Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 100

Wijziging van de Wet op het specifiek
cultuurbeleid en enkele andere wetten in
verband met herstructurering van het stelsel van
cultuursubsidies, het van toepassing verklaren
van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen
op de cultuurfondsen en enkele technische
aanpassingen

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 19 januari 2012
Graag wil ik de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
danken voor de inbreng bij bovengenoemd wetsvoorstel. Ik heb er goede
nota van genomen dat de commissie, onder het voorbehoud dat de in
haar verslag gestelde vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen
zijn beantwoord, de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid acht. In onderstaande beantwoording wordt de
indeling van het verslag van de commissie gevolgd.
ALGEMEEN
Wijziging van de Wsc
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering van mening is dat de
herstructurering van het cultuursubsidiestelsel niet alleen noodzakelijk is
in verband met het op orde brengen van de overheidsfinanciën. In
verband daarmee vragen zij tevens de bevestiging dat de herstructurering
niet teruggedraaid wordt als er weer voldoende overheidsmiddelen
beschikbaar zijn.
Het kabinet acht een omslag in het cultuurbeleid nodig omdat het
cultuurbeleid niet langer in de pas loopt met de veranderingen in de
samenleving. De overheid treedt te veel op als financier en bij de
verlening van subsidies is nu te weinig aandacht voor publiek en
ondernemerschap. Het kabinet wil dat culturele instellingen en kunstenaars ondernemender worden en een groter deel van hun inkomsten zelf
verwerven. Culturele instellingen moeten minder afhankelijk worden van
de overheid en daardoor flexibeler en krachtiger worden.
Dit uitgangspunt blijft overeind, ook als er meer overheidsmiddelen
zouden zijn. Voor de subsidieperiode 2013–2016 geldt een eigen inkomsteneis van 17,5%. Voor de daaropvolgende periode 2017–2020 wordt
deze toelatingseis verhoogd. Het doel is om in de toekomst meer
evenwicht tussen subsidiëring en ondernemerschap aan te brengen.

kst-33100-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 100, nr. 5

1

De leden van de VVD-fractie vragen waarom het sinds 23 januari 2008
heeft geduurd om tot wijziging aan de hand van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen te komen.
De reden dat het enige tijd heeft geduurd voordat de cultuurfondsen
onder de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen worden gebracht, is dat
het om een kleine wetswijziging gaat die weinig gevolgen heeft voor de
cultuurfondsen. Gewacht is op een geschikt wetsvoorstel om deze
wijziging mee te nemen. Mede in verband met de kabinetswisseling heeft
het tot dit wetsvoorstel geduurd.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke gevolgen voorliggend
wetsvoorstel heeft op de getroffen gezelschappen en/of instellingen en of
door het voorstel banen verloren gaan.
Er zullen banen verdwijnen, hoeveel is niet goed in te schatten. Ten eerste
zijn er nu geen goede werkgelegenheidscijfers beschikbaar. Gezien de
omzet wordt de werkgelegenheid van cultuurinstellingen gesubsidieerd
door het Rijk of een fonds, geschat op circa 16 500 voltijdsequivalenten of
fte’s. Gemiddeld telt 1 werkzame persoon in deze sector voor 0.70 fte. In
personen is 16 500 fte’s dan gelijk aan circa 23 570 personen. Het precieze
aantal personen dat werkloos zal worden, is nog niet met zekerheid vast te
stellen. Hoeveel banen uiteindelijk verdwijnen is afhankelijk van de mate
waarin instellingen met minder subsidie verder kunnen of nieuwe
geldstromen weten te vinden. In de cultuursector werken veel parttimers.
Het is denkbaar dat zij voor een groter deel op andere inkomstenbronnen
aangewezen raken.
Tevens vragen de leden van de PvdA-fractie hoeveel bezwaarprocedures
er verwacht kunnen worden.
Het aantal instellingen dat bezwaar zal indienen is op voorhand niet te
bepalen. De verwachting is dat het aantal bezwaarprocedures naar
aanleiding van de besluitvorming rond Prinsjesdag 2012 weliswaar groter
zal zijn dan aan de start van vorige subsidieperiodes, maar niet substantieel. Dat laatste omdat de categorieën van instellingen die niet langer
voor subsidie in aanmerking komen, of niet voor een vergelijkbaar
subsidieniveau, al ver van tevoren in kennis zijn gesteld van de veranderde situatie. Over ingediende bezwaren tegen reeds genomen besluiten
in het kader van de bezuinigingen is het volgende te melden. Tegen de
generieke korting van 2,2 procent voor 2012 is door drie van alle instellingen in de basisinfrastructuur bezwaar gemaakt. Tegen de intrekking van
de aanwijzingen op grond van artikel 4b van de Wet op het specifiek
cultuurbeleid is door 21 van de 54 aangewezen instellingen bezwaar
gemaakt.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe en waar de periode van cultuursubsidies van cultuurfondsen aan culturele instellingen buiten de
basisinfrastructuur wordt geregeld.
In artikel 10, vierde lid, van de Wet op het specifiek cultuurbeleid is
vastgelegd dat de fondsen reglementen vaststellen op basis waarvan zij
hun subsidies verstrekken. Voordat die reglementen in werking kunnen
treden, dienen zij ter goedkeuring te worden voorgelegd aan de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Voor de komende periode hebben
het Fonds Podiumkunsten, het Nederlands Letterenfonds, het Fonds voor
Cultuurparticipatie en het Stimuleringsfonds voor Architectuur reglementen vastgesteld voor de verstrekking van meerjarige activiteitensubsidies.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen van toepassing is op de Raad voor cultuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 100, nr. 5

2

De Kaderwet zelfstandige bestuursorganen is niet van toepassing op de
Raad voor cultuur. De Raad is een adviescollege in de zin van de Kaderwet
adviescolleges en die wet is wel op de Raad van toepassing.
De leden van de SP-fractie verzoeken de regering over te gaan op een
geleidelijke invoer van het nieuwe subsidiestelsel. Zij vragen waarom
wordt vastgehouden aan een snelle invoer ondanks bezwaren die hier
tegen zijn geuit.
Uw Kamer heeft – na een grondige afweging van de verschillende
argumenten voor en tegen de invoering in 2013 – ingestemd met deze
invoeringsdatum (AO van 23 maart 2011). De aanvraagprocedures bij
gemeenten, provincies, Rijk en fondsen zijn in het najaar van 2011 gestart
en lopen gelijk op. Voor de instellingen geeft dit de nodige duidelijkheid.
In verband met de invoering in 2013 vragen deze leden tevens of de
bezuinigingen opwegen tegen bijvoorbeeld de frictiekosten en de afname
van inkomsten in samenhangende sectoren. Gaat er op lange termijn niet
meer verloren dan er wordt bespaard door de bezuinigingen?
In de gesubsidieerde cultuursector is op terreinen sprake van overaanbod.
Een conclusie die door de Raad voor cultuur wordt gedeeld. De bezuinigingsoperatie is mede een antwoord op dit overaanbod. In die zin zal dit
dan ook geen afbreuk doen aan het verdienvermogen. De verwachting is
dat door beperking van het aanbod de instellingen een gezondere
bedrijfseconomische basis kunnen krijgen. Nu al zien we in het veld tal
van initiatieven om meer publieksinkomsten en giften te verwerven,
alsmede sponsors aan zich te binden en zo het bedrijfseconomisch
draagvlak te vergroten. Ook worden initiatieven ontplooid om tot
fundamentele verandering van het verdienmodel te komen. Veranderingen waarvan de betrokken instellingen de gerede verwachting hebben
dat de organisatie flexibeler wordt en zodoende beter in kan spelen op de
wensen van het publiek. Met de bezuiniging zijn inderdaad frictiekosten
gemoeid. De frictiekosten zijn echter incidenteel waar tegenover een
structurele bezuiniging en heroriëntatie van de sector staat.
De leden van de SP-fractie menen dat de regering bij de bezuinigingen
door gemeenten op culturele instellingen, door te verwijzen naar de eigen
verantwoordelijkheid, voorbij gaat aan de immense bezuinigingen die
gemeenten te verwerken krijgen vanuit het Rijk. Zij vragen de regering in
overleg te treden met de gemeenten.
Zoals hierboven is aangegeven lopen de aanvraagprocedures voor
subsidie aan culturele instellingen voor de subsidieperiode 2013–2016 van
het Rijk en de andere overheden gelijk op. Over de beoordeling en
besluitvorming vindt afstemming plaats. Afspraken tussen de overheden
over subsidie aan instellingen worden vastgelegd in convenanten.

1
2

Kamerstukken II 2010/11, 32 820, nr. 1.
Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VIII, nr. 149.

De leden van de SP-fractie vragen hoe de afwegingen die gemaakt zijn ten
aanzien van een generieke korting, zoals onduidelijkheid over continuïteit
van de gesubsidieerde activiteiten en zelfs van de instellingen als zodanig,
meespeelden bij de invoering van het nieuwe stelsel in onderhavig
wetsvoorstel.
In de hoofdlijnenbrief Meer dan kwaliteit1 heeft het kabinet inhoudelijke
keuzes gemaakt op basis van de prioriteiten uit de brief van 6 december
20102. Die keuzes hebben als consequentie dat bepaalde categorieën van
instellingen niet langer in aanmerking komen voor subsidie in het kader
van de culturele basisinfrastructuur. Het kabinet is zich ervan bewust dat
dit voor bepaalde instellingen gevolgen gaat hebben voor de bedrijfsvoering en mogelijk ook voor hun continuïteit. Bij een generieke korting
zouden de waarborgen voor de functies waar de basisinfrastructuur in
dient te blijven voorzien, echter te ongewis worden. In het nieuwe stelsel
wordt dus uitdrukkelijk gekozen voor de continuïteit van bepaalde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 100, nr. 5

3

activiteiten, terwijl bij een generieke korting deze duidelijkheid zou
ontbreken.
De leden van de SP-fractie vragen de regering in de tussentijd tot de
herijking van het museale stelsel in 2016, er zorg voor te dragen dat
waardevolle museale collecties voor Nederland, die niet tot de Rijkscollectie behoren, niet verloren gaan.
Het behouden van collecties en collectie-onderdelen met een waardevolle
betekenis voor Nederland is in ons aller belang. De instellingen die
financieel niet meer in staat zijn voor een collectie zorg te dragen, althans
de eigenaren van die collecties, dienen zich te beraden over de toekomst
van de collectie. Dit kan mede betekenen dat een besluit moet worden
genomen over de vraag waar de collectie, in zijn geheel of in delen, in de
toekomst kan worden ondergebracht. Het is in de eerste plaats een zaak
van de eigenaar om met het museale en archief- en bibliotheekveld
hierover afspraken te maken. Ook universitaire of andere instellingen
kunnen hierbij zijn betrokken.
Voor wat betreft het cultuurbeleid van de rijksoverheid zijn hiervoor geen
extra middelen gereserveerd.
Tot slot vragen de leden van de SP-fractie de regering de gevolgen van de
wijziging van het subsidiebestel kritisch te volgen en in te grijpen wanneer
de diversiteit en toegankelijkheid van de cultuursector te zeer wordt
aangetast.
Jaarlijks brengt het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de
publicatie Cultuur in beeld uit, met daarin onder meer de bijdrage van
cultuur aan de economie en werkgelegenheid, het sociaal-maatschappelijk
draagvlak en publieksbereik en de financiële verhoudingen tussen
subsidieverstrekkers en de ontwikkeling van eigen inkomsten. Resultaten
van al het relevante onderzoek, zoals van SCP, CBS en CPB en branchemonitors zijn hierin opgenomen. Diversiteit en toegankelijkheid zijn blijvend
belangrijke opgaven voor de rol van het Rijk, zoals vastgelegd in de Wet
op het specifiek cultuurbeleid.
Advies Raad voor cultuur
De leden van de VVD-fractie vragen een nadere toelichting op het
overnemen van het advies van de Raad voor cultuur om geen criterium
ten aanzien van een aandeel eigen inkomsten in artikel 4a van de wet op
te nemen. Zij vragen daarbij de voor- en nadelen aan te geven van het
opnemen van een bepaling in een wet of ministeriële regeling.
In de eerste plaats geldt dat normen die zijn vervat in een wet of een
ministeriële regeling in gelijke mate verbindend zijn voor een ieder. Daarin
is dus geen verschil. Op grond van de Aanwijzingen voor de regelgeving
wordt het stellen van regels op het niveau van een ministeriële regeling
beperkt tot voorschriften van administratieve aard, uitwerking van de
details van een regeling, voorschriften die dikwijls wijziging behoeven en
voorschriften waarvan te voorzien is dat zij mogelijk met grote spoed
moeten worden vastgesteld. Het minimumpercentage aan eigen
inkomsten is geen statisch gegeven: instellingen worden geacht in de
komende periode een groei door te maken. Aangekondigd is al, dat voor
de daaropvolgende periode een hoger percentage gaat gelden. Bepaling
van het percentage eigen inkomsten op het niveau van de wet is daarom
niet aangewezen. Het aanvankelijke voorstel van wet voorzag er zodoende
uitsluitend in om in artikel 4a een algemene bepaling over ondernemerschap op te nemen, namelijk een voorschrift dat de criteria die in de
vierjaarlijks vast te stellen ministeriële regeling worden opgenomen in
ieder geval betrekking hebben op het aandeel eigen inkomsten dat
cultuurinstellingen dienen te halen om voor subsidie in aanmerking te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 100, nr. 5

4

komen. De Raad voor cultuur is van mening dat een dergelijke bepaling
tot vragen kan leiden over de verhouding ten opzichte van de overige, in
de regeling op te nemen criteria. In dat verband merkt de regering op dat
op het niveau van de wet ook nu al enkele andere criteria zijn geformuleerd, te weten spreiding, kwaliteit en verscheidenheid in artikel 2 van de
Wet op het specifiek cultuurbeleid. Ofschoon dat in de praktijk geen
aanleiding heeft gegeven voor interpretatiekwesties ten aanzien van de
hiërarchie van normen, heeft de regering uiteindelijk gemeend niet te
hoeven voorzien in een specifieke normstelling in de wet. Zoals in de
memorie van toelichting is opgemerkt, biedt het huidige artikel 4a
namelijk al een mogelijkheid om in de vierjaarlijkse ministeriële regeling
criteria over ondernemerschap op te nemen. Het tweede lid, onderdeel b,
van die bepaling bevat een algemene grondslag om criteria voor
subsidieverstrekking te stellen. Zo zijn op basis van die grondslag de eisen
op het gebied van eigen inkomsten al neergelegd in de ministeriële
regeling voor de periode 2013–2016.
De leden van de CDA-fractie vragen wat er aan flankerend beleid wordt
gedaan om ondernemerschap in het kader van het algehele cultuurbeleid
te bevorderen.
Het bevorderen van cultureel ondernemerschap wordt op verschillende
manieren ondersteund: er is een Geefwet, er is overleg met de cultuursector, brancheverenigingen, particuliere fondsen etc., er zijn plannen
voor het inrichten van een «mecenasmakelaar» en een leiderschapsprogramma, er is een deelconvenant met de filantropische sector afgesloten,
en er komt een geefcampagne.
Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie op welke grondslag artikel 4a
mogelijkheden biedt tot specifieke normstelling ten aanzien van eigen
inkomsten.
Voor een antwoord op deze vraag wordt verwezen naar de reactie van de
regering op de vraag van de leden van de VVD-fractie over dit onderwerp.
Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de VVD-fractie vinden vermindering van administratieve
lasten belangrijk voor elke vorm van ondernemerschap. In de transitie van
de culturele instellingen vinden deze leden het wenselijk inzage te krijgen
in de uitvoerbaarheid en administratieve lasten, zodra deze bekend zijn bij
de ministeriële regeling, en zij vragen hoe de regering hier tegenover
staat.
De regering deelt de opvatting van de leden van de VVD-fractie over de
vermindering van lasten als belangrijke stimulans voor het bevorderen
van ondernemerschap. Dit is dan ook kabinetsbreed beleid, dat verder
reikt dan de regelgeving ten aanzien van cultuursubsidies. Voor zover het
de cultuursubsidieregeling betreft is rekening gehouden met dit aspect en
is in de toelichting op de ministeriële regeling voor de komende periode
hierop ingegaan. Zo gebeurt de administratieve verwerking en berekening
van het eigen inkomsten percentage door het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en levert dit voor instellingen geen extra lasten
op. De resultaten van de eigen inkomsten worden jaarlijks gepubliceerd in
Cultuur in beeld.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 100, nr. 5

5