Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 616

Initiatiefnota van het lid Von Martels «Weidse
blik op de weidevogels»

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Achtergrond
De initiatiefnemer doet de volgende voorstellen in deze initiatiefnota:
I.
Bestaande weidevogelgebieden optimaliseren en faciliteren
II.
Het stimuleren en ondersteuning bieden aan boeren voor de
inrichting van een weidevogelvriendelijk boerenlandschap dat
passend is binnen de bedrijfsvoering
III.
Meer focus op predatorenbeheer om predatiedruk af te nemen
1. Inleiding
«Vanuit mijn winterverblijf in het warme Zuiden ben ik onderweg naar het
Noorden om te broeden. Ik nestel me graag in het Noorden met name
vanwege de open landschappen en het vochtige, kruidenrijke gras. Helaas
zijn deze plekken nog maar schaars, en zal ik moeten vechten voor mijn
territorium. Met mijn lange poten en mijn bruinrood gevlekte borst vlieg ik
luidruchtig rond om een goede plek te kunnen vinden. Ik zie veel andere
grutto’s om mij heen, maar ik laat me niet wegjagen. Wanneer ik de
geschikte broedplek heb gevonden, merk ik dat ik niet de enige ben die
deze plek in het vizier heeft. Dreigend, met mijn staartveren wijd, hou ik
de andere grutto in de gaten. We gaan de strijd met elkaar aan, maar ik
win het niet. De tegenpartij houdt zijn vleugels omhoog. Dit is nu zijn
territorium. Ik moet op zoek naar een andere plek, maar er zijn er maar
weinig. Voor nu zal ik me moeten nestelen op een andere plek. De dagen
verstrijken en ik ben aan het broeden. Ik houd mijn nest zo goed mogelijk
in de gaten, maar wanneer ik terugvlieg naar mijn nest zie ik dat er nog
maar twee van de vier eitjes liggen. Het is het werk van een roofdier, al
mijn werk is voor niks geweest. Wanneer mijn jongen zijn uitgekomen,
zullen zij duizenden insecten moeten kunnen vangen om te groeien, maar
die zijn er niet voldoende. Als mijn jongen niet genoeg voedsel kunnen
vinden, zullen zij te zwak zijn om uit te kunnen vliegen. Dit was echter van
latere zorg geweest, want wanneer ik weer terugvlieg naar het nest zie ik
dat mijn nest met eieren is verwoest en het gras is gemaaid. De inspanning van afgelopen weken heeft tot niets geleid door verschillende
dreigingen, en op deze manier sterft mijn soort langzaam uit.»

kst-35616-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

1

Ons land heeft een speciale verantwoordelijkheid betreft de bescherming
van de weidevogels. Er broeden namelijk nergens zoveel weidevogels als
in Nederland. Een goed voorbeeld is de grutto, die is uitgeroepen tot onze
Nationale Vogel. Meer dan 85 procent van de Europese gruttopopulatie
broedt in de weidegebieden van Nederland. Echter, er is sprake van een
behoorlijke achteruitgang van de weidevogelpopulatie in Nederland.
Sterker nog, 2020 is het slechtste jaar ooit voor de grutto1. Het huidige
weidevogelbeleid is niet in staat om de afname van de weidevogels te
stoppen. Deze nota heeft als doel om bij te dragen aan een betere aanpak
van het weidevogelbeheer. Als er geen actie wordt ondernomen, zal een
groot deel van de weidevogelpopulatie binnen afzienbare tijd niet meer in
Nederland te vinden zijn. Niet alleen de grutto maar ook andere weidevogels (veldleeuwerik, kievit, tureluur, wulp, slobeend, scholekster)
vertellen ons een belangrijk verhaal en dit geluid moeten we ons zeer ter
harte nemen!
Door tal van factoren is er minder ruimte voor de ontwikkeling van de
weidevogels. Het natuurlijke boerenland van weleer heeft een totaal ander
gezicht gekregen maar de omstandigheden voor de weidevogels om te
overleven zijn er niet bepaald gemakkelijker op geworden.
Het is belangrijk om te streven naar een geschikte en gevarieerde
leefomgeving voor de weidevogels. Ambitieus beleid is een belangrijke
voorwaarde om ervoor te zorgen dat de situatie van de weidevogels
verbeterd wordt. Wil de weidevogel kunnen overleven dan zullen de
volgende maatregelen aangescherpt moeten worden:
• Het verzorgen van een geschikte habitat
• Ondersteuning aan eigenaren en gebruikers van het boerenlandschap
• Predatorenbeheer versterken.
Het is van essentieel belang en moet steeds weer worden benadrukt dat
alle bovenstaande maatregelen genomen worden. De enige manier om
tot een succesvol resultaat te komen is door alle factoren die van invloed
zijn op de weidevogelpopulatie aan te pakken. Het is daarom belangrijk
om te voorkomen dat slechts een van deze maatregelen prioriteit krijgt.
Ook hier geldt dat de keten net zo sterk is als de zwakste schakel.
2. Aanleiding
Nederland is een weidevogelland bij uitstek ons land beschikt namelijk
over veel natte, dynamische en voedselrijke landschappen.Toch valt er
wel enige voorkeur in het favoriete landschap te bespeuren. De langpotige
vogels (zoals de grutto, tureluur en de wulp) hebben vooral in de
kuikenfase behoefte aan beschutting en kunnen daarom beter in een
lange vegetatie foerageren. De kortpotige vogels (zoals de kievit en de
scholekster) vertoeven beter in een landschap met kortere vegetatie2.
Ondanks het verschil in de behoeftes van weidevogelpopulaties, zijn er
drie factoren die iedere populatie ten goede komt:
• Voldoende oppervlakte en goede kwaliteit habitat
• Voldoende voedsel
• Lage predatiedruk
Mocht er niet aan deze factoren worden voldaan, dan nemen de
populaties naarmate de jaren verstrijken af. De krimp van de weidevogelpopulatie is geen nieuwe trend. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw
wordt al aangetoond dat de populatie van de weidevogels daalt. Zoals in
Afbeelding 1 weergegeven, is de trend dalend. De verwachting is dat deze

1
2

(2020 is slechtste jaar ooit voor grutto, 2020)
(Teunissen & Wymenga, 2011)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

2

negatieve trend zicht voort zal zetten wanneer er geen maatregelen
worden genomen3.
Afbeelding 1 Trends van de periode 1980–2019

(van Turnhout, Foppen, & Zoetebier, 2020)

De drie grootste factoren die bijdragen aan de forse vermindering van de
weidevogelpopulatie zijn:
•
•
•

Ontwikkelingen van de landbouw waardoor het (grasland)beheer fors
is veranderd.
De afname van het totale areaal grasland als gevolg van veranderend
landgebruik met tot gevolg verlies aan leefgebied.
Het toenemende aantal roofdieren, met een hogere predatiedruk tot
gevolg.

Agrarische ontwikkelingen
Het grootste deel van het Nederlandse boerenlandschap is in gebruik voor
agrarische productie. Door grote veranderingen binnen de landbouw is
het boerenlandschap in een relatief korte tijd aanzienlijk veranderd.
Factoren als een intensiever grondgebruik en een verlaagde grondwaterstand zijn mede bepalend voor de huidige weinig rooskleurige situatie.
Willen we het tij keren dan moet er het nodige gebeuren. Het is echter
zeer belangrijk om te benadrukken dat er veel initiatieven vanuit de
boeren zelf zijn om de weidevogel te beschermen. Deze nota richt zich dan
ook op de boeren die geïnteresseerd zijn in het concept om (een deel van)
het landschap weidevogelvriendelijk in te richten, maar niet over de juiste
middelen beschikken om dit in de praktijk na te streven. De organisatorische aanpak via de agrarische natuursubsidies zijn sinds 2016 aangescherpt. Deze aanpak bestaat uit samenwerkingsverbanden die zijn
onderverdeeld in 40 agrarische collectieven. Boeren werken in dit geval
dan samen op het gebied van aanleggen van plasdrassen, uitgestelde
maaidata afspraken en kruidenrijk grasland creëren. Deze collectieven
hebben echter bijna allemaal een wachtlijst. Er zijn meer geïnteresseerde
boeren dan budget, waardoor uitbreiding van de collectieven lastiger te
realiseren is. In 2018 waren er ruim 9.000 actieve ANLb-deelnemers, die
samen 78.000 hectare natuur en landschappen beheren. Ongeveer 80%
van dit areaal hiervan betreft pakketten voor weidevogelbeheer4.
Daarnaast is er bij boeren een enorme behoefte aan het verrijken van
kennis over wat goed weidevogelbeheer is en hoe zij dit zouden kunnen
integreren in hun eigen bedrijfsvoering. Het is daarom ook cruciaal om
deze boeren tegemoet te komen door het verspreiden van kennis en het
creëren van mogelijkheden met betrekking tot samenwerking met het
collectief. Om boeren te stimuleren om zich actief bezig te houden met het
beschermen van de weidevogels, is het van belang dat er voldoende
financiële compensatie tegenover staat. Om écht een verschil te maken
voor de weidevogel zijn namelijk er grote maatregelen vereist zoals later
maaien, meer kruidenrijk grasland en het aanleggen van plasdrassen.
Meer budget voor het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) is
3
4

(Vogelbescherming, 2020)
(Aanvalsplan Grutto, 2020)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

3

dan ook essentieel voor het behoud van weidevogels, om op deze manier
meer boeren een financiële compensatie te bieden waardoor er meer
geschikt weidevogellandschap ontstaat.
Predatie
Predatie is een grote factor als het gaat om de afname van de weidevogelpopulatie. Predatoren kunnen in de huidige situatie met gemak de nesten
van de weidevogels betreden en de kuikens meenemen. De kern van het
probleem ligt namelijk bij de overleving van de kuikens. Wanneer
predatoren eieren roven, kunnen weidevogels nieuwe eieren leggen.
Wanneer de kuikens verloren gaan, is het broedjaar ook verloren.
Naarmate de weidevogelpopulatie vermindert, weegt de negatieve
invloed van deze roofdieren zwaarder. Het afweermechanisme van het
gezamenlijk broeden, en dus gezamenlijk predatoren verjagen, verdwijnt
namelijk mee met de vermindering van de weidevogelpopulatie5. Het is
dan ook belangrijk om meer in te zetten op predatorenbeheer, aangezien
we met de juiste maatregelen dit grote probleem goed kunnen aanpakken
en controleren.
Kortom, de factoren die bijdragen aan vermindering van de weidevogelpopulatie hangen allemaal met elkaar samen. Er is sprake van onvoldoende geschikt habitat door veranderend landgebruik, onvoldoende
middelen om een geschikt weidevogelbeleid te hanteren en een toenemende predatiedruk. Als gevolg hierop is er onder anderen structureel te
weinig voedsel en een groot verlies aan nesten.
Deltaplan Biodiversiteitsherstel en het Aanvalsplan Grutto
Er is een grote urgentie vanuit natuurperspectief om de biodiversiteit te
herstellen. De huidige aanpak blijkt onvoldoende. Het Deltaplan Biodiversiteitsherstel identificeert vijf succesfactoren om ervoor te zorgen dat
grondgebruikers kunnen bijdragen aan biodiversiteitsherstel: gedeelde
waarden van alle betrokken partijen, robuuste verdienmodellen voor de
betrokken boeren, stimulerende en coherente wet- en regelgeving,
stimulering van kennis en innovatie en samenwerking op gebiedsniveau.
De kern van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel is om brede samenwerkingen tussen betrokken partijen (boeren, terreinbeheerders, particulieren,
overheden op gebiedsniveau etc.) te stimuleren en grondgebruikers
waarderen voor de prestaties die bijdragen aan het herstel van biodiversiteit6. Het Aanvalsplan Grutto beoogt zich op de praktische uitwerkingen
van de vijf succesfactoren genoemd in het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Om ervoor te zorgen dat de bodem levend en weerbaar blijft,
worden er in het Aanvalsplan Grutto vier speerpunten genoemd: kerngebieden van voldoende schaal, hoog waterpeil, aangepast agrarisch
beheer en actief predatorenbeheer7.
Rode Lijststatus
Er is een groot aantal weidevogels dat onder druk staat. Om deze soorten
goed in kaart te brengen, is er een Rode Lijst van bedreigde Nederlandse
broedvogels gepubliceerd8. Op de Rode Lijst staan de soorten broedvogels die zich in een gevarenzone bevinden, verdeeld over categorieën
van kwetsbaar tot uitgestorven. Deze lijst geeft de draagwijdte van het
probleem goed weer, onder meer omdat de lijst sinds 2004 is toegenomen
5

(Haerkens, 2020)
(Deltaplan Biodiversiteitsherstel, 2018)
7
(Aanvalsplan Grutto, 2020)
8
(Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, 2017)
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

4

met 9 soorten aan broedvogels9. Onderstaande tabel geeft weer in welke
mate de weidevogels onder druk staan.
Meest recente Rode Lijststatus van de weidevogels (2017)
Kemphaan
Watersnip
Wulp
Slobeend
Veldleeuwerik
Gele kwikstaart
Graspieper
Tureluur
Grutto

Ernstig bedreigd
Bedreigd
Kwetsbaar
Kwetsbaar
Gevoelig
Gevoelig
Gevoelig
Gevoelig
Gevoelig

Zoals weergegeven in Afbeelding 2, is er nog steeds een matige afname
zichtbaar in de recente trends van de drie weidevogelpopulaties. De
trends zijn verdeeld in drie verschillende telgebieden die bestaan uit
gebieden met agrarisch weidevogelbeheer, reservaten en gangbaar
landbouwgebied. De scholekster vertoeft beter in gebieden met agrarisch
weidevogelbeheer, in tegenstelling tot de kievit en de grutto die beter
vertoeven in reservaten. Opvallend is dat de grutto als enige populatie in
alle telgebieden significant in aantal afneemt.
Afbeelding 2 Trends van de periode 2009–2018 op basis van drie telgebieden

(van Turnhout, Foppen, & Zoetebier, 2020)

In Europa is de Europese Vogelrichtlijn leidend voor de bescherming van
vogels in Europa. De verantwoordelijkheid van het beschermen en in
stand houden van de vogelpopulaties ligt bij de lidstaten zelf10. In de
situatie waar wij ons nu in bevinden, waar de weidevogelpopulatie fors
afneemt, is het nodig dat er maatregelen worden genomen. Als lidstaat
van de Europese Unie hebben wij namelijk zelf de verantwoordelijkheid
voor de weidevogels die in Nederland vertoeven.
In Nederland is de verantwoordelijkheid voor het weidevogelbeheer als
volgt verdeeld. Het weidevogelbeheer valt onder de Wet natuurbescherming (2020), waarbij veel verantwoordelijkheden en bevoegdheden
van het Rijk zijn overgedragen aan de provincies11. Het natuur- en
landschapsbeleid is dus een kerntaak van provincies. Elke provincie heeft
een eigen natuurbeleidsplan waar het beleid en de financiën in zijn
vastgelegd. Hierdoor kan het beleid per provincie sterk uiteenlopen, wat
de effectiviteit niet altijd ten goede komt. Om de effectiviteit van de
provinciale beheerplannen te waarborgen, is het van belang om deze
maatregelen te monitoren, evalueren en aan te scherpen waar nodig. Een
herijking van het weidevogelbeleid is cruciaal is om de weidevogels te
redden door middel van het creëren van nieuwe mogelijkheden voor
bijvoorbeeld de bedrijfsvoering van de boer. De rijksoverheid, als

9

(Vogelbescherming, 2017)
(Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, 2019)
11
(Wet natuurbescherming, 2020)
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

5

systeemverantwoordelijke voor het natuurbeleid, moet hier een leidende
rol in nemen12.
3. Voorstellen
De initiatiefnemer identificeert een aantal tekortkomingen in het huidige
weidevogelbeleid.
De initiatiefnemer legt de volgende beslispunten aan de kamer voor.
1. Bestaande weidevogelgebieden optimaliseren en geschikt leefgebied
creëren
Het is van essentieel belang om een goede balans te vinden tussen
landbouw en natuur. Dit blijkt echter in de praktijk lastig na te streven. Wij
kunnen en mogen niet van boeren verwachten dat zij zomaar delen van
hun grond beschikbaar stellen voor weidevogelbeheer, vooral niet
wanneer daar binnen de bedrijfsvoering geen ruimte voor is. Het is
daarom ook van belang om te focussen op het optimaliseren van
bestaande weidevogelgebieden om op deze manier de weidevogels terug
te laten keren naar deze kerngebieden.
Maatregelen binnen weidevogelkerngebieden
Een weidevogelkerngebied is een aaneengesloten gebied waar weidevogels in het voorjaar voorrang krijgen ten opzichte van agrarische
activiteiten. Een weidevogelkerngebied krijgt geen natuurbestemming,
maar blijft agrarische grond waarop het weidevogelbeheer via een
kwalitatieve verplichting wordt vastgelegd. Het herstel van deze weidevogelkerngebieden kan door middel van verschillende maatregelen
gerealiseerd worden. Deze maatregelen zijn cruciaal omdat ze als gevolg
hebben dat het de biodiversiteit verhoogt en er dus meer voedsel
aanwezig is voor weidevogels. De eerste maatregel is het terugbrengen
van een kruidenrijk grasland. Echter is dit een langdurig proces, omdat het
ontstaat door jarenlang extensief beheer. Voor een boer betekent dit
structureel minder bemesten. De tweede maatregel is het gedeeltelijk
onder water zetten van grasland in het voorjaar. Deze maatregel is niet
alleen gunstig voor voedsel, maar deze zorgt er ook voor dat de weidevogelpopulatie beter bestand is tegen predatiedruk. Kleine roofdieren
kunnen namelijk nesten lastiger bereiken wanneer de bodem natter is13.
Uit een experiment in de Bovenkerkerpolder is gebleken dat het stapsgewijs creëren van het zogenaamde kuikenland dit vanaf 2020 mogelijk
zou moeten zijn. Het kuikenland is een kruidenrijk grasland dat aan een
aantal randvoorwaarden moet voldoen om de jongen van weidevogels
meer kans te geven om te overleven en uit te vliegen14.
Gebieden buiten weidevogelkerngebieden
Het beleid van zowel het rijk als provincies richt zich voornamelijk op het
beheer van weidevogelkerngebieden15. Het is belangrijk om deze
weidevogelkerngebieden te optimaliseren (en onderhouden) om de
ontwikkeling van de weidevogels die broeden in deze gebieden niet te
verstoren. De weidevogels die broeden in deze weidevogelkerngebieden
vormen echter maar een beperkt deel van alle weidevogels. Populaties
broeden ook buiten deze weidevogelkerngebieden, zoals de grutto, kievit,
12

(Antwoord op vragen van het lid Wassenberg over de steeds verdere achteruitgang vande
grutto, 2020)
(De Pater, 2017)
14
(Zeevenhooven, 2020)
15
(Landschappen NL, 2020)
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

6

scholekster en tureluur, waardoor het van groot belang is om deze
gebieden ook te herstellen en weidevogelvriendelijk in te richten16. Deze
gebieden bestaan voornamelijk uit boerenland. Door middel van meer
kennisverspreiding en begeleiding voor geïnteresseerde boeren kan er
meer ruimte voor de weidevogels worden plaatsgemaakt. De initiatiefnemer is van mening dat deze kansrijke gebieden de plekken zijn waar ook
meer focus op gelegd moet worden.
Sommige maatregelen opgelegd door de overheid aan de boeren (denk
aan o.a. onderzaai bij mais) werken contraproductief en verkleinen de
overlevingskansen van met name de kievitsnesten en kievitskuikens. Deze
beleidsmaatregelen dragen hierdoor helaas bij aan de verdere afname
van de kievitpopulatie.
Door gebrek aan geschikt leefgebied en voedsel zal de dalende
trend van de weidevogelpopulatie zich blijven voortzetten. Om
geschikt leefgebied te creëren zijn fysieke maatregelen van
belang. De initiatiefnemer stelt daarom voor om extra budget vrij
te maken voor het Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLb)
met als bestemming weidevogelbeheer. Door middel van het
extra budget voor beheer(maatregelen) door boeren kunnen
collectieven zich inzetten voor meer geschikt leefgebied.
Daarnaast kunnen zij zich inzetten voor verdere kennisverspreiding en
boeren ondersteunen om een passende manier te vinden om weidevogelbeheer in hun eigen bedrijfsvoering te integreren. In het volgende
voorstel wordt dit nog verder uitgewerkt.
2. Het stimuleren en bieden van ondersteuning aan boeren voor de
inrichting van een weidevogelvriendelijk boerenlandschap dat passend is
binnen de bedrijfsvoering
Zoals eerder beschreven kunnen en mogen wij niet van boeren
verwachten dat zij zomaar delen van hun grond beschikbaar stellen voor
weidevogelbeheer, zeker niet wanneer daar binnen de bedrijfsvoering
geen ruimte voor is. Een van de uitgangspunten om de vermindering van
de weidevogelpopulatie tegen te gaan is dat de bedrijfsvoering in ieder
geval ruimte moet bieden aan de natuur. Boeren, collectieven en
terreinbeheerders spelen een grote rol in de realisatie van de voorgestelde maatregelen. De initiatiefnemer is van mening dat de boeren
ondersteuning moeten kunnen ontvangen voor het weidevogelvriendelijk
inrichten van boerenland op financieel gebied en op het gebied van
kennis. Zo kan provinciaal beleid, en de gelden die daaruit voortvloeien,
ingezet worden om de medewerking van boeren aan duurzame
maatschappelijke doelen te belonen. Daarnaast is het belangrijk dat het
beheer goed op elkaar wordt afgestemd en dat er een partij is die dat kan
coördineren. In dit geval zijn dat de agrarische collectieven binnen het
subsidiestelsel ANLb. Deze collectieven organiseren het agrarisch
landschap- en natuurbeheer. Zij zijn verantwoordelijk voor het opstellen
van gebiedsgerichte plannen en de juiste uitvoering daarvan. In samenwerking met terreinbeheerders zetten collectieven zich ook in op
gebiedsgerichte afstemming.
Mogelijkheden in het boerenlandschap
Een van de factoren die ook (in beperkte mate) bijdraagt aan de vermindering van de weidevogelpopulatie is het te vroeg maaien waardoor
broedplaatsen en schuilgelegenheid van kuikens van de weidevogels
16

(Vogelbescherming, 2020)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

7

verloren gaan. De initiatiefnemer stelt voor dat eigenaren van het
boerenland gestimuleerd worden om vogelgestuurd te maaien. Dit houdt
in dat er later in het seizoen wordt gemaaid in verband met het broedseizoen van de weidevogels. Hoewel het nu niet verplicht is om maaien
uit te stellen kan een boer hier wel voor kiezen. Wanneer een boer
hiervoor kiest kan er gebruik gemaakt worden van een subsidie. Het
broedseizoen van de weidevogels vindt plaats tussen maart en half juni,
dus is het wenselijk om pas daarna te maaien. Door het ontwateren van
(boeren)landschappen, om op deze manier optimaal gebruik te maken van
het landschap voor landbouwdoeleinden, verdwijnen insecten en dus het
voedsel van de weidevogels. Gebrek aan voedsel is een grote oorzaak van
de afname van weidevogelpopulatie17. Het is daarom van groot belang
om boeren te stimuleren om het boerenland te vernatten. Dit kan door
middel van het aanleggen van plasdrassen of het verhogen van het
waterpeil. Het onder water zetten van delen grasland is niet alleen gunstig
voor voedsel van weidevogels, deze maatregel zorgt er tenslotte voor dat
de weidevogelpopulatie beter bestand is tegen predatiedruk. Nieuwe
technieken van graslandbeheer in de melkveehouderij, zoals mestinjectie
met een zodebemester hebben een negatief effect op de weidevogelpopulatie gehad en heeft er o.a. voor gezorgd dat hoeveelheid voedsel van de
weidevogel fors is verminderd18. Het streven van het Ministerie van LNV
om tot een weidevogelbestendig mestbeleid te komen verdient alle lof en
ondersteuning. De initiatiefnemer stelt ook een weidevogelvriendelijke
landbouwmethode voor waarbij mest en gier direct van elkaar gescheiden
worden. Bij deze methode wordt de vaste mest als trage meststof
bovengronds uitgereden om meer biodiversiteit in de grond te creëren.
De stikstofrijke gier kan verdund als snelle meststof worden gebruikt.
Bovendien zorgt het direct scheiden van mest en gier voor minder
emissie19.
Een andere methode die wellicht een positieve bijdrage kan leveren voor
weidevogels wordt onderzocht door het Louis Bolk Instituut in samenwerking met 18 melkveehouders. In dit onderzoek wordt de meerwaarde
van beweidingsmaatregelen beoordeeld. Beweiding zorgt voor verschillende grashoogtes en lage vegetatie, waar mestbossen zorgen voor
bescherming tegen predatoren20.
Weidevogelvriendelijke producten
Het maatschappelijk verantwoord ondernemen én zorg voor de natuur
met haar bijbehorende dieren kan een boer niet alleen en vereist dan ook
een ketenbenadering waarbij iedereen zijn eigen steentje bijdraagt. Zo
zouden weidevogelvriendelijke producten gestimuleerd kunnen worden
door middel van een financiële vergoeding voor boeren om dit mogelijk te
maken zodat consumenten ook eenvoudig een steentje kunnen bijdragen.
Een voorbeeld is het initiatief «»Weide Weelde Boerenzuivel»» waarbij
een groep Noord-Nederlandse boeren, in samenwerking met de Vogelbescherming zich inzet voor de bescherming van weidevogels. De boeren
leveren melk voor Weide Weelde zuivel en per verkocht product wordt er
2 cent geïnvesteerd in natuurprojecten om zo leefomgeving voor de
weidevogel te verbeteren21.

17

(Hylkema, Weidevogelkenner: «Gebrek aan voedsel grootste knelpunt», 2020)
(Redactie Boerenbusiness, 2015)
(Hylkema, Weidevogelbeheer gaat tot in de stal, 2020)
20
(GroeneRuimte, 2020)
21
(Weide Weelde Boerenzuivel, 2020)
18
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

8

Het structureel inrichten van het bedrijf
Er zijn op dit moment instrumenten die ingezet worden om de bedrijfsvoering structureel in te richten, maar die hebben de beperking dat ze
slechts voor een bepaalde tijd gelden. Wanneer boeren willen investeren
in weidevogelbeheer en hun bedrijfsvoering daarop willen aanpassen, zijn
er tot op heden slechts contracten voor zes jaar zonder de zekerheid dat er
na die zes jaar weer een contract klaarligt22. De initiatiefnemer is daarom
van mening dat er mogelijkheden zouden moeten zijn om op langere
termijn te investeren in weidevogelbeheer, zoals het creëren van langere
beheercontracten. Een andere oplossing is om de mogelijkheid te creëren
dat een boer landbouwgrond voor een deel afwaardeert met behoud van
landbouwstatus, maar met als doel weidevogelbestemming. De boer
ontvangt dan een contract voor bijvoorbeeld dertig jaar waarin de boer
voor deze afgewaardeerde grond een uitkering ontvangt.
Samenwerking tussen grondeigenaren
Om een stap in de goede richting te zetten is het van cruciaal belang dat
grondeigenaren samenwerken om zo grote aaneengesloten weidevogelvriendelijke gebieden te vormen. Tot op heden wordt dit gerealiseerd door
middel van samenwerkingsverbanden van boeren genaamd collectieven.
De samenwerking tussen deze collectieven en terreinbeherende organisaties zou aangescherpt kunnen worden. Op sommige plekken is deze
samenwerking al goed, maar het kan nog beter. Er zijn al veel voorbeelden te noemen als het gaat om samenwerking tussen grondeigenaren. Het eerste particuliere reservaat voor weidevogels werd in
Arkemheen, Gelderland ingericht23. Elf boeren werken hier samen om het
weidevogelreservaat te onderhouden met financiële steun van de
provincie. Door middel van onderlinge schema’s en op basis van de
behoeftes van de aanwezige populaties, wordt er uitgesteld gemaaid en
worden er delen van het landschap alleen gebruikt voor de natuur en
hebben de weidevogels in het voorjaar voorrang op de landbouw. Deze
samenwerkingsverbanden tussen boeren verdienen de waardering en de
ondersteuning die zij nodig hebben om voorbeelden zoals deze voort te
zetten.
Natuurinclusieve landbouw
De genoemde voorstellen zijn een stap in de goede richting naar
natuurinclusieve landbouw. Natuurinclusieve landbouw kan een belangrijke bijdrage leveren aan het herstel van biodiversiteit, omdat het een
vorm van duurzame landbouw is waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt
van de natuurlijke omgeving en dit wordt geïntegreerd in de bedrijfsvoering. Natuurinclusieve landbouw doelt op een verweving van
voedselproductie en natuurlijke ecosystemen waarbij zowel de landbouw
als de natuur er sterker uitkomen en een positief effect hebben op de
biodiversiteit. De initiatiefnemer ziet graag dat deze vorm van landbouw
door het Rijk en de provincies bevorderd wordt.
Terreinbeherende organisaties (TBO’s)
Zoals eerder vermeld werken TBO’s en collectieven nog te weinig samen.
Het streven is naar het ontwikkelen van gezamenlijke beheerplannen in
plaats van aparte beheerplannen om op deze manier gezamenlijk
weidevogelbeheer beter vorm te geven wanneer gebieden van TBO’s en
collectieven aan elkaar grenzen. Door middel van samenwerking tussen
22
23

(Bouma, 2020)
(BuitenGewoon, Weidevogels, 2019)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

9

deze twee partijen kan weidevogelbeheer ook gebiedsgericht gestimuleerd worden. De provincies moeten de verbindende factor tussen deze
gebiedspartijen zijn en deze rol actief vormgeven24. Daarnaast wordt er
ook een dringend verzoek gedaan aan Staatsbosbeheer om de focus meer
op het weidevogelbeheer te leggen. Een voorbeeld van veranderend
landschap als gevolg van slecht onderhoud van Staatsbosbeheer, wat
nadelig is voor de weidevogel, is te zien in de Rohelsterpolder. Waar
voorheen een open landschap te vinden was, zijn nu slechts struiken en
bomen te zien waar weidevogels niet graag in vertoeven. Door middel van
beter onderhoud en meer focus op de weidevogel kunnen we meer
geschikte percelen voor de weidevogel behouden en creëren25.
Het zou goed zijn dat naast een goede samenwerking van de collectieven
met terreinbeherende organisaties ook de samenwerking gezocht wordt
met de Waterschappen inzake maaibeleid en met organisaties als Vitens
(waterwingebieden) om samen op te trekken in het in stand houden en
verbeteren van het leefgebied voor weidevogels.
De initiatiefnemer stelt voor dat eigenaren van het boerenland
gestimuleerd worden om vogelgestuurd te maaien door middel
van meer kennisverpreiding over de bijbehorende subsidies en
hoe een boer dit in zijn eigen bedrijfsvoering kan integreren.
Om grondeigenaren meer zekerheid te bieden, is het belangrijk
om afspraken vast te leggen voor op lange termijn. De initiatiefnemer stelt daarom voor om langere beheerscontracten te
ontwikkelen.
3. Meer focus op predatorenbeheer om predatiedruk af te nemen
Na onvoldoende leefgebied is de toenemende predatiedruk de grootste
factor die bijdraagt aan de vermindering van weidevogelpopulaties26.
Door predatie van eieren en kuikens kan de populatie niet groeien, zelfs
niet in goed leefgebied. Onderzoek heeft uitgewezen dat bij het uitblijven
van effectief predatorenbeheer de wulp in 2026 kan uitsterven27.
Nederland is het belangrijkste broedgebied van verschillende weidevogels
en heeft daarmee een grote internationale verplichting om bedreigingen
tegen te gaan. De initiatiefnemer roept de landelijke overheid op om deze
verantwoordelijkheid op te pakken en doet hier enkele suggesties voor.
Gevolgen van predatie
Door predatie van nesten en kuikens worden er te weinig vogels
volwassen en kan de populatie niet groeien. In Noordwest-Overijssel is
met onderzoek aangetoond dat meer dan 50% van de nesten verloren
gaat aan predatie en slechts 1% verloren gaat aan werkzaamheden op het
(boeren)land28. Kortom, wanneer er aan alle andere maatregelen wordt
voldaan, maar predatie niet wordt aangepakt zal de vermindering van de
populatie blijven doorzetten. De vermindering van de weidevogelpopulatie met als oorzaak predatie demotiveert groepen die zich inzetten voor
de bescherming van de weidevogels zoals boeren en vrijwilligers.

24

(Boonstra & Nieuwenhuizen, 2018)
(Ellenkamp, 2020)
(Knol & Venema, 2019)
27
(McMahon, Doyle, Gray, Kelly, & Redpath, 2020)
28
(Oosterveld, Mulder, De Hoop, & Davids, 2017)
25
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

10

Mogelijkheden voor predatorenbeheer
In Nederland zijn alle predatoren beschermd. Beheer is mogelijk door het
gebruik van uitzonderingen in de wet Natuurbescherming. Landelijk geldt
er een vrijstelling voor een drietal predatorsoorten: de vos, de kraai en de
kauw. Deze vrijstelling betekent dat er op deze predatoren gejaagd mag
worden. Voor andere soorten kan de provincie een ontheffing of
vrijstelling verlenen. Om het beheer effectief en efficiënt in te richten is
samenwerking tussen grondeigenaren, beheerders en wildbeheereenheden (WBE) noodzakelijk. Deze samenwerking kan vorm krijgen doordat
er binnen een weidevogelgebied een predatorplan wordt opgesteld.
Het is daarnaast van belang om minder regeldruk voor beheerders en
jagers te realiseren. In 2017 is er een protocol opengesteld voor efficiënt
en effectief predatorenbeheer waar vorm gegeven werd aan een
predatorplan en voorstellen werden gedaan om predatie te verminderen29. Een goed voorbeeld van de succesvolle gevolgen van het
inzetten op predatorenbeheer wordt duidelijk gemaakt in het weidevogelplan van Drenthe. Het beheer van vossen heeft hier namelijk een
positief effect gehad30.
Soorten predatoren
Zoals eerder genoemd heeft Nederland een grote verantwoordelijkheid
als het gaat om het voortbestaan van de weidevogel. Er moeten dan ook
concrete verbeteringen worden doorgevoerd om efficiënt predatorenbeheer te realiseren. Voor de weidevogel geldt dat er geen tijd te verliezen
is. Er bestaan vele soorten predatoren die bijdragen aan de afname van de
weidevogelpopulatie. Er worden in onderstaande tekst drie van deze
predatoren vermeld met bijbehorende concrete maatregelen.
De vos is één van de grootste bedreigingen voor de weidevogel als het
gaat om predatie31.
Tot op heden is de landelijke vrijstelling van de vos geldig van zonsopgang tot zonsondergang. Echter vossen zijn vooral actief tijdens
schemertijd en in de nacht waardoor zij overdag lastiger te beheren zijn32.
Om beheer van deze soort effectiever en efficiënter te laten plaatsvinden
stelt de initiatiefnemer voor om de landelijke vrijstelling uit te breiden
naar de avond/nachtelijke uren. Dat betekent dat beheer kan plaatsvinden
in de periode dat de vos actief is. Een advies van deskundigen moet de
landelijke vrijstelling van een wettelijke onderbouwing voorzien.
Naast de vos wordt de steenmarter ook als steeds grotere bedreiging
gezien voor weidevogels. Sinds een aantal jaren is de steenmarter niet
slechts actief in bebouwd gebied, maar is deze predator ook steeds vaker
op het boerenland te vinden. Uit onderzoek bleek dat het vangen en
doden van de steenmarter er in bepaalde gebieden voor zorgde dat er fors
meer kievit- en gruttokuikens uitgekomen waren dan in voorgaande
jaren33. In tegenstelling tot de vos, staat de steenmarter niet op de
landelijke vrijstellingslijst. Om beheer te vereenvoudigen wil de initiatiefnemer de steenmarter toegevoegd zien aan de nationale vrijstellingslijst.

29

(Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, 2017)
(Provincie Drenthe, 2017)
(Altenburg & Wymenga, 2011)
32
(Van der Wal & Teunissen, 2018)
33
(Melkveebedrijf, 2019)
30
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

11

Ten slotte zijn (zwerf)katten ook een grote bedreiging voor de weidevogel34. Huiskatten horen herkenbaar te zijn aan een opvallende halsband,
een belletje en zichtbare adresgegevens van de eigenaar. Elke kattenbezitter kan zelf een bijdrage leveren om de predatie te voorkomen. Door de
dieren zoveel mogelijk binnen te houden, zeker ’s nachts, rondom
kwetsbare natuurgebieden en rondom het broedseizoen kan al veel
ellende worden voorkomen. Een gerichte campagne om het bewustzijn
van de eigenaren van deze huisdieren te verhogen t.a.v. deze problematiek zal moeten worden overwogen.
Werende maatregelen
Om te predatiedruk te verlichten kunnen er werende maatregelen
genomen worden zoals nestbescherming, het weghalen van lege
kraaiennesten en elektrische rasters rondom kernbroedgebieden plaatsen.
Door middel van het weghalen van uitkijkpunten van roofdieren, is er
minder overzicht voor een predator waardoor deze een minder gunstige
positie krijgt.
Het is onze verantwoordelijkheid om de weidevogels te
beschermen. Predatoren zoals de steenmarter en de vos dragen
bij aan een aanzienlijke achteruitgang van de weidevogelpopulatie. De initiatiefnemer stelt daarom voor om de steenmarter op
de landelijke vrijstellingslijst te plaatsen. De initiatiefnemer stelt
tevens voor om de landelijke vrijstelling van de vos uit te breiden
naar de gehele dag én nacht. Ten slotte stelt de initiatiefnemer
voor om de predatiedruk van huiskatten en verwilderde katten te
verlagen.
4. Beslispunten
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen om de regering te verzoeken:
I.
Bestaande weidevogelgebieden optimaliseren en optimaal
faciliteren
– Extra budget vrijmaken voor het ANLb met als bestemming
weidevogelbeheer.
II.
Meer focus op predatorenbeheer om predatiedruk af te
nemen
– Voorstel om de steenmarter op de landelijke vrijstellingslijst te
plaatsen.
– Voorstel om de landelijke vrijstelling van de vos uit te breiden
naar de gehele dag én nacht.
– Voorstel om een campagne te starten die de schadelijke rol van
(zwerf)katten in beeld brengt.
III.
Het stimuleren en ondersteuning bieden aan boeren voor de
inrichting van een weidevogelvriendelijk boerenlandschap
dat passend is binnen de bedrijfsvoering
– Voorstel om eigenaren van boerenland te stimuleren om
vogelgestuurd te maaien.
– Voorstel om langere beheerscontracten te ontwikkelen.
5. Financiele consequenties
De voorstellen genoemd in deze initiatiefnota hebben budgettaire
consequenties voor de begroting van LNV. De initiatiefnemer stelt voor
om extra budget vrij te maken voor het ANLb met als bestemming
weidevogelbeheer. De initiatiefnemer vraagt tevens ook om een subsidie
voor een weidevogelvriendelijke landbouwmethode.
34

(Knol, Verwilderde huiskatten: effecten op de natuur in Nederland, 2015)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

12

Om het beheer binnen de collectieven te optimaliseren, zijn er drie
factoren die meespelen. Deze factoren zijn proces en samenwerking,
motivatie en kennis en investeringen, inrichting en beheer. Het huidige
budget voor het beheer voor leefgebied open grasland (dus weidevogelgebied) bedraagt ruim 30 miljoen. Er wordt een toename naar ruim 43
miljoen in 2027 geschat in de optimalisatieplannen van BoerenNatuur.
Deze schatting is echter minimaal, omdat niet ieder collectief een plan
heeft opgesteld (36 van de 40).35
6. Bibliografie
2020 is slechtste jaar ooit voor grutto. (2020, Augustus 23). Retrieved
Augustus 23, 2020, from Vroege Vogels: https://www.nporadio1.nl/natuurmilieu/25943–2020-is-slechtste-jaar-ooit-voor-grutto
Aanvalsplan Grutto. (2020, Augustus 24). Opgeroepen op September 2,
2020, van It Fryske Gea: https://www.itfryskegea.nl/aanvalsplan-grutto/
Altenburg, & Wymenga. (2011). Weidevogels en predatie: een literatuursoverzicht. Friesland.
Antwoord op vragen van het lid Wassenberg over de steeds verdere
achteruitgang vande grutto. (2020, Juni 17). Retrieved from Tweede
Kamer der Staten-Generaal: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/
kamervragen/detail?id=2020Z08318&did=2020D24313
BoerenNatuur. (2020). De Collectieven. Retrieved Juni 15, 2020, from
BoerenNatuur: https://www.boerennatuur.nl/collectieven/
BoerenNatuur. (2020). Samenvattend rapport optimalisatieplannen
BoerenNatuur.
Boonstra, F., & Nieuwenhuizen, W. (2018). Voortgangsrapportage
Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. Wageningen University and
Research.
Bouma, J. (2020, Juni 22). Het gaat bergafwaarts met de weidevogel −
ondanks de miljoenen die in hun bescherming gepompt zijn. Retrieved
from Trouw: https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/het-gaatbergafwaarts-met-de-weidevogel-ondanks-de-miljoenen-die-in-hunbescherming-gepompt-zijn~b5bf1426/?utm_source=browser_
push&utm_medium=push&utm_campaign=stdc_tr
BuitenGewoon, Weidevogels. (2019, Juni 8). BuitenGewoon, Weidevogels.
Nederland.
De Pater, K. (2017, September 5). Weidevogels redden? Zo doen we dat!
Retrieved from Vogelbescherming: https://www.vogelbescherming.nl/
actueel/bericht/weidevogels-redden-zo-doen-we-dat?gclid=EAIaI
QobChMIzN3w9ay46AIVBp53Ch1SyQT7EAAYASAAEgKRQPD_BwE
de Rijk, J. (2015). Vogels en mensen in Nederland 1500–1920. Vrije
Universiteit.
Deltaplan Biodiversiteitsherstel. (2018). Opgehaald van Samen voor
biodiversiteit: https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/wp-content/
uploads/2018/12/Deltaplan-Biodiversiteitsherstel.pdf

35

(BoerenNatuur, 2020)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

13

Ellenkamp, R. (2020, Augustus 1). ««Staatsbosbeheer verkwanselt de
weidevogels»«. Veldpost(16), 2.
GroeneRuimte. (2020, Augustus 26). Positieve bijdrage van weidegang
aan weidevogels wordt onderzocht. Retrieved Augustus 28, 2020, from
GroeneRuimte: https://www.groeneruimte.nl/nieuws/
artikel.html?id=225137
Haerkens, T. (2020, Maart 13). Invloed rovers op populatie weidevogels
steeds groter. Retrieved from Reformatisch Dagblad: https://www.rd.nl/
meer-rd/groen-duurzaamheid/invloed-rovers-op-populatie-weidevogelssteeds-groter-1.1640140
Hoekstra, T. (2019, Maart 16). Zoeken naar recept behoud weidevogel.
Retrieved from Boerderij: https://www.boerderij.nl/Home/Achtergrond/
2019/3/Zoeken-naar-recept-behoud-weidevogel-404473E/
Hylkema, I. (2020, Maart 13). Weidevogelbeheer gaat tot in de stal.
Retrieved from Nieuwe Oogst: https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2020/
03/13/weidevogelbeheer-gaat-tot-in-de-stal
Hylkema, I. (2020, Februari 13). Weidevogelkenner: «Gebrek aan voedsel
grootste knelpunt». Retrieved from Nieuwe Oogst:
https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2020/02/13/weidevogelkenner-gebrekaan-voedsel-grootste-knelpunt
Knol, W. (2015). Verwilderde huiskatten: effecten op de natuur in
Nederland. Amersfoort: Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging.
Knol, W., & Venema, S. (2019). Vermindering van predatiedruk bij
weidevogels. Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging.
Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging. (2017, Januari 12). Weidevogels gebaat bij een protocol predatiebeheer. Retrieved from Koninklijke
Nederlandse Jagersvereniging:
https://www.jagersvereniging.nl/weidevogels-gebaat-bij-een-protocolpredatiebeheer/
Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging. (2019, Maart 7). Conferentie
over predatiebeheer voor behoud van weidevogels – Europees parlement.
Retrieved from Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging: https://
www.jagersvereniging.nl/conferentie-over-predatiebeheer-voor-behoudvan-weidevogels-europees-parlement/
Landschappen NL. (2020). Boerenlandvogels/Weidevogels. Retrieved from
Landschappen NL: https://www.landschappen.nl/thema-dossier/natuur/
dossiers/boerenlandvogels-weidevogels
McMahon, B., Doyle, S., Gray, A., Kelly, S., & Redpath, S. (2020). European
bird declines: Do we need to rethink approaches to the management of
abundant generalist predators?
Melkveebedrijf. (2019, December 19). Aanpak steenmarter in weidevogelgebied succesvol. Retrieved Augustus 28, 2020, from Melkveebedrijf:
https://www.melkveebedrijf.nl/veevoer-melkvee/weidegang/aanpaksteenmarter-in-weidevogelgebied-succesvol/
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. (2017). Staatscourant 2017,
68427. Staatscourant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

14

Oosterveld, E., Mulder, J., De Hoop, P., & Davids, L. (2017). Predatie en
predatoren bij weidevogels in Noordwest-Overijssel. Altenburg &
Wymenga Ecologisch Onderzoek.
Provincie Drenthe. (2017). Akker- en weidevogels in Drenthe. Provincie
Drenthe, Drenthe.
Redactie Boerenbusiness. (2015, Augustus 5). De redenen waarom het
aantal weidevogels daalt. Retrieved from Boerenbusiness:
https://www.boerenbusiness.nl/melkmarkt/artikel/10865084/de-redenenwaarom-het-aantal-weidevogels-daalt
Teunissen, W., & Soldaat, L. (1990–2004). Indexen en trends van een
aantal weidevogelsoorten. SOVON Vogelonderzoek Nederland.
Teunissen, W., & Wymenga, E. (2011). Factoren die van invloed zijn op de
ontwikkeling van weidevogelpopulaties. SOVON-onderzoeksrapport
2011/10.
Van der Wal, J., & Teunissen, W. (2018). Boerenlandvogels en predatie:
een update van de huidige kennis.
van Turnhout, C., Foppen, R., & Zoetebier, D. (2020). Recente trends van
weidevogels in relatie tot beheer. SOVON Vogelonderzoek Nederland.
Veehouderij – gezonde bodem. (2020). Retrieved Juni 15, 2020, from
Groen Kennisnet: https://wiki.groenkennisnet.nl/display/LNL/Veehouderij++gezonde+bodem
Vogelbescherming. (2017, November 30). Nieuwe Rode Lijst: 44% van
onze broedvogels in de problemen. Retrieved from Vogelbescherming:
https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/nieuwe-rode-lijst-44-vanonze-broedvogels-in-de-problemen
Vogelbescherming. (2020). Red de Boerenlandvogels, Overijssel.
Retrieved from Vogelbescherming: https://assets.vogelbescherming.nl/
docs/e2e6794a-b326–4c2f-a43f-3af587be2755.pdf?_ga=2.212323860.
1024367907.1586952659-986740501.1586952659&_gac=1.250823218.
1586952725.EAIaIQobChMIzN3w9ay46AIVBp53Ch1SyQT7EAAYASAAEg
KRQPD_BwE
Vogelbescherming. (2020). Standpunt Weidevogels. Retrieved from
Vogelbescherming: https://www.vogelbescherming.nl/over-ons/
standpunten/standpunt-weidevogels
Weide Weelde Boerenzuivel. (2020). Weide Weelde Boerenzuivel.
Retrieved from Weide Weelde Boerenzuivel: https://www.weideweelde.nl
Wet natuurbescherming. (2020). Retrieved from Overheid.nl: https://
wetten.overheid.nl/BWBR0037552/2020-01-01
Zeevenhooven, C. (2020). Zonder «kuikenland» verdwijnen weidevogels.
Retrieved from Buurt en Regio: https://buurtenregio.nl/zonder-kuikenlandverdwijnen-weidevogels/
Von Martels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 616, nr. 2

15