Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 044

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in
verband met de invoering van een regeling
betreffende herziening ten nadele van de
gewezen verdachte (Wet herziening ten nadele)

Nr. 5
VERSLAG
Vastgesteld 2 december 2009
De vaste commissie voor Justitie1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag uit te brengen.
Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de commissie de openbare
behandeling van het voorstel van wet genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave

1

Samenstelling:
Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib
(PvdA), ondervoorzitter, De Pater-van der Meer
(CDA), voorzitter, C
q örüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Haersma Buma
(CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GL), Timmer
(PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD), Verdonk
(Verdonk), De Roon (PVV), Roemer (SP),
Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme (PvdD),
Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van
Toorenburg (CDA) en Anker (CU).
Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies
(SGP), Besselink (PvdA), Aasted Madsen-van
Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA),
Leijten (SP), Sterk (CDA), Ulenbelt (SP), De
Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GL),
Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra
(VVD), Fritsma (PVV), Karabulut (SP), Koşer
Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD),
Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA), Smilde
(CDA) en Slob (CU).

KST138054
0910tkkst32044-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Algemeen
1.
Inleiding
2.
Hoofdlijnen van de regeling
3.
Buitenlands recht
4.
Constitutionele en verdragsrechtelijke aspecten
5.
Gronden voor herziening
6.
De uitspraken die voor herziening vatbaar zijn
7.
Het soort strafbare feiten waarbij herziening te nadele
mogelijk wordt
8.
Het vereiste dat herziening in het belang is van een
goede rechtsbedeling; particuliere opsporing
9.
Verjaarde strafbare feiten
10.
Kring van personen die herziening ten nadele kunnen
aanvragen
11.
Procedure en rechtsbijstand
12.
Het bewaren van gegevens en voorwerpen
13.
Overgangsrecht (artikel II)

2
2
3
6
6
6
8

10
11
12
12

Artikelsgewijs

13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

1

9
9
10

ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van voorliggend
wetsvoorstel. Zij complimenteren de regering met haar heldere uiteenzetting van onderhavige complexe juridische materie. De lezer van de
memorie van toelichting wordt stevig bij de hand genomen en geleid door
het doel van de wet, de belangenafweging, de hoofdlijnen van de wet, het
(internationale) juridische kader en de constitutionele en verdragsrechtelijke aspecten waarna uitvoerig op de diverse (deel)aspecten wordt ingegaan.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel herziening ten nadele. Zij hebben daarover een
aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel en hebben hierover een aantal opmerkingen en vragen. Daar waar deze leden spreken over «het rondetafelgesprek», wordt verwezen naar het door de vaste Kamercommissie voor
Justitie georganiseerde rondetafelgesprek over dit wetsvoorstel op
29 oktober 2009.
De leden van de VVD-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
het voornemen van de regering om, ondanks daaraan verbonden nadelen,
toch te komen tot de invoering van de mogelijkheid om onherroepelijke
uitspraken in geval van ernstige misdrijven ten nadele van de gewezen
verdachte te kunnen herzien. Met de regering delen deze leden de constatering dat het openstellen van de mogelijkheid van herziening ten nadele
recht doet aan het gevoelen in de samenleving en binnen het recht dat
sommige misstanden moeten kunnen worden gecorrigeerd.
De leden van de VVD-fractie hechten eraan nu reeds op te merken dat het
hun voorkeur verdient om een wetsvoorstel betreffende herziening ten
voordele en een wetsvoorstel betreffende herziening ten nadele gelijktijdig te behandelen in beide Kamers, omdat de regeling van de herziening ten nadele voortbouwt op de regeling van herziening ten voordele,
zoals deze wordt gepresenteerd. De leden van de VVD-fractie onderkennen een direct verband tussen beide regelingen, zowel in procedurele als
in inhoudelijke zin.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel, hetgeen voorziet in de invoering
van een regeling betreffende herziening ten nadele van de gewezen
verdachte.
De leden van de SGP-fractie hebben met bijzondere belangstelling van het
wetsvoorstel kennis genomen.
Naar deze leden hebben begrepen, is de aanvankelijke bedoeling van de
regering geweest om zowel de herziening ten nadele als de herziening ten
voordele in één wetsvoorstel (Wet hervorming herzieningsregeling) te
doen opnemen. Tevens begrijpen zij dat het advies van de Raad van State
aanleiding heeft gegeven om het oorspronkelijke wetsvoorstel te splitsen
in twee afzonderlijke voorstellen. Uit de identieke adviezen van de Raad
van State bij het onderhavige wetvoorstel en het wetsvoorstel hervorming
herziening ten voordele (Kamerstuk 32 045) hebben deze leden dat niet op
kunnen maken. Voor zover deze leden hebben kunnen vaststellen, heeft
de Raad van State slechts de mogelijkheid van splitsing van het oorspronkelijke wetsvoorstel genoemd, zonder dat deze suggestie wordt beargumenteerd. Vandaar de vraag van deze leden of de Raad van State overwe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

2

gingen heeft aangereikt ten gunste van splitsing. In elk geval willen zij
graag van de regering vernemen welke overwegingen haar tot splitsing
hebben doen besluiten.
In de memorie van toelichting geeft de regering vervolgens te kennen dat
het haar voorkeur geniet om de beide wetsvoorstellen gezamenlijk te
behandelen. Deze leden vragen om een toelichting op deze wens van de
regering. Moet gezamenlijke behandeling worden verstaan in procedurele
zin? Is, afgezien van inhoudelijke overeenkomsten en verschillen, sprake
van onderlinge afhankelijkheid van beide voorstellen in de zin dat het
ongewenst geacht moet worden dat het ene voorstel wel en het andere
niet zou worden aanvaard?
2. Hoofdlijnen van de regeling
2.1 Wenselijkheid van de herziening ten nadele
De stelling «vrijspraken die ten onrechte zijn gegeven stichten geen
vrede» is naar het oordeel van de leden van de CDA-fractie in casu een
treffende. Het is beslist onverteerbaar wanneer iemand die naar alle waarschijnlijkheid een zeer ernstig delict op zijn geweten heeft, er zonder meer
mee wegkomt omdat bepaald bewijs eerder niet voorhanden was/leek te
zijn. De techniek schrijdt voort en daardoor kan nieuw bewijs beschikbaar
komen dat in bepaalde gevallen, onder strikte voorwaarden, alsnog moet
kunnen worden meegewogen. Dat de regering er daarom voor heeft
gekozen een voorstel in te dienen tot herziening ten nadele kunnen de
leden van de CDA-fractie goed begrijpen. Net als de regering zijn zij
geneigd de voordelen van een herziening ten nadele te laten prevaleren
boven de nadelen. Toch hebben genoemde leden nog enkele zwaarwegende punten van zorg. Die moeten eerst worden weggenomen alvorens
zij met het voorstel kunnen instemmen. Daarnaast hebben zij nog vragen
ten aanzien van bepaalde uitwerkingspunten.
Een belangrijk punt van zorg is gelegen in het feit dat het steeds vaker
voorkomt dat individuen (journalisten, onderzoekers etc.) zich niets
ontziend vastbijten in een afgedane strafzaak en niet meer loslaten.
Hoewel niet miskend mag worden dat daarmee in een incidenteel geval
ernstig onrecht is hersteld, kleven hier ook risico’s aan. Hoe gaat de regering nu voorkomen dat vrijgesproken verdachten straks te pas en te onpas
ten prooi vallen aan mensen die simpelweg niet kunnen berusten in een
rechterlijke uitspraak en alles uit de kast halen om alsnog belastend materiaal te vinden, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Genoemde leden
zijn hier zeer ongerust over.
De belangrijkste aarzeling die de leden van de PvdA-fractie voelen bij het
wetsvoorstel herziening ten nadele is gelegen in de vraag naar de noodzaak van het wetsvoorstel. Ogenschijnlijk lijken er geen juridische belemmeringen tegen dit wetsvoorstel te zijn. Herziening wordt bijvoorbeeld
niet als een nieuw strafproces gezien maar als heropening van een eerder
proces. Bovendien is Nederland wat betreft het ne bis in idem-beginsel
niet aan het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de
Mens (EVRM) gehouden. Ook de voortschrijdende techniek waaronder
DNA-onderzoek maakt herziening beter mogelijk. Echter, zo menen de
leden van de PvdA-fractie, hoewel herziening ten nadele wellicht in juridische of technische zin mogelijk is, maakt dit nog niet duidelijk waarom het
ook wenselijk is. In het verleden werd hier in Nederland anders tegen aan
gekeken. zo lezen deze leden ook in de brief d.d. 5 november 2001 van de
minister van Justitie aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 27 419, nr. 5). In
deze brief wordt erop gewezen dat herziening ten nadele steeds uitgesloten is gebleven. Welke overwegingen precies, anders dan de voortschrijdende techniek in forensisch onderzoek, hebben er toe geleid om dit
wetsvoorstel nu in te dienen? De argumenten dat herziening in het belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

3

kan zijn van de materiële waarheid en dat slachtoffers daar behoefte aan
hebben zijn niet nieuw. Aangezien deze leden herziening ten nadele als
een zeer ingrijpend rechtsmiddel zien, zouden zij graag nog een nadere
motivering willen hebben waarom het als een noodzakelijk middel wordt
gezien.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat er zeer hoge drempels worden
voorgesteld om te voorkomen dat een dergelijk ingrijpend rechtsmiddel
lichtvaardig kan worden gebruikt. Maar zijn de voorgestelde drempels niet
zo hoog dat het rechtsmiddel niet gebruikt zal worden? Zo vragen deze
leden of er een inschatting kan worden gegeven hoeveel zaken van herziening ten nadele er jaarlijks te verwachten zijn als het voorliggende wetsvoorstel, met de daarin voorziene drempels, van kracht zou zijn?
De leden van de PvdA-fractie vragen welke problemen de regering ziet in
het na lange tijd heropenen van een strafzaak met betrekking tot de
bewijsvoering. Is de kans niet groot dat zaken die ten nadele worden
herzien, ook in tweede aanleg niet tot een veroordeling zullen komen?
Heeft dit niet juist een averechts effect op het belang dat slachtoffers aan
de mogelijkheid van herziening ten nadele mogen toekennen?
De leden van de SP-fractie hebben begrip voor de aandacht die wederom
is gewekt voor een mogelijke herziening ten nadele. Technische ontwikkelingen gaan snel en de opsporing maakt daarvan gebruik. De leden onderschrijven de gedachte dat waarheidsvinding voorop moet staan en dat het
voor slachtoffers en nabestaanden onverteerbaar is dat na een vrijspraak
aan ernstig nieuw belastend bewijs geen rechtsgevolg meer kan worden
gegeven.
Deze leden willen desondanks een aantal kanttekeningen plaatsen bij het
instellen van een herziening ten nadele omdat grote zorgvuldigheid is
vereist, ook ter bescherming van slachtoffers en nabestaanden. Het risico
bestaat dat met de invoering van een herziening te nadele iedere vrijspraak wordt gezien als een voorlopige vrijspraak in afwachting van
nieuwe ontwikkelingen in de opsporing. Voorkomen moet worden dat niet
alleen het Openbaar Ministerie (OM), zoals de regering terecht opmerkt,
maar ook slachtoffers en nabestaanden de herziening ten nadele als
herkansing gaan beschouwen. Het risico bestaat dat slachtoffers en nabestaanden het niet instellen van een herziening ten nadele juist extra
geschaad zullen worden in hun rechtsgevoel en dat er daardoor aanvullend leed wordt toegebracht. De leden van de SP-fractie wijzen in dat
verband ook op de waarschuwing van de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak (NVvR) dat de herziening ten nadele een hellend vlak kan zijn.
Ook in het rondetafelgesprek werd door deskundigen gewezen op het
risico dat het na verloop van tijd moeilijk zal worden om een zaak nog
bewezen verklaard te krijgen en dat daarmee juist het gezag van het recht
kan worden ondermijnd. De leden onderschrijven de mening die breed in
de hoorzitting werd geuit dat uiterste terughoudendheid geboden is.
Terecht werd in het rondetafelgesprek ook gewezen op het feit dat herzieningen vooral ook voorkomen moeten worden door een betere motivering van vonnissen en dan met name het opnemen van bewijsmiddelenverklaringen in vonnissen. De leden onderschrijven dit punt van aandacht
en vragen een reactie van de regering. Nu reeds wordt door de rechterlijke macht aangegeven dat de werkdruk er voor zorgt dat er onvoldoende
kan worden gemotiveerd. Erkent de minister dat hier een probleem ligt
dat een voortvarende aanpak vereist?
De leden van de SP-fractie stellen vast dat de invoering van de herziening
ten nadele een grote drastische stap is in het strafprocesrecht. Invoering
maakt ook aanpassing naderhand mogelijk. Hoe streng ook de eisen en
voorwaarden die nu bij introductie worden voorgesteld, dit is slechts een
momentopname. Deze leden pleiten daarom voor een zorgvuldige formulering die de bedoelingen van het wetsvoorstel duidelijk begrensd weergeeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

4

De leden van de VVD-fractie zeggen met enige verbazing ervan kennis te
hebben genomen dat de regering het standpunt van de wetenschap deelt
dat als ernstig bezwaar kan worden genoemd het voortdurend in onzekerheid laten van een niet-veroordeelde verdachte. Deze leden vragen of bij
niet opgeloste misdrijven de onzekerheid van slachtoffers en nabestaanden van slachtoffers niet zwaarder moet wegen. Met de regering zijn zij
van mening dat de noodzaak van een zorgvuldige en goede voorbereiding
en behandeling van de strafzaak altijd voorop moet staan en dat er geen
sprake moet zijn van een herkansing die aan de praktijk van opsporing en
vervolging te gemakkelijk wordt gegund. Naar het oordeel van de leden
van de VVD-fractie hecht de regering er echter te zeer aan dat zaken door
de mogelijkheid van herziening ten nadele niet te veel ter discussie
zouden moeten staan. Zien zij dat goed? Is het juist niet zo dat de belangen van slachtoffers, nabestaanden van slachtoffers en de samenleving
als geheel bij kapitale delicten zo groot zijn dat de discussie in een groter
aantal gevallen dan het wetsvoorstel thans beoogt ter discussie worden
gesteld?
Met verbazing hebben de leden van de VVD-fractie kennisgenomen van
het standpunt van de Raad van Hoofdcommissarissen en het Korpsbeheerdersberaad om af te zien van de mogelijkheid om te adviseren over
het wetsvoorstel tot herziening ten nadele, omdat het wetsvoorstel «geen
beheersmatige consequenties bevat». Deze leden betwijfelen dat ten
zeerste en vragen of de regering hun oordeel deelt. Juist als het voorgenomen wetsvoorstel door amendering terugwerkende kracht zou krijgen,
zijn er aanzienlijke beheersmatige consequenties te voorzien, met name
waar het betreft de inzet van de korpsen op het terrein van het opnieuw
rechercheren van kapitale delicten, zoals moord. Deelt de regering die
constatering van de leden van de VVD-fractie en is zij voornemens de
Raad van Hoofdcommissarissen en Korpsbeheerders alsnog te verzoeken
om een advies?
De leden van de fractie van de ChristenUnie herkennen het spanningsveld
dat de regering in de memorie van toelichting schetst met betrekking tot
de argumenten voor en bezwaren tegen een herziening ten nadele van
een verdachte. Deze leden hebben dan ook nog een aantal vragen betreffende de voorstellen daartoe.
De regering stelt in de memorie van toelichting dat door de mogelijkheid
van herziening ten nadele verwachtingen worden gewekt bij slachtoffers
en nabestaanden die niet of alleen bij uitzondering waargemaakt kunnen
worden. De aan het woord zijnde leden verzoeken de regering nader toe
te lichten op welke wijze het wetsvoorstel aan dit probleem tegemoet
komt en daarbij mede in te gaan op het risico dat bij oude zaken een zaak
wel ter discussie wordt gesteld, maar door het tijdsverloop niet meer zal
kunnen worden ingevuld.
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat het wetsvoorstel ten
doel heeft de correctie van juridische missslagen en foute beslissingen.
Deze leden onderschrijven deze principiële keuze. Dat geldt eveneens wat
betreft het voornemen om herziening ten nadele niet te beperken tot
alleen ernstige strafbare feiten, maar deze ook mogelijk te maken in geval
van falsa, ongeacht de ernst van het strafbare feit waarvoor de gewezen
verdachte oorspronkelijk was berecht, zij het dat dit een uitzondering is op
de hoofdregel. Deze leden stellen nog wel de vraag of een herzieningsmogelijkheid (ten voordele of ten nadele) mede afhankelijk is van de vraag of
beroep en eventueel cassatie is gevraagd van een door de (een) lagere
rechter uitgesproken, onherroepelijk geworden vonnis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

5

3. Buitenlands recht
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in de memorie van
toelichting een overzicht wordt gegeven van buitenlands recht. Kan de
regering aangeven in hoeveel gevallen in die landen die een vorm van
herziening ten nadele van de gewezen verdachte kennen, daadwerkelijk
tot een herziening ten nadele is gekomen sinds die mogelijkheid in dat
land bestaat?
4. Constitutionele en verdragsrechtelijke aspecten
4.1. De Grondwet en het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden
De leden van de PvdA-fractie vragen op grond waarvan precies wordt
aangenomen dat er met herziening van een strafproces het niet om een
nieuwe behandeling van een strafzaak gaat, maar om een heropening van
een bestaande strafzaak. Waarom wordt dan een uitspraak die tot eventueel een derde uitspraak (in cassatie) wordt gedaan «onherroepelijk»
genoemd?
4.2. Het EVRM
Begrijpen de leden van de PvdA-fractie uit de woorden, zoals die op blz. 9
van de memorie van toelichting staan, dat een klacht over schending van
het ne bis in idem-beginsel tegen Nederland door het Europees Hof tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EHRM) niet ontvankelijk zou worden verklaard, dat het ne bis in idembeginsel niet kan worden afgedwongen? Op welke wijze is Nederland dan
wel gehouden aan het ne bis in idem-beginsel, te meer artikel 68 Wetboek
van Starfrecht zelf expliciet de mogelijkheid tot herziening openlaat?
Wordt de betekenis van dit beginsel niet teveel uitgehold als herziening in
geen enkel geval daaronder zou vallen? Is Nederland voornemens dit
protocol op (korte) termijn te ratificeren?
De leden van de PvdA-fractie zijn erkentelijk voor de toelichting bij het ne
bis in idem-beginsel in relatie tot het EVRM. Maar als het waar is dat
Nederland niet gehouden is aan de het EVRM-protocol waarin dit beginsel
is vastgelegd, waarom wordt dan ingegaan op de jurisprudentie ten
aanzien artikel 4 van het Zevende Protocol EVRM? Is er ook jurisprudentie
van het EHRM waar blijkt dat herziening wel een schending van het
genoemde protocol of van andere artikelen van het EVRM kan opleveren?
Zo ja, in welke gevallen is daar dan sprake van? Kan op deze jurisprudentie nader worden ingegaan?
5. Gronden voor herziening
5.1. Nader over het novum
De leden van de CDA-fractie merken op dat op grond van het voorgestelde artikel 482a alleen sprake is van een novum wanneer het ernstige
vermoeden ontstaat dat, indien dit gegeven bekend zou zijn geweest, de
zaak zou zijn geëindigd in een veroordeling van de gewezen verdachte. De
leden van de CDA-fractie vragen zich met prof. C.P.M. Cleiren af of de term
«vermoeden» wel zo gelukkig gekozen is. Zou die term niet moeten
worden gereserveerd voor «ernstig vermoeden van schuld», en gaat het
in casu niet meer om gerede twijfel, zo vragen genoemde leden.
De leden van de CDA-fractie hechten zeer aan het recht op een eerlijk
proces en daar lijkt de schoen toch enigszins te wringen. Het mag dan
namelijk zo zijn dat door voortschrijdende technieken bepaald nieuw
technisch bewijs beschikbaar komt, maar dat de controle daarop door de
tijd die inmiddels is verstreken lastig is geworden (eventuele fouten in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

6

«chain of evidence»). Ook wordt het naarmate de tijd verstrijkt steeds
lastiger om (alsnog) ontlastend bewijs aan te dragen of te verzamelen.
Mr. A. A. Franken bespreekt dit punt vrij uitvoerig in zijn position paper
ten behoeve van het rondetafelgesprek. Deze leden zijn gevoelig voor zijn
argumentatie. Kan de regering hierop nader ingaan?
Herziening ten nadele wordt onder meer mogelijk wanneer er sprake is
van een geloofwaardige bekentenis. Maar wanneer is daarvan sprake?
Gelden alleen bekentenissen afgelegd tegenover opsporingsambtenaren,
officieren van Justitie of rechters, of kunnen ook bekentenissen afgelegd
tegenover anderen aanleiding zijn de zaak te heropenen, zo vragen de
leden van de CDA-fractie. Zij begrijpen wel dat een verklaring van horen
zeggen op zichzelf van beperkte waarde is, maar wat zo’n verklaring
teweeg kan brengen is niet duidelijk. Kan de regering hier nader op
ingaan en expliciet aangeven wanneer en onder welke omstandigheden er
sprake is van een geloofwaardige bekentenis?
Een verklaring van een medeverdachte kan ook grond zijn voor herziening, zo begrijpen de leden van de CDA-fractie. De verklaringen van
getuigen evenwel niet. Deze leden zijn van mening dat getuigenverklaringen op goede gronden zijn uitgesloten, maar zij kunnen zich voorstellen dat om vergelijkbare redenen ook verklaringen en bekentenissen
van medeverdachten worden uitgesloten. Kan de regering de leden van
de CDA-fractie nader toelichten waarom aan een verklaring van een
medeverdachte wel waarde wordt toegedicht en aan die van een (andere)
getuige niet. En onder welke omstandigheden, in welke gevallen, kan een
verklaring van een medeverdachte grond zijn voor herziening?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat herziening ten nadele ook mogelijk
moet zijn in geval van een geloofwaardige bekentenis van een gewezen
verdachte. Tegenover wie moet een dergelijke bekentenis zijn gedaan?
Kan een bekentenis door een verdachte tegenover een getuige die dit later
meldt, voldoende zijn voor een herziening ten nadele? In welke gevallen
wel en in welke gevallen niet? Deze leden hechten aan een nadere precisiering van de definitie van een «geloofwaardige bekentenis».
De leden van de SP-fractie stellen dat het wetsvoorstel aanleiding geeft tot
een aantal vragen over de praktische invulling van de procedure. Zo
vragen zij om een uitgebreidere uitleg van het begrip «geloofwaardige
bekentenis» en stellen daarbij de vraag of dit beperkt is tot een directe
bekentenis of dat ook een indirecte bekentenis voldoende invulling aan
het begrip geloofwaardige bekentenis vormt.
De leden van de VVD-fractie zijn met de regering van mening dat belangrijke voorwaarden moeten worden gesteld aan de ernst van het feit en de
bewijskracht van het «nieuwe» bewijs. Is de regering er serieus bang voor
dat met de regeling van de herziening ten nadele wij terecht zullen komen
op een hellend vlak? Moet bij de regeling van de feiten waarvoor een
herziening ten nadele kan worden verzocht, niet in belangrijke mate
aansluiting worden gezocht bij het criterium van de verstoorde en
geschokte rechtsorde, zoals het Wetboek van Strafvordering dat reeds
kent, zo vragen de leden?
Door de regering wordt in de regeling van de herziening ten nadele «een
ernstig vermoeden van veroordeling» geconstrueerd. De leden van de
VVD-fractie vragen de regering dit begrip nader te duiden. Wat kan
worden verstaan onder een dergelijk ernstig vermoeden? Met het College
van procureurs-generaal zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat
ook een getuigenverklaring de basis moet kunnen zijn van een novum ten
nadele van de gewezen verdachte. De betrouwbaarheid van een getuigenverklaring na tijdsverloop is ter beoordeling van de feitenrechter die na
toewijzing van de herziening ten nadele die betrouwbaarheid onderzoekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

7

Deelt de regering dit standpunt? Zo ja, waarom dan toch die heel restrictieve uitleg?
De regering zoekt aanknoping bij twee gronden, waarop de herziening ten
nadele kan plaatshebben, het novum en de falsa. In de memorie van
toelichting treffen de leden van de VVD-fractie naar hun oordeel een te
beperkte uitleg aan van het begrip geloofwaardige bekentenis. Kan de
regering dat begrip nader duiden? Het komt de leden van de VVD-fractie
voor dat de begrippen novum en falsa altijd de gronden voor herziening
kunnen zijn voor delicten met een strafbedreiging van 12 jaar of meer,
waarbij tegelijkertijd ook in de wet moet worden opgenomen dat die
delicten dan niet meer verjaren. Is de regering tot die aanpassing van het
voorstel bereid?
De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering nader toe te
lichten onder welke omstandigheden sprake is van een geloofwaardige
bekentenis van de gewezen verdachte en daarbij in te gaan op de vraag
hoe de stellingname in reactie op het advies van de Raad voor de rechtspraak in de memorie van toelichting, waarbij wordt gesteld dat een
naderhand gedane bekentenis van de gewezen verdachte niet (uitsluitend)
mag stoelen op een verklaring van een of meer getuigen die de gewezen
verdachte het feit hebben horen bekennen zich verhoudt tot het gebruikte
voorbeeld van de Billy Dunlop-zaak.
5.2 Nader over falsa
De leden van de CDA-fractie zijn positief over het voorstel om, indien
sprake is van een falsa, de herziening in ruime mate mogelijk te maken.
Genoemde leden vragen of het niet zo zou moeten zijn dat een verjaring
van het delict niet langer in het voordeel is van de gewezen verdachte.
Zou de regering bereid zijn om ten aanzien van de falsa een uitzondering
te maken op de hoofdregel (artikel 482b, onder b) dat reeds verjaarde
delicten niet in aanmerking komen voor een herziening ten nadele, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de voorgestelde regeling van
artikel 482a herziening ten nadele mogelijk mogelijk bij vier soorten falsa,
waaronder het geval van een omgekochte rechter (tweede lid). Hoewel
deze leden zeker de schade als gevolg van de aantasting van het gezag
van de rechtspraak niet wilden bagatelliseren, stellen zij de vraag of het
tweede lid in de regeling moet worden opgenomen, nu ook de memorie
van toelichting (blz. 15) stelt dat er in Nederland geen gevallen bekend zijn
waarin een rechter is omgekocht.
6. De uitspraken die voor herziening vatbaar zijn
De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering in de memorie
van toelichting opmerkt dat het weliswaar denkbaar is dat er nieuwe
omstandigheden aan het licht komen die het opleggen van een zwaardere
straf of de toepassing van een zwaardere strafbepaling rechtvaardigen,
maar gezien de nadelen van herziening ten nadele is het niet wenselijk om
dit instrument louter ter aanpassing van de strafmaat of kwalificatie in te
zetten. Moeten deze leden daaruit begrijpen dat het de bedoeling van de
regering is om de herziening ten nadele alleen te laten gelden in die
gevallen waarin sprake is van vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging?
De leden van de VVD-fractie zijn niet overtuigd van de reden om de casus
van «de omgekochte rechter» hierop een uitzondering te laten zijn. Kan de
regering haar beweegredenen op dit punt nader toelichten?
De leden van de SGP-fractie merken op dat in de voorgestelde regeling
veroordelingen in het algemeen uitgesloten zijn van herziening. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

8

echter denkbaar dat er nieuwe omstandigheden aan het licht komen die
het opleggen van een zwaardere straf of de toepassing van een zwaardere
strafbepaling zouden rechtvaardigen. Evenwel acht de regering het niet
wenselijk het instrument herziening ten nadele louter ter aanpassing van
de strafmaat of kwalificatie aan te wenden, zulks vanwege de nadelen van
de herziening ten nadele. Deze leden zouden het op prijs stellen te vernemen aan welke nadelen de regering in het bijzonder denkt.
7. Het soort strafbare feiten waarbij herziening te nadele
mogelijk wordt
De leden van de CDA-fractie merken op dat herziening ten nadele alleen
mogelijk is indien sprake is van een misdrijf waarop een levenslange
gevangenisstraf is gesteld en waarbij een dode te betreuren is. Op
«eenvoudige» doodslag staat evenwel geen levenslange gevangenisstraf.
Zou de regering er niet verstandig aan doen om ook indien van doodslag
sprake is herziening mogelijk te maken, zo vragen deze leden.. De scheidslijn tussen doodslag en de levensdelicten waarop wel een levenslange
gevangenisstraf is gesteld is zo dun.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering het gevaar herkend
van een «hellend vlak» ten aanzien van de vraag welke strafzaken
heropend moeten worden? Met andere woorden, effent het voorliggend
wetsvoorstel het pad naar herziening ten nadele van minder ernstige
feiten?
De leden van de VVD-fractie hebben tot hun ontsteltenis moeten constateren dat het soort strafbare feiten waarvoor herziening ten nadele mogelijk wordt absoluut worden beperkt door de eis dat het moet gaan om
delicten, waarop een levenslange gevangenisstraf is gesteld en dat het
misdrijf de dood van het slachtoffer tot gevolg heeft gehad. Deze leden
kunnen zich niet herkennen in de opmerking van de regering dat indien er
geen dode zou zijn te betreuren de voordelen van de herziening ten
nadele niet opwegen tegen de nadelen ervan. Kan de regering aangeven
waarom zo «makkelijk» een zo hoge drempel als aanvaardbaar wordt
opgevoerd?
De leden van de VVD-fractie vragen met het College van procureurs-generaal of de regeling van de herziening ten nadele niet een ruimer toepassingsbereik moet krijgen. Deze leden denken hierbij aan alle delicten,
waarop een gevangenisstraf van 12 jaar of meer is gesteld, waarbij tegelijkertijd kan worden bepaald dat al die (in de vorige zinsnede bedoelde)
delicten niet meer verjaren. Alhoewel de leden van de VVD-fractie
instemmen met het standpunt van de regering dat de regeling van de
herziening ten nadele een beperkter toepassingsbereik moet hebben dan
de herziening ten voordele, vragen de leden of niet te gemakkelijk voorbij
wordt gegaan aan de positie van slachtoffers en nabestaanden van slachtoffers bij de kapitale delicten.
8. Het vereiste dat herziening in het belang is van een goede
rechtsbedeling; particuliere opsporing
De leden van de SGP-fractie constateren dat indien er sprake is van een
onherroepelijke vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging, deze
uitspraak, zoals elke rechterlijke uitspraak, dient te worden gerespecteerd
en opsporing alleen is toegestaan voor zover de voorgestelde regeling
daar ruimte voor biedt. Particuliere opsporing, door bijvoorbeeld onderzoeksjournalisten en particuliere recherchebureaus, in weerwil van een
onherroepelijke vrijspraak wordt in de voorgestelde regeling tegengegaan. Het voorstel om geen acht te slaan op de resultaten van regeloverschrijdende opsporing, waarbij een recht van de gewezen verdachte is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

9

geschonden, kunnen deze leden goed plaatsen. Gegeven echter het feit
dat particuliere opsporing in veel gevallen niet kan worden verhinderd,
stellen deze leden de vraag of de regering een beleid voorstaat dat particuliere opsporing zoveel mogelijk moet (ver)hinderen. Deze leden
begrijpen niet waarom in gevallen waarop het wetsvoorstel betrekking
heeft, een strenger bewijsuitsluitingscriterium moet worden gehanteerd
dan in gewone strafzaken is voorzien, ook al is geen sprake van regeloverschrijdende opsporing. Zij vragen om verduidelijking op dit punt.
9. Verjaarde strafbare feiten
De leden van de VVD-fractie zijn ten aanzien van de verjaring van strafbare feiten van mening dat de regering te eenvoudig zich neerlegt bij het
feit dat sommige kapitale delicten verjaren. Het zou de voorkeur hebben
van deze leden om tegelijk met de introductie van de herziening ten voordele en de herziening ten nadele ook de verjaring van strafbare feiten bij
alle kapitale delicten met een strafbedreiging boven de 12 jaar af te
schaffen. Heeft de regering ook in die richting gedacht?
10. Kring van personen die herziening ten nadele kunnen
aanvragen
De leden van de CDA-fractie constateren dat herziening ten nadele uitsluitend mogelijk is op initiatief van het College van procureurs-generaal van
het OM. Hierop is veel kritiek. Bijkans een ieder die zich tot de Kamer heeft
gewend is van mening dat het beter zou zijn het initiatief neer te leggen
bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Desondanks zijn de leden van
de CDA-fractie overtuigd door de argumenten van de regering om het
neer te leggen bij het College van procureurs-generaal van het OM. Met
name het argument dat het gaat om een voortzetting van de vervolging is
naar het oordeel van genoemde leden overtuigend.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom het OM de aangewezen
instantie is om een herzieningsverzoek te doen en niet de procureurgeneraal bij de Hoge Raad.
De leden van de SP-fractie stellen dat tijdens het rondetafelgesprek de
mening breed werd uitgedragen, zoals ook door de Raad van State in zijn
advies, dat de rol die nu door de regering aan het OM wordt toebedeeld
beter zou passen bij de procureur generaal van de Hoge Raad. De afwegingen van de regering hebben deze leden nog onvoldoende overtuigd en
vragen zij daarom een nadere toelichting op dit punt.
De leden van de VVD-fractie vragen of de herziening ten nadele zou
moeten plaatsvinden op initiatief van het College van procureurs-generaal
of op initiatief van de Procureur-generaal bij de Hoge Raad, gehoord
hebbende het College van procureurs-generaal. Gezien de impact van
deze regeling lijkt de laatste instantie de voorkeur te hebben van deze
leden. Dat zou tegelijkertijd met zich meebrengen dat de Procureur-generaal bij de Hoge Raad de beschikking zou moeten krijgen over eigen
onderzoeksmogelijkheden of het OM opdrachten zou moeten kunnen
geven. Deelt de regering die zienswijze?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de herziening ten
nadele naar haar aard een andere procedure is dan de herziening ten
voordele. Vergeleken met de laatstgenoemde herzieningsvorm heeft de
herziening ten nadele in sterke mate het karakter van een «actionpublique». Anders dan bij een herziening ten voordele dient bij een herziening ten nadele te worden nagegaan of een hernieuwde voortzetting van
de eerdere vervolging wel opportuun is, zo stelt de memorie van toelich-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

10

ting. Vanwege deze redenen is voorgesteld dat het initiatief voor een
herziening bij het College van procureurs-generaal van het OM ligt en niet
bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Deze leden verzoeken deze
keuze nader toe te lichten en daarbij in te gaan op de vraag of gezien de
mogelijke betrokkenheid van het OM bij de wijze waarop de strafzaak
waarvan herziening ten nadele wordt overwogen tot aan de niet-veroordelende uitspraak van de rechter behandeld is, er niet voor pleit om ook
bij de herziening ten nadele de poortwachtersfunctie aan de procureurgeneraal bij de Hoge Raad te laten.
De leden van de SGP-fractie merken op dat wat betreft de kring van
personen die herziening ten nadele kunnen aanvragen, wordt voorgesteld
deze mogelijkheid niet te bieden aan slachtoffers en nabestaanden.
Slechts een verzoek aan het OM door deze personen om een herziening
ten nadele te vragen is mogelijk. Deze leden begrijpen dat het OM een
strenge opportuniteitstoets zal hanteren in dergelijke gevallen. Zij vragen
welke betekenis aan deze drempel moet worden toegekend, zulks mede
gelet op het feit dat in de memorie van toelichting betreffende de hoofdlijnen van de voorgestelde regeling als één van de belangrijkste argumenten vóór een herziening ten nadele worden genoemd de belangen
van slachtoffers en nabestaanden.
11. Procedure en rechtsbijstand
11.1. De toepassing van opsporingsbevoegdheden en dwangmiddelen
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Hoge Raad de gevangenhouding van een gewezen verdachte kan bevelen.
De leden van de VVD-fractie merken op dat het voor de hand lijkt te liggen
dat toepassing van dwangmiddelen tegen de gewezen verdachte strikt
wordt genormeerd, maar niet geheel wordt uitgesloten. Dat doet het
wetsvoorstel dan ook niet. Het is naar het oordeel van deze leden goed
dat de procedure van de Centrale Toetsings Commissie (CTC) van het OM
wordt gevolgd, maar wel vragen zij of de uiteindelijk formele aanvraag tot
herziening ten nadele niet anders moet worden gepositioneerd in het
Wetboek van Strafvordering. Het komt deze leden voor dat een procedure
tot herziening ten nadele maar één maal kan worden gevoerd. Deelt de
regering die zienswijze?
Alhoewel de leden van de VVD-fractie inzien dat het nodig kan zijn opsporingshandelingen te verrichten in de fase waarin de Hoge Raad nog geen
beslissing heeft genomen over de herzieningsaanvraag, achten zij de
voorgestelde regeling op dit punt zeer kwetsbaar. Kan de regering motiveren waarom niet zou kunnen worden gewacht op een beslissing van de
Hoge Raad en kunnen veel beoogde handelingen al niet worden verricht
onder de algemene strekking van artikel 2 van de Politiewet?
11.2. Het rechtsgeding bij de Hoge Raad en de feitenrechter
De leden van de CDA-fractie merken op dat indien een herzieningsaanvraag gegrond wordt verklaard, de zaak verwezen wordt naar een rechtbank, met de mogelijkheid van hoger beroep en cassatie. Deze leden
vinden dat een goede zaak. Een herziening ten nadele vraagt beslist om
een nieuw volwaardig strafproces.
11.3. Rechtsbijstand
De leden van de SP-fractie vragen of onder de rechtsbijstand die aan de
gewezen verdachte wordt verleend, waarvan het belang door de regering
terecht wordt benadrukt, ook is begrepen de kosten van aanvullend foren-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

11

sisch of ander onderzoek. Bestaat er bij de Raden voor Rechtsbijstand
voldoende inzicht in de herzieningsproblematiek of is hiervoor aanvullende kennis nodig?
Wat is de reactie van de regering op een tijdens het rondetafelgesprek
gedane suggestie om te komen tot een «keurmerk» voor herzieningsadvocaten? Is de regering bereid om op dit punt in overleg te treden met de
Orde van Advocaten?
12. Het bewaren van gegevens en voorwerpen
De leden van de VVD-fractie stellen dat anders dan de memorie van
toelichting meldt, de huidige bepalingen omtrent het bewaren (en moeten
vernietigen) van gegevens en voorwerpen bijzonder beperkend kunnen
zijn voor het succesvol afronden van een opsporingsonderzoek na een
toegewezen herzieningsverzoek ten nadele. Is de regering het hiermee
eens? Zo neen, kan de regering uiteen zetten hoe de regelingen rondom
notificatie en het vernietigen van gegevens zich verhouden met het standpunt van de regering als verwoord op blz. 13 van de memorie van toelichting?
De leden van de VVD-fractie vragen of «nieuw technisch bewijs» in alle
gevallen van de huidige bestaande wetgeving wel kan worden bewaard.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de notificatie en het vernietigen van sporen en aanwijzingen, maar ook aan afgeluisterde telefoongesprekken die na notificatie volgens het huidig geldende recht moeten
worden vernietigd. Deze leden merken op dat zij in de huidige voorstellen
van herziening ten voordele en herziening ten nadele geen bepalingen
vinden die de bewaarmogelijkheid van bewijs ongelimiteerd verlengen.
Verwacht de regering, zo vragen de leden van de VVD-fractie, geen
bewijsproblemen door de gelimiteerde bewaarmogelijkheid van bewijs in
de tijd en de daarmee samenhangende notificatiebepalingen aan de
gewezen verdachte en andere betrokkenen?
13. Overgangsrecht (artikel II)
De leden van de CDA-fractie merken op dat op diverse plaatsen in Nederland cold case-teams werkzaam zijn die proberen oude nog niet opgehelderde zaken alsnog op te lossen. Zij benutten nieuwe technieken, bijvoorbeeld DNA-onderzoek, en stuiten daarbij soms op bewijs dat eerder niet
voorhanden was in strafzaken waarin een verdachte, naar nu blijkt, waarschijnlijk, ten onrechte is vrijgesproken. Dit zijn reeds behandelde strafzaken die niet onder het bereik van voorliggend wetsvoorstel vallen. De
leden van de CDA-fractie vragen de regering of het juridisch mogelijk zou
zijn aan het voorstel terugwerkende kracht toe te kennen. Zo nee, waarom
niet? Zo ja, waarom kiest de regering daar dan niet voor?
De leden van de VVD-fractie zetten nu al sterke vraagtekens bij het voornemen van de regering om aan dit wetsvoorstel in formele zin, het betreft
immers een voorgestelde wijziging van het Wetboek van Strafvordering,
geen terugwerkende kracht toe te kennen. In zijn algemeenheid wordt aan
een wijziging van het Wetboek van Strafvordering wel terugwerkende
kracht toegekend. Zien de leden dit juist en wat is de reden van de regering om dit bij dit voorstel anders te doen? Juist het achterhalen van de
materiële waarheid kan voor slachtoffers en/of nabestaanden van slachtoffers een aangelegen punt zijn. Door geen terugwerkende kracht toe te
kennen aan de voorgestelde wijziging ontneemt de regering juist in cold
cases de mogelijkheid om die materiële waarheid te achterhalen. Wat is
hiervan de reden? Is de regering met de leden van de VVD-fractie van
mening dat de voorgestelde herziening ten nadele eigenlijk hierdoor, in
ieder geval de komende jaren, een dode letter wordt? Juist voor het
oplossen van kapitale delicten, waar in het verleden door volksvertegen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

12

woordiging de verjaring is afgeschaft, zou pleiten dat dit wetsvoorstel
terugwerkende kracht krijgt. Deelt de regering dit standpunt? Leidt de
huidige voorgestelde regeling van de herziening ten nadele niet tot «een
dode letter», een wet die pas op zijn vroegst over vijf à zes jaar materieel
in werking treedt?
Met verbazing nemen de leden van de VVD-fractie dan ook kennis van de
opmerkingen van de regering in de memorie van toelichting. Zijn het juist
niet de ergste misdragingen in onze samenleving, waarvoor we herziening ten nadele willen openstellen, zo vragen de leden de regering? Met
het College van procureurs-generaal delen de leden van de VVD-fractie de
mening dat geen enkele zware crimineel er op zou moeten mogen
vertrouwen dat hij niet alsnog in rechte wordt betrokken voor de wandaden waarvan hij of zij wordt verdacht. Graag een reactie van de regering.
De leden van de VVD-fractie zijn totaal niet overtuigd door de argumenten
van de regering om het overgangsrecht in artikel II geen terugwerkende
kracht te laten hebben. Kan de regering dit, mede in het licht van de
positie van slachtoffers van kapitale delicten, nader verduidelijken?
ARTIKELSGEWIJS
De leden van de CDA-fractie merken op dat prof. mr. P.A.M. Mevis de
Kamer een aantal wetstechnische opmerkingen doen toekomen. Deze
leden vragen de regering hieraan aandacht te besteden, met name aan de
vraag of in artikel 482a, eerste lid, niet moet staan «ten gevolge heeft
gehad» en wat wordt bedoeld met «gericht» in artikel 482c, eerste lid.
De leden van de CDA-fractie merekens tevens op dat in artikel 482a, vijfde
lid, wordt voorgesteld om onder een misdrijf, als bedoeld in het eerste lid
onder a, niet te begrijpen de medeplichtigheid aan, poging tot en de voorbereiding van dat misdrijf. Deze leden zijn het eens met de regering om de
twee laatst genoemde uit te sluiten, maar vragen waarom medeplichtigheid aan er niet onder begrepen zou moeten worden. Het onderscheid
tussen medeplegen en medeplichtigheid is in de loop der tijd zo vervaagd
dat het bij voorbaat uitsluiten van medeplichtigheid niet langer in de rede
ligt, zo menen genoemde leden. Bovendien kan nieuw bewijs aanleiding
zijn om te twijfelen of er sprake is van medeplegen of medeplichtigheid.
De voorzitter van de commissie,
De Pater-van der Meer
De griffier van de commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 044, nr. 5

13