Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport

Overzicht van de 42
Transformatieplannen Jeugd

Jaap Meijer en Marjolijn Zwanepol
December 2018
Referentie: JM//dp/001114
© Foto door Anna Samoylova

Inleiding
Aanleiding
Het Transformatiefonds is opgericht door gemeenten en het Rijk

Inhoudelijke overzichtsrapportage
overzichtsrapportage

geeft

inzicht

in

om een impuls te geven aan de benodigde vernieuwing van het

transformatieplannenplannen

langs

de

verschillende

jeugdhulpstelsel en sluit aan bij het 'Programma Zorg voor de

actielijnen uit het programma ‘Zorg voor de Jeugd’. Deze

Jeugd'. Jaarlijks is er 36 miljoen euro aan transformatiebudget

actielijnen zijn:

beschikbaar. In de periode 2018, 2019 en 2020 is per jaar 36

1. Betere toegang tot jeugdhulp

miljoen euro beschikbaar. In de 'Spelregels Transformatiefonds’

2. Meer kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien

** is aangegeven hoe regio's in aanmerking komen voor het

3. Alle kinderen de kans bieden zich te ontwikkelen;

Transformatiefonds.

4. Kwetsbare kinderen beter op weg helpen zelfstandig te

jeugdzorgregio's

Hierop

tijdig

een

volgend

hebben

meerjarig

alle

42

transformatieplan

ingediend.

Deze

zes

de

42

worden
5. Jeugdigen beter beschermen als hun ontwikkeling gevaar
loopt

De Stuurgroep Zorglandschap (zijnde de VNG, de Branches

6. Investeren in vakmanschap

Gespecialiseerde Zorg voor de Jeugd (BGZJ) en de ministeries
van

42

Ook geeft het overzichtsrapport inzicht in inhoud van de

jeugdzorgregio’s voor het Transformatiefonds beoordeeld. Aan

JenV

en

VWS)

ingediende plannen, door per thema voorbeelden te benoemen.

elke

het

Het overzichtsrapport draagt op deze wijze bij aan een lerend

Transformatiefonds toegekend. Dit is in de decembercirculaire

stelsel: het uitwisselen van kennis en ervaring binnen en tussen

2018 gepubliceerd.

regio’s bevordert het onderlinge leren.

jeugdzorgregio

heeft
wordt

de

aanvragen
de

bijdrage

van

de
uit

**https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/06/13/spelrege
ls-transformatiefonds

Pagina 2 van 30

Leeswijzer
Deze rapportage is bedoeld om een helder inzicht te geven in
alle 42 transformatieplannen. Na een overkoepelende
samenvatting, wordt een beknopt en overzichtelijk weergave
gegeven van de veelvoorkomende hoofdthema’s en subthema’s
per actielijn:
a. Inzicht in welke regio’s een bepaald hoofdthema’s in hun
transformatieplan hebben opgenomen;
b. Inzicht in de subthema’s die vallen onder de hoofdthema’s
per actielijn;
c. Een aantal aansprekende voorbeelden en pilots uit de
transformatieplannen per hoofdthema.
De (17) hoofdthema’s zijn vastgesteld op basis van
veelvoorkomende en duidelijk afgebakende onderwerpen in de
transformatieplannen. Per actielijn zijn drie of twee
hoofdthema’s vastgesteld. Tussen thema’s van dezelfde of van
verschillende actielijnen zit veel overlap: richtinggevend bij het
opstellen van deze lijst is overzicht en vergelijkbaarheid.

gaan inzetten, volgens hun transformatieplan. Ook zijn niet alle
onderwerpen uit de transformatieplannen ontsloten; sommige
onderwerpen zijn niet onder de vastgestelde thema’s te
scharen.
Na de samenvatting is een schematische weergave te zien
waarop alle actielijnen en de hoofd- en subthema’s die daar
onder vallen in één oogopslag te zien zijn. In de rapportage zijn
de thema’s ook per actielijn weergegeven. In de bijlagen is een
matrix opgenomen met de thema’s (per actielijn) afgezet tegen
de 42 regio’s en een landkaart waarin de 42 regio’s zijn
weergegeven.
Het overzicht is een beknopte samenvatting van de beschikbare
informatie in de transformatieplannen. Thema’s en voorbeelden
zijn daarom in het kort weergegeven. Als je als lezer meer wil
weten van het betreffende plan of voorbeeld, dan is hiervoor
een opzoekbestand beschikbaar. Dit bestand is te vinden op:
https://vng.nl/onderwerpenindex/jeugd/zorglandschap-

Wanneer een bepaalde regio niet genoemd is bij een thema dan
wil dat niet per definitie zeggen dat deze regio niet inzet op dit
thema; het geeft enkel weer welke regio’s op welke thema’s

Pagina 3 van 30

jeugdhulp/ondersteuningsteam-specialistische-jeugdhulp

Samenvatting
Jeugdzorgregio’s bouwen voort op de lijn die regionaal is
ingezet en daarmee ook op de regionale beleidsplannen die
voor handen zijn. Voor een groot deel van de
transformatieplannen geldt dat deze een breed scala aan
thema’s en ontwikkelvoorstellen omvatten. Dit deel van de
plannen raakt vaak aan alle actielijnen uit het programma ‘Zorg
voor de Jeugd’. Evenwel raken de plannen aan de landelijke
programma’s: Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling,
Scheiden zonder Schade en Kansrijke Start. Een kleiner deel
van de regio’s brengt meer focus in de transformatieplannen
aan, door voort te bouwen op de basis die regionaal is gelegd
en vervolgens toe te spitsen op één of twee actielijnen.
Daarnaast valt op dat de fase waarin de ontwikkelvoorstellen in
de transformatieplannen zich bevinden onderling verschillen.
Deze
fases
variëren
van
planvormingsfase
en
implementatiefase tot evaluatie en het verder uitrollen van
bestaande pilots.
De fase waarin een regio zich bevindt, hangt ook samen met de
mate van concreetheid waarin de plannen geschreven zijn. Een
aantal plannen is concreet, in deze plannen wordt duidelijk

Pagina 4 van 30

omschreven met welk doel en welke opbrengst
het
transformatiefonds ingezet zal gaan worden. Andere plannen
zijn daarentegen geschreven op het niveau van bijvoorbeeld
visie ontwikkeling en samenwerking verstevigen.
De regionale transformatieplannen versterken het 'Programma
Zorg voor de Jeugd'. Er is een groot gedeeld besef dat het tijd is
voor een volgende stap in de ontwikkeling van de jeugdhulp.
Randvoorwaardelijk voor het maken van een duurzame
transformatiebeweging is dat in de regio’s ‘de basis op orde’ is.
Dit opdat de gemaakte (proces)afspraken leiden tot
vermindering van wachttijden en wachtlijsten, het regionaal
expertteam er is voor complexe zorgvragen, er uiterlijk in de
zomer van 2019 een regionale visie is op de doorontwikkeling
van de lokale teams en er meerjarige inkoopcontracten zijn
afgesloten die in de uitvoeringsvarianten van het programma
Informatievoorziening Sociaal Domein zijn vertaald. Alle regio's
geven aan dat de 'basis op orde' en voldoen hiermee aan de
voorwaarden om een transformatieplan in te dienen.

Pagina 5 van 30

Actielijn 1: Betere toegang tot jeugdhulp voor
kinderen en gezinnen

Omschrijving uit het programma Zorg voor de Jeugd

o Taken: Monitoring/wachtlijstbeheer

• Kinderen en gezinnen moeten weten waar ze voor hulp

o Taken: Crisisplaatsingen

terecht kunnen en tijdig passende hulp ontvangen. Binnen

o Door: Inzet sociale netwerk strategieën (bv. JIM)

elke regio is of komt daarom helderheid over wat je van een

o Door: Ervaringsdeskundigen

lokaal team en de toegang mag verwachten.

o Door: Eén plan (domeinoverstijgend)

• Kinderen met problemen ondersteunen we met een mentor
uit

het

eigen

netwerk:

bijvoorbeeld

een

JIM

(Jouw

o Door: Digitalisering
•

Stimuleren samenwerking toegangspoorten

Ingebrachte Mentor), een ‘maatje’ of coach, iemand die er

o (Huis)artsen (bv. POH-GGZ)

voor ze is en die ze vertrouwen.

o GI’s
o Onderwijs

Hoofd- en subthema’s uit de transformatieplannen
•

Doorontwikkeling (visie) lokaal team
o Duidelijkheid over rol van het lokale team
o Eenduidige visie
o Leren/vakmanschap
o Eén gezin, één plan, één regisseur

•

Taken toegang
o Taken: Preventie
o Taken: Eerstelijns hulp
o Taken: Vroegsignalering
o Taken: Verwijzing

Pagina 6 van 30

Doorontwikkeling (visie) lokaal team
Voorbeelden:
Voor de doorontwikkeling van het lokale team vinden regio’s het
belangrijk dat duidelijk is waar jeugdigen / gezinnen /
samenwerkingspartners terecht kunnen voor hulp en
ondersteuning, dat ze tijdig passende hulp ontvangen en dat
duidelijk is wat de lokale toegangsteams hen kunnen bieden. Dit

20 regio’s

doen ze op verschillende manieren, door:
• jeugdhulpprofessionals toe te rusten op hun centrale rol in het
netwerk van jeugdhulp door o.a. periodieke scholing,
werkbegeleiding en intervisie
• een eenduidige regionale visie op te stellen over de toegang
tot hulp met speciale aandacht voor aansluiting op regionaal
georganiseerde jeugdhulp
• het ontwikkelen van een gezamenlijke visie op licht/zwaar en
complex/niet complex (bggz/sggz/J&O);

Subthema’s:
•
Duidelijkheid over rol van het lokale team
•
Eenduidige visie
•
Leren / vakmanschap
•
Eén gezin, één plan, één regisseur
Pilots:
• Aanvullende zorg in buurtgerichte integrale teams
organiseren, met als aanvullende vraag: Wat is er qua
expertise, omvang en inzet van teams nodig om naar zo min
mogelijk verblijf toe te werken? (Utrecht Stad)
Pagina 7 van 30

• integraliteit te stimuleren door samenwerking tussen
cliënt(systeem), netwerk en professionals
• programma’s te ontwikkelen gericht op kennisdeling
• structureel overleg tussen de lokale teams binnen de regio te
organiseren
• aandacht te besteden aan bekendheid van het juiste loket
• eenduidige afspraken rondom regie en escalatie
• het schakelteam in te zetten : rol als sparringpartner/adviseur

Taken toegang
Voorbeelden:
In de transformatieplannen laten de regio's een diversiteit aan
taken van de lokale toegang terugkomen. De belangrijkste
aandachtspunten die regio’s noemen:
• Het vroegtijdig betrekken van expertise door:
• laagdrempelige ‘breedspectrum consultatie’ /

20 regio’s

intensivering triage.
• vroegsignalering aan de voorkant (bv. Scholen en
GGD).
• Hulp op maat (integraal hulptraject) door o.a. goede
vroegsignalering, screening en diagnostiek en inzet van
matched care
• Inzicht in wachtlijsten, doorlooptijden en daarmee ook
plaatsingsmogelijkheden

Subthema’s:
Taken:
• Preventie en
vroegsignalering
• Eerstelijns hulp
• Verwijzing
• Monitoring/wachtlijstbeheer
• Crisisplaatsingen

Pagina 8 van 30

Door:
• Inzet sociale
netwerkstrategieën
• Ervaringsdeskundigen
• Eén plan
(domeinoverstijgend)
• Digitalisering

Ook geven meerdere regio’s aan het informele netwerk meer te

Pilots:
• Buurtgezinnen (Roermond
en Roerdalen)

Ingebrachte Mentor (JIM). Meerdere regio’s geven aan hier

willen betrekken. Dit vanuit de gedachte dat normaliseren,
werken vanuit het perspectief van het gezin, versterken van
ouders en jeugdigen, inzet van eigen netwerk, ondersteuning op
maat een bijdrage levert aan een duurzaam lerend jeugdstelsel.
De meest genoemde sociale netwerkstrategie is Jouw
(mogelijk) mee te willen gaan werken.

Stimuleren samenwerking toegangspoorten
Voorbeelden:
De kern van dit hoofdthema is dat de gemeenschap en
basisvoorzieningen van preventie tot specialistische zorg goed
samenwerken. Regio’s zetten hierbij voornamelijk in op de
samenwerking met huisartsen door:
• het inzetten van Praktijkondersteuning GGZ-jeugd (POH)

24 regio’s

• de toegang tot jeugdhulp via huis- en jeugdarts beter te
organiseren door expertise vanuit wijkteam te koppelen;
• te investeren in samenwerking tussen huis- en jeugdartsen.
Andere partijen waar regio’s mee samen willen werken zijn:
• Onderwijs: Stevige verbindingen leggen met kinderopvang en
onderwijs door goede aansluiting van jeugdgezondheidszorg,
schoolmaatschappelijk werk, leerplicht en de sociale teams;

Subthema’s:
• (Huis)artsen (bv. POH-GGZ)
• Gecertificeerde Instellingen
• Onderwijs
Pilots:
• CJG positioneren in huisartsenpraktijk (Midden Limburg West)
• Verbinding CJG met huisartsenpraktijk (Noord-Veluwe)
• Specialistische ondersteuner jeugdarts (Nijmegen)
• Pilot POH-GGZ en Pilot Samenwerking huisartsen en medisch
domein Tilburg Noord (Midden-Brabant en Noordoost Brabant)
Pagina 9 van 30

• Andere aanbieders: voor een verbeterde samenwerking
tussen alle hulpverleners in een gezin en betere op- en
afschaling;
• Verwijzers: structurele afstemming tussen verschillende
groepen verwijzers waaronder (huis)artsen en Gecertificeerde
Instellingen;
• Tweedelijns zorg: dichterbij het sociaal team voor meer
samenhang van zorg.

Actielijn 2: Meer kinderen zo thuis mogelijk laten
opgroeien
Omschrijving uit het programma Zorg voor de Jeugd

o Inzet sociale netwerk strategieën (bv. JIM)

• We vragen van de lokale en regionale jeugdhulp zich nog

o Retroperspectief leren van casussen
o Domeinoverstijgend plan inclusief integrale afweging

beter te ontwikkelen in preventie van onveiligheid thuis en in
benutten en met wetenschap nog verder ontwikkelen van

Voorzieningen bij uithuisplaatsing: zo thuis mogelijk

best werkende vaardigheden om te zorgen dat nog meer

o Opvang in pleeggezinnen

kinderen thuis kunnen wonen.

o Ontwikkeling kleinschalige woonvoorzieningen

• Opvang in pleeggezinnen ondersteunen met het actieplan
pleegzorg.*
• Regionale aanpak om overplaatsen van kinderen tot een
minimum te beperken.
• Minder gesloten plaatsingen, verkorten duur en uitstroom
bevorderen.
Hoofd- en subthema’s uit de transformatieplannen
•

•

Voorkomen uithuisplaatsing
o Versterken (intensieve) ambulante jeugdhulp
o Betrekken ouders bij hulp en planvorming
o Versterken gezinsgerichte jeugdhulp
o Begeleiding (potentiele) (v)echtscheidingen
*https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/05/30/
kamerbrief-over-het-actieplan-pleegzorg

Pagina 10 van 30

•

Datagedreven inzet
o Analyse van in-, door- en uitstroom

Voorkomen uithuisplaatsing
Voorbeelden:
Regio’s hebben de ambitie om kinderen zo thuis mogelijk te
laten opgroeien. Om dit te verwezenlijken zetten zij onder andere
in op het voorkomen van uithuisplaatsing. Voorbeelden van
initiatieven zijn:

26 regio’s

• Duurzame preventie bij de doelgroep (0-4 jarigen) en ouders
waarmee positieve ontwikkeling in de thuissituatie wordt
bevorderd.
• Inzet van intensieve ambulante gezinshulp en tussenvormen
mogelijk maken
• Integrale, domeinoverstijgende (en intersectorale) aanpak,
met een centrale rol voor lokale teams.
• Inzetten op eigen kracht en netwerkversterking van ouders
Leren van casuïstiek met betrekking tot succesvolle triage en

Subthema’s:
•
Versterken (intensieve) ambulante jeugdhulp
•
Betrekken ouders bij hulp en planvorming
•
Versterken gezinsgerichte jeugdhulp
•
Begeleiding (potentiele) (v)echtscheidingen
•
Inzet sociale netwerk strategieën (bv. JIM)
•
Retroperspectief leren van casussen
•
Domeinoverstijgend plan inclusief integrale afweging
(triageren en volgordelijk inzetten)

Pagina 11 van 30

matched care, ter preventie van uithuisplaatsing en crisis.
Pilots:
• JIM of InVerbinding (o.a. Nijmegen, Midden-Limburg Oost en
– West, Midden Holland, Alkmaar, Utrecht West)
• Time-out bed voor jeugdigen (Achterhoek)
• Back on track (Midden-Limburg Oost en –West)
• Niet de kinderen, maar de ouders uit huis (Nijmegen)

Voorzieningen bij uithuisplaatsing: zo thuis mogelijk
Voorbeelden:
Regio’s hebben de ambitie om kinderen zo thuis mogelijk te
laten opgroeien, maar wanneer thuis wonen niet meer mogelijk
is, dan willen regio's kinderen zo veel mogelijk kleinschalig,
gezinsgericht en in perspectief biedende voorzieningen
opvangen. Twee subthema’s worden onderscheiden:

29 regio’s

1. Opvang in pleeggezinnen. Regio’s zetten met name in op het
werven van nieuwe pleeggezinnen en het verstevigen van
pleeggezinnen door (specialistische) kennis beschikbaar te
stellen. Dit uit zich onder andere in de volgende initiatieven:
• Wervingscampagnes, soms met specifieke aandacht
voor gezinnen met diverse culturele achtergrond.
• Samenwerking tussen professionals en pleeggezinnen.
• (betere) Matching tussen kind en pleeggezin.
• Verlenging van pleegzorg na 18 jaar.

Subthema’s:
• Opvang in pleeggezinnen
• Ontwikkeling kleinschalige woonvoorzieningen
Pilots:
• Buurtgezinnen (IJmond)
• Verblijf in gezinsvormen (Noord-Limburg)
• Verder Thuis (Noord-Veluwe)
• Leefhuizen/Verblijf in de wijk (Zuid-Limburg)

Pagina 12 van 30

• Bijzondere kosten pleegzorg: ontlasten van
pleegouders.
2. Ontwikkeling kleinschalige woonvoorzieningen. Initiatieven:
• Ombouwen van Jeugdzorg Plus naar gezinsgerichte
woonvormen.
• Inzetten van
steungezinnen/buurtgezinnen/meeleefgezinnen.
• Onderzoek naar behoefte van alternatieve
woonvoorzieningen.

Datagedreven inzet
Voorbeelden:
Vijf regio’s geven in hun transformatieplan expliciet aan door
middel van data te analyseren wat de in-, door- en uitstroom is
van verschillende vormen van jeugdhulp. Hierbij is specifiek
aandacht voor jeugdhulp met verblijf. Het analyseren van data
kent daarbij verschillende doelen:

5 regio’s
• Inzicht in het bestaande aanbod, bijvoorbeeld op basis van
duidelijke in- en uitsluitingscriteria. (Flevoland)
• Inzicht in welke kinderen nog niet uitgeplaatst zijn (terwijl dat
qua behandelresultaat wel kan) en waarom. (Haaglanden)
• Inzicht in de reden van stagnatie bij (hoog) specialistische
jeugdhulp. (Haaglanden)
• Regie op de uitstroom, door middel van een goede
doorstroom analyse/monitor. Ook om op die manier meer grip
te krijgen op wachttijden.
• Door meer zicht te krijgen op uitval, uiteindelijk uitval proberen
Subthema:
Analyse van in-, door- en uitstroom

te voorkomen. (Noord-Limburg)
• Inzicht in de regionale vraag en het aanbod voor jeugdhulp
met verblijf. (Noord-Limburg)

Pagina 13 van 30

Actielijn 3: Alle kinderen de kans bieden zich te
ontwikkelen

Omschrijving uit het programma Zorg voor de Jeugd
• Flexibele

onderwijs-zorgarrangementen:

jeugdzorgregio’s

spannen zich in om samen met samenwerkingsverbanden
passend onderwijs te komen tot een meerjarig plan waarin ze
aangeven hoe ze de inzet van onderwijsmiddelen en
zorgmiddelen beter op elkaar afstemmen.
• Samen met het onderwijs gaan we er voor zorgen dat in
2020 geen enkel kind langer dan 3 maanden thuis zit zonder
een passend aanbod uit het onderwijs, de zorg, of beide.
Hoofd- en subthema’s uit de transformatieplannen
•

Signaleren op school
o (Pedagogische) deskundigheid op school versterken
o Deskundigheidsbevordering onderwijsmedewerkers

•

Ketenafstemming / samenwerking verbeteren
o Opvang in pleeggezinnen
o Ontwikkeling kleinschalige woonvoorzieningen

•

Behalen en inzetten (start)kwalificaties
o Analyse van in-, door- en uitstroom

Pagina 14 van 30

Signaleren op school
Voorbeelden:
Regio’s willen preventief en breed samenwerken rond de school
door preventieve voorzieningen en vroegsignalering. Een aantal
initiatieven zijn:
• Het versterken van de Jeugd-GGZ op de scholen voor
voortgezet onderwijs door een consultatiemogelijkheid te

8 regio’s

bieden voor leerkrachten en andere professionals binnen de
school om problematiek eerder en effectiever aan te pakken;
• Het versterken van de basis (zorg-adviesteam) en de
pedagogische deskundigheid op school;
• Sturing op meer preventieve inzet door Bureau Leerplicht;
• Voorliggende voorzieningen als maatschappelijk
werk/welzijnswerk, thuiszorg breed en thuisbegeleiding
betrekken

Subthema’s:
• (Pedagogische) deskundigheid op school versterken
• Deskundigheidsbevordering onderwijsmedewerkers
Pilots:
• Meerdere pilots (verschillende doelgroepen) waarbij
jeugdexperts in de school gebracht worden met preventie als
doel (Friesland)
• Vroegsignalering in het primair onderwijs (Holland Rijnland)
Maatschappelijke Business Case:
• Innovatieproject school als vindplaats (Nijmegen)
Pagina 15 van 30

Ook willen regio’s inzetten op de deskundigheidsbevordering bij
onderwijsmedewerkers om beter te kunnen signaleren en het
juiste gesprek met de ouders te kunnen voeren.

Ketenafstemming / samenwerking verbeteren

28 regio’s

Subthema’s:
• Preventie-activiteiten inzetten op school
• Afstemming zorgactiviteiten op onderwijsinstelling
• Flexibele onderwijs-zorg arrangementen primair en voortgezet
onderwijs
• Passende ondersteuning voor ouders en/of kinderen met GGZ
problematiek
• Onderwijsarrangementen binnen (zware) zorgsettings
• Samenwerking partners verbeteren/afspraken maken
• Ontschotten financiering school/zorg
Pagina 16 van 30

Voorbeelden:
• Onder het thema ketenafstemming / samenwerking
verbeteren tussen jeugdwet en onderwijs valt een breed scala
aan subthema’s. De twee meest genoemde onderwerpen zijn:
• De afstemming van zorgactiviteiten op de onderwijsinstelling,
denk aan:
• Preventieve jeugdzorg in het primair onderwijs door inzet
integrale jeugdzorgteams: Centrum Jeugd en Gezin,
jeugdmaatschappelijk werk en GGD
• Opzetten van onderwijszorgklassen in (speciaal)
basisonderwijs voor kinderen met (zware)
gedragsproblematiek.
• Kinderen en hun ouders met GGZ-problematiek krijgen
vroegtijdig passende ondersteuning.
• Het inzetten van flexibele onderwijs-zorg arrangementen voor
primair- en secondair onderwijs, denk aan:
• Onderzoek naar opleiding op maat voor leerlingen met GGZ
problematiek
• Hierbij is het helpend als de financiering voor onderwijs en
zorg ontschot wordt, een aantal regio’s gaan hiermee aan de
slag.
•
•
•
•

Pilots:
Rebound (onderwijszorgarrangement) (Gooi en Vechtstreek)
Maatwerktrajecten in PO (Holland Rijnland en IJsselland)
Onderwijs Jeugd arrangement (Twente en West-Friesland)

Behalen en inzetten (start)kwalificaties
Voorbeelden:
Dit thema heeft voornamelijk te maken met het voorkomen dat
kinderen (onnodig) thuiszitten, voortijdig school verlaten of geen
baan kunnen krijgen. Regio’s geven hier op verschillende
manieren invulling aan in hun transformatieplannen.

13 regio’s

Verminderen thuiszitters:
• een flexibele voorziening voor leerlingen die (tijdelijk of
langer) zelf geen school kunnen bezoeken
• Actieplan thuiszitters met autisme: middels ambulante
ondersteuning terugleiden naar onderwijs (IJmond)
Doorgaande schoollijn inzetten / 18-/18+
• Toegang tot (jeugd)hulp in het MBO beter ontsluiten
• Toekomstplannen opstellen

Subthema’s:
• Verminderen thuiszitters
• Doorgaande schoollijn inzetten/ 18-/18+
• Verbeteren overgang naar werk
Pilots:
• Pilot inzet GGZ op MBO (Holland Rijnland)

Verbeteren overgang naar werk:
• Stages binnen de zorgsector voor jongeren met afstand tot de
arbeidsmarkt.
• Jongeren ondersteunen in een arbeidstraject
• Regionale samenwerking tussen onderwijs, zorg én
arbeidsmarkt.
• Vernieuwende initiatieven als de Social Impact Bond benutten

Pagina 17 van 30

Actielijn 4: Kwetsbare jongeren beter op weg helpen
zelfstandig te worden

Omschrijving uit het programma Zorg voor de Jeugd
• Pleegzorg standaard verlengen naar 21 jaar
• Jongeren in een kwetsbare situatie begeleiden in de
overgang naar volwassenheid
• Versoepelen van de ‘overgangen’ in zorg
Hoofd- en subthema’s uit de transformatieplannen
•

Begeleiding van jeugdigen 18-/18+
o Tijdige afstemming toekomstplannen
o Integraal aanbod (BIG5: school, werk, financiën,
netwerk, zorg)
o Inzet verlengde jeugdhulp/pleegzorg
o Eenduidige route voor kwetsbare jongeren

•

Verhogen/ontwikkelen woonvoorzieningen richting
zelfstandigheid
o Als thuis kan, thuis ondersteunen
o Kleinschalige woonvoorzieningen
o Alternatieve tussenvormen voor verblijf

•

Inzetten sociale netwerk strategieën

Pagina 18 van 30

o JIM, Maatje, Coach, gezin

Begeleiden van jeugdigen 18-/18+
Voorbeelden:
Regio’s willen dat jeugdigen in de jeugdhulp die 18 jaar worden,
zo zelfstandig mogelijk deel kunnen nemen aan de maatschappij
en vinden het belangrijk om een toekomstperspectief te creëren
voor de jeugdige in hun leefwereld. Een veel genoemd
instrument is om tijdig (vanaf het 16e levensjaar) een

19 regio’s

toekomstplan op te stellen waarin alle levensgebieden een
plekje krijgen om jeugdigen te ondersteunen in de overgang
naar volwassenheid. Veel regio’s geven aan het gebruik van het
toekomstplan te willen verbeteren door samen met de jongeren
te kijken hoe het doorontwikkeld kan worden en dat ze de
gemeentelijke toegangen, Gecertificeerde Instellingen en de
aanbieders willen ondersteunen bij de implementatie en borging
van de methodiek door middel van handreikingen en trainingen.

Subthema’s:
• Tijdige afstemming toekomstplannen
• Integraal aanbod (school, werk, financiën, netwerk, zorg)
• Inzet verlengde jeugdhulp/pleegzorg
• Eenduidige route voor kwetsbare jongeren
Pilots:
• Toekomstplannen (IJmond)
• Pilot Schakeloverleg: alle jongeren met maatregel helpen om
na het 18de jaar voorbereid uit de jeugdhulp te gaan en Pilot
Kwetsbare Jongeren (Midden-Limburg Oost)
• Verder Thuis (Noord Veluwe)
Pagina 19 van 30

De doelgroep LVB jongeren heeft ook speciale aandacht in
sommige transformatieplannen. Regio’s zijn daarin op zoek naar
oplossingsrichtingen voor het vormgeven van langdurige regie /
betrokkenheid. En een aantal regio’s geeft aan de verlenging
van pleegzorg naar 21 jaar vorm te willen geven.
Regio’s hebben vaak als doel om verschillende domeinen beter
met elkaar te verbinden, hiervoor helpt het als contractuele
afspraken gemaakt worden die de overgang tussen de
verschillende wettelijke kaders vergemakkelijkt.

Ontwikkelen woonvoorzieningen naar zelfstandigheid
Voorbeelden:
Regio’s hebben de ambitie om woonvoorzieningen te
ontwikkelen die jongeren helpen richting zelfstandigheid. Zij zien
hiervoor mogelijkheden in het ontwikkelen van kleinschalige
woonvoorzieningen, bijvoorbeeld:
• Uitbreiding aanbod begeleid wonen jongeren (16-23 jaar)

8 regio’s

• Het plaatsen van mobiele kleine woningen voor circa 4
jongeren op het terrein van gezinshuishouders (pilot)
Bij de regio’s waar het type kleinschalige integrale
verblijfsvoorzieningen nog onduidelijk is, geven zij aan dit te
willen ontwikkelen door samen mét aanbieders op zoek te gaan
naar kleinschalige betaalbare vormen van verblijf dichtbij huis en
ook bij de jongeren te willen inventariseren wat zij precies nodig
hebben in de overgang naar zelfstandigheid.
Daarnaast worden een aantal te ontwikkelen alternatieve

Subthema’s:
• Als thuis kan, thuis ondersteunen
• Kleinschalige woonvoorzieningen
• Alternatieve tussenvormen voor verblijf

tussenvormen voor verblijf genoemd:
• Voorkomen van zwaardere hulp dan nodig (pleegzorg en
residentiële zorg) door inzet buurtgezinnen
• Deeltijdverblijf

Pilots:
•
Het plaatsen van mobiele kleine woningen voor circa 4
jongeren op het terrein van gezinshuishouders (Achterhoek)

Pagina 20 van 30

• Intensieve thuisbegeleiding
• Zelfstandig wonen combineren met zorg/hulp gericht op
doelgroep 18-/18+

Inzetten sociale netwerkstrategieën
Voorbeelden:
Regio’s zijn op zoek naar hoe zij de aanwezige structuur kunnen
versterken, gebruikmakend van zelf-oplossend vermogen en
netwerk. Hiervoor kunnen zij meerdere sociale
netwerkstrategieën inzetten. In de transformatieplannen zijn de

7 regio’s

volgende genoemd:
• Mentoren: een niet professionele ondersteuner die 'naast' de
jongere staat (o.a. JIM).
• Jongerencoaches / maatjes: begeleidt jongeren met
meervoudige problemen op diverse levensgebieden die
weinig zelfredzaam zijn.
• Ervaringsdeskundigen uit de jeugdhulp: ondersteunen
jongeren op maat, als hulpverlening is afgesloten.
• Meeleef-, estafette-, steungezinnen: Lokale ondersteuning
door gezinnen.

Subthema’s:
• JIM, Maatje, Coach, (steun)gezin

Pagina 21 van 30

Actielijn 5: Jeugdigen beter beschermen als hun
ontwikkeling gevaar loopt

Omschrijving uit het programma Zorg voor de Jeugd
• We korten de jeugdbeschermingsketen in. Betere
samenwerking, minder overlap en gedeelde afwegingscriteria
verhogen de snelheid in de keten.
• Samen met de lokale teams gaan we situaties die onveilig
zijn voor kinderen eerder en effectief te lijf. Wanneer
jeugdhulp nodig is, komt deze snel beschikbaar.
• Ouders, jongeren en kinderen kennen hun rechtspositie op
het snijvlak van vrijwillig en gedwongen kader.
Hoofd- en subthema’s uit de transformatieplannen
•

Inzetten op preventie
o Dwang en dranghulp
o Preventie kindermishandeling

•

Onveilige situaties eerder en effectief te lijf gaan
o (Complexe) echtscheidingen
o Integrale crisisdienst
o Multidiisciplinaire Aanpak (MDA++)

•

Jeugdbeschermingsketen
o Inkorten jeugdbeschermingsketen

Pagina 22 van 30

Inzetten op preventie
Voorbeelden:
Inzetten op preventie is voor regio’s een belangrijk middel om
minder jeugdigen in de jeugdbeschermingsketen te hebben. Zij
zetten hierin met name in op integrale samenwerking (tussen
lokale teams, gecertificeerde instellingen en (ambulante)
jeugdhulpaanbieders, waarbij aandacht is voor het vroegtijdig

17 regio’s

herkennen van signalen van kindermishandeling. Daarnaast
nemen regio’s hun dwang- en dranghulp onder de loep. Een
aantal genoemde initiatieven zijn:
• Het trainen van professionals om signalen van
kindermishandeling beter te herkennen en bespreekbaar te
maken, bijvoorbeeld door de Signs of safety training.
• Het inzetten van het voorveld en het eigen netwerk om zo te
voorkomen dat iedere crisis leidt tot een uithuisplaatsing.

Subthema’s:
• Dwang en dranghulp
• Preventie kindermishandeling
Pilots:
• Samenwerken aan veiligheid (Haarlemmermeer)
• Inzet gezinscoaches in kader van systeemgerichte aanpak
(Kop van Noord-Holland)

Pagina 23 van 30

• Het zo vroegtijdig mogelijk betrekken van ouders en kinderen
bij beslissingen, om zo dwang- en dranghulp te voorkomen.
• Proberen te de-escaleren waar mogelijk, onder andere door
gebruik te maken van de ‘prioriteitenladder’.

Onveilige situaties eerder en effectief te lijf gaan
Voorbeelden:

11 regio’s

Subthema’s:
• (Complexe) echtscheidingen
• Integrale crisisdienst
• MDA++
Pilots:
• Scheiden zonder schade (Centraal-Gelderland)
• Integrale crisisdienst (IJmond)

Pagina 24 van 30

Om jeugdigen beter te beschermen als hun ontwikkeling in
gevaar loopt, zetten regio’s in op het te lijf gaan van onveilige
situaties. Deze onveilige situaties zijn uit te splitsen in (1) crisis
situaties en (2) (v)echtscheidingen. Bij het effectief omgaan met
crises wordt met name genoemd:
• Het integraal samenwerken (onder andere door MDA++);
• Tijdig signaleren;
• Het realiseren van tijdige, passende en blijvende (zo lang als
nodig) vervolghulp en
• Het opstarten van een integrale crisisdienst: voorkomen van
crises waar mogelijk en anders zo snel mogelijk vervolghulp
in zetten met blijvende partijen.
Regio’s willen verder inzetten op het omgaan met complexe
scheidingen door:
• Gebruik te maken van bewezen effectieve interventies;
• Het kind centraal te stellen en niet het conflict.
• rofessionals trainen in het omgaan met complexe
echtscheidingen.
• Vroeg signalering, preventie en het samenwerken met
ketenpartners en vrijwilligers die werken met kinderen in
scheidingssituaties.

Jeugdbeschermingsketen
Voorbeelden:
Regio’s zetten in om de jeugdbeschermingsketen zo kort en
effectief mogelijk in te zetten. Een groot deel van de oplossingen
ligt in het beter samenwerken tussen ketenpartners. Denk hierbij
aan:
• Kennis van jeugdbescherming inzetten bij lokale teams

8 regio’s

• Minder overlap in de keten en gedeelde afwegingscriteria
• Initiatieven voor zorg en justitie om elkaar beter te leren
kennen
• Inhoudelijk afstemmingsoverleg tussen gemeenten en justitie
• Bescherming tussen volwassen onderling, en tussen
volwassenen en jeugdigen beter, sneller en effectiever
vormgeven.
Daarnaast gaan regio’s de keten beter in kaart brengen, door:

Subthema’s:
• Inkorten jeugdbeschermingsketen
Pilots:
• Verkorten doorlooptijd jeugdbeschermingsketen (AmsterdamAmstelland)
• Drentse jeugdacademie - match van vraag en aanbod
verbeteren (Drenthe)

Pagina 25 van 30

•

Analyseren van de keten ‘ gedwongen kader jeugdhulp’ om
zo de knel- en aangrijpingspunten inzichtelijk te krijgen, als
basis voor een innovatieplan

•

Casereview bij de jeugdbescherming en –reclassering om zo
de match tussen vraag en aanbod te verbeteren en
doorlooptijden te verkorten

Actielijn 6: Investeren in vakmanschap

Omschrijving uit het programma Zorg voor de Jeugd
•

Professionals ondersteunen in hun vakmanschap door:
-opstellen en uitvoeren van nieuw actieplan 'vakmanschap
jeugdprofessionals
-zorgen voor een blijvend passend en goed op praktijk
aansluitend curriculum

• Snoeien in de regels en bureaucratie voor professionals door
de uitvoering van het programma “Aanpak Regeldruk”
• Een gezonde arbeidsmarkt
Hoofd- en subthema’s uit de transformatieplannen
•

Leren en ontwikkelen
o

Leren van casuïstiek

o

Vakbekwaamheid (in lokale teams)

o

Kwaliteitsverhoging monitoren

o

Thema-gericht: pleegzorg, echtscheidingen, wraparound care

o
•

Passend en op de praktijk aansluitend curriculum

Versterken van de arbeidsmarkt
o Wervingscampagne moeilijke vervulbare functies
o Onderzoek arbeidsmarktproblematiek

Pagina 26 van 30

o Netwerk (aanbieders en kennisinstellingen) t.b.v.
arbeidsplaatsen
o Behoud huidige professionals

Leren en ontwikkelen
Voorbeelden:
Leren en ontwikkelen maakt indirect onderdeel uit van iedere
actielijn, maar wordt door ongeveer de helft van de regio’s
specifiek benoemd als ontwikkelvoorstel. Het leren en
ontwikkelen richt zich op vier verschillende subthema’s:
1. Leren van casuïstiek:

22 regio’s

• vanuit casuïstiek retroperspectief analyseren;
• het versterken van de inhoudelijke kennis en deskundigheid,
maar ook kennis van de sociale kaart bij uitvoerende
professionals.
2. Vakbekwaamheid (met name in lokale teams)
• Verstevigen van de kennisbasis van de professionals in de
toegangsteams: enerzijds meer specialistische kennis
(bijvoorbeeld GGZ) anderzijds vakbekwaamheid bevorderen

Subthema’s:
• Leren van casuïstiek
• Vakbekwaamheid (in lokale teams)
• Kwaliteitsverhoging monitoren
• Thema-gericht: pleegzorg, echtscheidingen, wrap-around care
• Passend en op praktijk aansluitend curriculum
Pilots:
• Leer- en reflectie pilot jeugdprofessionals (A’dam-Amstelland)
• Traineeprogramma ‘De jeugdprofessional van de toekomst’
(Hart van Brabant)
Pagina 27 van 30

om een betere toegang en verwijzing te realiseren.
• Programma’s rondom (regionaal) leren en ontwikkelen op
basis van casuïstiek, bijvoorbeeld academische werkplaats.
3. Kwaliteitsverhoging (resultaten en effecten) monitoren.
4. Thema-gericht leren, bijvoorbeeld over pleegzorg en
echtscheidingen.
5. Het ontwikkelen en aanpassen van trainings- en
opleidingsprogramma’s.

Versterken van de arbeidsmarkt
Voorbeelden:
Om in de toekomst voldoende gekwalificeerde
jeugdprofessionials op te leiden en te behouden geeft een klein
aantal regio’s aan hier op te investeren. Drie voorbeelden van
initiatieven zijn:

6 regio’s

1. Onderzoek naar oorzaken van het arbeidsmarkttekort, om op
basis van dit onderzoek gerichte acties uit te zetten.
2. Opzetten van een netwerk van jeugdhulp-aanbieders en
opleidingen (hogescholen en universiteiten) om in
gezamenlijkheid opleidingsplekken te creëren en te werven
voor stageplaatsen en vacatures.
3. Landelijk beleid: regio’s benoemen de arbeidsproblematiek
maar zien dit als aandachtspunt van landelijk beleid.

Subthema’s:
• Wervingscampagne moeilijke vervulbare functies
• Onderzoek arbeidsmarktproblematiek
• Netwerk (aanbieders en kennisinstellingen) t.b.v.
arbeidsplaatsen
• Behoud huidige professionals

Pagina 28 van 30

Pagina 29 van 30

Pagina 30 van 30