Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1368
Vragen van de leden Kuzu en Öztürk (beiden Groep Kuzu/Öztürk) aan de
Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Veiligheid en Justitie over het bericht «15-jarige
scholier pleegt zelfmoord na pesterijen» (ingezonden 19 januari 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 10 maart
2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «15-jarige scholier pleegt zelfmoord na
pesterijen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op dit bericht?
Antwoord 2
Met afschuw hebben we kennis genomen van dit bericht. Daarom blijven we
benadrukken dat niemand weg mag kijken bij misstanden als pesten. Het is
hartverscheurend dat een kind geen andere uitweg meer ziet dan een eind
aan zijn leven te maken.
Vraag 3
Wat is uw reactie op uitingen van nabestaanden?2
Antwoord 3
De emotie en de boosheid van nabestaanden is heel goed te begrijpen.
Daarom heb ik zelf contact gehad met de school en heeft de school contact
met de familie opgenomen. Gelukkig kon de familie aanwezig zijn bij de
herdenking die vrijdagmorgen 13 januari plaatsvond op de school. De school
heeft aangegeven contact te houden met de familie.

1
2

ah-tk-20162017-1368
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

http://nos.nl/artikel/2152373-15-jarige-scholier-pleegt-zelfmoord-na-pesterijen.html
Zie bijlage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 4
Hoe gaat het kabinet invulling geven aan de uitspraken van de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap «Kaart het aan, bespreek het, kijk niet
weg», die zij tijdens het televisieprogramma Jinek heeft gedaan?3
Antwoord 4
Wij geven hier al invulling aan. De wet Veiligheid op school heeft als doel dat
scholen zich inspannen om pesten tegen te gaan. En dat scholen zorgen voor
sociale veiligheid. In de wet staat dat scholen:
– Een sociaal veiligheidsbeleid moeten voeren.
– Een aanspreekpunt moeten hebben waar leerlingen en ouders pesten
kunnen melden. Ook moet iemand het pestbeleid op school coördineren.
– De beleving van veiligheid en het welzijn van hun leerlingen moeten
volgen. De bedoeling hiervan is dat er altijd een actueel en representatief
beeld is van de situatie op school.
De Onderwijsinspectie ziet toe op de uitvoering van deze wettelijke verplichting. In het toezicht op de zorgplicht van scholen let zij ook op deze monitoring.
De PO-Raad en de VO-raad ondersteunen scholen om een sociaal veilige
omgeving voor leerlingen te maken. Dit staat in het actieplan Sociale
Veiligheid op School. Onderdeel van de aanpak is ondersteuning door de
Stichting School en Veiligheid. Scholen kunnen hier terecht voor informatie,
advisering en voor trainingen. Daarnaast biedt de stichting, in samenwerking
met de PO-Raad en de VO-raad, scholen de mogelijkheid een Ambassadeur
sociale veiligheid in te schakelen. Deze kan scholen helpen bij het vormgeven
van hun veiligheidsbeleid. Vanuit het actieplan wordt periodiek afgestemd
met Ouders & Onderwijs.
Vraag 5
Bent u bereid een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de redenen
waarom de betrokken instanties niet tot actie zijn overgegaan? Zo ja, wanneer
stuurt u de resultaten naar de Kamer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Onder de vlag van het Toezicht Sociaal Domein/Samenwerkend Toezicht
Jeugd (TSD/STJ) vindt momenteel een vooronderzoek plaats. Dit richt zich op
de hulpverlening door verschillende instanties zoals deze voorafgaand aan de
zelfdoding heeft plaatsgevonden. In het onderzoek komen met name de
signalering en weging van risico’s, de overdracht van informatie en de
kwaliteit van de samenwerking aan de orde. Afhankelijk van de uitkomsten
bepalen de betrokken inspecties of een diepgaander onderzoek in STJverband nodig is. Daarnaast kan uit het vooronderzoek naar voren komen dat
bij één of meer specifieke instellingen of instanties verdiepend onderzoek
noodzakelijk is. Dit pakt de betreffende inspectie dan op.
Het is niet gebruikelijk dat lokale rapportages van STJ (zoals rapportages naar
aanleiding van een calamiteit) aan de Tweede Kamer worden gestuurd. De
inspecties bieden de resultaten van calamiteitentoezicht aan de lokaal
verantwoordelijken/betrokkenen aan. Dit betreft hier in ieder geval de
gemeente Heerlen en het schoolbestuur.
Vraag 6
Deelt u de mening dat de protocollaire (preventieve en repressieve) maatregelen omtrent pesten onvoldoende effectief zijn geweest? Zo ja, bent u bereid
dit na te laten leven en waar nodig aan te passen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Sinds 1 augustus 2015 zijn scholen in het funderend onderwijs wettelijk
verplicht om werk te maken van sociale veiligheid op school. In december
vorig jaar heb ik u geïnformeerd over de uitkomsten van de monitor Sociale
Veiligheid in en rond scholen in het primair en voortgezet.4 Het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap onderzoekt sinds 2006 iedere twee jaar de

3

http://www.volkskrant.nl/binnenland/minister-bussemaker-over-pesten-op-school-kijk-nietweg~a4447032/
4
Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 240, nr. 75, 22 december 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

veiligheid op scholen. Deze monitor is de eerste meting sinds de invoering
van de Wet veiligheid op school.
Uit de monitor blijkt dat de eerste resultaten van deze inzet op schoolveiligheid voorzichtig merkbaar zijn. Er is volgens de onderzoekers over de jaren
heen een toenemende aandacht voor veiligheid op scholen. Het veiligheidsgevoel van leerlingen is volgens de onderzoekers stabiel hoog. Van de
leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs voelt respectievelijk 97
procent en 95 procent zich veilig.
Ook blijkt, zoals ik u reeds eerder meldde, dat in 2016 minder leerlingen
aangaven te zijn gepest dan in 2014.5 Twee jaar geleden gaf 14 procent van
de kinderen in het primair onderwijs aan gepest te worden. Dit percentage is
gedaald naar 10 procent. Ook in het voortgezet onderwijs worden minder
kinderen gepest. Twee jaar geleden ging het om 11 procent van de leerlingen.
Dat is nu 8 procent. Als de volgende monitoren deze voortgang bevestigen
dan is er sprake van een positieve trend.
Hoewel de eerste resultaten van deze inzet op schoolveiligheid voorzichtig
merkbaar zijn is ieder kind dat zich niet veilig voelt er een te veel. Ik
constateer dan ook dat de monitor duidelijk maakt dat het onderwerp
veiligheid nog steeds blijvende aandacht verdient van iedereen.
Vraag 7
Welke middelen worden er ingezet om pesten te voorkomen en aan te
pakken?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 4.
Vraag 8
Bent u bereid om op korte termijn te onderzoeken hoe pesten in Nederland
kan worden uitgebannen? Zo ja, hoe gaat u dat doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Met de wet Veiligheid op school is de basis gelegd voor het vergroten van de
sociale veiligheid van leerlingen en het zoveel mogelijk voorkomen van
pesten. Scholen zijn verplicht veiligheidsbeleid te voeren, een aanspreekpunt
te hebben en de beleving van veiligheid en het welzijn van hun leerlingen te
volgen. De inspectie ziet hier op toe. De PO-Raad en de VO-raad ondersteunen scholen om een sociaal veilige omgeving voor leerlingen te maken.
Directe ondersteuning voor scholen is beschikbaar via de Stichting School en
Veiligheid.
Zoals beschreven in antwoord op vraag 6 blijkt uit de recente monitor Sociale
Veiligheid in en rond scholen dat de eerste resultaten van de versterkte inzet
voorzichtig merkbaar zijn. Tegelijkertijd biedt geen enkele aanpak de garantie
dat daarmee pesten volledig wordt uitgebannen. We houden nauwlettend in
de gaten of de eerste resultaten van de huidige aanpak doorzetten.
Vraag 9
Wat is de inzet van Jeugdzorg bij het voorkomen en aanpakken van pesten?
Antwoord 9
De school is verantwoordelijk voor de sociale veiligheid op school en het
voeren van anti-pestbeleid. Vanuit de jeugdgezondheidszorg (JGZ) en de
jeugdhulp wordt op diverse manieren ingezet op het voorkomen en aanpakken van pesten.
In 2014 is de JGZ-richtlijn Pesten gepubliceerd. Doel van deze richtlijn is om
JGZ-professionals handvatten te geven op de volgende onderdelen:
voorlichting, preventie en vroege opsporing, symptomen en signalering,
ondersteuning en behandeling, en verwijzing en nazorg bij pesten. Pesten
komt aan de orde in de individuele contactmomenten die de JGZ heeft met
de leerlingen. Dit zijn drie momenten gedurende het primair onderwijs en
twee gedurende het voortgezet onderwijs. Uit deze contacten kan blijken dat
individuele leerlingen gepest worden, dan wel dat naar verhouding op een
school meer gepest wordt (in vergelijking tot vergelijkbare scholen). Ook kan
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 240, nr. 74, 19 september 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

de school zelf richting de JGZ laten weten dat een leerling op school gepest
wordt. Op sommige scholen wordt M@ZL ingezet, waardoor de JGZ
betrokken wordt en via een gesprek achter eventuele pestproblemen kan
komen.6 De JGZ maakt – zowel bij gepeste als pestende kinderen – een
inschatting of er extra individuele aandacht voor deze kinderen nodig is in de
zin van begeleiding en verwijzing. Naast de individuele contactmomenten is
het mogelijk dat de JGZ samen met school, schoolmaatschappelijk werk en
de partners in de wijk een rol speelt in het terugdringen van pestgedrag. De
inzet van de JGZ varieert met de mate waarin de school een beroep op haar
doet. Zo kunnen er afspraken worden gemaakt over de inzet van de JGZ op
school en kan de JGZ adviseren over het inzetten van (collectieve) activiteiten
om pestgedrag op een school of in een klas aan te pakken.
Daarnaast werken veel gemeenten en samenwerkingsverbanden aan een
samenhangende aanpak om onderwijs en jeugdhulp te verbinden. Vaak
zetten zij hiervoor wijk-, buurt- of jeugdteams in die aansluiten op de
ondersteuningsstructuur in het onderwijs. Zo kunnen bijvoorbeeld maatschappelijk werkers uit het wijkteam op school aanwezig zijn, om in te
springen op ondersteuningsvragen van leerlingen en ouders. Ook in geval
van pesten kunnen zij een rol spelen, door bijvoorbeeld groepstrainingen
(zoals een sociale vaardigheidstraining) te geven.
Het Nederlands Jeugdinstituut heeft de handreiking «van plagen tot pesten»
opgesteld. De handreiking is bedoeld als voorbeeld voor gemeenten. Het
geeft houvast bij het ontwikkelen van een preventie- en zorgarrangement.
Bovendien kunnen gemeenten hiermee hun bestaande aanbod toetsen en
zien welke interventies er bestaan om het eventuele hiaat in te vullen. In de
handreiking staan diverse interventies beschreven die gemeenten kunnen
inzetten om te komen tot een samenhangend en dekkend (zorg)aanbod.
Vraag 10
Kunt u de Kamer een overzicht doen toekomen van hoeveel gevallen van
zelfmoord door pesten op school in Nederland hebben plaatsgevonden in de
afgelopen vijf jaar uitgesplitst naar jaartal?
Antwoord 10
Deze specifieke cijfers zijn niet beschikbaar. Gegevens over de doodsoorzaken
van alle overleden inwoners van Nederland worden in de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS bijgehouden. Van iedere overleden inwoner van Nederland vult de arts een doodsoorzaakverklaring in. Bij het CBS wordt deze
informatie verwerkt.
Voor de bepaling van de sterfgevallen door zelfdoding, of een andere
niet-natuurlijke dood, wordt naast informatie vanaf de doodsoorzaakformulieren ook informatie opgehaald uit de rechtbankdossiers. Bij het aangeven van
het motief voor een zelfmoord wordt altijd het belangrijkste (hoofd)motief
ingevuld, terwijl bekend is dat er vaak een opstapeling van redenen is.
Het CBS geeft aan dat «pesten» onder de noemer «psychische stoornissen»
valt. Onder de noemer psychische stoornissen vallen uiteraard veel meer
soorten problematiek, zoals depressiviteit, schizofrenie en angststoornissen.
In de cijfers van het CBS is terug te vinden dat er in 2015 23 jongeren zijn
geweest (tot 20 jaar) waarbij als motief voor de zelfdoding een psychische
stoornis staat.
Vraag 11
Deelt u de mening dat het omgaan met pestgedrag expliciet opgenomen
moet zijn in de bekwaamheidseisen van leraren voor het primair en voortgezet onderwijs en daarmee ook in de lerarenopleidingen aan de orde dient te
komen? Zo ja, welke actie onderneemt u op dit punt? Zo nee, waarom niet?

6

M@ZL (Medische Advisering Ziekgemelde Leerling) is een effectieve methodiek voor een
integrale aanpak van ziekteverzuim bij scholieren, ontwikkeld door scholen en de jeugdgezondheidszorg. Binnen M@ZL werken in eerste instantie de school, jeugdarts en zo nodig de
leerplichtambtenaar samen om de juiste begeleiding voor de ziek gemelde leerling te realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Ja. Daar waar er gepest wordt op school is het van belang dat leerkrachten
het signaleren en weten hoe er mee om te gaan. Daarom is onderdeel van de
bekwaamheidseisen het scheppen van een veilig, ondersteunend en
stimulerend leerklimaat.
Onderdeel van de genoemde aanpak tegen pesten is het verder versterken
van de aandacht voor sociale veiligheid in de curricula van de pabo’s en de
eerste- en tweedegraadslerarenopleidingen. Ook wordt ingezet op het
ondersteunen van actieve leerkrachten. Zij kunnen voor informatie, advisering
en trainingen terecht bij de Stichting School en Veiligheid. Ook biedt deze
stichting, in samenwerking met de PO-Raad en de VO-raad, scholen de
mogelijkheid een Ambassadeur sociale veiligheid in te schakelen. Deze kan
scholen helpen bij het vormgeven van hun veiligheidsbeleid. Het ondersteuningsaanbod van de ambassadeurs is onlangs uitgebreid.
Vraag 12
Bent u bereid in gesprek te gaan met het onderwijsveld in het primair en
voortgezet onderwijs, met ouderorganisaties en met deskundigen om de
omvang van het pestprobleem in kaart te brengen en om afspraken te maken
over aanwezigheid en vormgeving van effectief antipest- en antiracismebeleid
op scholen? Zo ja, welke concrete acties gaat u ondernemen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 12
Zie het antwoord op vraag 4.
Vraag 13
Deelt u de mening dat de school in casu ter verantwoording dient te worden
geroepen, omdat zij nalatig is geweest? Zo ja, wat gaat u concreet doen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 13
Op dit moment wordt er een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd door de
samenwerkende Rijksinspecties. Daarnaast is de school met een eigen intern
onderzoek bezig samen met de politie. De vraag of er sprake zou zijn van
nalatigheid van wiens zijde dan ook kan pas worden beantwoord als deze
onderzoeken zijn afgerond.
Vraag 14
Is er voldoende kennis bij de overheid en/of scholen over digitaal pesten en
digitaal racisme? Zo ja, waar blijkt dat uit? Zo nee, wat gaat u hieraan doen?
Antwoord 14
Digitaal pesten, waaronder digitaal racisme, blijft een zorg in onze gedigitaliseerde maatschappij. In de Monitor Sociale Veiligheid is de leerlingen die
aangeven gepest te worden gevraagd naar de manier waarop zij gepest
worden. We zien een lichte daling in het pesten via internet. Zo geeft 19
procent van de gepeste leerlingen aan dat dit gebeurt via internet. Dit was in
2014 21 procent.7 Ook hier blijven wij de scholen, de jeugdigen zelf en hun
omgeving erop wijzen hoe belangrijk het is om niet weg te kijken. Hierbij is
het blijven opdoen van kennis altijd noodzakelijk.
Kinderen en jongeren die worden gepest, kunnen hulp vinden op Pestweb.nl.
Ook ouders en leraren kunnen op deze website terecht. Pestweb.nl is een
platform tegen pesten, waaronder ook cyberpesten valt, met:
– Een forum om met andere gepeste kinderen en jongeren ervaringen te
delen;
– Directe hulp om zelf het pesten te stoppen;
– Goede voorbeelden om pesten tegen te gaan.
Ook kunnen deskundigen en scholen via het programma van Mediawijsheid.nl kennis opdoen over digitaal pesten of via de website van Kennisnet.89

7

Sociale veiligheid in en rond scholen. Primair (Speciaal) Onderwijs 2010–2016 Voortgezet
(Speciaal) Onderwijs 2006–2016. Prof. dr. Ron Scholte, Wendy Nelen, MSc, Wouter de Wit, MSc,
Dr. Gert Kroes. Nijmegen, december 2016, Praktikon B. V.
8
https://www.mediawijsheid.nl/onlinepesten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5

9

https://www.kennisnet.nl/artikel/remco-pijpers-besteed-meer-aandacht-aan-online-gedragkwetsbare-kinderen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

6