Ministerie van BZK
Beleidsdoorlichting
beleidsartikel 6.6

Eindrapport

Oktober 2021

Oktober 2021
Dit document is geschreven onder verantwoordelijkheid van Selwyn Moons (Partner) en onder leiding van
Lars Canté (Director). Dit document wordt u door hen aangeboden vanuit PricewaterhouseCoopers Advisory
N.V. Het betreft dus geen document opgesteld door accountants. Wij hebben aangereikte informatie (zowel
schriftelijk als mondeling) dan ook voor juist en volledig aangenomen en hier geen controle of andere vorm
van toetsing op uitgevoerd.
U blijft te allen tijde zelf volledig verantwoordelijk voor eventuele op het document gebaseerde
besluitvorming en/of beslissing(en). PwC aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid (ook niet voor
nalatigheid) voor de gevolgen van enig handelen of nalaten door u en/of derden op basis van (de inhoud
van) het document, en wijst iedere verantwoordelijkheid, zorgplicht en/of aansprakelijkheid - contractueel, op
basis van onrechtmatige daad (inclusief nalatigheid) of anderszins - af voor enig besluit en/of enige
beslissing waaraan (de inhoud van) het document ten grondslag ligt.
Wij stellen dit document uitsluitend op voor u als opdrachtgever, in overeenstemming met de
opdrachtbevestiging. Wij accepteren richting geen enkele andere partij aansprakelijkheid of zorgplicht op
basis van de inhoud van dit document. Het Ministerie van BZK vrijwaart PwC te allen tijde tegen vordering
van derden die voortvloeien uit of samenhangen met door ons verrichte werkzaamheden in relatie tot het
Ministerie, behoudens indien en voor zover sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid van PwC.
In het geval u een verzoek ontvangt op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (hierna: “Wob verzoek”)
ter zake van schriftelijke uitingen van PwC, verzoeken wij u ons hierover onverwijld (in ieder geval
voorafgaand aan de te nemen beslissing op het Wob verzoek en derhalve voorafgaand aan eventuele
openbaarmaking) schriftelijk te informeren. In dat kader is het verzoek ons alle beschikbare
achtergrondinformatie met betrekking tot het Wob verzoek te verstrekken. Daarbij stelt u ons in de
gelegenheid om onze visie te geven op het Wob verzoek, vooruitlopend op de door u te nemen beslissing op
het Wob verzoek.
Het document en de bijbehorende managementsamenvatting alsmede enig geschil voortvloeiende uit of
verband houdend met (de inhoud van) het document worden uitsluitend beheerst door Nederlands recht.

2 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Inhoudsopgave
Deel I: Introductie

12

Aanleiding

13

Aanpak

14

2.1.

Onderzoeksvragen en -aanpak

14

2.1.1.

Onderzoeksvragen

14

2.1.2.

Scope en beperkingen van de beleidsdoorlichting

14

2.1.3.

Onderzoekskader: operationalisering doeltreffendheid en doelmatigheid

15

Deel II: Bevindingen

19

RPE 1 - 5: Beleid

20

RPE vragen

20

3.1.

Beleidsdoorlichtingen digitale overheid (RPE vragen 1 en 2)

20

3.2.

Aanleiding en samenhang van het beleid op Innovatie en doorontwikkeling (RPE vragen 3 tot en
met 5) 20
3.2.1.

Aanleiding voor beleid op innovatie en doorontwikkeling van de Digitale Overheid

20

3.2.2.

Actualiteit

21

3.2.3.

Verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid

22

3.2.4.

Aard en samenhang van de ingezette instrumenten

22

3.2.5.

Aantal IP projecten per subdoel

24

RPE 6 & 7: Uitgaven

25

RPE vragen

25

4.1.

Uitgaven beleidsartikel 6.6 (en op andere terreinen) (RPE vraag 6)

25

4.1.2.

25

4.2.

Uitgaven innovatiebudget

Onderbouwing uitgaven (RPE vraag 7)

26

RPE 8 & 9: Uitgevoerd onderzoek

27

RPE vragen

27

5.1.

Verricht onderzoek (RPE vraag 8)

27

5.2.

Nog niet onderzochte beleidsonderdelen (witte vlekken) (RPE vraag 9)

27

RPE 10-14: Doeltreffendheid en doelmatigheid

29

RPE vragen

29

Toelichting bij visuele weergaven effecten en relaties van de beleidstheorie

29

6.1.

31

Impactgebied 1: (Versnelling) oplossing maatschappelijke opgave
6.1.1.

Activiteit 1: Selecteren en financieren van innovatieve oplossingen voor de uitdagingen
binnen de Digitale Overheid
33

6.1.2.

Activiteit 2: Creëren van een omgeving waar de markt, overheid en wetenschap samen
‘vrij’ kunnen innoveren
34

3 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.2.

6.3.

6.4.

6.1.3.

Activiteit 3: Uitvoeren van pilots gericht op ontsluiten en gebruik van gegevens

6.1.4.

Activiteit 4: Uitvoeren van pilots gericht op eigenaarschap van gegevens van burgers en
bedrijven
38

6.1.5.

Conclusie doeltreffendheid en doelmatigheid impactgebied 1

39

6.1.6.

Aanbevelingen impactgebied 1

40

Impactgebied 2: Inclusiviteit en digitale identificatie

41

6.2.1.

Activiteit 1: Verkennen van toepassing van bronidentiteit en Self Sovereign Identity in
Nederland
44

6.2.2.

Activiteit 2: Ontwikkelen van vaardigheden en ondersteunen van niet-digivaardigen

6.2.3.

Activiteit 3: Vergroten doelgroep die kan inloggen op hogere betrouwbaarheidsniveaus
eID
46

6.2.4.

Activiteit 4: (Door)ontwikkelen en bevorderen van het gebruik van voorzieningen eID 48

6.2.5.

Activiteit 5: (Door)ontwikkelen van voorzieningen Vertegenwoordigen

51

6.2.6.

Activiteit 6: (Door)ontwikkelen van eIDAS

53

6.2.7.

Conclusie doeltreffendheid en doelmatigheid impactgebied 2

56

6.2.8.

Aanbevelingen Impactgebied 2

57

Impactgebied 3: Effectieve gegevenshuishouding

58

6.3.1.

Activiteit 1: Bevorderen van regie en ontsluiten van (geo)basisregistraties

60

6.3.2.

Activiteit 2: Inrichten en gebruiken van registratiesystemen bij gemeenten

62

6.3.3.

Activiteit 3: Ontwerpen en ontwikkelen van applicaties en standaarden die ophalen van
basisgegevens bij de bron mogelijk maken
64

6.3.4.

Activiteit 4: Opzetten van Platform Openbare Informatievoorziening (PLOOI) voor
centrale toegang documentatie

Impactgebied 4: Diensten sluiten aan bij perspectief burgers en bedrijven
6.4.1.

45

67
70

Activiteit 1: Creëren van draagvlak en bevorderen van kennisontwikkeling- en
uitwisseling betreffende de overheidsinteractiestrategie

72

Activiteit 2: Identificeren van diensten en levensgebeurtenissen waar de klantreis
verbeterd kan worden

73

Activiteit 3: Opzetten pilots gericht op het beproeven van nieuwe vormen van
overheidsdienstverlening

74

6.4.4.

Activiteit 4: Inrichten implementatie van de Single Digital Gateway

76

6.4.5.

Activiteit 5: (Door)ontwikkelen van MijnOverheid

78

6.4.6.

Activiteit 6: Verkennen en wegnemen van barrières bij het implementeren van Standard
Business Reporting
80

6.4.2.
6.4.3.

6.5.

35

Impactgebied 5: Eén (effectieve en efficiënte) infrastructuur

83

6.5.1.

Activiteit 1: Versnellen van het aansluiten van Logius-voorzieningen

85

6.5.2.

Activiteit 2: Ontwikkelen van één platform voor bestaande stelseldiensten

85

6.5.3.

Activiteit 3: Voorbereiden en vernieuwen berichtenverkeer

88

6.5.4.

Activiteit 4: Herbouwen en moderniseren van de bestaande infrastructuur

91

6.5.5.

Activiteit 5: Ontwikkelen API strategie, ondersteunen overheden en delen kennis rond
API’s
92

Deel III: Conclusies en aanbevelingen

96

RPE 14: Conclusies en aanbevelingen

97

7.1.

97

Doeltreffendheid en doelmatigheid van instrumenten

4 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

7.2.

Doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid

99

7.3.

Aanbevelingen

101

Deel IV: Appendices

103

A.

Appendix: Literatuurlijst

104

B.

Appendix: Interviews en sessies

107

C. Appendix: Governance IP

108

D. Appendix: Overzicht projecten Investeringspost en Innovatiebudget

109

5 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Managementsamenvatting
Dit rapport bevat de beleidsdoorlichting van artikel 6.6 van de begroting van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (hierna BZK). Dit artikel is in 2019 aan de begroting
toegevoegd ten behoeve van Innovatie en Doorontwikkeling van de Digitale Overheid en omvat
ca. € 57 miljoen, interbestuurlijk ingebrachte middelen, per jaar. De uitgaven onder artikel 6.6 zijn
gericht op innovatie en doorontwikkeling van de digitale overheid. Volgens het Ministerie van BZK
zijn deze nodig om in een toenemende digitalisering van de samenleving ook de digitale
dienstverlening van de overheid actueel, veilig en betrouwbaar te houden en te maken.
De beleidsdoorlichting naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleidsartikel 6.6 beslaat
de periode tussen 2019 en de eerste helft van 2021. Leidend onderzoekskader voor deze
doorlichting is de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) van het Ministerie van Financiën
en de onderdelen en onderzoeksvragen die hierin zijn opgenomen. De beleidsdoorlichting is ‘een
syntheseonderzoek naar de doeltreffendheid en de doelmatigheid van een substantieel,
samenhangend deel van het beleid, dat wordt gevoerd op grond van één of meer beleidsartikelen
van de rijksbegroting’.1 PwC heeft in opdracht van BZK de beleidsdoorlichting van het
beleidsartikel 6.6 uitgevoerd. Dit onderzoek bouwt voort op de inzichten uit de evaluatie van de
Investeringspost (artikel 6.6), waarin de nadruk lag op de governance en de meerwaarde van een
apart beleidsartikel op de begroting van BZK voor investeringen in het domein van de digitale
overheid.2
Aanpak onderzoek
Bij het onderzoeken van de doeltreffendheid en doelmatigheid heeft PwC eerst de beleidstheorie
gereconstrueerd voor een aantal subdoelen voor de Digitale Overheid. Hierbij is gebruik gemaakt
van de gestelde doelen in beleidsdocumenten en investeringsvoorstellen. Gezien het innovatieve
karakter van (deel van) het gevoerde beleid is rekening gehouden met projectwijzigingen en zijn
leereffecten en opschaling als resultaten meegewogen.3

Figuur 1. Beleidstheorie doorlichting beleidsartikel 6.6

PwC heeft de uitgaven en activiteiten onder artikel 6.6 geclusterd naar vijf impactgebieden. De
impactgebieden geven de beoogde maatschappelijke impact en/of de verandering (transitie) in de
digitale overheid weer. De impactgebieden zijn gededuceerd vanuit de agenda voor de Digitale
Overheid, NL DIGIbeter, dat in de onderzochte periode het beleidsmatig kader vormde voor
artikel 6.6.4 De betreffende impactgebieden zijn als volgt:

1

Ministerie van Financiën, Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek, https://wettenpocket.overheid.nl/portal/7ec1a250bb0b-4d72-929e-d270ddae2817/weergevenbwb/11.
2 PwC, mei 2021.
3 Gezien veel projecten zich in de verkennende fase bevonden is rekening gehouden met wijzigingen in activiteiten en
beoogde resultaten. De beleidstheorieën zijn daartoe met betrokkenen gevalideerd.
4 De impactgebieden geven de gewenste effecten weer met de doelen van NL DIGIbeter. Deze beoogde resultaten
hebben wij uit de toelichtende tekst in de agenda NL DIGIbeter per doelstelling afgeleidt, zoals in hoofdstuk Error! R
eference source not found. weergegeven.

6 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Doelen NL DIGIbeter

Impactgebieden

We investeren in innovatie
Beschermen van grondrechten / publieke waarden
Toegankelijk, begrijpelijk en
voor iedereen

1. (Versnelling) oplossing maatschappelijke opgave

Onze dienstverlening maken
we persoonlijker
Klaar voor de toekomst

2. Inclusiviteit en digitale identificatie
3. Effectieve gegevenshuishouding van de overheid (regie, registratie, uitwisseling)
4. Diensten sluiten aan bij perspectief burgers en bedrijven
5. Eén (effectieve en efficiënte) infrastructuur

Wij hebben per impactgebied en activiteit vastgesteld of er relevante rapporten voorhanden
waren die uitspraken bevatten over doeltreffendheid en doelmatigheid. 5 Ook zijn overige
informatiebronnen waarin resultaten zijn vastgelegd, zoals monitoring data en
voortgangsrapporten, meegenomen in de analyse. De bevindingen hebben wij tegen het kader
van de beleidstheorie afgezet om te bepalen in welke mate de beoogde resultaten zijn bereikt.
Deze analyse hebben wij vervolgens in werksessies en interviews met beleidsmedewerkers van
het ministerie van BZK en met externe betrokkenen gevalideerd en aangevuld. Ten slotte heeft
validatie van de concept rapportage plaatsgevonden met betrokkenen en de leden van de
begeleidingscommissie.
Conclusies
Onderstaande geven wij de conclusies over de doeltreffendheid en doelmatigheid van
beleidsartikel 6.6 weer op het niveau van het gevoerde beleid en op het niveau van de
toegepaste instrumenten.
Beleidsniveau. Het beleidsartikel 6.6 is een nieuw artikel op de begroting van BZK, gericht op
innovatie en doorontwikkeling van de digitale overheid. De voorgaande jaren bestond voor dit
doel geen expliciete financiering en sturing. Vanuit deze invalshoek beschouwd is beleidsartikel
6.6 een positieve ontwikkeling voor het thema digitale overheid. Bekeken vanuit de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid is het van belang welke invulling de
directie Digitale Samenleving van BZK geeft aan de beleidsmiddelen om innovatie en
doorontwikkeling van de digitale overheid te realiseren. Artikel 6.6 is gericht op het realiseren van
generieke innovatie en doorontwikkeling voor alle overheidsorganisaties in Nederland.6 In de
onderzochte periode ontbrak het aan een meerjarenplanning voor innovatie en doorontwikkeling
van de generieke digitale infrastructuur. De sturing heeft dan ook niet plaatsgevonden op basis
van inzicht in de benodigde doorontwikkeling over meerdere jaren, maar op basis van jaarlijks
ingediende voorstellen waarover interbestuurlijk besloten werd om tot een prioritering te komen.
Doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid vergt dat wordt bepaald wat de grootste
toegevoegde waarde is van het verantwoordelijke departement en de beschikbare middelen. Het
huidige beleid heeft deels geleid tot het financieren van een groot aantal uiteenlopende projecten,
met beperkte samenhang en vaak gericht op specifieke toepassingen (voor enkele overheden of
sectoren).7 Voor een ander deel heeft BZK wel invulling gegeven aan de rol om te voorzien in de
generieke voorzieningen en in het realiseren van de randvoorwaarden die medeoverheden in
staat stellen hun dienstverlening aan te passen. Voorbeelden hiervan zijn de investeringen in één
infrastructuur (bv. ontwikkelen van één platform voor bestaande stelseldiensten) en in een
effectieve gegevenshuishouding (bv. inrichten en gebruiken van registratiesystemen bij
gemeenten). Daar waar het gevoerde beleid gericht was op individuele projecten, miste dit de
nodige doelmatigheid tegenover het beleid waarbij de grote lijn is uitgezet en andere overheden
in staat stelde vernieuwing van de (digitale) dienstverlening te realiseren. Concluderend kan
gesteld worden dat het beleid deels doeltreffend was omdat de specifieke projecten wel
5 Belangrijke (aanvullende) onderzoeken die PwC in dat kader heeft uitgevoerd zijn de evaluaties van de Investeringspost

en de evaluatie van het Innovatiebudget Digitale Overheid.
6 Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid, 2018. https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23.
7 Met de uitgaven in 2019 en 2020 ca. 60 projecten zijn gefinancierd.

7 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

bijgedragen hebben aan het hogere (beleids)doel, maar dat met het geheel van projecten het
doel niet volledig bereikt is. Daarmee zeggen wij tevens dat de doelmatigheid van de inzet van
middelen groter had gekund.
Instrumentniveau. Beleidsartikel 6.6 bekostigt een groot aantal uiteenlopende projecten (ca. 60
in de onderzochte periode). Zowel op het gebied van innovaties als op doorontwikkeling stellen
wij vast dat veel projecten de gewenste effecten bereiken en bijdragen aan de doelen van NL
DIGIbeter. Belangrijke succesfactoren die hierbij een rol spelen zijn het gebruik van pilots om
innovaties te testen, nieuwe samenwerkingsvormen en het creëren van platforms en standaarden
die medeoverheden in staat stellen zelf dienstverlening te vernieuwen. Tegelijkertijd merken wij
belemmeringen en uitdagingen op om de digitale doelstellingen te bereiken, zoals juridische
barrières (rond gegevensgebruik), verschuiving van prioriteiten die projecten (tijdelijk) stilleggen,
en gebrek aan borging van resultaten en opvolging daarvan (als gevolg van versnippering van
budgetten en verantwoordelijkheden). Om de doeltreffendheid en de doelmatigheid te vergroten
dienen de belemmeringen te worden geadresseerd.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze conclusies ten aanzien van de mate van
realisatie van doelmatigheid en doeltreffendheid:
Impactgebied

Aantal onderzochte Conclusie doeltreffendheid Conclusie doelmatigheid
projecten

1. Versnelling oplossing
maatschappelijke
opgave

5/5

Deels doeltreffend

Deels doelmatig

2a. Inclusiviteit

2/3

Doeltreffend

Deels doelmatig

2b. Digitale identificatie

12 / 15

Deels doeltreffend

Doelmatigheid
niet vastgesteld

3. Effectieve
gegevenshuishouding

7/8

Deels doeltreffend

Doelmatigheid
niet vastgesteld

4. Diensten sluiten aan
bij perspectief burgers
en bedrijven

7 / 13

Deels doeltreffend

Doelmatigheid
niet vastgesteld

5. Eén (effectieve en
efficiënte) infrastructuur

5/9

Deels doeltreffend

Deels doelmatig

Toelichting conclusies doeltreffendheid
Hoewel de looptijd van het artikel (2,5 jaar) relatief kort is en er doorgaans een langere tijd geldt
voordat zichtbare resultaten bereikt zijn, concluderen wij dat alle vijf impactgebieden in ieder
geval deels doeltreffendheid zijn, waarbij op één onderdeel (Inclusiviteit) doeltreffendheid is
vastgesteld. Hierbij merken wij de volgende succesfactoren op:
•

Alle impactgebieden bevatten activiteiten (projecten) gericht op innovatie van
overheidsdienstverlening. Met name pilots gericht op het financieren van innovatie (zoals het
Innovatiebudget) en pilots gericht op gebruik van gegevens (vooral waargenomen binnen
Impactgebied 1 en 3) zijn doeltreffend gebleken, door op kleine schaal te testen maar ook
door het direct in praktijk brengen van toepassingen.

•

Daarnaast is doeltreffendheid op het gebied van (door)ontwikkeling waargenomen in het
realiseren van nieuwe platforms en systemen die medeoverheden ondersteunen in het
vernieuwen van hun dienstverlening, zowel op het niveau van gegevenshuishouding voor
gemeentes en uitvoerders (Impactgebied 3) als de rijksbrede infrastructuur (Impactgebied 5).

8 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Ook daar waar een Europese verordening of nationale wetgeving aan de innovatie of
doorontwikkeling ten grondslag ligt worden bij veel activiteiten resultaten geboekt om aan de
verplichtingen te voldoen. Dit is zichtbaar voor Impactgebied 4 en Impactgebied 2.

•

Voor projecten gericht op gedragsverandering bij mede-overheden en/of bij eindgebruikers is
doorgaans moeilijker vast te stellen wat de effecten zijn. Bij enkele activiteiten lijkt wel een
verband te bestaan tussen (publieks)campagnes en toename van gebruik.

De volgende belemmeringen om doelen te bereiken merken wij op:
•

Innovatie rond gegevenshuishouding (Impactgebied 1 en 3) loopt in veel gevallen aan tegen
juridische belemmeringen. Dit weerhoudt projecten van het inrichten van nieuwe en efficiënte
vormen van gegevensuitwisseling of het opschalen van een innovatie. Veel projecten blijken
hierop vast te lopen en/of besteden hier bovenmatig veel tijd en middelen in.

•

Een regelmatig aangetroffen belemmering is de afhankelijkheid tussen projecten: een
mismatch in de implementatiesnelheid van projecten kan dan de effectiviteit van andere
voorzieningen belemmeren, zoals met DigiD substantieel bij wettelijk vertegenwoordigen.
(Impactgebied 2). Dit geldt ook voor activiteiten gericht op grootschaligere transities waar de
noodzaak principes en systemen af te stemmen binnen de overheid voor- of achterloopt op
de bereidheid/capaciteit tot aansluiten en deelname bij medeoverheden (Impactgebieden 3
en 4).

•

Daarnaast maakt de spreiding van financiering binnen projecten, ter ondersteuning van
uiteenlopende initiatieven, het lastig om resultaten te borgen en te zorgen dat kansrijke
innovaties worden doorgezet of verder verspreid. Dit is zichtbaar bij faciliterende projecten
rond innovatie (Impactgebieden 1, 3, en 4).

•

Bij verschillende activiteiten zijn (deel)projecten tussentijds gestopt door her-prioritering bij de
opdrachtnemer of bij een samenwerkingspartner. Dit geldt met name voor projecten gericht
op de GDI (Impactgebied 2 en 5). In andere gevallen zijn projecten gestaakt doordat
(markt)partijen niet bereid waren informatie te delen (Impactgebied 1). Ontbreken van een
gedeelde en afgestemde ambitie kan daarbij een rol spelen.

Toelichting conclusies doelmatigheid
Wij concluderen dat de impactgebieden 1 (Innovatie), 2 (Inclusiviteit) en 5 (infrastructuur) deels
doelmatig zijn. Hoewel wij binnen de bestudering van alle activiteiten en daarbinnen de
uitgevoerde projecten (met documentatie en interviews) gepoogd hebben zicht te krijgen op de
doelmatigheid van de uitvoering, concluderen wij dat op drie impactgebieden doelmatigheid niet
kan worden vastgesteld. Hiervoor ontbreekt documentatie (bv. een projectevaluatie) waaruit een
conclusie over doelmatigheid op te maken is.8 Deels is dit te verklaren door het aantal relatief
kleine projecten en deelprojecten van een grotere ontwikkeling (bv. ondersteunende projecten
aan ontwikkeling van het eID-stelsel) waarvoor separate evaluatie van doelmatigheid niet
passend/vereist is. In andere gevallen zijn evaluaties gepland maar lopen de projecten nog. Wij
doen de volgende observaties rond de doelmatigheid:
•

Alle impactgebieden bevatten pilots. Met de werkwijze waarbij pilots worden gebruikt om
beleid te testen blijkt doorgaans dat hiermee tegen relatief lage kosten oplossingen worden
getest. Dit kan inherent als een doelmatige vorm van beleid worden gezien. Activiteiten die
hier op een goede manier gebruik van maken bevatten daarom signalen van doelmatigheid.

•

Bij een groot aantal projecten merken wij indicaties op dat met de ontwikkeling of innovatie
kosten (zullen) worden bespaard voor de overheid en uitvoeringsorganisaties. Dit is
bijvoorbeeld het geval met verbeterde gegevenshuishouding. In het geval van een aantal GDI
voorzieningen zijn kosten-baten analyses voorhanden die erop wijzen dat de ontwikkelingen

8

Dit is overigens voor het grootste deel van de beleidsdoorlichting (ca. 66%) het geval blijkt uit het onderzoek door SEO
‘Beleidsdoorlichtingen belicht’, 2018.

9 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

voor een kostenbesparing zorgen. Ook blijkt bij de introductie of vervanging van systemen
gekeken te zijn naar alternatieve ontwikkel- en inkoopmogelijkheden (Impactgebied 5).
•

De beperkingen voor de doelmatigheid hangen veelal samen met bovengenoemde
belemmeringen voor de doeltreffendheid (barrières, vertragingen, versnippering en beperkte
borging). Wij merken dan ook, conform de Richtlijn voor beleidsdoorlichtingen, op dat bij een
beperkt aangetroffen doeltreffendheid per definitie ook minder sprake is van doelmatigheid.

Aanbevelingen
Wij doen onderstaande aanbevelingen met betrekking tot de governance, de doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleidsartikel 6.6. Innovatie & doorontwikkeling van de Digitale Overheid.
1. Houdt de financiering en sturing op de generieke innovatie en ontwikkeling van de digitale
overheid in één hand en aangesloten op die van de algehele digitale overheid.
Vóór 2018 werd in de meerjarige begroting GDI geen budget ingeruimd voor innovatie,
hoewel betrokken partijen het erover eens zijn dat dit van belang is voor een
toekomstbestendige GDI. Met een apart begrotingsartikel in de vorm van artikel 6.6 binnen de
begroting van BZK zijn beleid en financiering voor innovatie en doorontwikkeling ingebed, en
wordt tevens gezorgd dat deze in één hand liggen. Dit komt een doeltreffende besteding van
middelen ten goede. Door de financiering en planning van innovatie en ontwikkeling af te
stemmen op o.a. beheer en exploitatie kan nog meer samenhang worden gerealiseerd.
2. Verschuif het accent binnen artikel 6.6 van projecten naar beleid.
De directie Digitale Samenleving kan meer systemisch kijken naar innovatie op gebied van
digitale dienstverlening door de overheid. Dit geeft de ruimte meer te sturen op de
ontwikkeling op hoofdlijnen van het ecosysteem van de digitale overheid, met aandacht voor
vragen als: wat vragen de ontwikkelingen op digitaal gebied nu van de overheid, welk beleid
moet gevolgd worden, wat is de rol van iedere speler in het systeem, waar zit welke kracht en
hoe kan deze het beste ingezet worden. Vanuit deze systemische rol kan innovatie en
doorontwikkeling generiek gestimuleerd worden.
3. Zet het geplande Meerjarenprogramma Infrastructuur Digitale Overheid (MIDO) door.
In 2018 is het Programmaplan Basisinfrastructuur aangekondigd en vastgelegd in het
instellingsbesluit van de belangrijkste governance binnen de digitale overheid. Dit plan is er
tot op heden niet en de NL DIGIbeter agenda biedt onvoldoende handvatten. Het geplande
MIDO moet hier verandering in brengen. Wij bevelen BZK aan het geplande
Meerjarenprogramma Infrastructuur Digitale Overheid (MIDO) door te zetten en aandacht te
hebben voor het systeem en de langere termijn zoals het MIDO veronderstelt.
4. Zorg ervoor dat informatie verzameld wordt die inzicht geeft in doeltreffendheid en
doelmatigheid.
Wij hebben slechts in enkele gevallen aangetroffen dat indicatoren gebruikt worden om met
name de doelmatige inzet van middelen te meten. Aangezien wij daarentegen wel gezien
hebben dat veel innovatieprojecten metingen uitvoeren om bij te kunnen sturen, denken wij
dat het een relatief kleine stap is om deze (sturings)informatie te gebruiken om doelmatig en
doeltreffend werken aantoonbaar te maken.
5. Besteed meer aandacht aan de borging van opschaling van succesvolle projecten.
In de projectinitiatiedocumenten wordt aandacht gevraagd en besteed voor de opvolging van
het project. In praktijk blijken projecten echter niet altijd vervolgd te kunnen worden door
gebrek aan bestuurlijk en/ of financieel commitment, ook wanneer de potentie voor
succesvolle opvolging is aangetoond. Juist het opschalen naar generiek gebruik zou BZK
actief moeten stimuleren.
6. Zorg voor voldoende afstemming over behoefte en bereidheid voor doorontwikkeling.

10 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Een belangrijke kracht van het beleidsartikel komt uit het experimenterende en
onderzoekende karakter om de juiste oplossingen en vormen van samenwerking te vinden.
Om te zorgen dat projecten nog minder vaak staken door onvoldoende prioriteit of draagvlak
bij betrokkenen, zou vaker vooraf onderzoek uitgevoerd kunnen worden naar het nodige
draagvlak en het binden van partijen.
7. Zet in op snelle en kwalitatief goede uitrol van kritieke voorzieningen.
Tijdens de doorgelichte beleidsperiode is de voortgang van belangrijke generieke
voorzieningen door verschillende oorzaken (complexiteit en capaciteit) vertraagd. Gezien het
belang (voor veiligheid, inclusie en lastendruk) van deze voorzieningen onderschrijven wij dat
voldoende capaciteit beschikbaar gesteld moet worden om implementatie te bespoedigen.

11 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Deel I: Introductie

12 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Aanleiding
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelatie (hierna: BZK) heeft de taak om de
digitalisering van de overheid en -dienstverlening vorm te geven, de ontwikkelopgave te sturen en
de regie te voeren op de overheidsbrede digitalisering. De besluitvoering voor de Digitale
Overheid wordt in toenemende mate interbestuurlijk georganiseerd, onder leiding van BZK. Vanaf
2018 zijn de (interbestuurlijk opgehaalde) middelen voor innovatie en doorontwikkeling van de
basisinfrastructuur en de brede digitale agenda toegekend aan de Investeringspost van BZK.
Daarop zijn deze door het Ministerie van Financiën vanuit de Aanvullende Post overgemaakt en
opgenomen als apart beleidsartikel op de begroting van BZK, te weten beleidsartikel 6.6.
PwC heeft in opdracht van BZK de beleidsdoorlichting van het beleidsartikel 6.6 uitgevoerd.
Leidend voor deze doorlichting zijn de 15 vragen van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
(RPE), die zich met name richten op de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid.
Voorliggend rapport bevat de uitwerking van deze RPE vragen evenals de analyses die hiertoe
hebben geleid.

Leeswijzer
In dit rapport beschrijven wij eerst de evaluatieaanpak, waaronder de scope van het onderzoek
en de onderzoeksvragen (Hoofdstuk 2). Vervolgens beschrijven we in het tweede deel van het
rapport de bevindingen voor de eerste vier hoofdonderwerpen van de RPE vragen te weten het
beleid, de uitgaven, het uitgevoerde onderzoek en de doeltreffendheid en doelmatigheid
(Hoofdstuk 3 tot en met Hoofdstuk 6). In het derde deel van het rapport presenteren wij de
conclusies en aanbevelingen, het laatste hoofdonderwerp van de RPE vragen dat door PwC
wordt beantwoord (Hoofdstuk 7).

13 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Aanpak
De onderzoeksaanpak die wij hanteren bij de beleidsdoorlichting lichten wij nader toe. Daarbij
volgen we de structuur de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE). Ook de methodiek
sluiten wij aan bij de richtlijnen van het Rijk.

2.1.

Onderzoeksvragen en -aanpak

2.1.1.

Onderzoeksvragen

De beleidsdoorlichting dient te leiden tot beantwoording van onderstaande 15 RPE vragen9. Wij
hebben hierin de vragen geclusterd naar een vijftal hoofdonderwerpen.
Tabel 1. De 15 RPE vragen geclusterd naar een vijftal hoofdonderwerpen

Het beleid
1.

Welk(e) artikel(en) (onderdeel of onderdelen) wordt of worden behandeld in de beleidsdoorlichting?

2.

Indien van toepassing: wanneer worden/zijn de andere artikelonderdelen doorgelicht?

3.

Wat was de aanleiding voor het beleid? Is deze aanleiding nog actueel?

4.

Wat is de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid?

5.

Wat is de aard en samenhang van de ingezette instrumenten?

De uitgaven
6.

Met welke uitgaven gaat het beleid gepaard, inclusief uitgaven op andere terreinen of voor andere partijen?

7.

Wat is de onderbouwing van de uitgaven? Hoe zijn deze te relateren aan de componenten volume/gebruik en aan
prijzen/tarieven?

Uitgevoerd onderzoek
8.

Welke evaluaties (met bronvermelding) zijn uitgevoerd, op welke manier is het beleid geëvalueerd en om welke
redenen?

9.

Welke beleidsonderdelen zijn (nog) niet geëvalueerd? Inclusief uitleg over de mogelijkheid en onmogelijkheid om
de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid in de toekomst te evalueren.

Doeltreffendheid en doelmatigheid
10. In hoeverre maakt het beschikbare onderzoeksmateriaal uitspraken over de doeltreffendheid en de doelmatigheid
van het beleidsterrein mogelijk?
11. Zijn de doelen van het beleid gerealiseerd?
12. Hoe doeltreffend is het beleid geweest? Zijn er positieve en/of negatieve neveneffecten?
13. Hoe doelmatig is het beleid geweest?
14. Welke maatregelen kunnen worden genomen om de doelmatigheid en doeltreffendheid verder te verhogen?

Besparingsvariant
15. In het geval dat er significant minder middelen beschikbaar zijn (-/- circa 20% van de middelen op het (de)
beleidsartikel(en)), welke beleidsopties zijn dan mogelijk?

2.1.2.

Scope en beperkingen van de beleidsdoorlichting

De beleidsdoorlichting betreft het begrotingsartikel 6. Van de begrotingswet van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (hoofdstuk VII Rijksbegroting) over de periode 2019 en
9

De aanvullende vragen rond de Governance zijn in overleg met de opdrachtgever reeds beantwoord als onderdeel van
de evaluatie IP en vormen daarom geen afzonderlijk onderdeel van de beleidsdoorlichting.

14 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

2020. In principe gaat de beleidsdoorlichting alleen uit van de jaren 2019 en 2020. Echter hebben
wij wanneer dit relevant is om de doeltreffendheid en doelmatigheid in de betreffende periode te
duiden, informatiebronnen die betrekking hebben op de periode hiervoor of hierna in
voorkomende gevallen ook meegenomen. De beleidsdoorlichting blijft daarmee nadrukkelijk een
momentopname. Dit betekent dat de resultaten die mogelijk na 2020 bereikt zijn of verwacht
worden in principe niet worden meegewogen. Dit kan betekenen dat wij voor activiteiten die in
grote mate vertraagd zijn of laat in de beleidsperiode zijn gestart kunnen concluderen dat hiervoor
in de onderzochte periode doeltreffendheid en doelmatigheid niet is aangetoond. 10
De beleidsdoorlichting is daarnaast in de kern een syntheseonderzoek. Dit betekent dat het
oordeel over de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid gevorm wordt op basis van het
samenvoegen van reeds uitgevoerde studies, evaluaties en onderzoeken over het gevoerde
beleid binnen artikel 6.6. Een belangrijk onderzoek waar de beleidsdoorlichting op voortbouwt is
de evaluatie van de Investeringspost. Deze evaluatie onderzoekt (1) de keuze om de IP als apart
beleidsartikel op te nemen, (2) de effectiviteit en efficiëntie van de governance, en (3) de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid. In overleg met de Begeleidingscommissies voor
beide onderzoeken hebben wij ervoor gekozen om de evaluatie IP primair te richten op de eerste
twee vragen en de bevindingen hiervan mee te nemen in de beleidsdoorlichting. De bevindingen
van de beleidsdoorlichting berusten daarom mede op de uitkomsten van de evaluatie IP, die
samen met deze beleidsdoorlichting aan de tweede kamer zal worden gepresenteerd.
Deze synthese hebben wij verder verrijkt aan de hand van interviews en werksessies met
betrokken beleidsexperts van BZK en andere relevante stakeholders van het beleidsterrein. Het is
onze ervaring dat binnen een beleidsdoorlichting een aantal factoren beperkend kunnen zijn op
de mate waarin doeltreffendheid en/of doelmatigheid kan worden vastgesteld. Wij sommen deze
hier op en werken deze in genoemde secties verder uit:
1. Meerdere partijen en factoren spelen een rol bij het bereiken van doelen;
2. Doelstellingen en activiteiten kunnen wijzigen en/of laat in de doorgelichte periode
worden gestart;
3. Doelen worden niet altijd SMART uitgewerkt;
4. Niet alle doelen lenen zich ervoor om gemeten te worden.

2.1.3.

Onderzoekskader: operationalisering doeltreffendheid en doelmatigheid

Voor de beantwoording van RPE vragen 1 tot en met 9 hanteren wij onderstaande aanpak. Voor
deugdelijke en logisch herleidbare analyses en conclusies hebben wij een de bevindingen uit dit
onderzoek af gezet tegen een onderzoekskader welke is gevormd door de beleidstheorie en de
bijbehorende definities van doelmatigheid en doeltreffendheid conform de RPE vragen.
De beleidstheorie
De beleidstheorie geeft weer hoe de beleidsinstrumenten bijdragen aan de beleidsdoelen. Daarbij
worden de veronderstellingen expliciet, en door middel van een model inzichtelijk, gemaakt. In
onze eigen woorden beschrijft de beleidstheorie wat met beleid wordt beoogd, waarom dit wordt
beoogd, hoe men dit tracht te bereiken en wat de veronderstellingen zijn waarom het beleid effect
heeft. De beleidstheorie uit de handreiking beleidsdoorlichting11 hebben we toegespitst op het
beleidsterrein van de Digitale Overheid. Dit hebben we schematisch weergeven in Figuur 2.

10 Per hoofdstuk geven wij de looptijd van projecten weer en maken wij duidelijk als dit invloed heeft op het vast kunnen

stellen van de doeltreffendheid en doelmatigheid. In principe zijn alle bronnen t/m juli 2021 meegenomen.
11
Bron: Rijksoverheid, Handreiking beleidsdoorlichtingen, ‘Het meten van doelmatigheid’.
https://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/handreiking-beleidsdoorlichtingen/hetmeten-van-doelmatigheid

15 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Figuur 2. Beleidstheorie doorlichting beleidsartikel 6.6

Wij merken op dat de beleidstheorie idealiter als onderdeel van het beleidsontwerp door het
verantwoordelijke departement wordt opgesteld (als bouwsteen in het Integraal afwegingskader
voor beleid en regelgeving)12. Wij hebben deze echter niet aangetroffen en hebben deze als
onderdeel van de beleidsdoorlichting gereconstrueerd.
Ten behoeve van het opstellen van de beleidstheorie hebben wij de uitgaven en activiteiten onder
artikel 6.6 geclusterd naar vijf impactgebieden. De impactgebieden geven de beoogde
maatschappelijke impact en/of de verandering (transitie) in de digitale overheid weer. De
impactgebieden zijn gededuceerd vanuit de agenda voor de Digitale Overheid, NL DIGIbeter, dat
in de onderzochte periode het beleidsmatig kader vormde voor artikel 6.6. 13 Deze impactgebieden
hebben we aan de begeleidingscommissie voorgelegd en zijn akkoord bevonden. De vijf
impactgebieden betreffen:
Doelen NL DIGIbeter

Impactgebieden

We investeren in innovatie
Beschermen van grondrechten / publieke waarden
Toegankelijk, begrijpelijk en
voor iedereen

1. (Versnelling) oplossing maatschappelijke opgave

Onze dienstverlening maken
we persoonlijker
Klaar voor de toekomst

2. Inclusiviteit en digitale identificatie
3. Effectieve gegevenshuishouding van de overheid (regie, registratie, uitwisseling)
4. Diensten sluiten aan bij perspectief burgers en bedrijven
5. Eén (effectieve en efficiënte) infrastructuur

Door BZK zijn de 56 projecten (activiteiten) verbonden aan de 5 doelen van NL DIGIbeter. Wij
hebben in de reconstructie zoveel mogelijk vastgehouden aan de onderverdeling. Het grote
aantal projecten maakt overigens wel dat de beleidstheorien breed zijn opgezet, met
uiteenlopende beoogde resultaten.14
Definities doelmatigheid en doeltreffendheid
De ‘handreiking beleidsdoorlichtingen’15 biedt goede en voor ons herkenbare definities van
doeltreffendheid en doelmatigheid, die wij in ons onderzoek, in samenhang met de opgestelde
beleidstheorie, hebben toegepast (zie ook Figuur 2).
Doeltreffendheid: We spreken van doeltreffendheid als de beoogde outcome is waargenomen en
geheel is toe te schrijven aan het gevoerde beleid.

12

https://www.kcwj.nl/kennisbank/integraal-afwegingskader-voor-beleid-en-regelgeving. Hier vormt de doelenboom
(oftewel de beleidstheorie) een belangrijke onderdeel van.
13
De impactgebieden geven de gewenste effecten weer met de doelen van NL DIGIbeter. Deze beoogde resultaten
hebben wij uit de toelichtende tekst in de agenda NL DIGIbeter per doelstelling afgeleidt, zoals in hoofdstuk Error! R
eference source not found. weergegeven.
14
Zowel in de uitvoering van beleid als in het onderzoeken van de resultaten, zorgt dit ervoor dat resultaten en
samenhang lastiger vast te stellen zijn.
15
Bron: Rijksoverheid, Handreiking beleidsdoorlichtingen, ‘Het meten van doelmatigheid’.
https://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/handreiking-beleidsdoorlichtingen/hetmeten-van-doelmatigheid

16 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

We kennen aan de doeltreffendheid van de activiteiten binnen ieder thema een score toe op basis
van de aangetroffen outcomes en de relatie met de activiteiten van het ministerie van BZK. We
hanteren een schaal van 1 tot 3:
1 = doeltreffendheid niet waargenomen
2 = doeltreffendheid deels waargenomen
3 = doeltreffendheid waargenomen
Een score van 1 kan betekenen dat geen (betrouwbare) informatie beschikbaar is waardoor
resultaten en de relatie niet vastgesteld kunnen worden. Het kan ook betekenen dat er geen of
weinig bewijs is dat de doelen bereikt zijn met het instrument.
In de beleidstheorie hanteren wij ook innovatiecriteria voor verschillende projecten (aangeduid
met het resultaat ‘Lessen toegepast en (zicht op) implementatie’). Ook in de uitwerking geven wij
aandacht aan deze criteria en de mate waarin projecten dit hebben gerealiseerd. Dit resultaat
draagt bij aan het oordeel over de doeltreffendheid en de doelmatigheid.
Tabel 2. Aanvullende beoordeling van innovatieve projecten

#

Criteria

Beoordeling

1

Lessons learned

Kennis toegepast en/of kennis gedeeld

2

Gereed voor
opschalen

Implementeren van opschalingsplannen

Doelmatigheid: De handreiking beleidsdoorlichtingen geeft aanwijzingen en definities die
aansluiten bij onze wijze om doelmatigheid te onderzoeken: ‘We spreken over doelmatigheid van
beleid als het gewenste beleidseffect tegen zo min mogelijk uitgaven wordt bereikt. Om iets te
kunnen zeggen over de doelmatigheid, moet de doeltreffendheid dus al zijn onderzocht. Beleid
dat niet doeltreffend is, is per definitie immers ook niet doelmatig.’16 Voor onze aanpak betekent
dit dat wij:
•

Eerst doeltreffendheid vaststellen om vervolgens (wanneer mogelijk) de doelmatigheid te
bepalen. Wanneer de doeltreffendheid niet is aangetoond concluderen wij over het algemeen
dat ook de doelmatigheid niet vast te stellen is.

•

Doelmatigheid vaststellen op basis van bestaande onderzoeken en bronnen of anders
bepalen of het op andere wijze plausibel te maken is. Aangezien de beleidsdoorlichting een
syntheseonderzoek betreft is de voornaamste bron onderzoeken die informatie bevatten over
de efficiëntie van beleidsuitvoering. Daarnaast halen wij ook informatie op van betrokkenen
tijdens interviews en validatie (bijvoorbeeld over interne processen gericht op sturing op
efficiëntie).

•

Wanneer mogelijk gebruikmaken van vergelijkingen met inputs (uitgaven) en resultaten op
andere momenten en/of van beleidsalternatieven. Idealiter worden hiervoor benchmarks
(bijvoorbeeld met andere landen) gebruikt. In onze ervaring zijn bruikbare benchmarks echter
zelden voorhanden. Ook maken we als deze informatie beschikbaar is gebruik van
kengetallen (input afgezet tegen output).

Voor doelmatigheid hanteren we de volgende driepuntsschaal: 17

Bron: Rijksoverheid, Handreiking beleidsdoorlichtingen, ‘Het meten van doelmatigheid’.
https://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/handreiking-beleidsdoorlichtingen/hetmeten-van-doelmatigheid
17
NB. Aangezien doelmatigheid zich moeilijk laat vaststellen, is een 1 score niet vreemd. Wij benadrukken dat het niet
kunnen vaststellen van de doelmatigheid (en daarmee het oordeel geven ‘doelmatigheid niet waargenomen’) betekent dat
16

17 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

1 = doelmatigheid niet waargenomen
2 = doelmatigheid deels waargenomen
3 = doelmatigheid waargenomen

Onderzoek doelmatigheid en doeltreffendheid
Middels het analysen van een groot aantal documenten (investeringsvoorstellen,
voortgangsrapportages, kamerbrieven, onderzoeksrapporten etc., zie voor de volledige lijst
bijlage A) hebben we per activiteit en impactgebied een eerste uitwerking van de bevindingen van
doelmatigheid en doeltreffendheid vastgelegd. Dit hebben we gedaan middels de bevindingen uit
de documentanalyse tegen het kader van de beleidstheorie af te zetten om te bepalen in welke
mate de beoogde resultaten (output, outcome en impact) zijn bereikt.
Vervolgens hebben we per activiteit en/of impactgebied met beleidsmedewerkers en externe
stakeholders in interviews en werksessies gereflecteerd op deze bevindingen waarna we deze
hebben aangescherpt en gevalideerd. De aangescherpte bevindingen zijn vervolgens nogmaals
schriftelijk teruggelegd ter validatie. Tussentijdse resultaten hebben we gepresenteerd aan de
Begeleidingscommissie. De input van de Begeleidingscommissie hebben we telkens
meegenomen in een volgende fase van onderzoeksactiviteiten en in de uiteindelijke rapportage.

wij onvoldoende informatie tot onze beschikking hadden om te bepalen of al dan niet doelmatig is gehandeld door de
projectorganisatie. De conclusie omtrent doelmatigheid zal dan vaak ook kort zijn.

18 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Deel II: Bevindingen

19 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

RPE 1 - 5: Beleid
RPE vragen
Het beleid
1.

Welk(e) artikel(en) (onderdeel of onderdelen) wordt of worden behandeld in de beleidsdoorlichting?

2.

Indien van toepassing: wanneer worden/zijn de andere artikelonderdelen doorgelicht?

3.

Wat was de aanleiding voor het beleid? Is deze aanleiding nog actueel?

4.

Wat is de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid?

5.

Wat is de aard en samenhang van de ingezette instrumenten?

3.1.

Beleidsdoorlichtingen digitale overheid (RPE vragen 1 en 2)

Deze beleidsdoorlichting behandeld beleidsartikel 6.6 en vormt onderdeel van beleidsartikel 6,
gericht op Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving.18 Beleidsartikel 6.6 omvat de
Investeringspost Digitale Overheid. Vanuit deze Investeringspost worden middels subsidies,
opdrachten en bijdragen middelen toegekend voor het financieren van innovatie en
doorontwikkeling van de Digitale Overheid. Onderdeel van de Investeringspost is het
innovatiebudget.
Artikel 6 kent naast beleidsartikel 6.6 een aantal andere artikelonderdelen die reeds zijn
doorgelicht. In 2020 is de beleidsdoorlichting artikelonderdelen 6.2 en 6.3 gericht op het domein
van digitale overheidsdienstverlening, informatiebeleid en informatiesamenleving uitgevoerd over
de periode 2015-2019.19 Dit valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Vanaf 2019 is beleidsartikel 6.3 komen te vervallen.
Daarnaast is de beleidsdoorlichting artikel 6.5 betreffende de Basisadministratie in 2020
verricht.20 Ook uitgaven voor fraudebestrijding en het stelsel voor basisregistraties op andere
artikelonderdelen zijn in deze beleidsdoorlichting meegenomen.

3.2.
3.2.1.

Aanleiding en samenhang van het beleid op Innovatie en doorontwikkeling
(RPE vragen 3 tot en met 5)
Aanleiding voor beleid op innovatie en doorontwikkeling van de Digitale
Overheid

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelatie (hierna: BZK) heeft de taak om de
digitalisering van de overheid en dienstverlening vorm te geven, de ontwikkelopgave te sturen en
de regie te voeren op de overheidsbrede digitalisering. De besluitvorming voor de Digitale
Overheid wordt in toenemende mate interbestuurlijk georganiseerd, onder leiding van BZK. Vanaf
2019 is met de instelling van de Investeringspost (hierna: IP) als beleidsartikel op de begroting
van BZK, de verantwoordelijkheid uitgebreid met de sturing op de inzet van middelen voor
innovatie en doorontwikkeling van de basisinfrastructuur en de brede digitale agenda.
De voorganger van de IP was de Aanvullende Post Generieke Digitale Infrastructuur (hierna: AP
GDI). Deze bestond uit interbestuurlijk opgehaalde middelen om de tekorten in de beheer en
exploitatie en doorontwikkeling van de GDI te dekken. Deze middelen zijn in 2015 bij de instelling
van de GDI governance onder leiding van de Digicommissaris, en met bestuurlijke besluitvoering
door het Nationaal Beraad, bij elkaar gebracht op de AP GDI op de begroting van het ministerie
van Financiën.

18

Bron: Rijksoverheid, Rijksbegroting artikel 6. Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving, 2020
Bron: PwC, Beleidsdoorlichting artikel 6.2 & 6.3, 2020.
20
Bron: BZK, Beleidsdoorlichting artikel 6.5 Reisdocumenten en Basisadministratie Personen 2015 – 2018, 6 mar. 2020
19

20 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

In 2018 is besloten om beheer en exploitatie kosten voor generieke voorzieningen van de Digitale
Overheid door te belasten aan afnemers, waardoor (een deel van) de jaarlijks bij elkaar gebrachte
middelen uit de AP GDI vrij vielen. Kosten voor innovatie en doorontwikkeling werden niet
doorbelast. Derhalve is besloten de AP GDI te benutten voor innovatie en doorontwikkeling van
de Digitale Overheid, waaronder de GDI. Hierbij is door het Nationaal Beraad en de betreffende
ministeries besloten tot het omzetten van de AP GDI in de IP als een aparte post op de begroting
van BZK. Doordat de middelen uit de AP GDI op de begroting van het ministerie van Financiën
werden overgeheveld naar de IP op de begroting van BZK is tevens de verantwoordelijkheid voor
investeringen in de Digitale Overheid overgeheveld naar BZK.
Ten tijde van de overdracht van de middelen van de AP GDI naar de IP op de begroting van BZK
werd ook de governance van de Digicommissaris opgeheven. Een nieuwe governance is
vervolgens in het Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid vormgegeven, waarin het OBDO, de
Programmeringsraad Logius, de Interbestuurlijke Commissie Middelen en (de staatssecretaris
van) BZK de kern vormen.21 Onderdeel van dit Instellingsbesluit is ook de financiering van
innovatie en doorontwikkeling, welke momenten wordt ingevuld middels de IP (en voorheen de
AP GDI). Instelling van de IP als apart beleidsartikel op de begroting van BZK is een tijdelijk
besluit dat in 2021 zou worden herzien.22

3.2.2.

Actualiteit

Naast dat de IP een tijdelijk besluit is en daarmee geen zekerheid heeft tot voortzetting, worden
aanverwante posten van de Digitale Overheid ook mogelijk herzien. Zo staat de doorbelasting
van de beheer- en exploitatiekosten ter discussie, omdat deze een aantal ongewenste
neveneffecten heeft opgeleverd. Gebruik van de GDI (aansluiten en afname) wordt niet
gestimuleerd als gevolg van de kosten. Dit draagt bij aan een toename van kosten voor afnemers,
discussies en ontevredenheid onder gebruikers. Daarbij wordt in het onderzoek van ABD
Topconsult naar de doorbelasting van de GDI opgemerkt dat hiermee juist onvoldoende ruimte is
voor de nodige ontwikkeling (life-cycle management) en de nadruk minder ligt op innovatie van de
GDI. Een van de aanbevelingen van het onderzoek naar de doorbelasting is dan ook om de
financiering van de GDI weer te centraliseren.23 24
Daarnaast wordt ook een Meerjarenprogramma Infrastructuur Digitale Overheid (MIDO)
opgesteld, welke naar verwachting eind 2023 gereed zal zijn. 25 Het MIDO is de meerjarige
gezamenlijke programmering van de doorontwikkeling van de GDI en heeft daarmee naar alle
waarschijnlijkheid invloed op de beleidsdoelen uit de IP. Het MIDO zal een programmatische
aanpak omvatten, waarbij gebruik wordt gemaakt van een GDI meerjarenvisie en een GDI
programmaplan.26 Dit laatste programmaplan is nog niet gereed. De sturing op middelen en
doorontwikkeling van de GDI zal ook geschieden op basis van de cyclische programmering in het
MIDO, waarbij beheer, exploitatie, doorontwikkeling en vernieuwing in samenhang worden
bekeken. 27
De voortzetting van de IP, en daarmee de vormgeving van beleidsartikel 6.6, wordt ongetwijfeld
beïnvloed door deze ontwikkelingen en zal dan ook in het perspectief van de financiering van de
gehele Digitale Overheid bezien dienen te worden.

21

Bron: Rijksoverheid, Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid, 23 februari, 2018, van
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23
22
De beleidsdoorlichting artikel 6.6. en de evaluatie IP vormen input voor het te nemen besluit.
23
Bron: BZK, Reactie op rapporten over governance en financiering GDI, 13 juli 2020
24
Bron: ABD Topconsult, Expertadvies: Vereenvoudiging doorbelasting generieke digitale infrastructuur, 27 maart 2020
25
Bron: BZK, Reactie op rapporten over governance en financiering GDI, 13 juli 2020
26
Bron: Programmeringsraad Logius, validatie rapport. In de reactie van BZK werd aangegeven dat het programmaplan
basisinfrastructuur de basis zou vormen voor het MIDO maar deze wordt niet meer opgeleverd.
27
Bron: BZK, Reactie op rapporten over governance en financiering GDI, 13 juli 2020

21 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

3.2.3.

Verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid

De verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid, en specifiek de staatssecretaris van het ministerie
van BZK, is de inrichting en governance van de Digitale Overheid, de digitale basisinfrastructuur
en de actualisering van de beleidsagenda digitalisering. De verantwoordelijk van de Rijksoverheid
betreft (zie ook Figuur 3 en Appendix B):
•

Kaders: wetgeving, standaarden, architectuurkaders en richtlijnen rekening houdend met
Europese ontwikkelingen en verplichtingen;

•

Voorzieningen: inrichting, beschikbaarstelling, instandhouding, werking, beveiliging en
betrouwbaarheid van generieke voorzieningen (gegevens, informatie en identificatie).

•

In 2015 was deze verantwoordelijkheid belegd bij de directie Burgerschap en
Informatiebeleid. Vanaf 2016 heette deze directie Informatiesamenleving en Overheid
(DIO), wat (na een reorganisatie) Directie Digitale Samenleving (DDS) is gaan heten.

•

In 2018 is het OBDO ingericht, waarin diverse overheidspartijen interbestuurlijk beslissen
over de invulling van de Agenda Digitale Overheid (ADO) ofwel NL DIGIbeter. De
staatssecretaris van BZK is eindverantwoordelijke.

•

De Interbestuurlijke Commissie Middelen (ICM) geeft advies over de besteding van de
middelen vanuit de IP, en daarmee de besteding van de middelen van beleidsartikel 6.6.
De ICM is het financiële voorportaal van het OBDO.

•

De Programmeringsraad Logius (PL) adviseert het OBDO met betrekking tot (de
financiering van) doorontwikkeling en innovatie van voorzieningen van Logius.

Figuur 3. Governance van de Investeringspost op hoofdlijnen voor selectie projecten en toekenning middelen.28

3.2.4.

Aard en samenhang van de ingezette instrumenten

De projecten die vanuit de IP worden gefinancierd dienen, zoals beschreven in het
Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid (ISDO)29, bij te dragen aan de agenda NL DIGIbeter.
Gezien zowel het Programmaplan Digitale Basisinfrastructuur als het MIDO nog niet gereed zijn
28

Bron: ICM, Agenda ICM, 2018, 2019, 2020
Bron: Rijksoverheid, Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid, 23 februari, 2018, van
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23
29

22 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

(zie Paragraaf 3.2.2), gaan wij in onze analyse uit van de Agenda NL DIGIbeter en de
doelstellingen rond de GDI die daarbinnen zijn opgenomen.
De vijf hoofddoelstellingen en onderliggende actielijnen30 uit NL DIGIbeter zijn abstract en bieden
onvoldoende focus voor het evalueren van de doeltreffendheid. Derhalve hebben wij gekozen om
per doelstelling de bijpassende impactgebieden in kaart te brengen.
Tabel 3. Doelen en impactgebieden van beleidsartikel 6.6

Doelstelling31

Impactgebied32

Toelichting

1. We investeren
in innovatie

1. Versnelling in
oplossen van
maatschappelijke
vraagstukken

Bij het oplossen van maatschappelijke opgaven gaan we
onder meer gebruik maken van innovatieve
voorbeeldprojecten. Hierin werken we interbestuurlijk
samen om een positief verschil te maken voor burgers en
ondernemers. De voorbeeldprojecten richten zich op het
verbeteren van dienstverlening op korte termijn (binnen ¾
jaar) door het wegnemen van barrières. We zorgen dat de
projecten bijdragen aan de doelen uit deze agenda.
In het publieke domein worden diverse experimenten
uitgevoerd met nieuwe dienstverleningsconcepten (o.a.
gericht op het concept ‘regie op gegevens’.) (NL DIGIbeter
2019, p.14)
‘In de NL DIGITAAL: Data Agenda Overheid zijn vijf
maatschappelijke opgaven genoemd die aangegrepen
worden voor het ontwikkelen van datagedreven werken:
energietransitie, mest, schuld/armoede, ondermijning en
infrastructuur/ruimtelijke knelpunten. Over het vervolg
wordt gerapporteerd in diezelfde agenda.’ (NL DIGIbeter
2019, p.74)

2. Beschermen
van grondrechten
en publieke
waarden

3. Toegankelijk,
begrijpelijk en
voor íedereen

2. Inclusiviteit en
digitale identificatie

Inclusiviteit: Om te voorkomen dat mensen worden
buitengesloten is het nodig dat digitale diensten van de
overheid toegankelijk en begrijpelijk zijn voor iedereen
(digitaal-toegankelijk), dat er wordt gewerkt aan het
vergroten van de digitale vaardigheden van mensen
(digitaal-vaardig) en dat mensen begrijpen wat de kansen
en risico’s zijn van digitalisering (digitaal-bewustzijn).
(NLDIGIbeter 2019, p.36).
Digitale identificatie: In kunnen loggen op het
betrouwbaarheidsniveau dat past bij de gevoeligheid van
de gebruikte persoonsgegevens. (NLDIGIbeter 2019, p.37).
De digitale identiteit hangt nauw samen met digitaal
machtigen: het rechtsgeldig namens en ten behoeve van
iemand gebruik maken van de digitale dienstverlening van
de overheid. (NLDIGIbeter 2019, p.38).

30

Dit zijn de titels die gehanteerd worden per hoofdstuk in NL DIGIbeter, die de pijlers bevatten en de andere
overkoepelende thema’s voor NL DIGIbeter beschrijven. Actielijnen zijn in de bijlage van NL DIGIbeter gegroepeerd naar
deze “subdoelen”, en dus sluit deze aan bij de categorisering door het ICM.
31
Doel 2 in NL Digibeter betreft slechts 1 project in 2019 / 2020 en heeft ook betrekking op innovatie. Daarom
samengevoegd.
32
Wij hebben de volgende aanpassingen gemaakt t.o.v. de onderverdeling in het inceptierapport en de classificering door
het ICM. 1. Wij hebben het project DIGI Campus geschaard onder het subdoel Samen innoveren en experimenteren; 2.
Wij hebben enkele subdoelen geclusterd omdat deze subdoelen veel overlap hebben en om zo focus aan te brengen in
onze analyse (Basisregistraties en Regie op gegevens; Digitale identiteit en Machtigingen).

23 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

4. Onze
dienstverlening
maken we
persoonlijker

3. Effectieve
gegevenshuishouding van de
overheid

Burgers kunnen in beginsel hun gegevens
inzien/ontvangen en digitaal delen met derden,
bijvoorbeeld als dat nodig is om iets te regelen.33

4. Diensten sluiten
aan bij perspectief
burgers en
bedrijven

In het regeerakkoord is afgesproken dat de
overheidsdienstverlening meer vanuit het perspectief van
de burger of ondernemer zal worden georganiseerd. De
WRR en de Nationale Ombudsman onderschrijven het
belang hiervan. Overheidsdienstverlening beter laten
aansluiten op de leefwereld van burgers door een
werkwijze, dienstverlening en informatieverstrekking die
uitgaat van levensgebeurtenissen34. (NLDIGIbeter 2019,
p.50).

De informatiehuishouding van de overheid, m.n. de
basisregistraties, is cruciaal voor een klantgerichte,
betrouwbare en efficiënte dienstverlening van de overheid
aan burgers. (NLDIGIbeter 2019, p.38).

Verbeteren van de digitale interactie met ondernemers (en
burgers) om administratieve lasten te verminderen, het
zakendoen met de overheid makkelijker te maken en
transparantie te vergroten. (NLDIGIbeter 2019, p.56).
5. Klaar voor de
toekomst

3.2.5.

Eén (effectieve en
efficiënte)
infrastructuur

Vanwege veranderende behoeften van burgers en
bedrijven, technologische ontwikkelingen, nieuw
functionele en niet-functionele eisen en veranderende
veiligheidsrisico’s is doorontwikkeling van de GDI naar een
breed gedragen digitale basisinfrastructuur nodig.35

Aantal IP projecten per subdoel

Wij hebben in onze analyse 56 verschillende IP-projecten geïdentificeerd.36 In 2019 hebben 32
projecten financiering ontvangen uit de IP. In 2020 hebben 38 projecten financiering ontvangen
uit de IP, waarvan 12 projecten in 2019 ook reeds financiering hebben ontvangen. In 2020 zijn 24
projecten gestart. Onderstaande grafiek (Figuur 4) geeft het aantal projecten per impactgebied
weer. Hieruit blijkt dat het aantal projecten per impactgebied sterk uiteenloopt. Vanuit de IP
worden voor Impactgebied “2. Inclusiviteit en digitale identificatie” de meeste projecten
gefinancierd. Binnen dit impactgebied maken wij onderscheidt tussen activiteite gericht op
inclusiviteit (3 projecten) en gericht op digitale identificatie en machtigen (15+ projecten).

Figuur 4. Aantal projecten per impactgebied

33

In de beleidsbrief Regie op Gegevens zijn de uitgangspunten hiervoor geformuleerd.

34 In het regeerakkoord is afgesproken dat de overheidsdienstverlening meer vanuit het perspectief van de

burger of ondernemer zal worden georganiseerd.
35 Bron: Rijksoverheid, Beleidskader digitale basisinfrastructuur
36

Aan de hand van de verschillende projectcodes. Som: 32 nieuwe projecten in 2019 + 24 nieuwe projecten in 2020 = 56

24 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

RPE 6 & 7: Uitgaven
RPE vragen
De uitgaven
6.

Met welke uitgaven gaat het beleid gepaard, inclusief uitgaven op andere terreinen of voor andere partijen?

7.

Wat is de onderbouwing van de uitgaven? Hoe zijn deze te relateren aan de componenten volume/gebruik en aan
prijzen/tarieven?

4.1.

Uitgaven beleidsartikel 6.6 (en op andere terreinen) (RPE vraag 6)

Beleidsartikel 6.6 bestaat uit de Investeringspost (IP) en bedraagt ca. €57 mln. per jaar die is
bestemd voor innovatie en doorontwikkeling. Binnen deze post is ca. €6 mln. per jaar
gereserveerd voor het Innovatiebudget. In dit hoofdstuk geven wij de uitgaven per impactgebied
weer.

4.1.1.

Uitgaven per impactgebied

Wij hebben een aansluiting gemaakt van de uitgekeerde bedragen in 2019 en 2020 (rapportage
zoals voor Rijksbegroting) aan de verschillende IP projecten (zie Appendix Error! Reference s
ource not found.). Daarmee hebben we een volledig zicht op de input per project. 37 In Figuur 5
geven wij de kosten per subdoel. De meeste financiële middelen kwamen in 2019 en 2020 ten
bate aan doelstelling 3 en 5.

Figuur 5. Uitgaven per impactgebied in 2019 en 2020 (*1.000); totaal 2019: € 47.211.000 / totaal 2020: €
61.031.000.38

4.1.2.

Uitgaven innovatiebudget

De uitgaven voor het innovatiebudget, dat 6 mln. (ca. 10%) per jaar uit de IP ontvangt, zijn in het
overzicht van IP financiering niet meegenomen. De reden hiervoor lichten wij kort toe. In 2019 en
in 2020 zijn respectievelijk 20 en 24 innovatiebudget-projecten gefinancierd uit de IP (zie
Appendix D). Deze projecten zijn innovatieve (eenjarige) projecten rond het vraagstuk van digitale
overheidsdienstverlening.39 De projecten in het innovatiebudget worden deels gefinancierd uit de
eigen bijdrage van de desbetreffende instanties en deels uit een bijdrage uit de IP. 40 De
financiering vanuit de Investeringspost bedroeg in 2019 gemiddeld €250k en in 2020 €200k. Het
grootste deel van de middelen die beschikbaar zijn gesteld voor het innovatiebudget gaan naar
de verschillende gemeenten die (gezamenlijk) aanvragen hebben ingediend. Figuur 6 geeft de
uitgaven per type uitvoerder weer.
37

Omdat binnen de IP wordt gewerkt met bevoorschotting en tussentijdse aanpassingen van projectbudgetten, kan het
zijn dat de inputs zoals hier weergegeven uiteindelijk anders uitvallen. Bovendien gaan wij hier niet in op de realisatie van
de input.
38
Het betreft hier alleen de IP projecten, niet de projecten uit het innovatiebudget
39
Bron: Innovatiebudget, criteria projecten. Via: https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alleonderwerpen/innovatie/innovatiebudget/criteria/
40
De minimale eigen bijdrage bedroeg tot 2021 20%. Deze is vanaf 2021 bij kleine projecten (tot €200.000) minimaal 25%
en bij grote projecten (meer dan €200.000) minimaal 40%.

25 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Figuur 6. Uitgaven uit innovatiebudget per jaar en per uitvoerder

4.2.

Onderbouwing uitgaven (RPE vraag 7)

Bij veel projecten uitgevoerd binnen beleidsartikel 6.6 constateren wij dat het geld besteed wordt
aan de inzet van mensen (FTEs). De nadere onderbouwing van de uitgaven verwerken wij in de
beleidstheorie per impactgebied (Hoofdstuk 6), die de uitgaven weergeeft in relatie tot de
beoogde doelen en de beoogde outcomes. In de bevindingen rond de doeltreffendheid en
doelmatigheid (RPE vragen 10 tot en met 14) zullen wij in het tweede deel van de
beleidsdoorlichting aangeven welke uitgaven zijn gerealiseerd voor afzonderlijke instrumenten en
hoe dit zich verhoudt tot opbrengsten (activiteiten en outputs). De onderbouwing van de
specifieke uitgaven binnen de Rijksbegroting hebben wij als uitgangspunt gebruikt bij het verder
uitwerken van de beleidstheorie.

26 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

RPE 8 & 9: Uitgevoerd onderzoek
RPE vragen
Uitgevoerd onderzoek
8.

Welke evaluaties (met bronvermelding) zijn uitgevoerd, op welke manier is het beleid geëvalueerd en om welke
redenen?

9.

Welke beleidsonderdelen zijn (nog) niet geëvalueerd? Inclusief uitleg over de mogelijkheid en onmogelijkheid om
de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid in de toekomst te evalueren.

5.1.

Verricht onderzoek (RPE vraag 8)

De beleidsdoorlichting dient “een overzicht van eerder uitgevoerd onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid en een onderbouwing van de gekozen
evaluatieprogrammering”41 te bevatten. Tabel 4 bevat de beleidsbrede onderzoeken die gebruikt
worden in deze beleidsdoorlichting. 42 Daarnaast zijn meerdere evaluaties en onderzoeken
uitgevoerd die wij in de uitgebreide lijst met bronnen hebben opgenomen in bijlage A.
Tabel 4. Uitgevoerde onderzoeken beleidsartikel 6.6
#

Bron

Status

1

PwC, Evaluatie van de Investeringspost, 2021

Afgerond

2

PwC, Evaluatie van het Innovatiebudget, 2021

Afgerond

3

ABDTOPconsult / Dick Heerschop, Een Expert Opinion: “Vereenvoudiging doorbelasting
van de Generieke Digitale Infrastructuur”, 2020

Gepubliceerd

4

Verdonck Klooster & Associated, Evaluatie Governance & Doorbelasting, 2020

Gepubliceerd

5

Rijksoverheid, Beleidsdoorlichting artikel 6.5 ‘Reisdocumenten en Basisadministratie
Personen 2015 – 2018, 2019

Gepubliceerd

6

PwC, Beleidsdoorlichting 6.2 en 6.3 “Digitale overheidsdienstverlening, informatiebeleid en
informatiesamenleving”, 2020

Gepubliceerd

5.2.

Nog niet onderzochte beleidsonderdelen (witte vlekken) (RPE vraag 9)

In de evaluatie IP43 en in deze beleidsdoorlichting hebben wij de resultaten en besteding van de
middelen van de projecten uit de Investeringspost geëvalueerd. Bij een groot deel van de
onderzochte projecten was het lastig om een sluitende uitspraak te doen over de doelmatigheid
en de doeltreffendheid omdat een deel van de projecten nog niet afgerond was (witte vlekken).
Een deel van deze witte vlekken hebben wij in beleidsdoorlichting 6.6 opgevangen (zie Figuur 7):
•

Beperking beschikbare projectinformatie: Op dit moment is de projectinformatie, ook
omdat het lopende projecten zijn, vaak beperkt tot investeringsvoorstellen en enkele
voortgangsrapportages in deze beleidsdoorlichting. In deze beleidsdoorlichting
analyseren wij in ieder geval de afgeronde projecten en de meest recente
voortgangsrapportages.

•

Geen volledige dekking van projecten en/of (sub)doelen: In de evaluatie IP waren
niet alle (sub)doelen en projecten die onder de IP (en beleidsartikel 6.6) vielen gedekt. In

41

RPE, Artikel 3 lid 2 d.
In Appendix A presenteren wij de gehele literatuurlijst met bronnen die zijn gebruikt bij deze beleidsdoorlichting
43
PwC, Evaluatie van de Investeringspost, 2021
42

27 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

deze beleidsdoorlichting hebben we daartoe aanvullende casusprojecten uitgevoerd van
alle projecten die financiering hebben gekregen in 2019 en 2020. Ook hebben we
interviews gehouden met een groot deel van de opdrachtnemers.
•

Effect op eindgebruikers: Het effect op eindgebruikers van het beleid uit artikel 6.6 was
tot dusver nog niet onderzocht. Derhalve hebben we in deze beleidsdoorlichting in een
aantal interviews het effect op eindgebruikers bevraagd. Ook hebben we een aantal
aanvullende interviews gehouden met eindgebruikers, bijvoorbeeld met de Koninklijke
Bibliotheek in het kader van het project ‘Ondersteuning kwetsbare burgers’.

Figuur 7. Witte vlekken in relatie tot aanvullend onderzoek

28 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

RPE 10-14: Doeltreffendheid en
doelmatigheid
RPE vragen
Doeltreffendheid en doelmatigheid
10. In hoeverre maakt het beschikbare onderzoeksmateriaal uitspraken over de doeltreffendheid en de doelmatigheid
van het beleidsterrein mogelijk?
11. Zijn de doelen van het beleid gerealiseerd?
12. Hoe doeltreffend is het beleid geweest? Zijn er positieve en/of negatieve neveneffecten?
13. Hoe doelmatig is het beleid geweest?
14. Welke maatregelen kunnen worden genomen om de doelmatigheid en doeltreffendheid verder te verhogen?

Toelichting bij visuele weergaven effecten en relaties van de beleidstheorie
In de uitwerking van de doeltreffendheid en doelmatigheid geven wij steeds de beleidstheorie
weer met daarin visuele indicaties van de mate waarin resultaten zijn aangetroffen en in hoeverre
wij hiervan kunnen aannemen dat dit het gevolg is van het gevoerde beleid. Het is belangrijk een
eenduidig begrip te hebben van wanneer een veronderstelde relatie al dan niet is aangetoond of
aannemelijk is gemaakt. Hieronder beschrijven wij hoe dit wordt bepaald.
Relatie aangetoond: de onderbouwende rapporten en onderzoeken geven inzicht in de relatie
van de uitgevoerde activiteiten en de effecten. In sommige gevallen kan een relatie afgeleid
worden uit beschikbare informatie (bijvoorbeeld trends die blijken uit analyse van beschikbare
monitoring data).
Relatie aannemelijk gemaakt: de relatie kan op twee manieren aannemelijk worden gemaakt,
ook als deze niet aangetoond kan worden:
1. de onderbouwende rapporten en onderzoeken geven indicaties dat een relatie bestaat.
De relatie is niet volledig aangetoond maar o.b.v. de informatie is het wel waarschijnlijk
dat de activiteiten ten minste in zekere mate bijdragen aan het resultaat.
2. input geïnterviewde experts: wanneer de bronnen geen volledig beeld geven kan de
relatie alsnog aannemelijk worden gemaakt a.d.h.v. ervaringen en praktijkvoorbeelden
ontvangen tijdens interviews en sessies.
Geen relatie aangetroffen / geen informatie: oftewel ‘de relatie niet aangetoond noch
aannemelijk gemaakt’. Wanneer in de bronnen geen enkele aanleiding wordt gevonden om de
relatie te veronderstellen zullen we dit ook concluderen. We hebben dan geen indicatie om een
aanname over de bijdrage van de activiteiten aan het beoogde en/of gerealiseerde effect op te
baseren. Als ook uit de interviews niet voldoende input wordt ontvangen om dit alsnog
aannemelijk te maken zullen we bij deze veronderstelde relatie opmerken dat hij niet is
aangetroffen.

29 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Figuur 8. Legenda visuele weergave effecten en relaties van de beleidstheorie

30 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.1.

Impactgebied 1: (Versnelling) oplossing maatschappelijke opgave

Op de volgende pagina geven wij de beleidstheorie visueel weer voor het impactgebied 1
(Versnelling) oplossing maatschappelijke opgave.
Doelstelling: Binnen beleidsartikel 6.6 wordt onder andere gestreefd te investeren in innovatie
(doel NL DIGIbeter). Bij het oplossen van maatschappelijke opgaven gaat de overheid onder
meer gebruik maken van innovatieve voorbeeldprojecten. Hierin werkt de overheid interbestuurlijk
samen om een positief verschil te maken voor burgers en ondernemers. De voorbeeldprojecten
richten zich op het verbeteren van dienstverlening op korte termijn door het wegnemen van
barrières. Met beleidsartikel 6.6 wordt ook gestreefd te investeren in het beschermen van
grondrechten en publieke waarden (NL DIGITAAL). Een belangrijke pijler hierbij is datagebruik. In
de Data Agenda Overheid zijn vijf maatschappelijke opgaven genoemd die aangegrepen worden
voor het ontwikkelen van datagedreven werken: energietransitie, mest, schuld/armoede en
ondermijning en infrastructuur/ruimtelijke knelpunten.
De middelen zijn besteed aan de volgende activiteiten om bovenstaande doel te bereiken (zie
ook tabel onder aan deze pagina):
1. Selecteren & financieren innovatieve oplossingen voor de uitdagingen digitale overheid;
2. Creëren van omgeving waar markt, overheid, wetenschap samen ‘vrij’ kunnen innoveren;
3. Pilots gericht op ontsluiten en gebruik van gegevens;
4. Pilots gericht op eigenaarschap gegevens burgers en bedrijven.
Wij geven per activiteit weer welke resultaten zijn bereikt. Vervolgens beoordelen wij voor de
beoogde impact in hoeverre deze met de middelen van het beleidsartikel 44 doeltreffend en
doelmatig is bereikt.
Tabel 5. Overzicht projectinformatie impactgebied 1 (Versnelling) oplossing maatschappelijke opgave
#

Project

Jaar

Realisatie

Opdrachtwaarde

Fase

Notitie

7.2.1. Activiteit 1: Selecteren en financieren innovatieve oplossingen voor de uitdagingen digitale overheid
1

Innovatiebudget

2019
2020

€5,02 mln.

€8,55 mln.

Implementatie

7.2.2. Activiteit 2: Creëren van omgeving waarin markt, overheid en wetenschap samen ‘vrij’ kunnen innoveren
2

Digicampus

2019
2020

€3,01 mln.

€3,33 mln.

Verkenning &
implementatie

Project loopt tot en met 2021

Voor 2021 zijn IP middelen
aangevraagd

7.2.3. Activiteit 3: Pilots gericht op ontsluiten en gebruik van gegevens
3

Datagedreven beleid

2020

€221k

€1,02 mln.

Verkenning &
implementatie

4

APG/PGGM pilot
ecosysteem

2019
2020

€1,40 mln.

€1,50 mln.

Verkenning

€1,32 mln.

Verkenning &
implementatie

7.2.4. Activiteit 4: Pilots gericht op eigenaarschap gegevens burgers en bedrijven
5

44

Blauwe Knop

2019
2020

€660k

Hierbij gaan wij uit van de Opdrachtwaarde en realisatie in 2019 en 2020.

31 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Project loopt tot en met 2021

Figuur 9. Beleidstheorie impactgebied 1 (Versnelling) oplossing maatschappelijke opgave

32 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.1.1.

Activiteit 1: Selecteren en financieren van innovatieve oplossingen voor de
uitdagingen binnen de Digitale Overheid

De activiteit het ‘selecteren en financieren van innovatieve oplossingen voor de uitdagingen in de
Digitale Overheid’ wordt ingevuld middels de projecten uit het ‘innovatiebudget’:
1. Innovatiebudget (1.02.1)
Het project ‘Innovatiebudget’ heeft als doel om de overheidsdienstverlening te verbeteren door
kansen van nieuwe (digitale) technieken te benutten. Alle overheden (ministeries, provincies,
gemeenten, waterschappen en uitvoeringsorganisaties) kunnen innovatieve voorstellen indienen
rond digitale dienstverlening of vraagstukken inbrengen waar een innovatieve oplossing voor
wordt gezocht. Deze projecten zijn innovatieve (eenjarige) projecten rond het vraagstuk van
digitale overheidsdienstverlening.45 De projecten in het innovatiebudget worden deels
gefinancierd uit de eigen bijdrage van de desbetreffende instanties en deels uit een bijdrage uit
de IP.46 PwC heeft in 2021 de evaluatie naar het Innovatiebudget uitgevoerd. 47
Output:
•

Challenges geïdentificeerd: Het innovatiebudget heeft zich met name gericht op
uitdagingen op het gebied van levensgebeurtenissen, maar ook voor andere
maatschappelijke uitdagingen konden voorstellen worden ingediend. Er zijn in de jaren
2019 en 2020 een groot aantal voorstellen voor projecten gericht op oplossingen voor
maatschappelijke uitdagingen ingediend.

•

Oplossingen geselecteerd: Door middel van een (voor)selectiecommissie en een
onafhankelijke jury zijn projecten geselecteerd voor financiering uit het
investeringsbudget. In totaal zijn In 2019 en in 2020 respectievelijk 20 en 24
innovatieprojecten gefinancierd uit de IP.

Outcome en impact:
•

Projecten succesvol uitgevoerd: De meeste projecten zijn reeds volledig uitgevoerd. Voor
veel projecten zijn concrete resultaten bereikt die bijdragen aan het oplossen van de
geïdentificeerde uitdaging. De case study projecten lijken in grote mate de gewenste
resultaten te hebben bereikt. Vooral het project Perceelwijzer is een succes gebleken
waarbij de initiële steun vanuit het innovatiebudget ertoe heeft geleid dat de
dienstverlening van de waterschappen aan de boeren verbeterd is. Bij het project over de
familiaire bewindvoering zien wij dat het project bijdraagt aan een nieuwe vorm van
dienstverlening (burger centraal) en dat het de dienstverlening heeft verbeterd. De
projecten ‘Huwelijksplanner’ en ‘NL Design systems’ hebben nog geen outputs
opgeleverd die direct bijdragen aan het verbeteren van de dienstverlening.

•

Lessen toegepast/uitgewisseld: Als voorwaarde voor deelname dienen projecten bij
afronding de resultaten open source beschikbaar te stellen. De evaluatie van het
Innovatiebudget wijst uit dat dit zorgt voor een houding van kennisdelen, hoewel er nog
actiever aan uitwisseling kan worden gedaan, bijvoorbeeld door een presentatie-dag voor
belanghebbenden.

•

Zicht op realisatie/opschalen: Veel projecten bevinden zich in een verkennende fase. Uit
de uitgevoerde survey blijkt dat 50% van de projecten na afloop van het innovatiebudget
zijn doorgezet en/of opgeschaald.

Het innovatiebudget heeft effectief bijgedragen aan de doelstelling om oplossingen voor
maatschappelijke opgave te realiseren en te versnellen.
45

Bron: Innovatiebudget, criteria projecten. Via: https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alleonderwerpen/innovatie/innovatiebudget/criteria/
46
De eigen bijdrage is bij kleine projecten (tot €200.000) minimaal 25% en bij grote projecten (meer dan €200.000)
minimaal 40%.
47 Zie PwC, Evaluatie innovatiebudget, sept. 2021, voor het volledige onderzoek.

33 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Ca. 75% van de projecten waren niet gestart zonder het innovatiebudget. Daarmee is de
doeltreffendheid van deze activiteit aangetoond.
Doelmatigheid
De evaluatie van het Innovatiebudget wijst uit dat het innovatiebudget overwegend doelmatig en
met de beschikbare middelen innovatie wordt aangejaagd. Enkele aanpassingen in het proces
zijn mogelijk om dit nog doelmatiger te maken, zoals een versnelde financiering. Een andere
mogelijkheid om de doelmatigheid te vergroten is het beschikbaar stellen van middelen om juist
de verspreiding van succesvolle innovaties naar andere partijen te vergroten.48

6.1.2.

Activiteit 2: Creëren van een omgeving waar de markt, overheid en
wetenschap samen ‘vrij’ kunnen innoveren

De activiteit ‘creëren van een omgeving waar de markt, overheid en wetenschap samen ‘vrij’
kunnen innoveren’ wordt ingevuld vanuit de volgende projecten:
2. Digicampus (5.03.1)
Het project ‘Digicampus’ heeft als doel om een (fysieke) plek te creëren waar partijen uit diverse
sectoren worden begeleid om samen nieuwe vormen van digitale publieke dienstverlening te
ontwikkelen. Hierbij dienen nadrukkelijk kansen en mogelijkheden benut te worden die de private
sector en het maatschappelijke middenveld te bieden hebben. Aanleiding voor het project is dat
er tot voorheen geen systematische, samenwerking tussen de overheid, wetenschap en markt
bestond en gezamenlijke kennisagenda waarin maatschappelijke vraagstukken (in relatie tot NL
DIGIbeter) werden geïdentificeerd en opgepakt. 49 Het project werkt aan het opzetten van
Digicampus als een zelfvoorzienend samenwerkingsverband tussen overheid, markt en
wetenschap en het beproeven van de meerwaarde van de Digicampus door het begeleiden van
impactcoalities die één of enkele maatschappelijke vraagstukken samen onderzoeken.50
Output:
•

Partnership overeenkomsten: Met de founding partners ICTU, TU Delft, NL Digital en
Logius zijn intentieovereenkomsten over de inbreng getekend. Samenwerkingsafspraken
zijn niet gemaakt omdat hier nog geen behoefte aan was. Ook zijn er geen
partnershipovereenkomsten getekend met andere partijen buiten de founding partners.
Wel zijn een model samenwerkingsovereenkomst en regels opgesteld om samenwerking
met andere partijen vast te leggen maar tot nog toe nog niet gebruikt.51 Deze zijn in 2020
gepubliceerd op de website en daarmee toegankelijk voor partijen. 52 Daarnaast werkt
Digicampus samen met andere innovatieclubs, zoals Brightland en Brainport. 53

•

Co-creatie omgeving (fysiek) ready-to-use: De fysieke co-creatie omgeving is opgezet en
in gebruik. De digitale co-creatie omgeving is niet gerealiseerd zoals beoogd vanwege
technische complexiteiten. Ook zijn toolboxen met methodieken afgerond en
gepubliceerd welke coalities kunnen gebruiken om efficiënter te werken. 54 Daarnaast is
een platform (repository) gerealiseerd waar kennis wordt gedeeld. 55

Outcome en impact:

48

Bron: PwC, Evaluatie innovatiebudget, sept. 2021
Bron: Logius, 5.3.1 Digicampus v1.1, 10 dec. 2018
50
NB. Het project is gedurende de uitvoering gewijzigd t.o.v. het voorstel en o.b.v. nieuwe inzichten. Om dit proces te
begeleiden is een bestuurlijk overleg ingesteld dat 4 keer per jaar plaatsvindt.
51
Hierbij speelt mee dat het aanhaken van de markt lastig is omdat middels financiering bepaalde marktpartijen een
voorsprong kunnen verwerven.
52
Bron: Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 okt. 2020
53
Bron: Logius, Jaarrapportage 2019, 23 mar. 2020
54
Bron: Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 okt. 2020
55
(hub.alkem.io/digicampus).
49

34 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken uitgewerkt: deze outcome is nog niet
bereikt hoewel het leveren van een bijdrage hieraan nog wel het uitgangspunt vormt
(bijvoorbeeld rond het thema digitale identiteit met digitale wallets).56 Wel zijn een aantal
kleinere projecten verder gebracht, zoals het werken aan de onderzoeksagenda rondom
SSI en het onderzoeken naar de mogelijkheid van voiceherkenning (VoiceID). 57 In het
werken aan oplossingen beoogt het project eindgebruikers (burgers) te betrekken, zoals
al wel is gedaan bij de Moral Impact Assessment. Zij worden nog niet structureel
betrokken en dit is één van de barrières waar de Digicampus coalities ondersteunt.

•

Partijen (incl. MKB) werken samen aan prototypes: In het project ‘Digicampus’ is ervoor
gekozen om niet direct prototypes te gaan bouwen, maar eerst goed aan de voorkant te
onderzoeken of er behoefte is, bijvoorbeeld door het opzetten van storyboards.

•

Lessen toegepast/uitgewisseld: Het project heeft tussentijds aanpassingen gemaakt om
met de beschikbare middelen zoveel mogelijk te bereiken (bijvoorbeeld door in plaats van
het ontwikkelen van prototypes eerst behoefte te toetsen met storyboards en om de
capaciteit met name te richten op de drempels om ideeën verder te brengen).

•

Zicht op realisatie/opschalen: Het financieringsmodel om uiteindelijk een duurzame en
zelfvoorzienende Digicampus op te richten is een knelpunt. Wat de samenwerkingen
betreft is er geen harde commitment van de delen van de agenda, daardoor is het niet
duidelijk wie ownership heeft en wie het oppakt als iets is afgerond. Hierbij is dus geleerd
dat afspraken over ownership aan de voorkant van belang zijn (en dan had mogelijk meer
bereikt kunnen worden).

Het project heeft tot nog toe wel partijen samengebracht voor innovatie, maar de bijdrage aan
(innovatieve) oplossingen voor maatschappelijke problemen zijn nog niet gerealiseerd (maar nog
reeds in de beginfase). Ook heeft het project een aantal van de geplande activiteiten niet kunnen
realiseren, zoals de (technische) co-creatieomgeving en prototype oplossingen. Wij concluderen
op basis van de beschikbare informatie dat doeltreffendheid van deze activiteit (nog) niet is
aangetoond.58
Doelmatigheid:
Aangezien wij vooralsnog de doeltreffendheid niet hebben kunnen waarnemen, is dit onderdeel
per definitie ook niet aantoonbaar doelmatig. Daarbij merken wij op dat de bijdrage aan projecten
willekeurig overkomt (bijv. SSI) en de continuïteit mogelijk niet geborgd. Ook het gegeven dat er
nog geen financiële structuur is opgezet die voor duurzame borging van het innovatielab zorgt,
maakt dat wij vraagtekens bij de doelmatigheid van deze activiteit plaatsen.

6.1.3.

Activiteit 3: Uitvoeren van pilots gericht op ontsluiten en gebruik van gegevens

De activiteit ‘uitvoeren van pilots gericht op ontsluiten en gebruik van gegevens’ wordt ingevuld
vanuit de projecten Datagedreven beleid en APG/PGGM pilot system:
3. Datagedreven beleid (2.10.1)
Aanleiding voor het project ‘Datagedreven beleid’ zijn de uitdagingen rondom het vinden en het
effectief en efficiënt ontsluiten en hergebruiken van data bij gemeenten. Dit zorgt onder anderen
voor veel extra werk bij gemeentelijke data-analisten. Dit project heeft tot doel het ontwikkelen
van een generieke infrastructuur voor gemeenten om op uniforme manier via API’s toegang te
krijgen tot externe datasets en deze te combineren en te analyseren. Dit moet alle (dus ook
kleinere) gemeenten in staat stellen om datagedreven beleid te voeren op de maatschappelijke

56

Bron: Projectinterview, juni 2021. Zie ook Self Sovereign Identity.
Bron: Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 oktober 2020
58
Wij merken hierbij op dat het project een lerende werkvorm toepast en doelstellingen zijn bijgesteld en het project nog
niet is afgerond.
57

35 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

opgaven waar zij voor staan, te beginnen met de energietransitie. 59 Dit project maakt gebruik van
de Common Ground innovatie infrastructuur. De middelen vanuit de IP worden voornamelijk
gebruikt om een prototype data-analyse tool te ontwikkelen (verkenning) en deze uiteindelijk te
implementeren bij alle 355 gemeenten (implementatie). Om dit te bevorderen wordt o.a. een open
community opgericht waar data en lessen uitgewisseld kunnen worden tussen gemeenten. Het
project ‘Datagedreven beleid’ heeft in 2020 €1 mln. financiering ontvangen.
Output:
•

Realistisch plan van aanpak en prototype gebouwd: In het kader van het project zijn
verschillende maatschappelijke opgaves geïdentificeerd die gebruikt worden als input
voor het bouwen van de data-analyse tool. Beoogde output voor het project zelf is
ontwikkelen van een prototype data-analyse tool waar de 12 gemeenten gebruik van
kunnen maken voor datagedreven beleid op de Transitievisie Warmte. Voor het
werkspoor energietransitie (Transitievisie Warmte) is een prototype gebouwd die zou
kunnen dienen om de energietransitie datagedreven te ondersteunen. Het project heeft
de eerste ontwikkelingen gemaakt voor het dataplatform. Dit is echter nog niet
operationeel, mede omdat er problemen waren bij het beschikbaar krijgen van de
benodigde data.

Outcome en impact:
•

Prototype getest in de praktijk op maatschappelijk vraagstuk: De tool is nog niet
operationeel en effecten voor eindgebruikers (gemeenten) zijn er niet. Ook de beoogde
versimpeling van het werk voor gemeentelijke data-analisten en het maken van
datagedreven besluiten is nog niet opgetreden.

•

Lessen toegepast/uitgewisseld en zicht op implementatie: Het leren van de pilot is
belangrijk onderdeel van het project. Een belangrijke les voor de uitvoerders is dat het
datalandschap gecompliceerd is en dat benodigde data van private partijen bijvoorbeeld
niet altijd verstrekt kan worden. Opschaalbaarheid naar andere gemeenten en generieke
herbruikbaarheid voor andere maatschappelijke opgaven zijn voorwaarden. Hoewel de
doelstelling van het project is om het dataplatform door alle gemeenten te implementeren
is hier nog geen zicht op.

Het project is nog niet afgerond en de bereikte outputs en outcomes zijn nog beperkt. Bij één van
de werksporen die werden uitgewerkt om bij te dragen aan het opbouwen van een systeemfunctie
zijn moeilijkheden opgetreden bij het verkrijgen van de data die nodig was voor het project.
Hierdoor kon de geplande pilot niet volledig worden uitgevoerd en opgeschaald. Dit project heeft
nog niet geleid tot versneld oplossen van maatschappelijke uitdagingen. De samenwerking over
de breedte van gemeenten (met name de 12 klankbordgroep-gemeenten) draagt wel bij aan een
meer integrale manier van innoveren en standaard vorm van omgang met data, maar ook hierbij
is nog een lange weg te gaan om alle gemeenten te betrekken. Op basis van de huidige
uitkomsten oordelen wij dat het project en de activiteiten daarbinnen, afgezet tegen de beoogde
uitkomsten, niet doeltreffend zijn.
Doelmatigheid:
Aangezien de doeltreffendheid niet is waargenomen is de besteding van middelen per definitie
niet aantoonbaar doelmatig. Daarnaast zien wij dat de borging van de resultaten van dit project
een belangrijke uitdaging zijn. Dit project is gericht op het uitvoeren van een pilot om
datagedreven beleid te onderzoeken. Om datagedreven beleid daadwerkelijk te implementeren
zijn er aanzienlijk meer middelen nodig (door betrokkenen geschat op €100 mln.). Het is niet
duidelijk of deze middelen beschikbaar komen om de implementatie daadwerkelijk te realiseren.
De beperking in uitzicht op de financiering van het geheel van het datagedreven beleid maakt dat

59

Bron: Investeringsvoorstel ‘Datagedreven beleid’, 2019

36 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

de doelmatigheid van de inzet van deze middelen voor dit project twijfelachtig is, omdat de
resultaten van dit project nu nog niet concreet zijn en de mogelijkheid van borging onzeker is.

4. APG/PGGM pilot ecosystem (1.04.1)
Het project ‘APG/PGGM pilot ecosysteem’ onderzoekt de levering van een experimenteel
werkend prototype ten behoeve van een nieuwe manier van ontsluiting van persoonsgegevens uit
de BRP. Dit om de pensioenadministratieprocessen te verbeteren, de uitvoeringskosten omlaag
te brengen en de kwaliteit (o.a. beveiliging) te verhogen. Pensioenfondsen hebben te maken met
grote administratieve uitdagingen als gevolg van de veranderende arbeidsmarkt waarin
werknemers steeds sneller en vaker van baan wisselen. Niet alleen capaciteit maar ook
(uitvoerings)kennis gaat hiermee verloren en daarmee groeit de behoefte naar verdere
automatisering van administratieve processen. De pilot gebruikt block chain waardoor geen
kopieën van gegevens meer nodig zijn. De opdrachtgever van dit project is de directie DO en de
opdrachtnemer is RvIG. Het project is opgedeeld in 6 fases waarin het prototype wordt
onderzocht, gebouwd, getest en geëvalueerd. Onderdeel hiervan is ook het adresseren van
mogelijke juridische barrières.
Output:
•

Realistisch plan van aanpak en prototype gebouwd: De output van dit project bestaat uit
een werkend en geëvalueerd prototype waarbinnen persoonsgegevens uit de BRP
eenvoudig uitgewisseld kunnen worden. Het betreft een verkennend project en deze
heeft niet als doel om een implementeerbaar product op te leveren. Als de pilot een
succes blijkt kan er besloten worden door de partners om de pilot verder te ontwikkelen.
Bij het bouwen van het prototype bleek dat er een grote hoeveelheid juridische en
governance complicaties waren, waardoor de aandacht van het project met name naar
het adresseren van deze barrières is uitgegaan.

Outcome en impact:
•

Prototype getest in de praktijk op maatschappelijk vraagstuk: Het in de praktijk brengen
van het prototype ligt niet binnen de scope van het project en hiertoe is een
vervolgproject benodigd. Wel is er een verkenning opgeleverd van de mogelijkheid om
BRP-gegevens beter uit te wisselen. Hiervoor is onderzoek gedaan naar juridische
implicaties en naar implicaties voor de governance, en is een pilot gebouwd en getest.
Hieruit is gebleken dat het vergemakkelijken van de uitwisseling en ontsluiting van BRPgegevens via bijvoorbeeld block chain, kan werken. Daarnaast is met name veel inzet
verricht om (bijv. op juridisch vlak) barrières weg te nemen. Er bleken vooral barrières te
bestaan op het gebied van privacy, wat de ontsluiting van de gegevens bemoeilijkt.

•

Lessen toegepast/uitgewisseld: Door dit ontwikkeltraject is geleerd over de (juridische)
randvoorwaarden en benodigde aanpassingen om de toepassing te realiseren. Juist de
ruimte voor kennisuitwisseling (bijv. tussen juristen van beide partijen) wordt als zeer
waardevol ervaren. Het doel van de IP is om aan generieke voorzieningen bij te dragen,
echter heeft het project niet direct geleid tot benutting (of uitwisseling) van de ervaring
buiten de pensioensector.

•

Zicht op realisatie/opschalen: Er is een actieplan uitgewerkt om in 2022/2023 een pilot te
starten die daadwerkelijk de snellere uitwisseling van gegevens kan realiseren. Uitzicht
op doorzetting van het verkennende project in een pilot (wat kan worden gezien als de
succesvolle outcome van het verkennende project) is echter afhankelijk van beschikbare
financiering, die wederom van externe financiering afhankelijk is (binnen RvIG zijn deze
waarschijnlijk niet beschikbaar). Het project heeft opnieuw een voorstel ingediend bij het
ICM voor financiering voor het vervolg. Dit geeft weer dat wordt gestreefd naar en
gewerkt aan verdere realisatie.

37 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Het project heeft in grote mate de bij de start geformuleerde doelstellingen bereikt. Hoewel het
(nog) geen directe bijdrage levert aan het oplossen van (maatschappelijke) uitdagingen, kan
gesteld worden dat het project technisch gezien doeltreffend is geweest. Wanneer de pilot uitwijst
dat de implementatie mogelijk is en waarschijnlijk tot de gewenste resultaten zal leiden, maar de
realisatie niet wordt doorgezet kan gesteld worden dat het project minder doeltreffend is geweest.
Wij constateren daarmee dat de doeltreffendheid nog niet is aangetoond.
Doelmatigheid:
Aangezien dit project vooralsnog niet doeltreffend is geweest, is dit per definitie ook niet
aantoonbaar doelmatig. Op basis van de inputs en bereikte resultaten doen wij wel de volgende
observaties:
•

Hoewel wij geen benchmark hebben om de kosten van het project tegen af te zetten,
merken wij wel op dat de kosten voor dit project (ca. €0,75 mln. per jaar) hoger zijn dan
de gemiddelde kosten voor grote innovatiebudget projecten van ca. €0,5 mln, waar dit
project qua opzet en outcomes veel op lijkt. Ook merken wij op dat het project (waarin
tussentijds verschuivingen in aandachtsgebieden) laat zien dat voldoende sturing op
uitgaven door de opdrachtgever van belang is. De doelmatigheid van de besteding van
middelen zal ook afhangen van de borging van de uitkomsten in de realisatie.

6.1.4.

Activiteit 4: Uitvoeren van pilots gericht op eigenaarschap van gegevens van
burgers en bedrijven

De activiteit ‘uitvoeren van pilots gericht op eigenaarschap van gegevens van burgers en
bedrijven’ wordt ingevuld vanuit het project ‘Blauwe Knop’:
5. Blauwe Knop++ (VNG Realisatie, RDW/DUO) (1.06.1)60
Het project ‘Blauwe Knop’ heeft als doel om de ‘Blauwe Knop++’ te realiseren waarmee burgers
met één druk op de knop beschikken over hun gegevens en deze, desgewenst, kunnen delen
met derden. Het project beoogt bij te dragen aan het verkennen van en experimenteren met
nieuwe dienstverleningsconcepten die ‘Regie op Gegevens’ in de praktijk brengen. Ook speelt het
project in op de grote behoefte aan het op een veilige en eenvoudige manier ontsluiten van
gegevens door de overheid richting burgers en ondernemers. 61 De activiteiten in dit project
behelzen het opstellen van een plan van aanpak voor de realisatie en het implementeren van de
‘Blauwe Knop ++’ bij het kernteam (6 partijen). Vervolgens wordt het breder uitgerold.
Output:
•

Realistisch plan van aanpak en prototype gebouwd: Het initiële doel was om de ‘Blauwe
Knop Basis’ af te bouwen, en de ‘Blauwe Knop ++’ op te bouwen. Uiteindelijk is besloten
om zowel de ‘Blauwe Knop Basis’, de ‘Blauwe Knop Centraal’ en de ‘Blauwe Knop Plus’
op te bouwen en/of te behouden. Van alle drie de varianten is een testprototype gemaakt
die is getoetst bij de gebruikers. Een onderzoek naar de potentie en mogelijkheden van
de ‘Blauwe Knop++’ is gefinaliseerd en activiteiten om deze te realiseren vinden ook
plaats.62

Outcome en impact:
•

Prototype getest in de praktijk: Er is op vier plaatsen gestart met het implementeren van
de ‘Blauwe Knop++’. In dat kader is een eerste demo ontwikkeld en is een tweede casus
bepaald. De ‘Blauwe Knop Basis’ is al op meerdere plaatsen geïmplementeerd. 63 De
implementatie bij RDW en CAK laat zien dat de Blauwe Knop Basis daadwerkelijk

60

Het project is gestart door VNG Realisatie en DUO en in 2020 heeft RDW de rol van DUO overgenomen. (RDW en
DUO hebben hier derhalve nooit samen aan gewerkt).
61
Bron: DUO & VNG, vr2 2b DUO offerte Bijlage 2 Investeringsvoorstel Blauwe Knop, 15 okt. 2018
62
Bron: RDW & VNG, vr2 2t 2020 Q2 IP1.6.1 2020 Q2 Voortgangsrapportage Blauwe Knop, 13 jul. 2020
63
Bron: RDW & VNG, vr2 2t 2020 Q2 IP1.6.1 2020 Q2 Voortgangsrapportage Blauwe Knop, 13 jul. 2020

38 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

•

gebruikt wordt en dat er voor RDW een stijgende lijn te zien is in het gebruik (van 3000
naar 9000), terwijl deze voor CAK fluctueert rond de 3000 gebruikers.64 Gebruikers geven
aan dat het makkelijk is en tijd bespaart maar ook dat ze het prettig vinden gegevens zelf
in de hand te hebben en zeker te zijn dat ze de juiste gegevens gebruiken.65
Lessen toegepast/uitgewisseld: Het project maakt gebruik van onderzoeken en evaluaties
onder eindgebruikers om te leren van eerdere ervaringen en deze mee te nemen in
doorontwikkeling (van Blauwe Knop++). Daarom is besloten ook de Blauwe Knop Basis
in te blijven zetten naast de nieuwe versies. Dit geeft weer dat lerend wordt gewerkt en
lessen tijdens het project zijn toegepast.
Zicht op realisatie/opschalen: Het project is actief aan het opschalen door nieuwe
gemeenten en uitvoerders te benaderen om Blauwe Knop te implementeren. Bij ten
minste 4 organisaties wordt dit nu opgestart.

Hoewel het een pilot project betreft, wordt met de implementatie van het project bij verschillende
gemeenten en uitvoerders zichtbaar bijgedragen aan regie op gegevens en hergebruik. Er is zicht
op bredere implementatie en de ervaring van eindgebruikers wordt meegenomen. Hoewel het
overtuigen van gegevensverstrekkers om vrijwillig deel te nemen (zonder wetgeving) een
uitdaging blijkt en bewustwording onder burgers van belang is voor een toename in gebruik,
draagt het project bij aan regie op gegevens en is dus doeltreffend.
Doelmatigheid:
De Blauwe Knop is in de beleidsperiode niet geëvalueerd op doelmatigheid. De informatie om
een oordeel te geven over doelmatigheid is daarmee beperkt. Strikt genomen is de doelmatigheid
daarmee niet aangetoond. Wel kunnen we op basis van informatie over de inputs en de bereikte
resultaten (zoals hierboven beschreven) de volgende bevinding doen:
•

6.1.5.

Wij nemen waar dat er lerend wordt gewerkt en dat daarmee gekozen is om ook de
Blauwe Knop Basis voort te zetten wijst op doelmatig gebruik van de middelen: de
middelen die zijn benut voor het opzetten van het testen van de Blauwe Knop hoeven niet
opnieuw te worden gemaakt voor de implementatie.

Conclusie doeltreffendheid en doelmatigheid impactgebied 1

Onderstaande tabel vat de geconstateerde doelmatigheid en doeltreffendheid op
activiteitenniveau samen.
Activiteiten impactgebied 1

64

Conclusie doeltreffendheid

Conclusie doelmatigheid

Activiteit 1: Selecteren en
financieren van innovatieve
oplossingen voor de uitdagingen
binnen de Digitale Overheid

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(3) doelmatigheid waargenomen

Activiteit 2: Creëren van een
omgeving waar de markt,
overheid en wetenschap samen
‘vrij’ kunnen innoveren

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 3: Uitvoeren van pilots
gericht op ontsluiten en gebruik
van gegevens

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 4: Uitvoeren van pilots
gericht op eigenaarschap van

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(2) doelmatigheid deels
waargenomen

De Blauwe Knop. Gebruik bij RDW en CAK 2020-2021.

65 Bron: Projectinterview, juni 2021.

39 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

gegevens van burgers en
bedrijven
Conclusie impactgebied 1

(2) Deels doeltreffend

(2) Deels doelmatig

Doeltreffendheid: De bevindingen binnen de verschillende projecten laten zien dat met het
beleidsartikel sterk is ingezet op innovatie om zo tot nieuwe oplossingen voor maatschappelijke
opgaven te komen. Met gebruik van pilots is bijgedragen aan de uitwisseling van kennis en leren
door te doen. De beoogde effecten zijn een zo slim mogelijk opererende overheid dankzij
opgeschaalde zinvol gebleken oplossingen. De bevindingen laten zien dat diverse pilots leiden tot
bredere uitrol en dat de eindgebruikers hierdoor voordelen ervaren, zoals meer regie in geval van
het project ‘Blauwe Knop’. Voor een aantal projecten zijn de doelen vooralsnog niet geheel
bereikt en nog geen praktijk testen uitgevoerd. Ook bij deze projecten zijn wel vaak lessen
geleerd, bijvoorbeeld over juridische barrières (zoals bij APG/PGGA), en daardoor in termen van
innovatie nog steeds toegevoegde waarde gehad. Met de middelen uit beleidsartikel
beleidsartikel 6.6. wordt innovatie op alle niveaus van de overheid aangejaagd. Dit is met name
een resultaat van het Innovatiebudget. Wij kennen aan de doeltreffendheid van de activiteiten
binnen het thema experimenteren een 2 (doeltreffendheid deels waargenomen) toe.
Doelmatigheid: Er is slechts beperkte informatie beschikbaar over de doelmatigheid binnen de
projecten. Met de werkwijze waarbij pilots worden gebruikt om beleid te testen blijkt doorgaans
dat hiermee tegen relatief lage kosten oplossingen worden getest. Dit kan inherent als een
doelmatige vorm van beleid worden gezien. Met name voor het project Blauwe Knop lijkt hier in
grote mate sprake van en is door tussentijdse evaluaties bijgestuurd. Voor het project Digicampus
plaatsen wij met name ten aanzien van de borging vraagtekens, tegelijkertijd nemen wij waar dat
wel bewust gekozen is voor een efficiënte manier van innoveren (d.m.v. storyboards). Voor het
Innovatiebudget wordt gezorgd voor samenwerking maar zou nog meer voor uitwisseling gezorgd
kunnen worden om schaalvoordelen van de innovaties te realiseren. Wij kennen voor de
doelmatigheid voor het thema een 2 (doelmatigheid deels waargenomen) toe.

6.1.6.

Aanbevelingen impactgebied 1

Op basis van onze conclusies over doelmatigheid en doeltreffendheid doen wij de volgende
aanbevelingen voor dit thema:
•

Vooraf nadenken over de borging: Scherper zijn in de selectie van projecten op de mate
waarin de borging van te voren al is vastgelegd/uitgewerkt, en hier een realistisch plan voor
aanwezig is. Zodat kosten voor beheer en exploitatie gedekt worden. (Digicampus)

•

Behoefte en bereidheid vooraf onderzoeken: Hangt samen met duidelijke behoefte en
bereidheid bij gebruikers en beoogde partners. In voorkomende gevallen zou die behoefte
onderzocht kunnen worden alvorens te starten met verdere verkenning en voorbereiding of
implementatie. (Datagedreven beleid en Digicampus)

40 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.2.

Impactgebied 2: Inclusiviteit en digitale identificatie

Op de volgende pagina geven wij de beleidstheorie visueel weer voor ‘Impactgebied 2 Inclusiviteit
en digitale identificatie’. Binnen beleidsartikel 6.6 wordt onder andere gestreefd te investeren in
toegankelijke en begrijpelijke digitale diensten, digitale vaardigheden en begrip van de kansen en
risico’s van digitalisering om te voorkomen dat mensen worden buitengesloten. Hiermee wordt
ook bijgedragen aan het tweede doel van NL DIGIbeter betreffende ‘toegankelijk, begrijpelijk en
voor iedereen’. Ook wordt met beleidsartikel 6.6 gestreefd om te investering in betrouwbare
digitale identificatie en machtigen. Ook dit draagt bij aan het doel ‘toegankelijk, begrijpelijk en voor
iedereen’ van NL DIGIbeter.
De middelen zijn besteed aan de volgende activiteiten om bovenstaande doel te bereiken:
1. Verkennen van toepassing van bronidentiteit en Self Sovereign Identity in Nederland
2. Ontwikkelen van vaardigheden en ondersteunen van niet-digivaardigen
3. Vergroten doelgroep die kan inloggen op hogere betrouwbaarheidsniveaus eID
4. (Door)ontwikkelen en bevorderen van het gebruik van voorzieningen eID
5. (Door)ontwikkelen van Machtigen
6. (Door)ontwikkelen van eIDAS
Wij presenteren per activiteit welke resultaten zijn bereikt. Vervolgens beoordelen wij voor de
beoogde impact in hoeverre deze met de middelen van het beleidsartikel doeltreffend en
doelmatig is bereikt.
Tabel 6. Overzicht projectinformatie impactgebied 2 Inclusiviteit en digitale identificatie
#

Project

Jaar

Realisatie

Opdrachtwaarde

Fase

Notitie

7.4.1. Activiteit 1: Verkennen toepassing bronidentiteit en self-sovereign identity in Nederland
066

Bronidentiteit

2020

€0

548k

Verkenning

Financiering uit 2020 t.a.v. onderuitputting

1

Self Sovereign Identity (SSI)

2019
2020

€271k

€1,72 mln.

Verkenning

Project heeft vervolg gekregen tot en met
2022 | Project heeft in 2019 geen middelen
ontvangen

Verkenning &
implementatie

Het project kent naast BZK nog andere
financiers67

7.4.2. Activiteit 2: Ontwikkelen van vaardigheden en ondersteunen niet-digivaardigen
2

Ondersteuning kwetsbare burgers

2019
2020

€4,45 mln.

€6.55 mln.

7.4.3. Activiteit 3: Vergroten doelgroep die kan inloggen op hogere betrouwbaarheidsniveaus eID
3
0

68

4

Doelgroepverbreding DigiD
Substantieel

2019
2020

€610k

€1,43 mln.

Implementatie

Project loopt t/m 2022

Overheidsbreed loket

2020

€0

€80k

Verkenning

Financiering uit 2020 t.a.v. onderuitputting

ID budget Publiekscampagne

2019
2020

€471k

€584k

Implementatie

7.4.4. Activiteit 4: (Door)ontwikkelen en bevorderen van het gebruik van voorzieningen eID
5

Budget uitvoering actielijnen eID

2019
2020

€2 mln.

€1,17 mln.

Implementatie

6

eID Fraude en misbruik

2020

€11k

€188k

Verkenning &
implementatie

7

eID Routeringsvoorziening

2020

€1,33 mln.

€1,65 mln.

Implementatie

8

Ontwikkeling eID aanbesteding en
implementatie private AD’s

2019
2020

€1,07 mln.

€1,81 mln.

Verkenning &
implementatie

9

Ontwikkeling eID BSNk

2019
2020

€2,92 mln.

€5,02 mln.

Implementatie

10

Ontwikkeling eID communicatie

2019
2020

€3,03 mln.

€1,53 mln.

Implementatie

11

Rijbewijs met eID-functie voor
gebruik bij DigiD Hoog

2019

€3,10 mln.

€3,10 mln.

Verkenning &
implementatie

Initieel zou project enkel in 2019 lopen

Het project ‘Bronidentiteit’ is pas in 2021 gestart en wordt daarom niet meegenomen in de doorlichting
De Koninklijke Bibliotheek en verschillende Provinciale Bibliotheekorganisaties dragen ook bij aan de financiering van
het project (ongeveer €3 mln. per jaar).
68
Het project ‘Overheidsbreed Loket’ is pas in 2021 gestart en wordt daarom niet meegenomen in de doorlichting
66
67

41 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

7.4.5. Activiteit 5: (Door)ontwikkelen voorzieiningen Machtigen
12

Koppeling bewindregister met
Machtigingsvoorziening

2019
2020

€1,66 mln.

€1,35 mln.

Implementatie

13

Programma Machtigen

2019
2020

€12,09
mln.

€10,16 mln.

Implementatie

Project loopt t/m 2021

7.4.6. Activiteit 6: (Door)ontwikkelen en beheer eIDAS
14

Bijdrage beheer eIDAS

2019
2020

€3,30 mln.

€8,07 mln.

Implementatie

Project loopt t/m 202169

15

Doorontwikkeling eIDAS 19-20

2019
2020

€1,75 mln.

€3,10 mln.

Implementatie

Project loopt t/m 2021

16

Doorontwikkeling eIDAS 20-21

2019
2020

€262k

€638k

Implementatie

Project loopt t/m 2021

69

NB. Dit project betreft kosten voor beheer. Hoewel dit doorgaans niet uit de IP gefinancieerd dient te worden (volgens
de eisen en knock-out criteria) is in dit geval een uitzondering gemaakt onder de “early adopter regeling” (Bron: BZK
validatie rapport).

42 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Figuur 10. Beleidstheorie impactgebied 2 Inclusiviteit en digitale identificatie

43 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.2.1.

Activiteit 1: Verkennen van toepassing van bronidentiteit en Self Sovereign
Identity in Nederland

De activiteit het ‘verkennen van toepassing van bronidentiteit en self-sovereign identity in
Nederland’ wordt ingevuld vanuit het volgende project70:
1. Self Sovereign Identity (SSI) (3.21.1)
Het project ‘Self Sovereign Identity (SSI)’ heeft als doel om de burger meer controle te geven over
zijn digitale identiteit. Identiteit en ID-gegevens worden toenemend gebruikt als wereldwijd
economisch (betaal)middel, wat gevolgen kan hebben voor privacy en veiligheid. Dit doet het
project door ‘het in beeld brengen, aan de hand van werkende [geteste] SSI- prototype, van wat
de gevolgen zijn van een vorm van Self Sovereign Identity voor de burger, de maatschappij, de
economie en de overheid.’71 Activiteiten die onder dit project vallen omvatten het definiëren van
bronidentiteit en het analyseren van het identiteitsecosysteem, de juridische en ethische aspecten
en de verhouding tot bestaande voorzieningen en tenslotte het ontwikkelen van een prototype. 72
Output:
•

Ontwerp (met eisen) en prototype gebouwd voor bronidentiteit en SSI: De eerste versie
van het prototype was uit 2017, in 2019 stond een 2e versie klaar en in oktober 2021 is de
verwachting dat een 3e versie klaar is die getest kan worden door TNO, DUO en
Saxion.73 Tot dusver zijn de opgeleverde prototypes niet getest. Het project beoogde
echter juist aan de hand van prototypes “SSI beleidsmatig, beheersmatig en
wetenschappelijk in de praktijk te testen”.74 De gestelde deadline hiervoor was
halverwege 2021.75 Deze is opgeschoven naar het najaar van 2021.76 Het is mogelijk dat
ze het prototype nog wel gaan testen en daarmee het doel bereiken.

Volgens de voortgangsrapportages van het project zijn wel verschillende andere activiteiten
ondernomen, die mogelijk bijdragen aan het ‘definiëren’ van de vraagstelling, (stap 2), al is (ook
voor de opdrachtgever) 77 niet duidelijk hoe deze exact bijdragen aan de doelstelling. Dit zijn onder
anderen (internationale) onderzoeken, een online demo78 en oplossingen voor juridische
vraagstukken (afschermingsmaatregelen naar derden).79
Outcome en impact:
•

Eerste praktijktests met eindgebruikers: Hoewel in het investeringsvoorstel was
geoffreerd dat het prototype binnen het project getest zou worden met eindgebruikers,
blijkt echter dat dit niet het geval zal zijn. 80 Het is de bedoeling dat het prototype in een
‘sandbox’ beschikbaar wordt gesteld zodat partijen er gebruik van kunnen maken en zelf
gebruikersonderzoeken kunnen uitvoeren. Deze is vooralsnog niet beschikbaar. Gepland
is wel dat de ‘sandbox’ in november 2021 beschikbaar komt voor belangstellende
partijen.81

•

Lessen toegepast en (zicht op) implementatie: Aangezien de verkenningsfase (gericht op
de eerste testen) nog niet de benodigde resultaten (stap 2 tot en met 5, prototype
bouwen tot evaluatie en scenario’s) heeft opgeleverd voor de volgende sprint, is er nog
geen zicht op implementatie. Wel wordt een vervolgproject aangevraagd bij de IP.

Het project ‘Bronidentiteit’ (3.21.2) is pas in 2021 gestart en wordt daarom niet meegenomen in de doorlichting.
Bron: RvIG, 3.21.1 SSI versie 1.3, 6 dec. 2018
72
Bron: RvIG, 3.21.1 SSI versie 1.3, 6 dec. 2018
73
Bron: Projectinterview, juli 2021 en mailwisseling augustus 2021
74
Bron: IP3.21.1 Investeringsvoorstel SSI (Self Sovereign Identiteit) versie 1.1
75
Bron: RvIG, VR2 2020 Q4 3.21.1 SSI Rapportage 2020 DEF, jun. 2021
76
Bron: Projectinterview, juni 2021.
77
Mede door beperkte rapportage door de opdrachtnemer.
78
Bron: RvIG, VR2 2020 Q4 3.21.1 SSI Rapportage 2020 DEF, jun. 2021
79
Bron: RvIG, VR2 2020 Q4 3.21.1 SSI Rapportage 2020 DEF, jun. 2021
80
Projectinterview, juli 2021 en mailwisseling augustus 2021
81
Projectinterview, juli 2021 en mailwisseling augustus 2021
70
71

44 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Aangezien het project nog loopt kunnen wij enkel opmerken dat de beoogde concrete resultaten
vooralsnog niet (volgens planning) zijn behaald. Het prototype is bijvoorbeeld nog niet afgerond
en getest op eindgebruikers. Daarnaast lijkt het of de doelstellingen zoals gespecificeerd in het
investeringsvoorstel, zoals het betrekken van partijen als Albert Heijn of het uitvoeren van
gebruikersonderzoeken, gewijzigd zijn. Het is echter onduidelijk welke doelen zijn bijgesteld en
wat tot dusver daarvan is bereikt. Derhalve concluderen wij dat doeltreffendheid niet is
aangetoond voor de uiteindelijke doelstelling.
Doelmatigheid:
Aangezien SSI vooralsnog niet doeltreffend is geweest, is dit onderdeel per definitie ook niet
aantoonbaar doelmatig. De gerealiseerde uitgaven in 2019 en 2020 gezamenlijk bedroegen
€271k. Wij merken op dat een groot deel van de middelen zijn ingezet zonder dat duidelijk is hoe
hiermee de doelstelling zal worden bereikt. Zo staat in de voortgangsrapportage van 2020
beschreven dat 2020 met name in het teken stond van “een (financiële) herijking in de relationele,
project- en beleidsverhouding tussen RvIG en de Directie Digitale Overheid”.

6.2.2.

Activiteit 2: Ontwikkelen van vaardigheden en ondersteunen van nietdigivaardigen

De activiteit het ‘ontwikkelen van vaardigheden en ondersteunen van niet-digivaardigen’ wordt
ingevuld vanuit de volgende projecten:82
2. Ondersteuning kwetsbare burgers (RDW en min. OCW)
Het project ‘Ondersteuning kwetsbare burgers’ heeft als doel om de groep van vier miljoen
burgers die niet-digivaardig zijn te helpen door een hulpstructuur voor hen in te richten zodat ook
zij zelfredzaam kunnen blijven of worden. Het kunnen omgaan met digitale middelen wordt steeds
essentiëler om mee te kunnen doen in de maatschappij, terwijl niet iedere burger in Nederland
meekan in de huidige stroom van digitalisering. Om die reden moet er ingezet worden op digitale
inclusie. Het project ‘Ondersteuning kwetsbare burgers’ is een coproductie van verschillende
partijen van de Manifestgroep en de Koninklijke Bibliotheek. De activiteiten binnen
‘Ondersteuning kwetsbare burgers’ behelzen het trainen van personeel om te navigeren in het
digitale overheidslandschap, het inrichten van Informatiepunten Digitale Overheid in bibliotheken
en het aanbieden van cursussen gericht op het verbeteren van digitale vaardigheden van
burgers.83 Daarnaast wordt promotie gevoerd zodat de Informatiepunten Digitale Overheid
bekend worden bij niet-digivaardigen. 84
Output:
•

Fysieke locaties voor contact en trainingen: Eind 2020 waren 83 Informatiepunten
Digitale Overheid gerealiseerd. De prognose is dat eind 2021 200 Informatiepunten
Digitale Overheid zijn gerealiseerd. Wij hebben geen zicht op het aantal personeelsleden
dat trainingen heeft ontvangen vanuit het programma. Ook hebben we geen zicht op het
aantal burgers dat via het Informatiepunt is doorverwezen naar cursussen gericht op het
verbeteren van digitale vaardigheden heeft gevolgd. Wel weten we dat er op aangesloten
cursus ‘oefenen.nl’ in 2020 ruim 53k nieuwe accounts zijn bijgekomen en dat er ruim 23k
certificaten zijn behaald. 85 86 87 Dat is minder dan de jaren daarvoor maar dat lijkt met
name te zijn veroorzaakt door corona.

Het project ‘Onderzoek overheidsbreed loket’ (3.09.4) is pas in 2021 gestart en wordt daarom niet meegenomen in de
doorlichting.
83
Bron: Voortgang Programma Digitale Inclusie, maart 2021
84
Bron: Voortgang Programma Digitale Inclusie, maart 2021
85
Bron: Digitale Overheid, Aanpak digitale inclusie door bibliotheken en publieke dienstverleners, 9 mei 2019, van
https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/aanpak-digitale-inclusie-door-bibliotheken-en-publieke-dienstverleners/
86
Bron: Oefenen.nl, Cijfers, opgehaald op 29 jul. 2021, van https://oefenen.nl/over-ons/cijfers/
87
Bron: Oefenen.nl, Jaarverslag 2020, 2020
82

45 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Outcome en impact:
•

Toename mensen die digitaal mee kunnen en digitaal zaken regelen met de overheid:
Veel (kwetsbare) burgers weten hun weg weten te vinden naar de Informatiepunten
Digitale Overheid. Bij één van de informatiepunten waar voor het onderzoek informatie is
verzameld zijn in de betreffende bibliotheek ruim 1100 hulpaanvragen verwerkt in 2020.
De verwachting is dat dit representatief is. Hierbij speelt mee dat er in veel gevallen reeds
een spreekuur aanwezig was waar men hulp kon vragen bij het gebruik van computers
waar mensen vóór de start van het programma gebruik van maakten. Het type verzoeken
loopt sterk uiteen en omvat eenvoudige verzoeken zoals het activeren van een OV-kaart
tot ingewikkelde en dringende zaken met de overheid zoals brieven van de IND of de
gemeente over de bijstandsuitkering waar de betreffende burgers niet uitkomen. De
groep die hier voornamelijk tegen aanloopt en bij het Informatiepunt terecht komt zijn
mensen met een migratieachtergrond die de Nederlandse taal beperkt machtig zijn.
De Informatiepunten Digitale Overheid worden door gebruikers gewaardeerd. Het belang
van de Informatiepunten Digitale Overheid blijkt ook uit het gegeven dat burgers tijdens
de COVID-19 crisis, toen de bibliotheken voor een lange tijd gesloten waren, nergens
terecht konden. In overleg met gemeenten is besloten dat voor kwetsbare burgers deze
Informatiepunten Digitale Overheid wel beschikbaar moesten blijven.88

•

Lessen toegepast en opschalen: De werking van het Informatiepunt en het type
meldingen dat binnenkomt, is in de praktijk breder dan alleen Digitale Overheid zoals
aangegeven in het ontwerp door de Manifestgroep. Bibliotheken hebben daardoor meer
werk aan het Informatiepunt. Dit is door bibliotheken teruggekoppeld en opgepakt.
Gezien de positieve ervaringen met de Informatiepunten Digitale Overheid in de
projectfase en de doelstelling (400 punten) is het waarschijnlijk dat het aantal
Informatiepunten Digitale Overheid de komende tijd verder groeit. Een aandachtspunt
hierbij is de werkdruk die dit voor de medewerkers oplevert.

Dit project draagt aantoonbaar bij aan ‘digitale inclusie’ door kwetsbare burgers te helpen hun
weg te vinden door het digitale overheidslandschap en door hun digivaardigheden te ontwikkelen.
In het programma worden concrete resultaten gerealiseerd en zijn veel burgers geholpen met
(digitaal) zakendoen met de overheid. Hieruit maken wij op dat het programma, in grote mate
doeltreffend is. Ook de mogelijkheid op te schalen merken wij op als kansrijk.
Doelmatigheid:
De omvang van de kosten voor het programma in 2020 zijn hoger ten opzichte van 2019. Dit wijst
erop dat het project klein is gestart en geleidelijk is opgebouwd, wat bij kan dragen aan de
doelmatigheid. Daarbij is het waarschijnlijk dat een duidelijkere afbakening van de taakstelling
van het informatiepunt, communicatie naar gebruikers, en een standaardaanpak bij bibliotheken
kunnen bijdragen aan het vergroten van de efficiëntie. Derhalve concluderen wij dat
doelmatigheid deels is aangetoond.

6.2.3.

Activiteit 3: Vergroten doelgroep die kan inloggen op hogere
betrouwbaarheidsniveaus eID

De activiteit het ‘vergroten doelgroep die kan inloggen op hogere betrouwbaarheidsniveaus eID’
wordt ingevuld vanuit de volgende projecten:
3. Doelgroepverbreding DigiD Substantieel (3.17.1)
Het project ‘Doelgroepverbreding DigiD Substantieel’ heeft als doel om het mogelijk te maken
voor burgers om met hun telefoon het DigiD account te versterken naar het niveau ‘substantieel’.
Het bereik van DigiD Substantieel was beperkt, doordat de gebruikte technologie alleen te
88

Bron: Projectinterview, april 2021.

46 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

gebruiken is met een beperkt aantal smartphones. Daarnaast wijzen de gebruikerservaringen uit
dat er een aanzienlijke groep burgers is die ondersteuning nodig heeft bij het versterken van hun
DigiD naar het niveau ‘substantieel’. 89 De activiteiten in dit project behelzen het ontwerpen en
implementeren van een (fysiek) servicepunt op enkele locaties, het onderzoeken en uitwerken
van een oplossing voor gastgebruik en voor het balieproces en het concretiseren van de
samenwerking tussen Openbare Bibliotheken en Logius op het gebied van
burgerondersteuning.90
4. ID budget Publiekscampagne (3.17.7)
Het project richt zich op de publiekscampagne die nut en de noodzaak van de verschillende
voorzieningen bij het brede publiek bekend maken zodat ook het gebruik daarvan toeneemt en
zodat burgers bewust zijn van de veiligheidsrisico’s. Dit activiteiten in dit project behelzen onder
andere het organiseren van verschillende campagnes, het organiseren van een symposium/event
voor aansluiting dienstverleners en het organiseren van een congres ‘toegang’ voor stakeholders
en belanghebbenden.91
Output:
•

Fysieke locaties voor contact en trainingen: Voor het project ‘Doelgroepverbreding DigiD
Substantieel’ is in 2019 een pilot gedraaid met fysieke servicezuilen, welke in Q3 van
2020 is gestopt gezien het te weinig meerwaarde oplevert ten opzichte van de CheckID
App. 92 93 94 Uit een impactevaluatie uitgevoerd door VNG, blijkt dat de zuil in de
pilotperiode slechts sporadisch werd gebruikt.95 De verwachting is wel dat als
betrouwbaarheidsniveau ‘substantieel’ verplicht gesteld wordt een dergelijke zuil een
grotere meerwaarde heeft.96 De pilot met balie-uitgifte DigiD substantieel is voorbereid
(beoogde start in 2021) en de aanvraagstations voor identiteitsbewijzen bij gemeenten
kunnen geschikt worden gemaakt als alternatief voor de app. 97 98

•

Gebruik betrouwbare inlog (met 2-factor identificatie) gestimuleerd: Voor het project
‘doelgroepverbreding DigiD substantieel’ is de ‘checkID voor DigiD’ app gelanceerd die
het mogelijk maakt met een eenmalige controle van het identiteitsbewijs voor personen
zonder NFC-lezer toch de ID-check aan de DigiD app toe te voegen.99 100
Voor het project ‘ID Budget Publiekscampagne’ zijn in 2019 een aantal online films
geproduceerd, online campagnes gevoerd en is een effectenonderzoek uitgevoerd. 101 In
2020 is een publiekscampagne betreffende het stimuleren van de DigiD app richting de
doelgroep jonge ouders gevoerd en is onderzoek gedaan naar het merk DigiD. 102

Outcome en impact:
•

Toename mensen die digitaal mee kunnen en digitaal zaken regelen met de overheid: De
Monitor Digitale Overheid van 2020 laat zien dat het aantal DigiD-accounts met
betrouwbaarheidsniveau ‘substantieel’ met 3000% is gestegen naar 732.000.103 Ook laat
het zien dat de DigiD-app met het niveau Substantieel in 2019 een kleine 5,4 mln. keer is
gebruikt, tegenover 186.000 keer in 2018. De waarschijnlijke redenen voor de sterke

Bron: Logius, 3.17.1 20181010 – Doelgroepverbreding DigiD Substantieel – format investeringsvoorstel, 10 okt. 2018
Bron: Logius, 3.17.1 20181010 – Doelgroepverbreding DigiD Substantieel – format investeringsvoorstel, 10 okt. 2018
91
Bron: DPC & NOISE, 03.17.07 eID budget actielijn online campagne, 16 apr. 2019
92
Bron: Logius, Jaarraportage 2019, 23 maart 2020
93
Bron: Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 oktober 2020
94
Bron: VNG, Concept - Notitie evaluatie pilotresultaten DigiD Zuilen Arnhem, Den Haag en Utrecht, nov. 2019
95
Bron: VNG, Concept - Notitie evaluatie pilotresultaten DigiD Zuilen Arnhem, Den Haag en Utrecht, nov. 2019
96
Bron: VNG, Concept - Notitie evaluatie pilotresultaten DigiD Zuilen Arnhem, Den Haag en Utrecht, nov. 2019
97
Bron: Logius, Jaarraportage 2019, 23 maart 2020
98
Bron: Logius, Jaarrapportage 2020, 2020
99
Bron: Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 oktober 2020
100
Bron: VNG, DigiD substantieel, opgehaald op 15 juli 2021, van https://www.vngrealisatie.nl/producten/digid-substantieel
101
Bron: DPC & NOISE, VR2 2019 Q4 IP3.17.7 Rapportage budget publiekscampagne, 2019
102
Bron: DPC & NOISE, VR 2020 Q1 IP3.17. Q1 2020 Communicatieactiviteiten, 2020
103
Bron: Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2020, 29 jun. 2020
89
90

47 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

stijging van het gebruik van hogere gebruiksniveaus die worden genoemd zijn een
combinatie van de toename van het aantal overheidsinstanties dat een hoger
betrouwbaarheidsniveau vraagt en het gebruiksgemak van de DigiD App. 104 Uit de
monitor blijkt echter niet of de CheckID app hier ook aan heeft bijgedragen. Hoewel het
project nog niet is afgerond is het wel aannemelijk dat met de voorzieningen is
bijgedragen aan toegenomen gebruik van DigiD substantieel, al lijkt de bijdrage nog
beperkt. Ook blijkt uit de beoordelingen van de app dat veel potentiële gebruikers
hiermee problemen ondervinden en daarom afzien. 105 Daarbij zijn geen onderzoeken
naar de mate waarin met de app mensen worden bereikt die nog geen toegang hadden
(digitale inclusie). Wel benoemt de evaluatie van de servicezuilen dat gebrek aan
bekendheid van de meerwaarde bij burgers een rol speelt in het beperkte gebruik en dat
instructies niet altijd helder waren. Het project ‘Doelgroepverbreding DigiD Substantieel’
loopt tot tenminste 2023 en is op het moment van review nog niet afgerond. Wij merken
op dat voor het project ‘Doelgroepverbreding DigiD Substantieel’ doeltreffendheid
vooralsnog beperkt is aangetoond.
•

Het is aannemelijk dat het project ‘ID Budget Publiekscampagne’ verschillende outcomes
heeft bereikt. 106 Begin 2019 was de DigiD app 2,4 mln. keer geactiveerd en eind 2019 6,6
mln. keer. Daarmee is het doel van minimaal 5 mln. geactiveerde DigiD apps behaald.
Daarnaast is het inloggen met sms ten gunste van DigiD app-gebruik gedaald. Dit heeft
aanzienlijke kostenbesparingen opgeleverd omdat er geen kosten meer gemaakt dienen
te worden voor het verzenden van een sms. Bijkomende winst is dat via de DigiD app
meer mensen via een hoger betrouwbaarheidsniveau zijn gaan inloggen. Dit laatste is na
de campagne-periode aanzienlijk gestegen. De effectmeting laat zien dat de DigiD app
zeer goed wordt herkend. Eind 2019 stond de app mede dankzij de campagne een aantal
weken op nummer 1 als meest gedownloade app in de appstore van Apple. De
campagne voor de zorg is nog niet opgezet. De focus ligt daarin in het opzetten van
stappenplannen- en aansluitingsinformatie. Naar verwachting zou de campagne eind
2020 wel gerealiseerd worden. Het is onduidelijk of dat ook daadwerkelijk is gebeurd. Het
is aannemelijk dat meer mensen gebruik maken van online digitale identificatie en wij
concluderen dat het project ‘ID Budget Publiekscampagne’ doeltreffend is.

Doelmatigheid:
Aangezien ‘Doelgroepverbreding DigiD Substantieel’ niet aantoonbaar doeltreffend is, is dit
onderdeel per definitie ook niet aantoonbaar doelmatig. Ruim €600k is benut voor
‘Doelgroepverbreding DigiD Substantieel’. Hoewel kan worden gesteld dat doelmatig is gewerkt
door de servicezuilen eerst uit te testen middels een pilot is het de vraag of de behoefte bij
gebruikers niet ook op een andere manier, kosten effectiever, onderzocht had kunnen worden.
Wat betreft ‘ID Budget Publiekscampagne’ zorgt een toename in het gebruik van de DigiD app
direct voor een afname van de sms-kosten.107 Hoewel de verwachtte besparing aannemelijk lijkt,
is het niet duidelijk hoe hoog deze kosten zijn. Ook ontbreekt het aan aanvullende onderzoeken
naar de doelmatigheid van dit project. Daarmee concluderen wij dat doelmatigheid van het project
‘ID Budget Publiekscampagne’ niet aantoonbaar is.

6.2.4.

Activiteit 4: (Door)ontwikkelen en bevorderen van het gebruik van
voorzieningen eID

De activiteit het ‘(door)ontwikkelen en bevorderen van het gebruik van voorzieningen eID’ wordt
ingevuld vanuit een groot aantal deelprojecten gefinancierd vanuit beleidsartikel 6.6, die

104

Bron: Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2020, 29 jun. 2020
Bron: Appstore, 61 reviews met een score van 1,9 van 5, opgehaald op 27 jul. 2021
106
Bron voor deze alinea: DPC & NOISE, VR 2020 Q1 IP3.17. Q1 2020 Communicatieactiviteiten, 2020
107
Bron: DPC & NOISE, VR 2020 Q1 IP3.17. Q1 2020 Communicatieactiviteiten, 2020
105

48 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

doorgaans in 2019 en 2020 plaatsvonden maar in veel gevallen zijn vertraagd.108 De projecten
dragen direct of indirect bij aan de actielijnen eID, benoemd in de voortgangsbrief aan de Tweede
Kamer van 20 januari 2019 (TK 26 643 nr. 590): het creëren van een brede beweging naar 2factor log in, de verdere uitrol van hogere authenticatieniveau ’s (substantieel en hoog) en
toegang voor burgers. 109 De projecten geven wij hieronder in samenhang kort weer.
Sturing actielijnen:
De projecten Ontwikkeling eID communicatie (3.17.5b) (10) en Budget uitvoering actielijnen eID
(3.17.6) (5) hebben als doel om regie te voeren op de opdrachten die worden uitgevoerd bij
andere partijen en op de ontwikkeling en uitvoering van het implementatieplan, zoals
aangekondigd in de brief aan de tweede kamer en het ontwikkelen en uitvoeren van het beleid op
het gebied van het eID stelsel.110 De capaciteit van het programmateam eID was te laag om
voldoende voortgang te boeken.111 Ook het project ‘uitvoering actielijnen’ richt zich in algemene
zin op het ondersteunen bij de actielijnen, d.m.v. het leveren van een expert team voor het
aansturen en uitvoeren van deel van de actielijnen (o.a. app bouwen, hackathon en use cases).112
(Door-)ontwikkeling eID:
Twee projecten zijn gericht op het realiseren van een veilig eID systeem: Het project eID Fraude
en misbruik (3.17.8) (6) heeft als doel om fraude en misbruik te bestrijden bij eID.113 De overheid,
de stelselverantwoordelijk, is middels de Wet Digitale Overheid verplicht om misbruik te
bestrijden. Dit betreft het ontwikkelen van een visie, aansluitvoorwaarden voor deelnemers en
eID-brede kaders voor datastromen en de daadwerkelijk inrichten van de datastromen met alle
randvoorwaarden die de AVG daaraan stelt. 114 Het project Doorontwikkeling eID BSNk (3.17.4)
(9) richt zich op beveiliging, met als doel om de privacy van de burger te waarborgen middels het
toepassen van zogenaamde ‘polymorphe pseudoniemen’ (persoonsgegevens worden niet
verspreid). Het project richt zich op het doorontwikkelen, testen en inbeheernemen van twee
releases van de voorziening (BSNk).115
Daarnaast is er één project gericht op het realiseren van een gebruiksvriendelijke aansluiting op
eID. Het project eID Routeringsvoorziening (3.17.9.) (7) heeft als doel dienstverleners te
ontzorgen op het gebied van identificatie en authenticatie. 116 Alle dienstverleners kunnen/mogen
hierop aansluiten, waardoor burgers kunnen kiezen voor het inlogmiddel dat het beste bij hen
past.117 Dienstverleners willen bij voorkeur één koppelvlak, één contract en één factuur. Hiertoe is
de Routeringsvoorziening opgezet.118
Twee projecten zijn gericht op de verbreding van beschikbare inlogmiddelen. Het project Rijbewijs
met eID-functie voor gebruik bij DigiD Hoog (3.17.2) (11) heeft als doel om de uitgifte van
Rijbewijzen met eID-functie gedurende 2019, voorafgaand aan de Wet Digitale Overheid, te
voorzien van een applet ten behoeve van gebruik bij inloggen op niveau DigiD Hoog. 119 Dit project
maakt het gemakkelijker voor de burger om het betrouwbaarheidsniveau van DigiD te verhogen
108

Bron: Werksessie eID, Logius, juni 2021.
Bron: DPC & NOISE, 03.17.07 eID budget actielijn online campagne, 16 apr. 2019
110
Bron: Logius, 3.17.5.b 20190416 Aanvraag ICM Ontwikkeling generieke producten implementatie eID DEF., 16 apr.
2019
111
Om de onderlinge samenwerking tussen betrokken partijen verder te verstevigen is in 2018 aan de leden van de
Program Board verzocht extra menskracht te leveren voor versterking van het programmateam. Logius, 3.17.5.b
20190416 Aanvraag ICM Ontwikkeling generieke producten implementatie eID DEF., 16 apr. 2019
112
Bron: BZK, 03.17.06 eID actielijnen, 16 apr. 2019
113
Bron: Logius, IP3.17.8 PDI-3 20190919 DEF Logius 2020 Programma eID Logius – Fraude Misbruik, 19 sept. 2020
114
Bron: Logius, IP3.17.8 PDI-3 20190919 DEF Logius 2020 Programma eID Logius – Fraude Misbruik, 19 sept. 2020
115
BSNk is randvoorwaardelijk voor het toepassen van het misbruikregister alsook voor aanbesteding van private
authenticatie diensten.115 Logius, 3.17.4 Ontwikkeling eID BSNk PP 2019, 27 nov. 2018
116
Bron: BZK (PDI), IP3.17.9 PDI-2 20190919 DEF Logius 2020 eID-Doorontwikkeling routeringsvoorziening, 19 sept.
2019
117
Bron: BZK (PDI), IP3.17.9 PDI-2 20190919 DEF Logius 2020 eID-Doorontwikkeling routeringsvoorziening, 19 sept.
2019
118
Bijbehorende activiteiten zijn het realiseren, testen en in beheernemen van de Routeringsvoorziening op basis van
Identity Bridge.118 BZK (PDI), IP3.17.9 PDI-2 20190919 DEF Logius 2020 eID-Doorontwikkeling routeringsvoorziening, 19
sept. 2019
119
Bron: RDW & VNG, 3.17.2 20181002 Aanvraag ICMRijbewijs met eID functie, 2 okt. 2018
109

49 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

en voorziet in het aanmaken van rijbewijzen door de RDW en het uitgeven van rijbewijzen door
gemeenten.120 Daarnaast wordt een project gefinancierd121 dat erop is gericht de aanbesteding
voor het project Private AD’s op betrouwbaarheidsniveau substantieel (8) voor te bereiden en uit
te voeren en om de winnende authenticatie diensten van deze aanbesteding tot gebruiksklaar te
implementeren.122
Output:
•

Draaiende voorzieningen: De eID voorziening is nog niet in werking. Het beoogde
resultaat van de projecten gericht op sturing op de realisatie van actielijnen eID lijkt
daarmee niet behaald. De eID voorziening vormt onderdeel van de Wet Digitale Overheid
(WDO). De WDO is door een in 2021 voorgestelde wetswijziging vertraagd en zal op zijn
vroegst in werking treden op 1 juli 2022.123 124 Het is nog niet duidelijk wanneer de eID
voorziening wel in de praktijk wordt ingezet en of dit aansluit bij de WDO planning.
Voor het project ‘eID Fraude en misbruik’ is het eerste deel van de architectuur van de
centrale misbruikbestrijdingsfunctionaliteit opgeleverd. 125 Het programma is door andere
beleidsmatige prioriteiten tijdelijk stilgelegd. Voor de herstart in december 2020 was een
plan van aanpak in het stelseloverleg reeds goedgekeurd.126 Uit interviews begrijpen wij
dat inmiddels een werkgroep is opgestart, maar dat verder weinig activiteiten zijn
ondernomen.127 In het project ‘Doorontwikkeling eID BSNk’ is BSNk PP klaar voor gebruik
gemaakt. Het inzageregister is geactualiseerd en live gebracht, er is ondersteuning
geboden aan eIDAS uitgaand en er is gewerkt aan het functioneel doorontwikkelingen en
verbeteren van het BSNk PP.128 129 Dit project loopt volgens betrokkenen het beste van
de eID-projecten. 130
Voor het project ‘eID Routeringsvoorziening’ is de nieuwe routeringsvoorziening (Identity
Bridge) mogelijk gemaakt. Deze wordt onder andere door ABN Amro en enkele
gemeenten gebruikt. Het project heeft wel vertraging opgelopen omdat de PSA
(Programma Start Architectuur) telkens ter discussie stond. Mede door deze vertraging
heeft het ministerie van VWS besloten om voor implementatie in de zorg zelfstandig een
routeringssysteem op te zetten.131 132 De toekomst van dit project is onzeker omdat er
vanuit beleid nog niet voldoende duidelijkheid bestaat over de financiering van de
voorziening en over het plichtmatige karakter van de voorziening.133 VNG Realisatie heeft
voor de start van de pilot wel een evaluatie uitgevoerd naar de impact van de
routeringsvoorziening op de dienstverlening en achterliggende processen van
gemeenten.134 De Routeringsvoorziening, en onderliggende Identity Bridge, wordt hierin
als ‘technisch geslaagd’ benoemd. Ook geeft VNG Realisatie een aantal
randvoorwaarden mee.135 Het is niet duidelijk of deze randvoorwaarden mee zijn
genomen in de opzet van het huidige project.

120

Bron: RDW & VNG, 3.17.2 20181002 Aanvraag ICMRijbewijs met eID functie, 2 okt. 2018
Ontwikkeling eID aanbesteding en implementatie private authenticatie diensten (AD’s) (3.17.4b, functioneel)
122
Bron: Logius, 3.17.4 Ontwikkeling eID Aanbesteding en implementatie private AD’s, 3 dec. 2018
123
Bron: Digitale Overheid, Wet Digitale Overheid, opgehaald op 29 juli 2021, van
https://www.digitaleoverheid.nl/dossiers/wet-digitale-overheid/
124
Bron: Digitale Overheid, Voortgang Wet Digitale Overheid, opgehaald op 29 juli 2021, van
https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alle-onderwerpen/wetgeving/wet-digitale-overheid/voortgang-wet-digitaleoverheid/
125
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
126
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
127
Bron: Projectinterview, juni 2021
128
Bron: Logius, VR2 2020 Q1 IP3.17.4a Q1 2020 BSNk, 2020
129
Bron: Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 oktober 2020
130
Bron: Werksessie eID, Logius, juni 2020.
131
Bron: Projectinterview, juni 2021
132
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
133
Bron: Projectinterview, juni 2021
134
Bron: VNG Realisatie, Concept – Notitie Quick Scan Routeringsvoorziening, jun. 2019
135
Bron: VNG Realisatie, Concept – Notitie Quick Scan Routeringsvoorziening, jun. 2019
121

50 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Voor het project ‘Rijbewijs met eID-functie voor gebruik bij DigiD Hoog’ is sinds 2018 een
chip voor een eID opgenomen die het mogelijk maakt het Rijbewijs te gebruiken voor het
inloggen bij de overheid op het betrouwbaarheidsniveau DigiD Hoog. 136 In het project
‘Ontwikkeling eID aanbesteding en implementatie private authenticatie diensten (AD’s)’ is
in de rapportage van Q1 2020 gespecificeerd dat voorbereidingen worden getroffen zodat
de stuurgroep op 30 juni 2020 een besluit kon nemen over het toelaten van de private
authenticatiediensten.137 Uit de interviews blijkt dat de aanbesteding uiteindelijk niet heeft
plaatsgevonden en dat dit project is stopgezet.
Outcome en impact:
•

Toename aansluitingen diensten en toename gebruik(gemak): Gedurende de looptijd van
het project ‘Rijbewijs met eID-functie voor gebruik bij DigiD Hoog’ zijn in Q2 tot en met Q4
van 2019 in totaal 1.415.189 rijbewijzen verstrekt met een chip. In deze periode werden
51.781 rijbewijzen minder uitgegeven dan geraamd. 138 Echter begrijpen wij uit interviews
dat het betrouwbaarheidsniveau door wetgeving nog niet aangemerkt mag worden als
‘hoog’. Desalniettemin achtten wij dat het gebruiksgemak is verhoogd aangezien een
extra mogelijkheid is toegevoegd om het betrouwbaarheidsniveau te verhogen. Daarmee
kan worden aangenomen dat het project ten minste deels doeltreffend is.
Met ‘eID routeringsvoorziening’ zijn, zoals beschreven, nieuwe aansluitingen gerealiseerd
maar is het onzeker of deze verder wordt ingezet en uitgebreid. De projecten ‘eID Fraude
en Misbruik’ en ‘Ontwikkeling eID aanbesteding en implementatie private authenticatie
diensten (AD’s)’ hebben door het stilleggen van de projecten vooralsnog niet bijgedragen
aan de realisatie van een toename in veilige inlogmogelijkheden. Voor deze projecten
concluderen wij derhalve dat doeltreffendheid niet is aangetoond.

Doelmatigheid:
eID is in de beleidsperiode niet geëvalueerd. De informatie om een oordeel te geven over
doelmatigheid is daarmee beperkt. Bovendien zijn de projecten die niet aantoonbaar doeltreffend
zijn bevonden per definitie ook niet aantoonbaar doelmatig. We kunnen op basis van de inputs en
de bereikte resultaten wel de volgende bevindingen doen:
•

6.2.5.

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Rijbewijs met eID-functie voor gebruik bij
DigiD Hoog’ bedroegen €3,10 mln. Gezien de grote groep burgers die nog niet op DigiD
substantieel in kan loggen kan de vraag worden gesteld of de middelen niet kosteneffectiever ingezet hadden kunnen worden door te focussen op het bereik van DigiD
substantieel.139 Ook gezien het beperkte aantal diensten waarvoor inlog met niveau hoog
vereist zal zijn.140

Activiteit 5: (Door)ontwikkelen van voorzieningen Vertegenwoordigen

De activiteit het ‘(door)ontwikkelen van voorzieningen Vertegenwoordigen’141 als onderdeel van
beleidsartikel 6.6. wordt ingevuld vanuit de volgende projecten:
1. Koppeling Bewindregister met Machtigingsvoorziening (3.24.3) (12)
Het project ‘Koppeling Bewindregister met Machtigingsvoorziening’ is gericht op het onderdeel
vertegenwoordigen. Het project beoogt een koppelvlak te realiseren waarmee ook de rechtspraak

136

Bron: RDW, VR2 2019 Q4 IP3.17.2 20200317 IP Rapportage applets op rijbewijs voor DigiD Hoog, 17 mar. 2020
Bron: Logius, VR2 2020 Q1 IP3.17.4b Q1 2020 Open toelating private AD’s, 2020
138
Bron: RDW, VR2 2019 Q4 IP3.17.2 20200317 IP Rapportage applets op rijbewijs voor DigiD Hoog, 17 mar. 2020
139
Ook in de werksessie met Logius werd dit opgemerkt.
140
Bron: Rijksoverheid, Een handreiking voor overheidsorganisaties. Betrouwbaarheidsniveaus voor digitale
dienstverlening., geen datum
141
De herijking van het programma Machtigen in het najaar 2020 heeft ertoe geleid tot een integraal programma
‘Vertegenwoordigen’. Dit bestaat uit het (vrijwillig) machtigen en wettelijke vertegenwoordiging. Bron: Logius, validatie,
september 2021
137

51 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

is aangesloten op Digitaal Machtigen en bewindvoerders gemachtigd kunnen worden. De
gegevens voor wettelijke vertegenwoordiging worden nu nog ‘vastgelegd in (verschillende)
registers in de strafrechtketen. Op dit moment is de kwaliteit van de in de registers opgeslagen
gegevens onvoldoende om ze naar de machtigingen voorziening te ontsluiten.’142 Zonder deze
voorziening zouden bewindvoerders met inlog op hoger betrouwbaarheidsniveau geen zaken
voor hun vertegenwoordigden digitaal kunnen afhandelen.
2. Programma Machtigen (3.24.1) (13)
Burgers, bedrijven en andere organisaties hebben het recht om iemand te machtigen in hun
relatie met de overheid, dit geldt ook voor digitaal machtigen. 143 DigiD-machtigen wordt al
geruime tijd ingezet bij de Belastingdienst (voor 2015). DigiD-machtigen is omgezet naar
“programma machtigen” dat is opgezet in 2017-2018, gericht op het verder ontwikkelen om de
voorziening breder in te zetten (mede in het kader van digitale inclusie). In deze periode zijn de
kosten gefinancierd uit regulier DO beleidsgeld. 144 In de beleidsdoorlichting artikel 6.2 & 6.3 20152019 heeft PwC de resultaten onderzocht en bleek dat het programma machtigen slechts een
klein gedeelte (1/7) van de geplande activiteiten had opgeleverd. Een groot deel werd naar
achteren geschoven en Vrijwillig machtigen werd nog afgerond (zorgverleners). Verschillende
uitvoerders (VNG en UWV) lieten blijken dat de vertraging met vrijwillig machtigen voor veel
problemen zorgde.145 De activiteiten in dit project behelzen het inrichten van een publieke
machtigingsvoorziening waarmee burgers en organisaties anderen kunnen machtigen.146 Het richt
zich op het mogelijk maken en het eenvoudiger maken van het machtigen in verschillende
sectoren zoals in de zorg en bij gemeenten. 147
Output:
•

Draaiende voorziening: Voor het IP project ‘Programma Machtigen’ kan Vrijwillig
Machtigen in de zorg en ‘nabestaandenmachtigen’ bij de Belastingdienst in Q1 2021
gebruikt gaan worden.148 Ook zijn voorbereidingen getroffen om Vrijwillig Machtigen voor
een aantal grote gemeenten aan te sluiten.149 Juni 2020 is ook de nieuwe website live
gegaan om het aanvraagproces voor gebruikers te vereenvoudigen (randvoorwaarde).
Het project ‘Koppeling Bewindregister met Machtigingsvoorziening’ is eind 2019 stilgelegd
in verband met aangepaste prioriteiten binnen het Programma Machtigen. 150 In augustus
2020 waren nog geen afspraken gemaakt over het vervolg. 151 Voordat het werd stilgelegd
is de bouw gereed gemaakt, de planning uitrol en implementatie herijkt en zijn tests
afgerond. 152
Dit project richt zich nu op het via een pilot praktijkervaring opdoen over machtigingen bij
bewindvoerders. Eén van de twee pilots naar wettelijke vertegenwoordiging is
gerealiseerd. De pilot rond machtigen van bewindvoerders heeft niet plaatsgevonden. In
plaats daarvan is gestart om met de Raad voor de Rechtspraak te bouwen aan een
digitaal register (en koppeling) dat hiervoor als basis moet fungeren. In de tweede helft
van 2021 zullen meerdere pilots van start gaan die de koppeling tussen Rechtspraak,
CJIB en VNG zullen beproeven.153

Outcome en impact:
142

Bron: Investeringsvoorstel Koppeling Bewindregister met Machtigingsvoorzeining, 2019
Bron: Investeringsvoorstel Programma Machtigen, 2018
144
Bron: Mutatieoverzicht BZK 2015-2019. Beleidsartikel 6.3 Bijdragen agentschappen, Logius
145
Bron: PwC, Beleidsdoorlichting Digitale overheid artikel 6.2 & 6.3, 2020.
146
Bron: Investeringsvoorstel Programma Machtigen, 2018
147
Dienstverleners hebben een belangrijke rol om machtigen toe te passen, omdat machtigen voor afzonderlijke diensten
wordt geregeld.
148
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
149
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
150
Bron: Raad voor de Rechtspraak, VR2 2019 Q4 IP3.24.3 121670_Machtigen_HPR_201912_definitief, 31 dec. 2019
151
Bron: Raad voor de Rechtspraak, VR2 2020 Q2 IP3.24.3 122168_Machtigen_HPR_juli 2020, 11 aug. 2020
152
Bron: Raad voor de Rechtspraak, VR2 2020 Q2 IP3.24.3 122168_Machtigen_HPR_juli 2020, 11 aug. 2020
153
Bron: Validatie Logius, augustus 2021.
143

52 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Toename aansluitingen diensten en toename gebruik(gemak): Voor het project
‘Programma Machtigen’ is de look & feel van de website verhoogd ten einde het
gebruiksgemak voor burgers te verbeteren.154 Ook kunnen belanghebbenden zonder
briefproces een eerder gemachtigde nogmaals machtigen, waardoor de gemachtigde
meteen digitaal zaken kan regelen voor de belanghebbende. Een machtigingsaanvraag
van een hulpvrager voor een reeds bekende hulpgever kan ook direct worden gebruikt.
Dit bevordert beide het gebruiksgemak.155
In juni 2019 heeft Bureau ICT-Toetsing (BIT) een kritisch oordeel gegeven over
Programma machtigen, dat concludeerde dat het programma Machtigen de behoefte met
de bestaande aanpak niet vervulde, “met name door het ontbreken van een goed
doordachte machtigingsoplossing voor wettelijke vertegenwoordiging en het achterblijven
van de aansluiting van dienstverleners”. Voor bewindvoerders betekent dit dat zij geen
groter gemak ervaren en bij de noodzaak tot inlog met DigiD substantieel zelfs worden
beperkt.156
In de kamerbrief d.d. 18 juni 2020 informeert de staatssecretaris de Tweede Kamer over
vertraging bij het programma machtigen. De doelstelling voor het verbeteren van het
aansluitingsproces werd uitgesteld naar Q1 2021 (met uitloop naar Q2), waardoor grote
groepen dienstverleners nog niet eerder konden aansluiten. Volgens het IP
voortgangsrapport is in 2020 en 2021 begonnen met het implementeren van het vrijwillig
machtigen bij gemeenten en binnen de zorg.

De twee IP-projecten gericht op vrijwillig machtigen en op wettelijke vertegenwoordiging zorgen er
tot dusver slechts deels voor dat machtigen mogelijk en eenvoudiger wordt voor burgers,
vertegenwoordigers en instanties door het (versneld) aansluiten van de overheidsdienstverleners
op de bestaande en nieuwe machtigingsvoorzieningen, aangezien veel dienstverleners nog niet
kunnen worden aangesloten. Wij merken op dat de projecten vooralsnog deels doeltreffend zijn.
Doelmatigheid:
Omdat er geen onderzoeken beschikbaar zijn naar de doelmatigheid van het programma
machtigen (en de betreffende deel-projecten) kunnen wij de doelmatigheid niet aantonen. Wij
doen hierbij wel de volgende observatie: Over de beleidsperiode 2015-2019 is ten minste
€46 mln. besteed aan (programma) Machtigen.157 In 2018 zijn de potentiële kostenvoordelen
uitgewerkt in een kosten-batenanalyses158, waarin een netto-voordeel van €50 mln. over een
periode van vijftien jaar werd berekend. 159 Hierbij werd gerekend met kosten voor het programma
van €17 mln. De voortgang van het programma ten opzichte van de kosten wijzen erop dat de
kosten voor de daadwerkelijke uitrol hoger zullen uitvallen.

6.2.6.

Activiteit 6: (Door)ontwikkelen van eIDAS

De activiteit het ‘(door)ontwikkelen van eIDAS’ wordt ingevuld middels de projecten omtrent
eIDAS: De eIDAS projecten hadden in het investeringsvoorstel een looptijd beoogt van 2019 tot
en met 2020. 160
Beheer (3.18.1) (14) en doorontwikkeling eIDAS 19-20 (3.18.2) (15) & 20-21 (3.18.2/3) (16)
heeft als doel om te zorgen dat Nederland voldoet aan de eIDAS verordening (september 2018)
door het mogelijk te maken om buitenlandse eID genotificeerde middelen te ontvangen en om
154

Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
156
Bron: Projectinterview, juni 2021. Opgemerkt wordt dat dit ook blijkt uit gesprekken met bewindvoerders. Het is wel
positief dat naar hen wordt geluisterd.
157
Bron: PwC, Beleidsdoorlichting artikel 6.2 & 6.3, 2020.
158
Bron: Ecorys, Maatschappelijke uitgavenbatenanalyse Machtigingsstelsel, december 2018.
159
Daarbij is het werkelijke voordeel ook sterk afhankelijk van het aantal gebruikers van digitale authenticatie en loopt het
voordeel bij een toename in gebruik verder op.
160
Bron: RvO, 3.18.1 en 2.18.2 Investeringsvoorstellen IP 2019 Beheer eIDAS, 16 okt. 2018
155

53 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

burgermiddel en bedrijfsmiddelen te notificeren. EU-burgers met een bij de Europese Commissie
genotificeerd eID-middel kunnen na (volledige) inwerkingtreding inloggen bij Nederlandse
overheidsdienstverleners om elektronisch diensten af te nemen op het niveau ‘substantieel’ of
‘hoog’. Concreet betekent dit diensten waarbij gebruik wordt gemaakt van DigiD of eHerkenning.
Ook wordt vanuit beleidsartikel 6.6 bijgedragen aan beheer en exploitatiekosten van eIDAS
knooppunt, de berichtendienst, BRP-koppelpunt en het BSNk voor 2019.161 162 163
Output:
•

Nederlandse middelen worden bij voorzieningen EU landen toegelaten: Vanuit Nederland
kan bij overheidsdienstverleners in andere lidstaten ingelogd worden. De eIDAS
Berichtenservice ‘UIT’ wordt ontwikkeld om dit te ondersteunen. Op technisch vlak liggen
afhankelijkheden van deze berichtenservice in het gereed zijn van het eTD stelsel en de
notificatie en aanpassing van DigiD. Een externe partij, Logius, is voor deze
aanpassingen verantwoordelijk.164 DigiD en eHerkenning zijn al erkend door de Europese
Commissie. Voor het project ‘Doorontwikkeling eIDAS’ is de notificatie met DigiD met
succes afgerond. Hiermee is DigiD een Europees erkend inlogmiddel voor
grensoverschrijdend gebruik.165 Zodra de technische realisatie is afgerond, kan een
Nederlandse burger met DigiD en een ondernemer met eHerkenning bijvoorbeeld een
tolvignet in een ander land aanvragen. 166 Naar verwachting wordt dit in augustus 2021 in
productie genomen.167 Op het moment van schrijven van deze evaluatie is het nog niet
duidelijk of dit inmiddels in productie genomen is.

•

Middelen van andere EU landen worden in Nederland toegelaten: In het project ‘Bijdrage
beheer eIDAS’ is het inkomende verkeer (buitenlandse burger die in Nederland wil
inloggen) vrijwel ongestoord ingezet voor grensoverschrijdend inloggen. 168 De
voorziening voor het inkomende verkeer is sinds november 2018 live. Het netwerk van
aangesloten lidstaten groeit. In het begin waren enkel Duitsland en België aangesloten.
Op dit moment zijn in totaal 11 landen aangesloten, waaronder Spanje en Italië. Veruit de
meeste inlogverzoeken komen vanuit België. De Belastingdienst heeft al een aantal
maanden de hoogste inlogcijfers. Ook bij pensioenfondsen, UWV, CJIB en de Sociale
Verzekeringsbank (SVB) wordt veel vanuit het buitenland ingelogd.169

Outcome en impact:
•

Toename gebruikersgemak digitaal zaken doen met overheid (bijv. door derden en in het
buitenland): De beoogde outcome van eIDAS is dat burgers en bedrijven hun erkende
Europese eID-middelen grensoverschrijdend kunnen gebruiken. In het project ‘Bijdrage
beheer eIDAS’ is het aantal inlogs van inkomend verkeer beperkt maar stijgt gestaag (in
juni 2020 ca. 7.000 inlogs per maand). 170 Het aantal gekoppelde BSNs is in totaal 9.311
(tot en met juli 2020)171 en 14.515 over geheel 2020.172 Voor het project
‘Doorontwikkeling eIDAS’ is het ondersteunen van dienstverleners in het aansluiten van

Middels project ‘Bijdrage beheer eIDAS (3.18.1)’. RvO, 3.18.1 en 2.18.2 Investeringsvoorstellen IP 2019 Beheer
eIDAS, 16 okt. 2018
162
Doorontwikkeling is opgedeeld in doorontwikkeling van eIDAS-k en doorontwikkeling van BRP-k. De exacte activiteiten
waren in het investeringsvoorstel niet gespecificeerd.
163
Bron: RvO, 3.18.1 en 2.18.2 Investeringsvoorstellen IP 2019 Beheer eIDAS, 16 okt. 2018
164
Bron: RvO, VR2 2020 Q4 IP3.18.1 2 3 RVO 20210126 Jaar rapportage eIDAS, 26 jan. 2020
165
Bron: RvO, VR 2020 Q2 IP3.18 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def_V2, 21 jul. 2020
166
Bron: Digitale Overheid, RVO coördineert eIDAS-keten, 11 dec. 2020, van
https://www.digitaleoverheid.nl/achtergrondartikelen/elke-dienst-die-digitaal-wordt-aangevraagd-in-een-ander-eu-landstart-met-een-eidas-inlog/
167
Bron: Projectinterview, juli 2021
168
Bron: RvO, VR 2020 Q2 IP3.18 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def_V2, 21 jul. 2020
169
Bron: Digitale Overheid, RVO coördineert eIDAS-keten, 11 dec. 2020, van
https://www.digitaleoverheid.nl/achtergrondartikelen/elke-dienst-die-digitaal-wordt-aangevraagd-in-een-ander-eu-landstart-met-een-eidas-inlog/
170
Bron: RvO, VR 2020 Q2 IP3.18 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def_V2, 21 jul. 2020
171
Bron: RvO, VR 2020 Q2 IP3.18 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def_V2, 21 jul. 2020
172
Bron: ICTU, Monitor Digitale overheid 2020, 2020
161

54 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

eIDAS voortgezet. De voortgang wordt maandelijks via een dashboard verstuurd. 173
Onderzoek naar het effect op deze dienstverleners, de eindgebruikers, is (voor zover
bekend) niet uitgevoerd.
De conclusie van beleidsdoorlichting 6.2 en 6.3 was dat er beperkte bronnen zijn die inzicht
geven in de impact van eIDAS op de veiligheid en op gebruiksgemak, maar dat het wel
aannemelijk wordt geacht dat het aantal mogelijkheden voor gebruik en het gebruiksgemak is
toegenomen voor gebruikers (in de reeds aangesloten landen). 174 Naar alle waarschijnlijkheid
draagt eIDAS daarmee bij aan het verbeteren van betrouwbare, grensoverschrijdende identificatie
binnen de EU. De conclusie uit beleidsdoorlichting 6.2 en 6.3175 is in deze evaluatie onveranderd
en derhalve concluderen wij dat doeltreffendheid aannemelijk is.
Doelmatigheid:
Er zijn geen evaluaties bekend die uitspraken doen over de doelmatigheid van de inzet van het
ministerie van BZK op het bekrachtigen van de eIDAS verordening. Derhalve is doelmatigheid
niet aangetoond. Wel kunnen we op basis van de inputs en bereikte resultaten de volgende
observatie doen:
•

De businesscase voor eID176 berekent de meeruitgaven van de eIDAS-verordening op
€66 mln. voor beheer en ontwikkeling. De conclusie van het rapport dat de uitgaven
opwegen tegen de baten is ook op dit onderdeel van kracht. De uitgaven die tot nog toe
gemaakt zijn door het ministerie van BZK in het kader van eIDAS bedragen voor 2019 en
2020 gezamenlijk ten minste €5,05 mln. en omvatten uitvoering van de verordening,
realisatie koppelpunten, en notificatie ETD-stelsel.177 Voor deze uitgaven zijn geen
(Europese) benchmarks voorhanden. Hoewel voor eIDAS doeltreffendheid zeer
aannemelijk is, en de uitgaven lijken op te wegen tegen de bereikte resultaten, kan
doelmatigheid niet worden aangetoond.

173

Bron: RvO, VR 2020 Q2 IP3.18 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def_V2, 21 jul. 2020
Bron: PwC, Ministerie van BZK beleidsdoorlichting artikel 6.2 en 6.3, september 2020
175
Bron: PwC, Ministerie van BZK beleidsdoorlichting artikel 6.2 en 6.3, september 2020
176
Bron: Ecorys, Herijking business case inloggen in het BSN domein, p .25, 1 maart 2018
177
Bron: PwC, Ministerie van BZK beleidsdoorlichting artikel 6.2 en 6.3, september 2020
174

55 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.2.7.

Conclusie doeltreffendheid en doelmatigheid impactgebied 2

Onderstaande tabel vat de geconstateerde doelmatigheid en doeltreffendheid samen.
Activiteiten impactgebied 2

Conclusie doeltreffendheid

Conclusie doelmatigheid

Activiteit 1: Verkennen van
toepassing van bronidentiteit en
Self Sovereign Identity in
Nederland

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 2: Ontwikkelen van
vaardigheden en ondersteunen
van niet-digivaardigen

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(2) doelmatigheid deels
waargenomen

Activiteit 3: Vergroten doelgroep
die kan inloggen op hogere
betrouwbaarheidsniveaus eID

(2) doeltreffendheid deels
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 4: (Door)ontwikkelen en
bevorderen van het gebruik van
voorzieningen eID

(2) doeltreffendheid deels
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 5: (Door)ontwikkelen
van Machtigen

(2) doeltreffendheid deels
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 6: (Door)ontwikkelen
van eIDAS

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

(3) doeltreffend

(2) deels doelmatig

(2) deels doeltreffend

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Conclusie impactgebied 2
• Inclusiviteit

• Digitale identificatie

Doeltreffendheid impactgebied 2: Wij concluderen dat met de bijdrage vanuit beleidsartikel 6.6
belangrijke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden en successen zijn geboekt op het vlak van
digitale inclusie, met name door het ondersteunen van kwetsbare burgers met digitaal zaken
doen met de overheid en door gebruik van DigiD inlog substantieel te stimuleren.
Ook op het gebied van identificatie en authenticatie is met eIDAS op Europees niveau een de
afgelopen jaren weer een slag geslagen om dit verder te standaardiseren en te integreren. Op
een aantal vlakken zijn doelstellingen tot op heden nog niet bereikt, met name op het gebied van
invoering van de multi-middelen aanpak met eID. De inzet op niveau Hoog maakt realisatie
hiervan extra uitdagend (met eisen aan verstrekkers van identificatiemiddelen). Maar ook op het
gebied van vertegenwoordigen (machtigen) blijven de resultaten nog achter, met consequenties
voor bijvoorbeeld de wettelijke vertegenwoordigers die hier toenemend van afhankelijk zijn. Op
dat gebied lijkt het beleid daarom minder doeltreffend te zijn geweest, hoewel de mogelijke impact
van die middelen op digitale inclusie juist groot is.
Hierbij zijn ook ten behoeve van identificatie diverse innovatieprojecten uitgevoerd. Deze hebben
doorgaans echter (nog) niet tot de gewenste resultaten geleidt. Voor SSI is bijvoorbeeld
onduidelijk hoe dit bijdraagt. Ook voor de CheckID App suggereren gebruikersbeoordelingen dat
deze niet geheel bij de behoefte aansluit en als minder effectief wordt ervaren.
We kennen aan de doeltreffendheid van de activiteiten gericht op digitale inclusie een 3
(doeltreffendheid waargenomen) en voor Betrouwbare Identificatie en authenticatie een 2
(doeltreffendheid gedeeltelijk waargenomen) toe.

56 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Doelmatigheid impactgebied 2: Over doelmatigheid ontbreekt over het algemeen betrouwbare
informatie om doelmatigheid vast te stellen. Voor de projecten gericht op digitale inclusie is
doelmatigheid wel aannemelijk. We kennen daarom een 2 toe (deels doelmatig). Tegelijkertijd is
voor een aantal instrumenten voor identificatie en authenticatie de doelmatigheid niet
waargenomen en niet waarschijnlijk. We kennen een 1 toe (doelmatigheid niet waargenomen).

6.2.8.

Aanbevelingen Impactgebied 2

Op basis van onze conclusies doen wij de volgende aanbevelingen voor dit thema:
•

Zet in op snelle en kwalitatief goede uitrol van identificatievoorzieningen: Tijdens de
doorgelichte beleidsperiode is de voortgang rond eID en DigiD Machtigen door
verschillende oorzaken (complexiteit en capaciteit) vertraagd. Het is duidelijk dat er al
hard gewerkt wordt om voortgang te boeken. Gezien het belang (voor veiligheid, inclusie
en lastendruk) van deze voorzieningen onderschrijven wij dat voldoende capaciteit
beschikbaar gesteld moet worden om implementatie te bespoedigen en voortdurende
samenwerking en afstemming met de uitvoerende organisaties van belang is om
problemen zo snel mogelijk op te lossen.

•

Informeer burgers vroegtijdig: Voor draagvlak en bredere toepassing van authenticatie
op een zo hoog mogelijk betrouwbaarheidsniveau (van de multi-middelen-aanpak en
momenteel met DigiD) dient op begrijpelijke manier gecommuniceerd te worden over de
mogelijkheden. Om de toename in authenticaties op een hoger betrouwbaarheidsniveau
te versnellen speelt communicatie een belangrijke rol. Dit is zichtbaar bij de bestaande
authenticatie door middel van DigiD maar ook blijkt de noodzaak uit onderzoek naar de
beleving van de multi-middelen-aanpak.

•

Maak heldere en begrijpelijke investeringsvoorstellen: Bij het uitvoeren van pilots is
het van belang dat voorstellen helder/begrijpelijk zijn en dus duidelijk is wat kan worden
verwacht van een project en hoe dit in het brede beleid past. In het geval van het SSIproject hebben wij dit goed aangetroffen. Zorg vervolgens dat deze duidelijkheid er is bij
het beoordelen en selecteren van de voorstellen.

•

Borg voortzetting van een project, waar nodig, op hoofdlijnen: Bij pilots of projecten
met een veronderstelde opvolging met (grote) financiële of organisatorische
consequenties, is het van belang dat er – in ieder geval op hoofdlijnen –
overeenstemming over deze opvolging is. De doeltreffendheid (en doelmatigheid) van het
project komt anders op voorhand al in gevaar. Zorg dat projecten worden gestart wanneer
hier politiek overeenstemming over is. Als dit niet wordt gedaan leidt dit tot projecten die
tussentijds worden gestaakt of niet het juiste draagvlak hebben, zoals bij de eID
routeringsvoorziening is gebeurd.

•

Overweeg de noodzaak om snel naar betrouwbaarheidsniveau ‘hoog’ te gaan:
Overweeg gezien de uitdagingen bij het realiseren van eID en het belang en potentie om
zoveel mogelijk naar een hoger betrouwbaarheidsniveau te gaan, of de inzet op inlog
niveau ‘hoog’ prioriteit dient te krijgen, zoals bij Rijbewijs met eID en aanbesteding.

•

Financier enkel projecten uit de Investeringspost/beleidsartikel 6.6 die elders geen
financiering kunnen krijgen: De Investeringspost/beleidsartikel 6.6 is niet bedoeld om
regulier beleidswerk te financieren. De eIDAS projecten vinden hun basis in de eIDAS
verordening, die verplicht is voor het ministerie van BZK om uit te voeren. Derhalve is het
de vraag of de Investeringspost/beleidsartikel 6.6 daar het geschikte instrument voor is.
Bovendien is een criterium voor het ontvangen van financiering uit de Investeringspost
dat het geen beheer/exploitatie betreft. Echter is de beheer en exploitatie van eIDAS ook
uit deze middelen gefinancierd. Indien hier geldige redenen voor zijn is het van belang dat
deze duidelijk gecommuniceerd worden naar andere betrokken partijen in de keten.

57 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.3.

Impactgebied 3: Effectieve gegevenshuishouding

Op de volgende pagina geven wij de beleidstheorie visueel weer voor ‘Impactgebied 3 Effectieve
gegevenshuishouding door de overheid’. Op dit terrein wordt er onder andere in geïnvesteerd
burgers hun gegevens in te kunnen laten zien, te ontvangen en (digitaal) te delen met derden.178
De informatiehuishouding van de overheid, met name van basisregistraties, is cruciaal voor een
klantgerichte, betrouwbare en efficiënte dienstverlening van de overheid en burgers. Hiermee
wordt ook bijgedragen aan het tweede doel van NL DIGIbeter betreffende ‘Regie op gegevens’.
De middelen zijn besteed aan de volgende activiteiten om bovenstaande doel te bereiken (zie
ook tabel onder aan deze pagina):
1. Bevorderen van regie en ontsluiten van (geo)basisregistraties
2. Inrichten en gebruiken van registratiesystemen bij gemeenten
3. Ontwerpen en ontwikkelen van applicaties en standaarden die ophalen van
basisgegevens bij de bron mogelijk maken
4. Opzetten van Platform Openbare Informatievoorziening (PLOOI) voor centrale toegang
documentatie
Wij presenteren per activiteit welke resultaten zijn bereikt. Vervolgens beoordelen wij voor het
impactgebied in hoeverre deze met de middelen van het beleidsartikel doeltreffend en doelmatig
zijn bereikt.
Tabel 7. Overzicht projectinformatie impactgebied 3 Effectieve gegevenshuishouding
#

Project

Jaar

Realisatie

Opdrachtwaarde

Fase

Notitie

7.5.1. Activiteit 1: Bevorderen en ontsluiten van (geo)basisregistraties

1

Ontsluiting en integraal
gebruik van
basisregistraties

2019

€118k

€1,46 mln.

Verkenning179

Project heeft in eerste instantie een
vervolg gekregen – dit verklaart naar
alle waarschijnlijkheid het verschil
tussen realisatie en opdrachtwaarde

2

Totaal driedimensionaal

2020

€534k

€1,99 mln.

Verkenning

De implementatiefase loopt tot 2022
en valt buiten de scope van dit
onderzoek – dit verklaart mogelijk het
verschil tussen realisatie en
opdrachtwaarde

3

Regie op bouwgegevens

2019
2020

€420k180

€420k181

Verkenning

Dit project heeft eind 2020 een
vervolg gekregen – dit vervolg valt
buiten de scope van dit onderzoek

Project heeft in 2019 en 2020
financiering ontvangen. De einddatum
is aangepast naar 30 juni 2021
geworden.

7.5.2. Activiteit 2: Inrichten en gebruiken van registratiesystemen bij gemeenten

4

Common Ground en
innovatie

2019
2020

€197k

€2,75 mln.

Verkenning

5

Public Ground

2020

€50k

€50k182

Verkenning183

7.5.3. Activiteit 3: Ontwerpen en ontwikkelen van applicaties die afhaal van basisgegevens bij de bron mogelijk maken
6

Haal Centraal

2019
2020

€4,35 mln.

€6,13 mln.

Verkenning &
implementatie184

7

Notificatieservices

2019
2020

€399k

€385k185

Verkenning

Project loopt door tot en met 2021

7.5.4. Activiteit 4: Opzetten van Platform Openbare Informatievoorziening (PLOOI) voor centrale toegang documentatie

8

PLOOI

2019
2020

€2,27 mln.

€2,67 mln.

178

Implementatie

De verkenningsfase was reeds in Q1
2019 afgerond | Lancering platform
afhankelijk van inwerkingtreding WOO

In de beleidsbrief Regie op Gegevens zijn de uitgangspunten hiervoor geformuleerd.
Wij rapporteren enkel over de verkenningsfase zoals hierboven beschreven.
180
Op basis van financiële kwartaalrapportages
181
Op basis van financiële kwartaalrapportages
182
De financiële rapportages zijn niet gespecificeerd, derhalve is dit bedrag gebaseerd op het investeringsvoorstel
183
In de aanvraag is het project opgenomen onder de implementatiefase. Echter betreft het een onderzoek en scharen wij
deze daarom onder de verkenningsfase.
184
De verkennings- en implementatiefase loopt van 1 januari 2019 tot en met 1 juli 2020. De implementatiefase start in
2019 en duurt twee jaar.
185
Op basis van de financiële rapportages van betreffende project. De opdrachtwaarde volgens de ICM overzichten is
1,19 mln. en omvat waarschijnlijk ook de raming voor de implementatiefase.
179

58 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Figuur 11. Beleidstheorie impactgebied 3 Effectieve gegevenshuishouding

59 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.3.1.

Activiteit 1: Bevorderen van regie en ontsluiten van (geo)basisregistraties

De activiteit het ‘bevorderen van ontsluiten en regie op (geo)basisregistraties’ wordt ingevuld
vanuit de volgende projecten:
1. Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties (3.05.4)
Dit project heeft als doel om het combineren van data uit verschillende geo-basisregistraties zo
makkelijk mogelijk te maken zodat dit leidt tot een optimaal gebruik van basisregistraties en een
wijdverspreide groep van afnemers. Voor een verdere vergroting van de waarde voor gebruikers
van basisregistraties is het in samenhang kunnen bevragen en gebruiken van gegevens uit
verschillende basisregistraties steeds crucialer om complexe maatschappelijke vraagstukken op
te kunnen lossen. De integrale bevraging van data uit de basisregistraties is momenteel nog
complex doordat de samenhang op zowel inhoud (semantiek en modellering) als techniek
(ontsluiting en beschikbaarstelling) beperkt is.186 Activiteiten in dit project behelzen het
onderzoeken van mogelijke, reeds gerealiseerde, oplossingen voor integrale ontsluiting van
basisregistraties en daarbij ook wat er nodig is om de geselecteerde oplossing op te schalen. Een
volgende activiteit betreft het opstellen van een voorstel en het uitvoeren van een pilot waarbij
daadwerkelijk drie (geo)basisregistraties integraal worden ontsloten in een werkend ‘proof of
concept’, waar gebruikers mee kunnen werken.187
2. Totaal driedimensionaal (3.05.5)
Het project ‘Totaal driedimensionaal’ heeft als doel om een doorbraak te realiseren in het gebruik
van 3D modellen door gemeenten. Dit project zorgt dat tekeningen in 3D opgeslagen kunnen
worden, waardoor het niet benodigd is om ze van 3D naar 2D te vertalen. Dit vermindert zowel de
onderzoekslast als het maken van fouten. De opzet van basisregistraties in het geo-domein
voldoet in toenemende mate niet meer aan de wens van de gebruikers, doordat de vraag naar 3D
objectinformatie niet of alleen op zeer omslachtige wijze kan worden beantwoord vanuit de
bestaande (2D) basisregistraties. Dit komt met name doordat 3D informatie niet kan worden
geregistreerd en bijgehouden. 188 Activiteiten onder de verkenningsfase behelzen onder andere uit
het uitwerken van een plan van aanpak voor de implementatie van 3D inwinning, -registratie en gebruik.189
3. Regie op bouwgegevens (3.04.2)
Dit project heeft als doel om een belangrijke schakel voor de digitale infrastructuur neer te zetten
die de beleidswensen voor de bouw invult op gebied van unieke objectidentificatie. Daarmee
beoogt het te zorgen voor verbinding van bouwinformatie aan geo-informatie. Dit project draagt bij
aan het verbeteren van de informatievoorziening in de bouwsector. Naast de behoefte aan
informatievoorziening aan de markt door de overheid en de risico’s van informatieverlies door
papieren dossiers, staat de bouwsector voor een groot aantal maatschappelijke opgaven die een
betrouwbare datavoorziening vereist.190 Activiteiten in dit project zijn gericht op het voorbereiden
van de implementatie (plan van aanpak), en omvatten het vertalen van ideeën naar realiseerbare
wensen en eisen ten aanzien van technische en functionele aspecten en het meenemen van
belanghebbenden door consultatie en een communicatieplan voor brede marktadoptie. 191
Resultaten: Zicht op de beste oplossing – proof of concepts (demo’s/pilot) uitgewerkt
•

Voor het project ‘Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties’ is in 2019 een
onderzoek gedaan naar twintig oplossingen die door overheden zijn ontwikkeld om
integraal gebruik van basisregistraties mogelijk te maken. 192 Een 3-tal van deze
oplossingen leken veelbelovend en zijn daarom in 2020 nader onderzocht middels

186

Bron: OBDO, voorstel 5 3.5.4 Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties def., 12 aug. 2019
Bron: OBDO, voorstel 5 3.5.4 Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties def., 12 aug. 2019
188
Bron: VNG, IP3.5.5. OBDO-02. Investeringsvoorstel IP 2020 – Totaal Driedimensionaal, 16 sept. 2019
189
Bron: VNG, IP3.5.5. OBDO-02. Investeringsvoorstel IP 2020 – Totaal Driedimensionaal, 16 sept. 2019
190
Bron: OBDO, voorstel 4 3.4.2 Regie op bouwgegevens def., 12 aug. 2019
191
Bron: OBDO, voorstel 4 3.4.2 Regie op bouwgegevens def., 12 aug. 2019
192
Bron: OBDO, VR2 2019 Q4 IP3.5.4 Rapportage IP 2019 ontsluiting en integraal gebruik basisregistraties v 0.2, 2019
187

60 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

workshops.193 Deze verkenning is uiteindelijk opgeleverd in een rapportage. In deze
rapportage is beschreven wat de meest veelbelovende componenten zijn van de
oplossingen van het Kadaster, gemeente Amsterdam en het Haal Centraal programma
die op korte termijn hergebruikt kunnen worden. Ook is een Minimum Viable Product
opgeleverd. Met het Kadaster zijn vervolgens gesprekken gestart over de realisatie
hiervan.194 195
•

Voor het project ‘Totaal driedimensionaal’ is een 3D ketenontwerp opgeleverd van de
beoogde oplossing om te komen tot een totale keten van het werken met 3D
objectinformatie.196 Daarnaast is een plan van aanpak opgeleverd voor de
voorbereidingsfase met daarin een beschrijving van de onderwerpen die in de
verschillende deeltrajecten concreet worden uitgewerkt.197

•

Voor het project ‘Regie op bouwgegevens’ is het onderzoeksdocument met de
uitwerking van een breed gedragen systematiek voor de unieke identificatiecodes (UOI)
beschreven. 198 199 Hiertoe zijn eerst de knelpunten van 15 vergelijkbare initiatieven
geïnventariseerd en is uiteindelijk de beoogde oplossing voor de Nederlandse UOI
geformuleerd en vastgelegd in een onderzoeksdocument.200 201 202 Daarna zijn drie
demo’s (Proof of Concepts) ontwikkeld van concrete toepassingen van de gewenste UOIoplossing. Deze demo’s waren de belangrijkste input voor stakeholderconsultaties. De
stakeholderconsultatie heeft een uitgebreide feedbacklijst opgeleverd ter nadere analyse
in de vervolgfase. Ook zijn de eerste contouren voor het implementatieplan voor brede
invoering en beheer van UOI in Nederland opgesteld. 203 Uit interviews begrijpen wij ook
dat het project op schema loopt en dat alle beoogde resultaten tot dusver zijn bereikt.
Daarnaast wekt het onderzoek Europese belangstelling en heeft het meegedaan aan een
subsidieronde van de EU, maar is in de laatste fases is afgewezen.204 Desalniettemin is
dit een indicatie voor de waarde van dit project. Daarbij komt dat voor de implementatie
voor 2021 al middelen vanuit beleidsartikel 6.6 zijn toegezegd.205 Dit impliceert dat dit
project klaar is voor opschaling.

We concluderen dat de projecten hebben bijgedragen aan het vinden en voorbereiden van
oplossing voor de maatschappelijke uitdaging en daarmee doeltreffendheid is waargenomen.
Doelmatigheid:
Ten tijde van het schrijven van deze evaluatie zijn geen onderzoeken uitgevoerd naar de
doelmatige besteding van deze middelen. Derhalve hebben wij de doelmatigheid niet kunnen
aantonen. We doen wij op basis van de inputs en de bereikte resultaten de volgende observaties:
•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Ontsluiting en integraal gebruik van
basisregistraties’ bedroegen in 2019 en 2020 gezamenlijk €118k. De geraamde kosten
voor de verkenningsfase bedroegen €150k. De verkenningsfase is daarmee ruim binnen
budget gebleven. Bovendien heeft het project weinig tot geen uitloop. Het heeft zelfs
meer activiteiten dan beoogt uitgevoerd, waar het aansluiting heeft gezocht met het

193

Bron: OBDO, VR2 2019 Q4 IP3.5.4 Rapportage IP 2019 ontsluiting en integraal gebruik basisregistraties v 0.2, 2019
Bron: OBDO, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 2020 3.5.4 Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties, 2020
195
Bron: Projectinterview juli, 2021
196
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 3.5.5. Totaal Driedimensionaal, 2020
197
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 3.5.5. Totaal Driedimensionaal, 2020
198
Bron: Fibree, Rapport Unique Object Identifier (UOI) onderzoeksfase project Regie op Bouwgegevens, 25 mei 2020
199
Bron: Fibree & ICTU, VR2 2020 Q2 IP3.4.2 Rapportage format 2020 Regie op bouwgegevens_Q2_2020, 2020
200
Bron: Fibree & ICTU, VR2 2020 Q2 IP3.4.2 Rapportage format 2020 Regie op bouwgegevens_Q2_2020, 2020
201
Bron: Fibree & ICTU, Rapport Unique Object Identifier (UOI) onderzoeksfase project Regie op Bouwgegevens, 25 mei
2020
202
Zie ook www.fibree.org/uoi-nl voor overige relevante documenten
203
Bron: Fibree & ICTU, VR2 2020 Q2 IP3.4.2 Rapportage format 2020 Regie op bouwgegevens_Q2_2020, 2020
204
Bron: Projectinterview, juli 2021
205
Bron: Fibree & ICTU, VR2 2020 Q2 IP3.4.2 Rapportage format 2020 Regie op bouwgegevens_Q2_2020, 2020
194

61 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

programma ‘Haal Centraal’. Deze activiteiten zijn binnen de initiële scope uitgevoerd. 206
Dit kan een indicatie zijn dat de middelen doelmatig zijn besteed.
•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Regie op Bouwgegevens’ bedroegen in
2019 en 2020 gezamenlijk €420k. Het project heeft weinig tot geen uitloop gehad en alle
doelstellingen zijn tot dusver binnen de voorgestelde tijd en het vastgestelde budget
behaald.207 Dit zou een indicatie voor een doelmatige besteding van de middelen kunnen
zijn.

6.3.2.

Activiteit 2: Inrichten en gebruiken van registratiesystemen bij gemeenten

De activiteit het ‘inrichten en gebruiken van registratiesystemen bij gemeenten’ wordt ingevuld
middels de volgende projecten:
4. Innovatie en Common Ground (3.05.1)
Het project Innovatie en Common Ground (hierna Common Ground)208 is gericht op verbeterde
dienstverlening aan inwoners en ondernemers door beter gebruik van basisgegevens bij
landelijke registraties en specifiek het terugdringen van het aantal lokale kopieën van
basisgegevens door rechtstreekse afname van basisgegevens bij landelijke registraties. 209 Binnen
Common Ground wordt gewerkt aan het ontwikkelen van innovatieve projecten en componenten
voor de IT-systemen van (lokale) overheden en andere (overheids)organisaties om die
vervolgens op te schalen en onderling te delen. 210 De opdrachtnemer is VNG realisatie.
Het project Common Ground heeft een faciliterende functie om innovatieve projecten te
stimuleren en met elkaar te verbinden. Dit doet men door (1) het ontwerpen en integreren van
een open source API gateway (NLX), basisinfrastructuur en componentencatalogus, zodat
software kleinschalig wordt ontwikkeld en uitwisselbaar wordt; (2) het stimuleren van deze nieuwe
werkwijze voor gemeenten (onder anderen met fieldlabs); en (3) investeren in innovatieprojecten
gericht op toepassen common ground (d.m.v. een innovatiefonds).211
Output:
•

Werkend platform voor systeembouw en software-depository: De infrastructuur is
gerealiseerd. De componenten catalogus bevat nog een beperkte hoeveelheid
applicaties, maar heeft als beproeving aangetoond dat het meerwaarde kan opleveren.212

•

Werkwijze bij gemeenten geïntroduceerd (fieldlabs) en innovatieve projecten uitgevoerd
(innovatiefonds): Ondersteunende activiteiten, gericht op het introduceren van de nieuwe
werkwijze zijn ondernomen. Dit is zichtbaar in de gezamenlijke ontwikkelcadans (per
kwartaal) die is opgezet waarbij teams vanuit verschillende organisaties op fieldlabs en PI
events samen werken en plannen. Er zijn 18 innovatieve projecten medegefinancierd die
aansluiten bij Common Ground.

Outcome en impact:
•

Gemeenten passen werkwijze toe en syteem getest in de praktijk: Een aantal gemeenten
beproeven de infrastructuur en het integratiemechanisme213, met name in een
proefomgeving. Onder andere de projecten ‘Huishoudboekje’ en ‘Registratie
Vakantieverhuur’ worden nu geproduceerd via de infrastructuur. In totaal worden er
ongeveer 30 projecten binnen de innovatie-infrastructuur van Common Ground
uitgevoerd.

206

Bron: OBDO, VR2 2019 Q4 IP3.5.4 Rapportage IP 2019 ontsluiting en integraal gebruik basisregistraties v 0.2, 2019
Bron: Fibree & ICTU, VR2 2020 Q2 IP3.4.2 Rapportage format 2020 Regie op bouwgegevens_Q2_2020, 2020
208
NB. Deze analyse heeft alleen betrekking op de activiteiten en doelen waarvoor de IP aanvraag is gedaan, niet op de
totale visie van Common Ground.
209
Bron: Investeringsvoorstel ‘Common Ground’, 2018
210
Bron: Addendum 2; Portfolio NL DIGIbeter en Common Ground, 2018
211
Bron: Brief Verlenging subsidieperiode VNG subsidie IP 3.5.1 Common Ground
212
Bron: PwC, Evaluatie Investeringspost, 2021.
213
Bron: Projectnterview, april 2021. Aantal niet bekend bij projectleider.
207

62 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Lessen toegepast en (zicht op) implementatie: Voor het kunnen opschalen van projecten
of delen van projecten is het essentieel dat deze via Open Source worden vrijgegeven,
vandaar dat Common Ground dit ook als voorwaarde ziet voor het goed functioneren van
de innovatie-infrastructuur. Met betrekking tot het opschalen is een belangrijke uitdaging
die het project ondervindt de borging van het project om te zorgen dat de infrastructuur
werkelijk breed kan worden toegepast en het open source houden van de innovaties door
het gedeelde eigenaarschap van de verschillende innovatie onderdelen (d.m.v. een open
source community). Dit vertraagd de verdere realisatie en hier is in het begin van dit
project beperkt over nagedacht.

De beoogde outcomes van dit project lijken grotendeels bereikt. Daarbij blijken de uitgevoerde
elementen succesvol en navolging te vinden bij andere overheidsorganisaties. Het gebruik is
echter nog grotendeels beperkt tot de testomgevingen. Het project heeft aanzienlijk momentum
opgebouwd rond de vernieuwing van de infrastructuur voor gebruik van gegevens. Het bereiken
van het uiteindelijke doel om regie en gebruik van gegevens werkelijk te verbeteren is afhankelijk
van de implementatie van deze generieke infrastructuur. Hierbij merken wij op dat niet geheel
duidelijk is hoe deze zich dient te verhouden tot de infrastructuur die op rijksniveau wordt
ontwikkeld (hoewel VNG deze discussie wel actief voert o.a. met project Public Ground). Gezien
de aangetroffen outputs en outcomes kunnen we stellen dat voor dit onderdeel doeltreffendheid
deels is aangetoond.
Doelmatigheid:
Common Ground is meegenomen in de evaluatie van de IP.214 De informatie om een oordeel te
geven over doelmatigheid is echter beperkt. Strikt genomen is doelmatigheid niet aangetoond.
Wel kunnen we op basis van informatie over de inputs en de bereikte resultaten (zoals hierboven
beschreven) de volgende bevinding doen:
•

Het innovatiefonds voor kleine gemeenten lijkt deels te overlappen met het
innovatiebudget onder de IP. Echter voorziet het VNG-fonds in kleinere bijdrages (tot
€50k) en is het traject minder intensief voor indieners. Desalniettemin zorgt dit in
voorkomende gevallen voor overlap (zeker gezien gemeenten ook een belangrijke
ontvanger zijn van innovatiebudget financiering).

•

Bezien vanuit de gehele Digitale Overheid (breder dan de IP), merken wij op dat het feit
dat de borging, de realisatie en het beheer van de Common Ground-infrastructuur die
(deels) ontwikkeld is met het IP-project, vooraf niet is bepaald en dat dit tot vertraging lijkt
te leiden in de verdere uitrol. Dat de visie Common Ground reeds breed wordt toegepast
door gemeenten, maar (een deel van) de basisinfrastructuur daarvoor vooralsnog
ontbreekt, heeft waarschijnlijk een zekere mate van ondoelmatigheid tot gevolg.

5. Public Ground (3.04.3)
Public Ground richt zich op het vergroten van de regie op data-uitwisseling en overheidsbrede
toepassing van principes bij gegevensuitwisseling. Dit project is van belang omdat verschillende
sectoren vanuit hun eigen systeemwereld aan de slag zijn met eigen kaders; waardoor er geen
gemeenschappelijk referentiekader is om te interacteren. Het project beoogt te onderzoeken hoe
de vernieuwing van de gegevensuitwisseling die bij Gemeenten is ingezet met Common Ground
aan kan sluiten op de ontwikkelingen overheidsbreed. 215 Activiteiten in dit project zijn gericht op
het onderzoeken en afstemmen van bestaande kaders en criteria.216
Output:

214

Bron: PwC, Evaluatie Investeringspost, 2021.
Bron: VNG/Manifestpartij, IP3.4.4 OBDO-10. Investeringsvoorstel IP 2020 – Public Ground, 17 sept. 2019
216
Bron: VNG/Manifestpartij, IP3.4.4 OBDO-10. Investeringsvoorstel IP 2020 – Public Ground, 17 sept. 2019
215

63 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

In kaart brengen principes bij registratie (systemen en processen) overheidsbreed: Het
onderzoek naar de door uitvoeringsorganisaties (in de Manifestgroep) gehanteerde
principes (zoals ‘opvragen bij de bron’ en ‘gebruik APIs’) is uitgevoerd en door middel van
een drietal digitale werksessies (i.p.v. fysieke fieldlabs) verdiept en gevalideerd en
verwerkt.217 Dit omvat een vergelijking van de gehanteerde principes als ook
aanbevelingen en een voorstel kader voor gezamenlijke principes. Hieruit blijkt dat er al
veel raakvlakken zijn met de bij Common Ground gehanteerde principes.

Outcome en impact:
•

Overheden/uitvoerders gebruiken aanpak in eigen registratie-inrichting: De bevindingen
zijn met de bestuurders van Manifestgroepleden gedeeld en die konden zich hierin
vinden. Er is dus draagvlak voor het kader. Zoals het voorstel aangeeft is gebruik bij
inrichting aan de organisaties zelf. Wel zal het project als volgende stap (in september
2021) het rapport met de Manifestgroep bespreken om de toezeggingen te verzilveren
(met financiële commitment) en verder te gaan met het uniformeren.

Omdat het project in grote mate de bij de start geformuleerde doelstellingen heeft bereikt kan
gesteld worden dat het project technisch gezien doeltreffend is geweest, hoewel het (nog) geen
directe bijdrage levert aan regie op gegevens. Met het project lijkt een goede basis te zijn gelegd
voor het uniformeren van gegevenshuishouding die bijdraagt aan hergebruik. Derhalve
concluderen wij dat het project doeltreffend is.
Doelmatigheid:
De informatie om een oordeel te geven over doelmatigheid is beperkt. Strikt genomen is
doelmatigheid niet aangetoond. Voor de onderzoeksfase is €50k beschikbaar gesteld. Dit bedrag
is volledig gerealiseerd. De in het projectvoorstel voorziene implementatiefase heeft niet
plaatsgevonden in 2020, waardoor de middelen die daarvoor zijn aangevraagd pas later zijn
uitgekeerd.218 Voor de in 2020 uitgevoerde werkzaamheden lijkt het besteedde bedrag
proportioneel. In 2021 is €175.000 beschikbaar voor verder onderzoek om Public Ground te
implementeren.

6.3.3.

Activiteit 3: Ontwerpen en ontwikkelen van applicaties en standaarden die
ophalen van basisgegevens bij de bron mogelijk maken

De activiteit het ‘ontwerpen en ontwikkelen van applicaties en standaarden die ophalen van
basisgegevens bij de bron mogelijk maken’ wordt ingevuld middels de volgende projecten:
6. Haal centraal (3.05.2)
Haal centraal heeft als doel om gemeenten in staat te stellen tot rechtstreekse afname van
gegevens uit de landelijke voorzieningen van een aantal basisregistraties219 en daarmee een
transitie in gang te zetten naar een nieuwe vorm van gegevenshuishouding. Hiermee worden
tussenliggende voorzieningen voor gegevensopslag en -distributie overbodig gemaakt. Dit
bespaart bijbehorende beheerkosten en vermijdt onnodige kopieën, wat de kans op het gebruik
van verouderde of onjuiste informatie verkleint. Hierbij krijgen gemeenten meer regie op de
ontwikkelagenda van de partners ten behoeve van het beter gebruiken van basisregistraties en
het verkorten van de doorlooptijd om in gegevensbehoeften van gemeentelijke diensten te
voorzien.220 Activiteiten in dit project behelzen onder andere het doen van een impactanalyse, het

217

Bron: VNG/Manifestpartij, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 2020 3.4.3. Public Ground 20210326, 26 mar. 2020
Goedkeuring van het OBDO voor toekenning van dit traject kwam pas medio 2020. Om die reden is pas opgestart eind
2020 en doorloop naar 2021.
219
De partners in Haal Centraal hebben in de stuurgroep van 4 maart 2021 hun commitment uitgesproken voor
overheidsbreed gebruik van de Haal Centraal API’s rond het gebruik van basisgegevens.
220
Bron: CIO, 3.5.2 Haal Centraal., 6 dec. 2018
218

64 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

realiseren van de API’s en van (proef)aansluitingen en het inrichten van de governance en
randvoorwaarden (o.a. afspraken over service levels, financiering B&E, en overige APIs).221
7. Notificatieservice (3.05.3)
Notificatieservice heeft als doel het verkennen van een (ICT-standaard) notificatieservice voor
veranderingen in gegevens uit basisregistraties. Een notificatieservice geeft afnemers kennis over
een gebeurtenis die leidt tot wijziging van de bron, zodat de afnemers genotificeerd worden dat zij
gewijzigde gegeven moeten ophalen. Momenteel bestaat er geen algemene standaard voor
notificatie voor gebeurtenissen vanuit basisregistraties.222 Activiteiten in dit project behelzen het
analyseren van de functionele behoefte vanuit gemeentelijke processen en het onderzoeken van
gebeurtenissen om op te notificeren. 223
Output:
•

API’s ontwikkeld & proefaansluiting bron afname bij gemeenten: Voor ‘Haal Centraal’ is
dit reeds gedeeltelijk behaald. Zo zijn API 1.2 (BRK224) en 1.1 (BAG225) live.226 De API
voor BRP227 wordt naar verwachting in 2022 gepubliceerd.228 Het is niet gelukt om binnen
de looptijd van het project de API van de KvK te publiceren omdat een koerswijziging
binnen de KvK prioriteit heeft gekregen.229 Gezien gebruikers behoefte hebben aan deze
API, wordt de ontwikkeling hiervan naar verwachting in 2022 weer opgestart.230 231 Van
de API WKPB232 is een light versie geïmplementeerd.233 De API’s voor BGT234 en WOZ235
zijn nog niet live, maar de laatste gaat op korte termijn live.236

•

Architectuur notificaties gereed voor beproeving: Voor het project ‘Notificatieservice’ zijn
ontwerpen (architectuurdocument, lijst met gebeurtenissen) voor gebeurtenis-gedreven
werken opgesteld en is een analyse van de eisen en wensen uit de gemeentelijke
bedrijfscontext beschreven.237 Decharge van het project is verleend op 5 februari 2020 en
subsidie voor het vervolg van dit project is in november 2020 gegarandeerd. Het
vervolgproject (Notificatieservice deel 2) is in november 2020 gestart. Dit impliceert dat de
architectuur van de notificatieservice gereed is voor beproeving. 238

Outcome en impact:
•

Systeem getest in de praktijk: Voor ‘Haal Centraal’ worden de BRK en BAG API’s reeds
gebruikt. Het aantal aansluitingen neemt snel toe (meer dan 50 bij BAG)239, onder meer
door gemeenten, maar ook door bijvoorbeeld de Omgevingsdiensten en RDW.240 Voor
een pilot met de BRP-API zijn daarnaast 15-20 gemeenten enthousiast bevonden om
deel te nemen aan een toekomstige pilot.

221

Bron: CIO, 3.5.2 Haal Centraal., 6 dec. 2018
Bron: VNG, voorstel 3 3.5.3 Notificatie Service def., 27 aug. 2019
223
Bron: VNG, voorstel 3 3.5.3 Notificatie Service def., 27 aug. 2019
224
Afkorting voor ‘Basisregistratie Kadaster’
225
Afkorting voor ‘Basisregistratie Adressen en Gebouwen’
226
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
227
Afkorting voor ‘Basisregistratie Personen’
228
Bron: Projectinterview, juli 2021
229
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
230
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
231
Bron: Projectinterview, juli 2021
232
Afkorting voor ‘Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken’
233
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
234
Afkorting voor ‘Basisregistratie Grootschalige Topografie’
235
Afkorting voor ‘Waardering Onroerende Zaken’
236
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
237
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 2020 3.5.3. Notificatieservices deel1en2, 2020
238
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 2020 3.5.3. Notificatieservices deel1en2, 2020
239
Bron: VNG, validatie sessie, September 2021
240
Bron: Interview, juli 2021. Het exacte aantal gemeenten is door VNG uitgevraagd bij het Kadaster maar was nog niet
ontvangen.
222

65 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Kopiëren van gegevens vermeden (AVG) en verstrekking versneld: De BAG API van
‘Haal Centraal’ voorkomt reeds het maken van kopieën van de BAG.241 Hoeveel kopieën
worden vermeden is niet bekend. De impactanalyse van het project wordt momenteel nog
uitgevoerd.242 Het is echter wel aannemelijk dat kopieën van gegevens vermeden
worden. Dit geldt ook voor de overige API’s wanneer deze in gebruik worden genomen.

•

Reductie beheerkosten: Voor ‘Haal Centraal’ wordt momenteel een impactanalyse
uitgevoerd.243 Het is nog niet bekend hoeveel wordt bespaard op beheerkosten. Voor
individuele gemeenten, zoals Den Haag, is het waarschijnlijk dat de kosten afnemen
gezien het gegevensmagazijn niet meer nodig is. 244 Met name op aansluitkosten zal dan
ook worden bespaard.245

•

Lessen toegepast en (zicht op) implementatie: De uitvoering is met name door
wetgeving(trajecten) en juridische bepalingen belemmerd. Ook de verdere uitrol (van de
BRP) is van wijziging van wetgeving afhankelijk. In dit opzicht heeft het project veel
belemmeringen overkomen. Voor het project ‘Haal Centraal’ is het plan van aanpak
betreffende de bestuurlijke borging en financiering opgeleverd en is gestart met de
opschalingsanalyse.246 Hoewel het opschalen zelf geen onderdeel vormt van het huidige
project, is het duidelijk dat voor dit project wordt ingezet op bredere uitrol van de
werkwijze bij gemeenten maar ook bij andere gebruikers. Een indicatie van effectieve
borging is dat de API-specificaties op de pas-toe-of-leg-uit lijst (Forum standaardisatie)
zijn geplaatst voor gemeenten.247 Het project notificatieservice start naar verwachting in
november 2021 met de implementatie.

Hoewel voor ‘Haal Centraal’ nog niet alle API’s zijn gerealiseerd (deels door andere prioritering bij
partners), heeft het project met de reeds gerealiseerde API’s voor een aantal gemeenten en
uitvoerders al geleid tot directe afhaal van gegevens bij de bron, en de bijkomende voordelen.
Binnen de directe scope van het project stellen wij op basis van de beschikbare informatie dat
doeltreffendheid ten minste deels is aangetoond. Het is waarschijnlijk dat de verdere uitrol van
gebruik van de API’s en uitfasering van gegevensbestanden de komende jaren plaatsvindt.
Het project ‘Notificatieservice’ heeft de verkenningsfase doorlopen. Omdat het project in grote
mate de bij de start geformuleerde doelstellingen heeft bereikt kan gesteld worden dat het project
technisch gezien doeltreffend is geweest. Echter levert het (nog) geen directe bijdrage aan een
verbeterde gegevenshuishouding van de overheid. Met het project lijkt een goede basis te zijn
gelegd voor het realiseren van een betere gegevenshuishouding van de overheid en efficiënter
hergebruik. Wij constateren dat doeltreffendheid aannemelijk is maar dat dit mede afhangt van de
realisatie van de implementatie.
Doelmatigheid:
Ten tijde van het schrijven van deze evaluatie zijn geen onderzoeken uitgevoerd naar de
doelmatige besteding van deze middelen. Derhalve concluderen wij dat doelmatigheid niet is
aangetoond. We kunnen op basis van de inputs en de bereikte resultaten wel de volgende
observaties doen:
•

Op basis van de business case voor Haal Centraal is de uiteindelijk doelmatigheid bij
opschaling voor alle gemeenten en uitvoerders in heel NL duidelijk positief. Dit is echter
niet binnen korte termijn aantoonbaar omdat dit een transitie van meerdere jaren behelst.

241

Bron: Projectinterview, juli 2021
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
243
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
244
Bron: Werksessie Regie op Gegevens VNG, juni 2021.
245
Bron: VNG, validatiesessie, september 2021. Dit is ook onderdeel van de business case voor Haal Centraal en uit de
pilot blijkt dat deze ca. 15% van de huidige aansluitkosten bedragen, die tot wel €600k per aansluiting kunnen bedragen.
246
Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020, 2020
247
https://www.gemmaonline.nl/index.php/Ontwikkelagenda_API-standaarden
242

66 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

De gerealiseerde uitgaven van ‘Haal Centraal’ bedroegen in 2019 en 2020 gezamenlijk
€4,35 mln. De geraamde kosten lagen een stuk hoger, namelijk op €6,13 mln. wat
betekent dat dit project in deze periode een flinke onderuitputting kent. Naar verwachting
wordt een deel van de nog niet gepubliceerde API’s eind 2022 gepubliceerd.248 Het
project heeft daarmee een aanzienlijk langere doorlooptijd. De prognose is dat alle
middelen worden benut maar het is niet duidelijk of de kosten die voor de publicatie van
alle API’s gemaakt worden binnen het initiële budget vallen.

•

Hoewel een business case analyse samen met de partners is opgesteld is deze
tussentijds door het Kadaster bijgesteld. Daardoor werd halverwege het project pas
duidelijk dat de beheer- en doorontwikkelkosten voor de borging van twee API’s op €1,2
mln. per jaar worden geschat. Hoewel dit niet opweegt tegen de opbrengsten (die naar
schatting vele malen groter zijn) heeft dit wel voor complicaties gezorgd die nu ter
discussie liggen.249 Dat door één van de partners is gekozen om het project ‘on-hold’ te
plaatsen en later op te starten kan ook tot inefficiënties hebben geleid.250

•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Notificatieservices’ bedroegen in 2019 en
2020 gezamenlijk €399k. De totale opdrachtwaarde was daarentegen geraamd op €385k
mln. wat betekent dat dit project een lichte overschrijding kent.

6.3.4.

Activiteit 4: Opzetten van Platform Openbare Informatievoorziening (PLOOI)
voor centrale toegang documentatie

De activiteit ‘opzetten van platform openbare informatievoorziening (PLOOI) voor centrale
toegang documentatie wordt ingevuld middels het volgende project:
8. PLOOI (3.03.1)
Het project ‘PLOOI’ heeft als doel om een publicatieomgeving te bieden aan elke
overheidsorganisatie die informatie openbaar wenst te maken in het kader van de Wet Open
Overheid (Woo). Een transparante overheid, zoals onder meer nagestreefd met het Woo, vraagt
om het systematisch openbaar maken van belangrijke overheidsdocumenten. Het huidige aanbod
van overheidsinformatie is incompleet, sterk versnipperd en daardoor moeilijk toegankelijk. Het
voorgestelde platform zorgt ervoor dat documenten eenvoudig vindbaar zijn, onderling worden
gerelateerd en van standaard metadata worden voorzien.251 het project zorgt voor de ontwikkeling
van het platform, inclusief het vullen van de systemen met content. Daarnaast wordt onderzocht
op welke wijze actieve openbaarmaking kan worden geïntegreerd in de werkprocessen. 252
Output:
•

Platform en portal met centrale zoekfunctie live: Een pilotversie is gereed van het
Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) voor publieke en verrijking (metadata)
van openbare overheidsinformatie in het kader van de Woo, evenals een centrale portal
(open-pilot.overheid.nl) met zoek- en verwijsfunctie over alle gepubliceerde documenten
van aangesloten instellingen.253 Deze pilotversie wordt nog doorontwikkeld tot de
verwachtte inwerkingtreding van de Woo op 1 mei 2022. In principe is het platform dus
gereed, maar nog niet live. Omdat dit afhankelijk is van de inwerkingtreding van de Woo
concluderen wij dat deze output is bereikt.

Outcome en impact:

248

Bron: CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020, 2020
In eerste instantie werd het serviceniveau door Kadaster bijgesteld naar een niveau (A naar C) dat minder vertrouwen
en aansluiting door gemeenten tot gevolg zou kunnen hebben. Bron: VNG, validatie, september 2021
250
Bron: Projectinterview, juli 2021
251
Bron: KOOP, 3.03.1 20181012_Investeringsvoorstel PLOOI IP 2019, 2 okt. 2018
252
Bron: KOOP, 3.03.1 20181012_Investeringsvoorstel PLOOI IP 2019, 2 okt. 2018
253
Bron: KOOP, VR2 2020 Q4 3.03.1 – IP Rapportage 2020 Q4 – PLOOI, 2020
249

67 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Documentatie openbaar, beschikbaar en eenvoudig vindbaar: PLOOI is reeds gevuld met
alle documenten die gepubliceerd waren op Rijksoverheid.nl en een (gering) deel van de
nog niet gepubliceerde of elders gepubliceerde documenten. 254 Uit de bronnen blijkt niet
welk percentage van de totale beschikbare documentatie dit betreft. 255 Het aanleverloket
is live en is sinds juli 2021 in gebruik voor aanlevering van de beslisnota’s die actief
openbaar gemaakt moeten worden in verband met de toezeggingen van het kabinet aan
de Tweede Kamer in het kader van de POK. 256 Ook zijn er geen onderzoeken uitgevoerd
naar de vindbaarheid van de documenten en gebruiksvriendelijkheid van het platform.
Het project draagt momenteel dus nog niet bij aan toegankelijkere overheidsinformatie
voor burgers en bedrijven. Aangezien het een wet- en regelgeving betreft waar
overheden aan dienen te voldoen is het waarschijnlijk dat, na het ingaan van de WOO en
de daaropvolgende uitvoeringsregelgeving waarin openbaarmaking van verschillende
informatie verplicht wordt gesteld, PLOOI hier wel aan bij zal dragen. Vooralsnog is het
project niet aantoonbaar doeltreffend.

Doelmatigheid:
Aangezien voor PLOOI doeltreffendheid (nog) niet is waargenomen, is dit onderdeel per definitie
ook niet aantoonbaar doelmatig. Ten tijde van het schrijven van deze evaluatie zijn ook geen
onderzoeken uitgevoerd naar de doelmatige besteding van deze middelen. We kunnen op basis
van de inputs en de bereikte resultaten wel de volgende bevindingen doen:
•

6.3.5.

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘PLOOI’ bedroegen in 2019 en 2020
gezamenlijk €2,27 mln. De geraamde kosten bedroegen in die jaren €2,67 mln. Het
project is tot dusver binnen het budget gebleven, maar heeft tegelijkertijd nog niet alle
vooraf gestelde doelstellingen bereikt. Het ontbreken van onderzoeken naar de
doelmatige besteding van middelen maakt dat wij niet kunnen vaststellen of de volledige
projectkosten uitkunnen in het geraamde budget. KOOP is beheerder van overheid.nl,
van data.overheid.nl en van de overheidsbrede webmetadatastandaard. Daarmee lijkt
KOOP het meest geëquipeerd qua taken, kennis en capaciteit om de gestelde doelen en
resultaten te behalen.

Conclusie doeltreffendheid en doelmatigheid impactgebied 3

Onderstaande tabel vat de geconstateerde doelmatigheid en doeltreffendheid op
activiteitenniveau samen.
Activiteiten impactgebied 3

Conclusie doeltreffendheid

Conclusie doelmatigheid

Activiteit 1: Bevorderen van regie
en ontsluiten van
(geo)basisregistraties

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 2: Inrichten en
gebruiken van
registratiesystemen bij
gemeenten

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(2) doelmatigheid deels
waargenomen

(2) doeltreffendheid deels
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 3: Ontwerpen en
ontwikkelen van applicaties en
standaarden die ophalen van en
basisgegevens bij de bron
mogelijk maken

Bron: KOOP, VR2 2020 Q4 3.03.1 – IP Rapportage 2020 Q4 – PLOOI, 2020
Bron: KOOP, VR2 2020 Q4 3.03.1 – IP Rapportage 2020 Q4 – PLOOI, 2020
256
Bron: Projectinterview opdrachtnemer
254
255

68 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Activiteit 4: Opzetten van
Platform Openbare
Informatievoorziening (PLOOI)
voor centrale toegang
documentatie

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Conclusie impactgebied 3

(2) Deels doeltreffend

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Doeltreffendheid:
Ook op het gebied van Effectieve gegevenshuishouding zijn een aantal pilot projecten uitgevoerd.
Deze projecten hebben in grote mate de doelstellingen bereikt en potentie voor opschalen en
bredere toepassing laten zien om maatschappelijke uitdagingen op te lossen.
De inzet om uitwisseling van en regie op gegevens te realiseren door de vernieuwde inrichting
van registratiesystemen bij gemeenten heeft vooralsnog niet geleidt tot brede toepassing van
Common Ground. Hoewel de bouwstenen zijn gerealiseerd is voor de implementatie nog een
lange weg te gaan. De potentiële impact hiervan is groot. Dit geldt ook voor de applicaties die
worden gemaakt voor het afhalen van basisgegevens bij de bron. Hoewel niet alle doelen zijn
bereikt, is het zeer aannemelijk dat de API’s die wel zijn gerealiseerd de beoogde voordelen
opleveren (reductie kosten gegevensbeheer bij gemeenten en minder kopieën).
De mate waarin de activiteiten gericht op centrale toegang tot documentatie bijdragen aan meer
regie op gegevens en minder duplicatie moet blijken als de voorzieningen in gebruik worden
genomen. Het is wel aannemelijk dat dit de informatievoorziening verbeterd voor gebruikers.
Wij kennen voor de doeltreffendheid voor het thema een 2 (doeltreffendheid deels waargenomen)
toe.
Doelmatigheid: Er is slechts zeer beperkte informatie beschikbaar over doelmatigheid. Wij
kennen voor de doelmatigheid voor het thema een 1 (doelmatigheid niet waargenomen) toe.

6.3.6.

Aanbevelingen impactgebied 3

Op basis van onze conclusies over doelmatigheid en doeltreffendheid doen wij de volgende
aanbevelingen voor dit impactgebied:
•

Zorg voor een gefaseerde uitrol van grootschalige vernieuwing: De afronding van het
project Common Ground roept de vraag op of dit de meest effectieve manier is geweest om
de vernieuwing van de gegevenshuishouding bij gemeenten te realiseren. Met het project lijkt
vroegtijdig een platform en depository voor open source systemen te zijn gebouwd waar
vooralsnog beperkt gebruik van wordt gemaakt. Het risico bestaat dat deze nog voordat deze
daadwerkelijk gebruikt wordt de nodige kosten voor beheer en doorontwikkeling met zich
meebrengt. Ook voor het innovatiefonds van VNG is door gemeenten met projecten gestart
die meer kunnen opleveren als de infrastructuur al breder is uitgerold.

•

Denk vroegtijdig na over borging: Bij het project Common Ground is de infrastructuur
gerealiseerd maar is de verdere implementatie nog beperkt op gang, mede doordat nog
onduidelijkheid bestond over de verantwoordelijkheden, relatie tot de ontwikkelingen in
gegevenshuishouding bij centrale overheden en uitvoerders, en financiering.

•

Maak bij projecten waar dit mogelijk gedegen vooronderzoek naar kosten en baten: Bij
HAAL centraal bleken na realisatie van de API’s dat belangrijke kosten over het hoofd waren
gezien. Door het maken van een gezamenlijke kosten-baten analyse, waarin kosten en baten
voor alle partijen worden meegewogen, kan dit worden voorkomen.

69 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.4.

Impactgebied 4: Diensten sluiten aan bij perspectief burgers en bedrijven

Op de volgende pagina geven wij de beleidstheorie visueel weer voor het impactgebied 4
‘Diensten sluiten aan bij perspectief burgers en bedrijven’
Doelstelling: Binnen beleidsartikel 6.6 wordt onder andere gestreefd te investeren in het
organiseren van overheidsdienstverlening vanuit het perspectief van burger of ondernemer. Ook
wordt gestreefd te investeren in het verbeteren van de digitale interactie met burgers en
ondernemers om administratieve lasten te verminderen, het zaken doen met de overheid te
vergemakkelijken en transparantie te vergroten. Dit sluit aan bij het doel ‘Onze dienstverlening
maken we persoonlijker’ van NL DIGIbeter. De middelen zijn besteed aan de volgende
activiteiten om bovenstaande doel te bereiken (zie ook tabel onder aan deze pagina):
1. Creëren van draagvlak en bevorderen van kennisontwikkeling- en uitwisseling
betreffende de overheidsinteractiestrategie
2. Identificeren van diensten en levensgebeurtenissen waar de klantreis verbeterd kan
worden
3. Opzetten pilots gericht op het beproeven van nieuwe vormen van
overheidsdienstverlening
4. Inrichten implementatie van de Single Digital Gateway
5. (Door)ontwikkelen van MijnOverheid
6. Verkennen en wegnemen van barrières bij het implementeren van Standard Business
Reporting
Wij presenteren per activiteit welke resultaten zijn bereikt. Vervolgens beoordelen wij in hoeverre
de beoogde impact met de middelen van het beleidsartikel doeltreffend en doelmatig is bereikt.
Tabel 8. Overzicht projectinformatie impactgebied 4 Diensten sluiten aan bij perspectief burgers en bedrijven
#

Project

Jaar

Realisatie

Opdrachtwaarde

Fase

Notitie

7.6.1. Activiteit 1: Creëren van draagvlak en bevorderen van kennisontwikkeling- en uitwisseling betreffende de overheidsinteractiestrategie
1

Aan de slag met de interactiestrategie

2019
2020

€382k

€1,14 mln.

Verkenning

Project loopt tot en met 2021

7.6.2. Activiteit 2: Identificeren van diensten en levensgebeurtenissen waar de klantreis verbeterd kan worden
2

Levensgebeurtenissen

2019
2020

€1,15 mln.

€2,46 mln.

Verkenning

7.6.3. Activiteit 3: Opzetten pilots gericht op het beproeven van nieuwe vormen van overheidsdienstverlening
3

Chatbot verhuizen

2020

€311k

€256k

Verkenning &
implementatie

7.6.4. Activiteit 4: Inrichten implementatie van de Single Digital Gateway
4

SDG Pilots: DE4A EU

2020

€745k

€794k

Implementatie

5

Bureau Digitaal Europa 2020

2020

€119k

€95k

Implementatie

6

SDG Digitaal Ondernemersplein

2020

€160k

€662k

Implementatie

7

SDG Verkenning Realisatie SDG

2020

€256k

€480k

Implementatie

8

Single Digital Gateway

2020

€255k

€224k

Implementatie

9

SDG Samenwerkende Catalogi
burgerdeel

2020

€282k

€840k

Implementatie

7.6.5. Activiteit 5: (Door)ontwikkelen van MijnOverheid
10

MijnOverheid DO persoonlijke gegevens

2019
2020

€412k

€420k

Implementatie

11

MijnOverheid DO vernieuwen frontend
en interactie

2019

€1,53 mln.

€1,30 mln.

Implementatie

12

MijnOverheid hergebruik eigen
gegevens

2019
2020

€1,34 mln.

€2,56 mln.

Verkenning &
implementatie

7.6.6. Activiteit 6: Verkennen en wegnemen van barrières bij het implementeren van Standard Business Reporting
13

SBR eenvoudiger en rendabeler

2019
2020

€2,06 mln.

€2,25 mln.

70 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Verkenning

Project loopt tot en met 2022

Figuur 12. Beleidstheorie impactgebied 4 Diensten sluiten aan bij perspectief burgers en bedrijven

71 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.4.1.

Activiteit 1: Creëren van draagvlak en bevorderen van kennisontwikkeling- en
uitwisseling betreffende de overheidsinteractiestrategie

De activiteit ‘creëren van draagvlak en bevorderen van kennisontwikkeling- en uitwisseling
betreffende de overheidsinteractiestrategie’ wordt ingevuld met het project ‘Aan de slag met
interactiestrategie’:
1. Aan de slag met interactiestrategie (VNG en Dienst Publiek en Communicatie)
(3.13.1)
Het project ‘Aan de slag met interactiestrategie’ heeft als doel om bestuurlijk draagvlak voor de
interactiestrategie binnen de gehele overheid verder te vergroten middels het structureel
bijeenbrengen van professionals en experts rondom het thema en het toepassen van pilots en
experimenten rondom het ‘interactie-denken’. Dit project beoogt eraan bij te dragen dat wat
mensen verwachten in hun contact met de overheid – gemak, vertrouwen en een persoonlijke
benadering – centraal staat. Het denken over overheidsinteractie vanuit interactiebehoeftes van
burgers en ondernemingen is overheidsbreed nog niet ingebed. 257 Activiteiten in dit project
betreffen (1) top-down: op bestuurlijk en ambtelijk niveau het gesprek over overheidsinteractie
ontwikkelen en blijven voeren en (2) bottom-up: de interactiestrategie met professionals
uitproberen en doorleven in de praktijk via pilots en experimenten.258
Output:
•

Actieve community voor delen en verspreiden van kennis: In 2020 hebben verschillende
sessies en bijeenkomsten plaatsgevonden, zoals de werkgroep met koplopers om de
strategie door te ontwikkelen, inspiratiebijeenkomsten om kennis te delen en een congres
om te leren van private partijen en/of overheidsorganisaties. 259 Het valt op dat er meer
bijeenkomsten zijn georganiseerd dan beoogd. Om kennis omtrent de interactiestrategie
nog verder te verspreiden is ook marketingmateriaal zoals een videopitch gerealiseerd. 260
261 De animo voor deze community is hoger dan verwacht. Zo hebben ruim 100
gemeenten interesse getoond in het deelnemen aan de kennissessies en gebruiken 70
gemeenten de bouwstenen van de omnichannel.262 De samenwerking wijst erop dat zorg
voor regie en samenhang in de vele off- en online interactiekanalen wordt bevorderd.

•

Pilots voor verbeteren interactie met burgers: Vanuit de koplopers in de werkgroep
omnichannel vinden beproevingen plaats. Een aantal pilots zijn vormgegeven in vijf
innovatiegroepen. Zo wordt de architectuur verder vormgegeven263, is onderzoek
uitgevoerd naar klantreizen tussen de Politie en de gemeenten Tilburg, Oss en Utrecht,
waarbij voor de ‘chatbot’ is onderzocht of de virtuele assistent GEM 264 technologie past
binnen de omnichannel aanpak van de interactiestrategie. 265 266

Outcome en impact:
•

Verbeterde interactiestrategie: Er is een handreiking omnichannel aanpak gepubliceerd
waarin de nieuwe interactiestrategie staat weergegeven, samen met een
‘volwassenheidsscan’, referentiearchitectuur en een toolkit met goede voorbeelden. 267

257

Bron: RvIG, 3.13.1 Aan de slag met de Interactiestrategie, 12 okt. 2018
Bron: RvIG, 3.13.1 Aan de slag met de Interactiestrategie, 12 okt. 2018
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 3.13.1 IP Rapportage format 2020 Interactieprogramma; omnichannel aanpak Q3-Q4 2020,
2021
260
Videopitches: https://youtu.be/s9njBDtRBMs & https://youtu.be/4k99GXuKxdk
261
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 3.13.1 IP Rapportage format 2020 Interactieprogramma; omnichannel aanpak Q3-Q4 2020,
2021
262
De omnichannel aanpak streeft naar een meer gestroomlijnd en geïntegreerd klantcontact waarin elke burger goed
bediend wordt. Bron: VNG, Validatie, september 2021.
263
Bron: VNG Realisatie GEMMA https://www.gemmaonline.nl/index.php/Thema_Omnichannel#Integraal_klantbeeld
264
Bron: https://virtuele-gemeente-assistent.nl/
265
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 3.13.1 IP Rapportage format 2020 Interactieprogramma; omnichannel aanpak Q3-Q4 2020,
2021
266
Bron: Projectinterview, juni 2021
267
Bron: VNG, VR2 2020 Q4 3.13.1 IP Rapportage format 2020 Interactieprogramma; omnichannel aanpak Q3-Q4 2020,
2021
258
259

72 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Middels werkgroepen zijn de bouwstenen van de omnichannel aanpak ook verder
doorontwikkeld.268 Het is nog niet duidelijk wat het effect op de eindgebruikers (burgers)
is. Wij concluderen voorts dat doeltreffendheid (nog) niet is aangetoond.
•

Lessen toegepast en zicht op opschalen: doormiddel van tafelgesprekken worden de
bestuurders van de koplopers en nieuwe gemeenten betrokken bij de voortgang. Er zijn
door bestuurders reeds positieve reacties gegeven op de voortzetting van de versterking
van de interactie tussen burgers en overheid.269 Dit is een indicatie dat breder draagvlak
bestaat voor voortzetting van de strategie en de aanpak die met het project wordt
verspreid. Uit de inventarisatie door VNG blijkt dat medewerkers en inwoners erg positief
zijn over het opschalen van Gem naar alle gemeenten.270

Doelmatigheid:
Aangezien het project vooralsnog niet aantoonbaar doeltreffend is, is dit onderdeel per definitie
ook niet aantoonbaar doelmatig. Er zijn ook geen evaluaties bekend die uitspraken doen over de
doelmatigheid van de interactiestrategie. De voor eind-2021 geplande business case is nog niet
uitgevoerd en is, gezamenlijk met de daarvoor bestemde middelen, opgeschoven naar 2022,
omdat veel van de bottom-up projecten nog niet afgerond of opgeschaald zijn. Deze
businesscase zal uitwijzen of de interactiestrategie ook daadwerkelijk is verbeterd en of de
middelen doelmatig zijn besteed.271

6.4.2.

Activiteit 2: Identificeren van diensten en levensgebeurtenissen waar de
klantreis verbeterd kan worden

De activiteit ‘Identificeren van diensten en levensgebeurtenissen waar de klantreis verbeterd kan
worden’ wordt ingevuld middels het project 'Levensgebeurtenissen’:
2. Levensgebeurtenissen (4.1.1)
Het project ‘Levensgebeurtenissen’ heeft als doel om voor burgers en bedrijven inzichtelijker te
maken welke acties waar en wanneer uitgevoerd moeten worden bij de overheid bij een
levensgebeurtenis. De overheid wordt momenteel meer vanuit het perspectief van de honderden
overheden georganiseerd, dan vanuit het perspectief van de leefwereld van de gebruiker. 272 In dit
project worden levensgebeurtenissen geïnventariseerd, klantreizen bij levensgebeurtenissen in
kaart gebracht, en verbeterpunten en geïdentificeerd (en getest).
Output:
•

Uitgewerkte klantreizen: Er zijn verschillende klantreizen uitgewerkt die duidelijk maken
wat er verbeterd dient te worden om de klantreis prettiger te maken. Voorbeelden van
klantreizen die zijn uitgewerkt zijn ‘ik wil voor mezelf beginnen’ en ‘overlijden’.

•

Meerdere pilots klantreizen LG uitgerold: er zijn twee pilots opgeleverd.273 Enerzijds zijn
dit checklists die een persoonlijk overzicht bieden toegespitst op de situatie. Deze staan
op Rijksoverheid.nl en op Ondernemersplein. 274 Daarnaast is de pilot nabestaanden
uitgevoerd waarbij burgers brieven ontvangen namens de overheid met een
condoleance, met verwijzing naar de checklist.

Outcome en impact:

268

Bron: VNG, VR2 2020 Q4 3.13.1 IP Rapportage format 2020 Interactieprogramma; omnichannel aanpak Q3-Q4 2020,
2021
269
Bron: VNG, validatie, September 2021
270 Bron: https://www.vngrealisatie.nl/nieuws/de-virtuele-assistent-gem-live-bij-gemeenten
271

Bron: Projectinterview, juni 2021
Bron: Investeringsvoorstel ‘Levensgebeurtenissen’, 2018
273
Bron: Opdrachtvoorstel Aanpak Levensgebeurtenissen, Jaarplan 2021
274
Zie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/overlijden/vraag-en-antwoord/checklist-bij-overlijden
272

73 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

1. Informatie toegankelijker voor burgers en bedrijven (klaar voor opschaling): Hoewel het
project nog loopt, zijn een aantal deelprojecten al uitgerold. Zo is op de checklists en de
brief aan nabestaanden door ontvangers positief gereageerd. De respondenten vonden
het prettig dat de checklist een overzicht gaf toegespitst op de persoonlijke situatie. Ook
geven bezoekers van de checklist aan dat de informatie hen heeft geholpen. Dit zijn
echter relatief kleine verbeteringen van de dienstverlening. Grote aanpassingen zijn met
het project nog niet gerealiseerd, mede omdat er veel partijen betrokken zijn bij het
uitvoeren van deze projecten wat ervoor zorgt dat er veel overleggen nodig zijn. 275
2. Bij het project Levensgebeurtenissen zijn nulmetingen uitgevoerd om bij het eind van het
project uitspraken te kunnen doen over het effect van het project op de eindgebruikers.
Zo zijn er metingen uitgevoerd voor het traject ‘overlijden’. 276 Uit deze voormeting blijkt dat
er onder de respondenten de vraag leeft naar meer informatie en dat men de digitale
dienstverlening van de Rijksoverheid waardeert. Uit onderzoek is ook gebleken dat veel
nabestaanden door de bomen het bos niet meer zien bij het overlijden van een
dierbare.277 De inzet en aanpak (participatief) van het project lijkt daarom relevant.
3. Lessen toegepast en (zicht op) implementatie: het project loopt aan tegen de brede
scope, waarbij afhankelijkheid bestaat van de medeoverheden om tot implementatie te
komen. Het risico is dat de initiatieven kleinschalig blijven.
Het is nog niet duidelijk of de aanpassingen die zijn gedaan hebben geleid tot een significante
verandering in de waardering van de dienstverlening van de Rijksoverheid. Dit is echter wel
aannemelijk. Derhalve concluderen wij dat doeltreffendheid aannemelijk is.
Doelmatigheid:
Er zijn in de voorgaande periode geen onderzoeken verricht naar de doeltreffendheid. Wij kunnen
derhalve de doelmatigheid niet vaststellen. We kunnen op basis van de inputs en de bereikte
resultaten wel de volgende observaties doen:
•

De opzet van het project waarbij in samenspraak (interbestuurlijk en met burgers) wordt
bepaald waar het project de meeste meerwaarde levert draagt bij aan doelmatigheid. Zo
wordt namelijk voorkomen dat reeds bestaande initiatieven worden gedupliceerd (zo is
besloten op schulden geen inzet te plegen omdat hier al veel gebeurt). 278

•

Anderzijds zorgt gebrek aan borging er mogelijk voor dat projecten kleinschalig blijven en
daardoor minder effecten worden bereikt dan mogelijk.

6.4.3.

Activiteit 3: Opzetten pilots gericht op het beproeven van nieuwe vormen van
overheidsdienstverlening

De activiteit ‘Opzetten pilots gericht op het beproeven van nieuwe vormen van
overheidsdienstverlening’ wordt ingevuld middels het project ‘Chatbot Verhuizen’:
3. Chatbot verhuizen (4.02.2)
Het project ‘Chatbot verhuizen’ heeft als doel om een chatbot “verhuizen” te ontwikkelen en die
vervolgens te testen bij burgers.279 Een chatbot verhuizen verbetert de beleving van burgers
omdat het burgers in staat stelt zaken met betrekking tot het verhuizen op een enkele plek te
regelen. Er is ook winst voor overheidsinstanties omdat dit de handmatige verwerking van
verhuizingsgegevens vervangt. Activiteiten in dit project behelzen het ontwikkelen en technisch

275

Bron: Projectinterview opdrachtgever, mei 2021
Bron: Resultaten voormeting levensgebeurtenis ‘Er is iemand in mijn omgeving overleden’
277
Inzichten uit onderzoek - nabestaanden
278
Bron: Projectinterview, maart 2021
279
Bron: IP4.2.2 OBDO-12. Investeringsvoorstel IP 2020 - Chatbot Verhuizen
276

74 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

realiseren van een prototype en het experimenteren met een volwaardige chatbot bij vier
verschillende gemeenten.
Output:
•

Pilot Chatbot verhuizen gebruikt door gemeenten: De chatbot werd per december
gebruikt bij drie verschillende gemeente: Tilburg, Dordrecht en Utrecht.280 De Chatbot
verhuizen is technisch gerealiseerd op open source. De chatbot kan de burger voorzien
van informatie en verder helpen wanneer de chatbot het antwoord niet weet. Naast het
beantwoorden van vragen over verhuizen, kan de chatbot ook vragen beantwoorden over
paspoorten en ID-kaarten. De chatbot kan (nog) niet de transactie om te verhuizen
afhandelen. Bij de ontwikkeling van de chatbot zijn ook ervaringen van eindgebruikers en
van mindergeletterden meegenomen. De chatbot is getest bij de gemeente Dongen.281
De gemeente Dongen was tevreden over de chatbot, maar plaatste wel vraagtekens bij
de toegevoegde waarde van dit extra kanaal. 282

Outcome en impact:
•

Informatie toegankelijker voor burgers: Bij de gemeenten waar de chatbot beschikbaar is,
is het aannemelijk dat de informatie toegankelijker is voor burgers. Uit de pilot in de
gemeente Dongen bleek namelijk dat de chatbot het overgrote deel van de vragen van de
burgers wist te beantwoorden.283 Dit is een indicatie dat de informatie toegankelijker is
voor burger. Echter is het niet duidelijk of de chatbot holistisch gezien bijdraagt aan de
bredere impact van verbeterde beleving omdat het niet bekend is of de burger niet ook op
een andere, even toegankelijke manier, aan de informatie had kunnen komen.

•

Lessen toegepast en (zicht op) implementatie: Het is bij de huidige implementatie niet
duidelijk of dit nog onderdeel is van de testfase, of dat de chatbot al breed
geïmplementeerd kan worden. Een uitdaging voor dit project is om gemeenten
enthousiast te krijgen om de chatbot te implementeren. Toch hebben al 30 gemeenten
interesse getoond.284 De eerste tekenen lijken erop te wijzen dat de chatbot bijdraagt
aan doel de dienstverlening bij de beleefwereld van gebruikers aan te sluiten.

Hoe groot de impact van de chatbot is, is afhankelijk van hoeveel gemeenten de chatbot willen
implementeren. Als de chatbot breed geïmplementeerd wordt heeft het de potentie om via het
automatiseren klantcontacten de informatie toegankelijker te maken voor burgers. Op basis van
de huidige stand van zaken achten wij dit project gedeeltelijk doeltreffend.
Doelmatigheid:
De uitgevoerde evaluatie van de chatbot gaat niet nader in op de doelmatigheid. Derhalve
concluderen wij dat doelmatigheid niet is aangetoond. We kunnen op basis van de inputs en
bereikte resultaten wel de volgende observaties doen:
•

Voor het project Chatbot verhuizen was in 2020 €280k begroot. Uiteindelijk is er in 2020
€311k gerealiseerd, wat neerkomt op een budgetoverschrijding van 11%. Aangezien het
ons niet bekend is hoe de activiteiten te relateren zijn aan de middelen, is het voor ons
niet duidelijk waar de budgetoverschrijding door is veroorzaakt.

•

De chatbot is op open source gerealiseerd waardoor het makkelijk op te schalen is. Dit
draagt bij aan de doelmatigheid van het project.

280

Bron: VNG Realisatie, De Virtuele Assistent Gem live bij gemeenten, opgehaald van
https://www.vngrealisatie.nl/nieuws/de-virtuele-assistent-gem-live-bij-gemeenten
281
Bron: VR2 2020 Q2 IP4.2.2 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def
282
Bron: Evaluatie Pilot Virtuele Assistent Gemeente Dongen
283
Bron: Evaluatie Pilot Virtuele Assistent Gemeente Dongen
284
Bron: Binnenlands Bestuur, GROOTSE PLANNEN VOOR GEMEENTE-CHATBOT GEM, 25 november 2020

75 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.4.4.

Activiteit 4: Inrichten implementatie van de Single Digital Gateway

De Europese Commissie wil naast het realiseren van een fysieke interne markt, ook de digitale
interne markt in Europa versterken.285 Daartoe heeft het de Single Digital Gateway verordening
met de lidstaten onderhandeld. Deze verordening is sinds december 2018 van kracht. Deze
verordening regelt dat burgers en bedrijven wanneer zij wonen of zakendoen in de Europese Unie
toegang hebben tot belangrijke informatie en zelf digitaal de belangrijkste zaken kunnen regelen,
ongeacht hun nationaliteit. Concreet betekent dit dat er één Europees digitaal loket ingericht dient
te worden.286 De implementatie van de SDG bestaat uit drie verschillende fases: in 2020 diende
een deel van de verordening te worden gerealiseerd (toegang tot informatie over rechten en
procedures door lidstaten op Your Europe), vervolgens eind 2022 het tweede deel (toelichting en
instructies over rechten en procedures op medeoverheden niveau), en ten slotte moet de
verordening eind 2023 helemaal zijn uitgevoerd (inclusief het volledig digitaal kunnen doorlopen
van procedures).287 SDG betreft een overkoepelend IP project met vijf onderliggende projecten
die als doel hebben om bij te dragen aan een deel van de implementatie van de verordening dan
wel inzichten op te doen over grensoverschrijdende gegevensuitwisseling.
De Europese Commissie zorgt voor een gemeenschappelijke gebruikersinterface (‘Your Europe’)
voor relevante webpagina’s van de Unie en de lidstaten. Nederland levert hiervoor relevante links
aan (notificeren). DPC en digitaal ondernemersplein (DOP) vervullen hierin een rol.288 Daarbij
dient informatie Engelstalig beschikbaar te worden en beschikbaar gesteld. Ook is onderzoek
gedaan naar de implementatie en mogelijke impact van de SDG voor de verschillende
organisaties (o.a. door VNG en RVO).289
Onderdeel van de SDG is het Once Only Principle (OOP) - een verplichting die lidstaten verplicht
om persoonlijke overheidsdata van burgers en ondernemers op verzoek grensoverschrijdend uit
te leveren. Digital Europe for All (DE4A) test de standaarden, semantiek en bouwblokken die
hiervoor nodig zijn. Nederland voert samen met andere Europese partijen pilots uit om deze
infrastructuur vorm te geven.
Output:
•

Pilots om grensoverschrijdende samenwerking vorm te geven: Voor de pilots die in het
kader van het project ‘SDG Pilots DE4A EU (4.7.1f)’ worden uitgevoerd zijn eind 2020
minimum viable products gedefinieerd. De pilots zijn nog in ontwikkeling. 290

•

Geredigeerde webpagina’s die voldoen aan de richtlijnen van de SDG: Voor het project
‘Digitaal Ondernemersplein’ zijn generieke teksten SDG-proof gemaakt, links gelegd
met uitvoeringsorganisatie, SDG tags toegevoegd en is het SDG logo te zien op SDG
pagina’s. In totaal zijn inmiddels meer dan tweehonderd webpagina’s SDG-proof
gemaakt. De gebruikers geven aan dat zij de SDG-pagina’s positief waarderen.291
Voor het project ‘Samenwerkende Catalogi Burgerdeel’ zijn 650 SDG-webpagina’s
geïdentificeerd. Daarbij is prioriteit gegeven aan omvormen van bestaande content naar
SDG-proof content. Vervolgens zijn er ongeveer 490 webpagina’s genotificeerd. Naast
het creëren en aanpassen van content is er ook samenwerking gezocht met partners om
op een centrale wijze de SDG te implementeren. Decentrale overheden kunnen zo hun

285

Bron: Overkoepelend investeringsvoorstel SDG, 2020.
Bron: Regulation (EU) 2018/1724
287
Bron: Officiële verordening EU. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:32018R1724
288
Bron: NL DIGIbeter 2019
289
SDG verkenning realisatie SDG (4.7.1c). Werksessie SDG, juni 2020. Uit gesprekken met betrokken is gebleken dat de
aanvankelijk voor dit project vastgestelde activiteiten niet zijn uitgevoerd. In eerste instantie lag de nadruk van dit project
op het opstellen van een programma van eisen en het doen van een nulmeting. Dit is uitgebreid naar het ontwikkelen van
een manier waarop gemeenten content kunnen plaatsen op website van centrale overheden.
290
Bron: DE4A, Newsletter, December 2020 https://www.gov.si/assets/ministrstva/MJU/DI/DE4A/Moc-in-potencial-onceonly-principle-DE4A-Newsletter-Dec-2020.pdf
291
82,3% van de bezoekers op ondernemersplein.kvk.nl is positief over de SDG-pagina’s, op business.gov.nl is dat 76,7%
286

76 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

informatie beschikbaar maken op landelijke kanalen. Op deze manier kunnen burgers
eenvoudig alle informatie die ze nodig hebben vinden op één plek.
•

Ondersteunen van uitvoerders & gemeenten: De doelstellingen voor te behalen
resultaten van het project ‘SDG verkenning realisatie SDG’ zijn sinds de
subsidieaanvraag sterk gewijzigd. Inmiddels wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van
een invoervoorziening waarin alle gemeenten hun informatie in kunnen voeren die
betrekking heeft op de invoering van SDG. De verwachting is dat deze invoervoorziening
vanaf Q2 2022 geïmplementeerd kan worden.292 In het project ‘Bureau Digitaal Europa’
zijn de geplande activiteiten uitgevoerd, waarin de behoeftes van de verschillende
belanghebbende overheidspartijen zijn geïnventariseerd.

Outcome en impact:
•

Kennis en inzicht EC over SDG en DE4A implementatie: Voor zover de pilots al inzichten
hebben opgeleverd is deze informatie ook voor de EC beschikbaar om de inrichting op
EU niveau vorm te geven. Digitaal Ondernemersplein voorziet de EC van feedback en
data die zij kunnen gebruiken bij de vormgeving.
Voldaan aan verordening SDG en toename gebruik(gemak): Voor het project ‘Digitaal
Ondernemersplein’ zijn de gestelde doelen behaald.293 In totaal zijn de webpagina’s met
SDG content per juni 2021 meer dan 700.000 keer geraadpleegd, waarvan ongeveer
80.000 afkomstig was uit andere EU landen. Hierbij lijkt dit project bij te dragen aan het
vergroten van het gebruikersgemak voor iedereen binnen Europa. Ook voor
‘Samenwerkende Catalogi Burgerdeel’ is het waarschijnlijk dat het grote aantal
aangepaste webpagina’s en de centrale toegang bijdraagt aan gebruik(gemak). Hiermee
is (grotendeels) voldaan aan de eerste doelstelling voor beschikbaarstelling van nationale
informatie. 294
Lessen toegepast en (zicht op) implementatie: Bij het project ‘SDG verkenning realisatie
SDG’ is veel geleerd over hoe de SDG het beste geïmplementeerd kan worden en de
werkwijze hierop aangepast. Met de pilot coalitie is door de grensoverschrijdende
samenwerking een Europees netwerk opgebouwd, waardoor invloed kan worden
uitgeoefend op de implementatie van OOP. Met de SDG-projecten wordt bijgedragen aan
een betere interbestuurlijke samenwerking, aangezien een groot aantal
overheidsorganisaties hieraan samenwerken.

Omdat de SDG verordening nog niet volledig in werking is getreden, kan nog niet worden
aangegeven of het overkoepelende project doeltreffend is. De eerste resultaten van
Samenwerkende Catalogi en Digitaal ondernemersplein stellen Europese burgers en bedrijven al
in staat informatie te vinden.295 Ook is al de nodige voortgang gemaakt om ook de tweede
mijlpaal, met name voor gemeenten, te halen. Dit wijst erop dat doeltreffendheid aannemelijk is.
Doelmatigheid:
Volgens de kostenberekening implementatie SDG-verordening door Ecorys zal de benodigde
investering voor implementatie door Nederlandse overheden en uitvoeringsorganisaties bij een
centrale benadering minimaal €124 mln. en bij een decentrale benadering €114 mln. bedragen.296
Het onderzoek bevat geen informatie over de baten die de SDG op zal leveren. Mede omdat de
effecten niet bekend zijn, hebben wij op de doelmatigheid van de SDG-projecten geen zicht. Wel
merken wij op dat de opzet waarin de pilots worden gebruikt om haalbaarheid te testen en met
292

Bron: Klankbordgroep Single Digital Gateway 22 juni 2021
Bron: Rapportage SDG-Project DOP Q1 2021
294
Een afhankelijkheid van dit project is de snelheid en kwaliteit waarmee andere landen de SDG invoeren en de snelheid
waarmee de Europese Commissie vertalingen en verwijzingen beschikbaar maakt.
295
Bron: Overkoepelend investeringsvoorstel SDG, 2020
296
Bron: Ecorys, kostenberekening implementatie SDG-verordening, oktober 2020. De kosten die voortvloeien uit het
‘once only’-principe zijn hierin niet meegenomen omdat de (Europese) uitwerking van dit principe nog voldoende
uitgewerkt is om een reële kosteninschatting hiervan te maken op dit moment.
293

77 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

onderzoeken de gevolgen voor organisaties in zicht worden gebracht in principe bij kunnen
dragen aan een doelmatigere implementatie van de SDG-verordening.

6.4.5.

Activiteit 5: (Door)ontwikkelen van MijnOverheid

De activiteit het ‘(Door)ontwikkelen van MijnOverheid’ wordt ingevuld middels een viertal
projecten die middelen hebben ontvangen uit beleidsartikel 6.6 MijnOverheid is een
toegangsportaal waarin burgers toegang kunnen krijgen tot verschillende diensten van de
overheid.297 De doorontwikkeling heeft als doel om voor MijnOverheid in te zetten op (1) het
mogelijk maken van personaliseren, (2) het verbeteren van de aansluiting op gebruikers en
afnemers en (3) het mogelijk maken van meer regie op gegevens.298 De volgende (deel)projecten
vallen hieronder.
MijnOverheid DO front-end en interactie (4.3.1) (11) heeft als doel de front-end (dat wat voor de
gebruiker zichtbaar is) te vernieuwen om MijnOverheid toegankelijker te maken, ook voor minder
digitaal vaardige burgers.299 De focus lag daarbij op het aanpassen van het uiterlijk van de
website, en niet op het toevoegen van functionaliteiten. Dit project is in 2019 geïmplementeerd.
MijnOverheid DO persoonlijke gegevens (4.3.2) (10) heeft als doel om voor burgers de toegang
en inzage van persoonlijke gegevens binnen MijnOverheid gebruisvriendelijker en toegankelijker
te maken. Hiervoor wordt een app ontwikkeld die inzicht biedt in de persoonlijke gegevens,
worden nieuwe gegevensbronnen ontsloten en de optie gerealiseerd informatie te corrigeren
(regie op gegevens). MijnOverheid hergebruik eigen gegevens / regie op gegevens (4.3.4) (12)
heeft als doel burgers en ondernemers meer regie te geven over de door de overheid beheerde
gegevens. Binnen MijnOverheid wordt hieraan gewerkt door te experimenteren met het ontsluiten
van twee concrete registraties.
Output
•

Vernieuwde frontend van MijnOverheid: Voor het project ‘MijnOverheid DO front-end en
interactie’ is per 30 oktober 2019 de nieuwe front-end van de website van MijnOverheid in
gebruik genomen. De nieuwe front-end is getest bij diverse groepen gebruikers,
waaronder minder digitaal vaardigen en burgers die minder goed kunnen lezen en
schrijven.300
Voor het project ‘Doorontwikkeling MijnOverheid’ is het binnen MijnOverheid mogelijk
gemaakt dat bekendmakingen in de buurt van de burger (bijv. vergunningen) nu zichtbaar
zijn op de website van MijnOverheid. Daarnaast kunnen woningeigenaren per Q1 2021
het energielabel van hun huis inzien. 301 Er zijn voor dit project minder activiteiten
uitgevoerd dan gepland, mede vanwege verlate opdrachtverstrekking en mede omdat
vooraf bekend was dat niet alle activiteiten uit de offerte uitgevoerd konden worden. 302

•

Gegevensverwerking: Voor het project ‘MijnOverheid DO persoonlijke gegevens’ heeft
Logius een Minimum Viable Product (MVP) van de Persoonlijke Gegevens app
opgeleverd.303 De app is vooralsnog niet te downloaden in de app stores. Met de uitrol
van de app wordt nog gewacht aangezien men nog op zoek is naar een toepassing van
de functionaliteiten die het voor burgers wenselijk maakt om deze app te downloaden. 304
Daarmee is de beoogde uitkomst nog niet behaald.
Voor het project ‘MijnOverheid hergebruik eigen gegevens / regie op gegevens’ is in Q4
van 2019 begonnen met de realisatie van een koppelvlak voor het delen van gegevens
met toestemming van de gebruiker. Naast deze ontwikkeling zijn ook juridische aspecten

297

Bron: Projectvoorstel MijnOverheid Doorontwikkeling.
Logius, IP4.3.5 PL-5 20190919 Logius investeringsvoorstel 2020 Doorontwikkeling MijnOverheid. 19 sept. 2019
299
Bron: Projectvoorstel MO Doorontwikkeling vernieuwen frontend
300
Logius, Jaarraportage 2019, 23 maart 2020
301
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
302
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
303
Bron: Logius, Jaarraportage 2019, 23 maart 2020
304
Bron: Projectinterview, juni 2021
298

78 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

uitgewerkt en een inventarisatie gemaakt van de impact op beheer en exploitatie. Ook is
in 2019 ter voorbereiding van een pilot een koppelvlak ontwikkeld waarmee burgers
kunnen aangeven om gegevens uit het BRI en BRP te delen met de woningcorporatie. 305
Inmiddels zijn de pilots met de woningcorporaties en de persoonsgegevens uit BRP bij
verhuizing in een ander project verder opgepakt. 306
Outcome en impact:
Gebruiksvriendelijkere diensten, ook voor minder digivaardigen: Met de vernieuwing van
de front-end is het gebruik van MijnOverheid om persoonlijke gegevens op te vragen
sterk gestegen.307 Voor de verandering van de front-end waren er ongeveer 400.000
bevragingen over persoonlijke gegevens per maand, terwijl dit er daarna ruim €1 mln.
waren.308 Hoewel het lastig is om een direct verband tussen de verandering van de frontend en stijging van het gebruik te leggen, is het aannemelijk dat de verandering van de
front-end hierbij een rol heeft gespeeld omdat er in die periode geen andere
aanpassingen aan MijnOverheid zijn gedaan. Het is daarbij echter onduidelijk of
MijnOverheid ook door minder digivaardigen meer is gebruikt. Wel is er specifiek gekeken
naar de eisen van groepen burgers voor wie de digitale overheidsdienstverlening
moeilijker te begrijpen is en bijdrage aan digitale inclusie dus aannemelijk. De twee
projecten gerealiseerd onder 'Doorontwikkeling MijnOverheid’ (Berichten over uw Buurt
en Inzage Energielabel) dragen aannemelijk bij aan betere informatievoorziening aan de
burger omdat ze eenvoudiger gegevens beschikbaar stellen, hoewel gebruikscijfers
ontbreken.
•

Lessen toegepast en (zicht op) implementatie: Het doel van het project ‘MijnOverheid
hergebruik eigen gegevens’ was om te experimenteren met het ontsluiten van twee
concrete registraties. Voor deze twee experimenten zijn pilots ontwikkeld (SILA en WoCo)
die nu doorontwikkeld worden in een volwaardig project. De experimenten die
doorontwikkeld en mogelijk opgeschaald worden dragen hoogstwaarschijnlijk bij aan het
verbeteren van de beleving van de burgers.

Op basis van bovenstaande bevindingen merken wij de inzet op het doorontwikkelen van
MijnOverheid als grotendeels doeltreffend aan. Wel merken wij op dat specifiek het onderdeel
‘MijnOverheid DO persoonlijke gegevens’ nog niet als doeltreffend worden aangemerkt,
aangezien het niet aannemelijk is dat de ontwikkelde app spoedig zal lanceren.
Doelmatigheid:
De informatie om een oordeel te geven over doelmatigheid inzake de doorontwikkeling van
MijnOverheid is beperkt, aangezien hiernaar geen evaluaties zijn uitgevoerd. Derhalve kunnen wij
doelmatigheid niet aantonen. We kunnen op basis van de inputs en de bereikte resultaten wel de
volgende observaties doen:
•

Het project MijnOverheid DO front-end en interactie kende een budgetoverschrijding. De
projectwaarde betrof een bedrag van €1,3 mln. Bij de realisatie was er een overschrijding
van het budget van 18 procent, te wijten aan meerwerk dat naar voren kwam na
uitgebreid testen. Er zijn geen indicaties dat niet doelgericht is gewerkt.

•

Ontwikkeling van een App die kan bijdragen aan regie op gegevens maar zonder
duidelijke use-case brengt een risico met zich mee voor de doelmatigheid hiervan.

305

Bron: Logius, Jaarraportage 2019, 23 maart 2020
Bron: Projectinterview, juni 2021
307
Bron: Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2020, 29 jun. 2020
308
Bron: BZK, Monitor Digitale Overheid 2020, 15 juni 2020
306

79 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.4.6.

Activiteit 6: Verkennen en wegnemen van barrières bij het implementeren van
Standard Business Reporting

De activiteit ‘verkennen en wegnemen van barrières bij het implementeren van Standard
Business Reporting’ wordt ingevuld middels het volgende project:
13. SBR
Met middelen uit beleidsartikel 6.6 is in 2019 en 2020 gewerkt aan het doorontwikkelen van SBR.
‘SBR eenvoudiger en rendabeler’ heeft als doel om het voor overheden en bedrijven rendabeler
en eenvoudiger te maken om te werken met Standard Business Reporting (SBR), de nationale
standaard voor het digitaal uitwisselen van bedrijfsmatige rapportages. 309 In dit project wordt
onderzocht wat de barrières zijn om aan te sluiten bij SBR en welke nieuwe mogelijkheden
bestaan om SBR te verbreden. Vervolgens worden voorbereidingen getroffen om het gebruik van
SBR te verbreden en de roadmap voor de toekomst te herijken.310
Output:
•

Overzicht barrières en experimenteren met praktijkoplossingen uitgevoerd: Er zijn
verschillende externe onderzoeken uitgevoerd naar de rol van SBR in de toekomst en
naar de drempels die worden ervaren bij het adopteren van SBR. 311 De kennis over SBR
is verder verzameld op de SBR-wiki en er is gezocht naar een borging van de kennis
i.s.m. TUDelft/Digicampus (onder andere door middel van een PhD-traject). Met de
verkregen input is de roadmap herijkt. Daarnaast heeft men verschillende partijen
ondersteund om aan te sluiten bij SBR. In 2019 zijn reeds enkele experimenten
uitgevoerd. Uiteindelijk zijn er 5 verschillende experimenten gedefinieerd. Vier hiervan zijn
er uitgevoerd en de laatste wordt in juli 2021 afgerond.

Outcome en impact:
•

Bredere toepassing van SBR door markt en overheid: het SBR berichtenverkeer is vrijwel
gelijk gebleven met ruim 44 miljoen berichten. Het aantal aangesloten uitvragende
overheidspartijen bleef gelijk met vijf.312

Aangezien het project betrekking had op de verkenning maar de realisatie van (opgeschaalde)
oplossingen nog geen onderdeel vormde van het project, is het begrijpelijk dat nog beperkt
sprake lijkt van een toename in toepassing van SBR. Ook de uitloop van een deel van de
activiteiten speelt hierbij mee. Derhalve is voor dit project doeltreffendheid niet aangetoond.
Doelmatigheid:
Aangezien doeltreffendheid van het project nog niet kan worden aantoonbaar, kan per definitie
ook doelmatigheid niet worden aangetoond. Wel merken wij op dat nog geen bredere toepassing
van SBR is gerealiseerd terwijl reeds €2 mln. aan het project is uitgegeven. Het is de vraag of de
kosten in de verkenningsfase in verhouding staan tot de mogelijke toekomstige baten.

6.4.7.

Conclusie doeltreffendheid en doelmatigheid impactgebied 4

Onderstaande tabel vat de geconstateerde doelmatigheid en doeltreffendheid op
activiteitenniveau samen.
Activiteiten impactgebied 4

Conclusie doeltreffendheid

Conclusie doelmatigheid

Activiteit 1: Creëren van
draagvlak en bevorderen van
kennisontwikkeling- en

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Investeringsvoorstel “SBR eenvoudiger en rendabeler: de belofte van verminderde administratieve last volledig
waarmaken.”, 11 okt. 2018
310
Bron: VR2 2019 Q4 IP4.10.1 rapportage format 2020 SBR Eenvoudiger en Rendabeler
311
Bron: VR2 2019 Q4 IP4.10.1 rapportage format 2020 SBR Eenvoudiger en Rendabeler
312
ICTU, Monitor Digitale Overheid 2021, 2021
309

80 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

uitwisseling betreffende de
overheidsinteractiestrategie
Activiteit 2: Identificeren van
diensten en
levensgebeurtenissen waar de
klantreis verbeterd kan worden

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 3: Opzetten pilots
gericht op het beproeven van
nieuwe vormen van
overheidsdienstverlening

(2) doeltreffendheid deels
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 4: Inrichten
implementatie van de Single
Digital Gateway

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(3) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 5: (Door)ontwikkelen
van MijnOverheid

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 6: Verkennen en
wegnemen van barrières bij het
implementeren van Standard
Business Reporting

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Conclusie impactgebied 4

(2) Deels doeltreffend

(1) Doelmatigheid niet
waargenomen

Doeltreffendheid: De bevindingen laten zien dat er voor de omslag naar dienstverlening die
aansluit bij het perspectief van burgers en bedrijven positieve ontwikkelingen hebben
plaatsgevonden. Wat betreft de ervaring van burgers met de mate waarin dienstverlening
persoonlijk en eenvoudig is gemaakt is dit ten dele gerealiseerd, in ieder geval op het niveau van
pilots (bijv. Klantreizen), maar ook voor bijvoorbeeld MijnOverheid.
Voor de voorzieningen gericht op gebruik van Europa-brede digitale dienstverlening door burgers
en bedrijven is het nog te vroeg om te concluderen over de doeltreffendheid van de activiteiten
aangezien de verplichtingen gedeeltelijk in 2022 en 2023 ingaan. Wel zijn voor de deelprojecten
verschillende resultaten bereikt waarmee al aan een deel van de verplichtingen wordt voldaan.
Het is dus aannemelijk dat daarmee (op termijn) wordt bijgedragen aan de beoogde impact.
Wij kennen aan de doeltreffendheid van de activiteiten binnen het thema bestuurlijke en
maatschappelijke verankering van beleid een 2 (doeltreffendheid deels waargenomen) toe.
Doelmatigheid: Er is slechts beperkte informatie beschikbaar over doelmatigheid. Wij kennen
voor de doelmatigheid voor het thema een 1 (doelmatigheid niet waargenomen) toe.

6.4.8.

Aanbevelingen impactgebied 4

Op basis van onze conclusies over doelmatigheid en doeltreffendheid doen wij de volgende
aanbevelingen voor dit impactgebied:
•

Maak een afgewogen selectie van kansrijke pilots om versnippering te voorkomen: Met
name bij het project Levensgebeurtenissen zijn veel ad-hoc activiteiten en projecten
gefinancierd. Hierbij is gebleken dat het lastig is partijen voldoende betrokken te houden
waardoor de kans van slagen afneemt.

•

Zorg voor voldoende borging: Bij verschillende pilot projecten is nog onzeker in hoeverre
de voorzieningen bij succes ook breder uitgerold worden en wie hiervoor verantwoordelijkheid
draagt. Dit bleek ook het geval bij het project Pilot Chatbot, waar het initiatief getrokken wordt
door een aantal gemeenten maar hier nog geen brede commitment voor bestaat.

81 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Zorg voor transparantie over resultaten bij verkennende projecten: Het project SBR laat
zien dat de gemaakte kosten in de verkennende fase € 2 mln. bedragen maar dat nog geen
effect op gebruik van SBR zichtbaar is. Ook is niet duidelijk wat de pilots hebben opgeleverd
en hoe het project bijdraagt aan toekomstige resultaten. Hierbij is het sterk aan te bevelen
daarom juist bij dergelijke projecten duidelijk te maken waarom de kosten benodigd zijn en
wat alternatieven zijn om de gewenste effecten te bereiken.

82 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.5.

Impactgebied 5: Eén (effectieve en efficiënte) infrastructuur

Op de volgende pagina geven wij de beleidstheorie visueel weer voor ‘Impactgebied 5 Eén
(effectieve en efficiënte) infrastructuur’. Binnen beleidsartikel 6.6 wordt onder andere gestreefd te
investeren in doorontwikkeling van de GDI naar een breed gedragen digitale
basisinfrastructuur.313 Dit is benodigd vanwege veranderende behoefte van burgers en bedrijven,
technologische ontwikkelingen, nieuw functionele en niet-functionele eisen en veranderende
veiligheidsrisico’s. 314 Hiermee wordt ook bijgedragen aan het vijfde doel van NL DIGIbeter
betreffende ‘moderniseren van de basisinfrastructuur’.
De middelen zijn besteed aan de volgende activiteiten om bovenstaande doel te bereiken (zie
ook tabel onder aan deze pagina):
1. Versnellen van het aansluiten van Logius-voorzieningen
2. Ontwikkelen van één platform voor bestaande stelseldiensten
3. Voorbereiden van vernieuwen berichtenverkeer
4. Herbouwen en moderniseren van de bestaande infrastructuur
5. Ontwikkelen API strategie, ondersteunen overheden en delen kennis rond API’s
Wij presenteren per activiteit welke resultaten zijn bereikt. Vervolgens beoordelen wij voor het
impactgebied in hoeverre deze met de middelen van het beleidsartikel doeltreffend en doelmatig
zijn bereikt.
Tabel 9. Overzicht projectinformatie impactgebied 5 Eén (effectieve en efficiënte) infrastructuur
#

Project

Jaar

Realisatie

Opdrachtwaarde

Fase

Notitie

€220k

Verkenning

Project loopt tot en met 2021 – de
implementatiefase valt daarmee buiten de
scope van dit onderzoek

Activiteit 1: Versnellen van het aansluiten van logius-voorzieningen

1

Aansluiten in één dag

2020

€5k

Activiteit 2: Ontwikkelen van één platform voor de bestaande stelseldiensten
2

Ontwikkeling Platform Services

2019
2020

€7,63 mln.

€6,5 mln.

Implementatie

Platform is per 1 juli 2020 door Logius in
beheer genomen

3

Uitrol Visie Stelseldiensten

2019
2020

€899k

€1,04 mln.

Verkenning &
implementatie

Project loopt van 2018 tot en met 2021

Dit project had in het investeringsvoorstel
een looptijd beoogt lopend tot en met Q1
2019. Aan de hand van de bevindingen uit
resultaten uit Q1 2019 zouden
vervolgstappen bepaald worden. In 2019,
2020 en 2021 zijn deze voortgezet.

Activiteit 3: Voorbereiden en vernieuwen berichtenverkeer

4

Federatief Berichtenstelsel

2019
2020

5

Berichtenbox voor Bedrijven

2019

€143k

€162k

Verkenning

6

Herbouw Digipoort

2020

€5,95 mln.

€3,6 mln.

Implementatie

Project loopt tot en met 2022

e-Procurementpoort

2019
2020

€2,02 mln.

€1,05 mln.

Implementatie

Dit project had initieel enkel een looptijd
gedurende geheel 2019 beoogd

€729k

Verkenning &
implementatie

Dit project had initieel een looptijd beoogd
van 2018 tot en met 2019

7

€6,89 mln.

€7,62 mln.

Verkenning &
implementatie

Activiteit 4: Herbouwen en moderniseren van bestaande infrastructuur
8

Doorontwikkeling Diginetwerk

2019
2020

€667k

Activiteit 5: Ontwikkelen API strategie, ondersteunen overheden en delen kennis rond API’s
9

313
314

API strategie implementatie
ondersteuning

2019

€817k

€884k

Bron: Rijksoverheid, Beleidskader digitale basisinfrastructuur
Bron: Rijksoverheid, Beleidskader digitale basisinfrastructuur

83 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Verkenning

Figuur 13. Beleidstheorie impactgebied 5 Eén (effectieve en efficiënte) infrastructuur

84 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

6.5.1.

Activiteit 1: Versnellen van het aansluiten van Logius-voorzieningen

De activiteit het ‘versnellen van het aansluiten van Logius-voorzieningen’ wordt ingevuld middels
het project ‘Aansluiten in één dag’:
1. Aansluiten in één dag (5.05.15)
Het project ‘Aansluiten in één dag’ heeft als doel om het aansluiten van alle Logius voorzieningen
te automatiseren en te versnellen zodat minder middelen en capaciteit benodigd zijn. Met
laagdrempelig en automatisch aansluiten stijgt het gebruik van de Digitale Overheid. Dit kan ook
een groot positief effect hebben op inclusiviteit. Het aansluitproces verloopt nu voor elke
voorziening op een andere wijze, waarbij diverse menselijke handelingen verricht moeten worden
om tot een succesvolle aansluiting te komen. Zowel de doorlooptijd van een gemiddelde
aansluiting als de gemoeide resources zijn niet houdbaar wanneer het aantal aansluitingen (fors)
stijgt. Activiteiten in dit project behelzen het uitvoeren van verkennend onderzoek (business case,
haalbaarheid van een portaal, procesmodule en aan te sluiten voorzieningen en een plan van
aanpak).315
Resultaten:
•

Business case portal aansluiten in één dag en een werkend portaal: Het project
‘Aansluiten in één dag’ is stilgelegd wegens gebrek aan middelen. Naar verwachting zou
het project herstarten in Q1 2021.316 Wij begrijpen dat er herprioritering van de Logius
projecten heeft plaatsgevonden en dat is besloten om dit project niet te herstarten. 317

•

Dienstverleners sluiten toenemend (zelf) aan (bijv. op Machtigen): Gezien het project is
stilgelegd zijn de beoogde outcomes niet bereikt. 318

Door het stilleggen van het project heeft deze vooralsnog niet bijgedragen aan het realiseren van
de voordelen voor Logius en aansluitende diensten (gemak en kostenbesparing) en indirect voor
de burgers die van deze diensten gebruikmaken (bijv. voor digitaal vertegenwoordigen). Daarmee
concluderen wij dat doeltreffendheid niet is aangetoond.
Doelmatigheid:
Aangezien het project niet aantoonbaar doeltreffend is geweest, is dit onderdeel volgens de
richtlijnen voor beleidsdoorlichtingen van het Rijk319 per definitie ook niet aantoonbaar doelmatig.
De gerealiseerde uitgaven van dit project bedroegen in 2019 en 2020 gezamenlijk maar €5k. Dat
is een klein aandeel van de beoogde uitgaven van €220k. Dat het project aan het begin is
stilgelegd zonder eerst een substantieel deel van de middelen te besteden maakt dat het risico op
ondoelmatigheid beperkt is gebleven. Dit laat echter onverlet dat de middelen op een ander
project doeltreffender besteed hadden kunnen worden, en het alloceren van de middelen op
zichzelf als ondoelmatig kan worden gezien.

6.5.2.

Activiteit 2: Ontwikkelen van één platform voor bestaande stelseldiensten

De activiteit het ‘ontwikkelen van één platform voor bestaande stelseldiensten’ wordt ingevuld
middels een tweetal projecten.
2. Ontwikkeling Platform Services
Het project Ontwikkeling Platform Services richt zich op het oprichten van een platform strategie
waarbinnen makkelijk bepaalde functionaliteiten doorontwikkeld kunnen worden. De behoefte
hiervoor is ontstaan omdat de huidige monolithische opgezette GDI-infrastructuur onvoldoende

315

Bron: Logius, IP5.5.15 PL-4 20190919 Logius Investeringsvoorstel 2020 Aansluiten in één dag, 19 sept. 2019
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
Bron: Projectinterview, juli 2021
318
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
319
Bron: Rijksoverheid, Handreiking beleidsdoorlichtingen, van https://rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-enbeleidsdoorlichtingen/handreiking-beleidsdoorlichtingen/het-meten-van-doelmatigheid
316
317

85 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

wendbaar is om de wens tot snelle verandering te kunnen ondersteunen. 320 Dit project sluit aan
bij de Strategie Platformverandering Logius. Met deze strategie wil Logius meegaan in de stroom
van ontwikkelingen en trends op het gebied van gegevensverwerking en het creëren van
containerplatforms.321 Logius is de opdrachtnemer van dit project en BZK DO is de
opdrachtgever. Dit meerjarige project heeft in 2019 en 2020 gezamenlijk €7,63 mln. aan
financiering ontvangen uit de IP. Hiermee is de Standaard Platform ingericht en wordt nu gewerkt
aan de Logius Private Cloud. Op dit platform kunnen de door Logius aangeboden diensten
ontwikkeld en doorontwikkeld worden. 322
Output:
•

Flexibel platform voor uitwisseling van overheidsgegevens: Per 1 juli 2020 is het
Standaard Platform officieel in beheer bij Logius. Onder andere het Coronadashboard is
reeds via dit platform gelanceerd.323 Het Standaard Platform heeft de potentie om voor
alle overheidspartijen de standaard te worden. De Logius Private Cloud (LPC) is nu nog
in ontwikkeling. In 2022 zal het platform naar verwachting volledig in gebruik genomen
worden. Logius heeft reeds de kleine en minder vitale voorzieningen overgezet waarna zij
stapsgewijs de vitale voorzieningen overplaatsen.

Outcome en impact:
•

Afname aansluitingsactiviteiten Logius & aansluitkosten bij afnemers: De beoogde
uitkomst voor het project is dat de afnemers van Logius profiteren van kostenefficiëntere,
hoogwaardige digitale diensten. Het project is gericht op het verbeteren van de
‘achterkant’ van de basisinfrastructuur, en is atypisch in de zin dat het project niet direct
zichtbaar is.324 De effecten voor gebruikers zijn mede daardoor lastig vast te stellen.

•

Één laagdrempelige, betrouwbare omgeving voor uitwisseling van overheidsgegevens:
Met het project is wel een grote kwaliteitsslag gerealiseerd van een verouderde naar een
toekomstgerichte infrastructuur. Dit heeft met name invloed op de efficiëntie van de
organisatie van Logius. De schatting is dat driekwart van de GDI-voorzieningen profijt
hebben van dit project. Een randvoorwaarde die in belangrijke mate voor de overheid
geldt – dat overzicht wordt gehouden over hoe gegevens worden gebruikt – wordt op
deze manier ook geborgd, zo blijkt uit onderzoek van Gartner die de keuze voor de
platformstrategie ondersteunt.325

Dit project draagt bij aan het doel van het toekomstgericht inrichten van de basisinfrastructuur. Zo
kan een groot deel van de door Logius uitgevoerde GDI-diensten gebruik maken van de LPC en
wordt hiermee voorzien in de mogelijkheid sneller en betrouwbaar infrastructuur en voorzieningen
op te starten, op te schalen en af te schalen. 326 Voor zover Standard Platform (SP) en Logius
Private Cloud (LPC) al worden gebruikt stellen wij dat het project ‘Ontwikkeling Platform Services’
aannemelijk doeltreffendheid is. Bredere toepassing van LSP door andere organisaties en
gebruik van LPC voor alle Logius voorzieningen is nodig om de doeltreffendheid met zekerheid
vast te stellen.
Doelmatigheid:
De efficiëntere inrichting die de SP mogelijk maakt draagt bij aan de doelmatigheid van de
basisinfrastructuur. BZK/Logius heeft onderzoek laten uitvoeren naar de mogelijkheden om de
voorziening te vernieuwen. Daaruit bleek dat de overname de meest voordelige optie was (mede
omdat de bestaande teams zijn meeverhuisd). Wij merken op dat de SP nog niet kostendekkend

Bron: Investeringsvoorstel ‘Ontwikkeling platform services’, 2018
Bron: Gartner, Toetsing containerplatform strategie
322
Bron: Offerte Ontwikkeling platform services 2021
323
Bron: Tweede VMR Logius
324
Bron: Interview opdrachtgever en opdrachtnemer, mei 2021
325
Bron: Gartner, Toetsing containerplatform strategie
326
Bron: Interview opdrachtgever en opdrachtnemer, mei 2021
320
321

86 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

is – daarvoor dienen meer afnemers te worden toegevoegd. Daarnaast bestaan momenteel de
LPC en zijn voorloper naast elkaar en worden daardoor dus extra kosten gemaakt. De
samenwerking en uitwisseling binnen de overheid (tussen Logius en I&W) en heeft duplicatie
voorkomen en daardoor bijgedragen aan de doelmatige inzet van middelen. Wij stellen daarom
doelmatigheid deels vast.
3. Uitrol Visie Stelseldiensten (5.05.03)
Het project heeft als doel om een samenhangend stelsel voor basisregistraties te realiseren zodat
uiteindelijk het stelsel verder verbreed en verdiept kan worden. Het project geeft hier invulling aan
middels het ontwikkelen van een ‘ecosysteem/platform’ waarin de bestaande stelseldiensten
(Digikoppeling, Digilevering, Digimelding en Stelselcatalogus) in samenhang zijn ingevoegd. Het
Stelsel van Basisregistraties is een belangrijke basis geworden voor de informatiehuishouding
van de overheid. Gegevens moeten goed vindbaar, bruikbaar en toegankelijk zijn voor zowel de
overheid als de samenleving. Alhoewel een solide basis was gelegd voor het Stelsel van
Basisregistraties, was een samenhangend en werkend stelsel nog niet volledig gerealiseerd.
Deze samenhang is echter wel een noodzakelijke voorwaarde voor verdere verbreding en
verdieping van het stelsel. 327 Activiteiten behorende bij de verkenningsfase dienen te leiden tot
een beschrijving van de eerste contouren van het platform en een opgestelde migratiestrategie.
Activiteiten behorende bij de implementatiefase betreffen onder andere het verbreden van de
scope, het flexibiliseren van generieke diensten en het standaardiseren en vereenvoudigen van
het aansluiten.328
Resultaten:
•

Platform voor uitwisseling van overheidsgegevens: Voor het project ‘Uitrol Visie
Stelseldiensten’ is de eerste productversie van het platform om inzicht te geven in
overheidsgegevens getoetst door diverse gebruikersgroepen. Ook is de back-end
verbeterd door flexibilisering van de architectuur en toepassing van nieuwe microservices
en is de front-end gebruiksvriendelijker gemaakt. De content op de marktplaats is
uitgebreid. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen om de voorzieningen Digimelding,
Digilevering en Digikoppeling in het nieuwe platform te voegen. Tot slot zijn beheer en
deployment ingericht zodat de systemen ‘live’ kunnen gaan voor productie.

Het project loopt nog tot eind 2021 en het platform voor het project ‘Uitrol Visie Stelseldiensten’ is
ook nog niet openbaar. Ook is er nog geen actief representatief gebruikerspanel opgesteld die het
platform kan beoordelen. Derhalve is het nog te vroeg om te bepalen of de resultaten en
voordelen voor gebruikers zijn bereikt.329 Vooralsnog is doeltreffendheid niet aangetoond. We
merken daarbij wel op dat zodra het platform openbaar wordt gemaakt dit project waarschijnlijk
wel bijdraagt aan ‘één (effectieve en efficiënte) digitale basisinfrastructuur’. Een afnemer hoeft na
lancering van het platform namelijk maar op één centrale voorziening aan te sluiten om toegang
te krijgen tot alle basisregistraties.330
Doelmatigheid:
Aangezien het project vooralsnog niet aantoonbaar doeltreffend is, is dit onderdeel volgens de
richtlijnen voor beleidsdoorlichtingen van het Rijk331 per definitie ook niet aantoonbaar doelmatig.
We kunnen op basis van de inputs en de bereikte resultaten wel de volgende observatie doen:
•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Uitrol Visie Stelseldiensten’ bedroegen in
2019 en 2020 gezamenlijk €899k. Het volledige beoogde budget is nog niet besteed,

327

Bron: Logius, 5.5.03 180926 Investeringsvoorstel Uitrol Visie Stelseldiensten 2019 v0.9, 26 sept. 2018
Bron: Logius, 5.5.03 180926 Investeringsvoorstel Uitrol Visie Stelseldiensten 2019 v0.9, 26 sept. 2018
329
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
330
Hierin kan de afnemers op een eenduidige manier gegevens verkrijgen, incorrecte gegevens melden en berichten
uitwisselen en wordt voorkomen dat elke afnemer zijn eigen voorzieningen moet ontwikkelen. BZK & Logius, Notitie
Stelsel van basisregistraties en de doorontwikkeling van stelseldiensten, 28 nov. 2019.
331
Bron: Rijksoverheid, Handreiking beleidsdoorlichtingen, van https://rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-enbeleidsdoorlichtingen/handreiking-beleidsdoorlichtingen/het-meten-van-doelmatigheid
328

87 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

waar de totale opdrachtwaarde over deze jaren €1,04 mln. bedroeg. Gezien de lancering
van het platform nog moet plaatsvinden is het mogelijk dat meer dan de begrote kosten
gemaakt zullen worden.

6.5.3.

Activiteit 3: Voorbereiden en vernieuwen berichtenverkeer

Een goed functionerende voorziening voor formele digitale correspondentie is een essentieel
onderdeel van de dienstverlening van de overheid aan burgers en bedrijven. Het biedt burgers en
bedrijven de mogelijkheid om zaken met de overheid volledig digitaal af te handelen en creëert
tegelijkertijd de waarborgen voor zowel overheid als burgers en bedrijven om dit veilig en
betrouwbaar te doen. De activiteit het ‘voorbereiden en vernieuwen berichtenverkeer’ wordt
ingevuld middels een viertal projecten die wij hieronder in samenhang weergeven voor generieke
berichtenverkeer burgers en bedrijven en berichtenverkeer voor factureren en inkoop.
Vernieuwing generieke berichtenverkeer voor burgers en bedrijven 332
Doorontwikkeling Federatief Berichtenstelsel (5.05.12) (4) Berichtenbox voor Bedrijven
(5.05.01) (5) en Herbouw Digipoort (5.05.17) (6) hebben tot doel het verhogen van
gebruiksgemak voor burgers en ondernemers, het inpasbaar maken van de
berichtenvoorzieningen binnen verschillende dienstverleningspraktijken en het reduceren van
kosten door berichtenlogistiek. De huidige voorziening voor digitale berichtenverkeer voorziet in
de basisbehoefte: het vervangen van papieren post door een gecentraliseerde digitale
voorziening. De mogelijkheden en behoeften zijn echter verder ontwikkeld. Hiertoe beoogt het
Federatief Berichtenstelsel de formele berichtgeving naar burgers door te ontwikkelen.333 De
Berichtenbox voor Bedrijven beoogt een overheidsbrede voorziening voor uitgaande formele
berichten naar ondernemingen te realiseren.334 De Berichtenbox voor Bedrijven wordt ontsloten in
MijnOverheid voor Ondernemingen zodat de ondernemers weinig last ervaren van de migratie
naar het nieuwe berichtenmagazijn.335 De ontwikkeling van MijnOverheid voor Ondernemingen en
het Federatief Berichtenstelsel maakt dat er op termijn één gemeenschappelijk berichtenmagazijn
zal komen voor burgers én ondernemers. Dit betekent dat de Berichtenbox voor Bedrijven in zijn
huidige vorm op termijn zal verdwijnen. 336 Een onderdeel van de herbouw van Digipoort betrof
ook het herbouwen van de ‘Berichtenbox voor Bedrijven’. Derhalve wordt het project ‘Herbouw
Digipoort’ als het vervolg gezien op het project ‘Berichtenbox voor Bedrijven’. 337 Het project
‘Herbouw Digipoort’ heeft als doel om de huidige aflopende contracten van Digipoort te
vernieuwen en Digipoort en onderliggende middleware te transformeren naar een toekomst vaste,
duurzame, flexibele dienstverlening. 338
Vernieuwen berichtenverkeer factureren en inkoop
e-Procurementpoort (5.05.02) (7) heeft als doel om een nieuwe centrale
berichtenverkeervoorziening te ontwikkelen waarmee afnemers in staat worden gesteld om
facturen conform de nieuwe EU-norm te ontvangen en te verwerken.339 Parallel aan het opzetten
van de nieuwe voorziening wordt de oude voorziening ‘Digipoort voor e-factureren’ afgebouwd.340
De huidige voorziening ‘Digipoort voor e-factureren’ (en andere procurementberichten) voldoet
Projectinterview, juli 2021. Uit interviews begrijpen wij dat binnen het project ‘Herbouw Digipoort’ ook was beoogd om
de Berichtenbox voor Bedrijven te herbouwen. Dit zou het vervolg zijn van het project ‘Berichtenbox voor Bedrijven’.
Binnen het project ‘Federatief Berichtenstelsel’ zou de Berichtenbox voor Burgers worden (door)ontwikkeld. Uiteindelijk is
besloten om de sturing en middelen van de beide berichtenboxen bij elkaar te brengen. In dat kader is naar verluidt een
deel van het budget van het Federatief Berichtenstelsel overgeheveld naar het project ‘Herbouw Digipoort’.
333
Bron: Logius, 5.5.12 2b Format investeringsvoorstellen IP 2019 – FBS Q12019 versie MTI 02 okt, 1 okt. 2018
334
Bron: Logius, 5.5.01 Investeringsvoorstel Berichtenbox voor Bedrijven, 10 okt. 2018
335
Bron: Logius, 5.5.01 Investeringsvoorstel Berichtenbox voor Bedrijven, 10 okt. 2018
336
Bron: Logius, 5.5.01 Investeringsvoorstel Berichtenbox voor Bedrijven, 10 okt. 2018
337
Projectinterview, juli 2021
338
Bron: Logius, IP5.5.17 PL-1 20190919 Logius investeringsvoorstel 2020 Herbouw Digipoort, 19 sept. 2019. Activiteiten
onder ‘Herbouw Digipoort’ waren in het investeringsvoorstel nog niet gespecificeerd gezien deze afhankelijk zijn van de
nieuwe leverancier(s) en de nieuwe, nog op te stellen, contracten.
339
Bron: Logius, 5.5.02 Investeringsambitie eProcurement poort, 11 oktober 2018
340
Bron: Logius, 5.5.02 Investeringsambitie eProcurement poort, 11 oktober 2018
332

88 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

niet meer aan de eisen van de markt, de komende verplichte EU-norm en aan de wensen van
gebruikers omtrent flexibiliteit en gebruiksvriendelijkheid. Daarnaast is er sprake van een
structureel en oplopend tekort in de begroting, mede door de hoge kosten van de huidige
voorziening. In dat kader moet er geïnvesteerd worden in de ontwikkeling van deze nieuwe
voorziening.341
Output:
•

Impact/behoeftes in beeld en opgesteld programma van eisen/architectuur: Voor het
project ‘Doorontwikkeling Federatief Berichtenstelsel’ is de functionele werking van
berichtgeving over een aantal bekendmakingen aangetoond.342 Ook is voldaan aan de
entry-criteria om Q1 2021 product acceptatietesten (PAT) van deze bekendmakingen uit
te voeren.343 Daarnaast zijn ontwerp en ontwikkelwerkzaamheden voor de generieke
digitale bereikbaarheid en berichtenlijstservice gestart.344 De roadmap voor het plan van
aanpak is ook gefinaliseerd.345
Voor project ‘Berichtenbox voor Bedrijven’ zijn voor het onderdeel Bericht Download
Service (BDS) de behoeften en eisen in beeld. De specificaties van de gehele
berichtenvoorziening waren in 2019 echter nog niet bekend waardoor ook de in de offerte
geoffereerde impactanalyse nog niet opgesteld kon worden. 346 Derhalve zijn nog niet alle
outputs bereikt.

•

Berichtenvoorziening herbouwd cf. eisen: Voor het project ‘Herbouw Digipoort’ is een
Minimum Viable Product voor een eerste berichtenstroom van Digipoort positief
bevonden.347 De voorbereidingen voor herbouw worden getroffen maar de herbouw zelf
moet grotendeels nog plaatsvinden.348 Voor Berichtenbox voor Burgers en Ondernemers
heeft gunning plaats gevonden en is begin 2021 gestart met de herbouw.349 Voor
Digipoort Basis Applicatie (DBA) en ‘herbouw Digipoort’ (de grootste NOK) loopt deze
echter nog. 350 351 In het kader van deze NOK zijn een vijftal scenario’s beoordeeld op
basis van criteria en het uitgebrachte BIT-advies352, waarna een scenario is gekozen in
juni 2020.353 354 Door nieuwe inzichten en nieuwe informatie is in mei 2021 gebleken dat
het gekozen scenario meerdere technische en organisatorische consequenties heeft, wat
heroverweging van het scenario vereist. 355 Derhalve is gekozen om een ander scenario
uit te voeren. Logischerwijs heeft dit het gehele proces vertraagd en is nog niet gestart
met de herbouw van de Digipoort. 356 357
Voor het project ‘e-Procurementpoort’ is het Rijksoverheids Accesspoint (ROAP)
aangesloten op het internationale netwerk voor e-factureren (Peppol).358 Daartoe heeft dit
project voldaan aan alle door Peppol gestelde eisen. Dit maakt zowel e-factureren, eProcurement en de digitalisering van inkoopprocessen mogelijk. 359

341

Bron: Logius, 5.5.02 Investeringsambitie eProcurement poort, 11 oktober 2018
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
343
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
344
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
345
Bron: Projectinterview, juli 2021
346
Bron: Logius, VR2 2019 Q4 IP5.5.1 Jaarrapportage 2019 Exerptbijdr OB, 2019
347
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
348
In 2020 zijn raamovereenkomsten voor Digipoort afgesloten met een viertal partijen, die vervolgens meedingen voor en
nadere overeenkomst (NOK) op specifieke onderdeel van de gegevensuitwisseling.
349
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021
350
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
351
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021
352
Bron: Ministerie van BZK, Definitief BIT-advies programma SAMEN, 11 dec. 2019
353
Bron: Overheid.nl, Kamerstuk 26643 nr. 699, van 5 aug. 2020
354
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021
355
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021
356
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
357
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021
358
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
359
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
342

89 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Outcome en impact:
•

Realisatie goed functionerende, veilige & betrouwbare infrastructuur (verkeer): Het bleek
een uitdaging om de acceptatie van de Berichtenbox voor Bedrijven onder afnemers,
waaronder de KvK, rond te krijgen.360 In dat kader zijn bepaalde ‘no-regret’ maatregelen
genomen.361 Zo is het onderdeel Digitale Bereikbaarheidsservice (DBS) opgericht naast
de bestaande HR-dataservice.362 363 Echter is een spoedige opname van de Berichtenbox
voor Bedrijven in het Federatief Berichtenstelsel, met name omdat de specificaties van de
FBS nog niet bekend zijn en discussies over de presentatievorm voor berichtenverkeer
naar ondernemers.364
De ‘herbouw van Digipoort’ is vertraagd (zie output) en derhalve is de migratie van de
voorzieningen in de digitale infrastructuur ook opgeschoven in de planning. 365 Hoewel het
resultaat hierdoor nog niet is bereikt, is het waarschijnlijk dat het opvolgen van het BITadvies366 en de heroverweging van het gekozen scenario 367 juist zullen bijdragen aan een
beter functionerende voorziening. Het project ‘Federatief Berichtenstelsel’ was vooralsnog
niet gericht op implementatie en hierop zijn dan ook nog geen resultaten geboekt.

Tot op heden is de berichtenvoorziening nog aan het vernieuwen en is nog geen sprake van een
moderne en geïntegreerde basisinfrastructuur op dit vlak. Aangezien de vernieuwing bij zou
moeten dragen aan een gebruiksvriendelijke dienstverlening is het niet waarschijnlijk dat hier voor
gebruikers sprake van is. Wij concluderen dat doeltreffendheid deels is aangetoond.
Doelmatigheid:
Wij doen op basis van uitgevoerde onderzoeken en een analyse van de input de volgende
observaties die erop wijzen dat de activiteiten deels doelmatig zijn:
•

Het onderzoek van PBLQ betreffende de verkenning van alternatieven voor de
Berichtenbox voor Bedrijven stelt dat om de Berichtenbox uit te faseren het benodigd is
dat FBS haar faciliteiten uitbreidt (bijv. ondersteuning twee richting verkeer). 368 Het
onderzoek beveelt derhalve aan niet meer verder te investeren in de Berichtenbox. Dit
wijst erop dat het investeren in FBS bijdraagt aan doelmatige besteding van de middelen.

•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Berichtenbox voor Bedrijven’ bedroegen in
2019 €143k. Doordat er aan het begin van het project veel discussie was over wie de
Berichtenbox voor Bedrijven zou gaan gebruiken is het project, ook volgens Logius, niet
efficiënt verlopen.369 Dit blijkt ook uit het gegeven dat het project hierdoor is uitgelopen.

•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Herbouw Digipoort’ bedroegen in 2020 €5,95
mln. Hoewel de kosten van het project binnen budget bleven, zijn er minder activiteiten
uitgevoerd. Doordat de aanbesteding langer duurde zijn de kosten hiervan hoger
uitgevallen.370 Het project is nog binnen budget omdat de kosten voor de daadwerkelijke
herbouw van de Digipoort, door de vertraging, nog niet zijn gemaakt.371 Deze kosten
dienen in de toekomst nog wel gemaakt te worden, waardoor het project naar alle
waarschijnlijkheid niet binnen budget afgerond gaat worden. Daarnaast is in het BIT-

360

Bron: Projectinterview, juli 2021
Bron: Projectinterview, juli 2021
362
Bron: Logius, VR2 2019 Q4 IP5.5.1 Jaarrapportage 2019 Exerptbijdr OB, 2019
363
Met deze service kunnen marktpartijen die postafhandelingsdiensten verzorgen voor overheidsorganisatie de digitale
bereikbaarheid van ondernemingen vaststellen. Overheidsorganisaties kunnen kiezen of zij gebruik willen (blijven) maken
van de HR-dataservice, of van de DBS.
364
Bron: Logius, VR2 2019 Q4 IP5.5.1 Jaarrapportage 2019 Exerptbijdr OB, 2019
365
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021. Deze migratie zal ten minste
tot na het derde kwartaal van 2021 plaatsvinden.
366
Bron: Ministerie van BZK, Definitief BIT-advies programma SAMEN, 11 dec. 2019
367
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021
368
PBLQ, Rapport Verkenning alternatieven Berichtenbox voor Bedrijven, 31 mei 2021
369
Bron: Projectinterview, juli 2021
370
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
371
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
361

90 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

advies kritisch gereflecteerd op de kosten-baten afweging van de herbouw van de
Digipoort.372 De in het BIT-advies gevraagde vernieuwing van de business case is (naar
ons weten) nog niet uitgevoerd.373 Derhalve kunnen wij niet beoordelen of de
aanpassingen in het project374 naar aanleiding van het BIT-advies hebben geleid tot een
betere balans tussen kosten en baten. Wel merken wij op dat budget vanuit het project
‘Federatief Berichtenstelsel’ is overgeheveld naar dit project.375 De activiteiten vanuit het
project ‘Federatief Berichtenstelsel’, waarin ook een dergelijk systeem voor
berichtenwisseling wordt ontwikkeld, zijn samengevoegd. Dat hiermee dubbeling wordt
voorkomen kan de doelmatige besteding van middelen ten goede komen.
•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘e-Procurementpoort’ bedroegen in 2019 en
2020 gezamenlijk €2,02 mln. Dit is bijna een verdubbeling van de beoogde kosten
(geraamd €1,05 mln.) Deze overschrijding wordt verklaard door de hogere
ontwikkelkosten die pas later in het project inzichtelijk werden en het meerwerk dat
voortkwam uit de extra Peppol-eisen.376 Dit laatste was niet te voorzien maar was
tegelijkertijd wel een randvoorwaarde voor de continuïteit van factuurstromen die via de
procurementpoort lopen. Bovendien staat tegenover deze hogere projectkosten dat de
uitval van facturen van 10% naar 2% wordt gereduceerd, wat uiteraard voor de
deelnemende rijksdiensten en de leverancier maandelijks een forse besparing in arbeidsen doorlooptijd bij afhandeling van factuurstromen oplevert. 377 Dit is een indicatie van
doelmatigheid.

6.5.4.

Activiteit 4: Herbouwen en moderniseren van de bestaande infrastructuur

De activiteit het ‘herbouw en modernisering van de bestaande infrastructuur’ wordt ingevuld
middels het volgende project:
8. Doorontwikkeling Diginetwerk (5.05.10)
Diginetwerk is het afsprakenstelsel en de centrale voorziening (KPS) voor het koppelen van
besloten netwerken en private clouds van de overheid. 378 Diginetwerk is, ondanks dat het een
zeer goed benutte voorziening betreft, niet meer gemoderniseerd. Doorontwikkeling Diginetwerk
heeft als doel om opties voor het optimaliseren van het Diginetwerk te verkennen om deze
uiteindelijk te moderniseren.379 Een aantal ontwikkelingen vereisen structurele heroverweging van
het huidige Diginetwerk, zoals nieuwe dreigingen gericht op het dataverkeer van de overheid en
nieuwe regelgeving zoals de AVG. De urgentie wordt ook onderstreept door de conclusies van de
NCTV dat er geen reële niet-digitale terugvalopties zijn voor volledig digitaal werkende overheid.
Activiteiten omvatten visievorming rond sourcing van KPS-dienstverlening en het uitvoeren
daarvan.380
Output:
•

Gedragen ontwikkelvisie Diginetwerk (Koppel-netwerk Publieke Sector): In het kader van
het project ‘Diginetwerk’ is een overleg voor alle Koppelnetwerkaanbieders ingericht. 381
Ook is het draagvlak van het Rijk tegenover het concept verkend en deze is als positief
beschouwd.382

372

Bron: Ministerie van BZK, Definitief BIT-advies programma SAMEN, 11 dec. 2019
Bron: Ministerie van BZK, Definitief BIT-advies programma SAMEN, 11 dec. 2019
374
Bron: BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021.
375
Bron: Projectinterview, juli 2021
376
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
377
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
378
Bron: Logius, Diginetwerk, opgehaald op 29 jul. 2021, van https://www.logius.nl/diensten/diginetwerk
379
Bron: Logius, 5.5.10 20180928_Infra_Investeringsvoorstel Diginetwerk v1.0 2019 (003), 3 mei 2018
380
Bron: Logius, 5.5.10 20180928_Infra_Investeringsvoorstel Diginetwerk v1.0 2019 (003), 3 mei 2018
381
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
382
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
373

91 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Aanpassingen aan voorzieningen gerealiseerd: Het Diginetwerk is gemoderniseerd door
de migratie met het Koppelpunt Publieke Sector (KPS).383 In dat kader is de oude KPS
ontkoppeld en ontmanteld.384 Ook is het gebruik van Diginetwerk geïntensiveerd om de
veiligheid en connectiviteit binnen de overheid te verhogen. 385

Outcome en impact:
Veilige en betrouwbare infrastructuur en toename gebruik van Diginetwerk: Het
Diginetwerk is live en er zijn in 2020 in totaal 10 netwerken aangesloten. 386 Het aantal
aangesloten organisatie is met bijna de helft gestegen van 377 naar 561 aansluitingen. 387
De verklaring voor deze stijging is met name de stimulering van het gebruik. Het totaal
aantal aangesloten GDI-voorzieningen en basisregistraties is met 19 constant
gebleven.388 Telecombedrijven zijn opgenomen in de governance van het Diginetwerk.
Daarmee zijn zij ook in staat gesteld om vragen te beantwoorden van aangesloten
organisaties als de Belastingdienst. 389
De 19 aangesloten GDI-voorzieningen en basisregistraties routeren via het Diginetwerk
en blijven bij een storing van één van de aanbieders online. Dit vergroot de
bereikbaarheid en betrouwbaarheid van de voorzieningen. Het project draagt daarmee bij
aan het moderniseren en integreren van de basisinfrastructuur. Wij concluderen dat
doeltreffendheid aannemelijk is.
Doelmatigheid:
In de onderzoeksperiode heeft geen onderzoek plaatsgevonden naar de doelmatige besteding
van de middelen van het project ‘Doorontwikkeling Diginetwerk’. Derhalve kunnen wij
doelmatigheid niet aantonen. We kunnen op basis van de inputs en de behaalde resultaten wel
de volgende bevindingen doen:
•

De gerealiseerde uitgaven voor het project ‘Doorontwikkeling Diginetwerk’ bedroegen in
2019 en 2020 gezamenlijk €667k. Voor dit project was in die jaren €729k geraamd. Het
gehele project is daarmee binnen budget afgerond.390 Dit kan een indicatie zijn voor een
doelmatige besteding van de middelen. Daarnaast wordt door Logius opgemerkt dat
strikte inkoopprocedures zijn doorlopen voor het contracteren van telecombedrijven.391

6.5.5.

Activiteit 5: Ontwikkelen API strategie, ondersteunen overheden en delen
kennis rond API’s

Vanuit beleidsartikel 6.6 wordt gezorgd voor het ‘ontwikkelen van een API strategie, overheden
ondersteunen en kennis delen rond API’s’. De verkenning van de API-strategie (2018) en de
producten van bestaande kennisplatforms API’s wijzen de weg naar flankerende acties van de
overheid om het toepassen van de geselecteerde standaarden en werkwijzen te versnellen. Dit
voorstel beoogt daarmee een versnelde adoptie van de standaarden van de API-gebaseerde
dienstverlening in de publieke sector tot stand te brengen. 392 API strategie implementatie
ondersteuning (5.05.13) (9) heeft als doel om de API-strategie van de overheid te verankeren in
het beleid, om overheden te ondersteunen bij het implementeren van API-standaarden en om een
kennisplatform API’s op te richten. Het project richt zich op consolidatie van de eerste versie van
383

Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
Bron: Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 oktober 2020
385
Bron: Logius, Jaarraportage 2020, 2021
386
Bron: Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2021, 15 jun. 2021
387
Bron: Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2021, 15 jun. 2021
388
Bron: Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2021, 15 jun. 2021
389
Bron: Projectinterview, juli 2021
390
Bron: Logius, Klantenraad Infrastructuur GDI, 13 jul. 2020
391
Bron: Logius, Diginetwerk Documentatie, opgehaald op 29 jul. 2021, van
https://www.logius.nl/diensten/diginetwerk/documentatie / Logius, Aansluitvoorwaarden Koppelnet publieke sector, 29 jun.
2021 / Logius, Aansluitvoorwaarden Diginetwerk, 27 dec. 2018 / Logius, Algemene voorwaarden Logius, 12 jun. 2018
392
Bron: ICTU, 5.5.13 111018 Investeringsvoorstellen IP 2019 API strategie implementatieondersteuning Logius, 11 okt.
2018
384

92 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

de API-strategie en het inzetten van expertise393 om de juiste hulpmiddelen beschikbaar te stellen
voor ontwikkelaars (in dienst van overheden).394
Output:
•

Kennisnetwerk versterkt en informatie verspreid over gebruik API’s: In het kader van het
project is op verschillende manieren het kennisnetwerk versterkt. Zo is in iBestuur een
interview met het CBS395 en een interview over de digitale Delta396 geplaatst. Ook is een
notitie over de API strategie opgesteld en gepresenteerd en nader toegelicht in het
OBDO.397 Op de API days in Parijs is op uitnodiging van de EU de Nederlandse API
strategie gepresenteerd.398 Tot slot is een kennisplatform met betrekking tot API’s gestart,
waarin partijen gezamenlijk kijken naar strategische en tactische vraagstukken rond het
ontwikkelen van API’s door de overheid en gebruik van deze API’s binnen en buiten de
overheid.399

•

Proefimplementatie bij basisinfrastructuur uitgevoerd: De publieke consultatie is verwerkt
in een nieuwe versie van de API strategie,400 welke gedurende het project continu wordt
verbeterd.401 Uit de beschikbare documentatie blijkt niet of reeds een proefimplementatie
heeft plaatsgevonden met behulp van het project. Wel worden parallel trajecten
ondersteund (o.a. vanuit VNG Innovatiefonds) die de standaard toepassen. 402

Outcome en impact:
•

Overheden gebruiken API’s in dienstverlening: De API strategie (API Design Rules403) is
toegevoegd aan de ‘pas toe of leg uit-lijst’. 404 Dit is een voorbereidende stap naar
verplichtstelling van de API standaard vanaf 2022. 405 Hoewel het niet duidelijk is of en op
welke schaal overheden de API strategie nu al toepassen, is het met de vastlegging als
principe en later als regel wel waarschijnlijk dat dit toenemend gebeurt. Met deze
werkwijze wordt dan in belangrijke mate bijgedragen aan hergebruik gegevens. Door het
ontbreken van proefimplementaties is echter niet direct bijgedragen aan de toepassing
van API’s bij gemeenten. Wij concluderen daarom dat doeltreffendheid vooralsnog niet is
aangetoond.

Doelmatigheid:
Aangezien het project vooralsnog niet aantoonbaar doeltreffend is, is dit onderdeel per definitie
ook niet aantoonbaar doelmatig. We kunnen op basis van de inputs en de bereikte resultaten wel
de volgende bevindingen doen:

393

Waaronder ontwikkelaars, testers, projectleiders, technisch redacteuren.
Bron: ICTU, 5.5.13 111018 Investeringsvoorstellen IP 2019 API strategie implementatieondersteuning Logius, 11 okt.
2018
395
Bron: iBestuur, CBS plukt vruchten van Open Data API’s, 16 jul. 2019, van https://ibestuur.nl/praktijk/cbs-pluktvruchten-van-open-data-apis
396
Bron: iBestuur, APIs brengen partijen samen in waterschapsector, 4 okt. 2019, van https://ibestuur.nl/praktijk/apisbrengen-partijen-samen-in-waterbeheersector
397
Bron: ICTU, VR2 2019 Q4 IP5.5.13 geonovum Rapportage Verkenning API strategie Jaarrapport 2019 P19004, 27
mar. 2019
398
Bron: API days, The Netherlands' National API Strategy: Frank Terpstra, Senior advisor @ Geonovum, 5 feb. 2020,
van https://www.youtube.com/watch?v=4vzAk3bdJe8
399
Bron: Geonovum, Kennisplatform API’s, opgehaald op 29 jul. 2021, van
https://www.geonovum.nl/themas/kennisplatform-apis
400
Bron: ICTU, VR2 2019 Q4 IP5.5.13 geonovum Rapportage Verkenning API strategie Jaarrapport 2019 P19004, 27
mar. 2019
401
Bron: ICTU, VR2 2020 Q2 IP5.5.13 Geonovum Rapportage tm Q2 2020 – P19004 27 aug 2020, 27 aug. 2020
402
Voorbeeld: https://commonground.nl/news/view/752192c5-7222-4769-a738-de47dfcfb6f5/openzaak-van-samenorganiseren-naar-samen-realiseren.
403
Bron: Rijksoverheid, REST-API Design Rules, 20 jul. 2021, van https://www.forumstandaardisatie.nl/openstandaarden/rest-api-design-rules
404
Bron: ICTU, VR2 2019 Q4 IP5.5.13 geonovum Rapportage Verkenning API strategie Jaarrapport 2019 P19004, 27
mar. 2019
405
Bron: https://www.vngrealisatie.nl/nieuws/api-standaarden-zaakgericht-werken-vanaf-1-april
394

93 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

6.5.6.

De uitgaven van het project ‘API strategie’ bedroegen €817k. Dit ligt nog onder de
geraamde kosten (€884k). De lagere uitgaven staan mogelijk in lijn met het ontbreken
van proefimplementaties. Echter lijkt ~€67k weinig om volledige proefimplementaties op
te zetten en uit te voeren. Wel kunnen we vaststellen dat binnen beleidsartikel 6.6 meer
projecten met betrekking tot API’s, namelijk ‘Haal Centraal’ (zie 6.3.3) en Common
Ground zijn uitgevoerd. Met name met Common Ground blijkt uit bronnen dat
raakvlakken benut zijn (en pilots zijn gedaan).406 Het is niet duidelijk of ook met Haal
Centraal aansluiting heeft gezocht. Dit kan mogelijk de doelmatigheid hebben verhoogd.

Conclusie doeltreffendheid en doelmatigheid impactgebied 5

Onderstaande tabel vat de geconstateerde doelmatigheid en doeltreffendheid op
activiteitenniveau samen.
Activiteiten impactgebied 5

Conclusie doeltreffendheid

Conclusie doelmatigheid

Activiteit 1: Versnellen van het
aansluiten van Logiusvoorzieningen

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 2: Ontwikkelen van één
platform voor bestaande
stelseldiensten

(2) doeltreffendheid deels
waargenomen

(2) doelmatigheid deels
waargenomen

Activiteit 3: Voorbereiden en
vernieuwen berichtenverkeer

(2) doeltreffendheid deels
waargenomen

(2) doelmatigheid deels
waargenomen

Activiteit 4: Herbouwen en
moderniseren van de bestaande
infrastructuur

(3) doeltreffendheid
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Activiteit 5: Ontwikkelen API
strategie, ondersteunen
overheden en delen kennis rond
API’s

(1) doeltreffendheid niet
waargenomen

(1) doelmatigheid niet
waargenomen

Conclusie impactgebied 5

(2) Deels doeltreffend

(2) Deels doelmatig

Doeltreffendheid: De instrumenten gericht op een integrale digitale infrastructuur hebben in
ieder geval deels bijgedragen aan de doelstellingen en een effectieve dienstverlening. Voor een
groot aantal projecten geldt dat ze nog niet zijn afgerond. Toch is er voor een aantal projecten
zichtbaar dat deze bijdragen aan kostenbesparingen en voordelen voor dienstverleners die
gebruik maken van de infrastructuur.
Doelmatigheid: Op basis van de onderzoeken die zijn verricht met analyses van
kostenvergelijkingen, zijn er enkele signalen dat doelen doelmatig worden gerealiseerd. Met
name voor het inrichten van het platform voor stelseldiensten, waarvoor een inkoop-analyse is
gemaakt en de voordeligste optie is gekozen. Voor ander projecten lijken de kosten proportioneel.
Het beëindigen van projecten door herprioritering is een indicatie van ondoelmatigheid. Ook
bestaat hier nadrukkelijk het risico dat voorzieningen worden vernieuwd maar door een trage
uitrol twee systemen naast elkaar worden gebruikt.

6.5.7.

Aanbevelingen impactgebied 5

Op basis van onze conclusies over doelmatigheid en doeltreffendheid doen wij de volgende
aanbevelingen voor dit impactgebied:
406

Zie verwijzingen online bronnen.

94 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Onderzoek eerst de behoefte bij afnemers: De baten van een investering van een
generieke infrastructuur treden alleen op als voldoende partijen er gebruik van maken.
Alleen dan kan doelmatigheid en doeltreffendheid bereikt worden. Bovendien kan een
project (onnodige) vertraging oplopen bij de start als de behoefte bij afnemers niet is
vastgesteld, zoals bijvoorbeeld bij Berichtenbox voor Bedrijven het geval was. Ook dat
vermindert de doelmatige besteding van middelen. Tot slot kan de behoefte van
afnemers een criteria zijn op basis waarvan het projectportfolio geprioriteerd kan worden.

•

Maak een integraal projectportfolio met de mogelijkheid om te prioriteren: Voeg
projecten die bijdragen aan een soortgelijke functie samen en/of prioriteer deze projecten.
Neem daarbij de behoefte van de afnemers mee. Een voorbeeld uit dit impactgebied is
om de voorzieningen die bijdragen aan een verbeterde berichtenvoorziening
(Berichtenbox voor Bedrijven, Federatief Berichtenstelsel en Herbouw Digipoort) in
integraliteit te bezien.

95 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Deel III: Conclusies en aanbevelingen

96 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

RPE 14: Conclusies en
aanbevelingen
RPE vraag
Besparingsvariant
14. Welke maatregelen kunnen worden genomen om de doelmatigheid en doeltreffendheid verder te verhogen?

Hieronder beschrijven wij de conclusies op basis van het voorgaande hoofdstuk betreffende de
doeltreffendheid en doelmatigheid van de instrumenten. Vervolgens gaan wij nader in op de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid, waarbij wij de inzichten in deze
beleidsdoorlichting in samenhang bespreken met de bevindingen uit de evaluatie IP. Ten slotte
doen wij een aantal aanbevelingen om de doelmatigheid en doeltreffendheid te verhogen.

7.1.

Doeltreffendheid en doelmatigheid van instrumenten

Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze conclusies uit hoofdstuk 6 ten aanzien van de
mate van realisatie van doelmatigheid en doeltreffendheid:
Impactgebied

Aantal onderzochte Conclusie doeltreffendheid Conclusie doelmatigheid
projecten

1. Versnelling oplossing
maatschappelijke
opgave

5/5

Deels doeltreffend

Deels doelmatig

2a. Inclusiviteit

2/3

Doeltreffend

Deels doelmatig

2b. Digitale identificatie

12 / 15

Deels doeltreffend

Doelmatigheid
niet vastgesteld

3. Effectieve
gegevenshuishouding

7/8

Deels doeltreffend

Doelmatigheid
niet vastgesteld

4. Diensten sluiten aan
bij perspectief burgers
en bedrijven

7 / 13

Deels doeltreffend

Doelmatigheid
niet vastgesteld

5. Eén (effectieve en
efficiënte) infrastructuur

5/9

Deels doeltreffend

Deels doelmatig

Toelichting conclusies doeltreffendheid
Hoewel de looptijd van het artikel (2,5 jaar) relatief kort is en er doorgaans een langere tijd geldt
voordat zichtbare resultaten bereikt zijn, concluderen wij dat alle vijf impactgebieden in ieder
geval deels doeltreffendheid zijn, waarbij op één onderdeel (Inclusiviteit) doeltreffendheid is
vastgesteld. De activiteiten die in de onderzochte periode hebben plaatsgevonden dragen
grotendeels bij aan het bereiken van de gestelde doelen, hoewel de ambities en behoefte
(aanzienlijk) groter zijn dan wat met de relatief beperkte middelen van het begrotingsartikel (ca. €
57 mln. per jaar) kan worden gedaan. Hierbij merken wij de volgende resultaten en
succesfactoren op:
•

Alle impactgebieden bevatten activiteiten (projecten) gericht op innovatie van
overheidsdienstverlening. Met name pilots gericht op het financieren van innovatie (zoals het
Innovatiebudget) en pilots gericht op gebruik van gegevens (vooral waargenomen binnen

97 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

impactgebied 1 en 3) zijn doeltreffend gebleken, door op kleine schaal te testen maar ook
door het direct in praktijk brengen van toepassingen.
•

Daarnaast is doeltreffendheid op het gebied van (door)ontwikkeling waargenomen in het
realiseren van nieuwe platforms en systemen die medeoverheden ondersteunen in het
vernieuwen van hun dienstverlening, zowel op het niveau van gegevenshuishouding voor
gemeentes en uitvoerders (impactgebied 3) als de rijksbrede infrastructuur (impactgebied 5).

•

Ook daar waar een Europese verordening of nationale wetgeving aan de innovatie of
doorontwikkeling ten grondslag ligt worden bij veel activiteiten resultaten geboekt om aan de
verplichtingen te voldoen. Dit is zichtbaar voor impactgebied 4 (dienstverlening, SDG) en
impactgebied 2 (identeificatie, eIDAS).

•

Voor projecten gericht op gedragsverandering bij mede-overheden en/of bij eindgebruikers is
doorgaans moeilijker vast te stellen wat de effecten zijn. Bij enkele activiteiten lijkt wel een
verband te bestaan tussen (publieks)campagnes en toename van gebruik (DigiD app).

De volgende belemmeringen om doelen te bereiken merken wij op:
•

Innovatie rond gegevenshuishouding (impactgebied 1 en 3) loopt in veel gevallen aan tegen
juridische belemmeringen. Dit weerhoudt projecten van het inrichten van nieuwe en efficiënte
vormen van gegevensuitwisseling of het opschalen van een innovatie. Veel projecten blijken
hierop vast te lopen en/of besteden hier bovenmatig veel tijd en middelen in.

•

Een regelmatig aangetroffen belemmering is de afhankelijkheid tussen projecten: een
mismatch in de implementatiesnelheid van projecten kan dan de effectiviteit van andere
voorzieningen belemmeren, zoals met DigiD substantieel bij wettelijk vertegenwoordigen.
(impactgebied 2, Identificatie). Dit geldt ook voor activiteiten gericht op grootschaligere
transities waar de noodzaak principes en systemen af te stemmen binnen de overheid voorof achterloopt op de bereidheid tot aansluiten en deelname bij medeoverheden (zoals bij
interactiestrategie, IG 4, en Public ground, IG 3).

•

Daarnaast maakt de spreiding van financiering binnen projecten, ter ondersteuning van
uiteenlopende initiatieven, het lastig om resultaten te borgen en te zorgen dat kansrijke
innovaties worden doorgezet of verder verspreid. Dit is zichtbaar bij faciliterende projecten
rond innovatie (IG 1, Innovatiebudget, Digicampus; IG 3, Common Ground en Innovatie; en
IG 4, levensgebeurtenissen).

•

Bij verschillende activiteiten die middelen hebben ontvangen uit artikel 6.6. zijn
(deel)projecten tussentijds gestopt door her-prioritering bij de opdrachtnemer of bij een
samenwerkingspartner. Zowel voor de doeltreffendheid en de doelmatigheid is dit niet
bevorderlijk. Dit geldt met name voor projecten gericht op de GDI (IG 2 Identificatie en IG 5
Infrastructuur). In andere gevallen zijn projecten gestaakt doordat (markt)partijen niet bereid
waren informatie te delen (IG 1, data gedreven beleid). Ontbreken van een gedeelde en
afgestemde ambitie kan daarbij een rol spelen.

Toelichting conclusies doelmatigheid
Wij concluderen dat de impactgebied 1 (Innovatie), 2 (Inclusiviteit) en 5 (Infrastructuur) deels
doelmatig zijn. Hoewel wij binnen de bestudering van alle activiteiten en daarbinnen de
uitgevoerde projecten (met documentatie en interviews) gepoogd hebben zicht te krijgen op de
doelmatigheid van de uitvoering, concluderen wij dat op drie impactgebieden doelmatigheid niet
kan worden vastgesteld. Hiervoor ontbreekt documentatie (bv. een projectevaluatie) waaruit een
conclusie over doelmatigheid op te maken is. Deels is dit te verklaren door het aantal relatief
kleine projecten of deel-projecten van een grotere ontwikkeling (bv. ondersteunende projecten
aan ontwikkeling van het eID-stelsel) waarvoor separate evaluatie van doelmatigheid niet
passend is. In andere gevallen zijn evaluaties gepland maar lopen de projecten nog. Wij doen de
volgende observaties rond de doelmatigheid:

98 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

•

Met de werkwijze waarbij pilots worden gebruikt om beleid te testen blijkt doorgaans dat
hiermee tegen relatief lage kosten oplossingen worden getest. Dit kan inherent als een
doelmatige vorm van beleid worden gezien. Activiteiten die hier op een goede manier gebruik
van maken bevatten daarom signalen van doelmatigheid.

•

Bij een groot aantal projecten merken wij indicaties op dat met de ontwikkeling of innovatie
kosten (zullen) worden bespaard voor de overheid en uitvoeringsorganisaties. Dit is
bijvoorbeeld het geval met verbeterde gegevenshuishouding. In het geval van een aantal GDI
voorzieningen zijn kosten-baten analyses voorhanden die erop wijzen dat de ontwikkelingen
voor een kostenbesparing zorgen. Ook blijkt bij de introductie of vervanging van systemen
gekeken te zijn naar alternatieve ontwikkel- en inkoopmogelijkheden (IG 5).

•

De beperkingen voor de doelmatigheid hangen veelal samen met bovengenoemde
belemmeringen voor de doeltreffendheid (barrières, vertragingen, versnippering en beperkte
borging). Wij merken dan ook, conform de Richtlijn voor beleidsdoorlichtingen, op dat bij een
beperkt aangetroffen doeltreffendheid per definitie ook minder sprake is van doelmatigheid.

7.2.

Doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid

Voor de beleidsdoorlichting zijn de volgende governance vragen gesteld:
Hoe functioneert de governance waarin wordt beslist over de allocatie van middelen op de
Investeringspost?
Hoe adequaat is de monitoring, bijsturing en verantwoording van de uitvoering geweest van
initiatieven waaraan via de Investeringspost is bijgedragen?
Deze onderzoeksvragen rond de governance van beleidsartikel 6.6. hebben wij onderzocht als
onderdeel van de evaluatie van de Investeringspost. De conclusies rond de governance dienen
ter onderbouwing van het oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
beleidsartikel 6.6. In onderstaande kader presenteren wij de belangrijkste bevindingen uit de
evaluatie die invloed hebben op de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid.
Conclusies rond beleid artikel 6.6. in evaluatie IP: Met betrekking tot de effectiviteit van de
governance concluderen wij dat de IP is ingericht volgens een aantal stappen die passen bij effectief
portfoliomanagement maar dat aan de criteria (zoals prioritering volgens een strategie en
projectbeheersing met voldoende afstemming) in de praktijk vaak niet wordt voldaan, en zodoende nog
niet effectief is. De governance kan effectiever bijdragen aan de doelstellingen, onder andere door een
meerjarenstrategie op te stellen en door met onafhankelijke bewaking interbestuurlijke besluitvoering te
bevorderen. De effectiviteit kan verder worden vergroot door een verandering in proces en gedrag gericht
op meer transparantie naar opdrachtnemers en consistente sturing op projecten. De efficiëntie kan ook
nog verbeterd worden, met name door het versimpelen en/of integreren van processtappen.
Met de inrichting van de IP is een kansrijke situatie benut om financiering en sturing op innovatie
en doorontwikkeling interbestuurlijk in te richten. In 2018 is de interbestuurlijke governance voor de
Digitale Overheid onder leiding van de Digicommissaris beëindigd en met het Instellingsbesluit Sturing
Digitale Overheid ingericht in het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO) en de
Programmeringsraad Logius (PL). Ook zijn in 2018 de financieringsafspraken herzien en is besloten tot
doorbelasting van de beheer en exploitatie (B&E) kosten van de GDI, waardoor reeds overheidsbreed
ingelegde middelen ‘vrijkwamen’. Er is besloten deze middelen in te zetten voor innovatie en
doorontwikkeling, onder de verantwoordelijkheid van de nieuwe interbestuurlijke governance. Hierbinnen
zijn voor de IP een separate governance (in de vorm van het ICM en indieners), kaders en processen, en
financieringsafspraken opgesteld. De voorloper van de IP, de Aanvullende Post GDI kende geen
expliciete aandacht voor innovatie. Met de IP is de ruimte die ontstond benut om hier invulling aan te
gegeven.
De financiering voor I&D (IP) sluit niet aan op de praktische inrichting van het brede beleidsterrein
van de Digitale Overheid. De levenscyclus van voorzieningen omvat zowel realisatie, beheer en
exploitatie en doorontwikkeling. De interbestuurlijke governance van de Digitale Overheid voert regie over

99 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

de gehele Digitale Overheid en kent op bestuurlijk en strategisch niveau geen onderverdeling naar de
fase van de levenscyclus van voorzieningen. Voor de financiering geldt deze opsplitsing naar levensfase
echter wel vanaf de doorbelasting (B&E) en de instelling van de IP (innovatie en doorontwikkeling). Dit
resulteert op de financiële tafels in complexe discussies over het onderscheid tussen de fases en de
bijpassende financiering (en dus wat wel en niet onder artikel 6.6. valt), terwijl de financiële tafels door de
beperkte scope geen zicht hebben op de Digitale Overheid in totaliteit.
De financiering van meerjarige projecten, samen met een vaste omvang van de IP, leidt tot afname
van de ruimte voor financiering van nieuwe projecten. De GDI is continu in ontwikkeling, en daarmee
is de behoefte voor innovatie en doorontwikkeling van de Digitale Overheid ook dynamisch. De constante
omvang van de IP maakt dat het niet kan mee ademen met de dynamiek van de Digitale Overheid.
Daarbij is een groot deel van het beschikbare jaarlijkse budget reeds gecommitteerd aan meerjarige
projecten. Het reserveren van middelen voor meerjarige projecten maakt dat de beschikbare ruimte na
het eerste jaar snel is afgenomen, wat resulteert in een relatief hogere overvraging en daarmee ook
minder ruimte voor flexibiliteit voor de start van nieuwe (urgente) projecten. Daarbij is in de jaren na 2018
geen raming gemaakt van de benodigde doorontwikkeling van de GDI-voorzieningen. Echter, de
toenemende overvraging op de IP dwingt ertoe om de afbakening van de scope en de beschikbare
middelen te herzien.
De geplande strategische kaders voor innovatie en doorontwikkeling ontbreken nog steeds.
Reeds door het Nationaal Beraad werd bij de benutting van de AP GDI voor doorontwikkeling in 2018
aangegeven dat de herijking van de GDI een belangrijk uitgangspunt zou vormen voor de verdere
besluitvoering voor de uitgaven aan doorontwikkeling vanuit deze middelen. Het Instellingsbesluit Sturing
Digitale Overheid (2018) benoemt het Programmaplan Basisinfrastructuur (PBI) en NL DIGIbeter als
strategisch kader voor de IP. Het PBI is echter nog steeds niet gepubliceerd, wat de interbestuurlijke
sturing op de besteding van de middelen belemmert. Ook is hierdoor niet duidelijk of de juiste projecten
zijn geselecteerd.
De IP heeft financiering voor innovatie geïntroduceerd, maar zonder een betekenisvolle
classificering van innovatieprojecten ‘concurreren’ de meest uiteenlopende projecten voor
dezelfde middelen. Vóór de inrichting van de IP werden geen middelen door meerdere departementen
ingebracht voor de innovatie voor de Digitale Overheid. Met de komst van de IP als apart beleidsartikel
werden interbestuurlijk ingelegde middelen hier wel voor gebruikt, zowel middels het innovatiebudget
(voor kleinere en meer specifieke voorstellen) als met andere IP-projecten (voor grotere en generieke
investeringen). De IP bevindt zich met de recente inrichting nog in een pionierende fase waarin nog
weinig kaders zijn opgesteld. Tegelijkertijd staan innovatieve projecten soms ver af van projecten gericht
op benodigde doorontwikkeling (bijv. vernieuwing) van GDI-voorzieningen. Dit leidt tot discussies over
definities van innovatie, doorontwikkeling, beheer en exploitatie en daarmee de vraag welke uitgaven wel
of niet onder de IP zouden moeten vallen. Gevolg is dat er een breed portfolio van concurrerende
projecten is ontstaan.
De directie DO van BZK staat soms te ver af van de uitvoering van projecten en procedures voor
projectbeheersing worden niet (consistent) opgevolgd. In veel gevallen is de beleidsdirectie Digitale
Overheid de opdrachtgever voor IP-projecten. Met name voor projecten die verder af staan van het eigen
beleidsdomein, is het voor de directie lastig om voldoende aangehaakt te zijn en te sturen. De
projectbeheersing kan nog beter worden ingericht en consistenter toegepast, waarbij bijvoorbeeld de
sturing op resultaten maar ook op besteding van middelen geformaliseerd (bijv. rapportage templates) en
opgevolgd (m.n. regelmatig en tijdig contact met opdrachtnemers) moet worden. Naast de processen
speelt hier dus ook het component gedrag en een benodigde gedragsverandering (bij de opdrachtgever)
mee. Dit wijst op een cultuur van vrijblijvendheid. Ook door opdrachtnemers wordt nu nog te vaak een
gebrek aan betrokkenheid en informatie ervaren.
De toekenningscriteria en randvoorwaarden voor de financiering bieden onvoldoende houvast
voor de prioritering en selectie, waardoor belangen en willekeurige overwegingen de doorslag
(kunnen) geven. Hoewel het kader van criteria de beoordelaars (doorgaans) in staat stelt om niet
passende voorstellen af te wijzen, biedt het geen houvast om geschikte voorstellen onderling te
vergelijken en daarmee te prioriteren. Dit geeft andere belangen meer ruimte wat een geobjectiveerde
keuze voor de selectie van investeringsvoorstellen in de weg zit (zie ook aanbeveling 6).

100 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Beleidsniveau. Het beleidsartikel 6.6 is een nieuw artikel op de begroting van BZK, gericht op
innovatie en doorontwikkeling van de digitale overheid. De voorgaande jaren bestond voor dit
doel (met name innovatie) geen expliciete financiering en sturing. Vanuit deze invalshoek
beschouwd is beleidsartikel 6.6 een positieve ontwikkeling voor het thema digitale overheid.
Bekeken vanuit de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid is het van belang
welke invulling de directie Digitale Samenleving van BZK geeft aan de beleidsmiddelen om
innovatie en doorontwikkeling van de digitale overheid te realiseren. Artikel 6.6 is gericht op het
realiseren van generieke innovatie en doorontwikkeling voor alle overheidsorganisaties in
Nederland.407 In de onderzochte periode ontbrak het aan een meerjarenplanning voor innovatie
en doorontwikkeling van de generieke digitale infrastructuur. De sturing heeft dan ook niet
plaatsgevonden op basis van inzicht in de benodigde doorontwikkeling over meerdere jaren, maar
op basis van jaarlijks ingediende voorstellen waarover interbestuurlijk besloten werd om tot een
prioritering te komen.
Doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid vergt dat wordt bepaald wat de grootste
toegevoegde waarde is van het verantwoordelijke departement en de beschikbare middelen. Het
huidige beleid heeft deels geleid tot het financieren van een groot aantal uiteenlopende projecten,
met beperkte samenhang en vaak gericht op specifieke toepassingen (voor enkele overheden of
sectoren).408 Voor een ander deel heeft BZK wel invulling gegeven aan de rol om te voorzien in
de generieke voorzieningen en in het realiseren van de randvoorwaarden die medeoverheden in
staat stellen hun dienstverlening aan te passen. Voorbeelden hiervan zijn de investeringen in één
infrastructuur (bv. ontwikkelen van één platform voor bestaande stelseldiensten) en in een
effectieve gegevenshuishouding (bv. inrichten en gebruiken van registratiesystemen bij
gemeenten) alsook het samenbrengen van medeoverheden op overheid-overstijgende
verplichtingen (bv. Inrichten van de Single Digitale Gateway) en standaarden (bv. voor het
ophalen van gegevens bij de bron). Daar waar het gevoerde beleid gericht was op individuele
projecten, miste dit de nodige doelmatigheid tegenover het beleid waarbij de grote lijn is uitgezet
en andere overheden in staat stelde vernieuwing van de (digitale) dienstverlening te realiseren.
Concluderend kan gesteld worden dat het beleid deels doeltreffend was omdat de specifieke
projecten wel bijgedragen hebben aan het hogere (beleids)doel, maar dat met het geheel van
projecten het doel niet volledig bereikt is. Daarmee zeggen wij tevens dat de doelmatigheid van
de inzet van middelen groter had gekund.

7.3.

Aanbevelingen

8. Houdt de financiering en sturing op de generieke innovatie en ontwikkeling van de digitale
overheid in één hand en aangesloten op die van de algehele digitale overheid.
Vóór 2018 werd in de meerjarige begroting GDI geen budget ingeruimd voor innovatie,
hoewel betrokken partijen het erover eens zijn dat dit van belang is voor een
toekomstbestendige GDI. Met een apart begrotingsartikel in de vorm van artikel 6.6 binnen de
begroting van BZK zijn beleid en financiering voor innovatie en doorontwikkeling ingebed, en
wordt tevens gezorgd dat deze in één hand liggen. Dit komt een doeltreffende besteding van
middelen ten goede. Door de financiering en planning van innovatie en ontwikkeling af te
stemmen op o.a. beheer en exploitatie kan nog meer samenhang worden gerealiseerd.
1. Verschuif het accent binnen artikel 6.6 van projecten naar beleid.
De directie Digitale Samenleving kan meer systemisch kijken naar innovatie op gebied van
digitale dienstverlening door de overheid. Dit geeft de ruimte meer te sturen op de
ontwikkeling op hoofdlijnen van het ecosysteem van de digitale overheid, met aandacht voor

407 Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid, 2018. https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23.
408 Met de uitgaven in 2019 en 2020 ca. 60 projecten zijn gefinancierd.

101 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

vragen als: wat vragen de ontwikkelingen op digitaal gebied nu van de overheid, welk beleid
moet gevolgd worden, wat is de rol van iedere speler in het systeem, waar zit welke kracht en
hoe kan deze het beste ingezet worden. Vanuit deze systemische rol kan innovatie en
doorontwikkeling generiek gestimuleerd worden.
2. Zet het geplande Meerjarenprogramma Infrastructuur Digitale Overheid (MIDO) door.
In 2018 is het Programmaplan Basisinfrastructuur aangekondigd en vastgelegd in het
instellingsbesluit van de belangrijkste governance binnen de digitale overheid. Dit plan is er
tot op heden niet en de NL DIGIbeter agenda biedt onvoldoende handvatten. Het geplande
MIDO moet hier verandering in brengen. Wij bevelen BZK aan het geplande
Meerjarenprogramma Infrastructuur Digitale Overheid (MIDO) door te zetten en aandacht te
hebben voor het systeem en de langere termijn zoals het MIDO veronderstelt.
3. Zorg ervoor dat informatie verzameld wordt die inzicht geeft in doeltreffendheid en
doelmatigheid.
Wij hebben slechts in enkele gevallen aangetroffen dat indicatoren gebruikt worden om met
name de doelmatige inzet van middelen te meten. Aangezien wij daarentegen wel gezien
hebben dat veel innovatieprojecten metingen uitvoeren om bij te kunnen sturen, denken wij
dat het een relatief kleine stap is om deze (sturings)informatie te gebruiken om doelmatig en
doeltreffend werken aantoonbaar te maken.
4. Besteed meer aandacht aan de borging van opschaling van succesvolle projecten.
In de projectinitiatiedocumenten wordt aandacht gevraagd en besteed voor de opvolging van
het project. In praktijk blijken projecten echter niet altijd vervolgd te kunnen worden door
gebrek aan bestuurlijk en/ of financieel commitment, ook wanneer de potentie voor
succesvolle opvolging is aangetoond. Juist het opschalen naar generiek gebruik zou BZK
actief moeten stimuleren.
5. Zorg voor voldoende afstemming over behoefte en bereidheid.
Een belangrijke kracht van het beleidsartikel zit in het experimenterende en onderzoekende
karakter om de juiste oplossingen te vinden. Om te zorgen dat projecten nog minder vaak
staken door andere prioritering of geen bereidheid bij betrokkenen, kan nog vaker vooraf
onderzoek worden uitgevoerd en worden gezorgd voor het nodige draagvlak.
6. Zet in op snelle en kwalitatief goede uitrol van kritieke voorzieningen.
Tijdens de doorgelichte beleidsperiode is de voortgang van belangrijke voorzieningen (zoals
eID en DigiD Machtigen) door verschillende oorzaken (complexiteit en capaciteit) vertraagd.
Gezien het belang (voor veiligheid, inclusie en lastendruk) van deze voorzieningen
onderschrijven wij dat voldoende capaciteit beschikbaar gesteld moet worden om
implementatie te bespoedigen.

102 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Deel IV: Appendices

103 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

A.

Appendix: Literatuurlijst

ABD Topconsult, Expertadvies: Vereenvoudiging doorbelasting generieke digitale infrastructuur, 27 maart 2020
Addendum 2; Portfolio NL DIGIbeter en Common Ground, 2018
API days, The Netherlands' National API Strategy: Frank Terpstra, Senior advisor @ Geonovum, 5 feb. 2020, van
https://www.youtube.com/watch?v=4vzAk3bdJe8
Appstore, 27 jul. 2021
Binnenlands Bestuur, GROOTSE PLANNEN VOOR GEMEENTE-CHATBOT GEM, 25 november 2020
Brief Verlenging subsidieperiode VNG subsidie IP 3.5.1 Common Ground
BZK (PDI), IP3.17.9 PDI-2 20190919 DEF Logius 2020 eID-Doorontwikkeling routeringsvoorziening, 19 sept. 2019
BZK (PDI), IP3.17.9 PDI-2 20190919 DEF Logius 2020 eID-Doorontwikkeling routeringsvoorziening, 19 sept. 2019
BZK, 03.17.06 eID actielijnen, 16 apr. 2019
BZK, Beleidsdoorlichting artikel 6.5 Reisdocumenten en Basisadministratie Personen 2015 – 2018, 6 mar. 2020
BZK, Herziening scenario Herbouw Digipoort (Programma SAMEN), 17 mei 2021
BZK, Monitor Digitale Overheid 2020, 15 juni 2020
BZK, Reactie op rapporten over governance en financiering GDI, 13 juli 2020
CIO, 3.5.2 Haal Centraal., 6 dec. 2018
CIO, VR2 2020 Q4 IP 3.5.2. Haal Centraal Rapportage 2020., 2020
DE4A, Newsletter, December 2020 https://www.gov.si/assets/ministrstva/MJU/DI/DE4A/Moc-in-potencial-once-onlyprinciple-DE4A-Newsletter-Dec-2020.pdf
Digitale Overheid, Aanpak digitale inclusie door bibliotheken en publieke dienstverleners, 9 mei 2019, van
https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/aanpak-digitale-inclusie-door-bibliotheken-en-publieke-dienstverleners/
Digitale Overheid, RVO coördineert eIDAS-keten, 11 dec. 2020, van
https://www.digitaleoverheid.nl/achtergrondartikelen/elke-dienst-die-digitaal-wordt-aangevraagd-in-een-ander-eu-landstart-met-een-eidas-inlog/
Digitale Overheid, Voortgang Wet Digitale Overheid, opgehaald op 29 juli 2021, van
https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alle-onderwerpen/wetgeving/wet-digitale-overheid/voortgang-wet-digitaleoverheid/
Digitale Overheid, Wet Digitale Overheid, opgehaald op 29 juli 2021, van https://www.digitaleoverheid.nl/dossiers/wetdigitale-overheid/
DPC & NOISE, 03.17.07 eID budget actielijn online campagne, 16 apr. 2019
DPC & NOISE, VR 2020 Q1 IP3.17. Q1 2020 Communicatieactiviteiten, 2020
DPC & NOISE, VR2 2019 Q4 IP3.17.7 Rapportage budget publiekscampagne, 2019
DUO & VNG, vr2 2b DUO offerte Bijlage 2 Investeringsvoorstel Blauwe Knop, 15 okt. 2018
Ecorys, Herijking business case inloggen in het BSN domein, p .25, 1 maart 2018
Ecorys, kostenberekening implementatie SDG-verordening, oktober 2020.
Ecorys, Maatschappelijke uitgavenbatenanalyse Machtigingsstelsel, december 2018.
Evaluatie Pilot Virtuele Assistent Gemeente Dongen
Fibree & ICTU, Rapport Unique Object Identifier (UOI) onderzoeksfase project Regie op Bouwgegevens, 25 mei 2020
Fibree & ICTU, VR2 2020 Q2 IP3.4.2 Rapportage format 2020 Regie op bouwgegevens_Q2_2020, 2020
Fibree, Rapport Unique Object Identifier (UOI) onderzoeksfase project Regie op Bouwgegevens, 25 mei 2020
Gartner, Toetsing containerplatform strategie
Geonovum, Kennisplatform API’s, opgehaald op 29 jul. 2021, van https://www.geonovum.nl/themas/kennisplatform-apis
https://commonground.nl/news/view/752192c5-7222-4769-a738-de47dfcfb6f5/openzaak-van-samen-organiseren-naarsamen-realiseren.
https://virtuele-gemeente-assistent.nl/
https://www.vngrealisatie.nl/nieuws/api-standaarden-zaakgericht-werken-vanaf-1-april
https://www.vngrealisatie.nl/nieuws/de-virtuele-assistent-gem-live-bij-gemeenten
iBestuur, APIs brengen partijen samen in waterschapsector, 4 okt. 2019, van https://ibestuur.nl/praktijk/apis-brengenpartijen-samen-in-waterbeheersector
iBestuur, CBS plukt vruchten van Open Data API’s, 16 jul. 2019, van https://ibestuur.nl/praktijk/cbs-plukt-vruchten-vanopen-data-apis
ICM, Agenda ICM, 2018, 2019, 2020
ICTU, 5.5.13 111018 Investeringsvoorstellen IP 2019 API strategie implementatieondersteuning Logius, 11 okt. 2018
ICTU, Monitor Digitale overheid 2020, 2020
ICTU, Monitor Digitale Overheid 2021, 2021

104 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

ICTU, VR2 2019 Q4 IP5.5.13 geonovum Rapportage Verkenning API strategie Jaarrapport 2019 P19004, 27 mar. 2019
ICTU, VR2 2020 Q2 IP5.5.13 Geonovum Rapportage tm Q2 2020 – P19004 27 aug 2020, 27 aug. 2020
Innovatiebudget, criteria projecten. Via: https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alleonderwerpen/innovatie/innovatiebudget/criteria/
Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid, 2018. https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23.
Investeringsvoorstel ‘Common Ground’, 2018
Investeringsvoorstel ‘Datagedreven beleid’, 2019
Investeringsvoorstel ‘Levensgebeurtenissen’, 2018
Investeringsvoorstel ‘Ontwikkeling platform services’, 2018
Investeringsvoorstel “SBR eenvoudiger en rendabeler: de belofte van verminderde administratieve last volledig
waarmaken.”, 11 okt. 2018
Investeringsvoorstel IP 2020 - Chatbot Verhuizen
Investeringsvoorstel Koppeling Bewindregister met Machtigingsvoorzeining, 2019
Investeringsvoorstel Programma Machtigen, 2018
Investeringsvoorstel SSI (Self Sovereign Identiteit) versie 1.1
Klankbordgroep Single Digital Gateway 22 juni 2021
KOOP, Investeringsvoorstel PLOOI IP 2019, 2 okt. 2018
KOOP, VR2 2020 Q4 3.03.1 – IP Rapportage 2020 Q4 – PLOOI, 2020
Logius, 3.17.1 20181010 – Doelgroepverbreding DigiD Substantieel – format investeringsvoorstel, 10 okt. 2018
Logius, 3.17.4 Ontwikkeling eID Aanbesteding en implementatie private AD’s, 3 dec. 2018
Logius, 3.17.5.b 20190416 Aanvraag ICM Ontwikkeling generieke producten implementatie eID DEF., 16 apr. 2019
Logius, 5.3.1 Digicampus v1.1, 10 dec. 2018
Logius, 5.5.01 Investeringsvoorstel Berichtenbox voor Bedrijven, 10 okt. 2018
Logius, 5.5.02 Investeringsambitie eProcurement poort, 11 oktober 2018
Logius, 5.5.03 180926 Investeringsvoorstel Uitrol Visie Stelseldiensten 2019 v0.9, 26 sept. 2018
Logius, 5.5.10 20180928_Infra_Investeringsvoorstel Diginetwerk v1.0 2019 (003), 3 mei 2018
Logius, 5.5.12 2b Format investeringsvoorstellen IP 2019 – FBS Q12019 versie MTI 02 okt, 1 okt. 2018
Logius, Diginetwerk Documentatie, opgehaald op 29 jul. 2021, van
https://www.logius.nl/diensten/diginetwerk/documentatie / Logius, Aansluitvoorwaarden Koppelnet publieke sector, 29 jun.
2021 / Logius, Aansluitvoorwaarden Diginetwerk, 27 dec. 2018 / Logius, Algemene voorwaarden Logius, 12 jun. 2018
Logius, Diginetwerk, opgehaald op 29 jul. 2021, van https://www.logius.nl/diensten/diginetwerk
Logius, IP3.17.8 PDI-3 20190919 DEF Logius 2020 Programma eID Logius – Fraude Misbruik, 19 sept. 2020
Logius, IP4.3.5 PL-5 20190919 Logius investeringsvoorstel 2020 Doorontwikkeling MijnOverheid. 19 sept. 2019
Logius, IP5.5.15 PL-4 20190919 Logius Investeringsvoorstel 2020 Aansluiten in één dag, 19 sept. 2019
Logius, IP5.5.17 PL-1 20190919 Logius investeringsvoorstel 2020 Herbouw Digipoort, 19 sept. 2019. Activiteiten onder
‘Herbouw Digipoort’ waren in het investeringsvoorstel nog niet gespecificeerd gezien deze afhankelijk zijn van de nieuwe
leverancier(s) en de nieuwe, nog op te stellen, contracten.
Logius, Jaarraportage 2019, 23 maart 2020
Logius, Jaarraportage 2020, 2021
Logius, Klantenraad Infrastructuur GDI, 13 jul. 2020
Logius, Q3 20201019 2e Viermaandsrapportage, 19 oktober 2020
Logius, VR2 2019 Q4 IP5.5.1 Jaarrapportage 2019 Exerptbijdr OB, 2019
Logius, VR2 2020 Q1 IP3.17.4a Q1 2020 BSNk, 2020
Logius, VR2 2020 Q1 IP3.17.4b Q1 2020 Open toelating private AD’s, 2020
Ministerie van BZK, Definitief BIT-advies programma SAMEN, 11 dec. 2019
Mutatieoverzicht BZK 2015-2019. Beleidsartikel 6.3 Bijdragen agentschappen, Logius
NL DIGIbeter 2019, 2020
OBDO, voorstel 4 3.4.2 Regie op bouwgegevens def., 12 aug. 2019
OBDO, voorstel 5 3.5.4 Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties def., 12 aug. 2019
OBDO, VR2 2019 Q4 IP3.5.4 Rapportage IP 2019 ontsluiting en integraal gebruik basisregistraties v 0.2, 2019
OBDO, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 2020 3.5.4 Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties, 2020
Oefenen.nl, Cijfers, opgehaald op 29 jul. 2021, van https://oefenen.nl/over-ons/cijfers/
Oefenen.nl, Jaarverslag 2020, 2020
Offerte Ontwikkeling platform services 2021
Officiële verordening EU. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:32018R1724
Opdrachtvoorstel Aanpak Levensgebeurtenissen, Jaarplan 2021
Overheid.nl, Kamerstuk 26643 nr. 699, van 5 aug. 2020

105 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Overkoepelend investeringsvoorstel SDG, 2020
PBLQ, Rapport Verkenning alternatieven Berichtenbox voor Bedrijven, 31 mei 2021
Projectvoorstel MijnOverheid Doorontwikkeling.
Projectvoorstel MO Doorontwikkeling vernieuwen frontend
PwC, Beleidsdoorlichting Digitale overheid artikel 6.2 & 6.3, 2020.
PwC, Evaluatie Innovatiebudget, september 2021.
PwC, Evaluatie Investeringspost, 2021.
Raad voor de Rechtspraak, VR2 2019 Q4 IP3.24.3 121670_Machtigen_HPR_201912_definitief, 31 dec. 2019
Raad voor de Rechtspraak, VR2 2020 Q2 IP3.24.3 122168_Machtigen_HPR_juli 2020, 11 aug. 2020
Rapportage SDG-Project DOP Q1 2021
RDW & VNG, 3.17.2 20181002 Aanvraag ICMRijbewijs met eID functie, 2 okt. 2018
RDW & VNG, vr2 2t 2020 Q2 IP1.6.1 2020 Q2 Voortgangsrapportage Blauwe Knop, 13 jul. 2020
RDW, VR2 2019 Q4 IP3.17.2 20200317 IP Rapportage applets op rijbewijs voor DigiD Hoog, 17 mar. 2020
Regulation (EU) 2018/1724
Resultaten voormeting levensgebeurtenis ‘Er is iemand in mijn omgeving overleden’
Rijksoverheid, Beleidskader digitale basisinfrastructuur
Rijksoverheid, Een handreiking voor overheidsorganisaties. Betrouwbaarheidsniveaus voor digitale dienstverlening., geen
datum
Rijksoverheid, Handreiking beleidsdoorlichtingen, ‘Het meten van doelmatigheid’.
https://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/handreiking-beleidsdoorlichtingen/hetmeten-van-doelmatigheid
Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2020, 29 jun. 2020
Rijksoverheid, Monitor Digitale Overheid 2021, 15 jun. 2021
Rijksoverheid, REST-API Design Rules, 20 jul. 2021, van https://www.forumstandaardisatie.nl/open-standaarden/rest-apidesign-rules
Rijksoverheid, Rijksbegroting artikel 6. Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving, 2020
RvIG, 3.13.1 Aan de slag met de Interactiestrategie, 12 okt. 2018
RvIG, 3.21.1 SSI versie 1.3, 6 dec. 2018
RvIG, VR2 2020 Q4 3.21.1 SSI Rapportage 2020 DEF, jun. 2021
RvO, 3.18.1 en 2.18.2 Investeringsvoorstellen IP 2019 Beheer eIDAS, 16 okt. 2018
RvO, VR 2020 Q2 IP3.18 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def_V2, 21 jul. 2020
RvO, VR2 2020 Q4 IP3.18.1 2 3 RVO 20210126 Jaar rapportage eIDAS, 26 jan. 2020
SDG verkenning realisatie SDG (4.7.1c). Werksessie SDG, juni 2020.
Videopitches: https://youtu.be/s9njBDtRBMs & https://youtu.be/4k99GXuKxdk
VNG Realisatie GEMMA https://www.gemmaonline.nl/index.php/Thema_Omnichannel#Integraal_klantbeeld
VNG Realisatie, Concept – Notitie Quick Scan Routeringsvoorziening, jun. 2019
VNG Realisatie, De Virtuele Assistent Gem live bij gemeenten, opgehaald van https://www.vngrealisatie.nl/nieuws/devirtuele-assistent-gem-live-bij-gemeenten
VNG, Concept - Notitie evaluatie pilotresultaten DigiD Zuilen Arnhem, Den Haag en Utrecht, nov. 2019
VNG, DigiD substantieel, opgehaald op 15 juli 2021, van https://www.vngrealisatie.nl/producten/digid-substantieel
VNG, IP3.5.5. OBDO-02. Investeringsvoorstel IP 2020 – Totaal Driedimensionaal, 16 sept. 2019
VNG, voorstel 3 3.5.3 Notificatie Service def., 27 aug. 2019
VNG, VR2 2020 Q4 3.13.1 IP Rapportage format 2020 Interactieprogramma; omnichannel aanpak Q3-Q4 2020, 2021
VNG, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 2020 3.5.3. Notificatieservices deel1en2, 2020
VNG, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 3.5.5. Totaal Driedimensionaal, 2020
VNG/Manifestpartij, IP3.4.4 OBDO-10. Investeringsvoorstel IP 2020 – Public Ground, 17 sept. 2019
VNG/Manifestpartij, VR2 2020 Q4 IP Rapportage 2020 3.4.3. Public Ground 20210326, 26 mar. 2020
Voortgang Programma Digitale Inclusie, maart 2021
VR2 2019 Q4 IP4.10.1 rapportage format 2020 SBR Eenvoudiger en Rendabeler
VR2 2020 Q2 IP4.2.2 Rapportage format 2020 21 juli 2020 def

106 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

B.

Appendix: Interviews en sessies

Impactgebied

Onderwerp

Type

1. Maatschappelijke opgaven

Blauwe Knop

Interview

1. Maatschappelijke opgaven

Digicampus

Interview

2. Inclusiviteit &
Identificatie

Identificatie

Werksessie

2. Inclusiviteit &
Identificatie

SSI

Interview

2. Inclusiviteit &
Identificatie

eIDAS

Interview

2. Inclusiviteit &
Identificatie

Machtigen

Interview

2. Inclusiviteit &
Identificatie

Overheidsbreed Loket

Interview

2. Inclusiviteit &
Identificatie

Interactiestrategie

Interview

3. Gegevenshuishouding

VNG Gegevens

Werksessie

Haal Centraal en notificatie services (totaal
driemenstionaal niet!)

3. Gegevenshuishouding

Public Ground

Interview

Public en Common Ground

3. Gegevenshuishouding

PLOOI

Interview

3. Gegevenshuishouding

Regie op Bouwgegevens

Interview

4. Perspectief
burgers &
bedrijven

SDG

Werksessie

Alle SDG projecten

4. Perspectief
burgers &
bedrijven

MijnOverheid

Interview

MijnOverheid DO vernieuwen frontend en
interactie

4. Perspectief
burgers &
bedrijven

SBR

Interview

4. Perspectief
burgers &
bedrijven

Chatbot Verhuizen

Interview

5. Éen
infrastructuur

Logius Voorzieningen

Interview

5. Éen
infrastructuur

Berichtenbox bedrijven

Interview

107 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Toelichting ICM projecten

eID projecten (3.17.1-6 + 8-9)

3.24.1+3

Diginetwerk, FBS, Berichtenbox, herbouw
Digipoort (half)

C.

Appendix: Governance IP

De governance van de Investeringspost met de verantwoordelijkheden geven wij in onderstaande
visualisatie weer.
Figuur 14. Organogram Investeringspost 409 410 411

409

Rijksoverheid, Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid, 23 februari, 2018, van
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23
410
ICM, Agenda 20180709, 9 juli 2018
411
1603292333 Governance Programmeringsraad Logius.pdf

108 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

D.

Appendix: Overzicht projecten
Investeringspost en Innovatiebudget

Tabel 10. Overzicht projecten Investeringspost 2019 en 2020

IP-projecten

Gestart

Opdrachtnemer

1.6.1 Blauwe Knop (nieuwe generieke voorziening om te downloaden)

2019

DUO

3.03.1 PLOOI

2019

UBR/KOOP

3.05.1 Common Ground

2019

VNG

3.05.2 Haal Centraal

2019

VNG

3.09.1 Ondersteuning voor kwetsbare burgers

2019

OCW

3.13.1 Aan de slag met de Interactiestrategie/ AZ DPC

2019

AZ DPC

3.17.1 Doelgroepverbreding DigiD Substantieel.

2019

Logius

3.17.2 Rijbewijs met eID-functie voor gebruik bij DigiD Hoog

2019

RDW

3.17.4 Ontwikkeling eID BSNk

2019

Logius

3.17.4 Private AD Logius, deel 1

2019

Logius

3.18.1 Beheer eIDAS 2019/ RVIG

2019

RVIG

3.18.1 Beheer eIDAS 2019/RVO

2019

RVO

3.18.2 Doorontwikkeling eIDAS/Logius/FAST it's me

2019

Logius

3.18.2 Doorontwikkeling eIDAS/Logius/ontwikkeling

2019

Logius

3.18.2 Doorontwikkeling eIDAS/RVO

2019

RVO

3.21.1 SSI (Self Sovereign Identiteit) en KTDI Known Traveler Digital Identity, deel 1

2019

RVIG

3.24.1 Programma Machtigen 2019-2020, deel 1

2019

Logius

3.24.3 Koppeling Bewindsregister met Machtigingsvoorziening, RvdR deel 1

2019

RvdR

3.4.2 Regie op Bouwgegevens/ Fibree

2019

Fibree

3.4.2 Regie op Bouwgegevens/ICTU (C1076)

2019

ICTU

3.5.3 Notificatieservice

2019

VNG

3.5.4 Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties, deel 1 (C1142)

2019

ICTU

4.01.1 Aanpak Levensgebeurtenissen, AZ DPC

2019

AZ DPC

4.03.1 Front-end en interactie MijnOverheid Doorontwikkeling

2019

Logius

4.03.2 MijnOverheid Doorontwikkeling persoonlijke gegevens

2019

Logius

4.03.4 MijnOverheid: Hergebruik eigen gegevens (RoG-aandeel), deel 1, pilot WoCo

2019

Logius

4.10.1 SBR eenvoudiger en rendabeler

2019

Logius

5.03.01 Digi Campus, 1e fase

2019

Logius

5.05.01 Berichtenbox voor bedrijven binnen MoVo

2019

Logius

5.05.02 “e-Procurement” poort

2019

Logius

5.05.03 Uitrol Visie Stelseldiensten

2019

Logius

5.05.09 Ontwikkeling platform services, deel 1

2019

Logius

5.05.10 Doorontwikkeling Diginetwerk, Implementatiefase

2019

Logius

5.05.12 Realisatiefase FBS (Federatief Berichtenstelsel)

2019

Logius

5.05.13 API Strategie implementatie ondersteuning/Geonovum

2019

Geonovum

5.05.13 API Strategie implementatie ondersteuning/ICTU

2019

ICTU

5.05.13 API Strategie implementatie ondersteuning/VNG, Semantiek ontmoet technologie

2019

VNG

1.6.1 Blauwe Knop (nieuwe generieke voorziening om te downloaden)

2020

RDW

2.10.1 Datagedreven beleid, deel 1

2020

VNG

2.10.1 Datagedreven beleid, deel 2

2020

VNG

109 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

2.10.3 Zicht op Ondermijning

2020

BZK/DGBRW

3.09.1 Ondersteuning voor kwetsbare burgers

2020

RDW

3.13.1 Aan de slag met de Interactiestrategie/ VNG, deel 1

2020

VNG

3.17.4 Private AD Logius, deel 2

2020

Logius

3.17.8 eID Fraude en Misbruik

2020

Logius

3.17.9 eID routeringsvoorziening

2020

Logius

3.18.1 Beheer eIDAS 2020/Logius

2020

Logius

3.18.1 Beheer eIDAS 2020/RVIG

2020

RVIG

3.18.1 Beheer eIDAS 2020/RVO

2020

RVO

3.18.3 Doorontwikkeling eIDAS 20-21/Logius

2020

Logius

3.18.3 Doorontwikkeling eIDAS 20-21/RVO, deel 1

2020

RVO

3.21.1 SSI (Self Sovereign Identiteit) en KTDI Known Traveler Digital Identity. Deel 2

2020

RVIG

3.21.2 Bronidentiteit

2020

RVIG

3.24.3 Koppeling Bewindsregister met Machtigingsvoorziening, CJIB, deel 1, 560083642

2020

CJIB

3.24.3 Koppeling Bewindsregister met Machtigingsvoorziening, RvdR deel 2

2020

RvdR

3.4.3 Public Ground

2020

VNG

3.5.4 Ontsluiting en integraal gebruik van basisregistraties, deel 2 (C1221)

2020

ICTU

3.5.5 Totaal driedimensionaal

2020

VNG

4.01.1 Aanpak Levensgebeurtenissen, KvK, deel 1

2020

KvK

4.03.4 MijnOverheid: Hergebruik eigen gegevens (RoG-aandeel), deel 2

2020

Logius

4.2.2 Chatbot verhuizen

2020

VNG

4.3.5 Doorontwikkeling Mijn Overheid

2020

Logius

4.7.1a SDG Samenwerkende Catalogi, bedrijvendeel

2020

RVO

4.7.1b SDG Digitaal Ondernemersplein

2020

KvK

4.7.1c SDG Verkenning Realisatie SDG

2020

VNG

4.7.1d Bureau Digitaal Europa 2020 /ICTU, C1189

2020

ICTU

4.7.1d Bureau Digitaal Europa 2020 /RINIS

2020

RINUS

4.7.1e SDG Samenwerkende Catalogi ,burgerdeel

2020

AZ DPC

4.7.1f SDG Pilots

2020

ICTU

5.5.15 Aansluiten in een dag, deel 1

2020

Logius

5.5.17 herbouw Digipoort

2020

Logius

Tabel 11. Overzicht projecten innovatiebudget

Innovatiebudget projecten

Jaar

Zwemwater-alert

2019

Verbeteren samenwerking tussen overheden voor familiaire bewindvoerders

2019

Chatbot & content

2019

Duinen en kwelders: Kwaliteit in beeld

2019

Impact met AI: Betere dienstverlening met transparante en eerlijke data science

2019

Digital twins

2019

Zicht op ondermijning: “Ondermijningsradar”

2019

Common Ground POC Gehandicaptenparkeerkaart <vroeger: Beschikbaar maken gegevens RDW voor
Nederlandse gemeenten en andere overheidsorganisaties via de Common Ground architectuur

2019

110 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

Digital twin wet- en regelgeving bouwkavels Brainport Smart District.

2019

Consulgemeenten

2019

Huwelijksplanner cf. Common Ground

2019

Prioriteit voor vrachtverkeer: Connected transport

2019

Digitale identiteitskaarten en rijvaardigheidsbewijzen

2019

Van Arm naar Beter: Op weg naar één digitaal loket voor armoedebestrijding

2019

Perceelwijzer

2019

Implementatie van assetinformatiemanagent voor de openbare ruimte en infrastructuur voor provincies

2019

Energy sharing & blockchain

2019

Digitale toegankelijkheidscheck voor PDF-documenten

2019

Calculemus-FLINT: Gedeelde regels, goede dienstverlening

2019

Nederland begroot

2019

Sensorenregister NL ("Nationaal gestandaardiseerd sensorenregister" )

2020

Mobile Mapping uitgerold

2020

Gegevens Woordenboek Stedelijk Licht

2020

Deliberatieve Digitale Democratie in Nederland

2020

De Stad als Dagelijks Evenement

2020

Overheidsbrede Open Source componentlibrary met UI-laag

2020

Lokaal Digitaal Stemmen

2020

Opschalen Waardepapieren

2020

Solid voor kleine erfgoedinstellingen

2020

Zicht op de stikstofketen: van bron tot effect.

2020

De Slimme Krabbelaar: toegankelijke en efficiënte digitale toegang tot de dienstverlening van het sociale
domein

2020

Bouwstofwijzer

2020

Eenvoudig melden bij toezicht

2020

Webpublications de toekomst van digitale archieven

2020

Vooruit inparkeren – digitaal scanbare parkeervergunning met respect voor privacy van mensen met een
handicap

2020

Gebruiksvriendelijk vrijwillig machtigen van familieleden, mantelzorgers en buddy's

2020

ID-Contact

2020

Publieke controle op algoritmen

2020

Opschalen huwelijksplanner

2020

Digitale Geboorteaangifte

2020

Generieke koppeling data- en kennisinstrumenten aan 3D-omgevingen

2020

Track and Trace - "The story of stuff"

2020

Doorontwikkeling NL Design System

2020

OPEN POEN

2020

111 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb

112 | Beleidsdoorlichting artikel 6.6 – 2021-0509/SM/lc/nb