Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

27 625

Waterbeleid

Nr. 586

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 augustus 2022
Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken van de huidige
droogteperiode en over het feit dat de Landelijke Coördinatiecommissie
Waterverdeling (LCW) per 3 augustus is opgeschaald naar niveau 2
«feitelijk watertekort» (op bovenregionale/landelijke schaal).
Door de aanhoudende droogte en doordat de landelijke vraag naar water
groter is dan het aanbod, is er sprake van een watertekort. Door dit tekort
is vandaag besloten om de komende weken de waterverdeling vanuit het
Managementteam Watertekorten (MTW) te coördineren en op te schalen
van niveau 1 (dreigend watertekort) naar niveau 2 (feitelijk watertekort).
Dit betekent dat de waterschappen, de provincies, de ministeries van
Infrastructuur en Waterstaat, Economische Zaken en Klimaat, en
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de koepelorganisatie voor de
drinkwaterbedrijven VEWIN in gezamenlijkheid zowel nationaal als
regionaal de verdeling van het water bespreken en dit zorgvuldig op
elkaar afstemmen. In de Droogtemonitor treft u een uitgebreide analyse
van de huidige droogtesituatie aan. Deze Droogtemonitor wordt wekelijks,
op dinsdag, geactualiseerd en gepubliceerd.
De scheepvaart, de landbouw en intussen ook de natuur lijden zichtbaar
onder de uitzonderlijke droogte en de lage rivierafvoeren. De droogte
manifesteert zich met name in het Zuiden, Oosten en Zuidwesten van
Nederland. Zo gelden er in sommige regio’s onttrekkingsverboden van de
waterschappen waardoor er niet overal meer gesproeid mag worden.
Voor de scheepvaart geldt dat schepen door de lagere waterstand niet
meer optimaal kunnen worden beladen en dat ook de wachttijden bij de
sluizen toenemen.
Ook de waterkwaliteit staat onder druk vanwege de geringe aanvoer in
combinatie met een verhoogde watertemperatuur. In West-Nederland is
sprake van toenemende verzilting omdat minder water vanuit de rivieren
beschikbaar is om het zeewater terug te dringen. Door de droogte laten de

kst-27625-586
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 625, nr. 586

1

grondwaterstanden nagenoeg overal een dalende trend zien. Met name in
Zuid-Nederland zijn de grondwaterstanden zeer laag voor de tijd van het
jaar. Voor de landbouw dreigt de gewasgroei te stagneren, met name in
gebieden waar geen wateraanvoer en beregening mogelijk is.
Tot nu toe zijn de gevolgen voor de natuur beperkt gebleven maar die
worden, nu de droogte aanhoudt, wel steeds zichtbaarder. Dat is o.a. te
zien bij beken, vennen en nevengeulen waar het waterleven droog valt. De
zwemwaterkwaliteit is de afgelopen periode in algemene zin stabiel
gebleven ondanks het feit dat op sommige plaatsen sprake is van
botulisme en blauwalg. Dat laatste treedt in de zomer overigens altijd in
enige mate op.
De watervoorraad op het IJsselmeer neemt af. Maar het huidige peil van
NAP – 0,22 m (peildatum 2 augustus) ligt nog binnen de bandbreedte van
het dynamische zomerpeil van NAP – 0,10 m/– 0,30 m. Er is dus voorlopig
voldoende voorraad in het IJssel- en Markermeer om aan de vraag te
voldoen.
Het is overigens goed om te benadrukken dat er elke zomer lokaal of
regionaal in zekere mate sprake is van droogte en soms ook van watertekort. Immers, er verdampt meer water dan er neerslag valt. De
genoemde niveaus «dreigend watertekort» en «feitelijk watertekort»
betreffen situaties met een groter bovenregionaal c.q. landelijk watertekort dan in een gemiddelde zomer. De Landelijke Coördinatiecommissie
Waterverdeling (LCW) en het Managementteam Watertekorten (MTW)
worden actief als die situatie zich voordoet.
Verdringingsreeks droogte
De effecten van de droogte worden dus steeds meer merkbaar, op dit
moment met name voor de scheepvaart, de agrarische sector en de
natuur. Alle horen thuis in categorie 4 van de in de Waterwet vastgelegde
verdringingsreeks, behoudens een aantal kwetsbare natuurgebieden die
tot categorie 1 behoren.
Voor het goede begrip: voor de zwaarwegender categorieën 1–3 uit deze
verdringingsreeks doen zich nu geen grote bovenregionale vraagstukken
voor. In bijlage 1 treft u de verdringingsreeks aan; deze reeks geeft de
rangorde van maatschappelijke belangen aan die bij de verdeling van het
beschikbare water in acht wordt genomen.
Door de verdringingsreeks is op voorhand duidelijk welke functies
vóórgaan als onvoldoende water beschikbaar is voor alle functies. Binnen
deze kaders maken Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen
regionaal en lokaal maatwerkafspraken, die recht doen aan de per regio
verschillende kenmerken zoals de mogelijkheden tot aanvoer van water,
bodemgesteldheid, type natuur en economische belangen. Het doel is
daarbij om maatschappelijke en/of economische schade zoveel mogelijk
te beperken.
Genomen maatregelen
Naar aanleiding van de droogte in 2018 heeft de Beleidstafel Droogte in
2019 een groot aantal verbetermaatregelen geformuleerd. Veel daarvan
zijn inmiddels gerealiseerd, bijvoorbeeld betere informatievoorziening
over verzilting en de grondwatersituatie. Uw Kamer is daar op verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 625, nr. 586

2

lende momenten over geïnformeerd.1 Voor de overige, meer structurele
maatregelen is het helaas nog te vroeg om er nu al de vruchten van te
kunnen plukken.
Het watertekort zou op basis van de huidige ontwikkelingen uiteindelijk
meer maatschappelijke belangen kunnen gaan raken. Voor sommige
gebieden die volledig afhankelijk zijn van neerslag (de hogere gronden in
het midden, oosten en zuiden van Nederland) kan helaas niet veel méér
gedaan worden dan het zo veel mogelijk vasthouden van water.
De waterschappen en Rijkswaterstaat houden door middel van waterpeilbeheer en extra wateraanvoer de situatie beheersbaar. Daartoe zijn de
volgende maatregelen genomen:
– Op dit moment wordt het IJsselmeer op een zo hoog als mogelijk
waterpeil gehouden, zodat de noord(westelijke) waterschappen dit
water kunnen inlaten.
– De Klimaatbestendige wateraanvoer (KWA) is sinds 18 juli opgestart
om water aan te voeren naar West-Nederland. Dat betekent dat extra
water vanuit het Amsterdam Rijnkanaal en de Lek het gebied van de
West Nederland wordt ingelaten om de verzilting te bestrijden.
– Er zijn tijdelijk pompen geplaatst om de Twentekanalen van extra water
uit de IJssel te voorzien.
– Bij diverse sluizen gelden schutbeperkingen voor de scheepvaart om
water vast te houden en verzilting tegen te gaan.
– Via Teletekst wordt informatie voor de scheepvaart uitgegeven over de
waterstand ten opzichte van de rivierbodem (de zogenaamde Minst
Gepeilde Diepten) op de Waal, de Lek en de IJssel.
– Drinkwaterbedrijven roepen klanten op om in warme periodes bewust
en zuinig om te gaan met drinkwater. Het drinkwaterverbruik is
afgenomen en nu normaal voor de tijd van het jaar.
– In grote delen van het zuiden en oosten van het land (met name
Zeeland, Limburg en de Achterhoek) hebben de waterschappen een
verbod ingesteld voor het onttrekken van oppervlaktewater. Dat treft
vooral de agrarische sector.
Opschaling van niveau 1 naar niveau 2
Vanwege de toenemende risico’s op watertekorten was er per 13 juli 2022
al opgeschaald naar niveau 1 («dreigend watertekort»). Dat betekent dat
er al is overgegaan naar landelijke coördinatie en advisering op de
verdeling van het beschikbare water. Vanwege het nu geconstateerde
feitelijke watertekort op bovenregionale/landelijke schaal, wordt nu verder
opgeschaald naar niveau 2. Dat betekent dat de besluitvorming over de te
nemen maatregelen op een hoger niveau wordt neergelegd, namelijk bij
het MTW. Het MTW wordt voorgezeten door de directeur-generaal van
Rijkswaterstaat met als deelnemers o.a. de Unie van Waterschappen, het
KNMI, het IPO, de ministeries van IenW, LNV, EZK, en Vewin. In bijlage 2 is
de crisisstructuur rond de droogteproblematiek weergegeven.
Hoe verder?
Het KNMI verwacht dat het neerslagtekort de komende weken doorzet.
Het Water Management Centrum Nederland (WMCN) monitort de situatie
nauwlettend. Met de genomen maatregelen slagen we er op dit moment
in om de situatie beheersbaar te houden. Dat doen we in goede samenwerking met alle betrokken partijen. In gezamenlijkheid wordt er alles aan

1

Kamerstuk 27 625, nrs. 468, 469 en 489

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 625, nr. 586

3

gedaan om de droogte het hoofd te blijven bieden en de effecten voor de
maatschappij zo beperkt mogelijk te houden. Vanzelfsprekend houd ik uw
Kamer hierover op de hoogte.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 625, nr. 586

4

BIJLAGE 1

VERDRINGINGSREEKS DROOGTE

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 625, nr. 586

5

BIJLAGE 2

CRISISSTRUCTUUR DROOGTE

DCC Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
IAO Interdepartementaal Afstemmingsoverleg
ICCb Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing
LCW Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling
MCCb Ministeriële Commissie Crisisbeheersing
MTW Managementteam Watertekorten
NCC Nationaal CrisisCentrum
RDO Regionaal Droogte-Overleg
RWS Rijkswaterstaat
WMCN Watermanagementcentrum Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 625, nr. 586

6