Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1868

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2022
Op 16 juni jl. heeft de jaarvergadering van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) plaatsgevonden. Tijdens de vergadering heeft de Raad van
gouverneurs het jaarverslag van de instelling over het jaar 2021, inclusief
de financiële rekeningen over 2021, goedgekeurd. Zoals gebruikelijk stel ik
u op de hoogte van het jaarverslag van het ESM en het jaarverslag van
het onafhankelijke auditcomité van het ESM, welke onlangs gepubliceerd
zijn op de website van het ESM.1 Daarnaast zal ik in deze brief ingaan op
de financiële rekeningen van de Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit
(EFSF) over 2021.
Jaarverslag 2021 ESM
Het jaarverslag van het ESM bevat een beschrijving van de activiteiten
van de instelling in 2021 en de jaarrekening van het betreffende jaar.2
Zoals in voorgaande jaren is een analyse opgenomen over de economische situatie in het eurogebied, met speciale aandacht voor de
voormalig programmalanden (Ierland, Griekenland, Spanje, Cyprus en
Portugal).
De uitstaande leningen van het ESM aan eurolanden besloeg in 2021 89,9
miljard euro. Dit bedrag is ten opzichte van 2020 licht gedaald (met 27,2
miljoen euro). Deze daling komt door een vervroegde aflossing van
Griekenland in 2021.

1

ESM Annual Report 2021: https://www.esm.europa.eu/system/files?file=document/2022–06/
esm-annual-report-2021.pdf, Board of Auditors» Annual Report to the Board of Governors
2021: https://www.esm.europa.eu/system/files/document/2022–06/2022-0616_BoA_report_to_BoG.pdf,
ESM management comments on the Board of Auditors» Annual Report to the Board of
Governors 2021: https://www.esm.europa.eu/system/files/document/2022–06/2022-0616_Mangement_comments_on%20BoA_to_BoG_report.pdf.
2
Bijlage 1 – Jaarverslag ESM over 2021.

kst-21501-07-1868
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1868

1

Het ESM heeft in 2021 een positief resultaat behaald van 311 miljoen euro,
tegenover een positief resultaat van 392,9 miljoen euro in 2020.
Het positieve resultaat bestaat uit twee onderdelen. Het eerste deel
bestaat uit het netto resultaat van de instelling (94,9 miljoen euro), dat
voornamelijk het resultaat is van rentes die het ESM ontvangt op eerdere
leningen aan lidstaten en geboekte winst op verkochte beleggingen met
het door lidstaten ingelegde eigen vermogen van het ESM.
Het eigen vermogen dient door het ESM conform de daarvoor opgestelde
richtlijnen risicovrij te worden belegd. Door het negatieve rendement op
risicovrije beleggingen heeft het ESM een belangrijk deel van het eigen
vermogen bij centrale banken onder gebracht. De betaalde depositorente
wordt door een aantal lidstaten – Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland
– gecompenseerd. Dit betreft het tweede onderdeel van het positieve
resultaat (216,2 miljoen euro). Zonder die teruggave zou het positieve
resultaat aanmerkelijk lager uitvallen. In 2021 is vanuit Nederland voor het
eerst een dergelijke compensatie uitgevoerd, zoals eerder toegelicht aan
het parlement.3
De Raad van gouverneurs heeft tijdens de jaarvergadering besloten om
een deel van de winst over 2021 (106 miljoen euro) over te hevelen naar
het fonds voor het nieuwe gebouw van het ESM.4 Deze 106 miljoen euro
betreft het projectbudget zonder de buffer voor onvoorziene kosten
(inclusief buffer is het project geraamd op 110,2 miljoen euro). Eerder was
afgesproken dat het ESM voor de aankoop van het nieuwe gebouw na
voltooiing in 2028 het gehele bedrag zou betalen. Naar aanleiding van
gesprekken met Luxemburg is uiteindelijk gekozen voor een alternatief
financieringsconcept waarbij er gedurende het project wordt betaald voor
verrichte diensten in plaats van het gehele bedrag bij oplevering. Daarom
heeft de Raad van gouverneurs besloten om op dit moment de omvang
van het gehele begrote projectbudget naar het fonds van het nieuwe
gebouw over te hevelen, in plaats van verspreid over de komende jaren.
Daarnaast is het overige deel van de winst (205 miljoen euro) toegevoegd
aan het reservefonds, in lijn met artikel 24(2) van het ESM-verdrag.
Daarmee neemt het reservefonds toe tot circa 3,2 miljard euro.
Jaarverslag 2021 ESM-auditcomité
Het auditcomité van het ESM formuleert jaarlijks voor de Raad van
gouverneurs een verslag over zijn werkzaamheden.5 Het comité voert
audits uit en bestaat uit vijf onafhankelijke leden, die door de Raad van
gouverneurs zijn benoemd vanwege hun competentie in financiële zaken
en audits.
Het auditcomité is betrokken geweest bij de reguliere controle van de
financiële rekeningen, het toetsen van het werk van de externe accountant
en het overzien van de interne auditdienst van het ESM. Voor deze
werkzaamheden heeft het auditcomité reguliere ontmoetingen gehad met
de betrokken instanties en personen.
In het licht van COVID-19 heeft het auditcomité enkele ontmoetingen
gehad met vertegenwoordigers van het ESM om updates te ontvangen
over de situatie en de getroffen maatregelen binnen de instelling. Er is
voornamelijk gesproken over de impact van COVID-19 op de operationele
aspecten, de steeds grotere uitdagingen m.b.t. het economische klimaat
en de impact op de financiële rekeningen. Het auditcomité concludeert dat
3

Zie hiervoor: Kamerstuk 21 501-07, nr. 1644 en Kamerstuk 32 013, nr. 241.
Meer informatie over het gebouw: Kamerstuk 21 501-07, nr. 1707
5
Bijlage 2 – Jaarverslag auditcomité over 2021.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1868

2

het ESM naar tevredenheid maatregelen heeft voortgezet om de bedrijfscontinuïteit te waarborgen. Het auditcomité geeft daarbij aan de ontwikkelingen binnen het ESM gerelateerd aan COVID-19 te blijven monitoren.
Daarnaast heeft het auditcomité in 2021 een audit uitgevoerd naar het
wervingsbeleid van het ESM. De belangrijkste doelstelling van de audit
was om na te gaan of het raamwerk van het wervingsbeleid nog
nauwkering en passend is. Dit met name gezien de volwassenheid van de
instelling (bestaat nu 10 jaar) en het aanstaande versterkte mandaat van
de instelling.
Het auditcomité heeft geconcludeerd dat het ESM met het huidige
wervingsbeleid getalenteerde werknemers binnen een korte tijd kan
aantrekken. Wel is er een aantal verbetermogelijkheden geïdentificeerd
voor verdere formalisering van het wervingsraamwerk. Zo ziet het
auditcomité verbetermogelijkheden op het gebied van de HR-strategie en
de toepasbare regels en procedures, waaronder het mogelijk heroverwegen van criteria t.a.v. nationaliteit, de informatie die beschikbaar wordt
gesteld aan kandidaten die afgewezen worden en mogelijkheden om in
beroep te gaan.
In reactie op het jaarverslag van het auditcomité verwelkomt het ESM het
rapport van het auditcomité.6 Daarbij beschrijft het ESM hoe de interne en
externe auditfuncties het afgelopen jaar hun controle hebben uitgeoefend
en onderschrijft het ESM het belang ervan voor de organisatie. Het ESM
geeft aan de aanbevelingen met betrekking tot het wervingsbeleid op te
gaan volgen.
Het jaarverslag van het auditcomité wordt conform Artikel 30(5) van het
ESM-verdrag en Artikel 24(6) van de organisatievoorschriften van het ESM
ter informatie aan de nationale parlementen, de nationale rekenkamers,
de Europese Rekenkamer en het Europees parlement gestuurd.
Financiële rekeningen EFSF
Het EFSF is een tijdelijk Europees noodfonds en de voorloper van het
ESM. Het EFSF wordt niet meer gebruikt voor het verstrekken van nieuwe
stabiliteitssteun. Wel beheert het EFSF de nog uitstaande leningen van de
instelling aan Ierland, Portugal en Griekenland.
De nominale waarde van de uitstaande leningen van het EFSF aan Ierland,
Portugal en Griekenland was eind 2020 174,6 miljard euro. In dit bedrag is
echter niet het uitstel van rentebetalingen op een deel van de verstrekte
EFSF-leningen aan Griekenland opgenomen. Deze maatregel is het gevolg
van een schuldmaatregel die in juni 2018 is afgesproken, waarbij de
rentebetalingen van Griekenland aan het EFSF tot en met 2032 worden
uitgesteld. De uitgestelde rente (stand eind 2021 10,2 miljard euro) leidt
ertoe dat de vordering van het EFSF op Griekenland t/m 2032 jaarlijks
toeneemt. In 2021 was de toename 1 miljard euro. Over deze nieuwe
vordering die daardoor ontstaat wordt ook weer rente berekend. Dit heeft
geen effect op het garantieplafond van Nederland aan het EFSF, omdat
Nederland de maximale schulduitgifte m.b.t. het EFSF garandeert; de
EFSF-schuld die nodig is om de uitstaande leningen aan Ierland, Portugal
en Griekenland (inclusief uitgestelde rente) te financieren blijft daar onder.
Het EFSF heeft in 2021 een negatief resultaat behaald, van 20,9 miljoen
euro, tegenover een negatief resultaat van 4,5 miljoen euro in 2020.

6

Bijlage 3 – Reactie ESM op het jaarverslag auditcomité over 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1868

3

Het negatieve resultaat van het EFSF is te verklaren door de lagere
inkomsten op de leningen aan lidstaten. Dit komt met name door een
verlaging van de service fee-inkomsten omdat de up-front service fee, die
bij het verstrekken van leningen door lidstaten werd betaald en over zeven
jaar verdeeld als inkomsten van het EFSF optelden, geen inkomsten meer
genereert. Het EFSF heeft in 2015 zijn laatste leningsdeel uitgekeerd.
Het verlies wordt gedekt met de inkomsten uit voorgaande jaren (retained
earnings). Deze retained earnings,opgebouwd met de winst van het EFSF
uit voorgaande jaren, die mede tot stand kwam doordat de eerder
ontvangen up-front service fees hoger waren dan de operationele kosten
van het EFSF, stond eind 2021 op 764,4 miljoen euro. Door gebruik te
maken van de winst uit eerdere jaren worden de tot nu toe ontvangen
service fees in feite ook de komende jaren nog gebruikt om de operationele kosten van het EFSF te dekken. De instelling heeft aangegeven dat
het reservefonds voldoende ruimte biedt voor het opvangen van het
verlies totdat alle leningen zijn terugbetaald.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1868

4