2020D50014

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft enkele vragen en
opmerkingen over de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 2 november 2020 (Kamerstuk 28 750, nr. 78) over
de evaluatie van het herindelingsproces van de gemeente Vijfheerenlanden.
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

nds-tk-2020D50014

1

VVD
De leden van de VVD-fractie bedanken de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voor de brief inzake de evaluatie met
betrekking tot het herindelingsproces van de gemeente Vijfheerenlanden.
Graag willen zij de Minister daarover een aantal vragen voorleggen.
Allereerst merken de leden van de VVD-fractie op dat het hun in principe
een goede zaak lijkt dat de gevolgen van een herindeling voor wettelijke
samenwerkingsverbanden beter worden meegewogen en dat er procesafspraken worden gemaakt voor de situatie dat bij een herindeling ook een
wijziging van de provinciale indeling aan de orde is.
Met betrekking tot herindelingen die leiden tot een aanpassing van de
provinciegrens wordt gesteld dat in toekomstige gesprekken over deze
categorie herindelingen wordt meegenomen of dergelijke herindelingen
nadere wettelijke accommodatie vergen. De leden van de VVD-fractie
vragen de Minister nader toe te lichten wat daarmee wordt bedoeld en
daarbij te betrekken de passage waarin het gaat over het opnemen van
procesafspraken in het beleidskader voor herindelingen die de provinciegrens overschrijden. Hoe verhouden die beide passages zich met
elkaar, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Nu bevat de Wet Arhi geen regels voor in- en uittreding bij wettelijke
samenwerkingsverbanden. De vraag is of de wet een regeling daarvoor
zou moeten bevatten. De Minister studeert daar op. Wat zouden de vooren nadelen van zo’n regeling kunnen zijn, vragen de leden van de
VVD-fractie.
Specifiek met betrekking tot de totstandkoming van de gemeente
Vijfheerenlanden hebben de leden van de VVD-fractie de indruk dat
diverse betrokken partijen in het herindelingsproces een te terughoudende rol van het ministerie hebben ervaren. Zij hadden verwacht dat het
ministerie meer regie zou pakken als «eigenaar» bij de moeilijke dossiers.
Heeft het ministerie die behoefte gevoeld? Is erover nagedacht om als
ministerie een regierol te pakken in dit proces? Gaarne krijgen de leden
van de VVD-fractie een reactie van de Minister.
In de casus Vijfheerenlanden is er een gebrek aan constructieve samenwerking gesignaleerd. De Minister geeft aan dat er een rol voor de
Minister van BZK is als er problemen in het proces ontstaan. Wanneer is
dat het geval? De vorm die genoemd wordt is «faciliterende regie». In de
onderhavige evaluatie gaat het om een herindeling van onderop waarin
alle partijen een wil tot herindeling hadden. Maar als het gaat om een
herindeling waar niet alle gemeenten voorstander van zijn, welke rol ziet
de Minister dan voor zichzelf c.q. het departement om tot constructieve
samenwerking te komen? De leden van de VVD-fractie vragen de Minister
hier op in te gaan.
Er wordt gesproken over systeemverantwoordelijkheid. Dat zou een
gedeelde verantwoordelijkheid moeten zijn waar alle «spelers»
gezamenlijk invulling aan moeten geven en waar dus afspraken over
gemaakt zouden moeten worden. In het geval van Vijfheerenlanden is dat
niet goed gegaan. Niet heel duidelijk is waarom het niet goed is gegaan.
In hoeverre is daar meer verantwoordelijkheid van de Minister c.q. het
ministerie nodig? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie
van de Minister.

2

CDA
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over de evaluatie van het herindelingsproces
gemeente Vijfheerenlanden. Deze leden hebben over deze brief de
volgende vragen.
De Minister stelt dat dit de eerste keer was dat een gemeentelijke
herindeling leidde tot wijziging van provinciale indeling. De leden van de
CDA-fractie herinneren de Minister aan de Herindelingswet Utrecht-West
(TK 20 318), waarbij onder andere de gemeente Woerden overging van de
provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht.
De Minister stelt dat de gemeentelijke herindeling Vijfheerenlanden een
unieke casus is. In hoeverre hangen de geconstateerde onvolkomenheden
in het proces samen met het unieke karakter van deze herindelingen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie. Kan de Minister op onderdelen lessen
trekken die geldig zijn voor herindelingen waarbij er geen sprake is van
wijziging van provinciale indeling?
Bij de herziening van het Beleidskader gemeentelijke herindeling heeft de
Minister aanvullende procesafspraken opgenomen voor gemeentelijke
herindelingen die op provinciaal initiatief plaatsvinden. Is het sindsdien
voorgevallen dat een provincie de Minister per brief geïnformeerd heeft
over een voorgenomen herindeling, voorafgaande aan het starten van de
procedure conform artikel 8 van de Wet Arhi? Kan de Minister een
overzicht geven van de aangedragen casussen? Heeft conform het
beleidskader per casus een gesprek plaatsgevonden? De leden van de
CDA-fractie vragen kortom wat de rol van de Minister van BZK aan de
voorkant van een herindelingsproces is.
In het Beleidskader is onder meer bepaald, dat bij een provinciaal initiatief
aannemelijk gemaakt en gemotiveerd moet worden waarom en op welke
wijze er sprake is van evidente bestuurskrachtproblemen. Is het juist dat in
alle gevallen de Minister slechts marginaal toetst? De leden van de
CDA-fractie vragen wanneer de Minister vindt dat zij buiten de marginale
toetsing mag treden. Deze leden vragen, of en welke rol de Minister heeft
wanneer gemeenten en provincies niet willen overgaan tot herindeling,
terwijl er wel sprake is van onvoldoende bestuurskracht. Deze leden
vragen of de rol van de Minister zuiver procedureel is, of dat de meting
van de bestuurskracht door de Minister ook inhoudelijk wordt getoetst.
Als de Minister inhoudelijk toetst, zo vragen deze leden, op welke wijze
doet zij dat dan? Legt zij daar rapporten aan ten grondslag en door wie
zijn die rapporten dan opgesteld? Verder vragen deze leden welke rol de
andere criteria nog spelen, als de bestuurskracht volgens de Minister
onvoldoende is.
De leden van de CDA-fractie constateren dat uit de evaluatie terecht de
vraag naar voren komt, in hoeverre het redelijk is om gemeenten
verantwoordelijk te maken voor de kosten die ze moeten maken voor het
aanbrengen van wijzigingen in wettelijke samenwerkingsverbanden. Deze
leden constateren dat bij de herindeling Vijfheerenlanden de betrokken
provincies en het Rijk een deel van de kosten voor hun rekening hebben
genomen. Deze leden vragen welke uitgangspunten zijn gehanteerd bij
het bepalen van de bedragen en de verdeling. Schept de casus Vijfheerenlanden op het punt van de financiële bijdrage van het Rijk een precedent
en zo ja, wenst de Minister deze stap in beleid vast te leggen voor
soortgelijke gevallen in de toekomst?

3

SP
De leden van de SP-fractie hebben de evaluatie van de herindeling van
Vijfheerenlanden gelezen en hebben hierover nog enkele vragen.
Deze leden lezen dat een van de redenen dat de herindeling lastig is
verlopen, te maken heeft met de vele samenwerkingsverbanden van de
verschillende samen te voegen gemeenten. Kan de Minister nader ingaan
op wat dit betekent voor komende herindelingen, waarbij hetzelfde
probleem zal spelen? Vindt de Minister het wenselijk dat in een steeds
ingewikkelder wordend bestuurlijk landschap zoveel herindelingen
plaatsvinden? Wat is de status van een samenwerkingsverband bij een
herindeling en hoe verhoudt zich dit democratisch tot een voornemen tot
herindeling?

4