Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

27 625

Waterbeleid

Nr. 160

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 maart 2010
De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 heeft een aantal vragen voorgelegd aan de regering naar
aanleiding van de brief van 20 augustus 2009 inzake het ontwerpbesluit
lozen buiten inrichtingen (Kamerstuk 27 625, nr. 142) en naar aanleiding
van de lijst van vragen en antwoorden hierover (27 625, nr. 152).
De regering heeft deze vragen beantwoord bij brief van 18 maart 2010.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Koopmans

1

De griffier van de commissie,
Van der Leeden

Samenstelling:
Leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Poppe,
R.J.L. (SP), Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD),
ondervoorzitter, Depla, G.C.F.M. (PvdA),
Velzen, K. van (SP), Spies, J.W.E. (CDA), Mastwijk, J.J. (CDA), Koopmans, G.P.J. (CDA),
voorzitter, Ham, B. van der (D66), Bochove,
B.J. Van (CDA), Vietsch, C.A. (CDA), Aptroot,
Ch.B. (VVD), Samsom, D.M. (PvdA), Azough,
N. (GL), Boelhouwer, A.J.W. (PvdA), Roefs,
C.W.J.M. (PvdA), Burg, B.I. van der (VVD),
Neppérus, H. (VVD), Leeuwen, H. van (SP),
Ouwehand, E. (PvdD), Jansen, P.F.C. (SP),
Bilder, E.J. (CDA), Wiegman-van Meppelen
Scheppink, E.E. (CU), Linhard, P. (PvdA) en
Mos, R. De (PVV).
Plv. leden: Vlies, B.J. van der (SGP),
Polderman, H.J. (SP), Remkes, J.W. (VVD),
Jacobi, L. (PvdA), Leijten, R.M. (SP), Ormel,
H.J. (CDA), Schermers, J.P. (CDA), Koppejan,
A.J. (CDA), Koşer Kaya, F. (D66), Pieper, H.T.M.
(CDA), Schreijer-Pierik, J.M.G. (CDA), Krom, P.
de (VVD), Vermeij, R. (PvdA), Vendrik, C.C.M.
(GL), Waalkens, H.E. (PvdA), Vos, M.L. (PvdA),
Elias, T.M.Ch. (VVD), Zijlstra, H. (VVD), Langkamp, M.C. (SP), Thieme, M.L. (PvdD),
Gerkens, A.M.V. (SP), Algra, R.H. (CDA),
Ortega-Martijn, C.A. (CU), Smeets, P.E. (PvdA)
en Agema, M. (PVV).

KST141922
0910tkkst27625-160
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

1

I Vragen en opmerkingen uit de commissie
Namens de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer verzoek ik u naar aanleiding van uw brieven d.d.
21 augustus en 9 december 2009 over het Ontwerpbesluit lozen buiten
inrichtingen (27 625, nrs. 142 en 152) de Kamer antwoord te geven op de
vragen en opmerkingen zoals door de verschillende fracties hieronder
ingebracht.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van dit ontwerpbesluit. Zij hebben nog de volgende vragen en opmerkingen, allereerst naar
aanleiding van het ontwerpbesluit, vervolgens naar aanleiding van de
gestelde vragen.
Naast dit besluit zijn er nog andere besluiten waar emissies naar water en
bodem van landbouwactiviteiten zijn geregeld. Hoe kijkt de minister aan
tegen de suggestie om naast de uitzondering van het Lozingenbesluit
Open Teelt en Veehouderij ook te kijken naar uitzonderingen in het kader
van het Besluit Landbouwactiviteiten (bijvoorbeeld schoonmaken spuitmachines op onverhard terrein buiten de inrichting), het Uitvoeringsbesluit en de regeling Meststoffenwet en Besluit en de regeling Wet Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (onder andere uitrijden
dompelvloeistoffen)?
Welke agrarische activiteiten buiten de inrichting vallen niet onder het
genoemde Lozingenbesluit Open Teelt en Veehouderij?
– Kan het zijn dat activiteiten, (geen inrichting) zoals de opslag van
ruwvoer/bijproducten of composteren, die mogelijk leiden tot een
lozing, nu onder deze regels strenger worden beoordeeld dan voorheen? Of valt dat onder de opslag van bulkproducten?
– In hoeverre is er nu een blokkade voor bijvoorbeeld het apart diffuus
uitrijden of verregenen van water uit een spoelbassin voor bollen, het
uitrijden van melkspoelwater en het uitrijden van percolaat/
perssappen?
– In artikel 3.2 wordt gesproken over lozing van grondwater bij ontwatering. De leden van de CDA-fractie gaan ervan uit dat drainage van
agrarische grond niet als lozing van grondwater wordt aangemerkt.
Graag een bevestiging van deze aanname.
– Hoe verhoudt dit besluit zich tot de regels voor het uitrijden van dierlijke en overige organische meststoffen? Daar wordt in dit besluit niet
naar verwezen. Maar het zou kunnen zijn dat het uitrijden van compost
of een nader product indirect tot een lozing leidt.
De leden zijn het met de minster eens dat er zeer terughoudend dient te
worden omgegaan met het van overheidswege opleggen van meet-,
registratie- en rapportageverplichtingen of onderzoeksverplichtingen. In
de nota van toelichting staat: «dat het voor degene die loost van groot
belang kan zijn om bij bepaalde lozingen te meten en te registreren om er
zeker van te zijn dat aan de regels van dit besluit wordt voldaan. Deze
zelfcontrole wordt echter tot de eigen verantwoordelijkheid van degene
die loost gerekend, en wordt dus niet via dit besluit opgelegd.» De leden
zijn het eens met deze benadering. Tegelijkertijd lijkt het wel wenselijk dat
de overheid steekproefsgewijs controles blijft uitoefenen. Hoe is dit laatste
in de praktijk geregeld?
Ten slotte: voor de vragen over het ontwerpbesluit zijn de leden van de
CDA-fractie van mening dat de belangen van de waterbeheerder om overstorten op oppervlaktewater goed te kunnen reguleren adequaat zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

2

behartigd in het voorliggende ontwerpbesluit. De instrumenten (algemene
regels, maatwerkvoorschriften en overgangsbepalingen met betrekking
tot verleende vergunningen voor overstorten) zijn toereikend om de
problematiek van de overstorten adequaat te kunnen oplossen in het
kader van het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Wel benadrukken de
leden dat de uiterlijke datum van 1 januari 2013 waarop de GRP’s moeten
voldoen aan de gestelde wettelijke eisen moet worden gehandhaafd.
De beantwoording van de gestelde feitelijke vragen geven de leden van
de CDA-fractie aanleiding om nog drie vragen te stellen:
– Ten behoeve van het opstellen van het besluit is er, zo blijkt uit het
antwoord op vraag 1, overleg gevoerd met diverse organisaties van
belanghebbenden waaronder VNO-NCW, NS, de Vereniging van
Nederlandse Voegbedrijven, de Ondernemersorganisatie
Schoonmaak- en Bedrijfsdiensten en VNG, IPO en de Unie van Waterschappen. Is er ook overleg geweest met vertegenwoordigers van
land- en tuinbouworganisaties, in het bijzonder LTO Nederland? En zo
nee, waarom niet en is de minster bereid alsnog afstemmingsoverleg
te organiseren met LTO Nederland over de consequenties van dit
Besluit voor de landen tuinbouwsector?
– In de beantwoording van vraag 3 wordt aangegeven dat er geen voorkeursvolgorde geldt voor relatief schone lozingen. Waarom eigenlijk
niet? Een langzame afvoer en grotere infiltratie in de bodem van water
door lozing op de bodem verdient, zeker in gebieden waar verdroging
aan de orde is, toch de voorkeur boven snelle afvoer door lozing op
het oppervlaktewater of op schoonwaterstelsels, waarbij de laatste ook
nog eens veel duurder zijn dan «gratis» bodem? Graag een reactie.
– Vraag 4 tot slot ging in op de wijze waarop warmte-koudeopslag in de
wet is geregeld, of het nu open of gesloten systemen betreft. De leden
van de CDA-fractie zijn een groot voorstander van een groter gebruik
van warmte-koudeopslag en aardwarmte. Bij de genoemde nadere
uitwerking van de regeling van koude-warmteopslag vragen deze
leden om oog te hebben voor de gevolgen het samenspel van gronddoorboringen voor eventuele temperatuurveranderingen, vervuiling,
grondwaterverplaatsing en effecten op ecologie. Graag een bevestiging van de minister.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in het vereenvoudigen
van de regelgeving, zolang dit niet te koste gaat van de bescherming die
de regels moeten bieden. Dit vraagt een goede naleving van de regels en
om die te bevorderen is het noodzakelijk dat de handhaving op orde is.
Kan de minster uiteenzetten hoe het toezicht en de handhaving in de
praktijk vorm gegeven zal gaan worden? Andere dossiers hebben laten
zien dat het voor bedrijven en instellingen niet erg moeilijk is om de
regels te omzeilen met name als het gaat om milieuwetgeving. Terwijl het
anderzijds moeilijk is op de naleving van de milieuregels toe te zien en
deze te handhaven. De leden vragen of er voldoende capaciteit en kennis
is om het niveau en de frequentie van het toezicht voldoende te laten zijn
en welke stappen worden genomen om deze op niveau te houden dan wel
te krijgen.
De leden vragen of er nader ingegaan kan worden op de verruimde
lozingseisen voor PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) en
naftaleen, waarvan bekend is dat de stoffen zeer schadelijk zijn voor het
milieu. In hoeverre zal het toezicht op het lozen van deze stoffen aangescherpt worden, nu de lozingseisen verruimd worden? Het is van belang
dat een verruiming van de lozingseisen niet gaat betekenen dat er in de
praktijk vaak kleine hoeveelheden geloosd gaan worden in plaats van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

3

grote hoeveelheid in één keer, waarvoor anders een vergunning of vrijstelling nodig geweest zou zijn.
Bedoelt de minister bij de beantwoording van vraag 7 niet dat het
bevoegd gezag handhavend zal gaan optreden in plaats van dat het
bevoegd gezag dan handhavend kan optreden? De zorgplichtbepaling
mag natuurlijk geen lege huls worden.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het ontwerpbesluit. De regulering door het waterschap wordt overgedragen aan de gemeente middels het gemeentelijk rioleringsplan. De
leden zijn voorstander van de volledige positionering van de afvalwaterketen binnen één overheid dan wel binnen één publiek nutsbedrijf. Vooruitlopend op deze stelselwijziging is de voorgestelde integratie een kleine
stap in de goede richting. De gekozen insteek om lasten te verminderen
en procedures te vereenvoudigen wordt door de leden onderschreven. Er
resten slechts enkele opmerkingen en vragen.
Het ontwerpbesluit richt zich met name op de kwalitatieve aspecten van
de lozing. Er is ook nog een kwantitatieve kant die moet worden beoordeeld. De leden horen graag hoe die kwantitatieve aspecten worden
ondervangen. Onder welke voorwaarden en situaties moet de lozende
instantie daarvoor alsnog een vergunning aanvragen of een melding van
doen?
De leden van de SP-fractie vragen zich ook af hoe precies door de keten
heen de lozingen worden ondervangen. Hoe is communicatie georganiseerd tussen beheerders van rioolstelsels, voornamelijk gemeenten en
waterschappen? Welke middelen staan beherende instanties ter beschikking als de onderlinge verhoudingen niet soepel verlopen en informatieuitwisseling uitblijft.
Dit vertaalt zich door in het adviesrecht van de waterschappen op het
strategische gemeentelijk rioleringsplan. Het ontbreekt de waterschappen,
als mede rioolbeheerder aan doorzettingsmacht. Onwillige of onwetende
gemeenten kunnen hier voor ongewenste situaties zorgen. Graag horen
de leden van de SP-fractie of dit is besproken met de VNG en Unie van
Waterschappen (UvW) en of die doorzettingsmacht niet alsnog op een of
andere manier vastgelegd kan worden om goede samenwerking in de
keten te bevorderen.
De leden vragen zich ook af op welke wijze de bevoegdheid is geborgd bij
het niet naleven van de verplichtingen door een lozende instantie. Welke
instantie is in deze nu het bevoegd gezag?
Tot slot horen de leden van de SP-fractie graag een reactie op het advies
van de UvW om de toepassing van gewasbestrijdingsmiddelen in de
openbare ruimte en een verbod op gebruik van verduurzaamd hout in
oppervlakte water in dit ontwerpbesluit op te nemen.
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit maar hebben nog wel een aantal vragen:
– De leden waarderen de inzet van de minister om tot vereenvoudiging
te komen, maar in hoeverre is dit met dit dikke pak papier nu echt
gelukt?
– In welke mate zitten er koppen op Europese regels?
– Nu herijking heeft plaatsgevonden, is de vraag of dit er ook toe heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

4

–
–
–
–
–
–

geleid, dat de minister vereenvoudigingen in Brusselse regels wil
voorstellen? Is het echt nodig met zoveel verschillende categorieën te
werken?
Acht de minister de voorgestelde afbakening van de wet uitvoerbaar
en hoe moeten we de leden zich dit in de prakrijk voorstellen?
Hoe moeten de leden zich de werking van de zorgplichtbepaling voorstellen? Kan dit weer leiden tot extra verplichtingen?
Geeft de voorgestelde regeling de mogelijkheid dat de provincie extra
en zwaardere verplichtingen oplegt?
Kan de Kaderrichtlijn Water tot nadere regels leiden en welke extra
lasten vloeien daar voor het bedrijfsleven uit voort?
Zijn de eisen voor treintoiletten niet te rigide en wat doen andere
landen?
Hoe gedetailleerd kunnen de genoemde nadere regels worden en wat
betekent dit voor de uitvoerbaarheid?

II Antwoord van de minister
Met deze brief geef ik, mede namens de minister van Verkeer en Waterstaat, antwoorden op schriftelijke vragen en opmerkingen van de vaste
commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
gesteld naar aanleiding van het ontwerpbesluit houdende algemene
regels voor lozen anders dan vanuit een inrichting (Besluit lozen buiten
inrichtingen).
De leden van de CDA-fractie hebben verschillende vragen gesteld met
betrekking tot de toepasselijkheid van het ontwerpbesluit op lozingen die
verband houden met agrarische activiteiten.
De vragen lijken er van uit te gaan, dat het ontwerpbesluit van toepassing
is op alle agrarische lozingen buiten inrichtingen, waarop het Lozingenbesluit open teelt en veehouderij niet van toepassing is, en in het bijzonder
lozingen, die in artikel 2 van dat lozingenbesluit van de werkingssfeer zijn
uitgezonderd. Artikel 1.2, eerste lid, onder b van het ontwerpbesluit, dat
de afbakening regelt met betrekking tot agrarische lozingen verwijst
echter niet naar de werkingssfeer van het Lozingenbesluit open teelt en
veehouderij, die door artikel 2 van dat lozingenbesluit wordt bepaald,
maar naar de omschrijving van agrarische activiteiten in artikel 1, eerste
lid, onderdeel b, van het lozingenbesluit. Die omschrijving is veel breder.
Als gevolg daarvan vallen naast de lozingen waarop het Lozingenbesluit
open teelt en veehouderij van toepassing is ook alle overige agrarische
lozingen, waaronder de door de leden van de CDA-fractie genoemde
lozingen, buiten de werkingsfeer van het ontwerpbesluit. Aan het voor de
agrarische lozingen geldend wettelijk regime verandert het ontwerpbesluit
aldus niets.
Dat is ook de reden waarom bij de voorbereiding van het ontwerpbesluit
geen overleg met LTO heeft plaatsgevonden. Dit overleg vindt uiteraard
wel plaats bij de voorbereiding van de algemene regels voor landbouwactiviteiten, waarin ook de agrarische lozingen worden gereguleerd.
De leden van de CDA-fractie zijn het eens met het terugbrengen van
meet-, registratie- en rapportageverplichtingen in het ontwerpbesluit,
maar vinden het tegelijkertijd wenselijk dat de overheid steekproefgewijs
controles blijft uitoefenen. Ze vragen hoe dit in de praktijk is geregeld.
Om het steekproefsgewijs uitoefenen van contoles mogelijk te maken
wordt in het ontwerpbesluit, in die gevallen dat steekproefsgewijze
controles bij de handhaving een zinvolle rol kunnen spelen, een verplichting aan de lozer opgelegd om doelmatige bemonstering mogelijk te
maken. In de praktijk betekent dit meestal het aanleggen van een bemon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

5

steringsvoorziening, waaruit het bevoegd gezag monsters ter controle op
de naleving van het besluit kan nemen. Of het bevoegd gezag daartoe
over zal gaan hangt af van de toezichten handhavingstrategie voor de
specifieke lozingen. Zo kunnen bijvoorbeeld de steekproefsgewijze
controles betrekking hebben op de concentratie verontreinigingen in het
geloosde water, maar kan het bevoegd gezag er ook voor kiezen bij
toezicht primair aandacht te besteden aan het beheer van de eventueel
aanwezige zuiveringsvoorzieningen, dat bepalend kan zijn voor de lozing
van verontreinigende stoffen.
De leden van de CDA-fractie zijn voorts van mening dat de belangen van
de waterbeheerder bij het reguleren van lozingen van overstorten in de
voorgestelde regeling adequaat zijn behartigd. Ze benadrukken daarbij,
dat de uiterlijke datum van 1 januari 2013 waarop de gemeentelijke rioleringsplannen moeten voldoen aan de gestelde wettelijke eisen, moet
worden gehandhaafd.
In reactie hierop kan ik bevestigen, dat ik niet voornemens ben om deze
datum los te laten. Gemeenten hebben bovendien zelf ook belang bij een
adequaat gemeentelijk rioleringsplan, omdat daaraan het vervallen van de
vergunningsvoorschriften voor lozingen vanuit de gemeentelijke stelsels
is gekoppeld.
De leden van de CDA-fractie vragen naar aanleiding van de beantwoording van eerder gestelde vragen, waarom bij relatief schone lozingen
geen voorkeur wordt uitgesproken voor lozen in de bodem boven het
lozen in het oppervlaktewater of in «schoonwaterstelsels» (hemelwaterstelsel of ontwateringsstelsel). Een langzame afvoer en grotere infiltratie
in de bodem van water door lozing op de bodem verdient naar hun
oordeel, zeker in gebieden waar verdroging aan de orde is, toch de voorkeur boven snelle afvoer door lozing op het oppervlaktewater of op
schoonwaterstelsels, waarbij de laatste ook nog eens veel duurder zijn
dan «gratis» bodem.
Het ontwerpbesluit spreekt met betrekking tot relatief schone lozingen
inderdaad geen algemene voorkeur uit. Dit heeft er mee te maken dat de
voorkeur per gebied kan verschillen, afhankelijk van bijvoorbeeld de
grondwater- en oppervlaktewatersituatie, het al dan niet aanwezig zijn van
schoonwaterstelsels en de capaciteit daarvan. Veel van de lozingen vinden
plaats in het stedelijk gebied. Bij de inrichting daarvan zijn reeds keuzes
gemaakt over de afwatering, waaronder de afvoer van afvloeiend hemelwater en eventueel overtollig grondwater. Wanneer gekozen is voor
gescheiden afvoer van hemelwater en eventueel grondwater door middel
van een schoonwaterstelsel en de lozing van relatief schoon afvalwater in
dat stelsel niet tot capaciteitsproblemen leidt, dan zou het alsnog
verplichten om dat afvalwater in de bodem te brengen in het algemeen
een onnodig zware verplichting zijn. Bovendien kan het al zo zijn, dat het
water uit het schoonwaterstelsel nuttig wordt aangewend, bijvoorbeeld
met het oog op door de leden van de CDA-fractie genoemde verdrogingsproblematiek.
Dat het ontwerpbesluit geen algemene voorkeur uitspreekt betekent overigens niet, dat een dergelijke voorkeur in specifieke gebieden of situaties
niet zou kunnen worden vastgelegd. De verordeningsbevoegdheid van
artikel 10.32a en het maatwerk binnen algemene regels bieden daarvoor
een mogelijkheid.
Tenslotte verzoeken de leden van de CDA-fractie om bevestiging dat bij de
nadere uitwerking van de regeling van koude-warmteopslag de gevolgen
van gronddoorboringen voor eventuele temperatuurveranderingen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

6

vervuiling, grondwaterverplaatsing en effecten op ecologie aandacht
zullen krijgen.
In antwoord op dit verzoek kan ik bevestigen dat al deze aspecten bij de
uitwerking van de algemene regels voor warmte-koudeopslag aandacht
krijgen.
De leden van de PvdA-fractie wijzen op het belang van adequate handhaving, die de naleving van regels bevordert, en vragen hoe toezicht en
handhaving in de praktijk vormgegeven zal gaan worden, of er voldoende
capaciteit en kennis is om het niveau en de frequentie van het toezicht
voldoende te laten zijn en welke stappen worden genomen om deze op
niveau te houden dan wel te krijgen.
Wat betreft de verantwoordelijkheid voor toezicht en handhaving van
lozingen die met het ontwerpbesluit worden gereguleerd brengt het
ontwerpbesluit geen grote veranderingen met zich mee. De betere
aansluiting van de regels bij de uitvoeringspraktijk, waarop in paragraaf 9
van de nota van toelichting is ingegaan, vergemakkelijkt de feitelijke
uitvoering van toezicht en handhaving. Gelet daarop en op het feit dat een
groot deel van de lozingen die met het ontwerpbesluit worden gereguleerd een geringe milieurelevantie heeft worden met betrekking tot
toezicht en handhaving van het ontwerpbesluit geen problemen verwacht.
Ik ga er van uit dat de bevoegde instanties in hun toezicht- en handhavingstrategie een zorgvuldige afweging maken met betrekking tot de
prioriteit en wijze van toezicht en handhaving van de onder het ontwerpbesluit vallende lozingen.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of nader ingegaan kan
worden op de verruimde lozingseisen voor PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) en naftaleen, waarvan bekend is dat de stoffen
zeer schadelijk zijn voor het milieu. Ze vragen in hoeverre het toezicht op
het lozen aangescherpt zal worden, nu de lozingseisen verruimd worden,
en vinden het van belang dat verruiming van de lozingseisen niet gaat
betekenen dat er in de praktijk vaak kleine hoeveelheden geloosd gaan
worden in plaats van een grote hoeveelheid in één keer, waarvoor anders
een vergunning of vrijstelling nodig geweest zou zijn.
De onderhavige lozingseisen betreffen lozingen vanuit bodemsaneringen.
Daarbij wordt, om de verontreinigingen te verwijderen, het grondwater
langdurig opgepompt en na zuivering geloosd. De aard van de historische
verontreiniging bepaalt of de PAK’s al of niet in het afvalwater kunnen
voorkomen. De oorzaak van de bodemverontreiniging is bij het bevoegd
gezag bekend en dus is ook bekend of er PAK’s aanwezig zijn. Als er inderdaad sprake is van de aanwezigheid van PAK’s dienen de beste beschikbare technieken te worden ingezet om de stoffen uit het afvalwater te
verwijderen. Dat verandert niet in de nieuwe situatie, omdat de nieuwe
eisen gebaseerd zijn op de prestaties die deze technieken leveren. De
oude lozingseisen waren afgeleid van de waterkwaliteitsdoelstellingen en
waren zeer streng, om te waarborgen dat ze ook in de meest ongunstige
lozingssituatie voldoende bescherming boden. Degene die de bodemsanering uitvoert kon wel verruiming van de lozingseisen vragen. Omdat de
zeer strenge eisen in veel gevallen technisch-economisch onhaalbaar
waren en de lozingssituatie in de praktijk meestal ook gunstiger is dan
waarvan bij de voorbereiding van de huidige regeling was uitgegaan,
werd het verzoek om verruiming in de praktijk bijna altijd gedaan en ook
ingewilligd. Zo’n aanvraag bracht daarom onnodige lasten met zich mee,
zowel voor de aanvrager als het bevoegd gezag. Dat wordt nu aangepast.
Toepassing van de beste beschikbare technieken is in het aangepaste
voorschrift het uitgangspunt. In de meeste gevallen zal de toepassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

7

daarvan ook een adequate bescherming van het milieu waarborgen. Daar
waar vanuit de lokale situatie een strengere eis nodig is, kan het bevoegd
gezag deze strengere eis bij maatwerkvoorschrift opleggen. Aanscherping
van het toezicht is gelet op het voorgaande niet noodzakelijk. Ook voor het
door de leden van de PvdA-fractie aangegeven risico van het vaak lozen
van kleine hoeveelheden wordt niet gevreesd.
Naar aanleiding van de antwoorden die ik heb gegeven op eerdere vragen
van uw Kamer over dit ontwerpbesluit (brief van 9 december 2009, kamerstuk 27 625, nr. 152, antwoord op vraag 7) geven de leden van de PvdAfractie aan dat de zorgplichtbepaling geen lege huls mag worden en
vragen in dat verband, of in het antwoord op vraag 7 niet bedoeld was dat
het bevoegd gezag handhavend zal gaan optreden in plaats van dat het
bevoegd gezag dan handhavend kan optreden.
Ik ga er inderdaad van uit dat daar waar strijd met de zorgplichtbepaling
wordt geconstateerd handhavend wordt opgetreden. Het woord «kan» in
de beantwoording van vraag 7 had betrekking op de keuze van het
bevoegd gezag voor de wijze waarop opgetreden zal worden. Daar waar
het overtreden van de zorgplichtbepaling evident is, is direct handhavend
optreden aan de orde. Daar waar naar het oordeel van het bevoegd gezag
de zorgplichtbepaling eerst nadere invulling behoeft, zal veelal het stellen
van een maatwerkvoorschrift de eerste stap zijn. Paragraaf 5.3 van de nota
van toelichting van het ontwerpbesluit gaat daar nader op in.
De leden van de SP-fractie onderschrijven de gekozen insteek om binnen
de afvalwaterketen lasten te verminderen en procedures te vereenvoudigen, en stellen nog een aantal vragen met betrekking tot lozingen, bij
het reguleren waarvan voortaan het gemeentelijk rioleringsplan een
centrale rol speelt. Dit betreft lozingen vanuit overstorten van vuilwaterriolen en lozingspunten van schoonwaterstelsels, en ook lozingen vanuit
het gemeentelijk vuilwaterriool op het zuiveringstechnisch werk van het
waterschap. De leden van de SP-fractie geven aan dat het ontwerpbesluit,
waar het gaat om het lozen in het oppervlaktewater, alleen betrekking op
de kwalitatieve aspecten van de lozing (het lozen van stoffen) heeft. De
leden vragen hoe de kwantitatieve aspecten zijn geregeld, en of daarvoor
alsnog een vergunning moet worden aangevraagd of een melding moet
worden gemaakt.
Het onderscheid in kwalitatieve en kwantitatieve aspecten heeft te maken
met de systematiek van de Waterwet. Artikel 6.5 van de Waterwet bepaalt
dat het lozen van water – het kwantiteitsaspect – bij algemene maatregel
van bestuur kan worden gereguleerd, indien op rijkswater wordt geloosd.
Het kwantiteitsaspect van het lozen op regionale wateren kan alleen dan
bij algemene maatregel van bestuur worden gereguleerd, wanneer dat
nodig is met het oog op internationale verplichtingen of bovenregionale
belangen. Van dergelijke belangen is bij het lozen van water vanuit de
waterketen over het algemeen geen sprake. In overige gevallen kan het
kwantiteitsaspect bij lozen vanuit de waterketen in het oppervlaktewater
op basis van de keur van de waterschappen worden gereguleerd, hetgeen
in de praktijk ook gebeurt. Afhankelijk van de wijze waarop de keur is
opgesteld kunnen de daarbij gestelde regels ook betrekking hebben op
lozingen vanuit de waterketen, en bijvoorbeeld een vergunningplicht of
meldingsplicht voor het lozen van water vanuit gemeentelijke overstorten
of schoonwaterstelsels omvatten. Vanuit de inhoud bezien is dit echter
niet noodzakelijk. Anders dan de Waterwet maakt de Wet milieubeheer
geen onderscheid tussen stoffen en water (het kwaliteits- en het kwantiteitsaspect). Bij de uitwerking van het gemeentelijk rioleringsplan moet
dus aan beide aandacht worden besteed. Zo moet het gemeentelijk rioleringsplan op grond van het tweede lid van artikel 4.22 van de Wet milieu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

8

beheer een overzicht bevatten van de gevolgen voor het milieu van de in
de gemeente aanwezige en geplande voorzieningen voor stedelijk afvalwater en ingezameld hemelwater en grondwater. Onder die gevolgen
voor het milieu vallen ook gevolgen van het lozen van water in het oppervlaktewater (het kwantiteitsaspect). Wanneer een gemeentelijk rioleringsplan met betrokkenheid van de waterbeheerder adequaat is uitgewerkt,
hebben ook de waterkwantiteitsaspecten voldoende aandacht gehad, en is
er geen reden om bij keur alsnog een vergunningplicht of meldingsplicht
voor die aspecten in het leven te roepen. Artikel 3.8 van de Waterwet
verplicht gemeenten en waterschappen om zorg te dragen voor de met
het oog op een doelmatig en samenhangend waterbeheer benodigde
afstemming van taken en bevoegdheden, waaronder ook taken en
bevoegdheden rondom de waterketen. Wanneer gemeenten en waterschappen aan die verplichting bij de voorbereiding van het gemeentelijk
rioleringsplan op een adequate wijze invulling hebben gegeven, vervalt
aldus de noodzaak tot het instellen van een vergunningplicht of meldingplicht voor lozingen vanuit de waterketen.
Zoals ik in de aan u toegezonden brief van 15 januari 2010 over de resultaten van een tussentijdse evaluatie van het Bestuursakkoord Waterketen
reeds heb aangegeven hebben de partijen betrokken bij dit bestuursakkoord in het Bestuurlijk Overleg Waterketen (BOW) afgesproken dat de
waterschappen zorgvuldig om zullen gaan met het stellen van regels in de
keur, waarbij uitgangspunt is dat onderlinge afspraken de voorkeur
hebben boven eenzijdige regels in de keur.
In overleg met de VNG, de Unie van Waterschappen en het IPO wordt een
handreiking voorbereid voor het invullen van de samenwerking bij taken
en bevoegdheden rondom de waterketen. Deze handreiking zal medio
2010 gereed zijn, voorafgaand aan de geplande inwerkingtreding van het
ontwerpbesluit op 1 januari 2011. In de handreiking zal ook aandacht
worden besteed aan het omgaan met regels betreffende de waterkwantiteit.
Bovenstaande uiteenzetting over de rol van artikel 3.8 in relatie tot
lozingen rondom de waterketen geeft mede antwoord op de vraag van de
leden van de SP-fractie, hoe precies door de keten heen de lozingen
worden ondervangen, en hoe communicatie tussen beheerders van rioolstelsels, voornamelijk gemeenten en waterschappen, is georganiseerd.
Het gemeentelijk rioleringsplan speelt bij het ondervangen van de
lozingen door de keten heen een centrale rol, samen met de afspraken die
op grond van artikel 3.8 van de Waterwet rondom de waterketen worden
gemaakt, bijvoorbeeld in de vorm van afvalwaterakkoorden. De in het
gemeentelijk rioleringsplan gemaakte keuzes bepalen zowel het type
stelsel, dat bepalend is voor de omvang en de samenstelling van de
verschillende afvalwaterstromen in de waterketen, als de plaats van de
lozingen vanuit die keten. De keuzes zijn ook sturend bij het beantwoorden van de vraag, of er specifiek beleid nodig is voor bepaalde
lozingen van bedrijven en huishoudens in de rioolstelsels, de bodem of
het oppervlaktewater. Is dat wel het geval, dan hebben gemeenten en
waterschappen de mogelijkheid om dit specifieke beleid door middel van
een verordening of maatwerkvoorschriften vast te leggen. Bij het
opstellen van afvalwaterakkoorden kunnen ook hierover afspraken
worden gemaakt, evenals over de wijze waarop bij toezicht en handhaving
met betrekking tot lozingen door burgers en bedrijven zal worden samengewerkt.
De leden van de SP-fractie vragen in het verlengde van voorgaande vraag,
welke middelen beherende instanties ter beschikking staan als de onderlinge verhoudingen niet soepel verlopen en informatie-uitwisseling
uitblijft. Ze constateren tevens dat het de waterschappen, als mede de
rioolbeheerder ontbreekt aan doorzettingsmacht, en vragen of de proble-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

9

matiek is besproken met de VNG en Unie van Waterschappen en of die
doorzettingsmacht niet alsnog op een of andere manier vastgelegd kan
worden om goede samenwerking in de keten te bevorderen.
De door de leden van de SP-fractie aangehaalde problematiek is bij de
voorbereiding van het ontwerpbesluit zowel met de VNG als de Unie van
Waterschappen besproken. In de eerdergenoemde handreiking, die samen
met de koepels wordt voorbereid, zal ook op deze problematiek worden
ingegaan.
De middelen die gemeenten en waterschappen ter beschikking staan als
de samenwerking niet adequaat verloopt kunnen worden onderverdeeld
in de mogelijkheden om de provincie als toezichthouder in te schakelen,
en het gebruik maken van eigen bevoegdheden.
Artikel 3.12 van de Waterwet bepaalt, dat gedeputeerde staten, indien een
doelmatige en samenhangend waterbeheer dat vordert, het bestuur van
een waterschap een aanwijzing kunnen geven omtrent de uitoefening van
taken of bevoegdheden. Op grond van artikel 4.24 van de Wet milieubeheer kunnen gedeputeerde staten aan de gemeenteraad aanwijzingen
geven omtrent het gemeentelijk rioleringsplan. Wanneer de in artikel 3.8
van de Waterwet bedoelde samenwerking niet adequaat verloopt, kunnen
gemeente of waterschap de provincie verzoeken om van die bevoegdheden gebruik te maken. Overigens wordt conform het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van het advies van de commissie Oosting (Tweede Kamer,
31 200 VII, nr. 61) een wetsvoorstel Revitalisering generiek toezicht voorbereid. Met dat wetsvoorstel komt de mogelijkheid om aanwijzigen te
geven omtrent het gemeentelijk rioleringsplan te vervallen. Wel zullen
gedeputeerde staten in de plaats kunnen treden van de gemeente indien
de gemeente haar taak om een adequaat rioleringsplan op te stellen,
verwaarloost.
Een tweede mogelijkheid is het inzetten van de eigen bevoegdheid. Zo
kan de waterbeheerder nadat de vergunningplicht voor lozingen vanuit
gemeentelijke stelsels is opgeheven indien dat noodzakelijk is nog wel
maatwerkvoorschriften stellen, en is er een zorgplichtbepaling van toepassing (artikel 2.1 van het ontwerpbesluit), bij het overtreden waarvan ook
direct handhavend kan worden opgetreden.
De leden van de SP-fractie vragen ook op welke wijze de bevoegdheid is
geborgd bij het niet naleven van de verplichtingen door een lozende
instantie, en welke instantie in deze nu het bevoegd gezag is.
Het ontwerpbesluit heeft niet tot doel om veranderingen aan te brengen in
bevoegdheden met betrekking tot het lozen vanuit de waterketen.
Als het gaat om lozingen in oppervlaktewater blijft de waterbeheerder
bevoegd gezag, dus het Rijk bij rijkswateren en het waterschap bij regionale wateren. De waterbeheerder is dus bevoegd gezag voor zowel
lozingen vanuit rioolstelsels in het oppervlaktewater, als voor lozingen
vanuit rioolwaterzuiveringsinstallaties. Bij lozingen in de bodem (die
bijvoorbeeld bij regenwaterinfiltratie aan de orde zijn) is de gemeente
bevoegd gezag, tenzij het gaat om lozingen op een diepte van meer dan
10 meter beneden het maaiveld. In dat geval is de provincie bevoegd
gezag.
Tot slot vragen de leden van de SP-fractie om een reactie op het advies
van de Unie van Waterschappen om de toepassing van gewasbestrijdingsmiddelen in de openbare ruimte in het besluit te reguleren en een
verbod op gebruik van verduurzaamd hout in oppervlaktewater in het
ontwerpbesluit op te nemen.
Op dit moment wordt toepassing van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden in de openbare ruimte primair gereguleerd via de toelating van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

10

de specifieke middelen op grond van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Landelijke algemene regels in onderhavig ontwerpbesluit zijn vooralsnog niet aan de orde. In het kader van de implementatie
van de nieuwe richtlijn duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is het echter niet uitgesloten dat dergelijke toepassingen aan algemene regels zullen worden onderworpen.
Daar waar toepassing van toegelaten middelen in de openbare ruimte
alsnog tot waterkwaliteitsproblemen zou leiden biedt allereerst de afstemming van taken en bevoegdheden bedoeld in artikel 3.8 van de Waterwet
het kader om tot een oplossing van die problemen te komen. Wanneer dat
nodig mocht blijken, kunnen maatwerkvoorschriften door de beheerder
van het oppervlaktewater waarop geloosd wordt worden gesteld.
Wat betreft verduurzaamd hout maakt het ontwerpbesluit onderscheid
tussen eventuele toepassing door de beheerder van het oppervlaktewater
en door derden.
Alle lozingen door of in opdracht van de beheerder in het kader van het
beheer van een oppervlaktewaterlichaam vallen onder artikel 4.9 van het
ontwerpbesluit. Het uitgangspunt daarbij is, dat de beheerder vanuit zijn
taak de belangen van de bescherming van het oppervlaktewater adequaat
meeneemt, en geen verduurzaamd hout zal toepassen, dat nadelige
gevolgen voor het oppervlaktewater met zich mee zou brengen.
Wat betreft toepassing door derden geeft het ontwerpbesluit geen
toestemming voor het lozen van stoffen uit het verduurzaamd hout.
Gebruik in water is vaak via het toelatingsspoor geregeld. Als dit het geval
is, dan is er op grond van artikel 6.12, onderdeel e van de Waterwet geen
sprake van een vergunningplicht en is ook het ontwerpbesluit niet van
toepassing. Zijn er geen regels gesteld op grond van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden, dan is gelet op artikel 1.2, tweede lid,
van het ontwerpbesluit voor lozen van stoffen uit verduurzaamd hout een
watervergunning vereist, zoals nu ook het geval is.
De leden van de VVD-fractie hebben een aantal vragen gesteld over het
ontwerpbesluit. Ze vragen, in hoeverre het «met dit dikke pak papier» echt
is gelukt om tot vereenvoudiging te komen, of het nodig is met zoveel
verschillende categorieën te werken en of de voorgestelde afbakening
uitvoerbaar wordt geacht.
Bij de afbakening van het ontwerpbesluit speelt het begrip inrichting een
cruciale rol – alleen lozingen buiten inrichtingen vallen onder dit ontwerpbesluit. Voor de lozingen binnen inrichtingen is met name het Besluit
algemene regels voor inrichtingen milieubeheer (Activiteitenbesluit) van
belang, terwijl het ontwerpbesluit zich juist op activiteiten buiten inrichtingen richt. Het onderscheid inrichting/geen inrichting is over het algemeen helder. Het wordt al jarenlang in het milieurecht gehanteerd en voor
veel grensgevallen is inmiddels jurisprudentie beschikbaar. Ik acht de
afbakening gelet daarop goed uitvoerbaar.
Het ontwerpbesluit telt in de Staatscourant-opmaak 68 pagina’s, waarvan
45 pagina’s toelichting. Indien de huidige besluiten tezamen met de vele
duizenden vergunningen en ontheffingen waarmee de lozingen thans
gereguleerd zijn op elkaar zouden worden gelegd, dan zou de papierstapel
vele malen groter zijn. Ik ben van mening, en niet alleen vanwege de dikte
van die papierstapel, dat met dit ontwerpbesluit een substantiële vereenvoudiging wordt doorgevoerd. Een groot aantal formeel vereiste vergunningen of ontheffingen wordt vervangen door algemene regels, waardoor
de voorschriften die voor het lozen gelden vergaand worden geüniformeerd. Dat neemt niet weg, dat ik op zoek blijf naar mogelijkheden om de
regelgeving verder te vereenvoudigen.
Zo kan worden opgemerkt dat een belangrijk deel van het ontwerpbesluit
feitelijk een kopie is van de regels die in het hiervoor genoemde Activiteitenbesluit worden gesteld aan verschillende soorten lozingen. Die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

11

lozingen komen namelijk zowel binnen als buiten inrichtingen voor. Op
zich was het ook mogelijk geweest om vanuit het ontwerpbesluit naar het
Activiteitenbesluit en bijbehorende toelichting te verwijzen. Dat zou in
omvang bijna de helft van het ontwerpbesluit schelen. Het zou de zelfstandige leesbaarheid van het ontwerpbesluit voor een initiatiefnemer die
geen inrichting is echter niet ten goede komen.
Uit het oogpunt van een nog verdergaande vereenvoudiging van regelgeving zou het volledig integreren van het ontwerpbesluit in het Activiteitenbesluit kunnen worden overwogen. Om dat mogelijk te maken zouden de
regels van het Activiteitenbesluit echter ook buiten inrichtingen van
toepassing moeten zijn. Hoewel een dergelijke integratie op termijn tot de
mogelijkheden behoort, is daarvoor op dit moment niet gekozen. Gelet op
andere veranderingen die thans binnen de milieuregelgeving plaatsvinden (introductie omgevings- en watervergunning, integratie en verbreding van algemene regels) zou dat het proces onbeheersbaar kunnen
maken.
Vervolgens vragen de leden, in hoeverre er koppen op Europese regels
zijn, of de Kaderrichtlijn Water tot nadere regels kan leiden, en of, nu in
Nederland herijking heeft plaatsgevonden, ook voorstellen zullen worden
gedaan voor vereenvoudigingen in Brusselse regels.
De Europese regels met betrekking tot lozingen in oppervlaktewater,
bodem en rioolstelsels vereisen kort gezegd dat het oppervlaktewater, het
grondwater en de rioolstelsels en zuiveringen adequaat worden
beschermd, en reiken daartoe verschillende instrumenten aan, waarbij
vergunningverlening, algemene regels en planmatige aanpak (middels
stroomgebiedbeheersplannen) een belangrijke rol spelen.
De invulling van deze bescherming voor specifieke lozingen kan echter
per land verschillend zijn, afhankelijk van ondermeer de kenmerken van
het watersysteem en van het systeem voor inzameling, transport en zuivering van afvalwater, en de mate en omvang waarin verschillende activiteiten voorkomen. Slechts voor de meest milieubelastende activiteiten
worden op Europees niveau ook concrete (technische) maatregelen geformuleerd. Dergelijke activiteiten vallen echter niet onder het ontwerpbesluit.
Het ontwerpbesluit bevat voor lozingen buiten inrichtingen een uitwerking
van de Europese richtlijnen voor oppervlaktewater, grondwater en stedelijk afvalwater, en bevat derhalve geen «koppen op Europese regels».
In het geval van lozingen vanuit treintoiletten hebben overigens ook
andere argumenten dan bescherming van de bodem en het grondwater
een rol gespeeld. Zoals in de nota van toelichting is aangegeven zijn deze
regels vooral gericht op het beëindigen van ongewenste situaties op de
stations en soms langs de trajecten.
Omdat bij de uitwerking van het ontwerpbesluit reeds met de Europese
richtlijnen, waaronder de Kaderrichtlijn Water, rekening is gehouden,
zullen die richtlijnen in het algemeen niet leiden tot extra verplichtingen
en extra lasten voor het bedrijfsleven. Wel kan het in specifieke gevallen
nodig zijn om gelet op de Europese richtlijnen invulling te geven aan de
maatwerkmogelijkheid die mede daarom in het ontwerpbesluit is opgenomen. Op de verhouding met internationaal recht wordt uitgebreid ingegaan in paragraaf 6.4 van de nota van toelichting.
Vereenvoudiging van de globale Brusselse regels vormt, specifiek voor
lozingen buiten inrichtingen, op dit moment geen punt van aandacht.
Een aantal vragen van de leden van de VVD-fractie heeft betrekking op de
zorgplichtbepaling en de mogelijkheid van de verschillende bestuursorganen om nadere dan wel extra regels te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

12

Voor wat betreft de werking van de zorgplichtbepaling is er voor gekozen
om geheel aan te sluiten bij de keuzes die daaromtrent in het Activiteitenbesluit zijn gemaakt. De werking van de zorgplichtbepaling is beschreven
in paragraaf 5.3 van de nota van toelichting van het ontwerpbesluit. Paragraaf 5.4 geeft uitleg van de maatwerkmogelijkheid, die aan de zorgplichtbepaling is gekoppeld. Bij het stellen van maatwerkvoorschriften is geen
sprake van «extra verplichtingen», wel kan daarmee zo nodig nadere
invulling worden gegeven aan de abstract geformuleerde zorgplichtbepaling. Hoe gedetailleerd een eventueel te stellen maatwerkvoorschrift zal
zijn hangt af van de specifieke situatie. Soms kan een gedetailleerd maatwerkvoorschrift de uitvoerbaarheid juist ten goede komen, omdat
daarmee voor de lozer duidelijkheid kan worden geschapen omtrent de
concrete maatregelen, ten opzichte van de meer abstract geformuleerde
zorgplichtbepaling.
De leden van de VVD-fractie vragen tevens of de provincies mogelijkheden hebben om extra en zwaardere verplichtingen op te leggen.
In de praktijk speelt deze vraag met name in gebieden, die de provincie in
de provinciale milieuverordening heeft aangewezen gelet op de bescherming van de kwaliteit van het grondwater met het oog op waterwinning.
In deze gebieden kan de provincie bij de provinciale milieuverordening zo
nodig inderdaad strengere verplichtingen opleggen. Zo kan bijvoorbeeld
worden bepaald, dat een lozing van huishoudelijk afvalwater in de bodem,
in het geheel niet is toegestaan.
Tenslotte vragen de leden van de VVD-fractie of de eisen voor treintoiletten niet te rigide zijn, en wat andere landen doen.
Zoals in paragraaf 5.6.1 van de nota van toelichting bij het ontwerpbesluit
is aangegeven, richten de eisen zich op materieel dat na inwerkingtreding
van het ontwerpbesluit in productie zal worden genomen. Voor bestaand
materieel zijn geen eisen in het ontwerpbesluit opgenomen, dit omdat
vervoerders een autonoom traject zijn gestart om lozingen aan te pakken,
waarbij aanpassing gekoppeld wordt aan renovatie. Door ruimte te bieden
voor deze aanpak is er naar mijn oordeel geen sprake van een te rigide
aanpak. Toiletten, waarbij in het geheel geen afvalwater of gezuiverd
afvalwater wordt geloosd, worden in toenemende mate ook in andere
landen toegepast, waarbij onderscheid tussen bestaand en nieuw materieel vaak een rol speelt. Gelet op het aanwezige draagvlak voor de in het
ontwerpbesluit gekozen wijze van reguleren van deze lozingen is geen
onderzoek uitgevoerd naar beleid en regelgeving in andere landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 625, nr. 160

13