Gateway Review™
Gateway Reviewrapport
IBP VTH-stelsel - Pijler 3 Informatievoorziening

Organisatie I DEFINITIEF I IBP V TH-stelsel 1 23 mei 2023

Colofon
Gateway Review
Classificatie
Titel
Kenmerk
Opleverdatum rapport

0 - Strategie en bereik

1 BP VTH-stelsel
2023-RO-007

Bijlage(n)

A. Doelen Gateway Review O - Strategie en bereik
B. Geraadpleegde documenten
C. Geïnterviewden

Opdrachtgever
SRO

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Datum/Periode review

8 t/m 12 mei 2023

Reviewteam

:escliermrng persoonlijke levenssfeet1

Datum
Versie
Status

23 mei 2023
1.0
Definitief

Informatie

Bureau Gateway
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Postbus 20011 1 2500 EA I Den Haag
T: 06 50738585
M: postbusgateway@minbzk.nl
W: www.gatewayreview.nl

:isaieiming persoonljlce levens

Bureau Gateway is door de Britse overheid geaccrediteerd voor het gebruik van de
Gateway Review™ methodiek en licentiehouder van de methodiek in Nederland. De naam
Gateway Review is een geregistreerd woord- en beeldmerk, gedeponeerd bij het Benelux-Bureau
voor de Intellectuele Eigendom (BBIE).

2023-R�07

Bladzijde 2 van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

Context
Op 4 maart 2021 presenteerde de commissie Van Aartsen haar rapport “Om de leefomgeving.
Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur”. De commissie Van Aartsen heeft het stelsel
van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) geanalyseerd. Zij komt tot de conclusie dat
het VTH-stelsel niet goed functioneert. Hierbij signaleert zij dat het VTH-stelsel niet voldoet aan de
oorspronkelijke bedoeling van de commissie Mans uit 2008. De commissie Van Aartsen is van
oordeel dat het VTH-stelsel nog steeds wordt gekenmerkt door fragmentatie en vrijblijvendheid.
Hierdoor ontstaat vermijdbare schade. Zij adviseert om binnen de fundamenten van het bestaande
stelsel tot een serie essentiële verbeteringen te komen. Hiervoor geeft de commissie Van Aartsen
tien aanbevelingen.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft op 13 december 2021 in de
Kamerbrief versterking VTH-stelsel aangegeven welke acties nodig zijn om deze tien aanbevelingen
op te volgen. Hierbij zijn naast de aanbevelingen van de commissie Van Aartsen ook de uitgevoerde
kwantitatieve en juridische onderzoeken en de bevindingen van de Algemene Rekenkamer in haar
rapporten “Een onzichtbaar probleem” en “Handhaven in het duister” meegenomen. Aanbeveling 4
van de commissie Van Aartsen (hetzelfde basistakenpakket voor elke omgevingsdienst) is door IenW
samen met IPO/provincies en VNG/ gemeenten buiten het interbestuurlijk programma opgepakt. In
de Kamerbrief versterking VTH-stelsel is aangegeven dat in het eerste kwartaal van 2022 met alle
partijen wordt overlegd over de structuur waarin samengewerkt wordt aan de opvolging van de
aanbevelingen van de commissie Van Aartsen. Deze partijen zijn: Interprovinciaal Overleg (IPO), de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Omgevingsdienst NL (ODNL) en de ministeries van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en Justitie en Veiligheid (JenV). Dit programmaplan
is de uitkomst van de overleggen tussen deze partijen en geeft de kaders en aanpak weer van het
interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel. Het programmaplan is vastgesteld in het
Bestuurlijk Omgevingsberaad van 20 juni 2022.
Voor pijler 3 is het plan “Informatievoorziening -VTH digitaal- Aanpak voor de verbetering van de
informatievoorziening in en van het VTH-stelsel Milieu” opgesteld. Dit pijlerplan voorziet in het
versterken van de informatievoorziening van het VTH stelsel zodat de aanbevelingen van de
Commissie van Aartsen worden opgevolgd en een robuuste organisatie ontstaat van de
informatievoorziening van het stelsel.
Vraagstelling
Bij het interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel vervult de Stuurgroep IBP VTH formeel de
rol van Senior Responsible Owner. De directeur IBP VTH-stelsel Magdeleen Sturm treedt namens de
Stuurgroep op in deze rol. In die hoedanigheid vraagt zij een Gateway Review type 0 aan op
eerdergenoemd programma (onderdeel).
De stuurgroep IBP-VTH heeft de volgende vraagstelling meegegeven voor de gateway:
In hoeverre zijn (1) de gekozen aanpak en (2) de samenwerkings- en uitvoerings- arrangementen
zodanig ingericht dat het programma de beoogde resultaten kan realiseren? Worden de betrokken
partijen met deze aanpak in staat gesteld hun bijdrage te leveren aan het versterken van de
informatievoorziening van het VTH- stelsel? Hierbij zijn de volgende aspecten aan bod gekomen:

2023-RO-007

Bladzijde 3 van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

•
•
•
•

Inhoudelijke keuzes, fasering en samenhang in het plan
Bestuurlijk arrangement (en daarmee gezamenlijk eigenaarschap)
Capaciteit en bemensing van Pijler 3
Invulling wisselwerking programma VTH Pijler 3 - stuurgroep – achterban. Op welke wijze
draagt de (gefaseerde) aanpak en stapsgewijze besluitvorming bij aan het bereiken van
resultaten? Zijn er tussentijds voldoende sturingsmogelijkheden op inhoud en financiën?

Bij het beantwoorden van de vraagstelling zal het ‘Wiel van verbinding’ in ogenschouw worden
genomen. Gegeven de context waarbinnen het geheel zich afspeelt, zal gekeken worden naar
aspecten zoals de opgave, eigenaarschap, ontwerp, samenwerking, instrumenten en methoden, en
de benodigde facilitering.
Leeswijzer
Een Gateway Review is een collegiale reflectie die wordt uitgevoerd op verzoek van de eigenaar van
een programma/project. Het is een voor de eigenaar persoonlijk uitgebracht collegiaal advies
voorafgaand aan een belangrijk besluit of de start van een volgende fase. Hierbij wordt, rekening
houdend met de actuele situatie, bekeken in hoeverre het voorgenomen besluit realistisch en
realiseerbaar is en wordt een beperkt aantal aanbevelingen gedaan om de slaagkans te vergroten.
In de volgende paragraaf wordt de eindconclusie door het Gateway Reviewteam in de vorm van een
Delivery Confidence gepresenteerd. De toegekende statuskleur wordt hierin nader toegelicht.
Aansluitend worden de aanbevelingen die bedoeld zijn om de slaagkans van het programma te
vergroten weergegeven. Per aanbeveling wordt de urgentie aangegeven. In de laatste paragraaf
worden de belangrijkste bevindingen uit de Gateway Review beschreven. Deze dienen voor
beeldvorming en tevens als onderbouwing voor de aanbevelingen. Het rapport wordt afgesloten met
een drietal bijlagen, namelijk:
Bijlage A geeft een volledige opsomming van de doeleinden van een Gateway Review 0.
Bijlage B bevat de lijst van documenten die voor de Gateway Review zijn bestudeerd.
Bijlage C bevat de lijst van geïnterviewden.
Dankwoord
Het reviewteam dankt alle geïnterviewden voor hun openhartigheid en constructieve opstelling.
Ieder van hen heeft ons op geheel eigen wijze inzage gegeven in zijn of haar mening en
praktijkervaring ten aanzien van de vraagstelling en de context daar omheen. Dit heeft veel
bijgedragen aan overzicht, inzicht en begrip van de problematiek, waarmee het reviewteam
uiteindelijk zijn adviezen op een afgewogen wijze heeft kunnen opstellen. Wij danken tenslotte in het
Bescherming persoonlijke levenssfeer
bijzonder
voor haar ondersteuning die we tijdens de week hebben ontvangen.

2023-RO-007

Bladzijde 4 van 17

OrganisatieI DEFINITIEF I IBP VTH-stelsel 1 23 mei 2023

Delivery Confidence
Status: Een geslaagde implementatie van het programma is onzeker. 1 n meerdere
essentiële opzichten zijn er grote risico's of problemen. Er zijn dringende maatregelen
nodig om te zorgen dat deze worden aangepakt en om vast te stellen of het haalbaar is
om ze op te lossen.
Het Gateway Reviewteam is, op basis van de bevindingen in de Gateway Review van oordeel dat:
•

Er breed draagvlak is voor de noodzaak om de informatievoorziening van het VTH-stelsel te
verbeteren. Tegelijkertijd zijn er echter grote twijfels bij veel betrokkenen of de gekozen
aanpak voldoende passend is om significante stappen te zetten in de verbetering van de
informatievoorziening. Er zijn daarbij vragen en uiteenlopende beelden over de focus, de
concrete resultaten, de planning en de borging. Daarmee geeft het plan voor pijler 3 op dit
moment onvoldoende basis om als gezamenlijke onderlegger voor de inzet op de verbetering
van de informatievoorziening dienst te doen.

De belangrijkste aandachtspunten in dit verband zijn:
• In de complexe en gefragmenteerde omgeving die het VTH stelsel op dit moment is, is een
stevige transitie naar een meer onderling afgestemde organisatie en werkwijze essentieel om
de werking van het stelsel naar een hoger plan te tillen. Afspraken over standaards en
werkwijzen moeten nadrukkelijk en met voorrang gemaakt worden en zijn urgenter dan
systeemontwikkeling.
•

•

•

De aanpak met enerzijds een portfolio met projecten rondom urgente vraagstukken en
doorontwikkeling van bestaande initiatieven en anderzijds nadenken over de doelen en de
aanpak op langere termijn via het in beeld brengen van het ketenlandschap, zoals we
terugzien in het pijlerplan, lijkt verstandig.
Voor goede besluitvorming is echter nodig dat duidelijk is welk resultaat wanneer bereikt
wordt in begrippen die aansluiten bij de uitdagingen in het VTH-stelsel, wie daarvoor aan de
lat staan, hoe de borging van het resultaat plaatsvindt en hoe de financiering daarvan is
geregeld. Het ontbreken hiervan leidt tot vertraging en verlamming in de besluitvorming. Het
komen tot een gedeeld beeld hierover is dringend noodzakelijk.
Daarnaast is het nodig om kennis en kunde van een (digitale) transitie in het VTH-stelsel, zowel
in termen van informatievoorziening als in termen van organisatie en werkwijze, te versterken
bij betrokken medewerkers en bestuurders. Dit is een randvoorwaarde om de in gang te
zetten ontwikkeling met succes te realiseren en te besturen.

2023-R�07

BladzijdeSvan 17

Organisatie I DEFINITIEF I IBP VTH-stelsel 1 23 mei 2023

Bij de bepaling van de Status van de Delivery Confidence dienen de volgende definities gebruikt te
worden.

■
■
■
Kleur

2023-R�07

Toelichting status

GROEN Een geslaagde implementatie van het programma (binnen tijds-,
begrotings- en kwaliteitseisen) is zeer waarschijnlijk; er zijn in dit stadium geen
grote problemen die de uitvoering ernstig lijken te bedreigen.

ORANJE GROEN Een geslaagde implementatie lijkt zeer waarschijnlijk, maar er
zal voortdurend voor moeten worden gewaakt dat risico's niet omslaan in grote
problemen die de implementatie bedreigen.

ORANJE Een geslaagde implementatie lijkt waarschijnlijk, maar er zijn reeds
aanzienlijke problemen waar het management aandacht aan moet besteden.
Deze problemen lijken in dit stadium oplosbaar, als ze nu worden aangepakt
hoeft de begroting en/of de deadline niet te worden overschreden.

ORANJEROOD Een geslaagde implementatie van het programma is onzeker. In
meerdere essentiële opzichten zijn er grote risico's of problemen. Er zijn

dringende maatregelen nodig om te zorgen dat deze worden aangepakt en om
vast te stellen of het haalbaar is om ze op te lossen.

ROOD Een geslaagde implementatie van het programma lijkt onhaalbaar. Er zijn
grote problemen (met de programmadefinitie, tijdsplanning, begroting of op te
leveren opbrengsten) die in dit stadium niet beheersbaar of oplosbaar lijken.
Het kan nodig zijn het programma te herstructureren en/of de algehele
levensvatbaarheid opnieuw te beoordelen.

Bladzijde 6van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

Aanbevelingen Gateway Reviewteam
Het Reviewteam doet de volgende aanbevelingen aan de Stuurgroep met bijbehorende urgentie
volgens onderstaande definities.

Aanbeveling

Urgentie

1.

Benader pijler 3 niet alleen als een informatievoorzieningsopgave
maar ook als een transformatie/verandering van het stelsel en alle
betrokkenen in de richting van effectieve, afgestemde en uniforme
werkwijzen en samenwerking. Daartoe is het belangrijk om de
consequenties van de transformatie van het VTH-stelsel goed te
doordenken. Borg daarbij dat alle betrokkenen goed worden
meegenomen in de veranderaanpak om de noodzakelijke
transformatie te bereiken.

Essentieel

2.

De complexiteit en de looptijd van het programma maken het noodzakelijk
om tot een heldere afbakening te komen van de reikwijdte van de opgave
en de concrete resultaten van pijler 3. De stuurgroep moet hierin knopen
doorhakken.

Essentieel

3.

Accepteer en benut dat het IBP en pijler 3 kan rekenen op veel politieke
belangstelling vanuit 2e Kamer, gemeenten en provincies. Zorg voor heldere
communicatie over de complexiteit van de transformatie en manage de
politieke verwachtingen over doorlooptijd en resultaten. Investeer,
bijvoorbeeld via werkbezoeken en informatiesessies, in de relatie tussen
politiek, primaire proces en programma.

Aanbevolen

4.

Leer van experimenten en realiseer- zoals voorgesteld in het pijlerplan Essentieel
aansprekende voorbeelden in concrete projecten. Werk parallel via het
informatielandschap aan een beeld van de toekomstige werkwijze en de
daarbij passende informatievoorziening. Leg daarbij de nadruk op afspraken
over gegevensuitwisseling en werkwijzen; de geautomatiseerde systemen
volgen daaruit. Bied daarbij ruimte voor een leerproces.

5.

Versterk de bemensing van het kernteam voor pijler 3. Zorg daarbij voor
kennis van en ervaring met de werking van het VTH stelsel en de
informatievoorziening die daarbij hoort. Zorg ook voor deskundigheid op
het vlak van communicatie en organisatieverandering in een complexe en
omvangrijke context.

2023-RO-007

Essentieel

Bladzijde 7 van 17

Organisatie| DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

6.

Investeer als stuurgroep met het pijlerteam in het ontwikkelen van een
gezamenlijk beeld van de opgave, inhoud en resultaten van pijler 3, en
neem daarvoor gezamenlijk eigenaarschap. Gebruik woorden en taal die
helder maakt op welke manier de resultaten bijdragen aan het verbeteren
van de kwaliteit van de leefomgeving en de impact op werkwijze en
samenwerking tussen betrokkenen in het stelsel.

Kritiek

7.

Haal het onderdeel ‘organiseren’ in de tijd naar voren en start op korte
Kritiek
termijn het gesprek over de implementatie en organisatie van de resultaten
van pijler 3, inclusief borging en structurele financiering.

8.

Zorg voor een toename van kennis en kunde rondom het thema
informatievoorziening in een brede kring van betrokkenen en organiseer dit
zodanig dat de sociale cohesie en het wederzijds begrip voor elkaars positie
toeneemt.

Essentieel

Kleur aanbeveling

Toelichting

Kritiek
Doe onmiddellijk

Om de kans op een succesvolle uitkomst te vergroten, is het van het
grootste belang dat het programma onmiddellijk actie onderneemt.

Essentieel
Doe binnenkort

Om de kans op een succesvolle uitkomst te vergroten, is het van het
grootste belang dat het programma binnenkort actie onderneemt.

Aanbevolen

Het programma kan zijn voordeel doen met het opvolgen van deze
aanbeveling.

2023-RO-007

Bladzijde 8 van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

Bevindingen en aanbevelingen
De opgave en de context
Bevindingen
Pijler 3 voorziet in het versterken van de informatievoorziening van het VTH-stelsel zodat de
aanbevelingen van de Commissie van Aartsen worden opgevolgd en een robuuste organisatie
ontstaat van de informatievoorziening van het stelsel.
Alle interviewpartners onderschrijven de noodzaak en de urgentie van het verbeteren van de
informatievoorziening van het VTH-stelsel als voorwaarde om te komen tot meer en goed afgestemd
toezicht en handhaving in de leefomgeving. De betrokkenen onderschrijven dat eenduidige en juiste
gegevens, heldere standaarden en werkafspraken nodig zijn om tot adequate en effectieve
uitwisseling en samenwerking te komen.
De huidige situatie beschrijven enkele gesprekspartners als ‘bij elkaar geraapt zooitje’, ‘grote
klerezooi’ en ‘enorme chaos’. Veel gesprekspartners benadrukken dat er heel veel ruimte is voor
verbetering.
Interviewpartners hebben verschillende beelden van de aard van de opgave. Diverse
interviewpartners hebben het over een IT-probleem dat opgelost moet worden, terwijl er ook
interviewpartners zijn die het primair als een bedrijfskundig probleem beschouwen. Ook zijn er
gesprekspartners die benadrukken dat het probleem vooral zit in het uniformeren van standaarden
en werkwijzen in het primaire proces. De wijze waarop interviewpartners de aard van de opgave
kwalificeren heeft vaak een relatie met hun beeld van wat nodig is om tot verbetering en oplossing
te komen.
Veel interviewpartners maken zich zorgen over de omvang van de opgave. Door de betrokkenheid
van zoveel overheden, met allemaal hun eigen verantwoordelijkheden, bevoegdheden, werkwijzen,
applicaties en afspraken is het verbeteren van de informatievoorziening een ‘ongelooflijke klus’.
Daarbij is van belang te onderkennen dat uniformiteit alleen ontstaat als partijen bereid zijn hun
eigen gelijk of werkwijze in te leveren om tot collectieve afspraken te komen. Diverse
gesprekspartners vragen zich af of dit in de praktijk ook daadwerkelijk gaat lukken.
Er blijken bij de betrokkenen verschillende beelden te bestaan over wat wel/niet valt onder de
reikwijdte van de opgave van pijler 3: hele fysieke domein, wel/niet Omgevingswet, wel/niet
implementatie?
Reflectie
Het is het reviewteam duidelijk geworden dat alle betrokkenen het erover eens zijn dat de opgave
van pijler 3 noodzakelijk is en ook zeer ambitieus en complex. Naar de overtuiging van het
reviewteam is het van groot belang om de opgave niet eenzijdig als een IT-probleem te beschouwen
en aan te pakken. Maar juist te benadrukken en uitdragen dat pijler 3 zich richt op de transformatie
naar het werken met gegevens, in werkprocessen en in het samenwerken van alle betrokkenen in
het stelsel. Op termijn leidt pijler 3 ertoe dat medewerkers in de primaire processen op een heel
andere manier hun werk gaan doen. Deze zienswijze helpt om het bewustzijn van betrokkenen te

2023-RO-007

Bladzijde 9 van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

vergroten voor de impact van pijler 3 en gezamenlijk te doorgronden wat nodig is om tot een
succesvolle aanpak en realisatie te komen.
Aanbeveling 1
Benader pijler 3 niet alleen als een informatievoorzieningsopgave maar ook als een transformatie/
verandering van het stelsel en alle betrokkenen in de richting van effectieve, afgestemde en uniforme
werkwijzen en samenwerking. Daartoe is het belangrijk om de consequenties van de transformatie
van het VTH-stelsel goed te doordenken. Borg daarbij dat alle betrokkenen goed worden
meegenomen in de veranderaanpak om de noodzakelijke transformatie te bereiken.
Reflectie
Om tot beheersbaarheid van pijler 3 te komen evenals een realistisch beeld van de resultaten is,
volgens het reviewteam, een nadere afbakening en focus van de opgave noodzakelijk. Dit is ook
nodig om de verwachtingen van betrokkenen bij het programma beter te managen. Breng daarom
focus aan en richt de inspanningen, bijvoorbeeld, op gegevens die meerdere stelselpartijen nodig
hebben en (willen) gebruiken en die zichtbaar gezamenlijke betekenisvolle stappen zetten in
aansluiting op de maatschappelijke opgave. Het is, naar de perceptie van het reviewteam, ook nodig
te bepalen welke concrete resultaten pijler 3 niet worden opgeleverd die wel nodig zijn om tot
versterking van de informatievoorziening van het VTH-stelsel te komen. En hoe deze resultaten wel
worden bereikt.
Aanbeveling 2
De complexiteit van de opgave in relatie tot de looptijd van het programma maken het noodzakelijk
om tot een heldere afbakening te komen van de reikwijdte en de concrete resultaten van pijler 3. De
stuurgroep moet hierin de regie nemen en keuzes maken.
Bevindingen
Veel gesprekspartners klagen over de impact van de politieke druk op de pijler. Het ‘bedienen’ van
de 2e Kamer kost tijd die niet naar de uitvoering van het pijlerplan kan gaan. Bovendien hebben
gesprekspartners last van het beeld dat de tweede kamer irreële verwachtingen heeft over de
snelheid waarmee verbeteringen in het stelsel zichtbaar zullen worden.
Reflectie
Politiek en het afleggen van verantwoording hoort erbij. Spreek af wie de contacten onderhoudt, en
organiseer ruimte door een realistisch beeld te schetsen van de tijd die nodig is om deze ambitieuze
en complexe opgave te realiseren. De politieke en maatschappelijke aandacht biedt ook kansen om
de noodzakelijke verandering te realiseren.
Aanbeveling 3
Accepteer en benut dat het IBP en pijler 3 kan rekenen op veel politieke belangstelling vanuit 2e
Kamer, gemeenten, provincies en waterschappen. Zorg voor heldere communicatie over de
complexiteit van de transformatie en beheers de politieke verwachtingen over doorlooptijd en
resultaten. Investeer, bijvoorbeeld via werkbezoeken en informatiesessies, in de relatie tussen
politiek, primair proces en programma.

2023-RO-007

Bladzijde 10 van 17

Organisatie DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

Aanpak
Bevindingen
In het pijlerplan 3 is aangegeven dat “Pijler 3 voorziet in het versterken van de informatievoorziening
van het VTH-stelsel zodat de aanbevelingen van de Commissie van Aartsen worden opgevolgd en een
robuuste organisatie ontstaat van de informatievoorziening van het stelsel. Van essentieel belang
daarbij is dat er een eenduidige set van data wordt ontwikkeld die door alle (of meerdere) partners in
de keten gebruikt wordt en dat afspraken worden gemaakt over ICT standaarden voor opslag,
ontsluiting, uitwisseling en presentatie van data en informatie.”(Pijlerplan p. 7) Het pijlerplan
onderscheidt vijf actielijnen Funderen, Verbeteren, Advisering , Organiseren en Veranderen.
Veel gesprekspartners kunnen zich moeilijk een beeld vormen van de betekenis van de vijf actielijnen
uit het pijlerplan. Bij de gesprekspartners hoort het reviewteam verschillende meningen over welke
aanpak het meest passend bij de opgave van het IBP is. Een deel van de gesprekspartners hecht veel
belang aan de uitvoering van concrete projecten (quick wins, no-regrets) waarvan verwacht wordt
dat deze in elk geval zullen bijdragen aan het versterken van het functioneren van het VTH-stelsel.
Terwijl een ander deel van de gesprekspartners vooral het belang benadrukt van het in kaart brengen
van de bestaande situatie en het nadenken over de gewenste toekomst met behulp van het
informatielandschap. De vraag waar het zwaartepunt binnen Pijler 3 op moet liggen en wat de
afbakening moet zijn levert een divers beeld. Dit wordt versterkt doordat er ook op aanpalende
terreinen ontwikkelingen zijn. Zo wordt bijvoorbeeld gewezen op de Interbestuurlijke Datastrategie
en de Omgevingswet waarin de keuze voor milieubelastende activiteiten als kerngegeven voor
vergunningen wordt voorgeschreven. Het is voor veel betrokkenen niet duidelijk welke invloed
aanpalende ontwikkelingen hebben voor de inzet in pijler 3.
In veel van de gesprekken wordt aangegeven dat de nadruk moet liggen op de koppelvlakken 1 waar
de verschillende spelers elkaar tegenkomen. Het lijkt op dit moment vrijwel volledig te ontbreken
aan eenduidige en nageleefde standaarden en landelijk gestandaardiseerde
samenwerkingsafspraken tussen partners in de keten.
Reflectie
Bij het reviewteam is het beeld dat de belangrijkste opgave voor het VTH-stelsel is om te
transformeren naar een stelsel waarin mensen en organisaties zodanig samenwerken dat adequaat
wordt gereageerd op alle bedreigingen van de fysieke leefomgeving. Daarbij is informatievoorziening
wel een katalysator maar niet de kern van de verandering.
De aanpak met enerzijds een portfolio met projecten rondom urgente vraagstukken en
doorontwikkeling van bestaande initiatieven en anderzijds nadenken over de doelen en de aanpak
op langere termijn via het in beeld brengen van het ketenlandschap, zoals we terugzien in het
pijlerplan, lijkt verstandig
Voorwaarde is dan wel dat de partijen in de keten hierin goed meegenomen worden en dat er –
geïnitieerd vanuit het pijlerteam – een proces wordt ontwikkeld om hiervan gezamenlijk te leren.

Met koppelvlakken wordt in dit verband bedoeld: vlakken waarbij twee organisaties in het stelsel gericht
informatie met elkaar uitwisselen.

1

2023-RO-007

Bladzijde 11 van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

Aanbeveling 4
Leer van experimenten en realiseer- zoals voorgesteld in het pijlerplan - aansprekende voorbeelden in
concrete projecten. Werk parallel via het informatielandschap aan een beeld van de toekomstige
werkwijze en de daarbij passende informatievoorziening. Leg daarbij de nadruk op afspraken over
gegevensuitwisseling en werkwijzen; de geautomatiseerde systemen volgen daaruit. Bied daarbij
ruimte voor een leerproces.
Bevindingen
De bemensing van pijler 3 heeft tijd gekost. Het reviewteam begrijpt van geïnterviewden dat de
uitvoering hierdoor eigenlijk nu pas goed op gang kan komen. Het kernteam van pijler 3 bestaat -zo
komt uit de gesprekken naar voren- uit een projectmanager, 2 informatiearchitecten en een
medewerker van het beleidsdepartement. Bij de inzet en bemensing van het pijlerplan lijkt echter
een omvangrijkere inzet te zijn beoogd. Uit de gesprekken komt naar voren dat de versterking van de
informatievoorziening van het VTH-stelsel omvangrijk en complex is met sterk uiteenlopende rollen.
Rondom het kernteam is een schil van medewerkers vanuit de verschillende betrokken partijen
beperkt beschikbaar.
Reflectie
De verbeteringen in het VTH-stelsel zijn een ingrijpende transformatie en een leerproces waardoor
de opgave aanzienlijk groter is dan het realiseren van een beperkt aantal applicaties of het realiseren
van enkele koppelvlakken. Ook zijn uiteenlopende competenties nodig om de vele spelers in het
VTH-stelsel en de relevante context daaromheen (bijv. de politiek en bestuur) in voldoende mate aan
te sluiten op de beoogde veranderingen. Ongeacht de afbakening van pijler 3 van het IBP-VTH is het
reviewteam van mening dat uitbreiding van het team noodzakelijk is.
Aanbeveling 5
Versterk de bemensing van het kernteam voor pijler 3. Zorg daarbij voor kennis van en ervaring met
de werking van het VTH-stelsel en de informatievoorziening die daarbij hoort. Zorg ook voor
deskundigheid op het vlak van communicatie en organisatieverandering in een complexe en
omvangrijke context.
Sturing en Samenwerking
Bevindingen
“De stuurgroep neemt de richtinggevende strategische besluiten over het programma. Als besluiten
bestuurlijke besluitvorming vereisen dan gebeurt dat in het Bestuurlijk Overleg versterking VTHstelsel.” (programmaplan IBP-VTH)
Uit de gesprekken blijkt dat pijler 3 tot nu toe niet inhoudelijk onderwerp van gesprek is geweest in
het Bestuurlijk Overleg. Wel zien betrokkenen het grote belang van pijler 3 voor daadwerkelijke
stappen in de verbetering van het VTH-stelsel.
In de stuurgroep is pijler 3 een aantal keer aan de orde geweest. Uit de gesprekken komt naar voren
dat de betrokkenen het beeld hebben dat de stuurgroepleden samen zich willen inzetten voor
versterking van het VTH-stelsel en versterking van de informatievoorziening daarbij. De sfeer is goed
hoort het reviewteam.

2023-RO-007

Bladzijde 12 van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

De stuurgroep heeft in maart na discussie het pijlerplan 3 goedgekeurd. De stuurgroep heeft anders
dan bij andere pijlerplannen een voorbehoud gemaakt dat de stuurgroep per deelstap besluit over
het vrijgeven van het gevraagde budget. De stuurgroep heeft zich daarmee nog niet volledig achter
het pijlerplan 3 geschaard.
Uit de interviews komt naar voren dat de stuurgroepleden het pijlerplan nog onvoldoende kunnen
vertalen naar in de eigen omgeving passende taal om aan te geven wat de afbakening van het plan is,
wat de resultaten moeten zijn. Ook is er de zorg dat informatievoorziening veel geld kost. In de
stuurgroep is nog weinig tijd is geweest om met elkaar een gedeeld beeld te vormen over de opgave
en afbakening van pijler 3.
Bovendien menen vele geïnterviewden dat de uitkomsten van pijler 3 zullen leiden tot een aantal
gemeenschappelijke voorzieningen die de informatievoorziening in het stelsel ondersteunen.
Daarvoor zal structurele financiering nodig zijn.
Uit de interviews verneemt het reviewteam verschillende beelden over de wijze waarop deze
financiering tot stand moet komen. Er wordt gekeken naar I&W als stelselverantwoordelijke,
gemeenten en provincies als bevoegd gezag voor de omgevingsdiensten, naar de omgevingsdiensten
zelf die via de ‘robuuste omgevingsdienst’ meer armslag zouden kunnen krijgen, en naar de
mogelijke positie van OD-NL 2 . Er is nog weinig beeld en wel veel zorgen over wie welke bijdrage
hierin zal leveren.
Aandacht hiervoor is in het pijlerplan vanaf eind 2023 voorzien. Veel gesprekspartners hebben nu
behoefte aan meer duidelijkheid hierover.
Reflectie
Het reviewteam heeft het beeld dat de stuurgroep tot nu toe weinig inhoudelijke betrokkenheid bij
pijler 3 heeft gehad en dat nog geen tijd is gevonden voor een gezamenlijke inhoudelijke
beeldvorming ten aanzien van pijler 3.
Het reviewteam stelt vast dat er onduidelijkheid is over hoe de keuzes nu, binnen pijler 3
doorwerken naar financieringsbehoefte na het IBP-VTH. Er is grote onzekerheid over de financiering
van structurele gemeenschappelijke voorzieningen die in de toekomst noodzakelijk zijn. Deze
onduidelijkheid heeft een verlammende uitwerking op de besluitvorming over pijler 3 en de bijdrage
aan het programma vanuit de ketenpartners.
Het reviewteam is van mening dat om hieruit te komen het noodzakelijk is om met het pijlerteam en
de stuurgroep tijd te maken voor een goede inhoudelijke discussie. Het doel daarvan is om elkaar
goed te verstaan en te komen tot een gezamenlijk beeld op hoofdlijnen van de opgave voor het
verbeteren van de informatievoorziening en het pad daarna toe (binnen of buiten IBP-VTH) en wie
welke verantwoordelijkheid daarvoor neemt in aansturing en financiering. Voor een eerste beeld van
mogelijke stelselvoorzieningen kan daarbij gekeken worden hoe andere ketens dit georganiseerd
hebben. Neem vervolgens (individueel en) gezamenlijk eigenaarschap.
Aanbeveling 6
Investeer als stuurgroep met het pijlerteam in het ontwikkelen van een gezamenlijk beeld van de
opgave, inhoud en resultaten van pijler 3, en neem daarvoor gezamenlijk eigenaarschap. Gebruik
woorden en taal die helder maakt op welke manier de resultaten bijdragen aan het verbeteren van de

2

Vereniging van directeuren van omgevingsdiensten.

2023-RO-007

Bladzijde 13 van 17

Organisatie | DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

kwaliteit van de leefomgeving en de impact op werkwijze en samenwerking tussen betrokkenen in het
stelsel.
Aanbeveling 7
Haal het onderdeel ‘organiseren’ in de tijd naar voren en start op korte termijn het gesprek over de
implementatie en organisatie van de resultaten van pijler 3, inclusief borging en structurele
financiering.
Bevindingen:
Uit de door het reviewteam gevoerde gesprekken blijkt bij alle partijen en deelnemers een groot
commitment voor het welslagen van dit programma en dat de wil om samen te werken groot is.
Het beeld is echter dat er binnen het programmateam van pijler 3 en de stuurgroep een andere taal
wordt gesproken. Binnen de stuurgroep heerst een “institutionele” invalshoek waarbij er grote zorg
is over afbakening en financiële onderbouwing van IBP-VTH pijler 3 in het algemeen. Bij de
medewerkers van pijler 3 bestaat een sterk inhoudelijk beeld van de zaken die moeten gebeuren.
Ook andere gesprekspartners herkennen het beeld dat betrokkenen bij pijler 3 moeite hebben om
elkaars taal te begrijpen.
Reflectie
Het reviewteam constateert dat de partijen onvoldoende in staat zijn gebleken om elkaar goed te
verstaan en begrijpen. Hierdoor wordt niet altijd het goede gesprek gevoerd over de doelen en
aanpak van pijler 3. Dit is een aanzienlijk risico voor het bereiken van resultaten.
Het reviewteam denkt dat dit vanuit twee invalshoeken kan worden opgelost. Door stuurgroepleden
zou meer tijd en aandacht besteed moeten worden aan de inhoud van informatiemanagement. Dat
betekent overigens niet dat stuurgroepleden op de stoel van de programmamedewerkers moeten
gaan zitten, maar dat zij wel een fundamenteel begrippenkader moeten ontwikkelen. Hierdoor wordt
het mogelijk om het pijlerprogramma beter te doorgronden waardoor de besluitvorming over het
programma in kwaliteit zal toenemen. Dit betekent ook dat de medewerkers in pijler 3 zich moeten
bekwamen in het betrekken van de stuurgroepleden, bestuurders en politiek zonder te vervallen in
“geheimtaal” van informatievoorziening die de onderlinge afstand verder vergroot. Dit zou
bijvoorbeeld kunnen door het organiseren van themamiddagen, waarbij stuurgroep en
bestuursleden en wellicht ook politieke vertegenwoordigers nadrukkelijk worden betrokken. Naast
de noodzakelijke kennisverrijking zal dit ook leiden tot een versterking van de sociale cohesie tussen
betrokkenen.
Aanbeveling 8
Zorg voor een toename van kennis en kunde rondom het thema informatievoorziening in een brede
kring van betrokkenen en organiseer dit zodanig dat de sociale cohesie en het wederzijds begrip voor
elkaars positie toeneemt.

2023-RO-007

Bladzijde 14 van 17

Organisatie| DEFINITIEF | IBP VTH-stelsel | 23 mei 2023

Bijlage A
Doelen Gateway Review 0: Strategie en bereik
Tijdens de Gateway Review 0 kan in elke fase van een programma getoetst worden in hoeverre een
programma op koers ligt, waarbij de bestaansgrond voor het programma en de planning als
uitgangspunt worden genomen. Daarnaast toetst het Gateway Reviewteam de aanpak, de beoogde
resultaten en de voortgang van de trajecten die onderdeel van het programma uitmaken (oftewel, er
wordt gekeken naar zowel opzet, bestaan als werking). Evenals bij de overige Gateway Reviews is het
uitgangspunt dat het goed gaat en dat bekeken wordt in hoeverre de opdrachtgever nog succesvoller
kan zijn. Dit betekent dat de focus bij de Gateway Review 0 ligt op zowel effectiviteit als
doelmatigheid.
In dit type Gateway Review kunnen onder andere de volgende vragen aan bod komen:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Is duidelijk welke resultaten er gehaald worden en waarom dat nú moet?
Past de verandering binnen de strategische koers van de organisatie(s)?
Is er vertrouwen dat de programma-aanpak tot succes gaat leiden?
Is er aansluiting met andere programma’s en projecten?
Zijn de belanghebbenden in beeld en is hun steun verzekerd?
Is er een realistische planning en effectieve controle van de voortgang?
Is er een passende sturing voor de huidige programmafase?
Zijn de benodigde financiële en andere bronnen beschikbaar?
Beschikt het programmateam over de juiste kennis en ervaring?
Wat is er nog nodig om de volgende fase in te kunnen gaan?

2023-RO-007

Bladzijde 15 van 17

Organisatie I DEFINITIEF I IBP VTH-stel sel 1 23 mei 2023

Bijlage B
Geraadpleegde documenten
Nr. Titel document
1.

Aan tafel! Verkenning samenwerking en informatiedeling bij de aanpak van
milieucriminaliteit -Deloitte;

2.

Actieplan LBR/GIR;

3.

Actieplan versterking VTH stelsel v2;

4.

Briefadvies, Verkenning verbetering informatiehuishouding en voorziening voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) in het
milieudomein, ABD TOPConsult;

5.

CCV Knelpunten aanpak milieucriminaliteit september 2019;

6.

Een Onzichtbaar probleem, Algemene Rekenkamer 2021;

7.

Eindrapportage Berenschot-Kwaliteitsborging bij de uitvoering van de
VTH-taken;

8.

Evaluatie lnspectieview Milieu voor BOB (sept 2019);

9.

Handhaven in het duister, Algemene Rekenkamer 2021;

10.

Notitie SPPS BOM, definitief versie okt. 2021;

11. Om de leefomgeving, eindrapport Commissie van Aartsen;
12. Omgevingsdienst NL- voorstel impulsprogramma VTH-stelsel 2030;

13. Pijlerplan Pijler 3 concept 0.9
14.

Programma plan IBP VTH Versterking VTH stelsel, juli 2022.

15. Quickscan VKA BRZO-GIR 2.0;
16. Rapport KokxDeVoogd (juridisch onderzoek aanbevelingen van Aartsen);
17. Toekomstvisie VTH, uitvoeringspraktijk DCMR 2020;
18. Wijzigingsbesluit verbetering VTH;
19. Definitief verslag BO IBPVTH november 2022
20.

Verslag stuurgroep IBP VTH 22 september 2022

21.

Verslag stuurgroep IBP VTH 17 januari 2023

22. Verslag stuurgroep IBP VTH 14 maart 2023
23.

Informatielandschap Heidag architectuur draft distributie 20230510.pdf

2023-R�07

Bladzijde 16van 17

Organisatie I DEFINITIEF I IBP VTH-stelsel 1 23 mei 2023

Bijlage C
Geïnterviewden
Nr. Naam
--

1

2
3

4
5

6
7
8
9

Functie/organisatie

-

eschennng persoon'1(el1Nenss7

i---~···11'19 pel$00f'tJke_._ __,
r

esd>ennng pe,soonfojoelevenssfe1

�--herming persoonliJke

leven----i

1

peschennîng persoonlijke levenssfee
i

�-..-�-�::�:]�

pescherming persoonlijke evenssfe

1

1

�--chelTl'IÎng persoonlijke levens:i

J

,

1
1

1

��TT•lQ'p,=:'l�llljl\� �D�,

r__..;_._..,

10
c"9-,•·
1
11
==
12
.
--•-P•�T
.-.,..:c_,, ,emiing persoonlijke tevenssfeei
13
escherming persooriijke
14
i----···-�JI�---·
15
�"chenning pers
ijkelever,____
16
1
c"9-,•·17
]
18
C"9""°"'1'•]
19
___,...n.Jiijpeiiöijf)l:e
"'
20
i---~··•11'19 PfflOCdJkeMYen
21
._chermîng persoonlijke levenssl
22

1

1

levenssfel

, .........-..·--·7

1

2023-R�07

1

1

1

1
1

1 1

1

Bladzijde 17van 17