Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 015

Kindermishandeling

28 638

Mensenhandel

Nr. 245

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 april 2022
Aanleiding
Op 17 december jl. heeft het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (hierna: CKM) in samenwerking met het Expertisecentrum
Mensenhandel & (jeugd)Prostitutie van Lumens het rapport «Discretie te
allen tijde» (hierna: het rapport) gepubliceerd. Dit rapport vindt u in
bijlage 11. Op 20 januari jl. heeft de Vaste Kamercommissie voor Justitie
en Veiligheid een verzoek gedaan om op dit rapport te reageren. Met deze
brief willig ik dit verzoek in.
Reactie
In het rapport worden op basis van een literatuurstudie en een online
vragenlijst inzichten gedeeld in de achtergrond van jongens die seks
hebben tegen betaling, en specifiek in jongens die slachtoffer zijn van
uitbuiting en misbruik.2 Op basis hiervan zijn enkele aanbevelingen voor
de aanpak van mensenhandel gedaan.3 Ik bedank het CKM en Lumens
voor het delen van de hieruit voortvloeiende inzichten. Ik zal nu, mede
namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
ingaan op de verschillende aanbevelingen.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
In het rapport wordt onderscheid gemaakt tussen drie categorieën respondenten, te weten:
1) Jongens bij wie sprake is van een (vermoedelijke) mensenhandelsituatie; 2) Jongens die op
minderjarige leeftijd op eigen initiatief zijn begonnen met seks tegen betaling en bij wie geen
sprake is van een mensenhandelsituatie, maar daarmee wel van een zedendelict; 3) Jongens
die op meerderjarige leeftijd op eigen initiatief zijn begonnen met seks tegen betaling en bij
wie geen sprake is van een mensenhandelsituatie.
3
De gemiddelde leeftijd van de respondenten in een vermoedelijke mensenhandelsituatie
(categorie 1, n=15) blijkt niet uit het rapport. Wat de cijfers wel laten zien is dat de gemiddelde
leeftijd waarop de respondenten uit deze categorie voor het eerst seks tegen betaling hadden
15,3 jaar is.
2

kst-31015-245
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 245

1

Slachtoffers in beeld
Uit het onderzoek blijkt dat er mogelijk een grote groep kwetsbare
jongens, al dan niet gedwongen of als minderjarige, sekswerk verricht in
Nederland. Slechts een deel komt in beeld. Ik onderschrijf de oproep om
deze kwetsbare groep slachtoffers beter in beeld te krijgen. Het is zorgelijk
dat zij buiten beeld blijven.
De onderzoekers dragen aan dat het contact tussen de jongens en klanten
veelal plaatsvindt via kanalen waar weinig toezicht is. Zo wordt in het
onderzoek aangekaart dat er een grote diversiteit is van locaties waar
jongensslachtoffers seksafspraken tegen betaling verrichten. Veel van
deze locaties betreffen niet-openbare plekken, zoals bij de klant thuis of in
een hotel. Ten eerste wordt daarom aanbevolen om een campagne te
ontwikkelen die specifiek plaatsvindt op de kanalen en locaties waar
(potentiële) jongensslachtoffers zich bewegen.
Een huidig initiatief om meer toezicht te krijgen op deze problematiek is
het «No Place for Sex Trafficking»-platform.4 Dit platform streeft ernaar
om seksuele uitbuiting in hotels te voorkomen en aan te pakken. Middels
een online training leren hotelmedewerkers over seksuele uitbuiting en
hoe deze te herkennen. Op deze manier kunnen hotels een aanzienlijke rol
spelen om deze vorm van mensenhandel te voorkomen. De eerste
evaluatie van het platform heeft recent plaatsgevonden. Hieruit is
gebleken dat inmiddels bijna 200 hotels door middel van het programma
zijn gecertificeerd.
Zoals ik heb toegezegd tijdens het Commissiedebat mensenhandel en
prostitutie van 24 februari jl. (Kamerstukken 28 638 en 34 193, nr. 207) zal
ik uw Kamer voor de zomer informeren over een Plan van aanpak
Kwetsbare jongeren, dat momenteel opgesteld wordt. Dit plan richt zich
op het bestrijden en voorkomen van seksuele uitbuiting en de
bescherming van jonge Nederlandse slachtoffers en daders tot en met
23 jaar. Aldus ook jongens die slachtoffer zijn van uitbuiting en misbruik.
Bezien zal worden of een campagne onderdeel van dit plan zal kunnen
uitmaken.
(Proactieve) signalering
Ten tweede bevelen het CKM en Lumens aan te investeren in het
verkennen van online en offline mogelijkheden tot proactieve signalering
en bescherming van (mogelijke) jongensslachtoffers binnen de prostitutie.
Een belangrijk knelpunt in de signalering van jongensslachtoffers is dat
een groot deel van de slachtoffers zichzelf niet als zodanig identificeert.
Dit kan ertoe leiden dat jongensslachtoffers bijvoorbeeld geen hulp
zoeken en/of aangifte doen uit zichzelf.
Ik deel de zorgen van de onderzoekers over het verborgen karakter van
deze problematiek. Mijn departement zet, in samenwerking met het
Ministerie van VWS, daarom in op meerdere initiatieven om de signalering van deze slachtoffers te verbeteren. Ik zal opeenvolgend ingaan op
onze inzet door middel van 1). proactieve benadering van slachtoffers,
2). zelfregulering in de branche, 3). een voorlichtingsfilm, 4). een Plan van
aanpak Kwetsbare jongeren en 5). specifieke opvangvoorzieningen.

4

No Place for Sex Trafficking is in reactie op een vraag vanuit het Openbaar Ministerie,
ontwikkeld door What The Studio in samenwerking met Defence for Children en het Ministerie
van Justitie en Veiligheid. Het platform biedt een onlinetraining en certificeringsprogramma
aan voor hotels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 245

2

Op dit moment wordt reeds ingezet op de proactieve online benadering
van slachtoffers door middel van een «online outreach traject».5 In dit
project worden potentiële slachtoffers proactief benaderd, met als doel
hen hulpverlening en bescherming aan te kunnen bieden. Een eerste pilot
heeft begin dit jaar plaatsgevonden, waarbij de eerste potentiële
slachtoffers zijn benaderd.6 Aan de hand van de bevindingen uit deze
eerste testgroep, worden de technische tools en het werkproces
momenteel geoptimaliseerd. Bij een goed verloop hiervan zal de pilot
worden hervat en worden uitgebreid met andere doelgroepen. Uw Kamer
zal voor de zomer op de hoogte worden gesteld van de voortgang van dit
project.
Het onderzoek stelt dat ook beheerders van datingapps en seksadvertentiewebsites een voorname rol kunnen spelen bij het signaleren van
(potentiële) jongensslachtoffers. In 2018 is door seksadvertentiewebsites
een onderlinge gedragscode opgesteld, met als doel om een richtlijn op te
stellen ter voorkoming van seksuele uitbuiting van minderjarigen op
online platformen. Eén van de Harvard Mensenhandel Field Lab (hierna:
MFL) teams ontfermt zich momenteel over de problematiek van online
seksuele uitbuiting van minderjarigen op online platforms voor vraag en
aanbod van betaalde seks.7 Het MFL is een probleem-georiënteerd
innovatieprogramma in de strijd tegen mensenhandel. In een Field Lab
krijgen professionals uit verschillende organisaties de ruimte om in een
actiegerichte, leer- en experimenteeromgeving een nieuwe, meer
effectieve aanpak te ontwikkelen en uit te voeren. In het kader van deze
problematiek heeft dit MFL team, na lang vooronderzoek, recent een
gesprek gevoerd met online advertentieplatforms om de gedragscode te
evalueren die zij in 2018 hebben opgesteld. Dit heeft doen leiden tot een
vervolggesprek. Mijn departement is aangesloten op deze gesprekken.
Om de offline signalering en bewustwording bij professionals van en over
seksuele uitbuiting bij jongens en mannen te verbeteren is door het
Ministerie van JenV, in nauwe samenwerking met het Ministerie van VWS,
een voorlichtingsfilm gemaakt voor professionals.8 De film moet
bijdragen aan het sneller herkennen van deze specifieke doelgroep als
(mogelijk) slachtoffer en is daarom verspreid onder zorgprofessionals en
opsporingsdiensten. Deze film is ook Engelstalig beschikbaar. Ik zal
afstemmen met de betrokken organisaties hoe deze film actief verder
verspreid kan worden.
Naast de rol van professionals bij signalering, heeft ook de sociale
omgeving van (mogelijke) slachtoffers een belangrijke rol in de signalering. Hierbij kan gedacht worden aan scholen, verenigingen en ouders.
De rol van de omgeving wordt daarom onderdeel van het Plan van de
aanpak Kwetsbare jongeren dat momenteel opgesteld wordt.
Aanvullend heeft het Ministerie van VWS, om meer zicht te krijgen op
jonge jongens en mannen die te maken krijgen met seksuele uitbuiting,
vijf zorg- en hulporganisaties financieel ondersteund bij het ontwikkelen
van een aanbod van zorg voor specifiek mannelijke slachtoffers van

5

Over het Online Outreach Project is Uw Kamer eerder geïnformeerd in de beleidsreactie op de
Slachtoffermonitor 2019–2020 (Kamerstuk 31 015, nr. 221) en tijdens het Commissiedebat van
24 februari jl. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid financiert een deel van dit traject, waarbij
het CKM een proef uitvoert om online in contact te komen met mogelijke slachtoffers van
seksuele uitbuiting.
6
Met als doelgroep: slachtoffers van seksuele uitbuiting.
7
Het MFL is een samenwerkingsverband bestaande uit o.m. OM, politie en NGO’s.
8
De film is gemaakt met experts van het Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)Prostitutie
Lumens, de Jade Zorggroep, Pretty Woman, Shop Den Haag, de politie en het OM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 245

3

seksuele uitbuiting.9 Dit ten behoeve van preventie en het (door)ontwikkelen van een passend (specialistisch) zorg- en ondersteuningsaanbod.
Daartoe worden casestudies uitgevoerd om meer te weten te komen over
de achtergrond, levenslijn, interventies van slachtoffers en resultaten van
behandeling. De opgedane kennis wordt gebruikt voor doorontwikkeling
van methodieken en zorgprogramma’s en heeft betrekking op signalering,
profielen van (potentiële) jongensslachtoffers, maar ook uitgangspunten
en handvatten voor zorgprofessionals en wetenschappelijke kennis op dit
terrein. De afronding vindt plaats in het najaar van 2022.
Dak- en thuisloze LHBTI-jongeren
Ten derde raden het CKM en Lumens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan om nader onderzoek te laten doen om
zicht te krijgen op de relatie tussen LHBTI-jongeren, dak- en thuisloosheid
en slachtofferschap van seksuele uitbuiting en/of betaalde seks als het
gaat om minderjarigen.10
In het Actieprogramma dak- en thuisloze jongeren (2019–2021) zijn acties
ondernomen om beter inzicht te krijgen in de extra kwetsbare groep
LHBTIQ+-jongeren. Movisie heeft in opdracht van het Ministerie van VWS
een verkenning gedaan naar de situatie van dak- en thuisloze LHBTIQ+jongeren in Nederland.11 Daarnaast is geïnvesteerd in het vergoten van
het handelingsperspectief van professionals, zodat deze jongeren beter
geholpen worden. In dit kader zijn verschillende trainingen en e-learnings
over LHBTIQ+-sensitief handelen ontwikkeld voor professionals werkzaam
in de jeugdhulp, het onderwijs en de maatschappelijke opvang.12 In de
trainingen is aandacht voor het vergroten van inzicht in de behoeften van
LHBTI-jongeren en het risico op dakloosheid. De trainingen worden ook in
2022 gegeven. Signalering van mogelijke seksuele uitbuiting maakt hier
onderdeel van uit. Op deze wijze wordt al invulling gegeven aan het door
het CKM en Lumens geconstateerde feit dat LHBTI-jongeren die dakloos
zijn een verhoogd risico lopen op seksuele uitbuiting en/of betaalde seks.
Het onderzoek van het CKM en Lumens legt de focus op een specifieke
groep voor mensenhandel kwetsbare jongeren. Hun bescherming vergt
onze blijvende aandacht. Samen met onze partners blijf ik werken aan een
toekomst waarin iedere jongere beschermd is tegen mensenhandel.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

9

Dit zijn Koraal, Fier, Sterk Huis, Lumens en Pretty Women.
De onderzoekers van het rapport benoemen internationaal onderzoek waaruit blijkt dat deze
jongeren vanwege hun seksuele geaardheid vaker dak- of thuisloos worden. Volgens de
onderzoekers kan dit in de praktijk ertoe leiden dat zij in hogere mate aan «survivalseks» doen
om te kunnen overleven op straat. Dit maakt dat zij een groter risico lopen om slachtoffer te
worden van seksuele uitbuiting en/of andere zedendelicten. Centrum tegen Kinderhandel en
Mensenhandel en Expertisecentrum Mensenhandel & (jeugd)Prostitutie van Lumens Discrete
te allen tijde (2021, p. 37.). Capelle aan den IJssel: CKM.
11
https://www.movisie.nl/publicatie/verkenning-situatie-dak-thuisloze-lhbti-jongeren-nederland.
12
https://www.movisie.nl/online-trainingen-lhbti-emancipatie.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 245

4