg van mijnbouwactiviteiten. Dit betreft bijvoorbeeld schade door bodemdaling als gevolg van mijnbouwactiviteiten.
In het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat de exploitant van een
mijnbouwwerk schade door uitstroming van delfstoffen en door bodembeweging, die het gevolg is van de mijnbouwactiviteiten, moet
vergoeden. Dit geldt dus zowel voor aardbevingsschade als voor schade
als gevolg van bodemdaling, waaronder zettingsschade. NAM zal de
schade die is ontstaan door bodembeweging als gevolg van de
gaswinning dan ook vergoeden. NAM en de Commissie Bodemdaling
concluderen op basis van onderzoek dat ten gevolge van de gaswinning
de bodem in de provincie Groningen gelijkmatig daalt.
In het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen
is beschreven dat bewoners een casemanager toegewezen krijgen van de
NCG indien er sprake lijkt van schade als gevolg van bodemdaling.
Hierdoor ontstaat er voor deze groep bewoners één aanspreekpunt met
een vast contactpersoon. Dit moet ertoe leiden dat bewoners beter en
sneller geholpen worden.
Ten aanzien van de rol van de waterschappen geldt dat bodemdaling als
gevolg van gaswinning kan leiden tot aanpassingen in de grondwaterstand, waardoor bijvoorbeeld lokale vernatting kan optreden. Indien
vernatting van de bodem optreedt kan het waterpeil worden aangepast.
Het aanpassen van het waterpeil is een verantwoordelijkheid van het
waterschap.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er voor de veiligheid een
eenduidig optimaal niveau van winning is vast te stellen en hoe hoog dit
niveau van winning is.
Belangrijkste is dat de veiligheid van de bewoners in Groningen geborgd
is. Dat betekent dat alle gebouwen binnen een termijn van 5 jaar moeten
voldoen aan de norm 10–5. Daarnaast is het van belang dat er geen
gebouwen zijn die een groter risico hebben dan 10–4.
NAM heeft in haar rapportage aangegeven dat op grond van haar
onderzoek en de vastgestelde risiconorm van 10–5 met een tijdelijke norm
van 10–4 er bij een productie van 33 miljard m3 geen gebouwen zijn met
een risico dat onder 10–4 ligt. Tevens blijkt uit het onderzoek van NAM dat
het aantal gebouwen dat een risico heeft dat tussen 10–4 en 10–5 ligt
zodanig is dat de daaraan gerelateerde verstevigingsopgave volgens NAM
voor de komende vijf jaar uitvoerbaar is. SodM heeft echter geadviseerd
om de productie terug te brengen tot een niveau waarbij seismisch risico
geminimaliseerd en zoveel mogelijk gestabiliseerd wordt en waarbij
productiefluctuaties zoveel mogelijk vermeden worden. Overeenkomstig
de voorlopige voorziening van de Raad van State en het SodM-advies
heeft het kabinet besloten om de gasproductie voor dit gasjaar te
handhaven op het door de Raad van State vastgestelde niveau van 27
miljard m3, met ruimte voor extra productie indien dat nodig is om de
leveringszekerheid te borgen.
Daarnaast vragen de leden van de PvdA-fractie zich af waarom er nog
geen eenduidig wetenschappelijk oordeel is over het effect van meer
fluctuaties in de gaswinning en waarom dit nog twee tot drie jaar extra
wetenschappelijk onderzoek vergt. De leden willen daarbij weten waarom
er, gezien er in de VS veel meer wetenschappelijk onderzoek is naar de
effecten van gaswinning, niet gekeken wordt naar de resultaten van dit
wetenschappelijk onderzoek in andere landen.
Met betrekking tot een wetenschappelijk oordeel over het effect van meer
fluctuaties in de gaswinning dient opgemerkt te worden dat het Gronin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

13

genveld uniek is in de wereld voor wat betreft de combinatie van
productie en seizoensgebonden flexibiliteit. Er bestaan dus geen andere
gevallen, waaraan praktijkkennis op dit punt kan worden ontleend of
getoetst.
Het wetenschappelijk onderzoek vergt nog 2 tot 3 jaar extra omdat het
cruciaal afhankelijk is van meetgegevens. Vanaf circa 2008 (in een periode
van toenemende productie) is het aantal aardbevingen toegenomen. Het
nu voor de risicoberekeningen ingezette model is geijkt aan dat verleden.
Echter, sinds januari 2014 is de productie in het centrale deel van het veld
sterk gereduceerd. Het is van groot belang, dat de reactie van de
seismiciteit op die reductie voldoende lang wordt gemonitord om waar te
nemen in hoeverre het gedrag bij toenemende productie ook het gedrag
bij afnemende productie kan verklaren. Pas als dat lukt, is er sprake van
een model dat met voldoende vertrouwen kan worden ingezet voor het
doen van voorspellingen (en het op basis daarvan kwantitatief definiëren
van maatregelen), als functie van te kiezen productieniveaus en de
ruimtelijke en temporele verdeling daarvan.
Met betrekking tot de opmerking dat er in de VS veel meer wetenschappelijk onderzoek is naar de effecten van de gaswinning wil ik opmerken
dat het gaat niet om de kwantiteit, maar om de kwaliteit en specificiteit
van het onderzoek. Zoals onder hierboven aangegeven is Groningen een
uniek geval, wat betekent dat onderzoeksresultaten uit de VS niet zonder
meer van toepassing zijn op de situatie in Groningen. De stelling dat er
niet gekeken zou zijn naar de resultaten van wetenschappelijk onderzoek
in andere landen deel ik niet. Onderzoekers refereren in hun rapporten
naar bronnen van over de gehele wereld. Daarnaast bestaan de reviewers
van het onderzoek uit experts van over de gehele wereld. Via hun
betrokkenheid wordt gewaarborgd dat het onderzoek naar de situatie in
Groningen voldoende in lijn is met de resultaten van internationaal
onderzoek.
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat het voor de leveringszekerheid benodigde minimum het uitgangspunt is. Deze leden willen
daarom graag weten hoe ik de motie Vos en Leegte (Kamerstuk 33 529, nr.
3) heb uitgevoerd om al de benodigde technische voorzieningen te treffen
om de reductie zover als mogelijk terug te brengen. Tevens stellen deze
leden de vraag wat is er precies gedaan nadat de motie is aangenomen.
In de eerste plaats is in 2015 het onderzoek naar een «Andere benadering
van Gaswinning» uitgevoerd, waarin is onderzocht wat de mogelijkheden
zijn de stikstofinstallaties maximaal in te zetten, waardoor het jaarlijks
volume uit het Groningenveld wordt teruggebracht tot het volume
noodzakelijk voor de leveringszekerheid. De uitkomst van dit onderzoek
was dat dit technisch mogelijk is. Maar bij een stijging of daling van de
gasvraag kan alleen het Groningensysteem worden aangesproken om in
de benodigde capaciteit te voorzien, waarbij in een plafondbenadering
ook de stikstofinstallaties een gedeelte van deze fluctuaties op kunnen
vangen. De omkering van het systeem zal daarom leiden tot meer en
scherpere fluctuaties in het winningsprofiel van het Groningenveld dan
een plafondbenadering. Het SodM adviseert om productieniveaus te
vermijden die snelle productiefluctuaties noodzakelijk maken. Het kabinet
acht het daarom onverstandig om op basis van de nu beschikbare
informatie tot omkering van het gassysteem over te gaan.
In 2014 is een besluit genomen over de bouw van een nieuwe stikstofinstallatie. Op dit moment zijn de verdere voorbereidingen volop in gang.
Het gaat dan om het verkrijgen van de vergunningen en het technisch
ontwerp. Beide onderdelen zijn nodig als voorbereiding op het nemen van
een definitief besluit. Het definitieve besluit tot investering zal komende
zomer genomen kunnen worden.
Verder vindt op initiatief van Nederland sinds 2011 overleg plaats met
België, net als met Frankrijk en Duitsland, over de afbouw van het gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

14

van laagcalorisch gas en de ombouw naar hoogcalorisch gas. Rekening
houdende met de afbouw van de Nederlandse leveringsverplichtingen
voor laagcalorisch gas hebben België en Frankrijk daarop, gezien de
noodzakelijke voorbereidingstijd, besloten om in 2024 te starten met
grootschalige ombouw. Momenteel vindt nog overleg plaats over de
vraag of een eerdere start kan worden gemaakt. Of dit mogelijk zal zijn is
onder meer afhankelijk van de tijdige beschikbaarheid van voldoende
personeel dat over de juiste kwalificaties beschikt. Ombouw is een
complexe en arbeidsintensieve operatie waarbij alle aangeslotenen op
een distributienet afzonderlijk moeten worden omgebouwd. In Duitsland
zijn er bijvoorbeeld al 1064 distributienetten die moeten worden
omgeschakeld. Dat kan alleen wanneer alle gebruikers binnen een
distributienet in het bezit zijn van een geschikt gastoestel en het
gasnetwerk is verbonden aan een hoogcalorische transportleiding. De
daadwerkelijke omschakeling van één distributienet zal binnen 1–2 dagen
moeten plaatsvinden, om te voorkomen dat huizen en gebouwen
langdurig geen gas hebben.
De leden van meerdere fracties, waaronder die van de PvdA-fractie,
hebben vragen gesteld over het afschaffen van de interim waardevermeerderingsregeling.
Het afschaffen van de interimregeling waardevermeerdering is geen
onderdeel van het besluit om te kiezen voor een andere opzet van herstel
van schade. De interimregeling waardevermeerdering wordt stopgezet,
omdat er nu een besluit is genomen over de definitieve regeling: een
instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterkingsopgave.
Het nieuwe instrument voor verduurzaming zal door de koppeling met
versterking ter beschikking komen voor de groep bewoners die de meeste
overlast ondervinden, namelijk de groep wier huis versterkt moet worden.
Daarnaast is het een van de dragers om de breedgedragen ambitie in de
regio om te komen tot forste verbetering van energieprestatie richting nul
op meter mogelijk te maken. Door het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming.
De interimregeling waardevermeerdering was gericht op het compenseren van overlast door bewoners met substantiële schade (erkende
aardbevingsschade van minimaal € 1.000,–) of met een versterkingsopgave binnen de eerst negen, later elf aangewezen gemeenten, en op
het verduurzamen van de regio door de subsidie gericht in te zetten op
het verbeteren van de energieprestatie van de woningen. Daarnaast was
deze regeling beschikbaar voor kopers van een (nieuw of bestaand) huis
in het gebied.
Het budget voor deze regeling – onderdeel van de middelen waarover
afspraken zijn gemaakt in het bestuurlijk akkoord voor de periode
2014–2018 – zou bij ongewijzigde voortzetting begin 2016 uitgeput zijn.
Door de openstelling van de regeling met terugwerkende kracht tot het
einde van 2015 voor schadegevallen buiten de elf gemeenten, op voorstel
van de NCG, verwacht ik dat het beschikbare budget voor deze regeling
volledig benut zal worden binnen de periode waarin deze is opengesteld.
Het is moeilijk te voorspellen wat het budgetbeslag zal zijn van het
voortzetten van de interimregeling voor een groter gebied.
Door in de nieuwe regeling het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming. Voor de uitvoering van deze nieuwe regeling zal extra
geld ter beschikking moeten komen. In reactie op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie over het budget van de Economic Board, benadruk ik
dat de middelen die ter beschikking staan aan de Economic Board hier
niet voor worden benut. Deze middelen zijn bedoeld voor de economische
structuurversterking, zoals is bepaald in het bestuurlijk akkoord van
januari 2014, en maken als zodanig een wezenlijk onderdeel uit van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

15

compensatiepakket voor de regio. Dat is ook zo omschreven in de
opdracht die aan de NCG is meegegeven. Een deel van het geld (€ 32,5
miljoen) komt van de provincie Groningen en de rest (€ 65 miljoen) van
NAM.
In reactie op vragen van de SP-fractie over de samenhang met de
waardedalingsregeling, verwijs ik naar mijn brief van 18 mei 2015 (33 529,
nr. 172) waarin ik heb aangegeven dat de (interim) waardevermeerderingsregeling en de waardedalingsregeling op zichzelf aanvullende
maatregelen zijn. De waardevermeerderingsregeling wordt nu opgevolgd
door een instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterking
en de waardedalingsregeling is opgeschort hangende het hoger beroep
van NAM tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van
2 september 2015 over de compensatie van waardedaling (zaaknummer /
rolnummer: C/19/103209 / HA ZA 14–029).
In reactie op vragen gesteld door de leden van de D66-fractie en van de
fractie van de ChristenUnie over de inbreng van de regio, kan ik aangeven
dat de regio graag had gezien dat compensatie voor overlast door schade
net als in de interimregeling ook deel uit zou maken van de definitieve
regeling.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Economic Board Groningen
(EBG) tot nu toe heeft gefunctioneerd. In aanvulling hierop hebben de
leden van de CDA-fractie gevraagd of het budget voor versterking van de
Groningse Economie kan aansluiten op versterking en schadeherstel dat
wordt vergoed door NAM.
Onderdeel van de € 1,2 miljard die gekoppeld is aan het bestuursakkoord
van januari 2014 is een budget voor economisch perspectief (€ 97,5
miljoen). Dit is belegd bij de Economic Board Groningen (EBG). De EBG
heeft, na vaststelling van haar programma eind 2014, in 2015 een
governance-structuur uitgewerkt en een uitvoeringsorganisatie opgezet.
Na goedkeuring van het plan door de akkoordpartners in februari 2015 en
start van de uitvoeringsorganisatie in mei 2015 kan de EBG sinds
september 2015 beschikken over (een deel van de) financiële middelen.
Sinds het derde kwartaal van 2015 is de EBG gestart met het initiëren en
lanceren van concrete projecten en instrumenten.
Projecten waar de EBG op dit moment aan werkt en in investeert zijn:
– BuildInG: een bouwinnovatiecentrum, in samenwerking met Hanzehogeschool Groningen, Bouwend Nederland en TNO (circa € 500.000);
– Field Lab 5G: een testomgeving in Noord-Groningen voor de nieuwste
technieken op het gebied van communicatie, in samenwerking met
TNO, Agentschap Telecom, SURFnet en enkele telecombedrijven
(€ 100.000);
– Aanleg breedbandinternet in «witte gebieden» in het aardbevingsgebied (woningen/bedrijven in gebieden in de aardbevingsgemeenten
die op dit moment nog niet aangesloten zijn op breedbandinternet)
(circa € 5 miljoen);
– Ondernemersbegeleiding bij opstellen businesscases (€ 100.000);
– Verkenning vraag en aanbod arbeidsmarkt (€ 80.000).
Vanaf maart/april 2016 komt via de EBG een aantal financieringsinstrumenten voor MKB’ers en ZZP’ers beschikbaar: kredietverstrekking via
«Ondernemersimpuls Noord-Groningen» (bedragen tot € 100.000) en via
Kredietunies Eemsregio en Groningen (kredietverstrekking tot € 250.000).
Ook voor hogere risicodragende leningen worden mogelijkheden
gecreëerd, onder andere in samenwerking met de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM) en de Provincie Groningen. Voor deze instrumenten is in totaal € 18 miljoen gereserveerd.
Naast de inzet van circa € 24 miljoen voor bovenstaande projecten en
instrumenten zijn er middelen bestemd voor een breed Ondernemersfonds (€ 40 miljoen, daarbinnen een startersfonds, MKB-fonds en
Investeringsfonds), een Acquisitiefonds (€ 15 miljoen), Energieneutrali-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

16

teitsfonds (€ 10 miljoen) en enkele kleinere bedragen voor Ondernemersadvies, Gebiedsmarketing en Aansluiting Onderwijs Arbeidsmarkt.
Uitwerking van deze programmaonderdelen vindt op dit moment plaats.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie geven aan met belangstelling kennis genomen
van de brief van 18 december, over de gaswinning Groningen en het
meerjarenprogramma NCG, maar merken daarbij op dat geïnteresseerden
lang geduld hebben moeten betrachten en de brief vele vragen oproept.
Daarnaast geven de leden van de SP-fractie aan dat zij ronduit geïrriteerd
over het feit dat de toegezegde brief met daarin het meetprogramma en
de tiltmeters nog steeds niet is ontvangen.
De toegezegde brief over het meetprogramma en tiltmeters heb ik vrijdag
jl. naar uw Kamer gestuurd.
Daarnaast geven de leden van de SP-fractie aan dat ook de beantwoording van de twee sets ingediende schriftelijke vragen over de
KNMI-kaart (ingediend 11 november – 2015Z19015 en 13 november
2015Z21459) erg lang op zich hebben laten wachten. Kamerleden zijn de
democratische vertegenwoordiging van de Groningers. De leden vragen
zich af of ik de controlerende taak van de Kamer wel serieus neem.
Ik neem de controlerende taak van de Kamer zeer serieus. Het is daarbij
van belang dat de antwoorden op de vragen van uw Kamer worden
beantwoord op basis van de meest recente informatie. De vragen over de
KNMI-kaart zijn gesteld in de periode, waarin ik in afwachting was van het
advies van SodM. In december heb ik het advies bestudeerd, waarbij het
derde advies van SodM direct gerelateerd is aan het gebruik van de
KNMI-kaart. SodM adviseert niet de KNMI-methodiek maar de
NAM-methodiek voor de PGA-kaarten te gebruiken. Naar aanleiding van
dit advies heb ik in december overleg gevoerd met KNMI, SodM en TNO,
om vorm te geven aan dit advies, waarbij de onafhankelijkheid goed
geborgd is.
Deze informatie was nodig voor een adequate beantwoording van de
vragen van uw Kamer.
De leden van de SP-fractie hopen dat het nieuwe gasbesluit ruim op tijd
naar de provincie Groningen en betrokken gemeenten gaat, zodat zij
betrokken worden bij de besluitvorming. De leden hopen daarnaast dat
het komende gaswinningsbesluit ruim op tijd ter discussie naar de Kamer
wordt gestuurd. De leden van de SP-fractie vragen of ik daar instemmend
op kan antwoorden.
Vanaf de zomer is er frequent overleg geweest met de regio over zowel
het proces als de inhoud van het gasbesluit van eind 2015. Ik ben
voornemens deze ingezette lijn voort te zetten. Daarnaast hebben
decentrale overheden bij nieuwe instemmingsbesluiten adviesrecht
gekregen.
Volgens de uitspraak van de Raad van State moet er uiterlijk 1 oktober
2016 een nieuw instemmingsbesluit zijn genomen. Mijn streven is om dit
instemmingsbesluit te baseren op het nieuwe winningsplan van NAM. Het
is daarbij van belang dat NAM tijdig met haar nieuwe winningsplan komt.
NAM heeft aangegeven hiertoe bereid te zijn. Ik ben nu bezig met de
voorbereiding van dit hele traject en de concrete tijdsplanning er van.
Hierover zal nog contact zijn met de regio.
Wanneer het nieuwe instemmingsbesluit is genomen zal ik uw Kamer
hierover informeren, zoals dat ook bij eerdere besluiten is gebeurd.
De SP-fractieleden geven aan niets te begrijpen van de onduidelijkheid
rond de stikstofinstallatie. Er wordt nu gesproken over een gebruik van
34% van de conversiecapaciteit, terwijl 85% het maximum zou zijn. Bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

17

85% capaciteit zou dat 21 miljard/m3 gas kan leveren. Zij vragen zich af
waarom hier dan niet voor wordt gekozen en waarom dit niet de inzet van
mij is geweest. Daarnaast wil de fractie weten of het niet zo is dat het
gebruik van de stikstofinstallaties niet alleen meer ingezet had kunnen
worden, maar ook gebruikt had kunnen worden/kan worden om een
gasvoorraad aan te leggen om de piek van mogelijke koude winters op te
vangen.
De stikstofinstallaties kunnen bij een inzet van 85% geen 21 miljard m3
pseudo L-gas produceren, maar – afhankelijk van de Wobbewaarde van
het te converteren hoogcalorische gas – ongeveer 17 à 18 miljard m3. Een
dergelijke, constante inzet van de stikstofinstallaties (ook wel «omkering
van het systeem» genoemd) gaat gepaard met een sterk variabel
winningsprofiel van het Groningenveld. Gelet op het advies van SodM om
productiefluctuaties te vermijden, acht ik het onverstandig om tot een
dergelijke hoge inzet over te gaan. Voor een uitgebreider antwoord over
deze afweging verwijs ik naar mijn antwoord op een eerdere vraag van de
leden van de VVD-fractie.
Gasopslagen, zowel Norg als opslagen van andere partijen, worden in de
zomer gevuld om ingezet te kunnen worden in de winter. Het is in
beginsel mogelijk om de gasopslag Norg te vullen met geconverteerd
hoogcalorisch gas (vanuit de stikstofinstallaties). Echter er zal dan minder
gas in Norg kunnen worden gebracht omdat de capaciteit van de
leidingen van GTS richting Norg kleiner zijn dan de capaciteit van de
leiding die van het Groningenveld naar Norg gaat (Norgron). Daardoor zal
het werkvolume van Norg afnemen van 7 miljard m3 tot 4 miljard m3. Dat
betekent dat in de winter minder gas uit Norg kan worden ingezet om de
productie af te vlakken. Dat zal leiden tot een versterkte inzet vanuit het
Groningenveld in de winter en een toename in fluctuaties. Bovendien zal
de winning uit het Groningenveld ook grotere fluctuaties kennen tussen
de zomer en het winter als in de zomer Norg niet vanuit het Groningenveld kan worden gevuld.
De leden van de SP-fractie geven aan dat ingezet zou moeten worden op
afspraken met Duitsland en België om de gaslevering vanuit Groningen te
verminderen. Dat België pas in 2024 gaat verminderen is naar mening van
deze leden te laat. Ook de afbouw in Duitsland met 10% per jaar tot 2030,
kan en moet naar hun mening sneller.
Sinds 2011 vindt op initiatief van Nederland met België, Duitsland en
Frankrijk overleg plaats over de afbouw van het gebruik van laagcalorisch
gas uit Nederland in gevolge de afbouw van de bestaande leveringsverplichtingen. Op basis daarvan en rekening houdend met hun specifieke
omstandigheden (aantal gebruikers laagcalorisch gas; kenmerken van
gastoestellen) heeft Duitsland vervolgens besloten om in 2020 te
beginnen met grootschalige ombouw en gaan België en Frankrijk
vooralsnog uit van 2024.
Duitsland heeft inmiddels aangegeven dat een eerder begin, afgezien van
enkele pilots die reeds nu al in gang zijn of worden gezet, niet mogelijk is.
Daarvoor is ombouw een te complexe operatie. Overleg met België en
Frankrijk hierover vindt nog plaats. Of dit mogelijk zal zijn is onder meer
afhankelijk van de tijdige beschikbaarheid van voldoende personeel dat
over de juiste kwalificaties beschikt. Ombouw is een complexe en
arbeidsintensieve operaties waarbij alle aangeslotenen op een distributienet binnen één of enkele dagen moeten worden omgebouwd.
De zin, dat het «kenmerkend is voor de aardbevingsproblematiek in
Groningen dat deze uniek is in de wereld», is naar mening van de
SP-fractieleden een opluchting en een teleurstelling tegelijk. De
SP-fractieleden geven aan dat de opluchting is gelegen in het feit dat
daarmee de problematiek erkend wordt en het erop aan zal komen zaken
te meten en te monitoren. Hun teleurstelling is gelegen in het feit, dat die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

18

wetenschap blijkbaar pas in 2015 is geland. De SP-fractieleden willen
graag weten sinds wanneer er in en om het gasveld Slochteren zaken
gemeten en gemonitord worden en of er voor 2012 nooit onderzoek
gepleegd is naar bodembewegingen.
Seismiciteit in en om Slochteren wordt sinds 1991 gemeten met een
boorgatstation in Finsterwolde. Een uitgebreid netwerk van boorgatseismometers voor de monitoring van de seismiciteit is operationeel
geworden in 1995 met als doel de geïnduceerde seismiciteit in het
noorden van Nederland te monitoren.
Sinds begin jaren ’90 wordt onderzoek gedaan naar bodembewegingen
die gerelateerd kunnen worden aan mijnbouw activiteiten. Dit heeft geleid
tot vele rapporten en publicaties over dit onderwerp van diverse kennisinstituten (KNMI, TNO, Deltares) en universiteiten (TU Delft, Universiteit
Groningen, Utrecht). In 1993 is een rapport verschenen dat voor het eerst
de bevingen aan de gaswinning koppelde, volgend uit een multidisciplinair onderzoek geleid door het KNMI.
De SP-fractieleden vragen zich daarbij af op welke onderzoeken eerdere
winningsbesluiten waren gebaseerd.
Eerdere winningsplannen met betrekking tot Groningen zijn goedgekeurd
in 2003 en 2007, waarbij gebruik is gemaakt van de toen beschikbare
kennis. Belangrijke elementen uit deze kennis waren dat de maximale
sterkte van bevingen niet hoger zou zijn dan 3.9 op schaal van Richter en
dat deze sterkte niet zou leiden tot structurele schade, waarbij slachtoffers
zouden vallen. Het OVV-rapport met betrekking tot de gaswinning in
Groningen geeft een goed overzicht van de onderzoeken, die beschikbaar
waren ten tijde van de besluitvorming. Het instemmingsbesluit met het
winningsplan van 2014 was gebaseerd op de 14 onderzoeken die ik heb
laten verrichten in 2013 en de onderzoeken die SodM in het kader van
haar adviestaak heeft laten uitvoeren.
In relatie hiermee vragen de SP-fractieleden of de plaatsing van tiltmeters
onderdeel uitmaakt van deze onderzoeken.
Er zijn allerlei instrumenten en technieken beschikbaar om bodembewegingen te meten. Afhankelijk van het verschijnsel dat men wil onderzoeken wordt een geschikt instrument – of een combinatie van instrumenten – geselecteerd. Voor het meten van de sterkte van een aardbeving
wordt bijvoorbeeld een drie-componenten seismometer gebruikt en niet
een tiltmeter of een GPS-station. Voor het meten van zeer langzaam
verlopende bodemdaling door grondwaterwinning of gaswinning wordt
de techniek van waterpassing als de beste techniek gezien, omdat die
techniek geschikt is om grote gebieden te «bemeten». Soms wordt deze
techniek gecombineerd met radarmetingen vanuit satellieten (interferometrie) en lokale GPS-metingen. Voor het meten van grondversnellingen
zijn versnellingsmeters geschikt. Voor het meten van de reactie van
gebouwen op aardbevingen worden gebouwsensoren gebruikt. Voor het
meten van veranderingen in de scheefstelling van een gebouw kunnen
tiltmeters worden ingezet.
Voor de specifieke situatie van het Groningse aardbevingsgebied heeft
NAM een studie- en meetplan opgezet. Dit plan wordt van tijd tot tijd
bijgesteld op grond van nieuwe informatie en inzichten en is goedgekeurd
door SodM. In het eerste plan van december 2012 werd voorzien dat alle
bovengenoemde meettechnieken (inclusief tiltmeters) zouden worden
ingezet om zo veel mogelijk aspecten van bodembewegingen te meten.
Op grond van de ervaringen met de diverse meettechnieken heeft NAM
het studie- en meetplan geactualiseerd. Daarbij heeft men vooralsnog
afgezien van het inzetten van tiltmeters. Niet omdat deze instrumenten
niet nuttig zijn, maar omdat men met een combinatie van andere
technieken vergelijkbare en/of relevantere informatie verkrijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

19

De techniek van tiltmeters of tiltsensoren is hiermee niet uit beeld. De
afweging welke instrumenten relevant zijn, hangt af van de parameters
die nodig zijn om onderzoeksvragen te beantwoorden.
De SP-fractieleden willen graag weten wat de opmerking dat de verbeterde fysische en geologische kennis de seismische dreiging beter en
nauwkeuriger in beeld heeft gebracht, betekent voor de veiligheid voor de
Groningers.
Door verbeteringen in fysische en geologische kennis is het mogelijk om
de seismische dreiging beter en nauwkeuriger in kaart te brengen.
Daardoor wordt het mogelijk om gerichter maatregelen te nemen die
leiden tot vermindering van de risico’s die door de seismische dreiging
worden veroorzaakt. Daarbij valt te denken aan productie-ingrepen in
specifieke delen van het veld en aan een betere prioritering van het
versterkingsprogramma. Verlagingen van het risico kunnen daarmee op
een kortere termijn worden gerealiseerd. Naast kennis van het niveau en
de verdeling van de seismische dreiging is daarvoor ook kennis van de
kwetsbaarheid van woningen en infrastructuur noodzakelijk.
Met betrekking tot de constatering dat er nu een gunstiger seismische
dreiging in het centrum van het aardbevingsgebied is, willen de
SP-fractieleden weten wat de betekenis daarvan is wanneer tegelijk
duidelijk wordt dat er meer seismische activiteit op breuklijnen en aan de
randen plaatsvindt. Ze vragen zich daarbij ook af of we niet ook af moeten
van risico gestuurd winnen.
In de berekende seismische dreiging worden de effecten van de bevingen
over het gehele veld meegenomen, ook die van de toename van het
aantal bevingen aan de randen van het veld. Het doel van risico gestuurd
winnen is om de veiligheidsrisico’s zoveel mogelijk te beperken. Het is te
allen tijde onverstandig daar van af te zien.
De leden van de SP-fractie vragen waaruit nu eigenlijk echt blijkt dat de
veiligheid van Groningers voorop staat.
De afgelopen jaren is de gaswinning bijna gehalveerd en teruggebracht
naar een niveau van 27 miljard m3. Het in stand houden van de voorlopige
voorziening van de Raad van State geeft daarnaast een goede invulling
aan het advies van SodM om de gaswinning zo ver als mogelijk terug te
brengen, zonder dat dit gepaard gaat met onvermijdelijke fluctuaties.
Verder zal door de bouw van de nieuwe stikstoffabriek het niveau dat
noodzakelijk is voor de leveringszekerheid verder afnemen, waardoor de
afhankelijkheid van het Groningengas verminderd.
Daarnaast zijn de onzekerheden die gepaard gaan met de aardbevingsproblematiek verminderd, wordt de schade hersteld, gebouwen en infrastructuur versterkt en het economische potentieel van de regio vergroot.
Ik vind het belangrijk om samen met de regio te blijven werken aan het
verbeteren van het gevoel van veiligheid en het beperken van het gevoel
van overlast van de inwoners van het aardbevingsgebied.
Het bevreemdt de SP-fractieleden dat «slechts de uitspraak van de Raad
van State» bepaalt dat de winning onder voorwaarden op 27 miljard m3
wordt gesteld en willen weten van hoeveel kubieke meters gas NAM en
SodM uitgingen op 17 november 2015.
Tot aan de uitspraak van de Raad van State was de wijziging van het
instemmingsbesluit van 29 juni 2015 van kracht waarin het productieplafond voor het gasjaar 2015/2016 was vastgesteld op 33 miljard m3.
De leden van de SP-fractie vragen of ik kan toezeggen dat in de toekomst
afgestapt wordt van het aanhouden van exces waarden een «relatief koud
jaar, met temperaturen van min 17 graden».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

20

Ik zal niet afstappen van de gehanteerde methodiek. In een relatief koud
jaar behoeft zeker geen temperatuur van -17 graden Celsius voor te
komen. Een lange periode van enkele graden onder nul kan leiden tot een
grote gasvraag. Daarnaast kan in een normale winter een temperatuur
van -17 graden Celsius voorkomen maar gedurende een korte periode,
waarbij de totale vraag naar gas beperkt blijft.
De leden van de SP-fractie willen graag duidelijkheid komen over de
eerdere gerezen onduidelijkheden in rapporten en begrotingen. Zij zijn
van mening dat er te lang onduidelijkheid bestaat over de gebruikte
rapporten en cijfers.
In de begroting Economische Zaken 2016 (34 300 XIII nr. 2) staat op pagina
86 in de tabel met kengetallen de melding dat genoemde waarden
afwijken dan die van de cijfers opgenomen in de Rijksbegroting 2015. Er is
sprake van een in 2014 ontvangen TNO-rapportage met correcties over
gebruikte tabellen in 2012. De kengetallen zijn dus niet alleen niet te
vergelijken, maar roepen bij de leden van de SP-fractie ook de vraag op of
er in de jaren 2012 tot en met 2015 wel gebruik is gemaakt van de juiste
cijfers. Het gasbesluit over die jaren, is mede gebaseerd op die cijfers. De
leden van de SP-fractie willen weten of er sprake is van meet- en
analysefouten. Tevens willen deze leden weten waarom er een verschil is
in kengetallen bij de productie van kubieke meters aardgas in 2011. Zij
geven aan dat in de begroting van 2013–2014 (34 000 XIII nr.2) er is sprake
van 79 mld. m3, terwijl in de tabel uit de begroting 2016 sprake is van 74
miljard m3. Een verschil van 5 miljard m3. Ook over het jaar 2012 spreken
de tabellen van verschillende aantallen. In 2013/14 een hoeveelheid van 78
mld. m3, tegenover 74 mld. m3 in de begroting van 2016. Een verschil van
4 miljard kuub. En over 2013: 85 mld. m3 in 2013 tegenover 80 miljard m3
in 2016. De leden van de SP-fractie willen antwoord op de vraag waaruit
de genoemde rekenfout op pagina 86 van de begroting van 2016 bestaat
en wat de consequentie hiervan is op de over de jaren gebruikte uitgangspunten. Hierbij vragen de leden van de SP-fractie om in te gaan op wat «in
het verleden toegepaste correctiefactor» was, waar sprake van is bij de
beursprijs TTF-gas waardoor de waarden over 2011 en 2012 afwijken van
de in de begroting 2016 opgenomen waarden over genoemde jaren. De
fractie zou graag zien dat de tabellen per jaar naast elkaar worden gezet
en op basis daarvan het verschil in inkomsten wordt aangegeven. Tot slot
vraagt de SP-fractie zich af waarom rekenfouten uit een in februari 2014
ontvangen brief TNO brief pas hun weerslag hebben in aangepaste
tabellen in de begroting van 2016 en dan ook nog eens via een voetnoot.
De cijfers in genoemde tabellen verschillen en ik kan me voorstellen dat
dit tot onduidelijkheid leidt. Er is echter geen sprake van een rekenfout. In
eerdere begrotingen werd uitgegaan van de eenheid Sm3 (standaard
kubieke meter) omdat TNO die ook gebruikte in haar jaarverslag. De
productiebesluiten worden altijd genomen in de eenheid Nm3 (normaal
kubieke meter). Om eenduidigheid te borgen wordt daarom in de
begrotingen vanaf 2016 ook in Nm3 gerapporteerd. De hoeveelheden
uitgedrukt in Sm3 zijn ongeveer 5,5% hoger dan de hoeveelheden
uitgedrukt in Nm3.
In de begrotingen wordt normaal gesproken de prijs in ct/m3 weergegeven. In het verleden is abusievelijk voor 2011 en 2012 de beursprijs
weergegeven in euro per MegaWatt en dat gaf een andere uitkomst.
Aangezien het een rapportage betreft heeft dit op de uiteindelijke
inkomsten geen effect.
De leden van de SP-fractie vragen zich af of het klopt dat pas half januari
2016 de cijfers van het meetregister 2014 voor het Groningen veld ter
verificatie aan deskundigen gestuurd zijn. Hierbij stellen zij de vraag of dit
niet veel te laat is voor onafhankelijke controle op correctie van in 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

21

ontdekte meet- en analysefouten voor behandeling van het mede daarop
gebaseerde Gasbesluit in de Tweede Kamer.
Dit klopt niet. Het meetregister Noord Nederland 2014 is in juli 2015 aan
Staatstoezicht op de Mijnen voorgelegd.
Met betrekking tot de meetpunten willen de leden van de SP-fractie weten
er wordt gedaan met de concentratie van de 15% als onstabiel aangemerkte meetpunten in gebieden met de meeste bodemdaling.
Het is niet ongebruikelijk dat een deel van de peilmerken als onstabiel
wordt aangemerkt. Als de ruimtelijke verdeling van stabiele en onstabiele
peilmerken dermate ongunstig wordt, dat de analyse van de bodemdeling
daardoor wordt beïnvloed, dan kan SodM voorschrijven dat (een deel van)
de onstabiele peilmerken worden vervangen
De leden van de SP-fractie willen weten waarom er bij de definitie van een
«relatief koud jaar» gekozen wordt voor het gasjaar 1995/1996. Dat jaar
staat in de top tien van zachte winters. Dus vraagt de SP-fractie of er bij
een relatief koud jaar niet eerder gedacht moet worden aan de winters
met een «Elfstedentocht».
De winter uit het gasjaar 1995/1996 staat op de 7e plaats van de koudste
winters bij het KNMI. De maanden december 1995, januari 1996 en
februari 1996 vallen in het gasjaar 1995/1996 en worden door het KNMI
verantwoord onder winter 1996. GTS geeft in haar rapport «Mogelijkheden kwaliteitsconversie en gevolgen voor de leveringszekerheid» aan
dat de winter van 1995/1996 relatief koud was, het was namelijk de
koudste winter sinds de winter 1985/1986 (waarin een Elfstedentocht heeft
plaatsgevonden). De laatste Elfstedentocht (winter 1996/1997) heeft
overigens plaatsgevonden in een gemiddelde winter.
De leden van SP-fractie vragen ten aanzien van het nieuwe winningsplan,
wat wordt bedoeld met de zin «na advisering door SodM en decentrale
overheden, een besluit nemen voor langere termijn». De leden willen
weten waaruit die advisering door decentrale overheden bestaat en wat
bedoeld wordt met «voor langere termijn». Daarnaast willen de leden van
de SP-fractie weten of het nieuwe instemmingsbesluit ruim op tijd komt
om in de Tweede Kamer te bespreken. Tot slot willen zij weten of ik NAM
de opdracht geef om het winningsplan op een veilige manier naar
beneden af te bouwen.
Decentrale overheden hebben bij nieuwe instemmingsbesluiten adviesrecht gekregen. Ik ben op het ogenblik bezig met de voorbereiding van dit
hele traject en de concrete tijdsplanning ervan. Hierover zal nog contact
zijn met de regio. Diverse leden gaven tijdens de vorige schriftelijke
vragenronde van 6 januari jl. aan dat het wenselijk is om de mensen in
Groningen duidelijkheid te bieden voor de langere termijn. Deze termijn
staat nog niet vast, maar ik ben het met uw Kamer eens dat het wenselijk
is om een meerjarig besluit te nemen. Ik doel daarmee op een besluit voor
een aantal jaar tot aan de realisatie van de derde stikstofinstallatie bij
Zuidbroek omstreeks 2020. Zodra het nieuwe instemmingsbesluit is
genomen zal ik uw Kamer hierover informeren, zoals dat ook bij eerdere
besluiten is gebeurd.
Ten aanzien van het nieuwe winningsplan is het van belang dat de
gaswinning op een verantwoorde manier kan plaatsvinden waarbij de
nadelige effecten van de winning maximaal worden beperkt. SodM
adviseert de gaswinning terug te brengen tot een niveau waarbij het
seismisch risico wordt geminimaliseerd, maar waarbij snelle productiefluctuaties worden voorkomen. De onderzoeken naar de kwantitatieve
effecten van fluctuaties in de gaswinning op de seismiciteit zullen naar
verwachting nog een aantal jaren in beslag nemen. Op mijn verzoek zal
NAM in het nieuwe winningsplan dan ook met name onderzoeken of bij
zachte winters een verdere verlaging van de gaswinning mogelijk is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

22

zonder dat daarbij sterke fluctuaties optreden door optimaal gebruik te
maken van de gasopslag Norg en de inzet van de stikstofinstallaties.
De leden van de SP-fractie refereren naar vraag 64 van Kamerstuk 33 529,
nr. 212 over de risico’s van een lager productieniveau dan 21 miljard m3
per jaar. Mijn antwoord gaat uit van de door NAM gewenste leveringssituatie, door te stellen dat het niet in de rede ligt om een winningsniveau te
vast te stellen waarbij zelfs in een warm jaar bedrijven en huishoudens
moeten worden afgeschakeld van het gas. De leden van de SP-fractie
geven aan gevraagd te hebben naar de (veiligheids)risico’s die een
winning van minder dan 21 miljard m3 met zich meebrengt en willen daar
alsnog een antwoord op.
Indien er minder dan 21 miljard m3 zou mogen worden gewonnen, dan
brengt dit grote veiligheidsrisico’s met zich mee voor grote groepen
afnemers, waaronder alle kleinverbruikers, en dat zou onverantwoord zijn.
Daarom ligt het niet in de rede om een winningsniveau vast te stellen
waarbij te weinig gas wordt gewonnen om aan de fysieke vraag te
voldoen zelfs in een warm jaar. Daarnaast zal een winningsniveau onder
de 21 miljard m3 leiden tot nog grotere productiefluctuaties, terwijl SodM
adviseert sterkere fluctuaties te vermijden.
De leden van de SP-fractie hebben vragen gesteld over het moment
waarop de NCG de consequenties van de te hanteren veiligheidsnorm in
beeld heeft gebracht.
Dit betreft de afkeurnorm van woningen die een groter individueel risico
vertegenwoordigen dan 10–4 per jaar. De vraag of een woning voldoet
aan de veiligheidsnorm van 10–5 of in aanmerking komt voor versterking
kan pas beantwoord worden na inspectie. Wanneer uit inspectie blijkt dat
een woning de afkeurnorm van 10–4 niet haalt, zorgt de NCG dat er op
zeer korte termijn maatregelen worden genomen. Dit kan betekenen dat
de woning, met goedkeuring van de eigenaar, wordt versterkt naar het
niveau 10–5.
De leden van de SP-fractie vragen zich af wat er bedoeld wordt met de
opmerking dat de stikstofinstallaties niet voor 100% ingezet worden,
omdat GTS dan het instrument verliest waarmee zij de gasmarkt in balans
houdt. Het is hen niet duidelijk welke gasmarkt wordt bedoeld en wat hier
nu echt prevaleert, de veiligheid van bewoners of de gasvraag. Tenslotte
wil de fractie weten wat is er mis met gas uit Noorwegen.
Het percentage van 15% dat GTS in reserve moet houden om de gasmarkt
te kunnen laten functioneren is in het rapport «Andere benadering van de
gaswinning» (bijlage bij Kamerstuk 33 529, nr. 212) nader uitgezocht. In
dat rapport is aangegeven dat als de kwaliteitsconversie voor 100% wordt
benut GTS het instrument verliest waarmee zij het hoog- en laagcalorische gassysteem in balans kan houden. Bij het opvangen van dagelijkse
onzekerheden in de gasvraag, zoals een onverwacht hoge, of onverwacht
lage temperatuur, spelen de stikstofinstallaties immers een essentiële rol.
In de Nederlandse gasmarkt doet het er voor marktpartijen niet toe of ze
hoog- of laagcalorisch gas in het systeem brengen als de vraag op het
laagcalorische systeem – het wordt kouder – stijgt, of het omgekeerde:
minder gas invoeden als de vraag daalt. De handel in gas Nederland vindt
plaats op basis van energie-inhoud en er is geen afzonderlijke handel in
laag- en hoogcalorisch gas. Dit wordt ook wel een «kwaliteitsloze»
gasmarkt genoemd. Als marktpartijen een fluctuerende vraag naar
laagcalorisch gas gedurende de dag oplossen door meer of minder
hoogcalorisch gas in te voeden, dan dient GTS door middel van het op- of
afregelen van de kwaliteitsconversie beide systemen te balanceren. Als
GTS de kwaliteitsconversie permanent voor 100% benut, kan deze niet
meer voor balanceren worden gebruikt. GTS kan zijn wettelijke
balancerings- en kwaliteitsconversietaken dan niet meer adequaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

23

uitvoeren. GTS gebruikt hoogcalorisch gas, waaronder Noors gas, om te
converteren. Er is niets mis met Noors gas.
De leden van SP-fractie vragen of er onderzocht is wat – zonder toeters en
bellen – een verantwoord winningsniveau is en of er rekening gehouden
is met een uitkomst dat winning überhaupt niet langer verantwoord is.
Dit is inderdaad onderzocht. NAM heeft in haar rapportage aangegeven
dat op grond van haar onderzoek en de vastgestelde risiconorm van 10–5
met een tijdelijke norm van 10–4 er bij een productie van 33 miljard m3 er
geen gebouwen zijn met een risico dat groter is dan 10–4. Tevens blijkt uit
het onderzoek van NAM dat het aantal gebouwen dat een risico heeft dat
tussen 10–4 en 10–5 ligt zodanig is dat de daaraan gerelateerde versterkingsopgave volgens NAM voor de komende vijf jaar uitvoerbaar is. Op
basis van het advies van SodM is echter besloten de winning nog verder
terug te brengen tot 27 miljard m3 door de voorlopige voorziening van de
Raad van State in stand te laten. Daarnaast wordt door technische
maatregelen, zoals de nieuwe stikstoffabriek en ombouw in België,
Frankrijk en Duitsland de afhankelijkheid van de productie van Groningengas verder verminderd.
In aanvulling hierop hebben de leden van de SP fractie gevraagd of is
onderzocht of het opknappen en versterken van woningen wellicht het
meest nodig is om de maatschappelijke rust in het gebied te bereiken. De
inzet is dat uitvoering van de versterkingsopgave, het verduurzamen van
woningen en een instrument voor opkoop bijdragen aan het geven van
rust en financiële duidelijkheid op de woningmarkt in het gebied. Dat
wordt ook bevestigd door het recent gepubliceerde onderzoek van OTB
naar de beleving van de woningmarkt, waarover ik uw Kamer separaat
informeer.
De leden van de SP-fractie vragen of de onderzoeken inzake een productieniveau van 33 miljard m3 met de daarbij behorende versterkingsopgave
van 4.000 woningen zijn voorgelegd aan een onafhankelijk instituut voor
een second opinion.
NAM gebruikt voor haar onderzoeken zowel nationale als internationale
experts op het gebied van geïnduceerde bevingen en de gevolgen
daarvan. In de rapportage van NAM wordt een overzicht gegeven van de
betrokken wetenschappers (Hazard and Risk Assessment for Induced
Seismicity in Groningen, Appendix B: Experts).
Daarnaast heb ik in 2015 een wetenschappelijke begeleidingscommissie
ingesteld met als taak de onderzoeken, die door de NAM worden
uitgevoerd in het kader van de ontwikkeling van het Groningen
Winningsplan 2016, te begeleiden en te reviewen. Tevens heb ik deze
commissie gevraagd de kwaliteit, de volledigheid en de onafhankelijkheid
van de resultaten van deze onderzoeken, te bewaken. De commissie
bestaat uit nationale en internationale onafhankelijke experts.
Ook SodM heeft onafhankelijke experts gevraagd het onderzoek van NAM
te reviewen.
De leden van meerdere fracties, waaronder die van de SP-fractie, hebben
vragen gesteld over het aantal schademeldingen buiten de contourenkaart
en de validatie van het uitgevoerde onderzoek van Arcadis.
De PGA-contourenkaarten zijn bedoeld om in combinatie met de NPR
gebruikt te worden om een inschatting te kunnen geven welke versterkingsopgave er nodig is. Het uitgangspunt bij schade is dat het CVW alle
schadegevallen die worden gemeld, beoordeelt. Dit geldt ook voor
schademeldingen buiten de PGA-contourenkaart. De meest recente
onderzoeken zijn dus niet van invloed op de wijze waarop NAM schadegevallen buiten de huidige contouren benadert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

24

NAM heeft de NCG gevraagd een onderzoek naar schadegevallen buiten
de schadecontour te valideren, om zeker te zijn van een onafhankelijk
waardeoordeel. Tenzij uit de validatie onomstotelijk blijkt dat de schade
niet door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, zal er altijd een expert
moeten beoordelen hoe schade is ontstaan en of vergoeding van de
herstelkosten door NAM aan de orde is. De validatie zal gebeuren in het
eerste kwartaal van 2016. NAM heeft aangegeven zich te conformeren aan
de uitkomst van deze validatie.
Vanaf 1 januari monitort de NCG de afspraken die zijn gemaakt met NAM
en CVW over de schadeprotocollen. De nieuwe schadeprotocollen worden
op aangeven van de NCG vastgesteld door NAM en worden blijvend
gemonitord door de NCG. Hierdoor ontstaat meer controle op de
schadeprotocollen. Het exacte aantal van de uit huisgeplaatste
gedupeerden is bij mij niet bekend, maar het gaat om een gering aantal.
In antwoord op vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over
wetenschappelijke evaluatie, kan ik aangeven dat de NCG de validatiemethodiek met diverse stakeholders in de regio afstemt en zorg zal dragen
voor een adequate wetenschappelijke borging van de evaluatie.
De leden van de SP-fractie hebben ook een aantal vragen gesteld naar
aanleiding van het advies van Staatstoezicht op de Mijnen. Zij vragen hoe
ik duid dat SodM stelt dat bij een productieniveau van 33 miljard m3 een
doorgaande stijging van de seismiciteit te zien is, terwijl in dezelfde brief
de NAM op 16 november 2015 (pagina 6) stelt dat 33 miljard m3 winning
en versterkingsopgaven voldoet aan de veiligheidsnorm.
NAM concludeert uit haar onderzoek dat bij een productie van 33 miljard
m3 met de combinatie van het productieniveau en de voorliggende
versterkingsopgave voldaan kan worden aan de veiligheidsnorm. NAM
geeft daarbij aan dat bij dit productieniveau de seismiciteit de komende 5
jaar zal toenemen. Dat betekent dat ook het risico zal toenemen, waardoor
jaarlijks een extra 360 gebouwen in de risicocategorie tussen 10–4 en 10–5
komen. NAM gaat er vanuit dat deze extra 360 huizen per jaar binnen de
daarvoor geldende termijn van 5 jaar hersteld kunnen worden.
De leden van de SP-fractie vragen of de genoemde fluctuaties niet een
andere kwestie is dan de winning van 33 miljard m3 en of daar ruimte
tussen zit.
Productiefluctuaties gaan inderdaad vooral een rol spelen bij lagere
productieniveaus dan 33 miljard m3.
De leden van de SP-fractie vragen of NAM berekend heeft wat de bijna
volledige stillegging van de productie bij Loppersum, in combinatie met
de winning uit kleine velden, doet met bodembeweging buiten het
winningscentrum.
De risicoberekeningen van november 2015 gaan uit van de bestaande
productiebeperking bij Loppersum. Kleine velden zijn hierbij geen
invloedsfactor.
De leden van de SP-fractie willen ook weten of het klopt het dat het gebied
zich met schade «aan de randen» aan het uitbreiden is en vragen hoe dit
gemonitord wordt.
Het gebied van toegekende schades als gevolg van winning uit het
Groningenveld breidt zich niet uit. Dit is goed te monitoren door op de
kaart bij te houden waar schademeldingen gedaan worden en vervolgens
middels het schadeproces vast te stellen of het om aardbevingsschade
gaat.
De leden van de SP-fractie hebben gevraagd welke kaart de NCG hanteert
bij het bepalen van haar werkwijze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

25

SodM adviseert om bij de versterkingsopgave uit te gaan van de
uitkomsten van het NAM-model. De NCG heeft dit advies reeds meegenomen in het meerjarenprogramma. Voor de prioritering van de gebiedsgerichte aanpak gaat de NCG zowel uit van de contouren van de meest
recente KNMI-kaart alsook van de NAM-kaart. Bij een update van de NPR
zal bekeken worden wat de mogelijkheden zijn om voor de berekeningen
uit te gaan van de uitkomsten van het NAM-model en deze indien
wenselijk te toetsen aan die van het KNMI.
De leden van de SP-fractie willen weten wat bedoelt wordt met de zin
onder aanbeveling 3 «methode die NAM volgt en zorg dat berekeningen
zodra mogelijk, bij en onafhankelijke instantie worden belegd» en
wanneer en hoe deze onafhankelijke instantie vormt krijgt.
Voordat een onafhankelijke instantie de berekeningen kan gaan uitvoeren
zal eerst aan een aantal randvoorwaarden moeten worden voldaan. Op dit
moment is er een complex programma bij NAM ontwikkeld om de
berekeningen uit te voeren. Dit programma is niet zo maar over te dragen
aan een andere instantie. De ontwikkeling van een vergelijkbaar onafhankelijk programma kost tijd. Daarnaast is er de nodige computercapaciteit
nodig om de berekeningen uit te voeren, die eerst moet worden geïnstalleerd.
Een van de aanbevelingen in het OVV-rapport inzake de gaswinning in
Groningen is om een structureel en onafhankelijk onderzoeksprogramma
op te zetten met betrekking tot de effecten van mijnbouw (inclusief
Groningen). Ik ben samen met SodM bezig dit vorm te geven en mijn
streven is medio 2016 een start te maken met een nieuw kennisnetwerk
onder toezicht van een onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad. Dit
kennisnetwerk heeft mede als doel fundamenteel en toegepast onderzoek
beter op elkaar af te stemmen.
De leden van de SP-fractie willen weten op welke wijze ik uitvoering ga
geven aan motie Smaling 33 529, nr. 159.
Ik deel de zorg over de complexe terminologie en de eenduidigheid
daarvan, die in de mijnbouwbesluiten worden gebruikt. Ik ben nu bezig in
het kader van het omgevingsmanagement te bezien hoe ik richting
regionale overheden en burgers kan zorgen voor een helder en goed
gedefinieerd taalgebruik in de vaak technische en wetenschappelijke
teksten.
De leden van de SP-fractie vragen wat de definitie is van het «maatschappelijk veiligheidsrisico».
Het maatschappelijk veiligheidsrisico is een op maat gesneden methodiek
om het risico op grote groepen slachtoffers door aardbevingen in
Groningen te bepalen. Hierbij wordt rekening gehouden met de kans dat
een beving met een bepaalde kracht op een bepaalde locatie kan
optreden, het feit dat de locatie waar de beving plaats kan vinden niet van
te voren vaststaat en de kans dat als de beving optreedt er een grotere
groep slachtoffer wordt van de beving.
De leden van de SP-fractie vragen naar het uitbreiden van bestaande
risicoanalyses met het aardbevingsrisico in de vorm van scenario’s en
faalkansberekeningen.
De bestaande risicoanalyses in het kader van het BRZO hebben betrekking
op risico’s van het vrijkomen van gevaarlijke stoffen (brand, explosie,
gifwolk) en niet op het risico van geïnduceerde aardbevingen. Daarvoor
wordt een aparte beoordelingsmethodiek ontwikkeld. De methodische
keuzen omtrent scenario’s en faalkansberekeningen zullen besproken
worden aan de Industrietafel onder leiding van de NCG, en aansluitend
worden toegepast in de fase 2-onderzoeken (doorrekening).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

26

De leden van de SP-fractie willen weten of het zo is dat er op de verschillende contourenkaarten, sinds het verminderen van winning bij
Loppersum, een verschuiving te zien is van «lichtere bevingen» en
grondbewegingen aan de randen van het winningsgebied en wat dit zegt
over de wenselijkheid van dit nauwkeurig te meten.
De hazardkaarten voor Groningen geven de contouren van de bodemversnellingen waarvoor een kans van 10% in 50 jaar is dat deze overschreden
worden. Deze contouren zijn berekend op basis van de karakteristieken
van de opgetreden seismiciteit en op verschillende wijze geëxtrapoleerd
naar de toekomst (via een compactiemodel (NAM) of rechtstreeks
(KNMI)). Deze kaarten zijn gebaseerd op geregistreerde bevingen van een
sterkte van 1,5 op de schaal van Richter en groter, waarvoor nog geen
statistisch significante veranderingen zijn gevonden sinds de winning is
verminderd. Vandaar dat de contourkaarten geen veranderingen vertonen.
De contourenkaart van het KNMI wordt geijkt met geregistreerde
bevingen van de laatste vijf jaar. Het veld is opgedeeld in zones. Als er
significante veranderingen optreden in aantal en sterkte in deze zones,
dan wordt dit zichtbaar in de contourenkaart.
Met het vernieuwde meetnetwerk is het mogelijk de drempel van 1,5 op
de schaal van Richter, waarvoor aangenomen wordt dat alle aardbevingen
van deze sterkte en hoger in het Groningenveld worden geregistreerd, te
verlagen naar 0,5 op de schaal van Richter. Dat heeft tot gevolg dat de
database die gebruikt kan worden bij het onderzoek naar veranderingen
van patronen van seismiciteit en de relatie met productie aanzienlijk
vergroot wordt.
De leden van de SP-fractie vragen waarom in het meerjarenprogramma
niet wordt gekozen voor een objectgebaseerde benadering voor schadeherstel.
Schadeafhandeling en bouwkundig versterken vragen beiden een eigen
benadering. Bij het bouwkundig versterken wordt onderzocht welke
maatregelen specifiek nodig zijn om de hoofddraagconstructie te
versterken. De benodigde maatregelen zijn afhankelijk van seismisch
risico op een bepaalde plek, waarbij de samenstelling van de ondiepe
ondergrond de contourenkaart kan ondermijnen, en sterkte van het
specifieke gebouw. Bij schadeafhandeling wordt schade door aardbevingen hersteld, de contourenkaart speelt hierbij geen rol.
De leden van meerdere fracties, waaronder die van de SP-farctie, hebben
vragen gesteld over het afschaffen van de interim waardevermeerderingsregeling.
Het afschaffen van de interimregeling waardevermeerdering is geen
onderdeel van het besluit om te kiezen voor een andere opzet van herstel
van schade. De interimregeling waardevermeerdering wordt stopgezet,
omdat er nu een besluit is genomen over de definitieve regeling: een
instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterkingsopgave.
Het nieuwe instrument voor verduurzaming zal door de koppeling met
versterking ter beschikking komen voor de groep bewoners die de meeste
overlast ondervinden, namelijk de groep wier huis versterkt moet worden.
Daarnaast is het een van de dragers om de breedgedragen ambitie in de
regio om te komen tot forste verbetering van energieprestatie richting nul
op meter mogelijk te maken. Door het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming.
De interimregeling waardevermeerdering was gericht op het compenseren van overlast door bewoners met substantiële schade (erkende
aardbevingsschade van minimaal € 1.000,–) of met een versterkingsopgave binnen de eerst negen, later elf aangewezen gemeenten, en op
het verduurzamen van de regio door de subsidie gericht in te zetten op
het verbeteren van de energieprestatie van de woningen. Daarnaast was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

27

deze regeling beschikbaar voor kopers van een (nieuw of bestaand) huis
in het gebied.
Het budget voor deze regeling – onderdeel van de middelen waarover
afspraken zijn gemaakt in het bestuurlijk akkoord voor de periode
2014–2018 – zou bij ongewijzigde voortzetting begin 2016 uitgeput zijn.
Door de openstelling van de regeling met terugwerkende kracht tot het
einde van 2015 voor schadegevallen buiten de elf gemeenten, op voorstel
van de NCG, verwacht ik dat het beschikbare budget voor deze regeling
volledig benut zal worden binnen de periode waarin deze is opengesteld.
Het is moeilijk te voorspellen wat het budgetbeslag zal zijn van het
voortzetten van de interimregeling voor een groter gebied.
Door in de nieuwe regeling het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming. Voor de uitvoering van deze nieuwe regeling zal extra
geld ter beschikking moeten komen. In reactie op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie over het budget van de Economic Board, benadruk ik
dat de middelen die ter beschikking staan aan de Economic Board hier
niet voor worden benut. Deze middelen zijn bedoeld voor de economische
structuurversterking, zoals is bepaald in het bestuurlijk akkoord van
januari 2014, en maken als zodanig een wezenlijk onderdeel uit van het
compensatiepakket voor de regio. Dat is ook zo omschreven in de
opdracht die aan de NCG is meegegeven. Een deel van het geld (€ 32,5
miljoen) komt van de provincie Groningen en de rest (€ 65 miljoen) van
NAM.
In reactie op vragen van de SP-fractie over de samenhang met de
waardedalingsregeling, verwijs ik naar mijn brief van 18 mei 2015
(Kamerstuk 33 529, nr. 172) waarin ik heb aangegeven dat de (interim)
waardevermeerderingsregeling en de waardedalingsregeling op zichzelf
aanvullende maatregelen zijn. De waardevermeerderingsregeling wordt
nu opgevolgd door een instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de
versterking en de waardedalingsregeling is opgeschort hangende het
hoger beroep van NAM tegen de uitspraak van de rechtbank NoordNederland van 2 september 2015 over de compensatie van waardedaling
(zaaknummer / rolnummer: C/19/103209 / HA ZA 14–029).
In reactie op vragen gesteld door de leden van de D66-fractie en van de
fractie van de ChristenUnie over de inbreng van de regio, kan ik aangeven
dat de regio graag had gezien dat compensatie voor overlast door schade
net als in de interimregeling ook deel uit zou maken van de definitieve
regeling.
De leden van de SP-fractie vragen om aanvullende toelichting op de
schadeafhandeling door NAM en de nieuwe aanpak middels de Arbiter
aardbevingsschade.
Complexe schadegevallen die voor 1 januari 2016 al in behandeling zijn
bij NAM of het CVW, maar nog niet zijn opgelost, kunnen worden
voorgelegd aan de Arbiter Aardbevingsschade. Op deze manier wordt
vermeden dat gedupeerden een jarenlang juridisch traject in moeten.
Gedupeerden hebben echter altijd de mogelijkheid om hun zaak aan een
rechter voor te leggen als zij dat wensen. Ten aanzien van schademeldingen buiten de contourenkaart heeft NAM aan de NCG gevraagd een
onderzoek naar schadegevallen buiten de schadecontour te laten
valideren. De NCG is voornemens deze validatie in het eerste kwartaal van
2016 uit te voeren. NAM heeft aangegeven zich te conformeren aan de
uitkomst hiervan. Tenzij uit de validatie onomstotelijk blijkt dat de schade
niet door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, zal er altijd een expert
moeten beoordelen hoe schade is ontstaan en of vergoeding van de
herstelkosten door NAM aan de orde is. Er bestaat al een tijd discussie
over het feit of de taxatie van funderingsschade wordt meegenomen bij
de taxatie van schade. Hoewel dit wel het geval was stond dit niet
expliciet in het schadeprotocol vermeld. Met NAM is afgesproken dat als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

28

de schade aan een woning aanleiding geeft om te veronderstellen dat er
schade aan de fundering is opgetreden deze ook zal worden meegenomen
in de taxatie. Hiervoor dient dan een aparte expert langs te komen die
hierin gespecialiseerd is.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel gevallen er naar mijn mening
in aanmerking komen voor knelpunt gerichte koop en of daar naar mijn
mening ook de langdurige schadegevallen onder vallen, die gelegen zijn
buiten de eerdere «schade» contourenkaart. Daarnaast wil de fractie
weten waarom veel van deze bijzondere situaties nog steeds vallen onder
de onderhandelingen met de NAM, en niet onder de eerder Commissie
Bijzonder Gevallen of onder het CVW. In aanvulling hierop hebben de
leden van meerdere fracties vragen gesteld over de vormgeving van de
opkoopregeling.
De Commissie Bijzondere Situaties is in het leven geroepen als vangnet
om schrijnende situaties ten gevolge van aardbevingen op te lossen. Een
situatie komt in aanmerking voor dit vangnet ingeval van stapeling van
problemen: er moet sprake zijn van medische/psychische problematiek en
financiële problemen en er moet sprake zijn aardbevingsschade. Een
langdurig schadegeval behoeft geen schrijnende situatie te zijn om voor
het vangnet in aanmerking te komen.
In overleg met de NAM wordt het opkoopinstrument nader uitgewerkt
inclusief de financiering. Het is de insteek om het opkoopinstrument op
korte termijn te presenteren en uit te voeren. Uitgangspunt daarbij is om
het opkoopinstrument gericht in te zetten voor mensen die hun huis
langdurig te koop hebben staan en niet te kiezen voor een generieke inzet.
Dit om geen negatieve verstoring van de woningmarkt te veroorzaken
zoals leegloop van bewoners en leegstand van woningen. Het onderzoeksrapport van het OTB, waarover ik uw Kamer separaat nader
informeer, bevestigt dat een gericht opkoopinstrument goed is voor de
ontwikkeling van de woningmarkt. Het doel van een opkoopregeling is om
het vertrouwen in de woningmarkt in het gebied te herstellen. De
opkoopregeling moet wat dat betreft worden gezien als een sluitstuk van
een geheel aan maatregelen. De focus ligt op de versterking en het
schadeherstel van woningen.
In het meerjarenprogramma van de NCG zijn de volgende voorstellen tot
mogelijkheid voor opkoop benoemd:
• Vastgoedgerichte benadering: Koop als versterken meer kost dan de
waarde van de woning;
• Knelpuntgerichte benadering: Koop in schrijnende gevallen via de
Commissie Bijzondere Situaties;
• Moeizame verkoop: Koop bij persoonlijke noodzaak en wanneer een
bewoner «gevangen zit in de woning».
Uitgangspunten van het opkoopinstrument zijn samengevat:
• Sluitstuk van een geheel aan maatregelen;
• Geen verstoring van de woningmarkt;
• Geen versnelling van de krimp in de regio;
• Gericht op woningen van eigenaar-bewoners binnen het gebied (0,2
pga-contour) en eventuele uitzonderingsgevallen.
De leden van de CDA-fractie vragen in dit verband of bij het vormgeven
van het kader voor de opkoopregeling gekeken wordt naar de Moerdijkregeling als voorbeeld. De Moerdijkregeling is een garantiestelling voor
huizenbezitters en is gericht op het geven van rust en zekerheid op de
woningmarkt. In Moerdijk kunnen er jaarlijks 25 woningen gekocht
worden. Het gaat daarbij om woningen die langdurig te koop staan en niet
verkocht raken. Deze woningen kunnen onder de Moerdijkregeling
gekocht worden tegen verkoopgarantie gebaseerd op 95% van de waarde
van het huis op 1 januari 2013 (peildatum). De regeling moet daarom
gezien worden als een vangnetregeling. De systematiek van de Moerdijkregeling is dat deze zekerheid over de waarde van de woning bij verkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

29

geeft en dat de woning gegarandeerd verkocht wordt. Het nog in te vullen
opkoopinstrument is net als in Moerdijk gericht op het geven van rust en
zekerheid op de woningmarkt door het als een vangnet gericht opkopen
van woningen. Bij de invulling van het opkoopinstrument wordt net als in
Moerdijk gekeken naar de systematiek van het geven van zekerheid over
de waarde van de woning bij verkoop en dat de woning gegarandeerd
verkocht wordt. Een belangrijk verschil tussen de situatie in Moerdijk en
het aardbevingsgebied is de omvang van het gebied en daarmee het
totaal aantal woningen waar een opkoopinstrument betrekking op heeft.
In Moerdijk is deze beperkt, in het aardbevingsgebied gaat het om een
groter aantal woningen. De insteek in het aardbevingsgebied is om het
opkoopinstrument daarom gericht in te zetten om nadelige effecten zoals
leegloop van bewoners en leegstand van woningen tegen te gaan. Dit is
slecht voor de leefbaarheid en daarmee ook slecht voor de normalisatie
van de woningmarkt in het gebied.
De leden van de SP-fractie vragen naar een toelichting op de ruimhartigheid van NAM bij schadeherstel en versterking en noemen daarbij
diverse voorbeelden.
Wanneer er schade ontstaat door de gaswinning dient deze vergoed te
worden door NAM. De diverse voorbeelden die genoemd worden gaan
slechts ten dele over de ruimhartigheid die NAM moet betrachten en zijn
juist een illustratie van de bestuurlijke complexiteit en de gespreide
verantwoordelijkheid als het gaat om die beslissingen die genomen
moeten worden voordat van een daadwerkelijke oplossing sprake is. In
veel van de genoemde gevallen wordt de verantwoordelijkheid van
meerdere partijen aangesproken. Bij de versterking van de scholen in
Bedum wordt gekeken hoe er in geval van nieuwbouw vooruit gelopen
kan worden op mogelijke samenwerking die noodzakelijk is vanwege de
krimp. Bij de woningen in Loppersum wordt er niet alleen versterkt, maar
ook verduurzaamd tot nul op de meter. Al deze stappen vereisen
zorgvuldige bestuurlijke regie en de bereidheid van alle betrokken partijen
om de mogelijkheden die de noodzakelijke versterkingsoperatie of
schadeafhandeling biedt te benutten. Ik heb de NCG ingesteld met als
doel om deze regie te voeren en slagvaardig resultaten te boeken.
De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt gehandeld ingeval sprake is
van achterstallig onderhoud in combinatie met schadeherstel en de rol
van bouw- en woningtoezicht hierbij.
Het is een belangrijk uitgangspunt van de aanpak van de NCG om te
komen tot meer begrip en vertrouwen bij alle bewoners en partijen van
het aardbevingsgebied in Groningen. Hiertoe heeft hij een meerjarenprogramma geschreven dat door de gezamenlijke overheden is vastgesteld.
Voor een breed gedragen aanpak van achterstallig onderhoud is het ook
van belang te komen tot overeenstemming over de omvang van de
aardbevingsschade. Hier is een nieuw traject voor opgezet waarin wordt
voorgesteld een arbiter aardbevingsschade in te stellen.
Goed bouw- en woningtoezicht door de gemeenten in het bevingengebied
is van groot belang. Er is bij het bouw- en woningtoezicht geen totaaloverzicht van de staat van de woningen en daarmee mate van achterstallig
onderhoud beschikbaar. Bij concrete casussen zou hier vervolgens weer
discussie kunnen ontstaan over de totale omvang van de schade en
onderhoudsopgave gezamenlijk.
In het meerjarenprogramma is aangegeven dat er nader in overleg wordt
getreden met de betrokken overheden in hoeverre hier extra aandacht
voor zal moeten zijn bij de uitrol van de herstel- en versterkingsoperatie in
de komende periode.
De leden van de SP-fractie vragen naar de uitvoering van schadeherstel
onder regie van NAM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

30

Het vernieuwde schadeprotocol wordt onder regie van de NCG na
consultatie met diverse maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders in
overleg met de NCG door NAM vastgesteld. Het CVW is de uitvoerende
instantie. Hiermee is de onafhankelijkheid met betrekking tot het
schadeprotocol voldoende is geborgd. Er zijn momenteel naar schatting
700 schademeldingen nog onder regie van NAM. Dit betreft schademeldingen waarbij er contra-expertises lopende zijn, schade is aan een
rijksmonument of wanneer sprake is van een complex geval. Ook schade
aan mestkelders blijft onder beheer van NAM even als functioneel
agrarische boerderijen die binnen het programma Groninger schuren en
stallen vallen.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze gemeenten worden
geïnformeerd over de toepassing van de witte NPR.
De NCG heeft de NEN (opsteller van de NPR) gevraagd om een aantal
trainingen te verzorgen over de definitieve versie van de NPR, net zoals
dat ook is gebeurd bij de conceptversie van de NPR.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de opmerkingen en aanbevelingen
van bewoners zijn verwerkt.
De opmerkingen en aanbevelingen op het concept meerjarenprogramma
zijn na binnenkomst geregistreerd. De reacties betroffen vooral verzoeken
om verduidelijking van teksten, hoofdzakelijk aangaande de onderwerpen
versterking en de interimregeling waardevermeerdering. Daar waar nodig
zijn teksten herschreven ter verduidelijking. Iedereen die heeft gereageerd, heeft daarop persoonlijk een inhoudelijke reactie gehad.
Zowel de leden van de SP-fractie als de leden van de D66-fractie hebben
vragen gesteld over de begroting en de financiering van het meerjarenprogramma. In aanvulling hierop hebben de leden van de CDA-fractie
gevraagd om een uiteenzetting van de bestede middelen uit het bestuursakkoord.
In mijn brief van 18 december 2015 (Kamerstuk 33 529, nr. 212) heb ik
aangegeven dat de NCG vooralsnog een budget van € 19 miljoen
beschikbaar heeft, in aanvulling op het deel van de € 1,2 miljard die
eerder is afgesproken in het bestuursakkoord van januari jl. dat betrekking
heeft op leefbaarheid, Economic Board, waardevermeerdering, speciale
situaties en nieuwbouw.
In de voornoemde brief heb ik aangegeven dat het kabinet vaststelt dat er
aanvullende middelen nodig kunnen zijn om, daar waar de bestaande
budgetten voor het versterken van gebouwen en vergroten van de
leefbaarheid en het economisch perspectief binnen de eerder vastgestelde
middelen uit het bestuursakkoord en de betreffende begrotingen van
overheden en instellingen tekort schieten, toch toekomstbestendig te
investeren. Het kabinet heeft daarom de NCG gevraagd inzichtelijk te
maken wat de omvang is van deze eventueel benodigde middelen voor
onder meer onderwijs, zorg, cultureel erfgoed en openbare ruimte en zal
op basis daarvan, waar nodig, dekking zoeken. Daarbij stelt het kabinet
vast dat de aansprakelijkheid van NAM het uitgangspunt is, dat de
bestaande (financiële) verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld op het terrein
van onderwijs en zorg, onveranderd blijven en dat de NCG binnen dat
kader een regierol vervult.
De gesprekken over deze inventarisatie worden momenteel gevoerd. De
dekking van de uitvoeringskosten voor complexe gevallen en uitvoeringskosten voor de versterking gaan over van NAM naar de NCG. Hierover
moeten nog nadere afspraken worden gemaakt. Bij de voorjaarsnota
verwacht ik uw Kamer te kunnen informeren over de eerste uitkomsten
van de lopende besprekingen.
Ten aanzien van de bestede middelen uit het bestuursakkoord kan het
bedrag van € 730 mln zoals genoemd in de beantwoording van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

31

feitelijke vragen van 12 januari jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 214) uitgesplitst
worden in de volgende posten:
• Kosten voor de versterkingsopgave: € 175 mln;
• Kosten schadeherstel: € 429 mln;
• Kosten voor diverse instrumenten zoals waardevermeerdering,
waardevermindering, leefbaarheid en economisch perspectief: € 125
mln.
Ik zal de NCG vragen om een nauwkeurig overzicht bij te houden per
beleidsdoel of specifieke regeling en uw Kamer informeren over de
bestede budgetten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen mij om de waardevermeerderingsregeling in stand te houden in ieder geval totdat de nieuwe regeling van de
NCG in werking is getreden. De fractie wil weten waarom ik besloten heb
om deze regeling af te schaffen en daarmee een echte compensatie voor
de Groningers weg te nemen. De leden willen weten waarom deze
regeling niet wordt behouden naast nieuwe, collectieve regelingen ten
behoeve van de verduurzaming in het aardbevingsgebied in Groningen.
Het afschaffen van de interimregeling waardevermeerdering is geen
onderdeel van het besluit om te kiezen voor een andere opzet van herstel
van schade. De interimregeling waardevermeerdering wordt stopgezet,
omdat er nu een besluit is genomen over de definitieve regeling: een
instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterkingsopgave.
Het nieuwe instrument voor verduurzaming zal door de koppeling met
versterking ter beschikking komen voor de groep bewoners die de meeste
overlast ondervinden, namelijk de groep wier huis versterkt moet worden.
Daarnaast is het een van de dragers om de breedgedragen ambitie in de
regio om te komen tot forste verbetering van energieprestatie richting nul
op meter mogelijk te maken. Door het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming.
De interimregeling waardevermeerdering was gericht op het compenseren van overlast door bewoners met substantiële schade (erkende
aardbevingsschade van minimaal € 1.000,–) of met een versterkingsopgave binnen de eerst negen, later elf aangewezen gemeenten, en op
het verduurzamen van de regio door de subsidie gericht in te zetten op
het verbeteren van de energieprestatie van de woningen. Daarnaast was
deze regeling beschikbaar voor kopers van een (nieuw of bestaand) huis
in het gebied.
Het budget voor deze regeling – onderdeel van de middelen waarover
afspraken zijn gemaakt in het bestuurlijk akkoord voor de periode
2014–2018 – zou bij ongewijzigde voortzetting begin 2016 uitgeput zijn.
Door de openstelling van de regeling met terugwerkende kracht tot het
einde van 2015 voor schadegevallen buiten de elf gemeenten, op voorstel
van de NCG, verwacht ik dat het beschikbare budget voor deze regeling
volledig benut zal worden binnen de periode waarin deze is opengesteld.
Het is moeilijk te voorspellen wat het budgetbeslag zal zijn van het
voortzetten van de interimregeling voor een groter gebied.
Door in de nieuwe regeling het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming. Voor de uitvoering van deze nieuwe regeling zal extra
geld ter beschikking moeten komen. In reactie op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie over het budget van de Economic Board, benadruk ik
dat de middelen die ter beschikking staan aan de Economic Board hier
niet voor worden benut. Deze middelen zijn bedoeld voor de economische
structuurversterking, zoals is bepaald in het bestuurlijk akkoord van
januari 2014, en maken als zodanig een wezenlijk onderdeel uit van het
compensatiepakket voor de regio. Dat is ook zo omschreven in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

32

opdracht die aan de NCG is meegegeven. Een deel van het geld (€ 32,5
miljoen) komt van de provincie Groningen en de rest (€ 65 miljoen) van
NAM.
In reactie op vragen van de SP-fractie over de samenhang met de
waardedalingsregeling, verwijs ik naar mijn brief van 18 mei 2015 (33 529
nr. 172) waarin ik heb aangegeven dat de (interim) waardevermeerderingsregeling en de waardedalingsregeling op zichzelf aanvullende
maatregelen zijn. De waardevermeerderingsregeling wordt nu opgevolgd
door een instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterking
en de waardedalingsregeling is opgeschort hangende het hoger beroep
van NAM tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van
2 september 2015 over de compensatie van waardedaling (zaaknummer /
rolnummer: C/19/103209 / HA ZA 14–029).
In reactie op vragen gesteld door de leden van de D66-fractie en van de
fractie van de ChristenUnie over de inbreng van de regio, kan ik aangeven
dat de regio graag had gezien dat compensatie voor overlast door schade
net als in de interimregeling ook deel uit zou maken van de definitieve
regeling.
De leden van de CDA-fractie vragen om een verdere onderbouwing van
het winningsniveau van 27 miljard m3, met name ten aanzien van hoe
koud een gemiddelde winter in de afgelopen dertig jaar was en hoeveel
Groningengas er nodig zou zijn in een dergelijk gemiddeld jaar. Deze
leden vragen ook om inzichtelijk te maken in hoeverre een verlaging van
het productieniveau van Groningengas onder 27 miljard m3 gepaard zou
gaan met grotere productiefluctuaties en welke productiefluctuaties er
tussen januari 2016 en december 2015 zijn geweest. Daarnaast willen zij
weten hoeveel opslagcapaciteit er is voor Groningengas.
Het winningsniveau 27 miljard m3 is opgenomen in de voorlopige
voorziening van de Raad van State. De Raad van State heeft dit getal
ontleend aan het gemiddelde jaar uit het rapport van GTS uit 2013, maar
ook op basis van de actualisatie van dit rapport van GTS is 27 miljard m3
een logisch getal, want het gaat opnieuw uit van een gemiddelde. Het
bepalen of het warm of koud is wordt gedaan aan de hand van graaddagen en niet aan de hand van de gemiddelde temperatuur. Onder een
graaddag wordt verstaan: voor elke dag dat de gemiddelde effectieve
temperatuur lager is dan 14°C is het aantal graaddagen van die dag het
verschil tussen de daadwerkelijke gemiddelde effectieve temperatuur en
14°C (voor een dag met een gemiddelde effectieve temperatuur van -10C
is het aantal graaddagen voor die dag dus 15). Deze graaddagen worden
over alle dagen van het jaar opgeteld. Graaddagen worden in plaats van
de daadwerkelijk gemeten temperatuur gehanteerd omdat het energieverbruik hieraan gerelateerd is. Indien wordt uitgegaan van het gemiddeld
aantal graaddagen over de afgelopen 52 jaar – de basis van het onderzoek
van GTS – dan is een productie van 27 miljard m3 Groningengas nodig.
Als uitgegaan wordt van de afgelopen 30 jaar dan zou 26 miljard m3
volstaan.
Het is onduidelijk in welke mate productiefluctuaties zullen optreden. Dit
is afhankelijk van de (toekomstige) temperatuur en daarom lastig op
voorhand te zeggen. Tussen januari 2015 en december 2015 zijn de
volgende maandvolumes in miljarden m3 uit het Groningenveld
gewonnen. De gegevens voor januari 2016 zijn nog niet beschikbaar.
2015
januari
februari
maart
april
mei

4,6
2,7
2,1
2,2
2,6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

33

2015
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december
Totaal

2,3
2,3
1,7
1,7
1,5
2,2
2,2
28,1

De totale opslagcapaciteit van gas van Groningenkwaliteit die beschikbaar
is voor Nederland bedraagt ca. 8,5 miljard m3, waarvan Norg met 7
miljard m3 verreweg de grootste is.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik bereid ben inzichtelijk te maken
in welke maanden in 2015 de conversie-installaties zijn ingezet. Zij willen
weten of bij het huidige systeem de conversiecapaciteit te allen tijde voor
een deel (bijvoorbeeld 50 of 60%) wordt gebruikt en of in de zomer de
opslagen gevuld worden met Groningengas en vragen dit inzichtelijk te
maken voor het jaar 2015. Daarbij vragen zij of in het jaar 2015 de
conversiecapaciteit in de wintermaanden voor meer dan de helft van de
capaciteit werd benut en zo nee, hoe ik het systeem hierop ga aanpassen.
Deze leden vragen ook hoe ik ervoor ga zorgen dat de opslagcapaciteit ten
behoeve van een vlakke winter in de zomer wordt gevuld en de conversiecapaciteit ten alle tijden voor een deel wordt benut in 2016 en of ik bereid
ben om Gasunie opdracht te geven aan GasTerra te verzoeken om op een
bepaalde wijze af te nemen zodat een bepaald gedeelte van de conversie
altijd wordt gebruikt. De leden vragen ook of ik bereid ben om NAM te
verzoeken in ieder geval de opslag van Norg, en wanneer mogelijk andere
opslagen, in de zomer te vullen.
De stikstofinstallaties zijn de afgelopen jaren ingezet door GTS om het
hoog- en laagcalorisch systeem te balanceren, om in periodes van grote
vraag in de benodigde capaciteit te kunnen voorzien en (in 2015) om te
voorzien in de leveringszekerheid. In 2015 was de inzet van de stikstofinstallaties 34,1%. Deze inzet is gestegen ten opzichte van de jaren daarvoor,
omdat de winning uit Groningen zodanig is teruggeschroefd dat deze
onvoldoende is om de leveringszekerheid te borgen.
De procentuele inzet in 2015 per maand is weergegeven in onderstaande
tabel:
Maand

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

Proc.
inzet

0

11,6

48,5

78,3

42,1

14,8

23,8

28,4

58,9

83,2

17,3

1,7

Door de voorlopige voorziening van de Raad van State (27 miljard m3) in
stand te houden, zullen de stikstofinstallaties komend jaar aanzienlijk
ingezet moeten worden: de productie uit het Groningenveld alleen is niet
voldoende om leveringszekerheid te bieden. Hierdoor wordt (indirect)
gestuurd op een inzet van de stikstofinstallaties. De uiteindelijke hoogte
van deze inzet is afhankelijk van de temperatuur gedurende het jaar.
Wanneer het een warm jaar wordt zal de inzet van de stikstofinstallaties
(gedeeltelijk) teruglopen, wanneer het een echt koud jaar zal worden is, bij
volledige inzet van de stikstofinstallaties, een productie van 27 miljard m3
uit Groningen niet voldoende, ook niet bij volledige inzet van de stikstofinstallaties. In dat geval is extra winning tot een maximum van 33 miljard
m3 toegestaan.
Tot nog toe is er niet actief op ingezet om de capaciteit van de stikstofinstallaties in te zetten om vlakker te winnen, maar door de inzet van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

34

stikstofinstallties bij een grote vraag wordt de winning feitelijk wel
enigszins afgevlakt. Ik heb NAM verzocht om in het kader van het nieuwe
winningsplan te onderzoeken of met gebruikmaking van de gasopslag
Norg en de stikstofinstallaties in zachte winters (winters met een
temperatuur waarbij voor de leveringszekerheid een niveau lager dan 27
miljard m3 volstaat en de stikstofinstallaties dus niet volledig worden
ingezet) een verdere verlaging van de gaswinning mogelijk is zonder dat
dit gepaard gaat met sterke fluctuaties. SodM zal op basis van dat
onderzoek een advies uitbrengen.
De gasopslag Norg wordt op dit moment al gevuld in de zomer en ingezet
in de winter om bij te voorzien in de hogere vraag. Niet alleen Norg, maar
elke gasopslag heeft een soortgelijke inzet, omdat de gasprijs (over het
algemeen) lager is in de zomer dan in de winter.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af in hoeverre er ingezet kan
worden op een systeem waarbij er een gereguleerde inzet van conversie
en opslag het uitgangspunt is, zodat geleidelijk en minder gewonnen kan
worden. Zij willen weten of er bij een dergelijk systeem niet evengoed
15% à 30% conversiecapaciteit achter de hand kunnen worden gehouden
voor een onverwacht koude winter. De leden van de CDA-fractie vragen
naar aanleiding van het antwoord op feitelijke vraag nummer 80 of dit
onderzoek naar een lagere winning bij zachte winters door NAM niet
mede zou moeten worden vormgegeven en uitgevoerd door Gasunie,
omdat Gasunie verantwoordelijk is voor de inzet en mogelijk grotere inzet
van de conversie installaties, en zo nee, waarom niet. De leden vragen of
ik kan bevestigen dat dit onderzoek (antwoord op vraag nummer 80) gelijk
wordt opgeleverd met het nieuwe winningsplan van NAM.
In de eerste plaats is in het onderzoek «Andere benadering gaswinning»
aangegeven dat 15% van de beschikbare conversiecapaciteit altijd moet
worden gereserveerd om de gasmarkt kwaliteitsloos te kunnen laten
functioneren. Deze reservering van capaciteit kan niet worden aangesproken om fluctuaties op te vangen. Het is in theorie mogelijk om naast
die 15% meer te reserveren, bijvoorbeeld om fluctuaties op te vangen. Het
reserveren van capaciteit om fluctuaties af te vlakken, zal leiden tot een
navenante toename van de Groningenproductie. Elke 5% afname in de
inzet van de conversiecapaciteit zorgt voor een toename van ongeveer 1
miljard m3 Groningenproductie om de leveringszekerheid te waarborgen.
Als de stikstofinstallaties altijd op 70% zouden worden ingezet, zou 6
miljard m3 meer gas uit Groningen nodig zijn, maar worden fluctuaties
weer enigszins beperkt. Op deze wijze zou ook invulling kunnen worden
gegeven aan het advies van SodM om fluctuaties te beperken.
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van 18 december 2015 (Kamerstuk
33 529, nr. 212) wordt door NAM in het kader van het nieuwe
winningsplan onderzocht of bij zachte winters (een temperatuur waarbij
voor de leveringszekerheid een niveau lager dan 27 miljard m3 volstaat is
en de stikstofinstallaties dus niet volledig worden ingezet) een verdere
verlaging van de gaswinning mogelijk is door gebruikmaking van Norg en
de stikstofinstallaties zonder dat dit gepaard gaat met sterke fluctuaties.
SodM zal hierover advies uitbrengen en GTS zal hier, als eigenaar van de
stikstofinstallaties, bij worden betrokken.
De leden van de CDA-fractie vragen of NAM voor het nieuwe
winningsplan uitdrukkelijk de opdracht krijgt, zoals ook aanbevolen door
SodM, om de jaarlijkse productieverdeling per cluster te bepalen op basis
van het seismisch risico. Deze leden vragen of het niet verstandig is om
reeds nu, nog voor het nieuwe winningsplan, een productiebeperking in
te stellen voor de gaswinningscluster in de nabijheid van Appingedam.
Ik heb naar aanleiding van deze aanbeveling NAM gevraagd in haar
onderzoeken de vraag mee te nemen wat de optimale productieverdeling
over het gehele veld (inclusief het Loppersumgebied) is, om het risico nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

35

en in de toekomst verder te verkleinen. Dit is een complexe en rekenintensieve vraag, waarvan NAM heeft aangegeven die zeker mee te zullen
nemen in de toekomstige rapportages. SodM zal erop toezien dat dit
onderzoek en berekeningen in het kader daarvan voortvarend worden
voortgezet. Gezien de complexiteit van de berekeningen verwachten NAM
en SodM dat dit niet voor de indiening van het winningsplan gereed zal
zijn, maar zal meegenomen worden in de uitvoering van het meet- en
regelprotocol inclusief de daarbij horende periodieke rapportages.
De primaire sturingsparameter is voor mij de veiligheid. De kleine
toename in de seismiciteit bij Appingendam leidt niet tot risico’s die
buiten de gestelde normen vallen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het niet mogelijk is om het
groepsrisico en het maatschappelijk risico (zoals nader gedefinieerd door
de Commissie Meijdam) te berekenen en zo nee, waarom niet. Zij vragen
of ik bereid ben om NAM te verzoeken om bij de berekeningen van het
groepsrisico en het maatschappelijk risico het RIVM en/of andere partijen
te betrekken en wanneer deze berekeningen afgerond zijn. De leden van
de CDA-fractie willen weten of het RIVM betrokken is bij het bepalen van
de definitie en berekening van maatschappelijk risico en zo nee, waarom
niet. Deze leden vragen of ik het RIVM om een reactie wil vragen op de
nieuwe definitie en berekening van het maatschappelijk risico.
Het groepsrisico zoals bedoeld in de omgevingswet zou wel berekend
kunnen worden. Echter, dit groepsrisico is bedoeld voor externe veiligheidsinrichtingen waar sprake is van gelokaliseerde risicobronnen zodat
het aantal slachtoffers slecht vergelijkbaar is met risico’s ten gevolge van
aardbevingen in een groot gebied als het Groningen gasveld. De
oriënterende waarde die bij dit groepsrisico hoort is dan ook niet
adequaat. Daarbij geeft deze definitie bij toepassing op een groot gebied
met een variërende kans op grotere groepen slachtoffers, door zijn lokale
toepassing, geen inzicht in de locaties boven het Groningen gasveld waar
de kans op grotere groepen slachtoffers het grootst is. Deze problemen
worden met het gebruik van het maatschappelijk risico opgelost.
SodM heeft NAM verzocht om zo snel mogelijk met een eerste berekening
van het maatschappelijk veiligheidsrisico te komen. Dit zijn echter
tijdrovende berekeningen. De finale berekening dient in het nieuwe
winningsplan te worden opgenomen, dat door de NAM op 1 april 2016
wordt ingediend. SodM zal de berekening van het maatschappelijk
veiligheidsrisico integraal meenemen bij de beoordeling van het
winningsplan.
Het RIVM heeft experts in het maken van risicoberekeningen en was in die
hoedanigheid betrokken bij de risicoanalyse van SodM voor Loppersum.
Mijnbouwwettelijk dienen de risicoanalyses echter door de operator te
worden gemaakt. Voor het definiëren van het maatschappelijk veiligheidsrisico zijn na overleg tussen SodM en de Commissie Meijdam experts van
TNO, Deltares, ARUP, NAM, SodM, TU Delft, Universiteit Nijmegen en
RIVM uitgenodigd. Deskundigen van RIVM hadden geen gelegenheid om
de sessies bij te wonen. Ik zal het RIVM vragen om op zeer korte termijn
een reactie te geven op de berekeningsmethodiek van het maatschappelijk veiligheidsrisico, zodat eventuele nieuwe inzichten nog verwerkt
kunnen worden in de berekeningen die de NAM gaat doen voor het
nieuwe winningsplan. NAM dient op 1 april 2016 een nieuw winningsplan
in waarin het maatschappelijk risico uitgewerkt zal worden.
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer de risicoanalyses voor de
kleine velden, die momenteel worden uitgevoerd, met zijn appreciatie
naar de Kamer worden verzonden. Deze leden vragen of ik bereid ben een
centraal loket voor mogelijke schade ten gevolge van mijnbouw te
creëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

36

Mijn streven is de risicoanalyses voor de kleine velden voor 1 april a.s.
aan uw Kamer toe te sturen. Ik kan me vinden in de gedachte van een
centraal loket voor mogelijke schade ten gevolge van mijnbouw en een
centraal punt voor vragen over de oorzaak er van. Ik streef er naar uw
Kamer hierover voor 1 juli 2016 nader te informeren.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik met het CDA vind dat het CVW
onafhankelijk zou moeten zijn van NAM en zo nee waarom niet.
In het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat de exploitant van een
mijnbouwwerk schade door uitstroming van delfstoffen en door bodembeweging, die het gevolg is van de mijnbouwactiviteiten, moet
vergoeden. NAM heeft het CVW de opdracht gegeven om alle schademeldingen als gevolg van de aardbevingen door de gaswinning afkomstig uit
de provincie Groningen af te handelen. Schade buiten Groningen valt
buiten het werkgebied van het CVW. In dat geval kan een melding worden
gedaan bij NAM. Het is aan NAM om te beslissen of dit in de toekomst bij
CVW wordt belegd.
In aanvulling hierop vragen de leden van de CDA-fractie naar de rol van
de waterschappen hierin.
Bodemdaling als gevolg van gaswinning kan leiden tot aanpassingen in
de grondwaterstand waardoor bijvoorbeeld lokale vernatting kan
optreden. Indien vernatting van de bodem optreedt kan het waterpeil
worden aangepast. Het aanpassen van het waterpeil is een verantwoordelijkheid van het waterschap.
De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is dat de afbouw in
België en Frankrijk al voor het jaar 2024 in gaat en of daarover met deze
landen wordt gesproken. Verder vragen de leden van de CDA fractie zich
af of over de versnelling van de bouw van de nieuwe conversie-installatie
in Zuidbroek is gesproken met Gasunie, en zo ja welke mogelijkheden
Gasunie ziet om de bouw te versnellen.
Er vindt overleg plaats met België en Frankrijk over de mogelijkheden tot
versnelling van de ombouw. Of dit mogelijk zal zijn is onder meer
afhankelijk van de tijdige beschikbaarheid van voldoende personeel dat
over de juiste kwalificaties beschikt. Ombouw is een complexe en
arbeidsintensieve operaties waarbij alle aangeslotenen op een distributienet binnen één of enkele dagen moeten worden omgebouwd. Dit
beperkt de mogelijkheden tot versnelling
Voor wat betreft de situatie in Nederland en het aansluiten van nieuwe
huizen op aardgas verwijs ik naar hetgeen in het Energierapport is
opgemerkt over ruimteverwarming. Dit onderwerp zal ook zeker aan de
orde komen in de Energiedialoog.
Over de aanleg van de stikstofinstallatie en hetgeen daarvoor benodigd is,
vindt veelvuldig overleg plaats met Gasunie Transport Services (GTS)
opdat elke kans op vertraging wordt voorkomen. De snelheid waarmee de
stikstofinstallatie kan worden gerealiseerd is echter afhankelijk van onder
meer vergunningen, engineering, besteltijd van «long delivery» items en
fysieke bouwtijd. Dat is een complex proces waarbij de verschillende
onderdelen al zijn geoptimaliseerd op parallelle processing om een zo kort
mogelijke doorlooptijd te bewerkstelligen. Versnelling van een dergelijk
project is niet mogelijk.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik het eens ben met de stelling dat
een ruime en aan lokale gemeenschappen uit te leggen contourenkaart,
mede op basis van daadwerkelijke schadekaarten en of verbeterd NAM
model, de basis dient te zijn voor de versterkingsopgave en voor
regelingen voor (duurzame) investeringen in huizen en zo ja, hoe ik
hiervoor ga zorgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

37

De PGA-contourenkaarten zijn bedoeld om in combinatie met de NPR
gebruikt te worden om een inschatting te kunnen geven welke versterkingsopgave er nodig is. Het uitgangspunt bij schade is dat het CVW alle
schadegevallen die worden gemeld, beoordeelt. Dit geldt ook voor
schademeldingen buiten de PGA-contourenkaart. De meest recente
onderzoeken zijn dus niet van invloed op de wijze waarop NAM schadegevallen buiten de huidige contouren benadert.
NAM heeft de NCG gevraagd een onderzoek naar schadegevallen buiten
de schadecontour te valideren, om zeker te zijn van een onafhankelijk
waardeoordeel. Tenzij uit de validatie onomstotelijk blijkt dat de schade
niet door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, zal er altijd een expert
moeten beoordelen hoe schade is ontstaan en of vergoeding van de
herstelkosten door NAM aan de orde is. De validatie zal gebeuren in het
eerste kwartaal van 2016. NAM heeft aangegeven zich te conformeren aan
de uitkomst van deze validatie.
Vanaf 1 januari monitort de NCG de afspraken die zijn gemaakt met NAM
en CVW over de schadeprotocollen. De nieuwe schadeprotocollen worden
op aangeven van de NCG vastgesteld door NAM en worden blijvend
gemonitord door de NCG. Hierdoor ontstaat meer controle op de
schadeprotocollen. Het exacte aantal van de uit huisgeplaatste
gedupeerden is bij mij niet bekend, maar het gaat om een gering aantal.
In antwoord op vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over
wetenschappelijke evaluatie, kan ik aangeven dat de NCG de validatiemethodiek met diverse stakeholders in de regio afstemt en zorg zal dragen
voor een adequate wetenschappelijke borging van de evaluatie.
De leden van de CDA-fractie vragen of in het licht van het voorstel tot
wijziging van de Mijnbouwwet (Kamerstuk 34 348), die recent aanhangig
is gemaakt in de Tweede Kamer, is overwogen om de positie van SodM
onafhankelijker te maken door van SodM een zelfstandig bestuursorgaan
te maken en zo ja, waarom hier niet voor gekozen is.
Door de wettelijke verankering van de onafhankelijke uitoefening van
taken en bevoegdheden is het niet nodig om SodM organisatorisch
anders te positioneren. Bij de beoordeling hiervan heb ik mij laten leiden
door de rijksbrede kaders en het geldende kabinetsbeleid. Voor nadere
informatie hierover verwijs ik naar mijn brief van 27 november 2015
(Kamerstuk 23 849, nr. 42), waarmee ik uitvoering heb gegeven aan de
motie Vos/Van Tongeren (Kamerstuk 33 529, nr. 155), waarin is verzocht
om het uitwerken van diverse opties om SodM onafhankelijker te
positioneren, waarbij de voor- en nadelen inzichtelijk worden gemaakt.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe ik ervoor ga zorgen dat over 5
jaar alle gebouwen in Groningen voldoen aan de norm van 10–5. Zij
vragen, gezien de geplande versterkingen in 2015 nog voor geen kwart
gehaald zijn, de NAM volgens experts het aantal te versterken gebouwen
veel te optimistisch heeft berekend, en de seismiciteit in het komende
decennia naar verwachting niet zal afnemen, welke realistische planning
voor de komende jaren de NCG heeft om het aantal te versterken
gebouwen in kaart te brengen en te versterken. Deze leden willen ook
weten hoe het tijdschema eruit ziet waarmee de geschatte ongeveer
10.000 gebouwen (antwoord op feitelijke vraag nummer 101) worden
gevonden en versterkt. De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast of
versterkingen zo worden uitgevoerd dat nieuwe schade veroorzaakt door
gaswinning zoveel mogelijk wordt voorkomen. Ook vragen zij welke
prioritering wordt gehanteerd wat betreft het schadeherstel aan en de
versterking van monumenten.
Uit de gebiedsgerichte aanpak van de NCG en de inspecties zal de
daadwerkelijke versterkingsopgave blijken. Het daadwerkelijke aantal te
versterken gebouwen dit jaar is afhankelijk van de uitkomsten van de
gebiedsgerichte aanpak. Verder staat voor 2016 het restant van de 1.650

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

38

corporatiewoningen in de planning om versterkt en verduurzaamd te
worden. Sterkere huizen zullen naar alle waarschijnlijkheid ook minder
gevoelig zijn voor schade. Echter de versterking is primair gericht op
veiligheid. Om die reden is schade, ook bij versterkte huizen, niet
uitgesloten. Op basis van de ervaringen in 2016 met de gebiedsgerichte
aanpak wordt inzicht verworven of de statistische risicoanalyses waarop
de inschattingen van de versterkingsopgaven aansluiten bij de praktijk.
Een eerste beeld over de betrouwbaarheid van de inschattingen kunnen in
2017 worden gegeven. De voortgang van de versterking hangt vervolgens
af van de maatschappelijke acceptatie (iedere versterking vereist een
goedkeuring van de eigenaar) en overige doelstellingen die aan de
versterkingsopgave worden gekoppeld, zoals het verduurzamen van
huizen (nul-op-de-meter). Beide bepalen uiteindelijk of de termijn van vijf
jaar wordt gehaald.
De leden van de CDA-fractie stellen dat er veel discussie is over het
optreden van bodemdaling als gevolg van gaswinning en in welke mate
hierdoor schades ontstaan. Volgens de NAM spelen hierbij factoren mee
waarop zij geen invloed hebben. Eigenaren van woningen die verzakkingsschade hebben wordt om die reden vaak schadevergoeding
geweigerd. De leden van de CDA-fractie vragen hoe ik in deze discussie
sta en naar welke oplossing ik streef voor eigenaren van woningen die
last hebben van verzakkingsschade en welke rol de waterschappen hierin
hebben.
In het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat de exploitant van een
mijnbouwwerk schade door uitstroming van delfstoffen en door bodembeweging, die het gevolg is van de mijnbouwactiviteiten, moet
vergoeden. Dit geldt dus zowel voor aardbevingsschade als voor schade
als gevolg van bodemdaling. NAM zal de schade die is ontstaan door
bodembeweging als gevolg van de gaswinning dan ook vergoeden. NAM
en de Commissie Bodemdaling concluderen op basis van onderzoek dat
ten gevolge van de gaswinning de bodem in de provincie Groningen
gelijkmatig daalt.
In het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen
is beschreven dat bewoners een casemanager toegewezen krijgen van de
NCG indien er sprake lijkt van schade als gevolg van bodemdaling.
Hierdoor ontstaat er voor deze groep bewoners één aanspreekpunt met
een vast contactpersoon. Dit moet ertoe leiden dat bewoners beter en
sneller geholpen worden.
Ten aanzien van de rol van de waterschappen geldt dat bodemdaling als
gevolg van gaswinning kan leiden tot aanpassingen in de grondwaterstand, waardoor bijvoorbeeld lokale vernatting kan optreden. Indien
vernatting van de bodem optreedt kan het waterpeil worden aangepast.
Het aanpassen van het waterpeil is een verantwoordelijkheid van het
waterschap.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Economic Board Groningen
(EBG) tot nu toe heeft gefunctioneerd. In aanvulling hierop hebben de
leden van de CDA-fractie gevraagd of het budget voor versterking van de
Groningse Economie kan aansluiten op versterking en schadeherstel dat
wordt vergoed door NAM.
Onderdeel van de € 1,2 miljard die gekoppeld is aan het bestuursakkoord
van januari 2014 is een budget voor economisch perspectief (€ 97,5
miljoen). Dit is belegd bij de Economic Board Groningen (EBG). De EBG
heeft, na vaststelling van haar programma eind 2014, in 2015 een
governance-structuur uitgewerkt en een uitvoeringsorganisatie opgezet.
Na goedkeuring van het plan door de akkoordpartners in februari 2015 en
start van de uitvoeringsorganisatie in mei 2015 kan de EBG sinds
september 2015 beschikken over (een deel van de) financiële middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

39

Sinds het derde kwartaal van 2015 is de EBG gestart met het initiëren en
lanceren van concrete projecten en instrumenten.
Projecten waar de EBG op dit moment aan werkt en in investeert zijn:
• BuildInG: een bouwinnovatiecentrum, in samenwerking met Hanzehogeschool Groningen, Bouwend Nederland en TNO (circa € 500.000);
• Field Lab 5G: een testomgeving in Noord-Groningen voor de nieuwste
technieken op het gebied van communicatie, in samenwerking met
TNO, Agentschap Telecom, SURFnet en enkele telecombedrijven
(€ 100.000);
• Aanleg breedbandinternet in «witte gebieden» in het aardbevingsgebied (woningen/bedrijven in gebieden in de aardbevingsgemeenten
die op dit moment nog niet aangesloten zijn op breedbandinternet)
(circa € 5 miljoen);
• Ondernemersbegeleiding bij opstellen businesscases (€ 100.000);
• Verkenning vraag en aanbod arbeidsmarkt (€ 80.000).
Vanaf maart/april 2016 komt via de EBG een aantal financieringsinstrumenten voor MKB’ers en ZZP’ers beschikbaar: kredietverstrekking via
«Ondernemersimpuls Noord-Groningen» (bedragen tot € 100.000) en via
Kredietunies Eemsregio en Groningen (kredietverstrekking tot € 250.000).
Ook voor hogere risicodragende leningen worden mogelijkheden
gecreëerd, onder andere in samenwerking met de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM) en de Provincie Groningen. Voor deze instrumenten is in totaal € 18 miljoen gereserveerd.
Naast de inzet van circa € 24 miljoen voor bovenstaande projecten en
instrumenten zijn er middelen bestemd voor een breed Ondernemersfonds (€ 40 miljoen, daarbinnen een startersfonds, MKB-fonds en
Investeringsfonds), een Acquisitiefonds (€ 15 miljoen), Energieneutraliteitsfonds (€ 10 miljoen) en enkele kleinere bedragen voor Ondernemersadvies, Gebiedsmarketing en Aansluiting Onderwijs Arbeidsmarkt.
Uitwerking van deze programmaonderdelen vindt op dit moment plaats.
De leden van de CDA-fractie vragen waaraan de € 730 miljoen euro die tot
nu toe is besteed, exact is uitgegeven. Daarnaast vragen zij hoe de
overgebleven € 490 miljoen is begroot. Zij vragen ook of er gesprekken
zijn met NAM over de financiering van de versterkingsopgave en zo ja,
hoe deze gesprekken lopen. Ook vragen zij of ik bereid ben om inzicht te
geven in de begroting voor de versterkingsopgave en waar de middelen
hiervoor vandaan komen.
Het bedrag van € 730 mln zoals genoemd in de beantwoording van de
feitelijke vragen van 12 januari jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 214) bestaat uit
de volgende posten:
• Kosten voor de versterkingsopgave: € 175 mln;
• Kosten schadeherstel: € 429 mln;
• Kosten voor diverse instrumenten zoals waardevermeerdering,
waardevermindering, leefbaarheid en economisch perspectief: € 125
mln.
Ik zal de NCG vragen om een nauwkeurig overzicht bij te houden per
beleidsdoel of specifieke regeling en uw Kamer informeren over de
bestede budgetten.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre het CVW is gebonden in
zijn werkzaamheden aan het protocol dat is overeengekomen met NAM
en of ik de Kamer zou kunnen informeren over de precieze inhoud van dit
protocol met een appreciatie.
NAM is opdrachtgever van het CVW. Het CVW handelt conform het
protocol aardbevingsschade het schadeherstel voor NAM af. In een
eerdere fase is dit schadeprotocol door de Dialoogtafel geëvalueerd en
zijn diverse aanpassingen doorgevoerd. Afgesproken is dat het schadeprotocol periodiek geëvalueerd en aangepast zal worden onder regie van
de NCG na consultatie met diverse maatschappelijke en bestuurlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

40

stakholders. Hiermee is de onafhankelijkheid met betrekking tot het
schadeprotocol geborgd.
Om te waarborgen dat het CVW haar taken voldoende onafhankelijk kan
uitvoeren, heb ik per 5 januari 2015 de Commissie van Toezicht Centrum
Veilig Wonen ingesteld. De Commissie van Toezicht heeft in haar eerste
halfjaarrapportage 2015 (bijlage bij Kamerstuk 33 529, nr. 204) geconstateerd dat het CVW haar eigen expertise, mankracht en werkwijze heeft
opgebouwd, die los staat van de NAM. De Commissie beoordeelde de
relatie tussen de directies van CVW en NAM als kritisch maar goed.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik inzichtelijk kan maken hoe het
versterkingsproces van een particuliere woning verloopt en of gaat
verlopen.
De versterking van woningen zal plaatsvinden via een gebiedsgerichte
aanpak. Dat betekent dat per (clustering van kleine) kern(en) voor een
integrale aanpak wordt gekozen. Er wordt een collectieve start gemaakt
om bewoners te informeren. Vervolgens zal iedere woning afzonderlijk
geïnspecteerd moeten worden om te kunnen beoordelen of de betreffende woning daadwerkelijk versterkt moet worden. Indien dat het geval
is, zal ook worden besproken over de mogelijkheden om voor te sorteren
op de toekomst en wensen die kunnen worden meegenomen met de
versterking. De NCG verwacht dat er 8 gesprekken (4 collectief en 4
individueel) per woning nodig zijn alvorens de overeenkomst met de
bewoner is gesloten.
De leden van de CDA-fractie hebben vragen gesteld over de toekomstgerichte aanpak en veiligheid van scholen in de provincie Groningen.
Om de veiligheid te kunnen borgen zijn de circa 100 schoolgebouwen in
het gebied geïnspecteerd in opdracht van NAM. De bouwelementen die
een direct gevaar kunnen opleveren in geval een aardbeving plaatsvindt,
zijn direct hersteld of weggenomen om het veiligheidsrisico weg te
nemen. Op basis van de inspecties zijn per schoolgebouw maatregelplannen opgesteld om het gebouw bouwkundig te versterken zodat het
schoolgebouw aardbevingsbestendig is. Afgesproken is dat in principe
alle schoolgebouwen in de stad Groningen een vervolgonderzoek krijgen,
zodat beter beoordeeld kan worden, of en zo ja, welke maatregelen voor
de langere termijn aan de orde zijn. Ik herken het beeld met betrekking tot
de renovaties van een aantal schoolgebouwen. Dit is onder de aandacht
gebracht van de NCG en hij voert daarover gesprekken met de Hanzehogeschool Groningen, de Rijksuniversiteit Groningen, de schoolbesturen
als ook met NAM. Bij het ontwerpen van de maatregelplannen is de
Ontwerp Nederlandse Praktijk Richtlijnen NPR 9998:2015 gehanteerd in
combinatie met het advies van de stuurgroep NPR over aardbevingsbestendig bouwen. Op basis daarvan is beoordeeld welke versterkingsmaatregelen nodig zijn.
Diverse scholen in het aardbevingsgebied zullen, als gevolg van leerlingendaling, genoodzaakt zijn om de komende jaren te fuseren of te gaan
samenwerken. Dit heeft ook gevolgen voor de huisvesting. Dit kan niet
losgezien worden van de versterkingsopgave. Het koppelen van de
versterkingsoperatie aan de toekomstplannen van de scholen betekent dat
gemeenten mogelijk ontijdige investeringen moeten doen waarmee geen
rekening is gehouden in de gemeentelijke begroting. Om vertraging te
voorkomen heeft het kabinet daarom de NCG gevraagd inzichtelijk te
maken wat de omvang is van deze eventueel benodigde middelen om op
basis daarvan, waar nodig, dekking te zoeken. Uitgangspunt daarbij is de
aansprakelijkheid van NAM en dat de bestaande (financiële) verantwoordelijkheden onveranderd blijven.
Beoogd is om in het eerste kwartaal 2016 te starten met het treffen van de
benodigde maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

41

De leden van de CDA-fractie vragen of ik het beeld herken dat er bij de
Rijksdienst voor monumenten een tekort aan kennis bestaat over de
situatie in Groningen en de mogelijke oplossingsrichtingen bij
monumenten en zo ja wat ik daaraan ga doen. Deze leden vragen ook of ik
met het CDA van mening ben dat de NCG de herbouwwaarde van
monumenten als uitgangswaarde zou dienen te nemen in plaats van de
economische waarde.
De problematiek van aardbevingsschade bij gebouwen is relatief nieuw
voor Nederland, dat geldt ook voor monumenten. Samen met de
erfgoedpartners, uitvoerende organisaties en de andere overheden
verkent de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed oplossingen voor de
geëigende maatregelen voor monumentale gebouwen. De NCG heeft hier
een belangrijke rol in. Het afwegingskader voor behoud en herstel van het
erfgoed (beleidsuitgangspunten en uitvoeringsmethodieken) is aan het
einde van het tweede kwartaal van 2016 gereed. Voor monumenten is de
economische waarde geen doorslaggevend criterium bij het bepalen van
de uitgangswaarde. In het afwegingskader voor monumenten, dat op dit
moment samen met de bovengenoemde partijen wordt opgesteld, zal dit
aspect worden uitgewerkt.
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer er voor bedrijven een
normenkader zal zijn hoe zij kunnen voldoen aan de veiligheidsnorm 10–6
en of het klopt dat zonder deze normen de provincies op dit moment niet
kunnen handhaven. Deze leden vragen wat er nog nodig is om te komen
met adequate toetsingskaders. De leden van de CDA-fractie vragen
daarnaast of er afspraken gemaakt worden met NAM over de bekostiging
van versterkingsmaatregelen bij bedrijven.
Ten aanzien van de vraag wanneer er voor bedrijven een normenkader zal
zijn voor het voldoen aan de veiligheidsnorm 10–6 verwijs ik naar het
antwoord op een gelijkluidende vraag van de leden van de SP-fractie. De
bestaande veiligheidsnorm van 10–6 rond de chemische bedrijven wordt
gehandhaafd door het bevoegd gezag (provincies). Zolang er geen aparte
norm is voor het aardbevingsrisico kan daar nog niet op worden
gehandhaafd.
Ten aanzien van de bekostiging van versterkingsmaatregelen bij bedrijven
wijs ik erop dat op dit moment onderzoeken naar eventuele maatregelen
plaatsvinden. Als daaruit blijkt dat het nodig is om versterkingsmaatregelen te nemen, dan zijn er inderdaad afspraken met NAM nodig over de
vraag hoe daarmee om te gaan, tegen de achtergrond van de aansprakelijkheid. De aansprakelijkheid strekt zich immers niet alleen uit tot schade,
maar ook het voorkomen daarvan. De NCG zal bevorderen dat zulke
afspraken tot stand komen, en vervolgens is het aan de bedrijven om
binnen die kaders tot overeenstemming te komen met NAM.
De leden van de CDA-fractie vragen wat volgens mij een complex geval is
en of ik dit zou kunnen definiëren. Daarnaast wil de fractie weten hoeveel
complexe schades er bekend zijn bij de NCG en welke afspraken er met
NAM zijn over de afhandeling van complexe schades door de NCG.
Complexe schademeldingen zijn meldingen waarbij er sprake lijkt van
meerdere oorzaken van schade, meerdere problemen zijn die van invloed
zijn voor de oplossing of waarbij meerdere partijen een bijdrage moeten
leveren voor een oplossing. Ook schades waarbij bodemdaling wordt
vermoed, worden als complex schadegeval aangemerkt. Zij vallen immers
buiten het mandaat van het CVW. Er bestaat nog geen overzicht bij de
NCG van alle complexe schade gevallen. Het sturen van een overzicht van
het aantal complexe schadegevallen is daarom nog niet mogelijk. Volgens
de afspraken die nu met NAM worden gemaakt geldt dat bij een complexe
schademelding er een casemanager van de NCG wordt toegewezen aan
de bewoner. Samen met alle verantwoordelijke partijen wordt vervolgens
bekeken op welke wijze een juiste oplossing kan worden gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

42

De leden van de CDA-fractie vragen om een overzicht van het aantal
schademeldingen ten gevolge van aardbevingen in de afgelopen tien jaar,
per maand en per gemeente.
Het is niet mogelijk om op korte termijn het gewenste overzicht aan te
leveren. Ik zal het overzicht zo snel mogelijk naar uw Kamer sturen.
De leden van de CDA-fractie vragen of bij het vormgeven van het kader
voor de opkoopregeling gekeken wordt naar de Moerdijkregeling als
voorbeeld.
De Moerdijkregeling is een garantiestelling voor huizenbezitters en is
gericht op het geven van rust en zekerheid op de woningmarkt. In
Moerdijk kunnen er jaarlijks 25 woningen gekocht worden. Het gaat
daarbij om woningen die langdurig te koop staan en niet verkocht raken.
Deze woningen kunnen onder de Moerdijkregeling gekocht worden tegen
verkoopgarantie gebaseerd op 95% van de waarde van het huis op
1 januari 2013 (peildatum). De regeling moet daarom gezien worden als
een vangnetregeling. De systematiek van de Moerdijkregeling is dat deze
zekerheid over de waarde van de woning bij verkoop geeft en dat de
woning gegarandeerd verkocht wordt. Het nog in te vullen opkoopinstrument is net als in Moerdijk gericht op het geven van rust en zekerheid
op de woningmarkt door het als een vangnet gericht opkopen van
woningen. Bij de invulling van het opkoopinstrument wordt net als in
Moerdijk gekeken naar de systematiek van het geven van zekerheid over
de waarde van de woning bij verkoop en dat de woning gegarandeerd
verkocht wordt. Een belangrijk verschil tussen de situatie in Moerdijk en
het aardbevingsgebied is de omvang van het gebied en daarmee het
totaal aantal woningen waar een opkoopinstrument betrekking op heeft.
In Moerdijk is deze beperkt, in het aardbevingsgebied gaat het om een
groter aantal woningen. De insteek in het aardbevingsgebied is om het
opkoopinstrument daarom gericht in te zetten om nadelige effecten zoals
leegloop van bewoners en leegstand van woningen tegen te gaan. Dit is
slecht voor de leefbaarheid en daarmee ook slecht voor de normalisatie
van de woningmarkt in het gebied.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik bereid ben om voor bedrijven, en
in het bijzonder voor de agrarische sector, in het aardbevingsgebied een
fonds in te richten dat lange termijn leningen tegen redelijke rentes gaat
aanbieden, omdat zij door de aardbevingsproblematiek worden
gedwongen tot investeringen waar zij niet om gevraagd hebben en die
voor hun bedrijfsuitvoering wel noodzakelijk zijn.
De Economic Board Groningen lanceert in maart/april 2016 een aantal
financieringsinstrumenten voor MKB’ers en ZZP’ers. Het gaat hierbij om
kredietverstrekking tot € 250.000, tegen een rentepercentage van 5% tot
7%, via de kredietbank en kredietunies. Ook voor hogere risicodragende
leningen worden mogelijkheden gecreëerd. Voor een nadere uitwerking
verwijs ik naar mijn antwoord op een vraag van de leden van de
PvdA-fractie over de Economic Board Groningen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie vragen waarom ik tot op heden weiger om
maximale druk uit te oefenen op onze buurlanden om hun Groningse
gasvraag te verminderen.
Op initiatief van Nederland vindt sinds 2011 met België, net als met
Frankrijk en Duitsland, overleg plaats over de afbouw van het gebruik van
laagcalorisch gas en de ombouw naar hoogcalorisch gas. Dat heeft ertoe
geleid dat Duitsland in 2020 begint met grootschalige ombouw en dat
België en Frankrijk vooralsnog in 2024 volgen. Om deze laatste twee
landen te bewegen tot versnelling zet ik in op overleg en het uitwisselen
van ervaringen. Inzet van andere drukmiddelen acht ik niet mogelijk, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

43

name omdat dit in strijd is met het Europees recht dat uitgaat van een vrij
verkeer van personen en goederen. Verder mag niet uit het oog worden
verloren dat ombouw een complexe en zeer arbeidsintensieve operatie is,
hetgeen de mogelijkheden tot versnelling beperkt. Of dit mogelijk zal zijn
is onder meer afhankelijk van de tijdige beschikbaarheid van voldoende
personeel dat over de juiste kwalificaties beschikt.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom het zo lang duurt voordat
bewoners gebruik kunnen maken van de uitkoopregeling. Zij willen ook
weten waarom niet iedere bewoner, van wie de woning verstevigd moet
worden, zelf kan beslissen of hij wenst dat z’n woning verstevigd wordt,
dat alleen de schade wordt hersteld of dat men wenst te worden
uitgekocht.
In overleg met de NAM wordt het opkoopinstrument nader uitgewerkt
inclusief de financiering. Het is de insteek om het opkoopinstrument op
korte termijn te presenteren en uit te voeren. Uitgangspunt daarbij is om
het opkoopinstrument gericht in te zetten voor mensen die hun huis
langdurig te koop hebben staan en niet te kiezen voor een generieke inzet.
Dit om geen negatieve verstoring van de woningmarkt te veroorzaken
zoals leegloop van bewoners en leegstand van woningen. Het onderzoeksrapport van het OTB, waarover ik uw Kamer separaat nader
informeer, bevestigt dat een gericht opkoopinstrument goed is voor de
ontwikkeling van de woningmarkt. Het doel van een opkoopregeling is om
het vertrouwen in de woningmarkt in het gebied te herstellen. De
opkoopregeling moet wat dat betreft worden gezien als een sluitstuk van
een geheel aan maatregelen. De focus ligt op de versterking en het
schadeherstel van woningen.
In het meerjarenprogramma van de NCG zijn de volgende voorstellen tot
mogelijkheid voor opkoop benoemd:
• Vastgoedgerichte benadering: Koop als versterken meer kost dan de
waarde van de woning;
• Knelpuntgerichte benadering: Koop in schrijnende gevallen via de
Commissie Bijzondere Situaties;
• Moeizame verkoop: Koop bij persoonlijke noodzaak en wanneer een
bewoner «gevangen zit in de woning».
Uitgangspunten van het opkoopinstrument zijn samengevat:
• Sluitstuk van een geheel aan maatregelen;
• Geen verstoring van de woningmarkt;
• Geen versnelling van de krimp in de regio;
• Gericht op woningen van eigenaar-bewoners binnen het gebied (0,2
pga-contour) en eventuele uitzonderingsgevallen.
De leden van de CDA-fractie vragen in dit verband of bij het vormgeven
van het kader voor de opkoopregeling gekeken wordt naar de Moerdijkregeling als voorbeeld. De Moerdijkregeling is een garantiestelling voor
huizenbezitters en is gericht op het geven van rust en zekerheid op de
woningmarkt. In Moerdijk kunnen er jaarlijks 25 woningen gekocht
worden. Het gaat daarbij om woningen die langdurig te koop staan en niet
verkocht raken. Deze woningen kunnen onder de Moerdijkregeling
gekocht worden tegen verkoopgarantie gebaseerd op 95% van de waarde
van het huis op 1 januari 2013 (peildatum). De regeling moet daarom
gezien worden als een vangnetregeling. De systematiek van de Moerdijkregeling is dat deze zekerheid over de waarde van de woning bij verkoop
geeft en dat de woning gegarandeerd verkocht wordt. Het nog in te vullen
opkoopinstrument is net als in Moerdijk gericht op het geven van rust en
zekerheid op de woningmarkt door het als een vangnet gericht opkopen
van woningen. Bij de invulling van het opkoopinstrument wordt net als in
Moerdijk gekeken naar de systematiek van het geven van zekerheid over
de waarde van de woning bij verkoop en dat de woning gegarandeerd
verkocht wordt. Een belangrijk verschil tussen de situatie in Moerdijk en
het aardbevingsgebied is de omvang van het gebied en daarmee het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

44

totaal aantal woningen waar een opkoopinstrument betrekking op heeft.
In Moerdijk is deze beperkt, in het aardbevingsgebied gaat het om een
groter aantal woningen. De insteek in het aardbevingsgebied is om het
opkoopinstrument daarom gericht in te zetten om nadelige effecten zoals
leegloop van bewoners en leegstand van woningen tegen te gaan. Dit is
slecht voor de leefbaarheid en daarmee ook slecht voor de normalisatie
van de woningmarkt in het gebied.
De leden van de PVV-fractie vragen of ik blijf volharden dat de veiligheid
van de Groningers voorop staat. De leden vragen of ik bereid ben om
eerst de conversiecapaciteit maximaal te benutten en vervolgens een
plafond vast te stellen, dat gebaseerd is op een normale gemiddelde
temperatuur.
De stikstofinstallaties zijn de afgelopen jaren ingezet om een kwaliteitsloze
gasmarkt te garanderen, om in periodes van grote vraag in de benodigde
capaciteit te kunnen voorzien en om te voorzien in de volumes benodigd
voor de leveringszekerheid. Naar aanleiding van het advies van SodM is
een balans gezocht tussen enerzijds het reduceren van de volumes
Groningengas die jaarlijks worden gewonnen, anderzijds het voorkomen
van sterke fluctuaties in de winning. Zie ook het antwoord op een
vergelijkbare vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leveringszekerheid is door GTS vastgesteld op basis van de temperatuurprofielen van de afgelopen 53 jaar en aan de hand van het gasverbruik van de meest recente jaren. Uit de temperatuurprofielen van de
afgelopen 53 jaar zijn de jaren 1996 en 2002 gekozen om als voorbeeld te
dienen voor het temperatuurverloop in een koud jaar (1996) en een warm
jaar (2002). Daarbij is dus niet uitgegaan van temperaturen van -17 graden
Celsius overdag.
Het is de wettelijke taak van GTS om ervoor te zorgen dat er in het
gassysteem voldoende capaciteit beschikbaar is om kleinverbruikers van
gas te kunnen voorzien tot een temperatuur van -17 graden Celsius. Dit
staat echter los van het benodigde jaarvolume, maar houdt verband met
de benodigde capaciteit die noodzakelijk is om een bepaald moment aan
de vraag te kunnen voldoen. Op zo’n moment zullen alle beschikbare
middelen moeten worden ingezet: de stikstofinstallaties, de gasopslagen
en het Groningenveld zullen voor een (korte) periode volledig moeten
worden ingeschakeld om voldoende gas aan iedereen te leveren.
Een maximale inzet van de conversiecapaciteit zal leiden tot onvermijdelijke productiefluctuaties. Gezien het advies van de SodM acht ik dat
onverstandig.
De leden van de PVV-fractie vragen naar het gebruik van tiltmeters.
Voor het antwoord hierop verwijs ik naar mijn antwoord op een gelijkluidende vraag van de leden van de SP-fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of ik bereid ben om een versneld plan
voor energiebesparing te verbinden aan de aanpak van de aardbevingen
in Groningen.
De leden van de fractie van D66 merken terecht op dat de gasvraag
teruggedrongen dient te worden, onder andere door energiebesparingsbeleid. Deze visie deel ik en heb ik benadrukt in het Energierapport dat ik
naar uw Kamer heb toegestuurd op 18 januari jl. (Kamerstuk 31 510, nr.
50). De afgelopen jaren zijn hier al grote stappen in gezet, zowel nationaal
als internationaal. De Europese Unie heeft in het kader van de Richtlijn
Energie Efficiency afgesproken dat lidstaten, waaronder ook Nederland,
hun finale energieverbruik in de periode 2014–2020 jaarlijks met 1,5%
dienen te verminderen. Volgens de NEV 2015 ligt Nederland op koers om
ruimschoots aan dit doel te voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

45

Met het Energieakkoord heeft Nederland stappen gezet die verder gaan
dan dit doel, en een extra maatregelenpakket afgesproken dat moet leiden
tot 100 PJ finale energiebesparing in 2020. Aangezien de daartoe
afgesproken maatregelen volgens de NEV 2015 nog ontoereikend
resultaat gaven voor de realisatie van 100 PJ in 2020, heb ik met de
ondertekenaars van het Energieakkoord een aanvullend pakket maatregelen afgesproken. Ik heb uw Kamer hierover geïnformeerd met mijn brief
op 22 december jl. (Kamerstuk 30 196, nr. 381). Met deze afgesproken
intensiveringen komt het doel van 100 PJ weer binnen bereik. Het
afstemmen van maatregelen voor energiebesparing met de partners in
het Energieakkoord blijft ook de komende tijd van groot belang voor het
behouden van draagvlak.
Het terugdringen van de gasvraag gebeurt niet alleen in de context van
het energiebesparingsbeleid, maar wordt ook meegenomen in het
bredere energiebeleid. Zo is het warmtebeleid, geschetst in de warmtevisie (Kamerstuk 30 196, nr. 305), erop gericht om de afhankelijkheid van
gas te verminderen. Ook de schuif in de eerste schijf van de energiebelasting van elektriciteit naar aardgas leidt tot vermindering van de
gasvraag. Tot slot noem ik de openstelling vanaf dit jaar van de Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE). Deze maakt de aanschaf van
bijvoorbeeld zonneboilers, warmtepompen en biomassaketels aantrekkelijker en dringt daarmee de gasvraag terug.
De leden van de D66-fractie vragen of ik bereid ben om aan GTS te
verzoeken om in het onderzoek naar de leveringszekerheid door te
berekenen wat het effect op de benodigde hoeveelheden gas per
onderzocht jaar zal zijn, indien de marktvraag per jaar extra afneemt (door
energiebesparing) met 1%, 2%, 3%, 4% en 5% bovenop de 1.13%
waarmee het onderzoek is uitgevoerd.
Een marktafname van 1% per jaar leidt over een periode van 5 jaar tot een
reductie van de benodigde hoeveelheid gas uit Groningen van ongeveer 1
miljard m3 per jaar.
De leden van de D66-fractie willen weten waar volgens mij de verhouding
moet liggen tussen het eerste deel van het advies (omlaag brengen
gaswinning) en het tweede deel van het advies (tegengaan fluctuaties).
Op basis van het advies van SodM is naar een evenwicht gezocht tussen
een zo laag mogelijke productie en het beperken van productiefluctuaties.
Wanneer de inzet van stikstofinstallaties wordt gemaximaliseerd (zoals in
de «omkering van het gassysteem»), wordt de jaarlijkse Groningenproductie geminimaliseerd. Echter, bij een fluctuatie in de gasvraag kan dan
alleen het Groningensysteem worden aangesproken om in de benodigde
capaciteit te voorzien. SodM stelt dan ook dat een maximale inzet van de
stikstofinstallaties wel leidt tot een minimale productie aan Groningengas,
maar gepaard zal gaan met een sterk variabel winningsprofiel. Gelet op
deze opvatting van SodM acht ik het onverstandig om over te gaan tot
volledige omkering van het systeem (of het winningsplafond zodanig te
verlagen dat dit feitelijk het geval zal zijn), omdat fluctuaties in de winning
dan onvermijdelijk worden. Kwantitatief onderzoek naar het effect van een
variabel winningsprofiel op de seismiciteit zal naar verwachting nog 2 à 3
jaar in beslag nemen.
De voorlopige voorziening van de Raad van State stelt een productieplafond in van 27 miljard m3, met de mogelijkheid om in een koud jaar
extra te produceren om te voorzien in de leveringszekerheid. Een
productieniveau van 27 miljard m3 zit tussen het minimale en maximale
winningsniveau dat noodzakelijk is voor het borgen van de leveringszekerheid (warm en een koud jaar, 23–31 miljard m3). Met het in stand
houden van de voorlopige voorziening wordt invulling gegeven aan het
advies van SodM, want het winningsniveau wordt verder verlaagd ten
opzichte van een koud jaar, maar het blijft mogelijk om productiefluctu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

46

aties af te vlakken: de inzet van de stikstofinstallaties is niet altijd
gemaximaliseerd.
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van 18 december 2015 (Kamerstuk
33 529, nr. 212) wordt door NAM in het kader van het nieuwe
winningsplan onderzocht of bij zachte winters (winters met een temperatuur waarbij voor de leveringszekerheid een niveau lager dan 27 miljard
m3 volstaat en de stikstofinstallaties dus niet volledig worden ingezet) een
verdere verlaging van de gaswinning, door gebruikmaking van de
gasopslag Norg en de stikstofinstallaties, mogelijk is zonder dat dit
gepaard gaat met sterke fluctuaties. SodM zal hierover advies uitbrengen
en GTS zal hier, als eigenaar van de stikstofinstallaties, bij worden
betrokken.
De leden van de D66-fractie vragen wanneer er volgens mij sprake is van
een gelijkmatige winning en hoe dat zich verhoudt tot de fluctuaties die
met de huidige winning al plaats vinden. Deze leden vragen ook welke
adviezen van externe partijen en wetenschappers ik heb ingewonnen om
te bekijken of er empirisch bewijs kan worden gevonden ten aanzien van
de risico’s van fluctuaties op de aardbevingen. Daarnaast willen deze
leden weten hoeveel stikstofcapaciteit er nodig is om de fluctuaties op te
vangen en of de capaciteit die dan nog overblijft niet alsnog maximaal kan
worden ingezet om de winning te verlagen.
SodM adviseert om productiefluctuaties te vermijden die zich op week en
maandbasis voordoen. Ik heb NAM verzocht voor de uitwerking van het
nieuwe winningsplan te onderzoeken of bij zachte winters, door optimaal
gebruik te maken van de gasopslag Norg en de inzet van de stikstofinstallaties, een verdere verlaging van de gaswinning mogelijk is zonder dat dit
gepaard gaat met sterke fluctuaties. SodM zal dit onderzoek meewegen bij
de beoordeling van het planmatig beheer en bij de beoordeling van de
risicoanalyse in het winningsplan.
Recente studies van NAM, CBS en TNO hebben zich gericht op de vraag
wat de relatie is tussen de afname van de gasproductie en het aantal
bevingen. Hoewel die studies elk hun eigen benadering hebben, is er op
hoofdlijn consensus dat de reductie van de gasproductie in het
Loppersum gebied heeft geleid tot een afname van het aantal bevingen in
dat gebied. Het TNO-rapport «Effect van productievariaties en – fluctuaties
op de seismiciteit in het Groningenveld» (november 2015), waarin de
diverse onderzoeken zijn samengevat, laat ook zien, dat de jaarlijkse
seizoensvariatie in de gasproductie (vrijwel geen productie in de
zomermaanden, hoge productie in de wintermaanden) heeft geleid tot een
seizoensvariatie in het aantal bevingen: er is dus een betrekkelijk snelle
reactie van de seismiciteit op productieveranderingen. Het onderzoek
heeft echter nog geen kwantitatieve relatie opgeleverd tussen gasproductie en met name de sterkte van de bevingen. Onderzoek daarnaar is in
volle gang en is in belangrijke mate afhankelijk van de gegevens uit het
monitoringsysteem.
Voor de stikstofcapaciteit geldt in de eerste plaats is dat in het onderzoek
«Andere benadering gaswinning» is aangegeven dat 15% van de
beschikbare conversiecapaciteit altijd moet worden gereserveerd om de
gasmarkt kwaliteitsloos te kunnen laten functioneren. Deze reservering
van capaciteit kan niet worden aangesproken om fluctuaties op te vangen.
Het is in theorie mogelijk om naast die 15% meer te reserveren, bijvoorbeeld om fluctuaties op te vangen.
Het reserveren van capaciteit om fluctuaties af te vlakken, zal leiden tot
een navenante toename van de Groningenproductie. Elke 5% afname in
de inzet van de conversiecapaciteit zorgt voor een toename van ongeveer
1 miljard m3 Groningenproductie om de leveringszekerheid te bieden. Als
de stikstofinstallaties altijd op 70% zouden worden ingezet, zou 6 miljard
m3 meer gas uit Groningen nodig zijn, maar worden fluctuaties weer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

47

enigszins beperkt. Op deze wijze zou ook invulling kunnen worden
gegeven aan het advies van SodM om fluctuaties te beperken.
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van 18 december 2015 (Kamerstuk
33 529, nr. 212) wordt door NAM in het kader van het nieuwe
winningsplan onderzocht of bij zachte winters (een temperatuur waarbij
voor de leveringszekerheid een niveau lager dan 27 miljard m3 volstaat is
en de stikstofinstallaties dus niet volledig worden ingezet) een verdere
verlaging van de gaswinning mogelijk is door gebruikmaking van Norg en
de stikstofinstallaties zonder dat dit gepaard gaat met sterke fluctuaties.
SodM zal hierover advies uitbrengen en GTS zal hier, als eigenaar van de
stikstofinstallaties, bij worden betrokken.
De leden van de D66-fractie merken op dat de Onderzoekraad voor
Veiligheid heeft aanbevolen om zorg te dragen voor een structureel en
lange termijn onderzoeksprogramma waarbinnen integraal en onafhankelijk wetenschappelijk en toegepast onderzoek naar de mijnbouwproblematiek wordt gedaan. Deze leden vragen hoe het staat met de vorming
van dit onderzoeksprogramma, op welke manier het onderzoeksprogramma zal worden ingericht, waar het belegd zal worden en wie het zal
coördineren.
Een van de aanbevelingen in het OVV-rapport is om een structureel en
onafhankelijk onderzoeksprogramma op te zetten met betrekking tot de
effecten van mijnbouw (inclusief Groningen). Ik ben samen met SodM
bezig dit vorm te geven en mijn streven is medio 2016 een start te maken
met een nieuw kennisnetwerk onder toezicht van een onafhankelijke
wetenschappelijke adviesraad. Dit kennisnetwerk heeft mede als doel
fundamenteel en toegepast onderzoek beter op elkaar af te stemmen. Ik
zal uw Kamer voor 1 april 2016 informeren op welke manier het onderzoeksprogramma zal worden ingericht, waar het belegd zal worden en wie
het zal coördineren.
De leden van de D66-fractie vragen of bij het volgende winningsbesluit,
naast het onderzoek van de NAM, een complete second opinion door een
onafhankelijke partij kan worden gemaakt.
NAM gebruikt voor haar onderzoeken zowel nationale als internationale
experts op het gebied van geïnduceerde bevingen en de gevolgen
daarvan. In de rapportage van NAM wordt een overzicht gegeven van de
betrokken wetenschappers (Hazard and Risk Assessment for Induced
Seismicity in Groningen, Appendix B: Experts).
Daarnaast heb in 2015 een wetenschappelijke begeleidingscommissie
ingesteld met als taak de onderzoeken, die door NAM worden uitgevoerd
in het kader van de ontwikkeling van het Groningen Winningsplan 2016, te
begeleiden en te reviewen. Tevens heb ik deze commissie gevraagd de
kwaliteit, de volledigheid en de onafhankelijkheid van de resultaten van
deze onderzoeken te bewaken. De commissie bestaat uit nationale en
internationale onafhankelijke experts.
Ook SodM heeft onafhankelijke experts gevraagd het onderzoek van NAM
te reviewen.
Zodra het bovengenoemde kennisnetwerk met betrekking tot de effecten
van mijnbouw goed functioneert, kan ook deze in de toekomst zorgen
voor een onafhankelijke «second opinion».
De leden van de D66-fractie vragen om een appreciatie van de conclusie
van SodM dat het advies van SodM aan NAM om te bepalen «bij welke
combinatie van jaarproductie, productieverdeling en gebouwenversterking het omslagpunt ligt naar een veiligheidsniveau dat voldoet aan
de vastgestelde norm» niet is opgevolgd. Deze leden vragen tevens welke
instrumenten SodM heeft ten opzichte van NAM, wanneer het toezichtsorgaan van mening is dat een advies niet wordt opgevolgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

48

NAM heeft in haar rapportage aangegeven dat op grond van haar
onderzoek en de vastgestelde risiconorm van 10–5 met een tijdelijke norm
van 10–4 er bij een productie van 33 miljard m3 er geen gebouwen zijn
met een risico dat onder 10–4 ligt. Tevens blijkt uit het onderzoek van
NAM dat het aantal gebouwen dat een risico heeft dat tussen 10–4 en
10–5 ligt zodanig is dat de daaraan gerelateerde verstevigingsopgave
volgens NAM voor de komende vijf jaar uitvoerbaar is. Hiermee geeft
NAM aan dat volgens haar een productie van 33 miljard m3 per jaar in
combinatie met het daarbij behorende versterkingsprogramma als
realistisch gezien kan worden waarbij aan de veiligheidsnorm wordt
voldaan. Wat nog niet door NAM in haar onderzoeken is meegenomen is
de vraag wat de optimale productieverdeling over het gehele veld
(inclusief het Loppersumgebied) is, om het risico nu en in de toekomst
verder te verkleinen. Dit is een complexe en rekenintensieve vraag,
waarvan NAM heeft aangegeven die zeker mee te zullen nemen in de
toekomstige rapportages. SodM zal erop toezien dat dit onderzoek en
berekeningen in het kader daarvan voortvarend worden voortgezet.
SodM heeft een scala van instrumenten beschikbaar om implementatie
van de voorwaarden, zoals die zijn vastgelegd in het instemmingsbesluit,
af te dwingen. Voorbeelden zijn aanmaning, toepassing van last onder
dwangsom en uiteindelijk zelfs de mogelijkheid tot stillegging van de
productie. Dergelijke instrumenten kunnen ook worden ingezet wanneer
SodM van mening is dat de mijnbouwonderneming niet voldoet aan de
zorgplicht zoals vastgelegd in artikel 33 van de Mijnbouwwet.
De leden van de D66-fractie vragen om een verduidelijking van mijn
eerdere antwoord dat de statistisch ingeschatte versterkingsopgave van
NAM van circa 3100 gebouwen bij een winning van 27 miljard m3 met een
factor 3 moet worden vermenigvuldigd om beter aan te sluiten bij de
realiteit.
Omdat de aantallen zijn gebaseerd op een statistische analyse dienen
deze te worden vermenigvuldigd met een factor. Deskundigen geven aan
dat dit een factor 3 moet zijn. Overigens zal het daadwerkelijk aantal te
versterken gebouwen moeten blijken uit de gebiedsgerichte aanpak van
de NCG. De definitieve versterkingsopgave moet worden vastgesteld op
basis van inspecties.
De leden van de D66-fractie hebben vragen gesteld over de termijn
waaraan gebouwen in Groningen moeten voldoen aan de norm van 10–5.
Uit de gebiedsgerichte aanpak van de NCG en de inspecties zal de
daadwerkelijke versterkingsopgave blijken. Het daadwerkelijke aantal te
versterken gebouwen dit jaar is afhankelijk van de uitkomsten van de
gebiedsgerichte aanpak. Verder staat voor 2016 het restant van de 1.650
corporatiewoningen in de planning om versterkt en verduurzaamd te
worden. Sterkere huizen zullen naar alle waarschijnlijkheid ook minder
gevoelig zijn voor schade. Echter de versterking is primair gericht op
veiligheid. Om die reden is schade, ook bij versterkte huizen, niet
uitgesloten. Op basis van de ervaringen in 2016 met de gebiedsgerichte
aanpak wordt inzicht verworven of de statistische risicoanalyses waarop
de inschattingen van de versterkingsopgaven aansluiten bij de praktijk.
Een eerste beeld over de betrouwbaarheid van de inschattingen kunnen in
2017 worden gegeven. De voortgang van de versterking hangt vervolgens
af van de maatschappelijke acceptatie (iedere versterking vereist een
goedkeuring van de eigenaar) en overige doelstellingen die aan de
versterkingsopgave worden gekoppeld, zoals het verduurzamen van
huizen (nul-op-de-meter). Beide bepalen uiteindelijk of de termijn van vijf
jaar wordt gehaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

49

Zowel de leden van de SP-fractie als de leden van de D66-fractie hebben
vragen gesteld over de begroting en de financiering van het meerjarenprogramma.
In mijn brief van 18 december 2015 (Kamerstuk 33 529, nr. 212) heb ik
aangegeven dat de NCG vooralsnog een budget van € 19 miljoen
beschikbaar heeft, in aanvulling op het deel van de € 1,2 miljard die
eerder is afgesproken in het bestuursakkoord van januari jl. dat betrekking
heeft op leefbaarheid, Economic Board, waardevermeerdering, speciale
situaties en nieuwbouw.
In de voornoemde brief heb ik aangegeven dat het kabinet vaststelt dat er
aanvullende middelen nodig kunnen zijn om, daar waar de bestaande
budgetten voor het versterken van gebouwen en vergroten van de
leefbaarheid en het economisch perspectief binnen de eerder vastgestelde
middelen uit het bestuursakkoord en de betreffende begrotingen van
overheden en instellingen tekort schieten, toch toekomstbestendig te
investeren. Het kabinet heeft daarom de NCG gevraagd inzichtelijk te
maken wat de omvang is van deze eventueel benodigde middelen voor
onder meer onderwijs, zorg, cultureel erfgoed en openbare ruimte en zal
op basis daarvan, waar nodig, dekking zoeken. Daarbij stelt het kabinet
vast dat de aansprakelijkheid van NAM het uitgangspunt is, dat de
bestaande (financiële) verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld op het terrein
van onderwijs en zorg, onveranderd blijven en dat de NCG binnen dat
kader een regierol vervult.
De gesprekken over deze inventarisatie worden momenteel gevoerd. De
dekking van de uitvoeringskosten voor complexe gevallen en uitvoeringskosten voor de versterking gaan over van NAM naar de NCG. Hierover
moeten nog nadere afspraken worden gemaakt. Bij de voorjaarsnota
verwacht ik uw Kamer te kunnen informeren over de eerste uitkomsten
van de lopende besprekingen.
De leden van de D66-fractie hebben vragen gesteld over de verantwoordelijkheidtructuur voor de aardbevingsbestendigheid van de chemische
bedrijven.
Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor de aardbevingsbestendigheid
van hun gebouwen en installaties. Wanneer uit de onderzoeken blijkt dat
er versterkingsmaatregelen nodig zijn, dan zijn afspraken met NAM nodig
over de vraag hoe daarmee om te gaan.
Ook vroegen de leden van de D66-fractie naar de voortgang van de
onderzoeken en wanneer begonnen kan worden aan de versterking. Bij 33
van de 49 Groningse BRZO-bedrijven in het aardbevingsgebied loopt
momenteel fase 1-onderzoek. Deze onderzoeken zijn inmiddels klaar bij 17
van die bedrijven en bij 16 andere bedrijven worden ze binnenkort
afgerond. Later in het eerste kwartaal van dit jaar wordt fase 1-onderzoek
gedaan bij de resterende 16 bedrijven. Fase 2 bevindt zich in een
pilot-stadium. Momenteel wordt door diverse bedrijven een start gemaakt
met deze kwantitatieve onderzoeken, onder meer op het Chemiepark
Delfzijl. Ik verwacht dat medio dit jaar duidelijk is of er bij de meest
risicovolle bedrijven in het aardbevingsgebied significante versterkingsmaatregelen nodig zijn om het aardbevingsrisico te verkleinen en zo ja,
welke maatregelen.
De leden van meerdere fracties, waaronder die van de D66-fractie, hebben
gevraagd naar de vormgeving van het opkoopinstrument.
In overleg met de NAM wordt het opkoopinstrument nader uitgewerkt
inclusief de financiering. Het is de insteek om het opkoopinstrument op
korte termijn te presenteren en uit te voeren. Uitgangspunt daarbij is om
het opkoopinstrument gericht in te zetten voor mensen die hun huis
langdurig te koop hebben staan en niet te kiezen voor een generieke inzet.
Dit om geen negatieve verstoring van de woningmarkt te veroorzaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

50

zoals leegloop van bewoners en leegstand van woningen. Het onderzoeksrapport van het OTB, waarover ik uw Kamer separaat nader
informeer, bevestigt dat een gericht opkoopinstrument goed is voor de
ontwikkeling van de woningmarkt. Het doel van een opkoopregeling is om
het vertrouwen in de woningmarkt in het gebied te herstellen. De
opkoopregeling moet wat dat betreft worden gezien als een sluitstuk van
een geheel aan maatregelen. De focus ligt op de versterking en het
schadeherstel van woningen.
In het meerjarenprogramma van de NCG zijn de volgende voorstellen tot
mogelijkheid voor opkoop benoemd:
• Vastgoedgerichte benadering: Koop als versterken meer kost dan de
waarde van de woning;
• Knelpuntgerichte benadering: Koop in schrijnende gevallen via de
Commissie Bijzondere Situaties;
• Moeizame verkoop: Koop bij persoonlijke noodzaak en wanneer een
bewoner «gevangen zit in de woning».
Uitgangspunten van het opkoopinstrument zijn samengevat:
• Sluitstuk van een geheel aan maatregelen;
• Geen verstoring van de woningmarkt;
• Geen versnelling van de krimp in de regio;
• Gericht op woningen van eigenaar-bewoners binnen het gebied (0,2
pga-contour) en eventuele uitzonderingsgevallen.
De leden van de CDA-fractie vragen in dit verband of bij het vormgeven
van het kader voor de opkoopregeling gekeken wordt naar de Moerdijkregeling als voorbeeld. De Moerdijkregeling is een garantiestelling voor
huizenbezitters en is gericht op het geven van rust en zekerheid op de
woningmarkt. In Moerdijk kunnen er jaarlijks 25 woningen gekocht
worden. Het gaat daarbij om woningen die langdurig te koop staan en niet
verkocht raken. Deze woningen kunnen onder de Moerdijkregeling
gekocht worden tegen verkoopgarantie gebaseerd op 95% van de waarde
van het huis op 1 januari 2013 (peildatum). De regeling moet daarom
gezien worden als een vangnetregeling. De systematiek van de Moerdijkregeling is dat deze zekerheid over de waarde van de woning bij verkoop
geeft en dat de woning gegarandeerd verkocht wordt. Het nog in te vullen
opkoopinstrument is net als in Moerdijk gericht op het geven van rust en
zekerheid op de woningmarkt door het als een vangnet gericht opkopen
van woningen. Bij de invulling van het opkoopinstrument wordt net als in
Moerdijk gekeken naar de systematiek van het geven van zekerheid over
de waarde van de woning bij verkoop en dat de woning gegarandeerd
verkocht wordt. Een belangrijk verschil tussen de situatie in Moerdijk en
het aardbevingsgebied is de omvang van het gebied en daarmee het
totaal aantal woningen waar een opkoopinstrument betrekking op heeft.
In Moerdijk is deze beperkt, in het aardbevingsgebied gaat het om een
groter aantal woningen. De insteek in het aardbevingsgebied is om het
opkoopinstrument daarom gericht in te zetten om nadelige effecten zoals
leegloop van bewoners en leegstand van woningen tegen te gaan. Dit is
slecht voor de leefbaarheid en daarmee ook slecht voor de normalisatie
van de woningmarkt in het gebied.
De leden van meerdere fracties, waaronder die van de D66-fractie, hebben
vragen gesteld over het afschaffen van de interim waardevermeerderingsregeling.
Het afschaffen van de interimregeling waardevermeerdering is geen
onderdeel van het besluit om te kiezen voor een andere opzet van herstel
van schade. De interimregeling waardevermeerdering wordt stopgezet,
omdat er nu een besluit is genomen over de definitieve regeling: een
instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterkingsopgave.
Het nieuwe instrument voor verduurzaming zal door de koppeling met
versterking ter beschikking komen voor de groep bewoners die de meeste
overlast ondervinden, namelijk de groep wier huis versterkt moet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

51

Daarnaast is het een van de dragers om de breedgedragen ambitie in de
regio om te komen tot forste verbetering van energieprestatie richting nul
op meter mogelijk te maken. Door het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming.
De interimregeling waardevermeerdering was gericht op het compenseren van overlast door bewoners met substantiële schade (erkende
aardbevingsschade van minimaal € 1.000,–) of met een versterkingsopgave binnen de eerst negen, later elf aangewezen gemeenten, en op
het verduurzamen van de regio door de subsidie gericht in te zetten op
het verbeteren van de energieprestatie van de woningen. Daarnaast was
deze regeling beschikbaar voor kopers van een (nieuw of bestaand) huis
in het gebied.
Het budget voor deze regeling – onderdeel van de middelen waarover
afspraken zijn gemaakt in het bestuurlijk akkoord voor de periode
2014–2018 – zou bij ongewijzigde voortzetting begin 2016 uitgeput zijn.
Door de openstelling van de regeling met terugwerkende kracht tot het
einde van 2015 voor schadegevallen buiten de elf gemeenten, op voorstel
van de NCG, verwacht ik dat het beschikbare budget voor deze regeling
volledig benut zal worden binnen de periode waarin deze is opengesteld.
Het is moeilijk te voorspellen wat het budgetbeslag zal zijn van het
voortzetten van de interimregeling voor een groter gebied.
Door in de nieuwe regeling het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming. Voor de uitvoering van deze nieuwe regeling zal extra
geld ter beschikking moeten komen. In reactie op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie over het budget van de Economic Board, benadruk ik
dat de middelen die ter beschikking staan aan de Economic Board hier
niet voor worden benut. Deze middelen zijn bedoeld voor de economische
structuurversterking, zoals is bepaald in het bestuurlijk akkoord van
januari 2014, en maken als zodanig een wezenlijk onderdeel uit van het
compensatiepakket voor de regio. Dat is ook zo omschreven in de
opdracht die aan de NCG is meegegeven. Een deel van het geld (€ 32,5
miljoen) komt van de provincie Groningen en de rest (€ 65 miljoen) van
NAM.
In reactie op vragen van de SP-fractie over de samenhang met de
waardedalingsregeling, verwijs ik naar mijn brief van 18 mei 2015 (33 529
nr. 172) waarin ik heb aangegeven dat de (interim) waardevermeerderingsregeling en de waardedalingsregeling op zichzelf aanvullende
maatregelen zijn. De waardevermeerderingsregeling wordt nu opgevolgd
door een instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterking
en de waardedalingsregeling is opgeschort hangende het hoger beroep
van NAM tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van
2 september 2015 over de compensatie van waardedaling (zaaknummer /
rolnummer: C/19/103209 / HA ZA 14–029).
In reactie op vragen gesteld door de leden van de D66-fractie en van de
fractie van de ChristenUnie over de inbreng van de regio, kan ik aangeven
dat de regio graag had gezien dat compensatie voor overlast door schade
net als in de interimregeling ook deel uit zou maken van de definitieve
regeling.
De leden van de D66-fractie merken op dat de contourenkaarten niet per
definitie een sluitende afbakening van het aardbevingsgebied maken en
dat ook mensen buiten de contourenkaarten schade door aardbevingen
kunnen hebben. Zij vragen mij of deze mensen ook gecompenseerd
worden voor de schade.
De PGA-contourenkaarten zijn bedoeld om in combinatie met de NPR
gebruikt te worden om een inschatting te kunnen geven welke versterkingsopgave er nodig is. Het uitgangspunt bij schade is dat het CVW alle
schadegevallen die worden gemeld, beoordeelt. Dit geldt ook voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

52

schademeldingen buiten de PGA-contourenkaart. De meest recente
onderzoeken zijn dus niet van invloed op de wijze waarop NAM schadegevallen buiten de huidige contouren benadert.
NAM heeft de NCG gevraagd een onderzoek naar schadegevallen buiten
de schadecontour te valideren, om zeker te zijn van een onafhankelijk
waardeoordeel. Tenzij uit de validatie onomstotelijk blijkt dat de schade
niet door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, zal er altijd een expert
moeten beoordelen hoe schade is ontstaan en of vergoeding van de
herstelkosten door NAM aan de orde is. De validatie zal gebeuren in het
eerste kwartaal van 2016. NAM heeft aangegeven zich te conformeren aan
de uitkomst van deze validatie.
Vanaf 1 januari monitort de NCG de afspraken die zijn gemaakt met NAM
en CVW over de schadeprotocollen. De nieuwe schadeprotocollen worden
op aangeven van de NCG vastgesteld door NAM en worden blijvend
gemonitord door de NCG. Hierdoor ontstaat meer controle op de
schadeprotocollen. Het exacte aantal van de uit huisgeplaatste
gedupeerden is bij mij niet bekend, maar het gaat om een gering aantal.
In antwoord op vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over
wetenschappelijke evaluatie, kan ik aangeven dat de NCG de validatiemethodiek met diverse stakeholders in de regio afstemt en zorg zal dragen
voor een adequate wetenschappelijke borging van de evaluatie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen mij uitleg te geven
over de productie van Groningengas, de vraag naar gas en het gebruik
van de gasopslag bij Norg.
De productie van Groningengas wordt bepaald door de vraag naar
laagcalorisch gas en de mate waarin de stikstofinstallaties kunnen worden
gebruikt om hoogcalorisch gas te converteren naar laagcalorisch gas. In
2014 was het weliswaar warm, maar er heeft nauwelijks conversie
plaatsgevonden waardoor er 42,4 miljard m3 Groningengas gewonnen is.
Ook in het jaar 2015 is het relatief warm geweest, maar zijn de stikstofinstallaties voor 34% ingezet. Daarnaast was er door de uitbreiding van
Norg in 2015 éénmalig 3 miljard m3 extra Groningengas buiten het
Groningenveld beschikbaar en hiervan is 2,7 miljard m3 benut om het
winningsniveau uit het Groningenveld in te perken waardoor de productie
uit het Groningenveld uiteindelijk in 2015 is uitgekomen op 28,1 miljard
m3. Er is in 2014 en 2015 geen sprake geweest van een overschot aan gas.
Wel is er in beperkte mate hoogcalorisch gas geconverteerd naar
laagcalorisch gas. Dit laagcalorische gas is bestemd voor afnemers in
Nederland, Duitsland, Frankrijk en België. De Nederlandse en Duitse
laagcalorische markt zijn ongeveer even groot en de Franse en Belgische
markt zijn samen ongeveer een derde daarvan. Iets meer dan de helft van
het laagcalorische gas is dus bestemd voor het buitenland.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een toelichting op de
inzet van de conversiecapaciteit in 2015 evenals een reactie op de
opmerking van de heer Lankhorst (GasTerra) in de hoorzitting dat het een
doel is om jaarlijks het winningsplafond te realiseren.
De huidige systematiek waarmee wordt gestuurd op de winning uit het
Groningenveld gaat uit van een winningsplafond. In dat systeem
produceert NAM een vastgestelde maximale hoeveelheid Groningengas
(het winningsplafond) dat door GasTerra op de markt wordt verkocht en
wordt in de resterende vraag voorzien met hoogcalorisch gas. Dit
hoogcalorische gas wordt in bepaalde proporties toegevoegd aan het
laagcalorische gas («verrijking») dan wel door toevoeging van stikstof
omgezet in laagcalorisch gas («kwaliteitsconversie»). Tegen deze
achtergrond is voor het kalenderjaar 2015 het besluit genomen om de
winning uit het Groningenveld te beperken tot 30 miljard m3 rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

53

houdend met een éénmalige onttrekking van 3 miljard m3 uit Norg. Deze
hoeveelheid zou nodig zijn geweest om de leveringszekerheid te borgen
in een koud jaar en dan zouden de stikstofinstallaties volledig worden
ingezet. Bij minder koud weer worden de stikstofinstallaties minder benut,
maar blijft de winning door NAM gelijk. Om deze reden heb ik in mijn
brief van 9 februari 2015 (Kamerstuk 33 529, nr. 96) aangekondigd een
onderzoek te laten verrichten naar «de consequenties (...) van een andere
benadering van de gaswinning. Momenteel is het uitgangspunt een
gemaximeerde winning van Groningengas, aangevuld met geconverteerd
gas tot een niveau waarmee aan de vraag wordt voldaan. Alternatief zou
kunnen zijn een maximale inzet van geconverteerd gas, aangevuld met
Groningengas.» Om de stikstofinstallaties maximaal te benutten zou het
gassysteem dus moeten worden omgekeerd. Dit onderzoek («Een andere
benadering van gaswinning») waarin bezien werd of en hoe dat mogelijk
is, is inmiddels afgerond. De resultaten van dit onderzoek zijn betrokken
bij de besluitvorming in december van het afgelopen jaar. Aan de hand
van dit onderzoek en het advies van SodM acht ik het op dit moment
onverstandig om tot een volledige omkering over te gaan, omdat dit
gepaard gaat met meer fluctuaties in de winning dan bij een plafondbenadering.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat na de
verminderde winning bij Loppersum vanaf 2014 juist meer is gewonnen
uit andere clusters, zonder specifieke risicoanalyses voor de afzonderlijke
gebieden. Deze leden vragen waarom het nu niet noodzakelijk is om het
door SodM opgedragen onderzoek naar de optimale productieverdeling
over het hele veld gereed te hebben. De leden geven daarbij aan dat
SodM in het rapport vraagt om te laten bepalen «bij welke combinatie van
jaarproductie, productieverdeling en gebouwenversterking het
omslagpunt ligt naar een veiligheidsniveau dat voldoet aan de vastgestelde norm». Zij vragen zich af waarom NAM in het rapport 33 miljard m3
een «verantwoord niveau van gaswinning» noemt, terwijl genoemd
onderzoek niet is uitgevoerd en terwijl volgens SodM bij een productieniveau van 33 miljard m3 «het aantal aardbevingen, en daardoor het
seismisch risico, in de komende 5 jaar (en ook nog in de jaren daarna)»
naar verwachting zal toenemen. De leden van de fractie van de
ChristenUnie vragen of het wenselijk dat een dergelijk onderzoek
onafhankelijk en wetenschappelijk onderbouwd plaatsvindt en waarom de
uitkomsten van dit onderzoek nog niet beschikbaar zijn. Ze vragen zich af
of NAM in staat is om op een onafhankelijke en betrouwbare manier
onderzoek te doen, gezien deze bevindingen.
Belangrijk is dat de veiligheid van de bewoners in Groningen geborgd is.
Dat betekent dat alle gebouwen binnen een termijn van 5 jaar moeten
voldoen aan de norm 10–5. Daarnaast is het van belang dat er geen
gebouwen zijn die een groter risico hebben dan 10–4.
NAM heeft in haar rapportage aangegeven dat op grond van haar
onderzoek en de vastgestelde risiconorm van 10–5 met een tijdelijke norm
van 10–4 er bij een productie van 33 miljard m3 geen gebouwen zijn met
een risico dat onder 10–4 ligt. Tevens blijkt uit het onderzoek van NAM dat
het aantal gebouwen dat een risico heeft dat tussen 10–4 en 10–5 ligt
zodanig is dat de daaraan gerelateerde verstevigingsopgave volgens NAM
voor de komende vijf jaar uitvoerbaar is.
NAM geeft daarbij aan dat bij dit productieniveau de seismiciteit de
komende 5 jaar zal toenemen. Dat betekent dat ook het risico zal
toenemen, waardoor jaarlijks een extra 360 gebouwen in de risicocategorie tussen 10–4 en 10–5 komen. NAM gaat er vanuit dat deze extra 360
huizen per jaar binnen de daarvoor geldende termijn van 5 jaar hersteld
kunnen worden
NAM gebruikt voor haar onderzoeken zowel nationale als internationale
experts op het gebied van geïnduceerde bevingen en de gevolgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

54

daarvan. In de rapportage van NAM wordt een overzicht gegeven van de
betrokken wetenschappers (Hazard and Risk Assessment for Induced
Seismicity in Groningen, Appendix B: Experts).
Daarnaast heb ik in 2015 een wetenschappelijke begeleidingscommissie
ingesteld met als taak de onderzoeken, die door de NAM worden
uitgevoerd in het kader van de ontwikkeling van het Groningen
Winningsplan 2016, te begeleiden en te reviewen. Tevens heb ik deze
commissie gevraagd de kwaliteit, de volledigheid en de onafhankelijkheid
van de resultaten van deze onderzoeken, te bewaken. De commissie
bestaat uit nationale en internationale onafhankelijke experts.
Ook SodM heeft onafhankelijke experts gevraagd het onderzoek van NAM
te reviewen
De huidige productieverdeling over de verschillende regio’s wordt
geoptimaliseerd binnen de beperkingen van de eerder opgelegde
productielimieten voor de verschillende regio’s en gegeven de huidige
operationele beperkingen waarbinnen het veld kan worden geopereerd.
Verdere verbeteringen op basis van het meet- en regelsysteem worden
onderzocht. Voor zulke verbeteringen zijn mogelijk aanpassingen aan het
bestaande productiesysteem nodig. Ik zal NAM verzoeken om binnen het
Meet- en Regelprotocol de productieverdeling, onafhankelijk van
bestaande beperkingen, zodanig in te richten voor alle regio’s en clusters
dat daarbij het seismisch risico zoveel als mogelijk beperkt wordt en te
evalueren op welke termijn eventuele actuele beperkingen verholpen
kunnen worden. Het uitwerken van een dergelijke analyse en de realisatie
van de daaruit resulterende geoptimaliseerde productieverdeling kost tijd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom NAM nog
geen informatie heeft over de kans op grotere groepen slachtoffers voor
het door geïnduceerde aardbevingen beïnvloede gebied en waarom wordt
dit onderzoek niet door middel van onafhankelijk onderzoek gedaan.
NAM heeft in zijn rapportage van november 2015 een groepsrisico
bepaald, maar niet het maatschappelijk veiligheidsrisico omdat de
definitie daarvan voor NAM te laat kwam om te verwerken. In nauw
overleg met SodM heeft de Commissie Meijdam een methodiek
ontworpen die in staat is om de risico’s van geïnduceerde aardbevingen
voor groepen slachtoffers in een heel gebied adequaat in beeld te
brengen. Aan NAM is inmiddels opgedragen om een berekening van het
maatschappelijk veiligheidsrisico op te nemen in het nieuwe winningsplan, dat op 1 april 2016 wordt ingediend. SodM zal de berekening van het
maatschappelijk veiligheidsrisico integraal meenemen bij de beoordeling
van het winningsplan.
Mijnbouwwettelijk dienen de risicoanalyses door de operator te worden
gemaakt. Op dit moment is onafhankelijk onderzoek nog niet mogelijk.
Voordat een onafhankelijke instantie de berekeningen kan gaan uitvoeren
zal eerst aan een aantal randvoorwaarden moeten worden voldaan. Op dit
moment is er een gecompliceerd programma bij NAM ontwikkeld om de
berekeningen uit te voeren. Dit programma is niet zomaar over te dragen
aan een andere instantie. De ontwikkeling van een vergelijkbaar onafhankelijk programma kost tijd. Daarnaast is er de nodige computercapaciteit
nodig om de berekeningen uit te voeren, die eerst gerealiseerd moet
worden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een wetenschappelijke onderbouwing dat een productieniveau van 27 miljard m3 minder
kans op bodemdaling en aardbevingen geeft en om aan te geven of dit
opweegt tegen de fors mindere compactie bij 21 miljard m3 of lager.
Indien er een strikt lineaire relatie zou bestaan tussen seismiciteit (in
termen van aantallen bevingen en magnitude) en gasproductie, dan zou
het niet uitmaken hoe de gasproductie over een (gas)jaar verdeeld wordt.
Er zijn echter geen praktijkaanwijzingen voor een dergelijk lineair gedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

55

Uit voorzorg moet daarom worden uitgegaan van een niet-lineair gedrag,
waarbij fluctuaties rond een bepaald gemiddelde productie meer
seismiciteit (weer in aantallen en/of magnitude) veroorzaken dan in het
geval «vlak» worden geproduceerd op datzelfde gemiddelde niveau. Dit
leidt tot de conclusie dat fluctuaties (variaties met een duur van maanden)
vermeden zouden moeten worden, totdat uit de meetgegevens meer
duidelijkheid volgt over het effect daarvan op de seismiciteit.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom bij het
vaststellen van de marktvraag naar gas alleen wordt gerekend met
verwachtingen en niet met een scenario waarbij de marktvraag sterk
wordt verminderd.
In het kader van het onderzoek naar de omkering van het gassysteem is
onderzocht wat de minimaal benodigde Groningenproductie is om te
voorzien in de leveringszekerheid. Daarvoor heeft GTS de verwachte
gasvraag berekend tot 2020, uitgaande van de verwachte afname in het
energieverbruik zoals vastgesteld in het Energieakkoord.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een bevestiging dat
bodemdaling niet gelijkmatig plaatsvindt en vragen hoe hiermee
omgegaan wordt.
Ten gevolge van de gaswinning daalt de bodem in de provincie
Groningen. Uit tot op heden uitgevoerd onderzoek blijkt dat er geen
gebouwschade te verwachten is door bodemdaling door gaswinning.
De gelijkmatige bodemdaling uit zich door een daling van het maaiveld.
Het waterpeil wordt door de bodemdaling ten gevolge van de gaswinning
in absolute zin niet beïnvloed. De bodemdaling zorgt er wel voor dat het
waterpeil in relatieve zin (ten opzichte van de bodem) hoger wordt. Indien
vernatting van de bodem optreedt kan het waterpeil worden aangepast.
Het aanpassen van het waterpeil bij bodemdaling is een verantwoordelijkheid van het waterschap. Het waterschap voert deze aanpassingen uit
op kosten van de veroorzaker van de bodemdaling.
In het verleden is het waterpeil aangepast om grond beter geschikt te
maken voor de landbouw of voor een ander gebruik. Dit heeft geleid tot
ongelijkmatige inklinking van veenlagen en in mindere mate van kleilagen
met lokaal zettingsschade als gevolg. Deze inklinking treedt op in het
gehele noordelijke en westelijke deel van Nederland, niet alleen in
Groningen, en betreft een natuurlijk proces dat nog steeds gaande is.
Deze schade wordt zettingsschade genoemd. De natuurlijke inklinking
heeft echter geen verband met de gaswinning. NAM is niet aansprakelijk
voor deze schade.
Ik ben samen met de NCG in overleg met NAM om een goede afhandeling
van de schade ten gevolge van de gaswinning in Groningen te bewerkstelligen. In het meerjarenprogramma is beschreven dat bewoners indien
er sprake lijkt van bodemdaling een casemanager toegewezen krijgen van
de NCG. Hierdoor ontstaat er voor deze groep bewoners één aanspreekpunt met een vast contactpersoon. Dit moet ertoe leiden dat bewoners
beter en sneller geholpen worden en schade sneller kan worden hersteld.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nadere toelichting op
de volgende zin uit mijn Kamerbrief (p.5): «Eventuele stimulering van de
kleine velden productie zal naar verwachting de terugloop van de
productie uit Groningen niet geheel kunnen opvangen.» Zij vragen een
toelichting op de inzet van de kleine velden. Naar aanleiding van het
antwoord op eerdere vragen over stimulering van de kleine velden
productie dat de bestaande regeling voor stimulering van de kleine velden
voor de zomer van 2016 zal worden geëvalueerd, vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie of de kleine velden nu al meer produceren om de
terugloop van de productie uit Groningen op te vangen, om welke kleine
velden het gaat en of het ook gaat om nieuwe kleine velden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

56

In september 2010 is een in de Mijnbouwwet vastgelegde financiële
stimuleringsmaatregel in de vorm van een investeringsaftrek in werking
getreden om de opsporing en winning van marginale gasvoorkomens,
zowel bestaande als nieuwe, op het Nederlands deel van het continentaal
plat te stimuleren. Het is immers van belang dat de resterende kleine
gasvoorkomens worden opgespoord en (her)ontwikkeld voordat de
cruciale gasinfrastructuur op zee wordt ontmanteld en verwijderd.
Momenteel wordt deze maatregel geëvalueerd en wordt nader bezien of
deze doelmatig en doeltreffend is geweest, maar het is inmiddels duidelijk
dat deze maatregel heeft geleid tot extra investeringen in en extra
productie van gasvoorkomens die er zonder die maatregel niet zou zijn
geweest. Bij voorstellen voor continuering of aanpassing van deze
stimuleringsmaatregel zal ook de relatie tussen meer productie uit de
kleine velden en de teruglopende productie uit Groningen worden
meegewogen.
Er wordt nu niet specifiek extra gas geproduceerd of nieuwe velden
aangeboord om de terugloop van de productie in Groningen op te
vangen. Daarbij wil ik er op wijzen dat het uiteindelijk aan producenten
zelf is om aan de hand van hun eigen commerciële en bedrijfseconomische afwegingen te besluiten om al dan niet tot exploratie en exploitatie over te gaan. De overheid kan daarbij slechts een faciliterende en
stimulerende rol vervullen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of ik kan bevestigen
dat er een verschuiving van de bevingen plaatsvindt naar de randen van
het huidige contourengebied.
Zowel de waarnemingen als de modelvoorspellingen geven aan dat het
aantal bevingen in de randgebieden stijgt door de voortzetting van de
productie in die regio’s. Overigens is er geen sprake van een toenemende
productie in die gebieden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe ik rekening houd
met het verschuiven van de contouren in de versterking en welke
mogelijkheden ik zie om de schadeafhandeling van schades buiten het
contourengebied, die in de hoorzitting door de onafhankelijke raadsman
ondermaats wordt genoemd, te verbeteren.
De PGA-contourenkaarten zijn bedoeld om in combinatie met de NPR
gebruikt te worden om een inschatting te kunnen geven welke versterkingsopgave er nodig is. Het uitgangspunt bij schade is dat het CVW alle
schadegevallen die worden gemeld, beoordeelt. Dit geldt ook voor
schademeldingen buiten de PGA-contourenkaart. De meest recente
onderzoeken zijn dus niet van invloed op de wijze waarop NAM schadegevallen buiten de huidige contouren benadert.
NAM heeft de NCG gevraagd een onderzoek naar schadegevallen buiten
de schadecontour te valideren, om zeker te zijn van een onafhankelijk
waardeoordeel. Tenzij uit de validatie onomstotelijk blijkt dat de schade
niet door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, zal er altijd een expert
moeten beoordelen hoe schade is ontstaan en of vergoeding van de
herstelkosten door NAM aan de orde is. De validatie zal gebeuren in het
eerste kwartaal van 2016. NAM heeft aangegeven zich te conformeren aan
de uitkomst van deze validatie.
Vanaf 1 januari monitort de NCG de afspraken die zijn gemaakt met NAM
en CVW over de schadeprotocollen. De nieuwe schadeprotocollen worden
op aangeven van de NCG vastgesteld door NAM en worden blijvend
gemonitord door de NCG. Hierdoor ontstaat meer controle op de
schadeprotocollen. Het exacte aantal van de uit huisgeplaatste
gedupeerden is bij mij niet bekend, maar het gaat om een gering aantal.
In antwoord op vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over
wetenschappelijke evaluatie, kan ik aangeven dat de NCG de validatieme-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

57

thodiek met diverse stakeholders in de regio afstemt en zorg zal dragen
voor een adequate wetenschappelijke borging van de evaluatie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe de contourenkaart zich verhoudt tot de gebiedsgerichte aanpak en hoe geborgd wordt
dat de schadeafhandeling niet onnodig vertraagd wordt door de
koppeling van versterking met de vraagstukken die los staan van de
aardbevingsproblematiek.
Natuurlijk zal er in gevallen waarbij er sprake is van omvangrijke schade
gekeken en er ingrijpende maatregelen genomen dienen te worden of er
tegelijkertijd versterkt dient te worden. Maar over het algemeen geldt dat
het schadeherstelproces niet gekoppeld wordt aan de versterkingopgave.
Vertraging is om deze reden dan ook niet aan de orde.
De leden van meerdere fracties, waaronder die van de ChristenUniefractie, hebben vragen gesteld over het afschaffen van de interim
waardevermeerderingsregeling.
Het afschaffen van de interimregeling waardevermeerdering is geen
onderdeel van het besluit om te kiezen voor een andere opzet van herstel
van schade. De interimregeling waardevermeerdering wordt stopgezet,
omdat er nu een besluit is genomen over de definitieve regeling: een
instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterkingsopgave.
Het nieuwe instrument voor verduurzaming zal door de koppeling met
versterking ter beschikking komen voor de groep bewoners die de meeste
overlast ondervinden, namelijk de groep wier huis versterkt moet worden.
Daarnaast is het een van de dragers om de breedgedragen ambitie in de
regio om te komen tot forste verbetering van energieprestatie richting nul
op meter mogelijk te maken. Door het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming.
De interimregeling waardevermeerdering was gericht op het compenseren van overlast door bewoners met substantiële schade (erkende
aardbevingsschade van minimaal € 1.000,–) of met een versterkingsopgave binnen de eerst negen, later elf aangewezen gemeenten, en op
het verduurzamen van de regio door de subsidie gericht in te zetten op
het verbeteren van de energieprestatie van de woningen. Daarnaast was
deze regeling beschikbaar voor kopers van een (nieuw of bestaand) huis
in het gebied.
Het budget voor deze regeling – onderdeel van de middelen waarover
afspraken zijn gemaakt in het bestuurlijk akkoord voor de periode
2014–2018 – zou bij ongewijzigde voortzetting begin 2016 uitgeput zijn.
Door de openstelling van de regeling met terugwerkende kracht tot het
einde van 2015 voor schadegevallen buiten de elf gemeenten, op voorstel
van de NCG, verwacht ik dat het beschikbare budget voor deze regeling
volledig benut zal worden binnen de periode waarin deze is opengesteld.
Het is moeilijk te voorspellen wat het budgetbeslag zal zijn van het
voortzetten van de interimregeling voor een groter gebied.
Door in de nieuwe regeling het verduurzamen te koppelen aan de
versterkingsopgave ontstaat een groter bereik van het gewenste doel van
verduurzaming. Voor de uitvoering van deze nieuwe regeling zal extra
geld ter beschikking moeten komen. In reactie op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie over het budget van de Economic Board, benadruk ik
dat de middelen die ter beschikking staan aan de Economic Board hier
niet voor worden benut. Deze middelen zijn bedoeld voor de economische
structuurversterking, zoals is bepaald in het bestuurlijk akkoord van
januari 2014, en maken als zodanig een wezenlijk onderdeel uit van het
compensatiepakket voor de regio. Dat is ook zo omschreven in de
opdracht die aan de NCG is meegegeven. Een deel van het geld (€ 32,5
miljoen) komt van de provincie Groningen en de rest (€ 65 miljoen) van
NAM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

58

In reactie op vragen van de SP-fractie over de samenhang met de
waardedalingsregeling, verwijs ik naar mijn brief van 18 mei 2015 (33 529
nr. 172) waarin ik heb aangegeven dat de (interim) waardevermeerderingsregeling en de waardedalingsregeling op zichzelf aanvullende
maatregelen zijn. De waardevermeerderingsregeling wordt nu opgevolgd
door een instrument voor verduurzaming gekoppeld aan de versterking
en de waardedalingsregeling is opgeschort hangende het hoger beroep
van NAM tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van
2 september 2015 over de compensatie van waardedaling (zaaknummer /
rolnummer: C/19/103209 / HA ZA 14–029).
In reactie op vragen gesteld door de leden van de D66-fractie en van de
fractie van de ChristenUnie over de inbreng van de regio, kan ik aangeven
dat de regio graag had gezien dat compensatie voor overlast door schade
net als in de interimregeling ook deel uit zou maken van de definitieve
regeling.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe ik achterstallig
onderhoud zie dat alleen in combinatie met de aardbevingsproblematiek
een onaanvaardbaar veiligheidsrisico vormt.
Achterstallig onderhoud aan gebouwen is niet voorbehouden voor het
aardbevingsgebied, maar kan ook elders in Nederland aan de orde zijn,
zowel in een stedelijke leefomgeving als in landelijk gebied. Toezicht op
het gemeentelijk bouw- en woningtoezicht is een verantwoordelijkheid
van de provincie. Aangezien het hier gaat om verschillende betrokken
partijen met een eigen verantwoordelijk (NAM voor de aanpak van
bevingsschade en versterking, de bewoner voor het reguliere onderhoud
aan het eigen bezit en een publieke verantwoordelijkheid van gemeenten
is om toe te zien op het veilige gebruik van bouwwerken) zal steeds in
samenhang bepaald moeten worden wat de kostenverdeling is voor het
herstel van het betreffende gebouw of woning. Als de eigenaar/bewoner
en NAM tot overeenstemming zijn gekomen over de schadeverdeling en
bijbehorende kosten (al dan niet met de inzet van een arbiter), volgt hier
ook de uiteindelijke kostenverdeling uit.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat de mogelijkheden
zijn om schadetaxaties van naburige woningen in een straat door dezelfde
taxateur te laten verrichten om daarmee onnodige verschillen te
voorkomen.
Het is aan het CVW om een schade-expert te kiezen. Indien de bewoner
het niet eens is met de rapportage bestaat de mogelijkheid om een
contra-expertise aan te vragen. Hierbij kan de bewoner zelf een expert
kiezen. Ik zie geen meerwaarde om CVW of bewoners verplichten om een
bepaalde schade-expert te kiezen. Deze verplichting zou een adequate
afhandeling van schade in de weg kunnen staan. De keuzevrijheid
garandeert dat de taxatie in eerstelijnsrapportage of via een contraexpertise voor zowel bewoner als CVW op de meest objectieve basis
wordt uitgevoerd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een toelichting op
de kosten en de uitvoering van herstel en versterking van monumenten.
NAM en het CVW staan aan de lat voor schadeafhandeling en versteviging van erfgoed en monumenten. Dat vergt maatwerk. De inrichting
van het erfgoedloket en een erfgoedteam binnen de gebiedsgerichte
aanpak zou de NCG samen en de betrokken partijen in staat moeten
stellen om de nodige schadeafhandeling en versterking aan monumenten
te bevorderen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is als
kennisinstituut samen met de regionale overheden en de betrokken
erfgoedpartners bezig om het programma «Aardbevingen en Erfgoed» te
ontwikkelen. Hierin is onder meer de ontwikkeling van een methodiek
opgenomen om bij ingrepen tot een balans te komen tussen de veiligheid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

59

de gebruiksvoorwaarden en het behoud van monumentale waarden.
Tevens wordt kennis vergaard over aangepaste versterkingsmethoden die
gericht zijn op behoud van monumentwaarden. Bewoners en gebruikers
van monumenten kunnen in de toekomst voor schadeafhandeling van
monumenten met al hun vragen terecht op één plaats: bij het erfgoedloket
van de NCG. Daar worden zij begeleid door een deskundige bewonersbegeleider en wordt de schade aan hun monument vervolgens hersteld door
het erfgoedteam. De RCE heeft bij concrete gevallen een adviserende rol
bij de vergunningverlening, daarnaast levert de Rijksdienst een bijdrage
aan het ontwikkelen en beschikbaar stellen van kennis voor de aanpak van
monumenten. Om in de uitvoering kwaliteit te garanderen wordt een
deskundig erfgoedteam ingericht, met hierin o.a. een monumentendeskundige, een deskundige schadetaxateur en een in monumenten
gespecialiseerd constructeur. Het erfgoedteam begeleidt de eigenaarbewoner zo goed mogelijk en zorgt ervoor dat er een oplossing komt die
past bij en respect heeft voor de monumentwaarden van het pand. Niet
alleen tijdens het schadeherstel, maar juist ook in de versterkingsopgave.
Het behoud van het cultureel erfgoed is een belangrijke doelstelling
binnen het meerjarenprogramma. Om die reden zal overal waar
gebouwen versterkt worden (of dat nu deel uitmaakt van de gebiedsgerichte aanpak of niet), al het aanwezige (al dan niet formeel aangewezen)
cultureel erfgoed geïdentificeerd en in kaart gebracht worden. Dat wordt
gedaan door alle te versterken gebouwen te toetsen aan de criteria die
daarvoor worden opgesteld. Doel hiervan is te voorkomen dat (nog) niet
geïdentificeerd erfgoed abusievelijk verloren gaat.
Bij de start van de aanpak van een gebied wordt in kaart gebracht wat het
aangewezen cultureel erfgoed in dat gebied is. Voor zover de waardenstelling (de documentatie waarin de monumentwaarde inzichtelijk wordt
gemaakt en beargumenteerd) niet aanwezig of compleet is, wordt die
compleet gemaakt. Daarnaast wordt ongeregistreerd erfgoed geïdentificeerd om te voorkomen dat nog niet geïdentificeerd erfgoed verloren
gaat. Om voor monumentale gebouwen een verantwoorde en zorgvuldige
afweging te maken zal een afwegingskader worden ontwikkeld door de
overheden samen met het erfgoedveld. Daarnaast wordt aan het bevoegd
gezag gevraagd om zo spoedig mogelijk aan te geven welke bebouwing
zij als monument willen aanduiden en welke zij met andere instrumenten
willen beschermen. Daarmee kan dan in de versterkingsaanpak rekening
worden gehouden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of alle soorten
mijnbouwschade worden vergoed en niet slechts aardbevingsschade.
In het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat de exploitant van een
mijnbouwwerk schade door uitstroming van delfstoffen en door bodembeweging, die het gevolg is van de mijnbouwactiviteiten, moet
vergoeden. Dit geldt dus niet alleen voor aardbevingsschade, maar ook
voor bijvoorbeeld schade door bodemdaling als gevolg van mijnbouwactiviteiten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben vragen gesteld over
de toekomstprognoses, toekomstgerichte aanpak en veiligheid van
scholen in de provincie Groningen.
Om de veiligheid te kunnen borgen zijn de circa 100 schoolgebouwen in
het gebied geïnspecteerd in opdracht van NAM. De bouwelementen die
een direct gevaar kunnen opleveren in geval een aardbeving plaatsvindt,
zijn direct hersteld of weggenomen om het veiligheidsrisico weg te
nemen. Op basis van de inspecties zijn per schoolgebouw maatregelplannen opgesteld om het gebouw bouwkundig te versterken zodat het
schoolgebouw aardbevingsbestendig is. Afgesproken is dat in principe
alle schoolgebouwen in de stad Groningen een vervolgonderzoek krijgen,
zodat beter beoordeeld kan worden, of en zo ja, welke maatregelen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

60

de langere termijn aan de orde zijn. Ik herken het beeld met betrekking tot
de renovaties van een aantal schoolgebouwen. Dit is onder de aandacht
gebracht van de NCG en hij voert daarover gesprekken met de Hanzehogeschool Groningen, de Rijksuniversiteit Groningen, de schoolbesturen
als ook met NAM. Bij het ontwerpen van de maatregelplannen is de
Ontwerp Nederlandse Praktijk Richtlijnen NPR 9998:2015 gehanteerd in
combinatie met het advies van de stuurgroep NPR over aardbevingsbestendig bouwen. Op basis daarvan is beoordeeld welke versterkingsmaatregelen nodig zijn.
Diverse scholen in het aardbevingsgebied zullen, als gevolg van leerlingendaling, genoodzaakt zijn om de komende jaren te fuseren of te gaan
samenwerken. Dit heeft ook gevolgen voor de huisvesting. Dit kan niet
losgezien worden van de versterkingsopgave. Het koppelen van de
versterkingsoperatie aan de toekomstplannen van de scholen betekent dat
gemeenten mogelijk ontijdige investeringen moeten doen waarmee geen
rekening is gehouden in de gemeentelijke begroting. Om vertraging te
voorkomen heeft het kabinet daarom de NCG gevraagd inzichtelijk te
maken wat de omvang is van deze eventueel benodigde middelen om op
basis daarvan, waar nodig, dekking te zoeken. Uitgangspunt daarbij is de
aansprakelijkheid van NAM en dat de bestaande (financiële) verantwoordelijkheden onveranderd blijven.
Beoogd is om in het eerste kwartaal 2016 te starten met het treffen van de
benodigde maatregelen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de fractie van GroenLinks vragen op basis van welk
wetsartikel de brief van 18 december 2015 geen besluit in juridische zin is
en op basis van welke wetsartikel geen rechtsmiddelen zijn vermeld.
De brief van 18 december 2015 (Kamerstuk 33 529, nr. 212) is geen besluit
in juridische zin. In artikel 1:3, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht is een besluit gedefinieerd als een schriftelijke beslissing van een
bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling. Met
een rechtshandeling wordt bedoeld een handeling gericht op rechtsgevolgen die ontstaan in de verhouding van een bestuursorgaan tot een of
meer anderen. Hiervan kan sprake zijn als door een handeling van een
bestuursorgaan een bevoegdheid, recht of verplichting voor een of meer
anderen ontstaat of teniet wordt gedaan of als de juridische status van
een persoon of zaak vast wordt gesteld. Van deze situatie is bij de
kamerbrief van 18 december jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 212) geen sprake.
Het maximale productieniveau dat geldt is een rechtstreeks gevolg van de
voorlopige voorziening die de Raad van State in haar uitspraak van
18 november 2015 heeft getroffen. Dat maximale productieniveau geldt
totdat ik een nieuw (juridisch) besluit heb genomen en ik elk geval niet
langer dan tot en met 30 september 2016. In mijn brief van 18 december
2015 (Kamerstuk 33 529, nr. 212) heb ik aangekondigd dat het kabinet de
voorlopige voorziening voor het gasjaar 2015/2016 in stand houdt en dat
pas in september 2016 een nieuw besluit wordt genomen.
Nu er geen sprake is van een besluit, staat hier ook geen bezwaar of
beroep tegen open. Dit volgt uit artikel 1:5 van de Algemene wet
bestuursrecht, waarin het maken van bezwaar is omschreven als het
gebruik maken van de ingevolge een wettelijk voorschrift bestaande
bevoegdheid, voorziening tegen een besluit te vragen bij het bestuursorgaan dat het besluit heeft genomen. Op basis van artikel 3:45 van de
Algemene wet bestuursrecht moet, als tegen een besluit bezwaar kan
worden gemaakt of beroep kan worden ingesteld, hiervan melding
worden gemaakt. Omdat er bij de kamerbrief van 18 december jl.
(Kamerstuk 33 529, nr. 212) geen sprake is van een besluit waartegen
bezwaar of beroep kan worden ingesteld, hoeft ook geen melding te
worden gemaakt van de rechtsmiddelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

61

De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik van mening ben dat ik
met de conversie van ongeveer 7 miljard m3 de aanbevelingen van de
OVV inzake veiligheid voor de Groningers opvolgde.
Elk besluit dat in de afgelopen jaren is genomen, is gebaseerd op
adviezen van deskundigen en in het bijzonder van SodM. Daarbij heeft, in
lijn met de kabinetsreactie op het OVV-rapport, de veiligheid van de
Groningers steeds voorop gestaan. In het kader van de leveringszekerheid
dient ook rekening te worden gehouden met de fysieke vraag naar
laagcalorisch gas. In het afgelopen jaar heeft NAM 28 miljard m3 uit
Groningen en éénmalig 3 miljard m3 extra uit Norg gewonnen. Aangezien
het een relatief warm jaar was is door middel van de stikstofinstallaties 7
miljard m3 hoogcalorisch gas geconverteerd. Indien het kouder was
geweest, dan hadden stikstofinstallaties vaker aangestaan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de mogelijkheden van
conversie en hoe dit zich verhoudt tot een verlaging van de gaswinningshoeveelheid.
In de besluitvorming heeft tot dusver een benadering centraal gestaan
waarbij een plafond werd vastgesteld waarbinnen de NAM moest
opereren. Indien het jaar warmer wordt dan waarmee bij het vaststellen
van het plafond rekening is gehouden, dan zullen in die systematiek de
stikstof-installaties minder worden benut. Dat is ook precies de reden
waarom in het afgelopen jaar onderzoek is uitgevoerd naar hoe de
stikstofinstallaties maximaal kunnen worden ingezet en wat voor
gevolgen dit heeft voor de leveringszekerheid en het functioneren van de
gasmarkt. Dit onderzoek «Een andere benadering van gaswinning» was
onderdeel van de besluitvorming van december 2015 en is als bijlage bij
de Kamerbrief meegestuurd. In dit onderzoek worden scenario’s
beschreven die het mogelijk maken de stikstofinstallaties op deze wijze in
te zetten. Deze informatie was bij de eerdere besluitvorming van het
afgelopen jaar nog niet beschikbaar. Zonder nader onderzoek op dit punt
was het niet het verantwoord geweest om tot een volledige omkering van
het systeem over te gaan. Op dat moment was immers niet duidelijk of
een dergelijke omkering er voor zou zorgen dat de leveringszekerheid in
gevaar zou komen of het functioneren van de gasmarkt (en de levering
van het fysieke gas) ernstig zou worden verstoord. Op dit moment acht ik
het onverstandig om tot omkering over te gaan, omdat dit tot meer
fluctuaties in de winning kan leiden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre er onderzoek is
gedaan naar effecten van bevingen op steens huizen, hoeveel steens
huizen en hoeveel halfsteens huizen er in het genoemde gebied staan en
wat het verschil in risico is.
Ongeveer een derde van de gemetselde gebouwen hebben steens muren,
die in principe sterker zijn en daarom beter bestand tegen bewegingen als
gevolg van aardbevingen. De overige gebouwen hebben voor het
overgrote deel spouwmuren, welke bestaan uit twee halfsteens muren
gescheiden door een spouw, en waar de sterkte van de hele wand bepaald
wordt door de combinatie van binnenmuur, buitenmuur en verbindende
spouwankers. Sommige vooroorlogse huizen hebben alleen halfsteensmuren.
Met name omdat er elders in de wereld weinig ervaring is met spouwmuren heeft NAM ervoor gekozen om een dergelijk huis (representatief
voor rijtjeshuis uit de jaren ’60/’70) prioriteit te geven in het testprogramma in Pavia, Italië. In de loop van dit jaar wordt daar ook een steens
huis getest op de triltafel.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er nader onderzoek gedaan
kan worden naar de ombouwsets voor zowel gaskachels als geisers en of
ik de Kamer daar voor vaststelling van het gaswinningsbesluit van gasjaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

62

2016–2017 van op de hoogte wil stellen. Verder vragen deze leden om
deze kennis te delen met de Belgische overheid en Kamer te informeren
over de voortgang van dit overleg.
De ombouwsets zijn er voor gaskachels en -geisers, maar niet voor
cv-ketels. Met die ombouwsets kunnen die installaties ook butaan en
propaan gebruiken. Deze gassen zijn uitsluitend verkrijgbaar in flessen.
Het is niet realistisch dat dit een wezenlijke bijdrage levert aan een
vermindering van de afhankelijkheid van aardgas, omdat in Nederland
vrijwel geen markt voor gasflessen bestaat, de prijs ervan hoog is en voor
mensen geen redelijk alternatief is voor gas uit het gassysteem. Nader
onderzoek heeft dan ook geen toegevoegde waarde en datzelfde geldt
voor het delen van deze kennis met België. Overigens wordt de Tweede
Kamer periodiek geïnformeerd over de voortgang van het overleg met de
buurlanden over de Nederlandse gasleveringen. Het meest recent nog
met mijn brief van 18 december 2015 (Kamerstuk 33 529, nr. 212).
De leden van meerdere fracties, waaronder die van de GroenLinks-fractie,
hebben vragen gesteld over het aantal schademeldingen buiten de
contourenkaart en de validatie van het uitgevoerde onderzoek van
Arcadis.
De PGA-contourenkaarten zijn bedoeld om in combinatie met de NPR
gebruikt te worden om een inschatting te kunnen geven welke versterkingsopgave er nodig is. Het uitgangspunt bij schade is dat het CVW alle
schadegevallen die worden gemeld, beoordeelt. Dit geldt ook voor
schademeldingen buiten de PGA-contourenkaart. De meest recente
onderzoeken zijn dus niet van invloed op de wijze waarop NAM schadegevallen buiten de huidige contouren benadert.
NAM heeft de NCG gevraagd een onderzoek naar schadegevallen buiten
de schadecontour te valideren, om zeker te zijn van een onafhankelijk
waardeoordeel. Tenzij uit de validatie onomstotelijk blijkt dat de schade
niet door aardbevingen kan zijn veroorzaakt, zal er altijd een expert
moeten beoordelen hoe schade is ontstaan en of vergoeding van de
herstelkosten door NAM aan de orde is. De validatie zal gebeuren in het
eerste kwartaal van 2016. NAM heeft aangegeven zich te conformeren aan
de uitkomst van deze validatie.
Vanaf 1 januari monitort de NCG de afspraken die zijn gemaakt met NAM
en CVW over de schadeprotocollen. De nieuwe schadeprotocollen worden
op aangeven van de NCG vastgesteld door NAM en worden blijvend
gemonitord door de NCG. Hierdoor ontstaat meer controle op de
schadeprotocollen. Het exacte aantal van de uit huisgeplaatste
gedupeerden is bij mij niet bekend, maar het gaat om een gering aantal.
In antwoord op vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over
wetenschappelijke evaluatie, kan ik aangeven dat de NCG de validatiemethodiek met diverse stakeholders in de regio afstemt en zorg zal dragen
voor een adequate wetenschappelijke borging van de evaluatie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik van mening ben dat
groepsrisico kan worden vervangen door maatschappelijk risico en of
naast maatschappelijk risico ook het groepsrisico bepaald kan worden
voor bepaalde gebieden.
De bestaande berekeningsmethodiek voor groepsrisico is gericht op
industriële risico’s van bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken en
daarmee niet van toepassing op andere risico’s. Het groepsrisico gaat uit
van een gelokaliseerde risicobron. De geïnduceerde aardbevingen zijn
geen gelokaliseerde risicobronnen, maar kunnen zich voordoen in een
groot gebied in Groningen. Daardoor is het groepsrisico niet goed
toepasbaar op het risico van geïnduceerde aardbevingen. Het gebruik van
een specifieke risiconorm voor andere risico’s levert onvergelijkbare
waarden op. Verder is behoefte aan inzicht in de locaties boven het
Groningen gasveld waar de kans op grotere groepen slachtoffers het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

63

grootst is. Het voor Loppersum berekende groepsrisico geeft dat inzicht
alleen voor Loppersum en niet voor het hele gaswinningsgebied.
Aangezien het hier ging om de specifieke kans op een aardbeving op een
specifieke locatie waren de nadelen zoals genoemd geen groot probleem
(de bron waarvan de gevolgen werden onderzocht was gelokaliseerd op
een specifieke locatie). Maar bij toepassing op het gehele Groningen
gasveld vormen genoemde nadelen wel een probleem. Deze problemen
worden met het gebruik van het maatschappelijk risico opgelost.
SodM heeft aan NAM gevraagd om het maatschappelijk veiligheidsrisico
te berekenen in het nieuwe winningsplan en zal het plan mede daarop
toetsen. Ik zie geen aanleiding om het maatschappelijk veiligheidsrisico
een meer formele juridische borging te geven dan de koppeling met de
indieningsvereisten van het winningsplan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of met het invoeren van het
maatschappelijk risico bewoners van het gebied boven het gasveld een
andere status krijgen dan de rest van Nederland.
De risico’s van geïnduceerde aardbevingen zijn alleen te vinden in het
gebied van de Groningse aardgaswinning, dus in zoverre wijkt dit gebied
af van de rest van het land. Het basisniveau van veiligheid hoort daarentegen niet af te wijken en daarom heeft het kabinet besloten dat de
veiligheidsnorm voor individueel risico in en rond woningen (waar dit
risico zich manifesteert) gelijk is aan die in de rest van het land. In het
geval van Groningen is dat dus inclusief het aardbevingsrisico.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen mij om de OVV te verzoeken
een tussentijdse evaluatie van de huidige situatie in Groningen te doen
met betrekking tot de gaswinning en het opvolgen van de aanbevelingen
zoals gedaan door de OVV.
Het kabinet heeft in haar reactie op het OVV-rapport (Kamerstuk 33 529,
nr. 143) van 2 april 2015 aangegeven alle aanbevelingen van de OVV over
te nemen. Het meenemen van de belangen van burgers in de besluitvorming, het steviger borgen van het veiligheidsbelang en de versteviging
van de onafhankelijkheid van SodM heb ik verankerd in de herziening van
de Mijnbouwwet zoals die nu bij uw Kamer ligt. Daarnaast wordt gekozen
voor structureel onderzoek om onzekerheden continu te blijven verkleinen
en wordt de communicatie met burgers verder verbeterd. Ook ben ik
samen met SodM bezig een structureel en onafhankelijk onderzoeksprogramma op te zetten met betrekking tot de effecten van mijnbouw
(inclusief Groningen). Mijn streven is medio 2016 een start te maken met
dit nieuwe kennisnetwerk onder toezicht van een onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad. Dit kennisnetwerk heeft mede als doel fundamenteel en toegepast onderzoek beter op elkaar af te stemmen. Ik zie
geen aanleiding om in deze fase al een tussentijdse evaluatie te laten
uitvoeren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er bij de veiligheid van het
ondergrondse leidingennet aandacht is besteed aan het leidingennet met
betrekking tot het transport van aardgascondensaat naar de locatie te
Farmsum en de aardbevingsbestendigheid van deze locatie.
De aardbevingsbestendigheid van de NAM-installaties te Farmsum wordt
momenteel onderzocht evenals dat gebeurt bij BRZO bedrijven in het
aardbevingsgebied. De voortgang van de onderzoeken wordt besproken
aan de Industrietafel onder leiding van de NCG. Waar leidingnetten
onderdeel van dergelijke bedrijven vormen zal dit – ongeacht of het
aardgascondensaat danwel andere stoffen gaat – worden meegenomen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik me herken in de zorgen
die gezaghebbende constructeurs in het artikel «Nieuwe aardbevingsnorm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

64

vol fouten en slordigheden» in de Cobouw van 15 januari hebben geuit
over de NPR 9998.
De NPR 9998 is op 18 december 2015 door NEN gepubliceerd. De NPR is
in februari 2015 ter consultatie door NEN voorgelegd («groene» versie).
De NPR is opgesteld onder begeleiding van een NPR-commissie met o.a.
vertegenwoordigers van TNO, KNMI, het adviesbureau Deltares, TU-Delft
en ook deskundige constructeurs. Hierop zijn meer dan 300 reacties
ontvangen, variërend van redactioneel tot inhoudelijk. Deze reacties zijn
door de NPR-commissie behandeld en verwerkt in de definitieve «witte»
versie van december 2015. De verwerking van de reacties op de «groene»
versie van de NPR is door NEN voorafgaand aan de publicatie van de
«witte» versie voorgelegd en afgestemd met de indieners van deze
reacties. Deze konden zich vinden in de verwerking ervan door NEN.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de opgave voor hogere
gebouwen inderdaad groter is geworden, zoals de constructeurs stellen,
en of de opgave voor de randen van het winningsgebied door de NPR
juist groter wordt in plaats van kleiner.
In incidentele gevallen kan het inderdaad zo zijn dat de optredende
krachten met de kennis van nu groter zijn dan bepaald met de kennis van
februari 2015. Daarentegen kan het weerstandvermogen van een
constructie met de toekomstige kennis groter zijn dan thans (conservatief)
bepaald, zoals uit de eerste proefresultaten uit onderzoek in Pavia aan een
in een Nederland gangbare woning naar voren komt. Dus het is op
voorhand niet te zeggen of dat zo is. Uit de gebiedsgerichte aanpak en de
inspecties van de NCG zal dit moeten blijken. Waar gebouwen zich nog in
de ontwerpfase bevinden adviseer ik de berekeningen opnieuw te doen
met de laatste inzichten (de witte versie van de NPR). De opgave is te
komen tot veilige gebouwen in het gehele door aardbevingen getroffen
gebied. Dat zijn zowel gebouwen in het centrumgebied rond Loppersum
als aan de randen van de PGA-contourenkaart. Door de toename in de
kennis zijn de onderscheiden responsspectra aangepast en deels
aangescherpt, terwijl de PGA-waarden zijn afgenomen. Het is afhankelijk
van de in het verleden gerealiseerde bouwwijzen hoe bestaande
gebouwen op de combinatie van PGA-waarde en het lokaal geldende
responsspectrum reageren. In het aangehaalde artikel is sprake van een
absolute stellingname die incidenteel zou kunnen kloppen, maar generiek
niet geldend is.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de 300 reacties die zijn
binnengekomen op de groene versie van de NPR openbaar zijn.
Ik heb met NEN afgesproken dat NEN de reacties geanonimiseerd en
inclusief de reactie van de normcommissie op de website van NEN zal
publiceren.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het klopt dat de
bestaande woningen in beginsel niet aardbevingsbestendig worden
gemaakt, maar uitsluitend aardbevingsveilig zijn voor een referentieperiode van vijftien jaar. Tevens vragen zij of het klopt dat toetsing van
bestaande bouw, inclusief monumenten, conform de NPR 9998 kan leiden
tot uiteindelijk afschrijven of instorten van het gebouw. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen ten slotte of het klopt dat bestaande woningen
in beginsel niet aardbevingsbestendig worden gemaakt, maar uitsluitend
aardbevingsveilig voor een referentieperiode van vijftien jaar.
De bestaande woningen worden aardbevingsbestendig gemaakt. De
referentieperiode van 15 jaar betekent niet dat de woningen maar 15 jaar
veilig zijn. De referentieperiode wordt gebruikt om de statistisch te
verwachten belastingen te bepalen gedurende een periode van 15 jaar. Dit
komt overeen met een individueel risico van 10–5 zoals ik heb gemeld in
mijn brief van 3 november 2015 (Kamerstuk 33 529, nr. 205). Er kan zich de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

65

situatie voordoen dat de versterking van een gebouw tot het veiligheidsniveau 10–5 conform NPR 9990 niet opweegt tegen de waarde ervan en
dat er dan naar andere mogelijkheden (bijvoorbeeld sloop/nieuwbouw)
moet worden gekeken. Voor monumenten ligt deze afweging uiteraard
anders, omdat ook het culturele-historische aspect meespeelt.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het van toepassing
verklaren van de NPR op bestaande bouw betekent dat er Groningers uit
huis gezet kunnen worden, omdat hun woning niet voldoet aan het
bouwbesluit, zoals gesteld in het artikel «Ondergrond Groningen niet
stijf».
De NPR zal niet worden opgenomen in het Bouwbesluit voor bestaande
bouw. Wel adviseert de NCG in zijn meerjarenprogramma om bij de
versterkingsopgave uit te gaan van de definitieve versie van de NPR. Dit is
echter geen wettelijke verplichting, zodat de inwoners van Groningen niet
uit hun huis kunnen worden gezet indien ze niet aan het individuele risico
van 10–5 voldoen als gevolg van de aardbevingsbelastingen. Ik ben het
eens met de leden van de GroenLinks-fractie dat NAM verantwoordelijk is
om in het aardbevingsgebied alle bestaande gebouwen op de norm 10–5
te brengen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar een overzicht van het
aantal aangevraagde contra-expertises na een eerste oordeel van CVW.
In 2015 zijn er 2.799 contra-expertises uitgevoerd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie vragen op hoe de uitspraak van de Raad van
State dat ik bij het vorige gaswinningsbesluit de risico’s voor de
omwonenden en de omgeving onvoldoende in kaart heb gebracht zich
verhoudt tot mijn besluit dat op een niveau van 27 miljard m3 de
gaswinning zo vlak mogelijk kan worden gehouden. Tevens willen deze
leden weten wat er voor nodig is om de gaswinning terug te schroeven
naar een gaswinningsniveau van 12 miljard m3.
SodM baseert zijn advies op de verschillende onderzoeksresultaten naar
de correlatie tussen productiefluctuaties en seismische risico’s uit studies
van NAM, CBS en TNO. Geen van deze studies kan een dergelijke relatie
kwantificeren, maar de resultaten uit deze studies lijken een dergelijke
correlatie wel te indiceren. Dit heeft geleid tot een kwalitatief advies van
SodM om productiefluctuaties te vermijden. Ik acht het onverstandig een
dergelijk advies naast me neer te leggen en het productieplafond verder te
verlagen. Bovendien leidt het vastgestelde winningsniveau gecombineerd
met de versterkingsopgave tot aanvaardbare risico’s.
Het niveau van 12 miljard m3, waaraan SodM in haar advies van januari
2013 refereerde, betrof een voorlopige, speculatieve analyse op basis van
een vergelijking waarvan de juistheid toen en nog steeds niet kan worden
vastgesteld. Een veilig niveau van gaswinning is iets anders en komt
overeen met het niveau van winning waarbij wordt voldaan aan de
geldende veiligheidsnormen.
De leden van de PvdD-fractie vragen naar het verband tussen bodembeweging en gaswinning en of ik bereid ben om instructies te geven dat
schade als gevolg van bodemdaling ook als mijnbouwschade zou moeten
worden gezien en dus door NAM vergoed zou moeten worden.
Ik ben er altijd vanuit gegaan dat er een relatie is tussen gaswinning en
bodemdaling/bodealingnelheid. Als er schade ontstaat door bodemdaling
als gevolg van gaswinning, dan moet deze schade door NAM vergoed
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

66

De leden van de PvdD-fractie vragen waarom er niet wordt gekeken naar
bevingen met een magnitude kleiner dan 1, of ik bereid ben het effect van
schadevorming als gevolg van kleine aardbevingen mee te nemen als
criterium voor de versterkingsopgave en in hoeverre de herstel- en
verstevigingsoperatie in Groningen in het algemeen gericht zijn op het
versterken tot een hoger niveau dan de oorspronkelijke staat. Deze leden
halen in dit verband een uitspraak van TNO aan dat opeenvolgende kleine
aardbevingen wel degelijk bij zouden dragen aan schadevorming.
Ik herken deze uitspraak over de relatie tussen bevingen met een kracht
onder 1,0 op de schaal van Richter en schade niet. TNO is één van mijn
adviseurs en ik zal met hen hierover in gesprek gaan.
De leden van de PvdD-fractie vragen wanneer de Kamer de novelle over
omkering van de bewijslast bij mijnbouwschade kan verwachten.
De novelle over het wettelijk bewijsvermoeden is inmiddels bij de Tweede
Kamer ingediend.
De leden van de PvdD-fractie vragen welke energiebesparende maatregelen ik de afgelopen jaren zowel nationaal als internationaal getroffen
heb om de gasvraag terug te dringen. Zij willen tevens weten hoe ik deze
de transitie naar minder gasverbruik voor me zie.
De leden van de fractie van de PvdD merken terecht op dat de gasvraag
teruggedrongen dient te worden, onder andere door energiebesparingsbeleid. Deze visie deel ik en heb ik benadrukt in het Energierapport dat ik
naar uw Kamer heb toegestuurd op 18 januari jl. (kamerstuk 31 510, nr.
50). De afgelopen jaren zijn hier al grote stappen in gezet, zowel nationaal
als internationaal. De Europese Unie heeft in het kader van de Richtlijn
Energie Efficiency afgesproken dat lidstaten, waaronder ook Nederland,
hun finale energieverbruik in de periode 2014–2020 jaarlijks met 1,5%
dienen te verminderen. Volgens de NEV 2015 ligt Nederland op koers om
ruimschoots aan dit doel te voldoen.
Met het Energieakkoord heeft Nederland stappen gezet die verder gaan
dan dit doel, en een extra maatregelenpakket afgesproken dat moet leiden
tot 100 PJ finale energiebesparing in 2020. Aangezien de daartoe
afgesproken maatregelen volgens de NEV 2015 nog ontoereikend
resultaat gaven voor de realisatie van 100 PJ in 2020, heb ik met de
ondertekenaars van het Energieakkoord een aanvullend pakket maatregelen afgesproken. Ik heb uw Kamer hierover geïnformeerd met mijn brief
op 22 december jl. (Kamerstuk 30 196, nr. 381). Met deze afgesproken
intensiveringen komt het doel van 100 PJ weer binnen bereik.
Het terugdringen van de gasvraag gebeurt niet alleen in de context van
het besparingsbeleid, maar wordt ook meegenomen in het bredere
energiebeleid. Zo is het warmtebeleid, geschetst in de warmtevisie
(Kamerstuk 30 196, nr. 305), erop gericht om de afhankelijkheid van gas te
verminderen. Ook de schuif in de eerste schijf van de energiebelasting
van elektriciteit naar aardgas leidt tot vermindering van de gasvraag. Tot
slot noem ik ook de openstelling vanaf dit jaar van de Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE). Deze maakt de aanschaf van bijvoorbeeld
zonneboilers, warmtepompen en biomassaketels aantrekkelijker en dringt
daarmee de gasvraag terug.
De leden van de PvdD-fractie vragen welke financieringsmogelijkheden
voor energiebesparende maatregelen er beschikbaar zijn voor inwoners
van het gaswinningsgebied en welke mogelijkheden er zijn om de interim
waardevermeerderingsregeling op korte termijn uit te breiden.
Voor een toelichting op de interim waardevermeerderingsregeling en het
nieuwe instrument zoals dat is voorgesteld door de NCG verwijs ik naar
mijn antwoord op vergelijkbare vragen van diverse andere fracties.
Hiernaast zijn voorbeelden van financieringsmogelijkheden voor
energiebesparende maatregelen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

67

•

•

•

•

•

•

Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE)
Met de Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE) wordt een
tegemoetkoming gegeven voor de aanschaf van zonneboilers,
warmtepompen, biomassaketels en pelletkachels. De regeling is
bestemd voor zowel particulieren als zakelijke gebruikers.
STEP regeling
De Stimuleringsregeling energieprestatie huursector (STEP) richt zich
op verhuurders van huurwoning(en) in de gereguleerde huursector.
Afhankelijk van de energieindex van de woning kan de verhuurder een
bedrag (min. € 2.000,–, max. € 4.500,–) per woning krijgen om de
energieprestatie te verbeteren. De stimuleringsregeling komt voort uit
het Energieakkoord.
Stichting Nationaal Energiebespaarfonds
Woningeigenaren die hun voornemen om te investeren in een
energiezuinige woning kunnen vanaf januari 2014 een Energiebespaarlening afsluiten om te investeren in energiebesparende maatregelen in
de eigen woning.
Fonds energiebesparing huursector (FEH)
Het Fonds energiebesparing huursector (FEH) biedt voor verhuurders
van woningen de mogelijkheid een lening met een lage rente aan te
vragen. FEH is bedoeld voor verhuurders van een project, bestaande
uit minimaal 5 woningen, met een zeer hoge energiebesparingsambitie.
BTW op zonnepanelen terugvragen
Als een particulier zonnepanelen koopt, kunt deze de BTW op aanschaf
en installatie terugvragen van de Belastingdienst.
EnergiePrestatieVergoeding (EPV)
Als de wetgeving rondom de energieprestatievergoeding in werking is
getreden kunnen verhuurder en huurder een energieprestatievergoeding overeen komen voor de opwek van energie op een zeer energiezuinige woning, zoals bijvoorbeeld een nul-op-de-meter woning.
Huurders krijgen dan een comfortabelere nul-op-de-meter woning met
een nieuwe uitstraling. De betreffende AMvB zal op binnenkort bij uw
Kamer worden voorgehangen

De leden van de PvdD-fractie vragen hoe ik aankijk tegen mijn uitspraak
om bedrijven te subsidiëren om kleine velden onder de Noordzee te
ontwikkelen, omdat het anders niet rendabel zou zijn voor de exploitanten.
In mijn brief aan uw Kamer van 12 november 2015 heb ik uiteen gezet
waarom en op welke wijze ik de ontwikkeling van kleine velden onder de
Noordzee bevorder (Kamerstuk 33 529, nr. 206). Het gaat hierbij niet om
een subsidie, maar om een extra investeringsaftrek.
De leden van de PvdD-fractie vragen wat de stand van zaken is rondom
mogelijke gasboring op Terschelling.
In mijn brief aan uw Kamer van 25 april 2015 heb ik aangegeven dat ik de
aanvraag voor de winningsvergunning Terschelling aanhoud tot de
wijzigingen in de Mijnbouwwet naar aanleiding van het OVV-rapport in
werking zijn getreden (Kamerstuk 34 041 nr. 39). Een onderdeel van de
wijzigingen in de Mijnbouwwet is dat nu expliciet is opgenomen dat elk
nieuw of gewijzigd winningsplan een seismisch risicoanalyse moet
bevatten. Op basis hiervan kan beoordeeld worden of de risico’s
aanvaardbaar zijn.
De leden van de PvdD-fractie vragen welke plannen ik heb om onafhankelijk onderzoek naar de aardbevingen in Groningen te verrichten.
NAM gebruikt voor haar onderzoeken zowel nationale als internationale
experts op het gebied van geïnduceerde bevingen en de gevolgen
daarvan. In de rapportage van NAM, wordt een overzicht gegeven van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

68

betrokken wetenschappers (Hazard and Risk Assessment for Induced
Seismicity in Groningen, Appendix B: Experts).
Daarnaast heb ik in 2015 een wetenschappelijke begeleidingscommissie
ingesteld met als taak de onderzoeken, die door de NAM worden
uitgevoerd in het kader van de ontwikkeling van het Groningen
Winningsplan 2016, te begeleiden en te reviewen. Tevens heb ik deze
commissie gevraagd de kwaliteit, de volledigheid en de onafhankelijkheid
van de resultaten van deze onderzoeken, te bewaken. De commissie
bestaat uit nationale en internationale onafhankelijke experts.
Ook SodM heeft onafhankelijke experts gevraagd het onderzoek van NAM
te reviewen.
Een van de aanbevelingen in het OVV-rapport is om een structureel en
onafhankelijk onderzoeksprogramma op te zetten met betrekking tot de
effecten van mijnbouw (inclusief Groningen).Ik ben samen met SodM
bezig dit vorm te geven en mijn streven is medio 2016 een start te maken
met een nieuw kennisnetwerk onder toezicht van een onafhankelijke
wetenschappelijke adviesraad. Dit kennisnetwerk heeft mede als doel
fundamenteel en toegepast onderzoek beter op elkaar af te stemmen.
Ik zal uw Kamer voor 1 april 2016 informeren op welke manier het
onderzoeksprogramma zal worden ingericht, waar het belegd zal worden
en wie het zal coördineren.
Zodra het dit kennisnetwerk met betrekking tot de effecten van mijnbouw
goed functioneert, kan deze ook zorgen voor een onafhankelijke «second
opinion».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 217

69