ONDERZOEKSOPZET PERIODIEKE RAPPORTAGE:
THEMA ‘ STABIELE, INTEGERE EN BETROUWBARE FINANCIËLE MARKTEN’
Het kabinet evalueert zijn beleid periodiek, om inzicht te verkrijgen in de doeltreffendheid en
doelmatigheid van het beleid, of de voorwaarden daarvoor1, en welke mogelijkheden er zijn om (de
kans op) doeltreffendheid en doelmatigheid te vergroten. De met een evaluatieonderzoek verkregen
inzichten op een bepaald (beleids)thema worden ten minste eens in de vijf tot zeven jaar
samengebracht in een zogeheten periodieke rapportage. De laatste periodieke rapportage – toen
nog beleidsdoorlichting genoemd – die het beleid op het terrein van de financiële markten bestrijkt,
is uit 2017.2 In 2024 zal de volgende periodieke rapportage over dit thema worden opgesteld.
Deze onderzoeksopzet dient als basis voor de periodieke rapportage. Hierna wordt achtereenvolgens
ingegaan op de doelstelling, de afbakening, de hoofd- en deelvragen die aan de orde zullen komen,
de onderzoeksmethode, de organisatie en ten slotte de planning. Bij deze opzet hoort verder een
tweetal bijlagen: bijlage 1 gaat nader in op de doelstellingen van het begrotingsartikel waarop het
beleid op het terrein van de financiële markten is gebaseerd, en bijlage 2 bevat een overzicht van
het onderliggend onderzoeksmateriaal dat in elk geval wordt betrokken in de periodieke rapportage.
1.

DOELSTELLING PERIODIEKE RAPPORTAGE

Het doel van deze periodieke rapportage is om in beeld te brengen
Algemene doelstelling van
in hoeverre de middelen en instrumenten die op basis van artikel 2
artikel 2 begroting Financiën:
van de begroting van Financiën zijn ingezet, hebben bijgedragen
“Beleid en regelgeving maken voor
aan het bereiken van de algemene doelstelling. De bevindingen die
een stabiele en integere werking
volgen uit de periodieke rapportage, kunnen aanleiding geven tot
van financiële markten, met
aanbevelingen om één of meer onderdelen van het onderzochte
betrouwbaar dienstverlening van
financiële instellingen aan burgers
beleid aan te scherpen of aan te passen, om zo de doeltreffendheid
en bedrijven”.
en doelmatigheid van het beleid te verhogen en op deze manier
(nog) betere resultaten te behalen bij het realiseren van de
maatschappelijke doelstellingen van het beleid. Ook is bijvoorbeeld denkbaar dat op basis van de
bevindingen wordt aanbevolen om het onderliggend evaluatiemateriaal voor de Strategische
Evaluatieagenda (SEA) te verbeteren, waardoor toekomstige evaluaties (meer) inzicht kunnen geven
in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid.
De doeltreffendheid van het beleid gaat over de mate waarin de beleidsdoelen dankzij de inzet van
de onderzochte beleidsinstrumenten zijn gerealiseerd met zo min mogelijk ongewenste
neveneffecten. De doelmatigheid van het beleid gaat over de mate waarin de prestaties en effecten
van beleid tegen de laagst mogelijke inzet van (financiële) middelen en ongewenste neveneffecten
worden bewerkstelligd, dan wel de mate waarin met de inzet van een bepaalde hoeveelheid
(financiële) middelen de maximale prestatie en effecten van beleid worden gerealiseerd tegen zo
min mogelijk ongewenste neveneffecten.
2.

AFBAKENING

2.1

Beleidsterrein financiële markten

Rol financiële instellingen
Financiële instellingen spelen een belangrijke rol in de Nederlandse samenleving en hebben een
cruciale functie in het faciliteren van de reële economie. Zo zorgen banken voor efficiënt
betalingsverkeer en voor kredietverlening aan consumenten en bedrijven; bieden verzekeraars
Inzicht in de voorwaarden voor doeltreffendheid en doelmatigheid in deze regeling gaan bijvoorbeeld over
inzicht in de logica achter het beleid (beleidstheorie), de kwaliteit van de uitvoering van beleid, de
omstandigheden waaronder beleid werkt, het maatschappelijk draagvlak voor beleid of de ervaringen en
beoordeling door de doelgroep van beleid.
2
Zie Kamerstukken II 2017/18, 31935, nr. 45.
1

1

producten aan die consumenten en bedrijven verzekeren tegen risico’s die ze zelf niet kunnen of
willen dragen; zorgen pensioenfondsen ervoor dat ons pensioengeld verstandig wordt belegd voor
een adequate oudedagsvoorziening; helpen financieel adviseurs consumenten en bedrijven om
verstandige financiële keuzes te maken; en spelen accountants een belangrijke rol in het kader van
checks-and-balances. Een stabiel en adequaat financieel stelsel is daarmee nodig om de
Nederlandse economie te laten functioneren. De financiële crisis en de nasleep daarvan hebben
duidelijk gemaakt wat er gebeurt wanneer de financiële sector niet goed functioneert en instellingen
door ingrijpen vanuit de overheid en met publiek geld overeind moeten worden gehouden. Tijdens
de Covid-19 crisis speelde de sector een waardevolle maatschappelijke rol bij het ondersteunen van
de reële economie. En de sector vervult, als financier en investeerder, ook een belangrijke rol bij de
transitie naar een duurzame economie.
Verantwoordelijkheid minister en staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst
De minister van Financiën bevordert het goede functioneren van het financiële stelsel en heeft een
regisserende rol. De minister is (mede) verantwoordelijk voor de goede werking van het
betalingsverkeer, voor goed functionerende en integere financiële markten en voor de Nederlandse
wetten en regels ten aanzien van de financiële markten en de institutionele structuur van het
toezicht. Verder draagt de minister samen met de minister van Justitie en Veiligheid
verantwoordelijkheid voor wet- en regelgeving om het gebruik van het financieel stelsel voor het
witwassen van geld en het financieren van terrorisme te voorkomen. Ook is de minister
verantwoordelijk voor de regelgeving van bepaalde bijzondere financiële beroepsgroepen, zoals
accountants.
De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) zijn belast met de
daadwerkelijke uitvoering van het toezicht op de financiële markten. Met de oprichting van het
European System of Financial Supervision (ESFS) en de Bankenunie is de Europese dimensie in het
financieel toezicht niet meer weg te denken. Zo werken DNB en de AFM in toenemende mate samen
met de European Supervisory Authorities (ESA’s) en de Europese Centrale Bank (ECB). Ook wordt
regelgeving op het terrein van de financiële markten in toenemende mate op Europees niveau tot
stand gebracht.
Tot slot bevordert de minister verantwoord financieel gedrag door de burger en zet de
staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst zich in voor de ongestoorde voorziening van voldoende
munten in circulatie.
Op basis van de omschrijving in de begrotings- en verantwoordingsstukken in de periode 2017-2023
vallen de rol en verantwoordelijkheid van de minister van Financiën en de staatssecretaris Fiscaliteit
en Belastingdienst uiteen in een viertal operationele doelstellingen, namelijk:
1)
2)
3)
4)

bevorderen van goed functioneren van financieel stelsel;
streven naar een integer en stabiel financieel stelsel;
bevorderen van verantwoord financieel gedrag door de burger;
zorgen voor ongestoorde muntvoorziening.

Hier wordt verwezen naar bijlage 1 voor een nadere duiding van deze operationele doelstellingen.
Gevoerd beleid
In de begrotings- en verantwoordingsstukken in de periode 2017-2023 ligt aan het programma van
beleids- en wetgevingsinitiatieven de volgende algemene doelstelling ten grondslag: “Beleid en
regelgeving maken voor een stabiele en integere werking van financiële markten, met betrouwbare
dienstverlening van financiële instellingen aan burgers en bedrijven”. Het kabinet heeft de afgelopen
jaren in verschillende brieven aan de Tweede Kamer zijn visie gegeven over het te voeren beleid op
het terrein van de financiële markten. Zo staan in de Agenda financiële sector3 uit december 2018
drie pijlers centraal in het beleid, namelijk:
3

Kamerstukken II 2018/19, 32013, nr. 200.

2

1.

2.

3.

Stabiliteit. Financiële instellingen en huishoudens moeten voldoende weerbaar zijn om
schokken op te kunnen vangen. Daarbij is het onverminderd van belang dat banken over
voldoende buffers en verliesabsorberend vermogen beschikken. Ook moet voorkomen
worden dat huishoudens te hoge schulden aangaan, in het bijzonder de kwetsbare
huishoudens.
Integriteit. De financiële sector heeft een belangrijke taak in het voorkomen van het
gebruik van het stelsel voor witwassen, onderliggende basisdelicten (zoals fraude) en
terrorismefinanciering. Daarnaast moeten het gedrag en de cultuur in de sector een uiting
zijn van de belangrijke maatschappelijke rol van de sector.
Innovatie. De financiële sector moet vernieuwend en faciliterend zijn ten aanzien van
nieuwe technologische ontwikkelingen, om de diversiteit in de sector te bevorderen. Daarbij
dient ook bijzondere aandacht te zijn voor duurzaamheid.

Deze drie pijlers komen ook terug in de Beleidsagenda voor de financiële sector uit maart 2023.4 Het
gevoerde beleid in de periode 2017-2023 is in overwegende mate te herleiden tot deze pijlers.
Daarnaast worden de doelstellingen voor de verduurzaming van de financiële sector uiteengezet in
de Beleidsagenda voor duurzame financiering uit juni 2022.5
Beleidsdoelstellingen
Op basis van de algemene beleidsdoelstelling van begrotingsartikel 2, de operationele doelstellingen
die volgen uit de rol en verantwoordelijkheid van minister en staatssecretaris Fiscaliteit en
Belastingdienst, en de beleidspijlers uit de Agenda financiële sector van december 2018 en de
Beleidsagenda voor de financiële sector van maart 2023, worden als scope voor de periodieke
rapportage de beleidsdoelstellingen gehanteerd zoals beschreven in tabel 1. Deze tabel bevat ook de
maatregelen en instrumenten die zijn ingezet om deze beleidsdoelstellingen te realiseren.
Tabel 1. Beleidsdoelstellingen en maatregelen/instrumenten periode 2017-2023
Beleidsdoelstellingen

(Groepen) maatregelen/instrumenten
Inzetten op hogere buffers banken en verzekeraars
(o.a. aanscherpen kapitaal- en solvabiliteitseisen)
Vervolmaken Europese Bankenunie
Verdere totstandkoming Europese kapitaalmarktunie

1) Stabiele, weerbare en betrouwbare
financiële instellingen

Duurzaam bedrijfsmodel verzekeraars via evaluatie Europese
Solvency 2 richtlijn
Integratie duurzaamheidrisico’s in relevante Europese
toezichtraamwerken
Invoeren van horizontaal regelgevend kader voor voorkomen
en mitigeren van cyberveiligheidrisico’s
Uitvoeren uniform herstelkader rentederivaten MKB
Voorkomen overmatige hypotheekschulden
Versterken financiële vaardigheden van consumenten

2) Financiële) weerbaarheid huishoudens

4
5

Versterken samenwerking met financiële sector,
consumentenorganisaties en kennisinstituten voor betere
consumentenkeuzes

Kamerstukken II 2022/23, 32013, nr. 258.
Kamerstukken II 2022/23, 33043, nr. 108.

3

Verantwoorde verstrekking van consumptief krediet (o.a.
verlagen opslag maximale kredietvergoeding, aanpak
flitskredieten, onderzoek naar private lease, verbeteren
waarborgen kredietregistratie en versterken Europese regels
voor verantwoorde kredietverstrekking)
Vergroten transparantie over provisies en dienstverlening
voor consumenten die schadeverzekeringen afsluiten
Bevorderen toegankelijkheid, inclusiviteit en bereikbaarheid
van financiële dienstverlening
Invoeren van regelgevend kader voor crypto’s en
cryptodiensten
Verhogen barrières voor criminelen om geld wit te wassen
Vergroten effectiviteit poortwachtersfunctie
3) Integriteit:
i. voorkomen witwassen en
terrorismefinanciering;

Vergroten effectiviteit toezicht op witwassen en
terrorismefinanciering
Mitigeren onevenredige effecten anti-witwasbeleid
Verbeteren meting effectiviteit van het anti-witwasbeleid

ii. Gedrag en cultuur op maatschappij gericht

Aanscherpen beloningsregels
Verbeteren kwaliteit wettelijke accountantscontroles
Vergroten diversiteit in FinTech sector door opstellen van
pakket aan doelgerichte maatregelen om toetreding van
nieuwe innovatieve partijen te bevorderen

4) Innovatie en duurzaamheid

Verkennen van meer normerend optreden klimaat
Bevorderen internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen (IMVO) door de financiële sector
Stimuleren van kwalitatieve en
duurzaamheidsrapportagestandaarden

5) Ongestoorde muntvoorziening

Aanbesteden circulatiemunten en verzamelaarsmunten

6) Omgeving van het financieel toezicht

Blijven zorgdragen voor adequaat opdrachtgeverschap van
de zelfstandige bestuursorganen AFM en DNB

2.2

Financieel

Het onderzoek focust op onderdeel A (algemene doelstelling), B (rol en verantwoordelijkheid
minister) en C (beleidswijzigingen) uit de begrotingen en jaarverslagen van artikel 2. Ook wordt in
het onderzoek gekeken naar de relevante meerjarige uitgaven op de Rijksbegroting (onderdeel D1)
en beschrijft het een doelmatige optie waarmee een besparing van 20% op de budgettaire
grondslag van het beleidsthema kan worden gerealiseerd. De budgettaire uitgaven staan bij artikel 2
niet in rechtstreeks (herkenbaar) verband met de verschillende beleidsinspanningen per
beleidshoofdlijn ten behoeve van de algemene doelstelling (“beleid maken voor een stabiele en
integere werking van financiële markten”). De reden hiervoor is dat een groot deel van het beleid
ziet op het tot stand brengen van wet- en regelgeving voor de financiële sector. De
beleidshoofdlijnen worden om die reden geacht een beduidend meer functioneel vertrekpunt voor de
evaluatie te vormen dan de budgettaire gevolgen van het beleid.

4

De budgetflexibiliteit van de uitgaven op artikel 2 is overigens beperkt. Een groot deel van de
uitgaven voor muntcirculatie is juridisch verplicht. Dat geldt ook voor de uitgaven op de
vakbekwaamheid. Voor het realiseren van de besparingsvariant in die delen zal wetswijziging dus
nodig zijn.

2.3

Tijdperiode

De tijdperiode voor de periodieke rapportage is 2017 tot en met 2023. De rapportage geeft waar
relevant en mogelijk een doorkijk naar 2024. Daarmee dekt de rapportage de afgelopen zeven jaar,
conform de vereisten van de Regeling periodiek evaluatieonderzoek 2022. De onderzoeksperiode
volgt op de periode van de laatste beleidsvoorlichting die zag op 2011 tot en met 2016.
3.

O NDERZOEKSVRAGEN

De hoofdvraag waarop de periodieke rapportage een antwoord zal formuleren, is: welke inzichten
bestaan er in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid van artikel 2
Financiële Markten tussen de periode 2017-2023, en welke mogelijkheden zijn er om (de kans op)
doeltreffendheid en doelmatigheid te vergroten?
In lijn met de inhoudelijke vereisten aan de periodieke rapportage op grond van de Regeling
periodiek evaluatieonderzoek 2022 en met inachtneming van de Toolbox beleidsevaluaties6, wordt
de hoofdvraag in de rapportage nader uitgewerkt in een vijftal deelvragen:
I.

II.
III.
IV.
V.

4.

Hoe heeft het beleid van artikel 2 Financiële Markten zich in de periode 2017-2023
ontwikkeld, welke maatregelen en instrumenten zijn gebruikt om de doelstellingen te
bereiken? Wat was de gehanteerde beleidstheorie?
Welke conclusies kunnen worden getrokken over de doeltreffendheid en doelmatigheid van
de instrumenten binnen artikel 2 Financiële Markten?
In welke mate zijn voorwaarden voor het bereiken van doeltreffendheid en doelmatigheid
gerealiseerd?
Hoe kunnen doelmatigheid en doeltreffendheid verhoogd worden?
Wat betekenen de opgedane inzichten voor toekomstig evaluatieonderzoek in de volgende
Strategische Evaluatieagenda?
ONDERZOEKSMETHODE EN DATAVERZAMELING

De periodieke rapportage heeft het karakter van een syntheseonderzoek. Dat betekent dat in de
rapportage samengebracht wordt wat bekend is over de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en
doelmatigheid van het beleid. De rapportage heeft daarmee twee functies: i) het geeft een overzicht
van de mate waarin het beleidsterrein op (de voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid
is geëvalueerd, en ii) het geeft een oordeel over de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en
doelmatigheid van het totale onderzochte beleidsterrein.
De verwachting is dat periodieke rapportage in ieder geval inzicht zal geven in de mate waarin het
gevoerde beleid in samenhang heeft bijdragen aan de (voorwaarden voor) doelstelling van artikel 2.
De verwachting is echter ook dat het niet eenvoudig zal zijn om steeds de doeltreffendheid en
doelmatigheid van de afzonderlijke beleidsinstrumenten vast te stellen. Dat heeft onder andere te
maken met de aard van het beleid op het terrein van de financiële markten. Zo zijn de gerealiseerde
effecten niet altijd aan een bepaald instrument toe te schrijven, bijvoorbeeld vanwege de
samenhang met de werking van andere instrumenten en/of door zelfregulering van de financiële
sector. Ook speelt de factor tijd een rol als het om de meetbaarheid van effecten gaat. Een deel van
de maatregelen sorteert pas effect na enige (soms geruime) tijd. Een kenmerk van dit beleidsterrein
is verder dat maatregelen erop gericht kunnen zijn om een crisis te voorkomen of de gevolgen van
6

Zie https://www.toolboxbeleidsevaluaties.nl

5

een crisis te dempen, denk bijvoorbeeld aan kapitaalbuffers. In dat geval kan de doeltreffendheid
pas volledig getoetst worden bij de concrete dreiging van een crisis of het ontstaan ervan. Het
voorgaande neemt niet weg dat de periodieke rapportage een zinvolle exercitie is. Door naar de
geleverde beleidsinspanningen te kijken, kunnen lessen worden geleerd die bij het maken van
beleidskeuzes in de toekomst of bij de optimalisering van de evalueerbaarheid van pas komen.
De periodieke rapportage zal de maatregelen en instrumenten meenemen die, over de breedte van
de beleidsdoelstelling van begrotingsartikel 2, in de afgelopen jaren zijn ingezet. De focus ligt
daarbij op de hoofdlijnen van het gevoerde beleid waar zich relevante beleidswijzigingen hebben
voorgedaan. Ten behoeve van de periodieke rapportage wordt gebruik gemaakt van beschikbare
relevante beleidsdocumenten, beleidsevaluaties, onderzoeksrapporten, voortgangsrapportages
(evaluatie)onderzoeken, monitoring en andere bronnen; zie bijlage 2 voor een voorlopig overzicht.
Een periodieke rapportage is geen studie van (wetenschappelijke) literatuur. Inzichten op basis van
de literatuur kunnen incidenteel worden meegenomen, bijvoorbeeld ter onderbouwing van de
plausibiliteit van causale relaties tussen ingezette beleidsinstrumenten en gerealiseerde prestaties
en effecten, maar er vindt geen systematisch literatuuronderzoek ten behoeve van de periodieke
rapportage plaats.
De Financial Action Task Force (FATF), een onafhankelijk intergouvernementeel orgaan, heeft in
2022 een evaluatie gedaan naar de effectiviteit van het gehele Nederlandse systeem ter voorkoming
en bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. Deze evaluatie geeft een volledig en
gedetailleerd beeld van de situatie in Nederland en koppelt ook concrete aanbevelingen hieraan, die
de FATF doorlopend monitort. In de periodieke rapportage zal onder het thema integriteit
grotendeels worden verwezen naar de aanbevelingen van de FATF. Ook voert het Internationaal
Monetair Fonds (IMF) in 2023 opnieuw het Financial Sector Assessment Program (FSAP) in
Nederland uit. De genoemde documenten en onderzoeken zijn ontworpen om de stabiliteit van het
financieel systeem in Nederland (in zijn geheel, niet op het niveau van individuele instellingen) te
beoordelen en op punten in verband te brengen met het gevoerde overheidsbeleid. De resultaten
daarvan zullen eveneens in de periodieke rapportage worden meegenomen. Tevens zal in de
periodieke rapportage een stand van zaken worden gegeven over de uitvoering van de Agenda
financiële sector van december 2018, de Beleidsagenda voor duurzame financiering van juni 2022
en de Beleidsagenda voor de financiële sector van maart 2023.
Het onderzoek zal door middel van een beleidsreconstructie een beschrijving geven van de
doelstellingen van het gevoerde beleid en uiteenzetten in hoeverre de daarmee samenhangende
uitgaven doeltreffend en doelmatig zijn geweest. De Regeling periodieke rapportage 2022 schrijft
voor dat de periodieke rapportage over een beleidsthema in ieder geval de volgende onderdelen
bevat:
i.

ii.
iii.
iv.
v.

vi.
vii.
viii.

Een omschrijving van de bij aanvang van de looptijd van het (beleids)thema op de
Strategische Evaluatieagenda vastgestelde inzichtbehoefte en een samenvatting van de
reeds bestaande inzichten;
Een overzicht van het uitgevoerde evaluatieonderzoek naar (voorwaarden voor)
doeltreffendheid en doelmatigheid waarmee invulling is gegeven aan de inzichtbehoefte;
Een meerjarig overzicht van de relevante uitgaven op de rijksbegroting en, indien van
toepassing, een indicatie van de financiële gevolgen van het beleid voor de maatschappij;
Een meerjarige beschrijving van de ontwikkeling van de gehanteerde beleidstheorie, het
ingezette beleidsinstrumentarium en de uitvoering van het beleid;
Een overzicht van de uit individuele evaluaties verkregen inzichten in de (voorwaarden voor)
doeltreffendheid en doelmatigheid van de ingezette beleidsinstrumenten en daarmee
samenhangende uitgaven;
Een onderbouwde beoordeling van de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid
van de samenhangende beleidsinstrumenten en daarmee samenhangende uitgaven;
Inzicht in oorzaken voor de mate van gerealiseerde doeltreffendheid en doelmatigheid van
de samenhangende beleidsinstrumenten van het beleid;
Lessen voor het vergroten van de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid
van het beleid. Daarbij worden mogelijkheden beschreven voor het vergroten van
6

ix.
x.

doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid bij een gelijkblijvende inzet van financiële
middelen. Ook wordt ten minste één doelmatige optie geschetst waarmee een besparing van
20% op de budgettaire grondslag van het (beleids)thema kan worden gerealiseerd. Wanneer
20% onmogelijk wordt geacht, kan op voorwaarde van een goede inhoudelijke
argumentatie, gekozen worden voor een alternatief percentage dat recht doet aan een voor
het beleidsterrein significante besparing;
De belangrijkste resterende kennis- en inzichtlacunes met het oog op verdere verbetering in
het inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het (beleids)thema;
Een beschrijving van de wijze waarop de onafhankelijkheid van de periodieke rapportage is
geborgd.

Deze onderdelen zullen dus terugkeren in de rapportage over de beleidsdoelstelling van artikel 2.
5.

O RGANISATIE: WERKGROEP EN BEGELEIDINGSCOMMISSIE

Een werkgroep binnen de directie Financiële Markten van het ministerie van Financiën zal de
periodieke rapportage opstellen. De werkgroep wordt begeleid door een begeleidingscommissie,
onder voorzitterschap van Financiën, die toeziet op het proces en de kwaliteit van de rapportage.
Deze begeleidingscommissie zal bestaan uit vertegenwoordigers van de relevante onderdelen van
het ministerie (Financiële Markten, Financieel-Economische Zaken en Inspectie der Rijksfinanciën),
een directeur Financieel-Economische Zaken van een ander departement, vertegenwoordigers van
DNB en de AFM, en een onafhankelijke deskundige, afkomstig uit de wetenschap.
Met deze samenstelling wordt geborgd dat inhoudelijke kennis over het beleidsterrein aanwezig is,
alsmede ervaring met het uitvoeren van periodieke rapportage, en wordt de onafhankelijkheid
gewaarborgd. De Regeling periodiek evaluatieonderzoek 2022 schrijft ook voor dat bij elke
periodieke rapportage een onafhankelijke deskundige betrokken is. Deze deskundige geeft zijn
oordeel over de validiteit en betrouwbaarheid van de bevindingen van het uitgevoerde onderzoek.
6.

P LANNING

De uitvoering van het onderzoek zal eind 2023 van start gaan en naar verwachting in de zomer van
2024 kunnen worden afgerond. Het streven is erop gericht om het rapport, voorzien van een
beleidsreactie en het oordeel van de onafhankelijke deskundige, uiterlijk 1 december 2024 aan te
bieden aan de Tweede Kamer.

7

BIJLAGE 1: BELEIDSPIJLERS
Verantwoordelijkheid minister
Op basis van de omschrijving in de begrotings- en verantwoordingsstukken in de periode 2017-2023
vallen de rol en verantwoordelijkheid van de minister van Financiën en de staatssecretaris Fiscaliteit
en Belastingdienst uiteen in een viertal operationele doelstellingen.
Operationele doelstelling 1: bevorderen van goed functioneren van financieel stelsel
De minister bevordert in de eerste plaats het goed functioneren van het financiële stelsel en heeft
een regisserende rol. De minister is verantwoordelijk voor de goede werking van het
betalingsverkeer. Hij is daarnaast verantwoordelijk voor de Nederlandse wetten en regels ten
aanzien van de financiële markten en de institutionele structuur van het toezicht. Het
daadwerkelijke toezicht wordt uitgeoefend door DNB en de AFM. Echter, om de onafhankelijke
positie van de toezichthouders te bevorderen is de minister noch verantwoordelijk noch bevoegd ten
aanzien van individuele besluiten van de toezichthouders, en kan de minister niet over
toezichtvertrouwelijke informatie beschikken. Daarnaast worden steeds meer toezichttaken op
Europees niveau belegd. Zo voert de Europese Centrale Bank (ECB) sinds 4 november 2014 ook in
belangrijke mate het toezicht op grote en grensoverschrijdende Europese banken uit.
Operationele doelstelling 2: streven naar een integer en stabiel financieel stelsel
De randvoorwaarden die de minister stelt voor een integer en stabiel systeem hebben hun basis in
onder andere de Wet op het financieel toezicht (Wft) en de Wet ter voorkoming van witwassen en
het financieren van terrorisme (Wwft). Het gaat hierbij om (het toezicht op nakoming van)
regelgeving die financiële instellingen stimuleert en verplicht om op integere en transparante wijze
te werk te gaan. Deze regelgeving en dit toezicht dragen eraan bij dat consumenten en bedrijven
met voldoende informatie en vertrouwen financiële producten kunnen afnemen.
De minister draagt samen met de minister van Justitie en Veiligheid verantwoordelijkheid voor weten regelgeving om het gebruik van het financieel stelsel voor het witwassen van geld en het
financieren van terrorisme te voorkomen. De minister is verantwoordelijk voor passende regelgeving
in de Wwft.
Operationele doelstelling 3: bevorderen van verantwoord financieel gedrag door de burger
Een derde taak is het bevorderen van het verantwoord financieel gedrag door de burger. Om
mensen in staat te stellen om juiste financiële beslissingen te nemen, werkt de minister, via Wijzer
in geldzaken, aan het vergroten van het financieel bewustzijn en financiële vaardigheden.
Operationele doelstelling 4: zorgen voor ongestoorde muntvoorziening
De staatsecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst heeft tot slot de taak om te voorzien in een
ongestoorde voorziening van voldoende munten in circulatie, om op deze manier een goede werking
van het betalingsverkeer te bevorderen. Op grond van de Muntwet 2002 is het een exclusieve
bevoegdheid van de Staat om munten in omloop te brengen. Tot eind 2019 had de Koninklijke
Nederlandse Munt (KNM) het exclusieve recht om munten voor de Nederlandse Staat te slaan. De
productie van de nadien benodigde munten is in 2019 door DNB aanbesteed. De aanbesteding ziet
zowel op de productie van circulatiemunten, als op de productie en distributie van munten die
speciaal voor verzamelaars worden geslagen. Van de verzamelaarsmunten zullen vanaf 2020 in
beginsel twee in plaats van vier exemplaren geslagen worden. DNB beheert de muntvoorraad en ziet
toe op het onverstoord verlopen van de circulatie van munten.
Verantwoordelijkheden minister van Financiën op de BES-eilanden
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (BES-eilanden) maken deel uit van Nederland. De eilanden zijn
openbare lichamen in de zin van de Grondwet. De verantwoordelijkheid van de minister van
8

Financiën ten aanzien van de toezichttaken voor de BES-eilanden is dezelfde als voor Europees
Nederland, omdat de verhouding tussen de minister en de toezichthouders dezelfde is. Het toezicht
op de BES-eilanden is net als in Nederland op afstand geplaatst bij DNB en de AFM; de minister van
Financiën is systeemverantwoordelijk.

9

BIJLAGE 2: VOORLOPIG OVERZICHT VAN TE BETREKKEN ONDERZOEKSMATERIAAL
Beleidsvisies en -documenten
Hoofdstuk IX begroting en jaarverslag

2017-2023

Agenda financiële sector

2018

Visie ‘Toezicht op afstand’ en Toezichtarrangement DNB en AFM

2019

Plan van aanpak witwassen

2019

Overzicht maatregelen t.b.v. financiële weerbaarheid van Nederlandse huishoudens

2020

Beleidsagenda duurzame financiering

2022

Visie op het bankenlandschap

2022

Beleidsagenda aanpak witwassen: streng waar nodig, met ruimte waar mogelijk en
meten om te weten
Beleidsagenda financiële markten

2022
2023

Evaluaties/onderzoeken door of in opdracht van Financiën
NRA witwassen

2017

Evaluatie provisieverbod

2017

Ex ante analyse van economische veiligheid van NLse betaal-en effecteninfrastructuur

2017

Monitor Financieel Gedrag

2017

NRA witwassen en terrorismefinanciering BES

2018

Onderzoek consumptief kredietmarkt

2018

Evaluatie Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen

2018

Wijzer in geldzaken, Kerncijfers financieel gedrag in Nederland

2018

Monitor Financieel Gedrag

2019

Evaluatie naar kosten tuchtrechtspraak accountants

2019

Onderzoek betalingsachterstanden consumptief krediet

2020

NRA witwassen

2020

Onderzoek FinTech sector

2020

Evaluatie Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid)

2020

Evaluatie i.s.m. AFM naar toezicht op ontwikkelingsproces van financiële producten

2020

Evaluatie basic regime

2020

Onderzoek effecten verlaging maximale kredietvergoeding

2020

Onderzoek niet-bancaire kredietverlening

2020

Onderzoek ontwikkelingen in consumptiefkredietmarkt

2021

Promotieonderzoek Aisa Amagir over de financiële geletterdheid van jongeren (incl.
evaluaties van lesmateriaal Wijzer in geldzaken)
Commissie Doorstroomvennootschappen

2021
2021

NRA witwassen en terrorismefinanciering BES

2021

Evaluaties DNB en AFM o.g.v. de Kaderwet zbo

2021

Evaluatie bankenbelasting

2021

Onderzoek markt private lease

2021

Onderzoek joint audit model accountancysector

2021

Evaluatie implementatiewet herziene richtlijn betaaldiensten

2022

Evaluatie afwikkelingsproces rentederivaten

2022

Evaluatie implementatiewet vierde antiwitwasrichtlijn

2022

Evaluatie Wet verwijzingsportaal bankgegevens

2022

Onderzoek naar kosten en baten van Insurance Guarantee Scheme (IGS)

2022

Onderzoek toekomst van trustsector

2022

Onderzoek ontwikkeling in markt voor uitvoering premieregelingen

2022

Onderzoek naar de remittances markt

2022

10

Vervolgonderzoek maximale kredietvergoeding

2022

Onderzoek schade nucleair ongeval bij transport

2022

Onderzoek audit only model accountancysector

2022

Effectenanalyse Europees agentschap voor anti-witwassen (AMLA) in Nederland

2022

Onderzoek financiële geletterdheid (basis OECD/INFE International Survey of Adult
Financial Literacy Competences)
Onderzoek actieplan consumentenkeuzes

2022
2023

Onderzoek naar de toekomstige inrichting van de chartale keten

2023

Evaluatie van Wet transparantie toezicht financiële markten

2023

Nadere evaluatie Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen

2023

Evaluatie regeldruk AMLD5: aanbieders cryptodiensten, kunsthandelaren en makelaars

2023

Evaluatie FEC

2023

Evaluatie UBO register

2023

Onderzoek naar waarde van financieel advies

2023

Versterken van de verantwoordingsketen accountancy

2023

Onderzoek toekomstige koers Wijzer in Geldzaken

2023

Vervolgonderzoek FinTech Sector

2023

Evaluatie Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen

2023

Onderzoek privacy-impact UBO-register

2023

Onderzoek partner model accountancysector

2023

Onderzoek intermediair model accountancysector

2023

Onderzoek toekomstbestendig beroepsprofiel en opleidingseisen accountancysector

2023

NRA witwassen

2024

Evaluatie Wet toezicht trustkantoren 2018

2024

Onderzoek naar gegevensdeling en samenwerking ihkv tegengaan witwassen en
terrorismefinanciering
Evaluatie garantieregeling WAKO

2024

Evaluatie Wet toezicht trustkantoren

2024

Evaluatie vorm en juridische kaders College Deskundigheid Financiële dienstverlening

2024

Evaluatie Wet herstel en afwikkeling verzekeraars

2024-2025

Beleidscyclus beleid tegen witwassen en terrorismefinanciering

Doorlopend

Wijzer in geldzaken Evaluatie Pensioen3daagse

2017-2023

Wijzer in geldzaken Evaluatie Week van het geld

2017-2019 en
2021-2023

2024

Evaluaties uitgevoerd door de Europese Commissie
Evaluatie Multilateral Interchange Fee

2020

Evaluatie Solvency II richtlijn

2021

Kantor studie (in opdracht van de Europese commissie) naar de toegang van
consumenten tot beleggingsdienstverlening
Evaluatie CSDR

2022

Evaluatie Payment Accounts Directive

2023

2022

Evaluatie PSD2

2023

Evaluatie AMLD4

2023

Overige evaluaties/onderzoeken
Onderzoek Algemene Rekenkamer monitoring maatregelen kredietcrisis
Onderzoeken AFM naar crowdfunding

Doorlopend
2017 en 2018

Onderzoek AFM en DNB over de regulering van crypto

2019

11

Onderzoek Algemene Rekenkamer ‘bankenresolutie in Nederland’

2019

Voortgangsrapportages kwartiermakers toekomst accountancysector

2020-2023

Onderzoek Algemene Rekenkamer ‘witwasbestrijding en meldketen’

2022

Onderzoek DNB ‘van herstel naar balans’

2022

Financial Action Task Force (FATF) evaluatie over Nederlands beleid tegen witwassen,
terrorismefinanciering en financiering van verspreiding van massavernietigingswapens
Rapport DNB ‘Verzekeraars in een veranderende wereld’.

2022

FSAP: IMF-onderzoek de stabiliteit van het financieel systeem in Nederland te
beoordelen en op punten in verband te brengen met het gevoerde overheidsbeleid.
Evaluatie toezicht op taxateurs (in opdracht van ministerie BZK)

2023

12

2023

2023