1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

33 845

Interparlementair Koninkrijksoverleg

AG/ nr. 44

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK VAN EEN DELEGATIE UIT DE
VASTE COMMISSIES VOOR KONINKRIJKSRELATIES VAN DE
EERSTE EN DE TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL AAN
SABA, SINT EUSTATIUS EN SINT MAARTEN VAN 1 TOT EN MET 6
MEI 2022
Vastgesteld 8 juni 2022
Van 4 tot en met 6 mei 2022 zijn delegaties van de Staten van Aruba, van
de Staten van Curaçao, van de Staten van Sint Maarten en van de beide
Kamers der Staten-Generaal in het kader van het Interparlementair
Koninkrijksoverleg (IPKO) bijeengekomen te Sint Maarten. Het IPKO is de
overlegstructuur van de parlementen van de landen van het Koninkrijk en
vindt in beginsel tweemaal per jaar plaats. De afsprakenlijst is als bijlage
bij dit verslag gevoegd.
De Nederlandse delegatie bestond uit de Tweede Kamerleden Paul
(voorzitter van de delegatie; VVD), Kamminga (VVD), Wuite (D66), Van den
Berg (CDA), Ceder (ChristenUnie) en Den Haan (fractie Den Haan) en uit
de Eerste Kamerleden Rosenmöller (vicevoorzitter van de delegatie;
GroenLinks), Atsma (CDA), Beukering (PVV), Dittrich (D66) en Ester
(ChristenUnie). De delegatie werd begeleid door de griffier van de
commissie Koninkrijksrelaties van de Tweede Kamer Meijers en de griffier
van de commissie Koninkrijksrelaties van de Eerste Kamer Bergman.
De delegatie heeft van de gelegenheid gebruikgemaakt om rondom het
Interparlementair Koninkrijksoverleg werkbezoeken af te leggen in Saba
en Sint Eustatius. De Nederlandse delegatie brengt hierbij beknopt verslag
uit van deze werkbezoeken en bedankt alle gesprekspartners voor de open
dialoog en voor hun bereidwillige medewerking aan het welslagen van de
werkbezoeken. De Nederlandse delegatie is tevens veel dank verschuldigd
aan de waarnemend Rijksvertegenwoordiger van Nederland in Bonaire,
Sint Eustatius en Saba en de medewerkers van de Rijksdienst Caribisch
Nederland, alsook aan de Vertegenwoordiger van Nederland in Aruba,
Curaçao en Sint Maarten, zijn plaatsvervanger in Sint Maarten, en hun
medewerkers. Ook spreekt de delegatie haar waardering uit aan de

kst-33845-44
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

1

ambtenaren van Aruba, Curacao, Sint Maarten en Nederland voor hun
technische briefing tijdens het IPKO over het voorstel van de consensusrijkswet COHO.
De voorzitter van de delegatie,
Paul
De vicevoorzitter van de delegatie,
Rosenmöller
De griffiers van de delegatie,
Bergman
Meijers

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

2

Zondag 1 mei
De delegatie reisde van Amsterdam naar Sint Maarten en arriveerde aan
het eind van de middag. Zij werd ontvangen door de Voorzitter van de
Staten van Sint Maarten, mw. Heyliger-Marten en de Griffier van de Staten
van Sint Maarten, dhr. Richardson.
Maandag 2 mei
Op maandagochtend reisde de delegatie van Sint Maarten naar Saba. Het
bezoek aan Openbaar Lichaam Saba (OLS) begon direct na aankomst op
het vliegveld met een presentatie door het Sabaanse energiebedrijf SEC
(Saba Electric Company) over de inzet van Saba op hernieuwbare energie.
Op dit moment is 30–40% van de elektriciteit op Saba duurzaam (zonneenergie). Het streven is om tegen 2025 60% hernieuwbare energie te
gebruiken, met als uiteindelijke doel 100%. Hiervoor wordt naast
zonne-energie ook geïnvesteerd in windenergie. Het plaatsen van
windmolens op zee is evenwel een uitdaging, omdat de wateren rondom
Saba kort uit de kust al zeer diep zijn. Voor de plannen is reeds 1 miljoen
dollar subsidie van de EU verkregen. Op dit moment wordt nog gewerkt
aan aanvullende financiering. De investeringen in duurzame energievoorziening zijn nog urgenter geworden door het uitbreken van de oorlog in
Oekraïne en de daarmee gepaard gaande stijgingen van de olieprijs.
Verwacht wordt dat het volledig duurzaam maken van de energievoorziening op Saba een prijsreductie van 30% met zich meebrengt voor
consumenten.
Aansluitend heeft de delegatie gesproken met de Gezaghebber, dhr.
Johnson, het Bestuurscollege en de Eilandsecretaris. Hierbij is van
gedachten gewisseld over een aantal uitdagingen waar Saba voor staat,
zoals op het terrein van de gezondheidszorg, als vanwege de nasleep van
de COVID-pandemie en de financieringsbehoefte van het Openbaar
Lichaam Saba (bijzondere vs. structurele uitkeringen).
Vervolgens sprak de delegatie met de Eilandsraad van Saba. Als aftrap
van dit gesprek hield Eilandsraadslid Esmeralda Johnson een bevlogen
speech, waarin zij reflecteerde op haar werk in de Eilandsraad, de
uitdagingen waar Saba voor staat en waarom zij zich niet opnieuw
verkiesbaar zal stellen. In het aansluitende gesprek is van gedachten
gewisseld over het vertrouwen van burgers in de democratie en de
(lokale) politiek, en de toegang tot een aantal basisvoorzieningen zoals
banken, notarissen en post. Met zowel het Bestuurscollege als met de
Eilandsraad heeft de delegatie gesproken over de mogelijkheden tot
verbetering in de intereilandelijke samenwerking, zowel tussen de
bijzondere gemeenten onderling als tussen Saba en de landen Aruba,
Curaçao en – met name – Sint Maarten.
Vervolgens werd door medewerkers van het OLS een aantal presentaties
verzorgd over belangrijke thema’s en projecten waar het OLS aan werkt.
De delegatie toonde zich onder de indruk van de professionaliteit,
expertise en inzet van deze lokale ambtenaren. Eerst is gesproken over het
sociaal domein. Er is een toename in het aantal mensen op Saba met een
inkomen dat onvoldoende is om te voorzien in de kosten van levensonderhoud. Dit leidt onder andere tot een toegenomen behoefte aan sociale
huisvesting. Het OLS verzorgt voor deze mensen zoveel als mogelijk
sociale hulpverlening, bijvoorbeeld op het gebied van financiële
huishouding, onderwijs en gezonde voeding. Saba loopt voorop qua
nieuwe initiatieven en projecten op dit gebied in vergelijking met veel
andere Caribische eilanden.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

3

Op het gebied van gezonde voeding werkt men vanuit het sociale domein
samen met het departement voor publieke gezondheid en sport. De inzet
van dit departement is een geïntegreerde aanpak voor publieke
gezondheid, waarbij wordt samengewerkt met zorgverleners, scholen en
partners in het sociale domein, met als doel een leefomgeving te creëren
op Saba die een gezonde levensstijl bevordert. Er is over verschillende
projecten van gedachten gewisseld, bijvoorbeeld de inzet voor seksuele
gezondheid en rechten, moeder- en kindzorg en het bevorderen van sport
en beweging op Saba. Hoewel de COVID-pandemie gevolgen heeft gehad
voor de lopende projecten, heeft het ook momentum gecreëerd op het
gebied van gezondheid en zorg die het OLS optimaal wil gebruiken.
De derde presentatie betrof de economische ontwikkeling van het eiland.
Een belangrijk project waar nu aan gewerkt wordt is de bouw van een
nieuwe, tweede haven, Black Rocks Harbour. Het streven is dat de oude
haven, Fort Bay, uiteindelijk enkel nog gebruikt wordt voor goederenvervoer en dat al het andere verkeer via de nieuwe haven zal verlopen. Op
dit moment liggen er drie mogelijke opties voor het ontwerp van de
nieuwe haven op tafel, afhankelijk van de beschikbare financiering. Later
op de middag heeft de delegatie de locatie van de nieuwe haven bezocht.
De nieuwe haven zal ook nieuwe kansen bieden voor de toeristische
sector, bijvoorbeeld nieuwe ruimte voor pleziervaart. Toerisme is een van
de belangrijkste pilaren van de Sabaanse economie. 55 bedrijven op Saba
zijn direct afhankelijk van toerisme. De bereikbaarheid van Saba voor
toeristen levert echter grote uitdagingen op. WinAir is de enige luchtvaartmaatschappij die op Saba vliegt en tickets worden steeds duurder. De
bereikbaarheid via de veerdienst is op dit moment ook nog beperkt. Op dit
moment wordt er in samenwerking met de University of Central Florida
een Tourism Master Plan ontwikkeld. Dit rapport wordt in augustus 2022
verwacht. Duurzaamheid en ecotoerisme vormen een belangrijk
onderdeel hiervan.
Naast toerisme zijn de medische school en visserij de belangrijkste
inkomstenbronnen voor Saba. Het OLS streeft naar een robuuste en
duurzame economie, die minder afhankelijk is van import en die meer
zelfvoorzienend is. Belangrijke uitdagingen hierbij zijn de zeer beperkte
bancaire en notariële diensten, het gebrek aan connectiviteit en de hoge
kosten van bedrijfsvoering op een klein eiland.
Tot slot is er een presentatie verzorgd door de afdelingen die zich bezig
houden met onderwijs en kinderopvang. De delegatie is geïnformeerd
over de plannen die er zijn voor een nieuw schoolcomplex, waar de
scholen op Saba geclusterd worden gehuisvest met zaken als naschoolse
opvang en kinderopvang. Op een klein, vulkanisch eiland als Saba brengt
dit uitdagingen op het gebied van beschikbare grond zich mee, alsmede
hoge bouwkosten. Het streven is om zo optimaal mogelijk gebruik te
maken van de beschikbare grond en middelen, maar met name de
financiële middelen zijn op dit moment niet toereikend. Een succesverhaal
voor het OLS is het programma BES(t)4KIDS, uitgevoerd in samenwerking
met de Ministeries van SZW, VWS, OCW en BZK en met Bonaire en Sint
Eustatius. Binnen dit programma zijn er grote verbeteringen doorgevoerd
in de kinderopvang op Saba. Een nieuw terrein waar het OLS zich op inzet
is cultuurbeleid en -onderwijs. Dit staat nog in de kinderschoenen.
Cultuur- en cultuurhistorisch onderwijs zijn hierbij belangrijke
aandachtspunten.
Voordat de delegatie overging tot het fysiek bezoeken van een aantal
projecten, vond er nog een informele ontmoeting plaats met de bevolking,
vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en maatschappelijke organi-

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

4

saties. Zij hebben met de delegatie gesproken over wat er speelt op het
eiland en over hun (persoonlijke) wensen en zorgen.
Hierna bracht de delegatie een bezoek aan de locatie voor de nieuwe
haven van Saba (Black Rocks Harbour), waar Gedeputeerde Zagers samen
met verantwoordelijke ambtenaren de werkzaamheden en plannen nader
toelichtte. Aansluitend bezocht de delegatie de locatie van het nieuwe
Marine Research Station, waar de Saba Conservation Foundation
samenwerkt met onder andere de Hogeschool Van Hall Larenstein in
Leeuwarden en Rutgers University in de Verenigde Staten. Het nieuwe
lab, dat op dit moment gebouwd wordt, biedt meer uitgebreide mogelijkheden voor onderzoek naar het behoud en herstel van koraalriffen, voor
de Sabaanse kust en elders in de wereld. Ook heeft de delegatie de locatie
bezocht waar gewerkt wordt aan het kweken en weer uitzetten van
zee-egels, dieren die essentieel zijn voor het welzijn van het koraal.
Tot slot bracht de delegatie een bezoek aan de showroom van het
hydroponic teeltbedrijf op het eiland. Hydroponics is een vorm van
hydrocultuur, een methode om bladgroenten te kweken zonder grond of
substraat, door minerale voedingsstoffen op te lossen in water. Het vergt
minder ruimte dan vollegrondsteelt en is waterefficiënt. Het doel van dit
teeltbedrijf is om uiteindelijk te kunnen voorzien in een groot deel van
behoefte aan verse groenten op het eiland, waarmee de kosten aanzienlijk
kunnen worden beperkt aangezien minder invoer noodzakelijk zal zijn.
Tevens wordt van een grotere groentenconsumptie een positieve bijdrage
aan de Sabaanse volksgezondheid verwacht. Het teeltbedrijf is in juli 2021
van start gegaan, mede dankzij financiering door het Ministerie van LNV.
De lokale expert zoekt de samenwerking met instellingen in Nederland,
waaronder Wageningen University & Research (WUR), en ontvangt met
enige regelmaat stagiairs. Het is de bedoeling om in een volgende fase
een grotere orkaanbestendige kas te ontwikkelen.
Aan het einde van de maandag reisde de delegatie door naar Sint
Eustatius. Daar werd zij ontvangen door de regeringscommissaris, mw.
Francis en de plv. Regeringsvertegenwoordiger, mw. Toet.
Dinsdag 3 mei
Het werkbezoek aan Sint Eustatius begon op dinsdagochtend met een
gesprek met de regeringscommissaris, de plv. Regeringscommissaris en
de Eilandssecretaris, mw. Dijkshoorn-Lopes. Met hen heeft de delegatie
gesproken over de plannen van het nieuwe kabinet voor de eilanden,
zoals vastgelegd in het regeerakkoord en een aantal uitdagingen
waarvoor Sint Eustatius zich gesteld ziet. Er zijn twaalf aandachtspunten
geïdentificeerd om te adresseren op de korte, middellange en lange
termijn: armoede en sociale huisvesting, duurzaamheid, de geitenproblematiek, infrastructuur en wegen, notariële en bancaire dienstverlening,
het centrale bestuur en de spreiding over 21 locaties, de ontwikkeling van
de haven, gezondheidszorg, telecom, de toekomst van de olieterminal
GTI, toerisme, en connectiviteit. Sint Eustatius kampt met vergelijkbare
problemen als Saba voor wat betreft basisdiensten als notarissen, banken
en connectiviteit. Daarnaast werkt het Openbaar Lichaam Sint Eustatius
(OLE) aan haar eigen werkgeverschap en de doorontwikkeling van het
ambtenarenapparaat, met als doel alle benodigde expertise en capaciteit
voor de toekomstplannen in huis te halen.
Vervolgens sprak de delegatie met de Eilandsraad van Sint Eustatius. Met
hen is met name van gedachten gewisseld over de terugkeer naar
democratie op het eiland en de lopende mediation tussen de regeringscommissaris en de Eilandsraad. Ook de Eilandsraad bracht een aantal

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

5

zaken onder de aandacht van de delegatie die ook andere gesprekspartners naar voren brachten: toegang tot diensten als banken en
notarissen, goede gezondheidszorg, connectiviteit en de rol van WinAir,
en de kosten van levensonderhoud en het sociaal minimum op de
eilanden.
Net als op Saba vonden er aansluitend op de gesprekken met de
regeringscommissaris en de Eilandsraad een aantal presentaties plaats
door ambtenaren van het OLE over de projecten en het beleid waar zij zich
mee bezighouden. Allereerst werd de delegatie geïnformeerd over de
Project Management Organisatie, die zich inzet voor een geïntegreerd
projectmanagement binnen het OLE en daarmee voor verantwoordelijkheid en eigenaarschap, conform art. 6 van de Wet herstel voorziening
Sint Eustatius.
Aansluitend werd een aantal presentaties verzorgd over specifieke
projecten, op het gebied van economische ontwikkeling en infrastructuur,
toerisme, juridische zaken, toezicht en handhaving, het kadaster en het
sociale domein door ambtenaren van OLE. De delegatie toonde zich onder
de indruk van de professionaliteit, expertise en inzet van deze lokale
ambtenaren.
In de middag bracht de delegatie allereerst een bezoek aan de olieterminal
op Sint Eustatius, GTI. GTI is een van de grootste werkgevers van het
eiland, met 117 directe werknemers aangevuld met contractanten. GTI
streeft ernaar zoveel mogelijk lokale mensen in dienst te nemen, maar ook
de contractanten leveren door hun verblijf in hotels en gebruikmaking van
diensten op het eiland nog een extra impuls aan de lokale economie.
Daarnaast stelt GTI noodhulpfaciliteiten, bijv. voor de brandweer,
beschikbaar voor de rest van het eiland. De terminal verkeert in zwaar
weer. De situatie in Venezuela en de olieboycot hebben grote impact
gehad op het bedrijf. Ook de stijgende energieprijzen door het conflict in
Oekraïne dragen hier aan bij. Er is veel leegstand en achterstallig
onderhoud. GTI streeft ernaar om alle werknemers in dienst te houden,
maar heeft het financieel zwaar.
Het werkbezoek aan Sint Eustatius werd afgesloten met een tour in het
kader van het cultureel erfgoed van het eiland. Onder begeleiding van een
gids van het St. Eustatius Center for Archaeological Research (SECAR)
heeft de delegatie een bezoek gebracht aan het historische centrum van
Oranjestad, het museum en de recente opgravingen bij het vliegveld. De
delegatie heeft zo een beter beeld verkregen van de geschiedenis van het
eiland en hoe deze nog steeds doorwerkt in het heden.
Aan het einde van de dag is de delegatie teruggevlogen naar Sint
Maarten. ’s Avonds heeft zij daar nog een briefing ontvangen door dhr.
Johnson, hoofd van de Vertegenwoordiging van Nederland in Philipsburg
(VPN), over de recente ontwikkelingen op Sint Maarten.
Woensdag 4 t/m vrijdag 6 mei
Op woensdag, donderdag en vrijdag vonden de besprekingen en
werkbezoeken plaats in het kader van het Interparlementair Koninkrijksoverleg (IPKO). De afsprakenlijst van dat overleg treft u als bijlage bij dit
verslag.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

6

PROGRAMMA WERKBEZOEKEN
Programma reis rondom Interparlementair Koninkrijksoverleg
(IPKO) mei 2022 te Sint Maarten
Zondag 1 mei 2022
09:50–18.50 uur (lokaal: 12:50 uur):
Vlucht Amsterdam – Sint Maarten
Maandag 2 mei 2022
08:15–08:30 uur:
Vlucht Sint Maarten – Saba
08:30–09:30 uur:
Presentatie door SEC m.b.t. renewable energy
09:30–10:30 uur:
Gesprek met het Bestuurscollege
10:45–11:45 uur:
Gesprek met de Eilandsraad
12:00–13:15 uur:
Meet & greet en presentaties young professionals Openbaar Lichaam
Saba
13:30–14:45 uur:
Meet & greet met burgers, ondernemers en stakeholders
14:45–17:00 uur:
Bezoek aantal projecten op eiland
17:00–17:45 uur:
Vlucht Saba – Sint Eustatius
20:00–22:00 uur:
Diner met regeringscommissaris
Dinsdag 3 mei 2022
08:30–09:30 uur:
Gesprek regeringscommissaris, plv. Regeringscommissaris en
Eilandsecretaris
09:45–10:45 uur:
Gesprek met Eilandsraad
11:00–12:00 uur:
Presentaties ambtelijke organisatie Openbaar Lichaam
14:15–15:15 uur:
Bezoek GTI
15:30–17:30 uur:
Tour cultureel erfgoed
18:00–18.30 uur:
Vlucht Sint Eustatius – Sint Maarten

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

7

19:15–20:00 uur:
Briefing plv. Vertegenwoordiger van Nederland in Sint Maarten, Chris
Johnson
Woensdag 4 mei 2022
09:00–18:00 uur:
Interparlementair Koninkrijksoverleg
Donderdag 5 mei 2022
09:00–17:30 uur:
Interparlementair Koninkrijksoverleg
Vrijdag 6 mei 2022
08:00–15:00 uur:
Interparlementair Koninkrijksoverleg

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

8

AFSPRAKENLIJST INTERPARLEMENTAIR KONINKRIJKSOVERLEG
MEI 2022
Sint Maarten 4 – 6 mei 2022
In het Presidiumoverleg van 4 mei 2022 zijn de onderstaande afspraken
herbevestigd, dan wel gemaakt:
– dat het presidium bestaat uit de voorzitters van de parlementen
(behalve van Nederland), de voorzitters van de commissies en de
griffiers;
– dat de Statenvoorzitters van Aruba, Curaçao en Sint Maarten en de
commissievoorzitters van Nederland de delegatieleiders zijn en de
afsprakenlijst ondertekenen;
– dat de commissievoorzitters woordvoerders van de delegaties zijn,
maar tijdens discussies meerdere leden van de delegaties het woord
kunnen voeren;
– dat de commissievoorzitters en de Statenvoorzitters deelnemen aan de
persconferentie;
– dat indien een delegatie een afwijkend standpunt heeft, dit vermeld
wordt in de afsprakenlijst. Daarbij wordt verwezen naar de toelichting
op dit standpunt, die wordt opgenomen in een bijlage die formeel
geen onderdeel uitmaakt van de afsprakenlijst. Afwijkende standpunten worden voorafgaand aan de persconferentie schriftelijk gedeeld
met de andere delegaties. Van een afwijkend standpunt van een deel
van een delegatie wordt geen aantekening opgenomen;
– dat alle delegaties kunnen deelnemen aan een werkgroep. Nederland
is trekker van een werkgroep indien het een specifiek onderwerp met
betrekking tot Caribisch Nederland (BES-eilanden) betreft;
– dat de delegaties maximaal 15 minuten de tijd krijgen om intern
beraad te plegen;
– dat het Reglement van Orde van het gastland geldt, bijvoorbeeld met
betrekking tot interruptie van sprekers en persoonlijke feiten;
– dat de Voorzitter van het IPKO de tijd in de gaten houdt, opdat elke
delegatie evenveel tijd krijgt om haar standpunten naar voren te
brengen;
– dat het organiserende land de werkbezoeken in het IPKO vaststelt en
regelt, waarbij de gastdelegaties tijdig gevraagd wordt suggesties te
doen;
– dat schriftelijke standpunten van individuele leden en/of fracties niet
formeel tijdens het IPKO zullen worden ingebracht;
– dat de beraadslagingen van het IPKO in beginsel openbaar zijn en dat
wordt gezorgd voor een uitzending via internet. De werkbezoeken en
de presidiumvergaderingen zijn in beginsel besloten;
– dat het programma van het IPKO wordt vastgesteld door het presidium. Wijzigingen in of aanvullingen op het programma dienen eerst
te worden goedgekeurd door het presidium.
Openingsspeech en presentatie recente ontwikkelingen per land
De Voorzitter van de Staten van Sint Maarten, mw. G.S. Heyliger-Marten,
opent het IPKO op Sint Maarten en heet alle deelnemers van harte
welkom, alsmede allen die via de livestream de bijeenkomst volgen.
De delegaties nemen met belangstelling kennis van de openingsspeeches
van de voorzitter van de Staten van Aruba, dhr. E.G.A. Vrolijk, de
voorzitter van de Staten van Curaçao, mw. C.M. America-Francisca, en de
leider van de Staten-Generaaldelegatie en voorzitter van de Tweede
Kamercommissie voor Koninkrijksrelaties, mw. M.L.J. Paul. De actuele
ontwikkelingen in het land Aruba worden mede toegelicht door mw. S.M.
Tromp-Lee, voorzitter van de commissie Koninkrijks Aangelegenheden en

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

9

Buitenlandse Betrekkingen van de Staten van Aruba, die betreffende het
land Curaçao door dhr. A.C.M. Thodé, voorzitter van de commissie
Rijksaangelegenheden, Interparlementaire Relaties en Buitenlandse
Betrekkingen van de Staten van Curaçao, en ten slotte inzake het land Sint
Maarten door dhr. R. Brison, vicevoorzitter van de commissie voor
Koninkrijksaangelegenheden en Interparlementaire Relaties van de Staten
van Sint Maarten.
Technische briefing inzake voorstel van Rijkswet Caribisch
orgaan voor hervorming en ontwikkeling en nabespreking in vier
deelgroepen
De delegaties hebben – onder dankzegging – een openbare technische
briefing ontvangen over het voorstel voor de consensusrijkswet Regels
omtrent de instelling van het Caribisch orgaan voor hervorming en
ontwikkeling (Kamerstuk 36 031 (R2161)) door regeringsambtenaren van
Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Nederland. Daarna werden door de
ambtenaren vragen beantwoord die leven in de vier parlementaire
delegaties. Aansluitend hebben de parlementariërs in vier deelgroepen
van gemengde samenstelling uit alle parlementen gedurende bijna twee
uur intensief met elkaar gesproken over genoemd Rijkswetsvoorstel. Doel
van deze besprekingen was beter inzicht te verkrijgen in en begrip voor
elkaars overwegingen bij genoemd wetsvoorstel, zodat het begrip voor
elkaars standpunten wordt vergroot, wat tijdens de formele wetsbehandeling vruchten kan afwerpen. Ook werd in deze bespreking informatie
uitgewisseld die de parlementariërs kunnen gebruiken bij het verdere
vervolg van het wetstraject. Bij de behandeling van het
COHO-wetsvoorstel in de Tweede Kamer wordt gezocht naar additionele
concrete momenten van afstemming (eventueel ook virtueel). De
delegaties van de Staten van Aruba en Sint Maarten geven aan dat in hun
ogen geen sprake is van vrijwillige consensus tussen de regeringen. De
delegatie van de Staten van Curaçao verwijst ter zake van het voorstel van
rijkswet naar de aangenomen moties d.d. 26 april jl.
De vertegenwoordigende lichamen van de vier landen zullen op 20 mei
2022 hun verslag over het wetsvoorstel uitbrengen.
Dodenherdenking
Om precies 18.00 uur lokale tijd op 4 mei 2022 namen alle deelnemers in
de plenaire zaal twee minuten stilte in acht om allen te herdenken –
burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook
ter wereld zijn omgekomen of vermoord; zowel tijdens de Tweede
Wereldoorlog en de koloniale oorlog in Indonesië, als in oorlogssituaties
en bij vredesoperaties daarna.
Consensusrijkswetten
De vier delegaties spreken over consensusrijkswetten op basis van artikel
38 van het Statuut voor Koninkrijk der Nederlanden. Aan het einde van de
plenaire gedachtewisseling worden zes aandachtspunten geformuleerd:
1) de vrije keuze van landen voor het aangaan van onderlinge regelingen en de te kiezen vorm, temeer daar het in beginsel autonome
landsaangelegenheden betreft;
2) de positie en rol van de Staten en de Staten-Generaal bij de totstandkoming van consensusrijkswetten;
3) het verschil in rechtsgrondslag tussen consensusrijkswetten en
overige rijkswetten en onderlinge regelingen;

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

10

4)

5)

6)

dialoog, onderlinge afstemming en een open en respectvolle
verstandhouding dienen voorop te staan bij het verkrijgen en
behouden van consensus;
het vaststellen van de termijn genoemd in artikel 16 van het Statuut
voor het Koninkrijk der Nederlanden voor het uitbrengen van
schriftelijk verslag door het vertegenwoordigende lichaam van het
land, waarin de regeling zal gelden;
het belang van onderlinge afstemming en dialoog tussen volksvertegenwoordigers voorafgaand aan en tijdens de formele wetsbehandeling in de Staten-Generaal.

Betere en duurzame relaties binnen het Koninkrijk
In vier deelgroepen wordt gesproken over betere en duurzame relaties
binnen het Koninkrijk. Aansluitend volgt een plenaire terugkoppeling.
Binnen deelgroep 1 spreken leden van de vier delegaties over het Statuut
voor het Koninkrijk en specifiek samenwerking, hulp en bijstand, en
liquiditeitssteun. Er wordt naar voren gebracht dat de relaties binnen het
Koninkrijk de bepalingen in het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden overstijgen. Daarmee is niet gezegd dat de bepalingen niet
belangrijk zijn; zij structureren en bieden een juridisch kader voor de
onderlinge relaties. Het biedt rechtszekerheid voor alle partners in het
Koninkrijk. Tevens bestaat het gevoelen dat het Statuut op onderdelen
verder zou kunnen worden verduidelijkt en gemoderniseerd. Het initiatief
daarvoor zou primair moeten uitgaan van de regeringen en de Koninkrijksregering en dat is een tijdrovend en ingewikkelde operatie. Er wordt
wederom geconstateerd dat de mogelijkheden die het Statuut biedt nog
beter benut kunnen worden, zowel op lands- als op Koninkrijksniveau.
In deelgroep 2 spreken parlementariërs van de vier landen over het thema
mensenrechten, rechtsstaat en deugdelijk bestuur. Er is per land
gesproken over de situatie op dit gebied. Met betrekking tot Curaçao
spreekt de deelgroep over de opvang van migranten en de rechten voor
LHBTI-personen. Met betrekking tot Sint Maarten is gesproken over de
situatie rond de gevangenis. Doorlopend aandachtspunt voor Nederland
is de afwikkeling van de kinderopvangtoeslagaffaire. Ook het voor de
andere landen in het Koninkrijk ratificeren van het VN-verdrag Handicap,
het Verdrag van Istanbul en het VN Vluchtelingenverdrag is naar voren
gebracht. Aruba geeft aan graag het VN Vluchtelingenverdrag ook voor
Aruba te ratificeren. Ook is het geregistreerd partnerschap voor mensen
van hetzelfde geslacht onlangs mogelijk gemaakt.
Aanvullend hebben de delegaties in deelgroep 3 gesproken over de
uitvoering van de motie Rosenmöller (Kamerstuk 35 570 IV, L). De
delegaties benadrukken het belang van onderling contact, bijvoorbeeld bij
het IPKO en ook tussentijds wanneer wenselijk, met als uiteindelijk doel
de processen binnen het Koninkrijk te verbeteren. Op deze manier kunnen
de gezamenlijke doelen verder worden geconcretiseerd en zaken
gezamenlijk worden opgepakt. In dit licht hebben de delegaties met
belangstelling kennisgenomen van de paragraaf «Een betere toekomst
voor het hele Koninkrijk» in het Nederlandse regeerakkoord van januari jl.
(Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77). Hierbij is het van belang dat ook de
parlementariërs die niet bij het IPKO aanwezig zijn, goed kennisnemen
van wat er tijdens het IPKO gewisseld wordt. Tevens zal aan het begin van
ieder IPKO ook kort plenair stil worden gestaan bij de afsprakenlijst van
het vorige IPKO en de uitvoering daarvan. Voor het onderlinge contact is
het tevens van belang dat de contactgegevens van de verschillende
parlementariërs met elkaar worden gedeeld, zodat het persoonlijk contact
kan worden geïntensiveerd.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

11

Als conclusie uit de besprekingen in deelgroep 4 verzoeken de delegaties
hun regeringen om een reactie op de uitvoeringsstatus en het tijdspad
van de moties Van Raak c.s. (Kamerstuk 35 099 (R2114), nr. 23) en De
Graaf (Kamerstuk 34 300 IV/CXIX, P) en over de betrokkenheid van elk van
de landen.
Presentatie Ministerie van Justitie – Gevangenissysteem Sint
Maarten
De directeur van de Point Blanche Prison geeft aan de IPKO-deelnemers,
in aanwezigheid van de Minister van Justitie van Sint Maarten, mw. A.E.
Richardson, een presentatie over de uitdagingen waarvoor de detentiefaciliteiten op Sint Maarten zich geplaatst zien, de wijze waarop deze
worden aangepakt en de resultaten die zijn behaald, alsmede de plannen
voor de korte en middellange termijn. Aansluitend is er gelegenheid tot
het stellen van vragen.
Briefing door de National Recovery Program Bureau inclusief
werkbezoek NRPB
De directeur van de NRPB geeft een presentatie aan de parlementariërs
van de vier landen. Na de verwoestingen die in september 2017 door de
orkanen Irma en Maria zijn aangericht, is de regering van Sint Maarten
begonnen met een grootschalig programma om Sint Maarten weer
veerkrachtiger te maken. Dit programma is vastgelegd in het National
Recovery and Resilience Plan (NRRP). Het Sint Maarten Trustfonds wordt
gefinancierd door de Nederlandse overheid, beheerd door de Wereldbank
en uitgevoerd door het National Recovery Program Bureau (NRPB) en
heeft een looptijd tot en met 2025.
De NRPB is in december 2018 bij landsverordening ingesteld. De NRPB is
namens de regering van Sint Maarten verantwoordelijk voor de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van de projecten die worden gefinancierd
uit het Trustfonds (april 2018, met een omvang van ca.470 miljoen euro
(US $ 553 miljoen)) of uit andere beschikbare financieringsbronnen. De
NRPB is een ZBO.
Er vallen circa 10 projecten direct onder de verantwoordelijkheid van de
NRPB voor een bedrag van US $ 323,2 miljoen. Het gaat bijvoorbeeld om
projecten als herstel van het vliegveld, het oppruimen van de verwoestingen, het opleiden van medewerkers ten behoeve van de hospitality
sector, de bouw van een nieuw ziekenhuis en projecten gericht op
rampenbestrijding (CDEMA en CCRIF).
Omdat het niet mogelijk was om een fysiek bezoek te brengen aan het
Princess Juliana International Airport (PJIA), hebben de CEO en de
Technical Director van PJIA een presentatie verzorgd voor het IPKO. In de
afgelopen jaren heeft PJIA te maken gehad met twee grote crises: eerst de
orkanen Irma en Maria, die veel schade aan het vliegveld hebben
veroorzaakt, gevolgd door de COVID-crisis, met sterk afgenomen
passagiersstromen tot gevolg. Op dit moment wordt gewerkt aan het
herstel van het vliegveld. De bouwwerkzaamheden voor dit project zijn
begonnen in oktober 2021. De verwachting is dat het volledige project in
het derde kwartaal van 2023 zal zijn afgerond. Het vliegveld wordt in die
tijd niet alleen volledig herbouwd, maar er worden ook enkele verbeteringen doorgevoerd, zoals nieuwe roltrappen en liften, en toevoeging van
diensten zoals selfservice bagage drop-off. Ook wordt de nieuwe
luchthaven beter bestendig gemaakt tegen natuurrampen. In de presentatie werden beelden van de werkzaamheden en het uiteindelijk ontwerp

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

12

met de parlementariërs in het IPKO gedeeld. Alle werkzaamheden worden
uitgevoerd terwijl het vliegveld operationeel is.
Aansluitend aan de presentaties hebben de delegaties een bezoek
gebracht aan het Sint Maarten General Hospital, en de vuilnisbelt, waar zij
meer informatie hebben gekregen over de projecten die onder auspiciën
van het NRPB daar worden uitgevoerd.
Werkbezoek Point Blanche Prison
Op de laatste ochtend van het IPKO hebben de delegaties in groepen een
bezoek gebracht aan de Pointe Blanche Prison. Hier hebben zij de
werkzaamheden en verbeteringen kunnen zien, waarover zij de dag ervoor
gebrieft zijn door de directeur van de gevangenis.
Slot
De delegaties spreken hun waardering uit voor de organisatie van het
IPKO door de Staten van Sint Maarten en voor de goede, constructieve en
open sfeer waarin de besprekingen van soms ingewikkelde punten
hebben plaatsgevonden.
Komend IPKO
Het presidium beraadt zich op eventuele aanvullende agendapunten. In
een videoconferentie ter voorbereiding op het komende IPKO wordt
definitief over de agenda besloten. Het volgende IPKO zal plaatsvinden
van 27 tot en met 30 september 2022 in Den Haag, Nederland.
Sint Maarten 6 mei 2022
Grisha Heyliger-Marten
(Voorzitter Staten van Sint Maarten)
Edgard Vrolijk
(Voorzitter Staten van Aruba)
Charetti America-Francisca
(Voorzitter Staten van Curaçao)
Mariëlle Paul
(Staten-Generaal Nederland)

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

13

BIJLAGE I

LEDEN VAN DE DEELNEMENDE DELEGATIES
DELEGATIE STATEN VAN ARUBA
E.G.A. Vrolijk (delegatieleider)
S.M. Tromp-Lee
L.J. Christiaans-Yarzagaray
A.S.C. Molina
H.W.G. Tevreden
G.L. Croes
A.L. Dowers
R.R. Santos do Nascimento
R.M.J. Raymond
M.J. Lopez-Tromp
M.J. Mansur
H.Ch.J. Hek (griffier der Staten)
DELEGATIE STATEN VAN CURACAO
C.M. America-Francisca (delegatieleider)
A.C.M. Thode
S.P. Osepa
Q.C.O. Girigorie
G.M. Mc William
M.G. Martines
R.F. Calmes
S.S. Cijntje (griffier)
G.S.A. Maduro (jurist)
DELEGATIE STATEN VAN SINT MAARTEN
G.S. Heyliger-Marten (voorzitter IPKO)
R. Brison
G.C. Pantophlet
M.D. Gumbs
S.A. Wescot-Williams
C.E. Brownbill
C.T. Emmanuel
A.E. Arrindell
G.J. Richardson (griffier der Staten)
NEDERLANDSE DELEGATIE
Tweede Kamer
M.L.J. Paul (delegatieleider)
R.J. Kamminga
J. Wuite
J.A.M.J. van den Berg
D.G.M. Ceder
N.L. den Haan
E.A.M. Meijers (griffier)
Eerste Kamer
P. Rosenmöller (vicedelegatieleider)
A.J.A. Beukering
J.J. Atsma
B.O. Dittrich
P. Ester

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

14

F.J. Bergman (griffier)

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

15

BIJLAGE II

PROGRAMMA INTERPARLEMENTAIR KONINKRIJKSOVERLEG 4
T/M 6 MEI 2022
WOENSDAG 4 MEI 2022
09.15 – 09.45 uur Presidiumoverleg
09.30 – 10.00 uur Ontvangst
11.30 – 11.35 uur Opening door Voorzitter IPKO
11.35 – 12.55 uur Openingsspeech en presentatie recente ontwikkelingen
per land
12.55 – 13.05 uur Groepsfoto
13.05 – 13.30 uur Extra Presidiumoverleg
13.05 – 14.15 uur Lunch
14.15 – 16.00 uur Technische briefing inzake voorstel van Rijkswet
Caribisch orgaan voor hervorming en ontwikkeling
16.00 – 17.45 uur Nabespreking in vier deelgroepen
17.45 – 18.00 uur Besloten plenaire terugkoppeling van nabespreking
voorstel van Rijkswet Caribisch orgaan voor hervorming en ontwikkeling
18.00 – 18.02 uur Twee minuten stilte – Dodenherdenking
19.00 – 22.00 uur Welkomstreceptie aangeboden door de Voorzitter van de
Staten van Sint Maarten
DONDERDAG 5 MEI 2022
09.00 – 09.05 uur Heropening door Voorzitter IPKO
09.00 – 10.15 uur Consensusrijkswetten
10.15 – 11.15 uur Betere en duurzame relaties binnen het Koninkrijk –
bespreking in vier deelgroepen:
1. Statuut: samenwerking, hulp en bijstand, liquiditeitssteun
2. Mensenrechten, rechtsstaat en deugdelijk bestuur
3. Uitvoering motie Rosenmöller (Kamerstuk 35 570 IV, L)
4. Uitvoering motie Van Raak c.s. (Kamerstuk 35 099 (R2114), nr.23) en
motie De Graaf (Kamerstuk 34 300 IV /CXIX, P)
11.15 – 12.00 uur Betere en duurzame relaties binnen het Koninkrijk –
terugkoppeling plenair
12.00 – 12.45 uur Besloten presentatie Ministerie van Justitie – Gevangenissysteem Sint Maarten
12.45 – 14.00 uur Lunch
14.00 – 14.30 uur Presentatie door de directeur van het National Recovery
Program Bureau en de CEO van het Princess Juliana International Airport
14.30 – 17.30 uur Werkbezoek National Recovery Program Bureau
Projecten
– St. Maarten General Hospital;
– Vuilnisbelt Sint Maarten.
VRIJDAG 6 MEI 2022
08.00 – 09.00 uur Presidiumoverleg
08.30 – 12.30 uur Werkbezoek: Point Blanche Prison
12.30 – 13.00 uur Plenair vaststellen afsprakenlijst IPKO
13.00 – 14.30 uur Lunch
14.30 – 15.00 uur Ondertekening afsprakenlijst en persconferentie

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 33 845, nr. 44

16