Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1780
Vragen van de leden Wassenberg en Van Raan (beiden PvdD) aan de
Ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Financiën over de
Rabobank die erkent dat het landbouwsysteem failliet is, maar verandering
tegenwerkt (ingezonden 5 februari 2021).
Mededeling van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 25 februari 2021).
Vraag 1
Kent u de Zembla-uitzending «Het excuus van de Boerenleenbank» van
28 januari 2021?1
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat de Rabobank erkent dat het medeverantwoordelijk is
voor de problemen die voortkomen uit het huidige landbouwsysteem?2
Vraag 3
Erkent u dat er marktpartijen zijn die belang hebben bij het in stand houden
van het industriële landbouwsysteem, omdat zij hier hun verdienmodel op
hebben gebaseerd en erkent u dat dit ook het geval is bij de Rabobank, die
de gehele agroketen in het portfolio heeft? Zo ja, deelt u het inzicht dat deze
marktpartijen op dit moment geen (financieel) belang hebben bij de
omschakeling naar een duurzaam, kleinschaliger landbouwsysteem?
Vraag 4
Deelt u de zorg dat deze marktpartijen op dit moment niet uit zichzelf
maatregelen zullen nemen om de grootschalige vernietiging van de leefomgeving voor mens en dier, deels veroorzaakt door het landbouwsysteem, een
halt toe te roepen?

1

Zembla, 28 januari 2021, «Het excuus van de Boerenleenbank», https://www.bnnvara.nl/zembla/
artikelen/de-uitgeputte-bodem
2
Website bnnvara, 28 januari 2021, «Rabobank: «Wij zijn medeverantwoordelijk voor de
problemen in de landbouw», https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/rabobank-wij-zijnmedeverantwoordelijk-voor-de-problemen-in-de-landbouw

ah-tk-20202021-1780
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 5
Erkent u dat Nederland in Europees verband flink achterloopt met het aandeel
biologisch landbouwareaal (3,8%) en dat er, ook gegeven de doelstellingen
van de Farm to Fork-strategie voor 25% biologisch landbouwareaal in 2030,
een flinke schep bovenop moet?
Vraag 6
Denkt u dit doel voor biologische landbouw te bereiken met het Omschakelprogramma dat u momenteel opzet? Zo ja, kunt u dit onderbouwen? Zo nee,
welke aanvullende maatregelen zijn daarvoor nodig?
Vraag 7
Deelt u de mening dat ook de financiers van de agrosector een proactieve rol
moeten spelen in de grote omslag waar de landbouw voor staat? Zo ja, op
welke manier gaat u daarvoor zorgen?
Vraag 8
Zou bindende wet- en regelgeving hier volgens u bij kunnen ondersteunen?
Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Vraag 9
Wat is uw reactie op het feit dat de klanten van de Rabobank en ABN AMRO
die over willen stappen op duurzamere vormen van landbouw, de financiering niet rond kunnen krijgen vanwege schaalverkleining, wat de transitie
naar kringlooplandbouw in de weg staat?
Vraag 10
Wat is uw reactie op het feit dat de zogeheten groenfinanciering, een speciale
regeling voor duurzame investeringen waarbij minder rente betaald wordt,
voor veel boeren niet beschikbaar is?3
Vraag 11
Bent u, gezien de landbouwproblematiek in Nederland, bereid om met
banken als de Rabobank af te spreken dat zij vanaf nu gaan monitoren
hoeveel boeren die een financieringsaanvraag doen om te verduurzamen,
daadwerkelijk de financiering rondkrijgen?
Vraag 12
Op welke manier gaat u voorkomen dat belastinggeld dat besteed wordt aan
het uitkopen van veehouders, ten behoeve van het verlagen van de stikstofbelasting op de natuur, deels direct doorstroomt naar banken in de vorm van
afgeloste leningen, zoals bij de Saneringsregeling varkenshouderij, waarvan
naar schatting 40% van het subsidiebedrag naar de Rabobank gaat?4
Vraag 13
Deelt u het inzicht dat de Rabobank, gegeven diens erkenning van verantwoordelijkheid voor de landbouwproblematiek, zijn leningen aan veehouders
die door de overheid uitgekocht worden af zou moeten schrijven, om zo een
bijdrage te leveren aan de oplossing?
Vraag 14
Bent u bereid om, ten behoeve van de besluitvorming door een volgend
kabinet, plannen voor te bereiden voor een steviger inzet om financiële
instellingen te laten bijdragen aan de nodige omslag? Zo nee, waarom niet?
Vraag 15
Wat zijn de mogelijke financiële of juridische risico’s voor de staat en de
financiële instellingen (Rabobank, ABN Amro en ING) van de € 81 miljard die
de banken hebben geleend aan bedrijven die stikstof uitstoten en die

3

Website Joop/bnnvara, 28 januari 2021, «Rabobank bekent schuld aan afname biodiversiteit,
maar werkt verandering tegen», https://joop.bnnvara.nl/nieuws/rabobank-bekent-schuld-aanafname-biodiversiteit-maar-werkt-verandering-tegen
4
Website Investico, 14 september 2020, «Sanering varkensboeren levert te weinig op», https://
www.platform-investico.nl/artikel/sanering-varkensboeren-levert-te-weinig-op/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

vanwege het stikstofbeleid onder druk komen te staan volgens De Nederlandsche Bank?5
Vraag 16
Bent u ermee bekend dat de Rabobank, die naast € 30 miljard in de
Nederlandse landbouw, nog € 70 miljard heeft geïnvesteerd in de landbouw
elders op de wereld, waardoor de Rabobank één van de grootste financiers
van de landbouw is wereldwijd?6
Vraag 17
Bent u het ermee eens dat wanneer de bijdrage van Rabobank aan de
Nederlandse landbouwproblematiek erkend wordt, ook geconcludeerd kan
worden dat de Rabobank bijdraagt aan de landbouwproblematiek in het
buitenland, bijvoorbeeld omdat de Rabobank investeert in bedrijven als
voedselgigant en sojahandelaar Cargill en het Braziliaanse vleesbedrijf JBS,
die de Amazone ontbossen voor de productie van soja (voor de landbouw) en
vlees, wat gepaard gaat met mensenrechtenschendingen, klimaatverandering,
biodiversiteitsverlies en grootschalig dierenleed?7 8 9
Mededeling
De schriftelijke vragen van de leden Wassenberg en van Raan (beiden PvdD)
over de Rabobank die erkent dat het landbouwsysteem failliet is, maar
verandering tegenwerkt, ingezonden op 5 februari 2021 met kenmerk
2021Z02399, kunnen helaas niet binnen de gestelde termijn worden beantwoord omdat een zorgvuldige beantwoording meer tijd vergt.
Ik streef ernaar u de antwoorden zo spoedig mogelijk te sturen.

5

Trouw, 28 januari 2021, «Intensieve landbouw:Rabobank droeg bij aan landbouwproblemen,
erkent directeur», https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/rabobank-droeg-bij-aanlandbouwproblemen-erkent-directeur~b973e5a3/
6
Dit bevestigde de directeur duurzaamheid Rabobank, Bas Rüter, in de uitzending van Zembla
«Het excuus van de Boerenleenbank».
7
Website Greenpeace, 30 april 2019, «Nederlandse banken financieren handelaren die bijdragen
aan ontbossing», https://www.greenpeace.org/nl/natuur/17768/nederlandse-bankenfinancieren-handelaren-die-bijdragen-aan-ontbossing/
8
Website World Animal Protection, 27 augustus 2020, «ING, Rabobank, ABP en Allianz financieren verwoesting van de Amazone», https://www.worldanimalprotection.nl/actueel/ingrabobank-abp-en-allianz-financieren-verwoesting-van-de-amazone
9
De Telegraaf, 27 augustus 2020, ’ING en Rabobank voelen zich niet schuldig aan ontbossing»,
https://www.telegraaf.nl/financieel/1617400760/ing-en-rabobank-voelen-zich-niet-schuldig-aanontbossing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3