Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 973

Toekomst veehouderij

Nr. 245

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juli 2021
Hierbij zend ik u het rapport «Validatie van het atmosferisch verspreidingsmodel Stacks voor stofdeeltjes en endotoxinen uit een pluimveebedrijf»1. Hiermee geef ik invulling aan de toezegging in mijn brief aan Uw
Kamer van 13 juni 2019 u dit rapport toe te zenden (Kamerstuk 28 973,
nr. 214).
Het rapport is later dan gepland beschikbaar gekomen, onder andere
vanwege de extra tijd die de onderzoekers nodig hadden om de resultaten
te controleren en te duiden en vanwege het uitvoeren van een externe
review.
Aanleiding en achtergrond
In sommige regio’s in Nederland bestaat maatschappelijke ongerustheid
over mogelijke gezondheidsrisico’s van veehouderijemissies voor
omwonenden.
In 2012 schrijft de Gezondheidsraad in zijn advies «Gezondheidsrisico’s
rond veehouderijen» dat er duidelijke aanwijzingen zijn dat mensen die in
de buurt van veehouderijen wonen blootgesteld kunnen worden aan
micro-organismen en aan stoffen afkomstig van micro-organismen, met
name endotoxinen (schadelijke bestanddelen van bacteriën). Endotoxinen
zijn gehecht aan fijnstof en grofstof dat door veehouderijen wordt
geëmitteerd. Ook zijn er enkele aanwijzingen dat zich daarbij effecten op
de luchtwegen kunnen voordoen, in het bijzonder longfunctievermindering en mogelijk allergie.
In 2018 heeft de Gezondheidsraad in zijn publicatie «Gezondheidsrisico’s
rond veehouderijen: vervolgadvies» onder meer geschreven dat over de
gezondheidseffecten van blootstelling aan fijnstof inmiddels zeer veel
bekend is. Het gaat om effecten op hart en bloedvaten en op de lucht1

kst-28973-245
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 245

1

wegen, zowel bij korte termijn- als lange termijnblootstelling. Er zijn geen
aanwijzingen voor het bestaan van een drempelwaarde, waaronder zich
geen effecten voordoen. De bewijskracht voor oorzakelijkheid valt in de
hoogste categorieën (aangetoond of waarschijnlijk). Er komen bovendien
steeds meer aanwijzingen dat alle fijnstoffracties schadelijk zijn, ook de
grovere fractie (PM2,5-PM10) in de omgeving van veehouderijen.
Voor fijnstof gelden Europese grenswaarden voor de concentratie op
leefniveau voor PM10 en PM2,5. Voor PM10 is een jaargemiddelde
grenswaarde van 40 g/m3 vastgesteld, en een 24-uursgemiddelde van
50 g/m3 dat maximaal 35 keer per jaar overschreden mag worden. Voor
PM2,5 bedraagt de jaargemiddelde grenswaarde 25 g/m3. In 2012 heeft
de Gezondheidsraad een advieswaarde voor endotoxinen voor de
algemene bevolking voorgesteld van 30 EU/m3 (EU; «endotoxine units»).
Voor endotoxinen geldt geen Europese of nationale grenswaarde.
Modellen worden gebruikt om de concentraties op leefniveau te kunnen
berekenen die samenhangen met emissies, zodat toetsing kan plaatsvinden aan grens- en advieswaarden. Zo berekent het model Stacks voor
geur, fijnstof en endotoxinen de concentraties op leefniveau die samenhangen met emissies uit stallen. Daarbij kunnen zowel de concentraties
worden berekend als gevolg van emissies uit één stal als concentraties als
gevolg van emissies uit meer stallen die dichtbij elkaar staan. Modellen
hebben onder meer bij vergunningverlening en bij monitoring een
essentiële functie. Daarbij is het van belang dat de resultaten van
modellering zoveel mogelijk overeenkomen met metingen. Validatieonderzoek waarin metingen worden vergeleken met modelberekeningen
draagt daaraan bij. De rekenkern van Stacks bevindt zich ook in het model
ISL3a voor fijnstof en de geurmodellen V-Stacks vergunning en V-Stacks
gebied, die IenW aanbiedt.
Bij mijn eerdergenoemde brief van 13 juni 2019 heb ik u onder andere het
rapport «Risicomodellering veehouderij en gezondheid (RVG): modellering van regionale endotoxineconcentraties en relaties met gezondheidseffecten» (hierna RVG-rapport) gezonden. In dit rapport zijn onder
andere de resultaten beschreven van de validatie van de modellering in
veedicht gebied, waarbij de door het model berekende endotoxinenconcentraties als gevolg van emissies van veel stallen op een klein oppervlak
vergeleken zijn met reeds eerder uitgevoerde metingen.
Samenvatting van het bijgevoegde validatierapport
Het bijgevoegde rapport «Validatie van het atmosferisch verspreidingsmodel Stacks voor stofdeeltjes en endotoxinen uit een pluimveebedrijf»
betreft de tweede deelstudie in het kader van de validatie van het model.
Daarin zijn voor één geïsoleerde pluimveestal in een relatief schoon
gebied in Noord-Nederland de door het model berekende concentraties
(fijn)stof en endotoxinen als gevolg van emissies uit de stal vergeleken
met in het kader van het onderzoek uitgevoerde metingen. Ter controle
zijn ook ammoniakmetingen uitgevoerd.
Het model voorspelde relatief kleine bijdragen van de stallen aan de
benedenwindse concentraties van (fijn)stof en endotoxinen op de
afstanden van de meetlocaties (125–835 m). Tijdens de meetcampagne
van circa drie weken is de stalbijdrage voor die componenten bovenop de
achtergrondconcentratie niet of nauwelijks zichtbaar gebleken. Het model
voorspelde eveneens relatief kleine bijdragen van de stallen aan de
benedenwindse concentraties van ammoniak, afnemend met de afstand
vanaf de stallen. Het gemodelleerde niveau en de trend in de stalbijdrage
voor ammoniak werden in de veldmetingen ook gemeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 245

2

De in dit onderzoek verkregen dataset van veldmetingen biedt weinig
aanknopingspunten om uitspraken te doen over de betrouwbaarheid van
het Stacks-model voor emissies van (fijn)stof en endotoxinen uit
stalgebouwen. De modelkwaliteit is daarmee volgens de onderzoekers
niet weersproken, maar tegelijk onvoldoende aangetoond. De onderzoekers bevelen aan het onderzoek te herhalen om alsnog het beoogde
inzicht in de betrouwbaarheid van het Stacks-model voor atmosferische
verspreiding van luchtverontreiniging uit stalgebouwen te verkrijgen.
Daarbij kunnen de ervaringen en verbeterpunten opgedaan in dit
onderzoek worden benut.
Duiding en beleidsreactie
Model Stacks
Het model Stacks is eerder gevalideerd bij bronnen als industrie,
scheepvaart en verkeer. De conclusie daaruit was dat het model de
gemeten concentraties goed benadert. Ik ben dan ook van mening dat het
gebruik van het model Stacks in generieke zin tot voldoende betrouwbare
resultaten leidt, waarbij er, net zoals bij metingen het geval is, altijd sprake
is van een onzekerheidsmarge. Wel is voor stallen, mede door hun
specifieke vorm en emissiekarakteristieken, behoefte aan nadere validatie.
Nu blijkt dat op basis van dit onderzoek hierover geen conclusies
getrokken kunnen worden, is bezinning op het vervolg nodig. Ik bekijk in
overleg met de onderzoekers en belanghebbenden of en welke vervolgstappen zinvol en mogelijk zijn.
Emissiereductie
Verder is mijn inzet erop gericht dat de emissies van fijnstof uit pluimveestallen worden gehalveerd. Ik verwijs u daartoe naar mijn brief van
26 maart 2021 aan uw Kamer over de uitvoeringsagenda Schone Lucht
Akkoord (Kamerstuk 30 175, nr. 373). In de bij die brief gevoegde
uitvoeringsagenda staat onder andere: «De pluimveesector maakt uiterlijk
juli 2021 een plan om primair fijnstof te reduceren. Doel van het
sectorplan is om gezondheidswinst te realiseren, overeenkomend met de
te verwachten gezondheidswinst als gevolg van de halvering van de
fijnstofemissie in 2030 ten opzichte van 2016.»
Ik verwacht dat uw Kamer hierover na de zomer geïnformeerd kan
worden.
Door de halvering van de fijnstofemissies uit pluimveestallen vindt ook
reductie van de uitstoot van endotoxinen plaats. Emissies van
endotoxinen zijn echter ook aan de orde bij andere diersectoren, waar
geen emissie-eisen voor fijnstof gelden, omdat de fijnstofemissie uit
andere diersectoren aanzienlijk lager is dan die uit pluimveestallen. De
varkenssector streeft in zijn «Programma Vitale Varkenshouderij» naar
reductie van emissies van onder andere fijnstof en endotoxinen.
Op een beperkt aantal plaatsen kan sprake zijn van overschrijding van de
advieswaarde van de Gezondheidsraad voor endotoxinen, zoals in ca. 2%
van het oppervlak van veedicht gebied in de provincie Noord-Brabant aan
de orde is. De provincie Noord-Brabant en de gemeenten in die provincie
voeren uit voorzorg aanvullend beleid dat gericht is op reductie van
emissies van endotoxinen. Dit past binnen mijn beleid dat in mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 245

3

eerdergenoemde brief van 13 juni 2019 beschreven is en dat inhoudt dat
regionale overheden overschrijdingen van de advieswaarde van de
Gezondheidsraad voor endotoxinen kunnen aanpakken.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 245

4