Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 765

Kwaliteit van zorg

34 104

Langdurige zorg

Nr. 436

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2019
Steeds meer ouderen blijven langer zelfstandig thuis wonen, ook wanneer
zij kwetsbaarder worden. Dit brengt met zich mee dat kwetsbare ouderen
soms ongepland tijdelijk niet zelfstandig thuis kunnen wonen (maar ook
niet in het ziekenhuis terecht horen). Dat kan allerlei oorzaken hebben. Het
kan zijn dat een mantelzorger onverwacht uitvalt, of dat de medische
situatie verslechtert waardoor iemand (even) niet thuis kan zijn, of dat
iemand terecht komt op de spoedeisende hulp maar waar geen noodzaak
is tot opname in het ziekenhuis. In al die gevallen kan ongepland (tijdelijk)
verblijf een uitkomst bieden.
Het mooiste is als mensen dan gelijk op de juiste plek terechtkomen en
daar passende ondersteuning en zorg ontvangen. Alleen is het in de
praktijk niet altijd gelijk duidelijk aan welke passende zorg en ondersteuning iemand behoefte heeft en op welke plek dat het best geleverd
kan worden. In de praktijk kan het dan soms wat langer duren voordat er
een geschikte plek gevonden is.
Om sneller op een passende plek terecht te komen zijn er zorgaanbieders
die werken volgens het principe van één ingang voor verschillende
vormen van ongepland (tijdelijk) verblijf. Dit zijn zorgaanbieders die
kwetsbare ouderen opnemen en pas na opname kijken vanuit welk
domein (eerstelijnsverblijf, Wlz (crisis) of Wmo-spoedzorg) het verblijf
geregeld wordt.
Ik heb Significant gevraagd deze initiatieven te inventariseren en te kijken
naar mogelijke knelpunten en succesfactoren die aanbieders ervaren bij
het van de grond krijgen van een dergelijk initiatief. Bijgaand stuur ik u
deze inventarisatie mede namens de Minister voor Medische Zorg en
Sport1. Met deze inventarisatie geef ik invulling aan één van de acties2 uit
het Programma Langer Thuis èn voldoe ik aan de motie van de leden
Renkema en Ellemeet (Kamerstuk 34 948, nr. 5). Volledigheidshalve geef ik
1

kst-31765-436
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 765, nr. 436

1

aan dat dit een inventarisatie betreft van aanbieders die ook daadwerkelijk
kwetsbare ouderen opnemen. Het betreft dus geen inventarisatie van de
regionale coördinatiefunctie.
Verschillende vormen van ongepland (tijdelijk) verblijf
Als iemand ongepland (tijdelijk) verblijf nodig heeft vanwege
gezondheidsproblemen valt dit óf onder eerstelijns verblijf óf onder
de Wlz (crisis). Eerstelijnsverblijf is gericht op terugkeer naar huis of
als er nadere diagnostiek nodig is om scherp te krijgen welke
passende zorg de patiënt noodzaak toe heeft, Wlz (crisis) is gericht
op personen die zich kwalificeren voor de Wlz. In een ‘maatschappelijke’ crisissituatie (Wmo spoedzorg) is de gemeente verantwoordelijk voor tijdelijk onderdak. Te denken valt aan ouderen die om
praktische redenen (bijvoorbeeld een benodigde woningaanpassing
omdat iemand is gevallen en niet meer zelf de trap op kan) nog niet
naar huis kunnen na ziekenhuisopname, of een situatie waar de
mantelzorger plotseling wegvalt.
zie ook: www.informatielangdurigezorg.nl/volwassenen/spoedzorgcrisisopvang
Bevindingen
De belangrijkste bevindingen van deze inventarisatie zijn:
• Er zijn minstens 31 initiatieven die werken of gaan werken met één
ingang voor ongepland (tijdelijk) verblijf. Zestien initiatieven bevinden
zich in een pilotfase, tien initiatieven bestaan reeds en vijf initiatieven
starten waarschijnlijk binnen enkele maanden tot maximaal een half
jaar.
• De initiatieven zijn in twee verschillende soorten te onderscheiden:
C de zorgaanbieder kijkt na opname in welk domein de zorg
thuishoort en zorgt ervoor dat de rekening (en wat daar verder voor
nodig is) in het juiste domein wordt ingediend òf
C de zorgaanbieder richt zich op snelle diagnostiek en zorgt dat de
cliënt terechtkomt bij de juiste vervolgzorg. Het gaat meestal om
een vorm van eerstelijnsverblijf en wordt ook aangeboden onder de
naam transferafdeling, schakelafdeling of «pilots observatiebedden».
• Het merendeel van de initiatieven biedt eerstelijnsverblijf, gevolgd
door Wlz (crisis). Wmo- spoedzorg is maar zeer beperkt beschikbaar.
• De gevonden initiatieven richten zich op kwetsbare ouderen die zich op
de spoedeisende hulp melden (maar bij wie geen noodzaak is tot
ziekenhuisopname) èn op kwetsbare ouderen die bij de huisarts of
huisartsenpost komen. Dit ontlast huisartsen enorm, doordat zij de
kwetsbare oudere bij wie er een onvolledig beeld is van de onderliggende problematiek snel kunnen overdragen en niet zelf «eindeloos»
zoeken naar een plek waar deze oudere terecht kan.
• Er is een behoorlijke variatie in financiering van deze werkwijze. Dit
kan zowel vanuit de standaard prestaties van de verschillende
verblijfsvormen, via de eerstelijnsverblijf experimentregel, via de
beleidsregel innovatie of er worden andere dan wel aanvullende
afspraken gemaakt met financiers. Zorgaanbieders geven aan dat in de
helft van de gevallen financiering dekkend is en in de andere helft niet
dekkend.

2

Dit betreft een actie uit actielijn 1 «Goede ondersteuning en zorg thuis», voor als het thuis even
niet gaat, namelijk: «We inventariseren de initiatieven in het land die werken aan een «welkome
voorkant» voor tijdelijk verblijf.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 765, nr. 436

2

•

•

Qua knelpunten worden de volgende elementen genoemd: administratieve lasten door de verschillende financieringsstromen, het niet mee
doen van zorgverzekeraars, het zorgkantoor danwel gemeenten bij het
initiatief en beschikbare capaciteit van vervolgzorg.
Qua succesfactoren spelen de volgende elementen een rol: samenwerking en betrokkenheid ketenpartijen, adequate financiering, ondernemerschap en lef en voldoende doorstroom mogelijkheden naar
vervolgzorg om «verstopping» te voorkomen en een efficiënt en strak
georganiseerd proces.

Reactie
In het programma Langer Thuis heb ik diverse acties opgenomen om de
integrale ondersteuning en zorg rond ouderen thuis goed te organiseren.
Belangrijk element is meer samenhang in ondersteuning en zorg voor
ouderen thuis. En daar hoort ook goede ondersteuning bij als het tijdelijk
niet thuis gaat. Deze inventarisatie van initiatieven maakt daarmee
onderdeel uit van een grotere beweging om de juiste zorg en ondersteuning te bieden aan kwetsbare ouderen. Ik constateer dat na de
hervorming van de langdurige zorg in 2015 het speelveld drastisch is
gewijzigd. Het doet mij daarom deugd dat er minstens 31 initiatieven zijn
die tegemoetkomen aan de urgente zorgbehoefte van kwetsbare ouderen.
Daarom juich ik deze initiatieven toe. Ik vind dit mooie voorbeelden van
hoe het ook kan (#hetkanwel), waarbij er eerst gekeken wordt naar wat de
passende zorg is, en pas na opname gekeken wordt vanuit welk domein
de zorg geregeld kan worden. Dat vergt lef van zorgaanbieders en
bereidheid van financiers om dit te faciliteren. Veel van de initiatieven
bevinden zich echter nog in een pilot fase. Ik ben dan ook erg benieuwd
wat de bevindingen zijn en of deze werkwijze wordt gecontinueerd of niet
na de pilotfase.
Ik ga op basis van deze uitkomsten in gesprek met de relevante koepelorganisaties van zowel zorgaanbieders als financiers (zorgkantoren,
zorgverzekeraars en gemeenten) om te bespreken welke oplossingsrichtingen gewenst zijn om zowel op korte als op langere termijn een soepele
overgang naar ongepland (tijdelijk) verblijf goed te organiseren. Het feit
dat er inmiddels meerdere initiatieven zijn / worden ontwikkeld geeft aan
dat er behoefte is aan een dergelijke werkwijze. Voor die regio’s waar geen
initiatieven zijn gevonden kan het zijn dat de situatie daar anders is,
bijvoorbeeld door goede «advance care planning» en/of een goed
functionerend regionale coördinatiefunctie, zodat er wellicht minder
behoefte is aan een dergelijk initiatief. De genoemde knelpunten en
succesfactoren bieden handvaten voor dit gesprek zoals wat de reden is
dat financiers hier wel of niet in participeren, hoe doorstroommogelijkheden naar vervolgzorg zo goed mogelijk in beeld te krijgen en hoe de
samenwerking en betrokkenheid van ketenpartijen gestimuleerd kan
worden. Ook wil ik nader bezien of deze verschillende regelingen
onderling beter kunnen worden gestroomlijnd. Zo heb ik de NZa reeds
gevraagd om de bekostiging van de Wlz-crisiszorg en die van het
eerstelijnsverblijf op elkaar te laten sluiten vanaf 2021. Tot slot wil ik er
voor zorgen dat deze initiatieven en andere zorgorganisaties en financiers
die hiermee willen beginnen van elkaar kunnen leren. Met de koepelorganisaties zal ik bespreken hoe wij dit kunnen stimuleren.
Mede name de Minister voor Medische Zorg,
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 765, nr. 436

3