Advies

Regulering ergotherapie

mei 2015

Advies regulering ergotherapie

Inhoud

Vooraf

5

Managementsamenvatting

7

1. Inleiding
1.1
Verzoek VWS
1.2
Totstandkoming en opbouw advies

9
9
9

2. Beschrijving van de markt
2.1
Wat is ergotherapie?
2.2
Vergoeding
2.3
Waar wordt ergotherapie geleverd?
2.4
Bekostiging
2.5
Contracteerproces

11
11
12
12
13
14

3. Knelpuntenanalyse
3.1
Knelpunten vanuit het veld
3.2
Analyse knelpunten
3.3
Mogelijkheden om het verschil in de regulering op te heffen

15
15
17
20

4.

25

Advies en vervolg

3

Advies regulering ergotherapie

4

Advies regulering ergotherapie

Vooraf

In dit document brengt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een advies
uit aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) over de toekomstige regulering van de ergotherapie.
Bij het opstellen van het advies heeft de NZa met zowel de
zorgaanbieders (via brancheorganisatie Ergotherapie Nederland) als de
zorgverzekeraars gesproken. De definitieve versie is mede op grond van
de inbreng van de brancheorganisaties tot stand gekomen. Bij de
analyse vormen de consumentenbelangen voor de NZa het uitgangspunt.
Het gaat daarbij om betaalbare, toegankelijke en kwalitatief goede zorg
voor nu en in de toekomst.
de Nederlandse Zorgautoriteit,

drs. M.A. Ruys
voorzitter Raad van Bestuur a.i.

5

Advies regulering ergotherapie

6

Advies regulering ergotherapie

Managementsamenvatting

In opdracht van de minister van VWS heeft de NZa dit advies opgesteld
over de mogelijkheden om het verschil in de regulering tussen
instellingen en de vrijgevestigde ergotherapeuten op te heffen en de
ongelijke positie van ergotherapie ten op zichte van andere
paramedische beroepsgroepen weg te nemen. VWS vraagt de NZa een
knelpunten analyse te doen, een advies te geven over de regulering van
ergotherapie, de gevolgen voor de macrokosten te schetsen en bij advies
voor regeling het implementatieproces weer te geven.
Knelpuntenanalyse
Voor dit advies is met verschillende veldpartijen gesproken. Op basis van
deze gesprekken is een knelpuntenanalyse gedaan. Veel door
veldpartijen aangedragen knelpunten kunnen niet opgelost worden via
tarief- en/of prestatieregulering. Voor deze knelpunten onderneemt de
NZa of anderen acties op andere vlakken. Zo kan de erkenning van de
ergotherapie buiten regulering van tarieven en prestatiebeschrijvingen
om vergroot worden. Ook is er een afbakeningsvraagstuk dat los van
prestatieregulering opgelost moet worden.
De focus van dit advies ligt op de knelpunten die mogelijk wel opgelost
worden kunnen door tarief- en/of prestatieregulering: het verschil in
regulering, ontbreken van gestandaardiseerde prestaties en het
harmoniseren met de overige paramedische zorg. Hierbij is het
uitgangspunt, zoals in de opdracht van VWS staat, dat er een gelijk
speelveld is tussen instellingen en vrijgevestigde aanbieders op de markt
voor extramurale ergotherapie.
Voorstel tariefregulering
Reguleren van tarieven is een interventie die in beginsel alleen
plaatsvindt als er sprake is van structurele, generieke belemmeringen in
de werking van de zorgmarkt die ten koste kunnen gaan van de
consumentenbelangen (toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van
zorg). Het is niet gebleken dat sprake is van dusdanige structurele,
generieke belemmeringen. Analyse van de markt laat zien dat er een
groot aantal aanbieders is, een hoge contracteergraad en dat
zorgverzekeraars al een aantal jaren sturen op tarieven.
De NZa adviseert daarom om de tarieven van de OZP’s ergotherapie
voor instellingen te dereguleren en geen tarieven te reguleren voor de
vrijgevestigde ergotherapeuten.
Voorstel prestatieregulering
Paramedische zorg is nauwelijks onderwerp in de onderhandeling tussen
instellingen en zorgaanbieders. De eenheid van taal in de tweede lijn is
nu geborgd doordat sprake is van verplichte prestatiebeschrijvingen. Als
deze komen te vervallen, zijn er mogelijk aanknopingspunten voor
zorgaanbieders en zorgverzekeraars om zelf zorgproducten te definiëren
en op een transparante en vergelijkbare manier openbaar te maken. Er
zijn dus aanwijzingen dat kan worden voldaan aan de condities om
prestatiebeschrijvingen te dereguleren. Dit vergt echter voldoende tijd
voor alle betrokkenen om hierop in te spelen. Voor de komende tijd is
het daarom wenselijk om nog met gereguleerde prestatiebeschrijvingen
te werken. Bij eventuele deregulering is het, met het oog op een gelijk
speelveld, wenselijk om gelijk op te trekken met deregulering van de
prestaties die eventueel voor vrijgevestigden worden ingevoerd.

7

Advies regulering ergotherapie

De markt voor de extramurale ergotherapie kan gezien worden als een
markt in transitie omdat ergotherapie voorheen vrijwel uitsluitend
intramuraal werd aangeboden. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars
geven aan dat het gezien de ontwikkelingen noodzakelijk is om nieuwe
prestatiebeschrijvingen te ontwikkelen die beter op de zorg en de
consument zijn afgestemd. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars geven
aan dat daarvoor nodig is dat er een standaard van
prestatiebeschrijvingen komt die de komende tijd nog verplicht geldt
voor alle zorgaanbieders en zorgverzekeraars.
Binnen deze contouren moet de marktwerking zich de komende tijd
verder ontwikkelen. Voor zorgmarkten die nog sterk in transitie zijn kan
het, ook bij vrije tarieven, gewenst zijn om prestatiebeschrijvingen
gedurende bepaalde tijd te reguleren. Eenduidige omschrijvingen van
producten en diensten vergemakkelijken dan de prijsvergelijking. Bij
markten in transitie kan dit helpen bij het verder op gang brengen van
marktwerking, wat ten goede kan komen aan de consument.
In de komende periode kan via regulering een goed vergelijkbare
basisset van prestatiebeschrijvingen worden ontwikkeld die de
marktwerking verder kan bevorderen. Daarbij kunnen stapsgewijs meer
vrijheidsgraden in de prestatieregulering worden ingebouwd. De NZa
faciliteert hiermee een markt in transitie. Bovendien lost de NZa hiermee
het verschil in de regulering tussen instellingen en vrijgevestigde
ergotherapeuten op. Ook wordt ergotherapie dan op eenzelfde manier
gereguleerd als andere paramedische beroepsgroepen.
Op het moment dat er prestaties worden gereguleerd en tarieven vrij
zijn, ziet de NZa het als een logische vervolgstap om de facultatieve
prestatie in te voeren. Deze vrije prestatie stimuleert innovatie en zorg
op maat. De NZa zal hierover in gesprek gaan met het veld.
Gevolgen macrokosten
Ergotherapie valt grotendeels in de basisverzekering. De macrokosten
van ergotherapie zullen niet toenemen door het invoeren van
prestatieregulering. Het invoeren vrije prijzen in de tweede lijn zal naar
verwachting ook geen toename geven in macrokosten van de
ergotherapie. Dit omdat er op dit moment al onder de maximum tarieven
wordt gecontracteerd. De macrokosten zullen mogelijk wel stijgen door
de groei in de extramurale ergotherapie, maar dit is onafhankelijk van dit
advies.
Vervolgstappen en implementatie
Als de minister het advies van de NZa overneemt om de prestaties van
de vrijgevestigde ergotherapeut te reguleren, moet de Besluit uitbreiding
en beperking werkingssfeer Wmg (Bub) aangepast worden. Ook heeft de
NZa een aanwijzing nodig van VWS.

8

Advies regulering ergotherapie

1. Inleiding

1.1 Verzoek VWS
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft op 26 januari 2015 een
adviesaanvraag ontvangen van de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (minister) over de toekomstige regulering van ergotherapie.
Op dit moment wordt ergotherapie geleverd door of vanwege instellingen
gereguleerd wat betreft tarieven en prestatiebeschrijvingen terwijl
ergotherapie geleverd door een vrijgevestigde ergotherapeut (hierna:
vrijgevestigde ergotherapie) niet wordt gereguleerd.
Bij de invoering van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) op
1 oktober 2006 is de ergotherapie die niet door of vanwege een instelling
in de zin van de Wet toelating zorginstellingen (Wtzi) wordt geleverd
buiten de tarief- en prestatieregulering gehouden, omdat er gekozen is
voor een één-op—één overgang van de tariefregulering op grond van de
Wet tarieven gezondheidszorg (Wtg) naar de Wmg. Destijds werd
ergotherapie nagenoeg uitsluitend intramuraal aangeboden. De
intramurale ergotherapie valt op grond van de Wmg wel onder de tariefen prestatieregulering. De afgelopen jaren is binnen de ergotherapie de
extramuralisering flink op gang gekomen. Hierdoor is er een verschil in
de regulering status ontstaan tussen instellingen en de vrijgevestigde
ergotherapeut. Ook ten opzichte van de andere paramedische
beroepsgroepen wordt vrijgevestigde ergotherapie op dit vlak anders
behandeld.
De minister vraagt de NZa om nader te onderzoeken en te bekijken in
hoeverre het verschil in regulering tussen verschil tussen ergotherapie
geleverd door of vanwege instellingen en ergotherapie geleverd door
vrijgevestigden aanpassing behoeft, en zo ja, de mogelijkheden daartoe
te onderzoeken. Uitgangspunt is dat er een gelijk speelveld dient te zijn
voor de intra- en extramurale ergotherapie.
Specifiek vraagt de minister de NZa om hierbij de volgende vragen te
betrekken:
− Knelpunten analyse: Welke problemen bestaan er door de huidige
vormgeving van de regulering ergotherapie? En wat is de rol van de
zorgverzekeraar?
− Mocht u adviseren dat regulering wenselijk is, kunt u aangeven op
welke wijze tarieven en prestaties vormgegeven kunnen worden?
− Zijn er gevolgen voor de macrokosten en zo ja, wat zijn de gevolgen?
− In welke periode verwacht u dat het eventueel wijzigen van de
regulering ergotherapie ingevoerd kan worden?

1.2 Totstandkoming en opbouw advies
In de afgelopen periode heeft de NZa diverse externe en interne
gesprekken gevoerd. Extern is er o.a. met de branchevereniging
Ergotherapie Nederland (EN) en individuele verzekeraars gesproken. Dit
advies is aan de hand van de uitkomsten van deze gesprekken en een
consultatiebijeenkomst tot stand gekomen.
Het advies begint met een korte omschrijving van de markt. Daarna
volgt er een hoofdstuk met een beschrijving van de door het veld
aangedragen knelpunten. Daarbij komen zowel de argumenten van het
9

Advies regulering ergotherapie

veld aan bod als ook de beleidsmatige analyse van de vraag of het
verschil in regulering moet worden opgeheven en van de door het veld
aangedragen knelpunten. In het vierde hoofdstuk geeft de NZa een
advies over de toekomstige regulering van de ergotherapie en de
vervolgstappen die genomen moeten worden.

10

Advies regulering ergotherapie

2. Beschrijving van de markt

2.1 Wat is ergotherapie?
Ergotherapie is paramedische zorg gericht op ‘het handelen’ van de
cliënt. Dit betekent dat de ergotherapeut tijdens een behandeling altijd
uitvraagt welke dagelijkse activiteiten, die een cliënt uitvoert, bijdragen
aan de kwaliteit van leven van de cliënt. Ergotherapeuten stellen mensen
in staat om opnieuw hun dagelijkse activiteiten in de zin van
functioneren en participeren uit te voeren als dat niet meer lukt door
lichamelijke of psychische problemen. Dit kunnen simpele handelingen
zijn als eten en aankleden, maar ook meer complexe handelingen die te
maken hebben met revalidatie na een ongeluk.1
Ergotherapeuten behandelen patiënten en cliënten met uiteenlopende
aandoeningen en problemen, zoals psychiatrisch patiënten, oncologie
patiënten en gebruikers van zorg in het kader van de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo), maar ook kinderen die door een
probleem in de oog/hand-coördinatie moeite hebben met schrijven of
ouderen met beginnende dementie.
De ergotherapeut:
− analyseert en observeert eenvoudige en complexe dagelijkse
handelingen/activiteiten;
− adviseert t.a.v. voorzieningen, hulpmiddelen en een andere manier
van handelen;
− traint functioneel en praktisch op locatie;
− begeleidt mantelzorg/ thuiszorg bij ADL en omgang met voorzieningen
en hulpmiddelen;
− stelt het dagelijks handelen van de mens centraal;
− bekijkt welke invloed een motorische, sensorische, cognitieve,
psychische stoornis op iemand dagelijks handelen en op zijn of haar
omgeving heeft;
− is een spin in het web voor para/perimedische disciplines, mantelzorg,
andere disciplines en instanties (MEE, thuiszorg, dagactiviteitencentra,
UWV, fondsen, gemeenten en zorgverzekeraars). 2
In het beroepsprofiel van de ergotherapie is meer informatie terug te
vinden over wat ergotherapie inhoudt.3
In 2014 waren er 4.186 werkzame ergotherapeuten in Nederland. Dit
aantal is in de loop der jaren sterk toegenomen; in 1990 waren er circa
1.200 ergotherapeuten werkzaam. Ook is het aantal fte’s sterker
toegenomen dan het aantal ergotherapeuten; in 2011 waren er 2.543
fte’s werkzaam en in 2014 3.139 fte. In 2014 is circa 93,7% van de
ergotherapeuten vrouw.4
Onderstaande tabel laat de ontwikkeling van de paramedische zorg in
kosten zien. Ergotherapie heeft in de afgelopen jaren een flinke groei in
kosten doorgemaakt.

1

Website Ergotherapie Nederland.
SEO, Ergotherapie doet er toe, oktober 2014.
3
Beroepsprofiel Ergotherapeut. Utrecht, Ergotherapie Nederland 2010.
4
Peiling NIVEL, aantal (vrijgevestigde) ergotherapeuten, in concept geaccordeerd door
EN (april 2015).
2

11

Advies regulering ergotherapie

Kosten paramedische zorg
Kosten

2010

2011

2012

2013

2014

Fysiotherapie

547,0

549,2

452,4

443,4

464,2

Oefentherapie
Mensendieck/Cesar

23,7

23,5

20,0

19,4

20,3

Logopedie

99,2

107,7

115,8

115,0

116,2

Ergotherapie

18,6

22,8

24,8

27,2

30,2

Dieetadvisering

51,7

55,3

0,1

28,5

32,0

740,2

758,6

613,1

633,5

663,0

Totaal

Zorginstituut Nederland, 3e kwartaalstaat 2014
1 = 1 miljoen euro. Zorgverzekeringswet-cijfers over 2014 zijn een raming voor het
gehele jaar.

2.2 Vergoeding
De basisverzekering vergoedt maximaal tien uur ergotherapie per jaar.
In het besluit zorgverzekering is ergotherapie in artikel 2 over de inhoud
van de zorgverzekering als volgt omschreven: “Paramedische zorg omvat
fysiotherapie, oefentherapie, logopedie, ergotherapie en dieetadvisering.
Ergotherapie omvat zorg zoals ergotherapeuten die plegen te bieden,
mits deze als doel heeft de zelfzorg en de zelfredzaamheid van de
verzekerde te bevorderen en te herstellen, tot een maximum van tien
behandeluren per kalenderjaar.”
In sommige aanvullende verzekeringen worden extra uren vergoed.
Vanaf 2012 is, net als bij de andere paramedische beroepsgroepen, een
verwijsbrief van de huisarts of specialist niet meer nodig voor een
behandeling door de ergotherapeut. Er zijn verzekeraars die deze
verwijzing wel als aanvullende eis voor vergoeding stellen.

2.3 Waar wordt ergotherapie geleverd?
Ergotherapeuten werken in verpleeghuizen, ziekenhuizen,
revalidatiecentra, GGZ-instellingen, bij gemeenten, zorginstellingen voor
verstandelijk gehandicapten, of in hun eigen praktijk. Vaak behandelen
ergotherapeuten hun cliënten op de plaats waar ‘het dagelijks handelen’
plaatsvindt, zoals de school, thuissituatie of werkvloer.
In 2011 werkte ongeveer 15% van de ergotherapeuten op twee of meer
werkplekken. Het grootste deel is werkzaam in de intramurale sector. Dit
aandeel is in de loop der jaren afgenomen. Het aandeel ergotherapeuten
dat in de extramurale zorg werkt, bedraagt in 2011 ongeveer 20%. Dit
percentage is in de jaren daarna nog verder toegenomen. De toename
kan vooral worden toegeschreven aan het aandeel ergotherapeuten dat
in de vrijgevestigde praktijk werkzaam is. In 2004 werkt nog maar 4%
van alle ergotherapeuten in een vrijgevestigde praktijk, terwijl dit in
2011 op 15% ligt.5 Ook door sneller ontslag van patiënten in de tweede
lijn, wordt steeds meer zorg in de eerste lijn geleverd.
Er bestaat directe toegang ergotherapie (DTE), dit betekent dat een
patiënt zonder verwijzing naar een ergotherapeut kan.

5

Peiling NIVEL, aantal (vrijgevestigde) ergotherapeuten blijft groeien, augustus 2012.

12

Advies regulering ergotherapie

In praktijk worden patiënten vrijwel altijd doorverwezen door andere
zorgaanbieders. In elk geval één zorgverzekeraar vergoedt geen
ergotherapie bij directe toegang. Ergotherapie Nederland heeft een
cursus ontwikkeld, die voor ergotherapeuten verplicht is als zij Direct
Toegankelijk willen zijn. In 2014 zijn 1.915 ergotherapeuten DTE
geschoold en 641 ergotherapeuten maken er beperkt gebruik van
(gemiddeld 2 cliënten per week).6

2.4 Bekostiging
In het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer Wmg (Bub)7 staat
dat ergotherapie vrijgesteld is van de tarief- en prestatieregulering door
de NZa. Uitzondering hierop is de ergotherapie geleverd door of vanwege
een instelling in de zin van de Wtzi of die deel uitmaakt van een prestatie
of geheel van prestaties waarvoor een tarief in rekening wordt gebracht.
Bekostiging ergotherapie geleverd vanuit instellingen:
Intramurale ergotherapie geleverd door een ziekenhuis of
revalidatiecentrum wordt in veel gevallen bekostigd via een DBCzorgproduct. Een DBC-zorgproduct is het totale traject van de diagnose
die de zorgverlener stelt tot en met de (eventuele) behandeling die
hieruit volgt. De ergotherapie maakt dan onderdeel uit van het
behandeltraject. In de Wet langdurige zorg (Wlz) maakt ergotherapie
vaak onderdeel uit de behandeling binnen een zorgzwaartepakket (ZZP).
Een ZZP is een volledig pakket van zorg dat aansluit op de kenmerken
van de cliënt en de soort zorg die de cliënt nodig heeft.
In de overige gevallen kan de ergotherapie geleverd vanuit instellingen
gedeclareerd worden via een overig zorgproduct (OZP). Deze zorg kan
zowel intra- als extramuraal worden geleverd. De tarieven zijn
gereguleerd via een maximumtarief.
Ergotherapeutische hulp omvat de hulp door een ergotherapeut,
verbonden aan een revalidatiecentrum, verpleeghuis, algemeen
ziekenhuis, categoraal instelling, universitair medisch centrum of
thuiszorgorganisatie, bij de verzekerde thuis of in de behandelruimte van
genoemde instellingen.8
Hieronder valt niet de behandeling en/of verpleging van een patiënt in
het kader van een indicatie voor medisch-specialistische hulp,
(geriatrische) revalidatiebehandeling of verpleeghuiszorg. Het tarief voor
ergotherapie geldt per vijftien minuten behandeltijd en de totale
behandeltijd wordt daarom rekenkundig afgerond op eenheden tijdsduur
van vijftien minuten. Indien op één dag meer behandelingen per patiënt
plaatsvinden worden de behandeltijden opgeteld alvorens deze afronding
wordt toegepast.
Ook is er een toeslag voor de behandeling van een patiënt aan huis, per
bezoek (maximaal eenmaal) per dag, ongeacht de duur van de
behandeling.
In onderstaande tabel zijn de titels van prestaties en de
maximumtarieven weergegeven.

6

Peiling NIVEL, aantal (vrijgevestigde) ergotherapeuten, in concept geaccordeerd door
EN (april 2015).
7
Artikel 50 tot en met 56.
8
Beleidsregel medisch specialistische zorg BR/CU-2136.

13

Advies regulering ergotherapie

Omschrijving

Tarief (€)

Enkelvoudige ergotherapie

16,09

Per kwartier

Toeslag thuisbehandeling

26,98

Per bezoek

Screening bij directe toegang

16,09

Per kwartier

extramurale ergotherapie

Bekostiging vrijgevestigde ergotherapie:
Alleen de vrijgevestigde ergotherapie is dus uitgezonderd van de
prestatie- en tariefregulering. In de praktijk volgen de verzekeraars de
prestaties in de tweede lijn. Daarnaast zijn er verzekeraars die via de
aanvullende verzekering ook twee uur advies aan de mantelzorg
vergoeden.

2.5 Contracteerproces
Zorgverzekeraars bieden alle ergotherapeuten een standaardcontract
aan. De uitgangspunten en voorwaarden worden vooraf afgestemd met
een (regionale) vertegenwoordiging van zorgaanbieders en de
brancheorganisatie EN. Vaak bieden verzekeraars ook nog de ruimte om
af te wijken van de standaard, mits daar een goede onderbouwing aan
ten grondslag ligt. De contracteergraad is vrijwel 100%. In de
steekholdersbijeenkomsten bij de NZa over contractering eerste lijn komt
wel naar voren dat zorgaanbieders weinig keuzemogelijkheid ervaren in
het zorginkoopproces. Zij ervaren dit proces als ‘tekenen bij het kruisje’.

14

Advies regulering ergotherapie

3. Knelpuntenanalyse

De NZa is met veldpartijen in gesprek gegaan over mogelijke knelpunten
binnen de ergotherapie en de regulering hiervan. Hierbij is ook het
verschil in de regulering besproken. De eerste paragraaf geeft een beeld
van de knelpunten die ervaren worden door het veld. In de volgende
paragrafen beschrijft de NZa welke knelpunten opgelost kunnen worden
en welke mogelijkheden er zijn om het verschil in reguleringsstatus op te
heffen.

3.1 Knelpunten vanuit het veld
Verschil in de regulering
In de opdrachtbrief voor dit advies stelt de minister dat er een verschil in
de regulering is ontstaan tussen eerste- en tweede lijn ergotherapie.
Daarmee wordt gedoeld op het verschil in reguleringsstatus tussen
ergotherapie die wordt geleverd door of vanwege instellingen (ook wel:
tweede lijn) en ergotherapie die wordt geleverd door vrijgevestigden
(ook wel: eerste lijn). Zij vraagt de NZa de mogelijkheden te
onderzoeken om dit verschil op te heffen. Hierbij is het uitgangspunt dat
er een gelijk speelveld dient te zijn voor intra- en extramurale
ergotherapie.
Voor dit advies is het inzicht van veldpartijen gevraagd over de
verschillen en het verschil in de regulering tussen eerste en tweede lijn.
Zorgverzekeraars geven aan dat ergotherapie die door instellingen
geleverd wordt vaak via het DBC-zorgproduct wordt gefinancierd.
Ergotherapeuten geven aan dat ergotherapeuten die in loondienst van
een instelling werken, steeds vaker ook ergotherapie leveren die geen
onderdeel uitmaakt van de medisch specialistische behandeling (en het
DBC-zorgproduct). Pas als de zorg géén onderdeel is van de medisch
specialistische behandeling, wordt de ergotherapie los via een overig
zorgproduct (OZP) gedeclareerd. Deze ergotherapeuten, die
gereguleerde OZP’s declareren, werken dus in dezelfde markt als de
vrijgevestigde ergotherapeut in de eerste lijn voor wie geen tarieven en
prestatiebeschrijvingen worden vastgesteld door de NZa.
Inkoopmacht en lage tarieven
De ergotherapeuten ervaren dat zorgverzekeraars te veel inkoopmacht
hebben en daardoor te lage tarieven kunnen aanbieden. Ook worden er
soms aanvullende eisen gesteld door zorgverzekeraars, zoals eisen aan
een praktijkruimte terwijl de ergotherapeut grotendeels aan huis werkt.
Ontbreken standaard prestatiebeschrijvingen
De extramuralisering van de ergotherapie is in de afgelopen jaren flink
op gang gekomen. Waar ergotherapie voorheen bijna uitsluitend
intramuraal werd aangeboden, zijn er nu steeds meer vrijgevestigde
ergotherapeuten in de markt gekomen die zich richten op de
eerstelijnszorg. Zorgverzekeraars en zorgaanbieders geven aan dat in
deze periode van transitie de prestatiebeschrijvingen ontbreken: voor
beide partijen is het daardoor volgens hen onduidelijk welke prestaties
gewenst zijn en hoe afspraken verder vormgegeven kunnen worden.
Zorgverzekeraars en zorgaanbieders hebben de wens om deze prestaties
gestandaardiseerd, beter op de zorg en de consument af te stemmen,
maar zien daar vanwege mededingingsregels geen mogelijkheden toe om
daar gezamenlijk een standaard voor te ontwikkelen.

15

Advies regulering ergotherapie

Zorgverzekeraars kiezen er nu voor om de prestaties (OZP’s) uit de
tweede lijn (grotendeels) aan te houden in de eerste lijn.
Harmoniseren paramedische zorg
Veldpartijen vinden dat de ergotherapie geharmoniseerd moet worden
met de andere paramedische zorggroepen. Zij geven aan dat het nu
onduidelijk en verwarrend is dat alle paramedische beroepsgroepen
andere regulering en declaratievoorwaarden kennen. Er loopt op dit
moment een traject om de beleidsregels paramedische zorg meer te
harmoniseren.
Zorgverzekeraars staan er voor open om, als ergotherapie
geüniformeerd is en de inkoop een aantal jaar goed loopt, de
mogelijkheden te onderzoeken voor deregulering van alle paramedische
zorggroepen.
Directe en indirecte tijd
Het is voor veldpartijen niet duidelijk hoe er om gegaan moet worden
met indirecte tijd. Mag dit wel gedeclareerd worden of niet? Valt dit wel
binnen de tien uur basiszorg of niet? Een voorbeeld is dat een patiënt
twee uur bij de ergotherapeut is geweest en dat de ergotherapeut ook
nog één uur heeft besteed om een verslag te schrijven. Mag er dan 2 uur
of 3 uur gedeclareerd worden? Zorgverzekeraars gaan hier nu
verschillend mee om. Zowel zorgverzekeraars als aanbieders willen hier
meer duidelijkheid over hebben. Belangrijk aandachtspunt is hoe
hierover uitleg wordt gegeven aan verzekerden.
Afbakening Zvw, Wmo 2015, Wlz, onderwijs en arbeid niet helder
Het is in de praktijk voor verzekeraars en aanbieders niet altijd duidelijk
welk deel van de zorg precies onder de Zorgverzekeringswet (Zvw) valt.
Dit hangt samen met onduidelijkheid over de duiding van zorg: wat is
zorg die ergotherapeuten plegen te bieden? Zorgverzekeraars geven aan
dat vooral de grens met de Wmo niet duidelijk is. In mindere mate geldt
het ook voor de grens met de Wlz, onderwijs en arbeid.
Zorgverzekeraars en EN willen graag prestaties met duidelijke
omschrijvingen, zodat zij beter kunnen controleren of ergotherapie
terecht ten laste van de Zvw wordt ingebracht.
Macrokader
Verzekeraars geven aan dat het volume van ergotherapie sterk stijgt. Dit
heeft ook gevolgen voor het macrokader. Dit heeft volgens partijen niet
met (het ontbreken van) tarief- en prestatieregulering te maken maar
met de groei in zorgaanbod en -vraag.
Erkenning en beleid
Ergotherapie valt binnen de basisverzekering en kent veel raakvlakken
met andere markten binnen de eerstelijnszorg. Zorgverzekeraar en
zorgaanbieder vinden het daarom vreemd dat ergotherapie niet genoemd
wordt in beleidsstukken van de NZa. Als voorbeeld wordt door
verzekeraars en Ergotherapie Nederland (EN) de beleidsregel voor
ketenzorg en Regionale Ondersteuningsstructuren (ROS) genoemd;
ergotherapie wordt niet genoemd waardoor het voor een ergotherapeut
lastig zou zijn om binnen een multidisciplinair team te functioneren. Ook
worden ergotherapeuten volgens EN niet op de hoogte gesteld van
wijzigingen in het beleid van de NZa via circulaires en brieven, en mag
de branchepartij niet aanschuiven bij de adviescommissie, terwijl er
soms wel besluiten genomen worden die ook over de ergotherapie gaan.
Een ander voorbeeld is volgens EN de marktscan bewegingszorg, waarbij
veldpartijen van mening zijn dat de ergotherapie niet (goed) wordt
meegenomen.

16

Advies regulering ergotherapie

Kwaliteit onvoldoende inzichtelijk
Het is moeilijk te differentiëren in tarief op basis van kwaliteit, omdat de
kwaliteit van zorg niet inzichtelijk is. EN zet wel in op de uitvoering van
cliënten-ervaren-ergotherapie-onderzoeken (CEE-onderzoeken).
Zorgverzekeraars stimuleren het gebruik van
cliënttevredenheidsonderzoek maar geven aan dat dit maar een deel is
van kwaliteit. Het is volgens hen onvoldoende om alleen op basis van
cliënttevredenheidsonderzoeken gedifferentieerd in te kopen.

3.2 Analyse knelpunten
In de vorige paragraaf zijn een aantal knelpunten beschreven die
veldpartijen ervaren bij de huidige situatie waarin de regulering van
ergotherapie zich bevindt. Een deel van deze knelpunten kan met tariefen/of prestatieregulering worden opgelost.
Voor een deel van de knelpunten geldt dat niet. Dit wordt in deze alinea
nader toegelicht. Daarbij wordt ook bekeken of er andere manieren zijn
om het knelpunt op te lossen Uitgangspunt is dat er een gelijk speelveld
dient te zijn voor de intra- en extramurale ergotherapie.
Onderstaand figuur geeft de eerder besproken knelpunten schematisch
weer. De blauwe pijl geeft aan de knelpunten aan die samenhangen met
tarief- en/of prestatieregulering. De knelpunten bij de rode pijl, kennen
deze samenhang niet.

Te lage tarieven
Verschil in regulering (mogelijk
ongelijk speelveld)
Ontbreken prestatiebeschrijvingen
Harmoniseren paramedische zorg

Inkoopmacht zorgverzekeraars
Erkenning en beleid
Afbakening pakket
Transparantie over kwaliteit

Inkoopmacht zorgverzekeraars
Veel van de genoemde klachten op dit vlak zijn bij de NZa bekend vanuit
andere paramedische beroepsgroepen. Deze sectoren kennen wel
prestatieregulering, meestal met vrije tarieven. Knelpunten op dit vlak
worden niet automatisch door tarief- en prestatieregulering opgelost en
kunnen ook op andere manieren worden opgelost.
Voor een aantal van deze punten worden nu verschillende acties
ondernomen.9 Zo houdt de NZa toezicht op de zorgplicht van de
verzekeraars: wordt er voldoende gecontracteerd en betalen
verzekeraars ook tarieven die adequate zorgverlening mogelijk maken?
Ook werkt de NZa samen met de Autoriteit Consument & Markt (ACM)
momenteel inkoopmodellen uit waarbinnen het gesprek over inhoud,
kwaliteit en service wel kan plaatsvinden.
9

Brief minister VWS, kwaliteit loont, 6 februari 2015.

17

Advies regulering ergotherapie

Daarnaast geeft de minister in haar brief aan dat er een onafhankelijke
geschillencommissie komt om conflicten over contractering tussen
aanbieders en verzekeraars op een laagdrempelige manier te toetsen. De
goodcontracting practices (GCP) van de NZa kunnen bij de toetsing als
leidraad worden gehanteerd. Ook gaat NZa op grond van artikel 45 Wmg
regels stellen over het transparant maken van het contracteerbeleid en proces en overweegt de NZa (een deel van) de GCP’s in bindende regels
om te zetten. Daarnaast kan de NZa zonodig een maatregel opleggen
aan marktpartijen met aanmerkelijke marktmacht (AMM).
Erkenning en beleid
De wens om de erkenning te vergroten en in het beleid te worden
genoemd is op zichzelf staand onvoldoende grond voor tarief- en
prestatieregulering. Regulering is een interventie gericht op het
wegenemen van structurele, generieke belemmeringen in de werking van
zorgmarkten die ten koste kunnen gaan van de consumentenbelangen
(toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg).
De erkenning van de ergotherapie kan ook buiten regulering van tarieven
en prestatiebeschrijvingen om vergroot worden. Ergotherapie kan, waar
relevant en (juridisch) mogelijk, worden genoemd in beleidsregels van de
NZa en ergotherapeuten kunnen op diverse manieren door de NZa
(verdergaand) worden betrokken bij het ontwikkelen van beleid.
Daarnaast kan én worden meegenomen in de communicatierondes bij
bijvoorbeeld circulaires als zij een belanghebbende partij is en kan zij,
binnen de daarvoor gestelde kaders, aansluiten bij de adviescommissie.
De stukken voor de adviescommissie worden sinds april via de website
van de NZa openbaar gesteld, zodat iedereen kan reageren.
Afbakening pakket
Veldpartijen geven aan dat voor de ergotherapie de afbakening tussen
onderwijs, arbeid, Wmo 2015, Wlz en Zvw onduidelijk is. Een
zorgverzekeraar kan daardoor lastig controleren welke zorg er wel en
niet ten laste van de Zvw mag worden gebracht. Dit is primair een
afbakeningsvraagstuk. Prestatieregulering kan dit niet oplossen. Daarbij
geldt ten algemene dat prestatiebeschrijvingen niet of slechts in
beperkte mate langs de grenzen van het basispakket kunnen worden
afgebakend, omdat de vraag of een geleverde prestatie tot het
basispakket behoort vaak afhangt van specifieke omstandigheden als
gepast gebruik.
Het is van groot belang dat er duidelijkheid is over de aanspraak omdat
onduidelijkheid daarover een probleem is voor de werking van het
stelsel. Het Zorginstituut is recentelijk een project gestart naar de
afbakening van de paramedische zorg in de Zvw en ergotherapie zal hier
ook in meelopen. Naar verwachting kan het Zorginstituut in oktober
2015 meer duidelijkheid geven op dit punt.
Transparantie over kwaliteit
Het vergroten van de transparantie van de kwaliteit van zorg is van
belang. Prestatieregulering is daar niet het primair aangewezen
instrument voor. Kwaliteitstransparantie moet worden vergroot door het
ontwikkelen van zorgstandaarden en meetinstrumenten voor kwaliteit.
Hierin is een rol weggelegd voor zorgaanbieders, zorgverzekeraars en
het Zorginstituut. Diverse initiatieven lopen op dat vlak. Ook de NZa kan
door het opleggen van transparantieverplichtingen de
kwaliteitstransparantie vergroten, zo heeft de NZa voor een aantal
sectoren het openbaar maken van wachttijdinformatie verplicht. Bij vrije
tarieven bestaat maximale vrijheid om kwaliteit te belonen.

18

Advies regulering ergotherapie

Te lage tarieven
Als gezegd is reguleren van tarieven een interventie die in beginsel
alleen plaatsvindt als sprake is van structurele, generieke
belemmeringen in de werking van de zorgmarkt die ten koste kunnen
gaan van de consumentenbelangen (toegankelijkheid, kwaliteit en
betaalbaarheid van zorg).
Het is niet gebleken dat sprake is van dusdanige structurele, generieke
belemmeringen dat minimumtarieven moeten worden vastgesteld voor
ergotherapeuten. Zorgverzekeraars hebben echter wel een zorgplicht,
die ook inhoudt dat de tarieven die zij betalen hoog genoeg zijn om
verantwoorde zorg te kunnen leveren aan hun verzekerden. De NZa
bewaakt dit primair door middel van haar toezicht op de zorgplicht.
Verschil in de regulering
Instellingen die ergotherapie leveren, kennen tarief- en
prestatieregulering. Van oudsher werd ergotherapie ook voornamelijk
binnen een instelling geleverd. Dit was dan ook een reden om de
vrijgevestigde ergotherapie in de Bub op te nemen. Met de
extramuralisering van zorg en het opkomen van de vrijgevestigde
ergotherapeut is dit uitgangspunt achterhaald en creëert de Bub een
verschil in de regulering tussen instellingen en de vrijgevestigde
ergotherapeut. Ergotherapie (die geen onderdeel is van de medisch
specialistische behandeling) geleverd door of vanwege instellingen wordt
immers anders gereguleerd dan de vrijgevestigde ergotherapeut, terwijl
dit om dezelfde zorg gaat. Dit betekent dat een deel van de
ergotherapeuten kan rekenen op de overheid bij het vaststellen van
tarieven en prestatiebeschrijvingen en een deel van de ergotherapeuten
hier zelf voor zorg moet dragen, terwijl deze twee groepen (deels) in
dezelfde markt opereren. Met name als de markt in transitie is en
prestatiebeschrijvingen zich nog in belangrijke mate moeten door
ontwikkelen (de volgende paragraaf laat zien dat hier sprake van is),
creëert dit een ongelijk speelveld. Dit ongelijke speelveld kan door
aanpassingen in prestatie- en tariefregulering worden opgelost.
Ontbreken prestatiebeschrijvingen
Veldpartijen geven aan dat de markt in transitie is en dat
prestatieomschrijving ontbreken. Daarom kiezen zorgverzekeraars er in
de praktijk voor om de prestaties voor de instellingen ook te gebruiken
voor de vrijgevestigde ergotherapeut. De NZa ziet verder weinig sturing
op prestaties voor ergotherapie door zorgverzekeraars. Er bestaat bij
zowel de zorgverzekeraar als de zorgaanbieder een behoefte om de
prestatiestructuur uit te breiden. Zij vinden dat de NZa hier een rol in
moet pakken door de prestaties voor de vrijgevestigde ergotherapie te
reguleren.
Het vaststellen van prestatiebeschrijvingen is in beginsel niet iets dat
door de overheid moet worden gedaan. In tal van economische en
maatschappelijke sectoren is er behoefte aan het standaardiseren van
productdefinities en productinformatie om het onderhandelings- en
declaratieproces te vereenvoudigen en stroomlijnen en wordt dit door de
markt zelf opgepakt. Ook in niet-gereguleerde zorgsectoren is dat
zichtbaar, denk bijvoorbeeld aan Vektis of de G-Standaard van Z-index.
De overheid heeft hierin in beginsel alleen een rol als sprake is van
structurele, generieke belemmeringen in de werking van de markt die de
consumentenbelangen (in dit geval, de toegankelijkheid, kwaliteit en
betaalbaarheid van zorg) kunnen schaden. Om dit te beoordelen heeft de
NZa criteria opgesteld, die in de volgend paragraaf toegepast zullen
worden.

19

Advies regulering ergotherapie

Harmoniseren paramedische zorg
Bij andere paramedische beroepsgroepen is er geen sprake van een
verschil in de regulering, omdat het beleid in de tweede lijn in principe
het beleid in de eerste lijn volgt. Voor instellingen en vrijgevestigde
paramedici gelden dus dezelfde tariefvormen en prestatiebeschrijvingen.
Gelet op de gelijkenis met andere paramedische beroepsgroepen is er
geen reden om de vrijgevestigde ergotherapie nog in de Bub uit te
zonderen op regulering.

3.3 Mogelijkheden om het verschil in de regulering
op te heffen
3.3.1 Regulering
In de knelpuntenanalyse komt naar voren dat een aantal knelpunten niet
op te lossen is met tarief- en prestatieregulering. Bij deze knelpunten
gaat het vooral op de verhouding tussen zorgverzekeraar en aanbieder.
De NZa neemt andere acties om te helpen deze knelpunten weg te
nemen. Dit hoofdstuk focust op de knelpunten die wel samenhang
hebben met regulering: het verschil in de regulering, ontbreken van
prestatiebeschrijvingen, harmoniseren met paramedische zorg en te lage
tarieven.
Consistent beleid
De NZa wil consistent beleid voeren. Het is wenselijk dat er geen verschil
in de regulering van dezelfde zorg tussen verschillende aanbieders
bestaat. De markt van de ergotherapie heeft, zoals eerder aangegeven,
ook grote gelijkenissen met de markt van andere paramedische
beroepsgroepen. Er is dan ook geen economische of beleidsmatige reden
om de rol van de NZa in de sector ergotherapie een andere te laten zijn
dan de rol in de andere paramedische sectoren.
Vanuit deze optiek ligt het in de rede om de regulering van ‘losse OZP’
ergotherapie vanuit instellingen en de vrijgevestigde ergotherapie gelijk
te trekken. Om dit te kunnen doen, zijn er drie opties.
− reguleren tarieven en prestaties vrijgevestigde ergotherapie
− dereguleren tarieven en prestaties ergotherapie instellingen
− dereguleren tarieven instellingen en reguleren prestaties
vrijgevestigde ergotherapie
In het visiedocument Signalering deregulering eerstelijnszorgmarkten
staat dat de NZa stappen wil nemen om sectoren, waar mogelijk, te
dereguleren. Teneinde maximaal ruimte te geven aan zorgaanbieders en
zorgverzekeraars om de organisatie en bekostiging van de zorg zelf vorm
te geven. Op deze wijze ontstaat zo veel mogelijk ruimte om bij de
zorgverlening in te spelen op de lokale omstandigheden en de wensen
van de consument. In het visiedocument staan stappen die gezet kunnen
worden richting deregulering. Het visiedocument noemt ook een aantal
voorwaarden waaraan een sector moet voldoen om een stap richting
dereguleren te kunnen zetten.
Voor dit advies zijn deze stappen en voorwaarden bekeken voor de drie
reguleringsopties die hierboven omschreven staan. Hierbij is gekeken
naar de vraag of de ergotherapie geleverd door instellingen voldoet aan
de condities om gedereguleerd te worden. De situatie van de
vrijgevestigde ergotherapie is omgekeerd bekeken. Als de sector nu
gereguleerd zou zijn, zou deze dan aan de condities voldoen om
gedereguleerd te worden?

20

Advies regulering ergotherapie

In deze paragraaf wordt per reguleringsvorm en per optie ingegaan op
de stappen en voorwaarden voor het beantwoorden van de vraag of
tarieven- en prestatiebeschrijvingen gedereguleerd kunnen worden of
dat juist regulering aangewezen is.
Tariefregulering
Voor het beantwoorden van de vraag of tarieven gedereguleerd kunnen
worden of dat regulering juist aangewezen is, is gekeken naar de
volgende voorwaarden:
− Voldoende contracteergraad of voldoende prikkel voor consumenten
om goed in te kopen.
− Voldoende aanbieders, geen toetredingsdrempels, geen
verkoopmacht.
− Voldoende overstapmogelijkheden voor consumenten.
− Kans op negatieve externe effecten (keteneffecten,
poortwachtersfunctie, volume-effecten, risico-selectie) beperkt of
goed te mitigeren.
In hoofdstuk 2 zijn de kenmerken van de markt te lezen. Hieruit blijkt
dat er voor de vrijgevestigde ergotherapie een contracteergraad is van
(bijna) 100%. Er zijn voldoende aanbieders en er is in een groot deel van
Nederland geen sprake van verkoopmacht. Uitzondering hierop kan zijn
de landelijke gebieden waar weinig ergotherapeuten werkzaam zijn. Hier
zijn geen signalen van bekend bij de NZa. Doordat het aantal
extramuraal werkende vrijgevestigde ergotherapeuten toeneemt, wordt
de overstapmogelijkheid voor consumenten de afgelopen jaren alleen
maar groter. De toename van aanbieders laat ook zien dat er weinig tot
geen drempels zijn om de markt te betreden.
De kans op negatieve externe effecten is klein omdat het gaat om direct
toegankelijke zorg en volumeprikkels worden geremd door de aanspraak
en zorgverzekeraars. Bovendien heeft de consument vanwege het eigen
risico en de beperkte aanspraak een volume remmende prikkel. Ook zijn
er geen signalen van risicoselectie in deze markt. Tot slot is de zorgplicht
van de zorgverzekeraar niet in het geding.
Het toepassen van deze voorwaarden op de ergotherapie geleverd door
instellingen, leidt tot dezelfde conclusies die gelden voor de
vrijgevestigde ergotherapie. Er is voldoende contracteergraad, voldoende
aanbieders, geen verkoopmacht, voldoende overstap mogelijkheden voor
patiënten en weinig kans op negatieve externe effecten.
De NZa heeft er begrip voor dat de tariefregulering vanuit de optiek van
de zorgaanbieders wordt gezien als een houvast. Dit is echter geen
legitiem argument om tarieven te reguleren. Tariefregulering is er in
hoofdzaak op gericht om eventuele verkoopmacht (en daarmee het risico
dat een zorgaanbieder een te hoge prijs vraagt voor een behandeling)
tegen te gaan. Het consumentenbelang (in dit geval betaalbaarheid van
zorg) is voor de NZa leidend.
In het kader van deregulering, beleidsconsistentie en bovenstaande
argumentatie is het wenselijk om de tarieven van de OZP’s ergotherapie
voor instellingen vrij te geven en de tarieven voor de vrijgevestigde
ergotherapeut niet te reguleren. Optie 1 heeft hierdoor niet de voorkeur.

21

Advies regulering ergotherapie

Prestatieregulering
Voor prestatieregulering is gekeken naar de volgende voorwaarden:
− De inkooprol van verzekeraars is op orde.
− Geen verkoopmacht, om het risico uit te sluiten dat een verzekeraar
genoodzaakt is om ‘ondoelmatige’ contracten te sluiten.
− Er is (voldoende) eenheid van taal of er zijn mogelijkheden om dat te
organiseren op andere wijze dan via verplichte productdefinities (bijv.
zorgstandaarden, kwaliteitsindicatoren, informatie over uitkomsten of
private standaardisaties (bijvoorbeeld declaratiecodes Vektis).
− De informatiebehoefte voor systeemtaken van verzekeraars en
overheid voor consument en toezicht is geborgd via informatie- en
transparantieverplichtingen (o.a. de bepaling van het eigen risico,
BKZ-monitoring en de risico-verevening).
Voor tariefregulering is al geconstateerd dat er nauwelijks sprake is van
verkoopmacht van ergotherapeuten. Afgaand op de contrateergraad en
de sturing op tarieven is de inkooprol van de verzekeraar op orde. Op
andere punten bezien lijkt de inkooprol van verzekeraars voor
ergotherapie in de tweede lijn echter minder ontwikkeld dan in de eerste
lijn. Overigens kan het geven van meer vrijheid bij het zelf beschrijven
van prestaties juist ook een impuls geven aan de inkooprol, omdat
zorgaanbieders en zorgverzekeraars dan ook daar het gesprek over aan
kunnen gaan bij de zorginkoop.
Ergotherapie vanuit instellingen
Paramedische zorg is nauwelijks onderwerp in de onderhandeling tussen
instellingen en zorgaanbieders. Zorgverzekeraars lijken hier niet
specifiek op te sturen. De oorzaak hiervan kan zijn het feit dat
ergotherapie in de tweede lijn zo’n klein deel van een groter geheel is.
De eenheid van taal in de tweede lijn is nu geborgd doordat sprake is
van verplichte prestatiebeschrijvingen. Als deze komen te vervallen, zijn
er mogelijk aanknopingspunten voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars
om zelf zorgproducten te definiëren en op een transparante en
vergelijkbare manier openbaar te maken. Bij het vervallen van verplichte
prestatiebeschrijvingen moet de overheid nader bezien op welke wijze de
informatie kan worden verkregen voor systeemtaken als BKZ-bewaking
en risicoverevening. Overigens blijkt in veel sectoren in toenemende
mate dat vastgestelde prestatiebeschrijvingen niet de informatie geeft
die voor systeemtaken nodig is, en dat hiervoor andere vormen van
informatieregulering nodig zijn. Een voorbeeld is het inzetten van
specifieke transparantie-eisen.
Het bovenstaande laat zien dat er aanwijzingen zijn dat kan worden
voldaan aan de condities om prestatiebeschrijvingen te dereguleren. Dit
vergt echter voldoende tijd voor alle betrokkenen om hierop in te spelen.
Zorgaanbieders, zorgverzekeraars en dienstverleners hebben tijd nodig
om in te spelen op het zelf definiëren van prestaties en het binnen de
regels van het mededingingsrecht desgewenst zelf standaardiseren van
productinformatie voor het declaratieverkeer. Het Zorginstituut komt nog
met een nadere pakketduiding voor ergotherapie. Veldpartijen en
overheden zullen nader moeten bezien op welke wijze bij vrije prestaties
de informatiebehoefte kan worden geborgd. Voor de komende tijd is het
daarom wenselijk om nog met gereguleerde prestatiebeschrijvingen te
werken.
Bij eventuele deregulering is het, met het oog op een gelijk speelveld,
wenselijk om gelijk op te trekken met deregulering van de prestaties die
eventueel voor vrijgevestigden worden ingevoerd.

22

Advies regulering ergotherapie

Vrijgevestigde ergotherapie
De markt voor de extramurale ergotherapie kan gezien worden als een
markt in transitie omdat ergotherapie voorheen vrijwel uitsluitend
intramuraal werd aangeboden. De vrijgevestigde ergotherapeut is een
relatief nieuwe onderhandelingspartij. Vanwege het ontbreken van
prestaties en omschrijvingen, kiezen zorgverzekeraars er nu voor om de
extramurale zorg vrijwel volledig op basis van de OZP-prestaties in te
kopen. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars geven aan dat het gezien de
ontwikkelingen noodzakelijk is om nieuwe prestatiebeschrijvingen te
ontwikkelen die beter op de zorg en de consument zijn afgestemd.
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars geven aan dat hiervoor nodig is dat
er een standaard van prestatiebeschrijvingen komt die de komende tijd
nog verplicht geldt voor alle zorgaanbieders en zorgverzekeraars.
Binnen deze contouren moet de marktwerking zich de komende tijd
verder ontwikkelen. Martpartijen kunnen in beginsel ook ieder voor zich
hun producten in de bovengenoemde richting door ontwikkelen. Voor
zorgmarkten die nog sterk in transitie zijn kan het echter, ook bij vrije
tarieven, gewenst zijn om prestatiebeschrijvingen gedurende bepaalde
tijd te reguleren. Eenduidige omschrijvingen van producten en diensten
vergemakkelijken dan de prijsvergelijking. Bij markten in transitie kan
dit helpen bij het verder op gang brengen van marktwerking, wat ten
goede kan komen aan de consument.
In de komende periode kan via regulering een goed vergelijkbare
basisset van prestatiebeschrijvingen worden ontwikkeld die de
marktwerking verder kan bevorderen. Daarbij kunnen stapsgewijs meer
vrijheidsgraden in de prestatieregulering worden ingebouwd.
Facultatieve prestatie
Met prestatieregulering en vrije tarieven ziet de NZa het als een logische
vervolgstap om een facultatieve prestatie in te voeren voor ergotherapie.
Zorgaanbieder en verzekeraar kunnen een facultatieve prestatie
aanvragen bij de NZa. Door deze vrije prestatie wordt innovatie en zorg
op maat gestimuleerd. De NZa zal het invoeren van een facultatieve
prestatie bespreken met veldpartijen.
Conclusie
Doordat de markt in transitie is en de NZa graag consistent beleid wil
voeren voor gelijke zorg en tussen gelijke sectoren, is het wenselijk dat
er (tijdelijke) prestatieregulering ingevoerd wordt voor de vrijgevestigde
ergotherapie. Wel moet duidelijk zijn dat het doel is om voor
ergotherapie, net als voor andere eerstelijnszorgvormen, op termijn
(meer) ruimte te geven aan zorgaanbieders en zorgverzekeraars om zelf
prestaties vorm te geven zodat deze optimaal kunnen worden afgestemd
op de lokale omstandigheden en de behoeften van de individuele
consument. Dit geldt voor zowel instellingen als vrijgevestigden.

23

Advies regulering ergotherapie

24

Advies regulering ergotherapie

4. Advies en vervolg

De extramuralisering van de ergotherapie is in de afgelopen jaren sterk
op gang gekomen. Omdat ergotherapie voorheen vrijwel uitsluitend
intramuraal werd aangeboden, kan de markt voor de extramurale
ergotherapie gezien worden als een markt in transitie. Na analyse van de
knelpunten concludeert de NZa dat het verschil in regulering tussen
intra- en extramurale ergotherapie een aantal aanpassingen behoeft.
De NZa adviseert om de tarieven van de overige zorgproducten (OZP)
ergotherapie voor instellingen te dereguleren en tarieven voor de
vrijgevestigde ergotherapeut niet te reguleren. Analyse van de markt
aan de criteria voor het vrijgeven van tarieven maakt duidelijk dat
tariefregulering om eventuele verkoopmacht te beteugelen (in het belang
van de betaalbaarheid van zorg) niet noodzakelijk is. Er is sprake van
een groot aantal aanbieders, de contracteergraad is hoog en de
zorgverzekeraars sturen al een aantal jaren op de tarieven.
Daarnaast adviseert de NZa om de prestaties voor de vrijgevestigde
ergotherapie te reguleren. Analyse van de markt aan de criteria voor het
vrijgeven van de prestaties laat zien dat regulering gewenst is om de
markt verder op gang te helpen omdat deze sterk in transitie is en er
nog geen heldere en eenduidige productbeschrijvingen bestaan.
Zorgverzekeraars en zorgaanbieders hebben de wens om deze prestaties
gestandaardiseerd, beter op de zorg en de consument af te stemmen.
De NZa lost hiermee het verschil in regulering tussen instellingen en
vrijgevestigde ergotherapeuten op. Ook wordt ergotherapie op eenzelfde
manier gereguleerd als andere paramedische beroepsgroepen.
Er zijn aanwijzingen dat kan worden voldaan aan de condities om
prestatiebeschrijvingen voor ergotherapie geleverd door of vanwege
instellingen te dereguleren. Dit vergt echter voldoende tijd voor alle
betrokkenen om hierop in te spelen.
Om tarief- en prestatieregulering in te voeren voor de vrijgevestigde
ergotherapie moeten een aantal vervolgstappen gezet worden. Allereerst
moet het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer Wmg (Bub)
aangepast worden door het ministerie van VWS. Vervolgens moet de
minister de NZa een aanwijzing geven om prestaties vast te stellen voor
de vrijgevestigde ergotherapie.
De vormgeving van de prestaties wordt door veldpartijen en de NZa
gezamenlijk opgepakt. Als de prestaties bekend zijn, kan de NZa een
beleidsregel vaststellen. Een belangrijk aandachtspunt is de afbakening
van het verzekerde pakket. Het is noodzakelijk dat het Zorginstituut hier
duidelijkheid over geeft.
Om het nieuwe beleid op 1 januari 2016 in werking te laten treden, moet
de beleidsregel uiterlijk 1 juli 2015 gereed zijn. Uitloop op deze datum is
alleen mogelijk indien partijen ermee akkoord gaan. Zij hebben
voldoende tijd nodig om de technische en/of administratieve wijzigingen
door te voeren. Als de prestatieomschrijvingen nog niet gereed zijn, kan
een terugvaloptie ook zijn om de prestaties uit de tweede lijn (OZP) in
2016 te hanteren voor vrijgevestigde ergotherapie. In 2017 kunnen de
prestatiebeschrijvingen worden herzien.

25