Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 910

Wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie
en andere wetten in verband met de opheffing
van de bedrijfslichamen (Wet opheffing
bedrijfslichamen)

Nr. 26

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2017
Jaarlijks informeer ik u, mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken, over de oprichting en erkenning van producenten- en
brancheorganisaties (PO’s en BO’s) en het verbindend verklaren van
voorschriften of maatregelen van de door mij erkende PO’s en BO’s
(Kamerstuk 33 910, nr. 24; Kamerstuk 33 910, nr. 25). Met deze brief
informeer ik u over de ervaringen die in 2016 zijn opgedaan. Tevens ga ik
in op het verzoek van uw Kamer een kabinetsreactie te geven op het
bericht «Ministerie blokkeert collectief onderzoek akkerbouw»1 en de
aanvullende vragen van de leden van de fracties van de VVD en het CDA
(Brief van 14 februari 2017)2.
I. Erkenning van producenten- en brancheorganisaties
Conform de integrale Gemeenschappelijke Marktordeningsverordening
(iGMO, Verordening EU nr. 1308/2013)) en de Regeling producenten- en
brancheorganisaties (regeling) die daaraan uitvoering geeft, heb ik in 2016
twee BO’s erkend: de brancheorganisatie Sierteeltproducten en de
brancheorganisatie G&F Nederland (Groenten en Fruit).
Zoals ik uw Kamer in mijn eerste tussenrapportage heb bericht, heb ik in
2014 en 2015 reeds één PO en zeven BO’s erkend. Het gaat hierbij om de
Producentenorganisatie Varkenshouderij, de Stichting Brancheorganisatie
Kalversector, Zuivel NL, Stichting OVONED (eieren), Stichting PLUIMNED
(pluimveevlees), de BO Granen, de BO Suiker en de BO Aardappelen en
overige producten. Deze laatste drie BO’s zijn organisatorisch ondergebracht in de BO Akkerbouw. Alle erkenningen zijn geldig tot en met
31 december 2020. Deze einddatum hangt samen met de herziening van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), waarvan de iGMO
onderdeel uitmaakt.

1
2

kst-33910-26
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

(https://www.nieuweoogst.nu/nieuws/2017/01/27)
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 910, nr. 26

1

Ik heb op dit moment geen aanvragen in behandeling voor de erkenning
van nieuwe producenten- en brancheorganisaties.
II. Verbindend verklaren
Voorgenomen besluiten
In mijn brief van 12 februari 2016 (Kamerstuk 33 910, nr. 25) heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de door mij voorgenomen besluiten op de
verzoeken van de BO Granen, de BO Suiker en de BO Aardappelen en
overige akkerbouwgewassen tot verbindendverklaring van het verrichten
van onderzoeken ter uitvoering van het Gezamenlijk programma
Onderzoek en Innovatie en de daarmee samenhangende verplichting tot
afdracht van financiële bijdragen en een registratieverplichting. Ik heb
deze verzoeken ingewilligd en mijn besluiten gemeld in de Staatscourant
(nr. 23394) van 3 mei 2016.
Nieuwe verzoeken
De Staatssecretaris en ik hebben in september 2016 van de BO Sierteeltproducten een verzoek tot verbindendverklaring van het energiebesparingssysteem glastuinbouw (EBG) ontvangen. Zoals de Staatssecretaris en
ik eerder hebben aangegeven in de beantwoording van Kamervragen
gesteld door de Tweede Kamerleden Mulder en Geurts (beiden CDA), zijn
aan het verzoek van de BO Sierteeltproducten diverse aspecten
verbonden die een zorgvuldige afweging behoeven (Aanhangsel
Handelingen II 2016/17, nr. 576). Zo dienen de aanvragen getoetst te
worden aan de juridische kaders voor algemeen verbindendverklaring
(AVV) die zijn vastgelegd in de iGMO en de Regeling producenten- en
brancheorganisaties. In deze laatst genoemde Regeling is, conform de
wens van de Tweede Kamer, gewaarborgd dat er geen stelsel ontstaat dat
vergelijkbaar is met de opgeheven publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie.
De Staatssecretaris en ik zullen uw Kamer binnenkort informeren over het
door mij voorgenomen besluit op de aanvraag van de BO Sierteeltproducten.
De Stichting PLUIMNED, de Stichting OVONED en de Stichting Brancheorganisatie Kalveren hebben met mijn ministerie overlegd over de door hen
voorgenomen verzoeken tot het verbindend verklaren van de
programma’s voor onderzoek en innovatie. Een belangrijk deel van deze
programma’s betreft onderzoeken naar dierziekten/diergezondheid en
antibiotica. Gelet op de Regeling zou ik dergelijke verzoeken moeten
afwijzen, omdat de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (Gwwd)
grondslag biedt voor heffing voor onderzoek naar dierziekten/
diergezondheid en antibiotica.
Ik vind dit effect van de regeling beleidsmatig niet gewenst; de verantwoordelijkheid voor bedrijfsgebonden ziekten ligt primair bij het bedrijfsleven. Hierbij hoort ook de bereidheid van de PO’s en BO’s in de dierlijke
sector om verantwoordelijkheid te nemen voor het onderzoek dat de
eigen aanpak moet ondersteunen (waarbij de betrokken marktdeelnemers
zelf bepalen en betalen). Het niet verbindend kunnen verklaren van
onderzoek op dit terrein staat haaks op de publiek-private aanpak bij
dierziekten en antibiotica en heeft negatieve gevolgen voor (collectieve)
private financiering van onderzoek naar diergezondheid en antibiotica,
ook voor topsectoronderzoek.
Ik ben daarom voornemens het AVV-kader (artikel 5:2 van de regeling) aan
te passen opdat AVV ook mogelijk wordt voor onderzoek en innovatie dat
op basis van bestaande regelgeving (Gwwd) gefinancierd zou kunnen
worden. Daarmee wordt een AVV mogelijk op het gebied van dierge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 910, nr. 26

2

zondheid en antibiotica. Dit past binnen mijn toezegging aan de Tweede
Kamer dat ik welwillend tegenover verzoeken om collectieve financiering
van onderzoek sta (Kamerstuk 33 910, nr. 21).
Verzoek gegevensverstrekking BO Akkerbouw
Bij verbindend verklaarde voorschriften en verplichte financiële bijdragen
gaat het om private afspraken die de betrokken marktdeelnemers zichzelf
opleggen, ook jegens de marktdeelnemers die niet bij de erkende PO of
BO zijn aangesloten. In dit licht zijn ook de uitvoering en de handhaving
van de verbindend verklaring primair een private aangelegenheid. Voor de
uitvoering en de handhaving is het van belang dat een PO of BO inzicht
heeft welke marktdeelnemers tot de naleving van het verbindend
verklaarde voorschrift gehouden zijn. Daartoe heb ik in de regeling
opgenomen dat het verzoek tot verbindendverklaring vergezeld kan
worden door een verzoek tot het verbindend verklaren van een verplichte
registratie voor niet bij de erkende organisatie aangesloten marktdeelnemers op wie het voorschrift van toepassing is verklaard. Dit betekent
dat niet-aangesloten marktdeelnemers zich voor een bepaalde peildatum
bij de betrokken organisatie moeten melden.
De Staatssecretaris heeft op 12 juli en 16 oktober 2016 van de BO
Akkerbouw het verzoek ontvangen om medewerking van de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO) bij het verkrijgen van machtigingen
van marktdeelnemers in de akkerbouw. Het verzoek was toe te staan dat
RVO bij de gecombineerde opgave aan boeren de mogelijkheid geeft een
vinkje aan te zetten waarmee hun gegevens kunnen worden vrijgegeven.
Hiermee zou de brancheorganisatie in staat gesteld worden de verplichte
financiële bijdrage vast te stellen en op te leggen aan betalingsplichtige
marktdeelnemers voor het Gezamenlijke programma voor onderzoek en
innovatie.
In mijn antwoordbrief heb ik aangegeven dat ik bereid ben medewerking
te verlenen bij de uitvoering van de AVV. RVO kan de Kamer van
Koophandel (KvK)-nummers verstrekken van de niet bij de BO Akkerbouw
aangesloten betalingsplichtige marktdeelnemers, nadat de BO een lijst
met de bij BO aangesloten marktdeelnemers aan RVO heeft verstrekt3. De
brancheorganisatie kan vervolgens de NAW-gegevens van deze marktdeelnemers van de KvK kopen. Daarna kan de BO alle betalingsplichtige
marktdeelnemers benaderen en hen verzoeken RVO te machtigen
areaalgegevens door te geven aan de BO. Wanneer RVO deze machtigingen binnen krijgt, kan RVO de BO de benodigde gegevens verstrekken.
Door het verstrekken van deze set gegevens in combinatie met het
aanbieden van compenserende waarborgen aan de niet-aangeslotenen in
het kader van het doelbindingsvereiste, wil ik de gegevensverstrekking zo
min mogelijk ingrijpend laten zijn en daarmee handelen binnen de kaders
van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) en de Landbouwwet.
De BO Akkerbouw kan langs deze weg een compleet bestand opbouwen
van haar doelgroep en de registratieplicht effectief uitvoeren. Voor de
betrokkenen die vervolgens bereid zijn hun areaalgegevens via RVO te
verstrekken aan de BO, geldt dat RVO in dat verband een werkwijze heeft
die al voor verschillende gebruikers werkbaar is gebleken. (de hierboven
genoemde gegevenslevering op basis van machtiging).

3

Gelet op de afspraken tussen overheid en de KvK over de verstrekking van gegevens, is het niet
toegestaan dat RVO de NAW-gegevens aan de BO verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 910, nr. 26

3

Volgens de BO Akkerbouw is de aangeboden oplossing niet voldoende
pragmatisch vanwege het kostenaspect, toename van administratieve
lasten en onvolledig zicht op correcte gegevens betreffende het areaal
waarop de heffingen worden gebaseerd.
Reactie
Ten aanzien van de kosten geldt dat de door mij voorgestelde oplossing
eenmalig circa € 30.000 voor RVO bedraagt en circa € 1.500 voor de
Kamer van Koophandel. Daarna zullen de kosten aanzienlijk dalen en
beperkt blijven tot het actualiseren van de bestanden. In het verbindend
verklaarde onderzoeksprogramma heeft de BO Akkerbouw een post van
€ 300.000 per jaar opgenomen voor de uitvoering van het programma
(totale kosten programma jaarlijks circa € 3,3 miljoen). De kosten van mijn
oplossing kunnen hier ruimschoots uit worden gedekt.
Verder merk ik op dat ook bij het voorstel van de BO Akkerbouw niet
verzekerd is dat alle betalingsplichtige akkerbouwers het vinkje zullen
aankruisen, waarna de BO de weigeraars alsnog moet aanschrijven.
Los van deze twee opmerkingen constateer ik dat de door de BO
Akkerbouw voorgestelde oplossing niet lijkt te passen binnen de kaders
van de Wbp. Allereerst biedt de iGMO-verordening, die het kader vastlegt
voor AVV’s, geen juridische grondslag voor het verstrekken van gegevens
van RVO aan PO’s en BO’s. Daarom moet verstrekking van gegevens door
de overheid aan private partijen, worden getoetst aan de Wbp en met
name aan de artikelen 8, 9 en 11 van de Wbp.
Er kan alleen een grondslag in de zin van artikel 8 Wbp zijn voor het
verstrekken van gegevens als er toestemming is van betrokkene. Daarom
lijkt het gebruik van het vinkje, zoals de BO voorstelt, op het eerste gezicht
niet mogelijk, omdat dat op zichzelf onvoldoende waarborgen biedt voor
een geldige toestemming als bedoeld in de Wbp. Er kan echter ook een
grondslag zijn als de verwerking van gegevens noodzakelijk is voor de
goede vervulling van een publiekrechtelijke taak én voldoet aan de eisen
van proportionaliteit en subsidiariteit.
Vervolgens mag, getoetst aan artikel 9 van de Wbp, de gegevensverstrekking niet onverenigbaar zijn met het doel waarvoor de – oorspronkelijke – gegevens door RVO zijn verkregen (het zogenaamde «doelbindingsvereiste»).
De door de BO voorgestelde oplossing is dat RVO – al dan niet op basis
van een voorselectie – gegevensbestanden die voor publieke doeleinden
zijn ingewonnen, moet gaan gebruiken voor het aanschrijven en informeren van betrokkenen om hen toestemming te laten geven voor het
verstrekken van hun areaalgegevens aan de BO voor de afdracht van een
financiële bijdrage. Dit lijkt moeilijk verenigbaar met de oorspronkelijke
doeleinden van de inwinning van de gegevens in het kader van de
landbouwtelling, namelijk: statistiek en beleidsontwikkeling.
Daarnaast heb ik twijfels bij de proportionaliteit van het voorstel van de
BO Akkerbouw: het zou verder kunnen gaan dan noodzakelijk is voor de
goede vervulling van mijn publieke taak – het AVV-besluit voor de BO
uitvoerbaar maken – en is in dat geval ook daarom niet toegestaan op
grond van de Wbp (artikel 11). Bovendien is er in het licht van de
bescherming van persoonsgegevens een voor betrokken marktdeelnemers minder ingrijpend alternatief voorhanden, namelijk de door mij
voorgestelde werkwijze.
Ik ben van mening dat met mijn voorstel maximaal tegemoet wordt
gekomen aan de zorgen van de BO Akkerbouw. Inmiddels heb ik vanuit de
BO Akkerbouw alternatieve juridische analyses ontvangen. Zoals eerder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 910, nr. 26

4

gesteld, ben ik bereid mijn medewerking te verlenen om de uitvoering van
het onderzoeksprogramma mogelijk te maken binnen de kaders van de
geldende wet- en regelgeving. Ik ben bereid om de mogelijkheden wat
betreft gegevensverstrekking nogmaals (juridisch) te onderzoeken en
hierover met de brancheorganisatie in gesprek te blijven.
Een en ander leidt tot de volgende antwoorden op de aanvullende vragen
van de leden van de fracties van de VVD en het CDA:
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Op basis van welke beperkingen uit de Wet bescherming persoonsgegevens is de afweging gemaakt om gegevens niet te delen, maar te kiezen
voor de route via de Kamer van Koophandel?
De Wbp geeft kaders voor het zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens.
Dit betekent dat een eventuele gegevensverstrekking getoetst moet
worden aan de artikelen 8, 9 en 11 van de Wbp. Er dient (onder meer) te
worden getoetst aan het doelbindingsvereiste. In dit specifieke lijkt het dat
de verdere verwerking van de (areaal)gegevens door deze zonder
toestemming te verstrekken aan een private organisatie voor het
opleggen van een heffing voor de financiering van onderzoek, niet
verenigbaar is met het doel waarvoor de gegevens oorspronkelijk zijn
verzameld. Het doel waarvoor de gegevens zijn en worden verzameld, en
waarvoor zij wettelijk verplicht worden aangeleverd, is beperkt in verband
met de basis ervan in de Landbouwwet. Bovendien is er getoetst aan het
subsidiariteitsbeginsel. Dit wil zeggen dat bezien is of het doel ook op
andere, in het licht van de bescherming van persoonsgegevens minder
bezwarende, wijze kan worden bereikt. Dat is mijns inziens het geval: via
een beperktere en met waarborgen omgeven verstrekking kan de BO
gebruik maken van het handelsregister van de Kamer van Koophandel.
Is het waar dat de gevraagde gegevens voor ondernemingen gedreven
door rechtspersonen geen persoonsgegevens zijn?
Bij rechtspersonen gaat het in beginsel niet om persoonsgegevens. Dat is
anders voor gegevens van bijvoorbeeld eenmanszaken, maatschappen en
vennootschappen onder firma. Het overgrote deel van de ondernemingen
in de akkerbouwsector wordt niet door rechtspersonen gedreven. In dit
geval gaat het dus wèl om persoonsgegevens.
Kunt u uitgebreid ingaan op de verzameldoeleinden in de Gecombineerde
opgave en specifiek op de gegevens die ingezameld worden ingevolge
artikel 24 van de Landbouwwet?
De gegevens die worden verzameld onder artikel 24 van de
Landbouwwet, hebben in grote lijnen twee doelen. Het eerste doel is
statistiek. Het tweede doel is beleidsontwikkeling. In overeenstemming
met art. 27 van de Wbp is de gegevensverwerking voor de landbouwtelling bij de functionaris voor de gegevensbescherming gemeld onder
opgave van de doeleinden waarvoor de gegevens worden verzameld en
vervolgens verder verwerkt. Hieruit blijkt dat het verzameldoel van de
gegevens die betrekking hebben op het telen van akker- en tuinbouwgewassen is ten behoeve van statistisch onderzoek en interne
EZ-beleidsvoering. De doel(en) van verwerking zijn:
• de inwinning en registratie van gegevens in de agrarische sector ten
behoeve van statistisch onderzoek en beleid voor het Centraal Bureau
voor de Statistiek op basis van de Landbouwwet;
• ten behoeve van (wetenschappelijk) onderzoek en interne
EZ-beleidsvoering;
• ten behoeve van managementdoeleinden, waaronder het samenstellen van rapportages en overzichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 910, nr. 26

5

De melding met daarin de doeleinden zijn in het openbare meldingenregister geplaatst en zodoende voor een ieder te raadplegen.
In overeenstemming met artikel 33 van de Wbp wordt ook op de website
van RVO, via welke de gegevens voor de landbouwtelling worden
verzameld, aan de betrokkenen informatie gegeven over het doel van de
verwerking: gegevens van de landbouwtelling worden gebruikt voor
Europese en nationale statistieken en beleidsontwikkeling.
De Wbp eist dat de doeleinden van tevoren worden bepaald en
vastgelegd. De doelbinding dient reeds bij het verzamelen van gegevens
aanwezig te zijn. Artikel 7 Wbp bepaalt: «persoonsgegevens worden voor
welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden
verzameld.» Hieraan is voldaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Waarom zou het delen van gegevens niet mogelijk zijn op basis van een
nationale wet, zoals de Landbouwwet? Zouden de gegevens verkregen op
basis van artikel 24, eerste lid van de Landbouwwet gedeeld mogen
worden als de gegevens worden gebruikt voor een vergelijkbaar doel als
waarvoor de gegevens zijn verkregen? Zo nee, waarom niet?
De Landbouwwet voorziet niet in het verstrekken van gegevens met als
doel «heffing op te leggen voor privaat onderzoek». Daarom moet
gegevensverstrekking worden getoetst aan de Wbp. De Wbp eist onder
andere dat gegevensverwerking alleen is toegestaan als voldaan is aan de
vereisten met betrekking tot de grondslag van de verwerking, waarbij
vooral de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit een rol spelen.
Verder mag de verwerking niet onverenigbaar zijn met het doel waarvoor
de gegevens oorspronkelijk zijn verzameld. Dat doel is beperkt door de
Landbouwwet.
Is het niet logisch dat de wijze waarop gegevens worden gedeeld tussen
Brancheorganisatie of Producentenorganisatie en overheden niet is
bepaald in de GMO-verordening; en dat dit dus nationaal geregeld moet
worden?
Een feit is dat dit niet is geregeld in de iGMO-verordening en dus moet
worden getoetst aan de Wbp, die de kaders stelt voor het zorgvuldig
omgaan met persoonsgegevens. De Wbp is de implementatie van
Richtlijn nr. 95/46/EG, die het verwerken van persoonsgegevens in de
Europese Unie regelt.
Zijn de gegevens van de Kamer van Koophandel actueel? Acht u het voor
Brancheorganisaties en Producentenorganisaties werkbaar om op basis
van niet actuele gegevens toestemming te vragen bij akkerbouwers,
waarbij er ook geen mogelijkheden zijn om niet-deelnemende akkerbouwers die geen toestemming verlenen verder te kunnen benaderen?
Zijn hiermee eigenlijk algemeen verbindend verklaringen ten behoeve van
financiering van onderzoek en innovatie wel mogelijk?
De gegevens van de Kamer van Koophandel zijn actueel. Ook overheidsdiensten maken gebruik van het handelsregister van de Kamer van
Koophandel. Verbindendverklaringen zijn met de gegevens van de Kamer
van Koophandel uitvoerbaar.
Eerder gaf u aan vertrouwen te hebben dat de private financiering voor
onderzoek op peil zou blijven (Kamerstuk 21 501-32, nr. 794). Heeft u dat
vertrouwen nog steeds? Zo ja, kunt u een overzicht geven in private
financiering van onderzoek in de landbouw in de afgelopen jaren? Zo nee,
bent u bereid private financiering voor onderzoek en innovatie wel
mogelijk te gaan maken met gegevens geleverd door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland, gezien u bij het eerder aangehaalde schriftelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 910, nr. 26

6

overleg ook aangaf welwillend te staan tegenover het algemeen
verbindend verklaren van voorschriften en heffingen met betrekking tot
onderzoek en innovatie?
Ik constateer dat er – sinds de opheffing per 1 januari 2015 van de
publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie – bij de collectieve private financiering van het landbouwonderzoek knelpunten zijn ontstaan. Daarbij heb
ik gemerkt dat het in de topsectoren Agri&Food en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen de laatste jaren moeilijker wordt om private financiering bijeen
te krijgen voor publiek-private samenwerkingen met het collectief
bedrijfsleven. Zoals ik eerder in deze brief heb aangegeven, bied ik
oplossingen voor de knelpunten die BO’s bij de overheid hebben
aangekaart bij verbindendverklaringen: de verstrekking van KvK-nummers
van niet bij de BO’s aangesloten marktdeelnemers, verstrekking van
overige gegevens op basis van machtigingen en het mogelijk maken van
onderzoek op het gebied van diergezondheid en antibiotica.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 910, nr. 26

7