Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 246

Samenvoeging van de gemeenten Wervershoof,
Andijk en Medemblik

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 10 februari 2010
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1,
belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
2.1.
2.2.
3.

1

Samenstelling:
Leden: Halsema (GL), Van Beek (VVD), Van der
Staaij (SGP), De Pater-van der Meer (CDA),
Van Bochove (CDA), Gerkens (SP), Sterk
(CDA), Algra (CDA), De Krom (VVD), ondervoorzitter, Boelhouwer (PvdA), Leerdam
(PvdA), voorzitter, Griffith (VVD), Pechtold
(D66), Irrgang (SP), Brinkman (PVV), Kalma
(PvdA), Van Raak (SP), Van der Burg (VVD),
Schinkelshoek (CDA), Leijten (SP), Thieme
(PvdD), Bilder (CDA), Anker (CU), Heijnen
(PvdA) en Laaper-ter Steege (PvdA).
Plv. leden: Azough (GL), Teeven (VVD), Van der
Vlies (SGP), Joldersma (CDA), Smilde (CDA),
Polderman (SP), Spies (CDA), Knops (CDA),
Aptroot (VVD), Vermeij (PvdA), Wolbert
(PvdA), Zijlstra (VVD), Van der Ham (D66), Van
Gerven (SP), De Roon (PVV), Heerts (PvdA),
Van Bommel (SP), Remkes (VVD), C
q örüz
(CDA), De Wit (SP), Ouwehand (PvdD), Van
Haersma Buma (CDA), Cramer (CU),
Kraneveldt-van der Veen (PvdA) en Timmer
(PvdA).

KST140699
0910tkkst32246-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

3.1.
3.2.
3.3.
3.4.
4.

Inleiding
Voorgeschiedenis en totstandkoming van het herindelingsadvies
Totstandkoming herindelingsadvies
Regionale visie bestuurlijke organisatie West-Friesland
Toets aan Beleidskader gemeentelijke herindeling en
coalitieakkoord
Bestuurlijke draagvlak
Maatschappelijk draagvlak
Toets interne samenhang
Toets regionale samenhang en evenwicht
Financiële aspecten

1
2
2
3
4
4
5
5
6
6

1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen voor het voorliggende voorstel. Zij constateren dat deze herindeling door de betrokken
gemeenten royaal wordt gedragen. Wel leeft er bij hen een aantal vragen
met betrekking tot de voorgenomen herindeling.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennis genomen van het wetsvoorstel van de regering om de gemeenten Wervershoof, Andijk en Medemblik
samen te voegen tot de nieuwe gemeente Medemblik. Deze leden constateren dat deze drie gemeenten elkaar zelf opgezocht hebben om de
bestuurskracht te verbeteren. Tegelijk zien zij echter dat er in het gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 246, nr. 5

1

nog belangrijke problemen liggen, waardoor de economische centra in
West-Friesland op dit moment belemmerd dreigen te worden in hun
ontwikkeling. Mede op basis van de informatie die zij ontvingen tijdens
het werkbezoek aan het gebied, willen de leden van de PvdA-fractie de
regering graag enkele vragen stellen.
De leden van de SP-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van dit
voorstel voor herindeling. Zij constateren enerzijds dat de gemeente
Medemblik midden in een proces van herindeling zit, door de samenvoeging van de toenmalige gemeenten Medemblik, Noorder-Koggenland en
Wognum in 2007. Zij constateren anderzijds dat nog grote onduidelijkheid
bestaat over de toekomstige bestuurlijke inrichting van de regio WestFriesland en dat de omliggende gemeenten Enkhuizen, Stede Broec en
Drechterland bepaald niet enthousiast zijn over dit voorstel voor herindeling. Deze leden zijn niet overtuigd dat deze herindeling nu gewenst is en
vragen de regering om, in samenwerking met de gemeenten in WestFriesland, te komen met een samenhangend pakket aan voorstellen voor
bestuurlijke samenwerking en herindeling, dat kan rekenen op steun van
de bevolking.
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot samenvoeging van de gemeenten Wervershoof,
Andijk en Medemblik. Zij merken op dat zij met betrekking tot het samengaan van deze drie gemeenten eigenlijk geen vragen en opmerkingen
hebben. Wel willen zij graag nog een paar vragen stellen over de positie
van andere gemeenten in dat gebied.
De leden van de PVV-fractie willen enkele opmerkingen maken en vragen
stellen over de totstandkoming van, en het draagvlak voor het herindelingsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennis
genomen van voorliggend wetsvoorstel. Zij constateren dat de samenvoeging van de gemeenten Wervershoof, Andijk en Medemblik op enige
bezwaren en verzet stuit.
2. Voorgeschiedenis en totstandkoming van het
herindelingsadvies
2.1. Totstandkoming herindelingsadvies
De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe de regering aankijkt tegen
het feit dat deze herindeling zo kort op de vorige herindelingsronde volgt.
Is de problematiek in de gemeenten Wervershoof en Andijk zo groot dat er
nu opnieuw heringedeeld moet worden? Is de periode waarin de nieuwe
gemeente Medemblik met herindelingskwesties doende is niet dermate
lang aan het worden dat de uitvoering van de feitelijke taken van de
gemeente voor een te lange tijd in het geding is?
Mede in het licht van het duurzaamheidscriterium bij een herindelingsproces willen de leden van de PvdA-fractie hun ongenoegen uitspreken
dat de vorige herindeling van de gemeente Medemblik pas vier jaar
geleden was. Zo snel elkaar opvolgende herindelingen zijn voor deze
leden onwenselijk. Bovendien leidt deze snelle volgende herindeling tot
de vraag hoe sterk de organisatie van de gemeente Medemblik in de
afgelopen periode geworden is, en in hoeverre het verstandig is deze
organisatie nu al weer aan te passen.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering het op dit moment
verantwoord acht de gemeente Medemblik, die pas in 2007 is ontstaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 246, nr. 5

2

door de samenvoeging van de toenmalige gemeenten Medemblik,
Noorder-Koggenland en Wognum, nu opnieuw te onderwerpen aan een
herindeling. Deelt zij de opvatting van deze leden dat het over het algemeen enige jaren duurt voordat gemeenten herindelingen bestuurlijk
hebben verwerkt? En dat dit zeker het geval is bij deze herindeling? Kent
de regering de bestuurlijke problemen in Medemblik voldoende ? Waarom
deelt zij niet de opvatting van deze leden dat Medemblik eerst intern orde
op zaken moet stellen, voordat het zich in een nieuwe herindeling stort?
Kijkend naar de herindelingen in het gebied van West-Friesland, valt het
de leden van de VVD-fractie op dat het herindelingsproces in drie etappes
heeft plaatsgevonden. De eerste fase, te weten het vormen van de
gemeente Drechterland, is, zo kan worden geconcludeerd, zeer bepalend
geweest voor de mogelijkheden die resteerden voor de andere gemeenten in het gebied. De leden van de VVD-fractie vragen de regering of het
niet beter is om dit soort processen streeksgewijs aan te pakken, zoals ook
in andere delen van Nederland is gebeurd.
De leden van de PVV-fractie vinden dat er pas van een zorgvuldig proces
kan worden gesproken als de burgers in meerderheid het voorgestelde
veranderingsproces steunen. Dit is de essentie van democratie. De regering heeft verzuimd de plaatselijke bevolking de invloed te geven die deze
verdient en dit is in de ogen van de leden van de PVV-fractie erg kwalijk.
Ondanks dat deze leden het grote belang van schaalvergroting zien, zijn
zij, in tegenstelling tot de regering van mening dat een unaniem lokaal
draagvlak hiervoor wel een vereiste is. De leden van de PVV-fractie zijn
dan ook benieuwd naar de uitleg van de regering over de bovenstaande
opmerkingen.
2.2 Regionale visie bestuurlijke organisatie West-Friesland
De leden van de CDA-fractie merken op dat, nu de provincie NoordHolland zich over de verdere toekomst en schaal van de gemeenten in de
kop van Noord-Holland heeft uitgesproken, een nieuwe herindelingsronde
aanstaande lijkt. Wat is het oordeel van de regering over de plannen om
recent heringedeelde gemeenten opnieuw te gaan herindelen? Heeft de
regering een opvatting over de termijn waarop deze visie van de provincie
Noord-Holland in behandeling zou moeten worden genomen?
Is het verantwoord om recent gevormde gemeenten als Drechterland en
Koggenland nu reeds een kort toekomst perspectief te geven? En kan de
ruimtelijke problematiek van de gemeente Hoorn als zodanig een nieuwe
herindelingsronde in het gebied rechtvaardigen?
De leden van de CDA-fractie vragen zich tevens af of de regering van plan
is de alternatieven voor gemeentelijke herindeling, zoals in de Kamer vaak
bepleit, onder de aandacht van het bestuur van de provincie NoordHolland, alsmede van de betrokken gemeenten te brengen. Deze leden
ontvangen graag een reactie van de regering op deze punten.
De leden van de PvdA-fractie hebben begrip voor het standpunt van de
gemeenten Hoorn en Enkhuizen dat de voorgenomen vorming van een
nieuwe gemeente Medemblik de opties in de regio, om tot alternatieve
herindelingen te komen, beperkt. Deze leden zijn dan ook blij dat de
provincie Noord-Holland een gebiedsvisie heeft opgesteld, maar zien ook
dat enkele gemeenten hun medewerking weigeren aan het bereiken van
het eindbeeld. De voorliggende herindeling, gecombineerd met de weigering van enkele gemeenten om mee te werken aan verdere herindeling
voor Hoorn en Enkhuizen zorgen voor een lastige situatie. Graag horen de
leden van de PvdA-fractie van de regering hoe zij de verdere route ziet op
weg naar de verwezenlijking van het door de provincie geschetste regionale eindbeeld. In hoeverre ziet de regering in deze situatie ruimte voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 246, nr. 5

3

provincie om actief het voortouw te nemen in herindelingen rond Hoorn
en Enkhuizen?
De leden van de SP-fractie vragen de visie van de regering op de toekomstige bestuurlijke indeling van West-Friesland. Welke herindelingen zijn
naar haar opvatting nog nodig? Hoe past de voorgestelde herindeling van
Wervershoof, Andijk en Medemblik in deze toekomstvisie? Waarom past
een samenvoeging van uitsluitend Andijk en Wervershoof niet in deze
toekomstvisie? Hoe zwaar wegen met het oog op de bestuurlijke toekomst
van West-Friesland de bezwaren en kritiek op deze herindeling van de
gemeenten Enkhuizen, Stede Broec en Drechterland – dat op haar beurt
pas in 2006 is ontstaan, uit een samenvoeging tussen de toenmalige
gemeenten Drechterland en Venhuizen? Deze leden ontvangen hierover
graag een reactie van de regering.
Zoals de leden van de VVD-fractie al aangaven, ervaren zij geen problemen met de onderhavige samenvoeging, maar liggen er elders wel een
paar problemen, en wel bij gemeenten die niet in dit wetsvoorstel voorkomen. Zo is er nog steeds geen oplossing voor het ruimtetekort van de
gemeente Hoorn gevonden. Hoe ziet de regering dat? Is de regering
bereid om, samen met de provincie Noord-Holland, het ruimtetekort van
de gemeente Hoorn op te lossen? Gaarne krijgen de leden van de VVDfractie daarop een reactie van de regering.
Daarnaast vragen zij de regering aandacht voor de positie van de gemeenten Enkhuizen en Stede Broec. Naar de mening van de leden van de
VVD-fractie zijn deze twee gemeenten nu echt op elkaar aangewezen.
Gaarne krijgen zij de opvatting van de regering over deze optie.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat Gedeputeerde Staten van
Noord-Holland op grond van een eigen afweging tot de conclusie zijn
gekomen dat samenvoeging van de gemeenten Wervershoof, Andijk en
Medemblik naadloos past binnen de regionale visie. Deze regionale visie
wordt echter door een substantieel aantal buurgemeenten niet onderschreven. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om
een toelichting op de zinsnede dat «geen sprake is van zogeheten restproblematiek als gevolg van dit voorstel en de overige West-Friese gemeenten voldoende ruimte wordt gelaten in hun bestuurlijke en/of ruimtelijke
ontwikkelingen voor de komende jaren» (p. 8 MvT). Waaruit bestaat deze
ruimte, en moet deze gelet op het verdeeld gemeentelijk draagvlak voor
de regiovisie reëel worden geacht?
3. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling en het
coalitieakkoord
De leden van de VVD-fractie vragen of het Beleidskader gemeentelijke
herindeling niet tekort schiet ten aanzien van de regionale component en
de relatie met andere gemeenten, als gemeentelijke herindeling van
onderop tot stand komt. Deze leden menen dat dat het geval is. Hoe ziet
de regering dat? Gaarne krijgen zij een reactie van de regering.
3.1 Bestuurlijk draagvlak
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het herindelingsadvies door de drie betrokken gemeenteraden niet unaniem is vastgesteld.
Nu het herindelingsontwerp, waarop een drietal afwijzende zienswijzen
werden ingediend door buurgemeenten, aanvankelijk wel unaniem werd
vastgesteld, verzoeken de leden van de ChristenUnie-fractie om een
nadere toelichting op deze afname van het bestuurlijk draagvlak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 246, nr. 5

4

3.2 Maatschappelijke draagvlak
Met een herindeling wordt, naar de mening van de leden van de
SP-fractie, de lokale democratie opgeheven om op te gaan in een nieuw
en groter geheel. Dat werpt volgens deze leden de vraag op van wie de
lokale democratie is. Wie heeft volgens de regering de belangrijkste stem
als de lokale democratie wordt opgeheven? Waarom deelt zij niet de
opvatting van deze leden dat dit alleen kan met instemming van de bevolking? Hoe hebben de gemeenten Wervershoof, Andijk en Medemblik het
draagvlak voor deze herindeling onder de inwoners gemeten? Wat waren
hiervan de uitkomsten? Deze leden ontvangen hierover graag een toelichting van de regering.
De leden van de SP-fractie constateren dat de inwoners van Andijk zich
hoofdzakelijk oriënteren op de gemeenten Enkhuizen en Stede Broec. Uit
een onderzoek door De Andijker in mei 2008 bleken de deelnemende
inwoners zeer kritisch over samenvoeging met Wervershoof en Medemblik en minder kritisch over samenvoeging met Stede Broek en Enkhuizen.
Het merendeel van de deelnemers wilde dat Andijk zelfstandig zou blijven.
80 procent van de deelnemers zei in ieder geval een referendum te willen
over een herindeling. Deelt de regering de opvatting van de aan het
woord zijnde leden dat deze enquête weliswaar niet representatief is,
maar wel voldoende aanleiding geeft om vraagtekens te plaatsen bij de
mate waarin de gemeenteraad bij deze herindeling de opvattingen van de
bevolking vertegenwoordigt?
De leden van de PVV-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
van het wetsvoorstel een aantal keren wordt aangegeven dat draagvlak
een centraal begrip is bij gemeentelijk herindeling en dat oplossingen die
niet door alle betrokken partijen worden gedragen, alleen kunnen worden
gekozen als daaraan een zeer zorgvuldig proces vooraf is gegaan.
Op beide punten vinden de leden van de PVV dat de regering is tekort
geschoten. Ten eerste is er onvoldoende maatschappelijk draagvlak. Zo
wil een aanzienlijk deel van de inwoners van Andijk de zelfstandigheid van
hun gemeente behouden. De PVV is van mening dat zulke ingrijpende
veranderingen dienen te worden gedragen door de meerderheid van de
inwoners van alle betrokken gemeenten. In de visie van de PVV dienen er
in zulke situaties altijd bindende referenda te worden ingesteld.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe breed het maatschappelijk draagvlak in de afzonderlijke gemeenten precies is. Met betrekking tot
het maatschappelijk draagvlak wordt immers aangegeven dat uit informatiebijeenkomsten met de inwoners van de gemeenten Wervershoof,
Andijk en Medemblik niet is gebleken dat geen draagvlak bestaat voor
herindeling. Deze leden ontvangen graag een nadere toelichting op dit
punt.
3.3 Toets interne samenhang
Wat de interne samenhang betreft vragen de leden van de PvdA-fractie
met name aandacht voor de positie van Andijk. Voor werk en voorzieningen zijn de inwoners van Andijk veel meer op Enkhuizen en Stede
Broec aangewezen dan op Wervershoof en Medemblik. Wat voor invloed
meent de regering dat dit heeft op de interne samenhang van de nieuwe
gemeente? Daarnaast begrepen deze leden dat er zicht is op realisatie van
een gezamenlijk gemeentehuis in Wognum; behoorlijk decentraal in de
gemeente. Hoe beoordeelt de regering de invloed hiervan op de interne
samenhang van de nieuwe gemeente?
De leden van de van de PvdA-fractie lezen met instemming dat er in de
herindelingsplannen ruimte is gemaakt voor een kernenbeleid om het
bestuur zo dicht mogelijk bij de burgers te brengen. Zeker in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 246, nr. 5

5

gemeente met een groot oppervlak en veel kernen, zoals de nieuw te
vormen gemeente, is een actief kernenbeleid van groot belang. Graag
worden deze leden door de regering nader geïnformeerd over de wijze
waarop de nieuwe gemeente dit kernenbeleid vorm wil geven.
De leden van de SP-fractie vragen waar het gemeentehuis van de nieuwe
gemeente Medemblik zal komen. Deelt de regering de opvatting van deze
leden dat een gemeentehuis zo veel mogelijk centraal in een gemeente
moet zijn gelegen?
3.4 Toets regionale samenhang en evenwicht
De leden van de PvdA-fractie vragen aandacht voor de samenwerkingsverbanden waar de betrokken gemeenten op dit moment in participeren.
Welke samenwerkingsverbanden betreft dit en hoe wil de nieuw te
vormen gemeente hiermee omgaan?
Naar de mening van de leden van de PVV-fractie is er ook op regionaal
niveau een te gering draagvlak. Dat blijkt uit de oppositie die tegen het
voorstel leeft. Zo blijven de gemeentebesturen van Enkhuizen en Hoorn
bij hun afwijkende standpunten.
4. Financiële aspecten
De leden van de SP-fractie nemen kennis van de mededeling van de regering dat de nieuwe gemeente € 1,1 mln. minder gaat ontvangen in de
algemene uitkering uit het gemeentefonds dan nu het geval is bij de som
van de algemene uitkeringen van de drie gemeenten. De regering verwacht dat deze structurele verlaging opgevangen wordt door de te verwachten vermindering van de bestuurskosten en andere efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie. Wat als deze verwachtingen uitblijven,
zo vragen de aan het woord zijnde leden. Herindelingen kosten geld, de
uitkering op grond van de maatstaf herindeling zal hiervoor nodig zijn.
Wat als blijkt dat er straks toch een tekort op de begroting ontstaat als
gevolg van de herindeling? Deze leden ontvangen graag een reactie van
de regering op dit punt.
De voorzitter van de commissie,
Leerdam
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 246, nr. 5

6