Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2071
Vragen van het lid Warmerdam (D66) aan de Ministers voor Langdurige Zorg
en Sport en van Justitie en Veiligheid over het gebruik van het
stroomstootwapen bij patiënten in de geestelijke gezondheidszorg
(ingezonden 4 februari 2022).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister voor Langdurige Zorg en Sport (ontvangen 15 maart
20220). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1923.
Vraag 1
Hoe beoordeelt u de geuite zorgen van de Landelijke Organisatie Cliëntenraden (LOC) over mogelijk meer stroomstootwapens in de zorg?1
Antwoord 1
Het gebruik van een stroomstootwapen binnen een zorgsetting door de
politie is in beginsel niet wenselijk, omdat dit af doet aan het vertrouwen bij
de cliënt dat deze zich in een veilige en beschermende (zorg)omgeving
bevindt. Ik heb dan ook begrip voor de opvatting van de Landelijke Organisatie Cliëntenraden (hierna: LOC). Tegelijkertijd betreft het hier situaties waarin
zorgprofessionals hun eigen veiligheid niet langer kunnen garanderen en
besluiten om assistentie van de politie in te roepen. De politie wordt in
bijvoorbeeld ggz-instellingen niet lichtzinnig ingezet. Het zijn dus uitzonderlijke en zeer bedreigende situaties, waarbij de veiligheid van de cliënt, de
zorgprofessional en de betrokken agent in het geding is. Het is daarbij aan de
betrokken agent om een inschatting te maken van het op dat moment meest
passende geweldsmiddel om de veiligheid van alle partijen te garanderen (zie
ook het antwoord op vraag 3).
Vraag 2
Hoe vaak wordt een stroomstootwapen gebruikt in de geestelijke gezondheidszorg en is er een toename of afname in het gebruik?

1

ah-tk-20212022-2071
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Landelijke Organisatie Cliëntenraden, 24 januari 2022, «Mogelijk meer stroomstootwapens in
de zorg | Reactie LOC: «Onmenselijk»» (https://www.clientenraad.nl/praktijkvoorbeelden/
meer-stroomstootwapens-in-de-zorg-reactie-loc-onmenselijk/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Deze vraag kan niet worden beantwoord. De politie registreert niet expliciet
een ggz-instelling als «incident locatie» in haar registratiesysteem. Daarom
kunnen er geen landelijke cijfers op geautomatiseerde wijze worden
verzameld.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u het voorstel van LOC dat er een verbod moet komen op het
gebruik van het stroomstootwapen in de ggz?
Antwoord 3
Politie-inzet is gebaseerd op de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit alsmede redelijkheid en gematigdheid die over het algemeen per actuele
situatie worden bepaald. De politie mag alleen geweld gebruiken als andere
vormen van de-escalerend optreden niet tot het gewenste resultaat hebben
geleid. Het is aan de politieagent zelf om ter plaatse – binnen de geldende
regelgeving – te bepalen welke vorm van geweld en eventueel geweldmiddel
van de standaard bewapening, indien noodzakelijk voor het te bereiken doel,
het beste kan worden ingezet. Politieagenten zijn opgeleid om deze afweging
vanuit hun professionaliteit te maken. Een verbod op het gebruik van een
geweldmiddel kan met zich meebrengen dat de betreffende agent zich
genoodzaakt ziet om een zwaardere vorm van geweld of geweldmiddel in te
zetten. Dat acht ik ongewenst.
Vraag 4
Hoe wordt uitvoering gegeven aan motie van de leden Den Boer (D66) en
Diertens (D66) over periodiek onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek naar
de gezondheidseffecten van het stroomstootwapen?2
Antwoord 4
Mijn ambtsvoorganger heeft reeds op 30 januari 2020 aan uw Kamer bericht
dat bij de voorbereiding van de invoer van het stroomstootwapen, de opzet
van het onafhankelijke wetenschappelijk onderzoek wordt betrokken3. In
bijlage 2 van het halfjaarbericht politie dat op 5 november 2020 naar de
Kamer is gestuurd, is nader ingegaan op de opzet van het onafhankelijke
wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheidseffecten van het stroomstootwapen.4 De uitvoering van dit onderzoek blijkt in de praktijk complexer
te zijn dan verwacht. In het eerstvolgende halfjaarbericht politie zal ik uw
Kamer daarover nader informeren.
Vraag 5
Waarom is de toezegging van voormalig Minister van Justitie en Veiligheid
om in het halfjaarbericht politie 2020 nader in te gaan op de opzet van dit
periodieke onderzoek niet uitgevoerd? Waarom is ook niet in daaropvolgende
halfjaarberichten nader ingegaan op het gebruik van het stroomstootwapen?5
Antwoord 5
Voor wat betreft de opzet van het periodieke onderzoek verwijs ik u naar de
beantwoording van vraag vier. Ten aanzien van uw vraag over berichtgeving
omtrent het gebruik van het stroomstootwapen kan ik u het volgende
melden. De politie maakt dit voorjaar een nieuwe monitor van de inzet van
het stroomstootwapen door de pilot teams met betrekking tot de periode
vanaf 1 februari 2020 tot 1 januari 2022 openbaar.
Vraag 6
Is er nog vervolg gegeven aan het doordenken over het gebruik van het
stroomstootwapen in ingesloten setting of in ggz-instellingen? Zo ja, wat is
de uitkomst hiervan? Zo nee, waarom niet en bent u bereid dit met spoed te
doen nu de politie gestart is met het trainen met het stroomstootwapen?6

2

Kamerstuk 29 628, nr. 929.
Kamerstuk 29 628, nr. 934
4
Kamerstuk 29 628, nr. 986
5
2020D24986
6
Kamerstuk 29 628, nr. 779.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 6
In 2019 hebben de politie en de Nederlandse ggz uitgebreid gesproken over
de inzet van de politie in de ggz in het algemeen en dat van het stroomstootwapen in het bijzonder. Het overleg heeft geresulteerd in een handelingskader voor het optreden van de politie in de ggz.7 Dit kader richt zich vooral op
afstemming tussen de ter plaatse gekomen politie en het behandelend
personeel van de soort inzet die is gewenst in combinatie met het behandelingsplan van de cliënt. Op deze manier kan meer rekening worden gehouden
met eventuele effecten van het toegepaste geweld op de betreffende
persoon. Daarnaast kunnen zo ook eventuele risico’s voor de gezondheid van
de betreffende cliënt worden verkleind.
Vraag 7 en 8
Wat zijn de risico’s van het stroomstootwapen op kwetsbare personen, zoals
patiënten met onbegrepen gedrag in bijvoorbeeld ggz-instellingen?
Bent u van mening dat gebruik van het stroomstootwapen op deze kwetsbare
personen onverstandig is, zolang de risico’s van het gebruik op kwetsbare
personen nog onbekend zijn?
Antwoord 7 en 8
Het stroomstootwapen is een geweldsmiddel en kent als zodanig altijd een
risico. De bevindingen en conclusies van het WODC onderzoek8, geven echter
geen aanleiding om deze risico’s als hoog in te schatten. Hoewel de fabrikant
een gezondheidswaarschuwing geeft, hebben de onderzoekers vastgesteld
dat deze waarschuwing, niet is gebaseerd op wetenschappelijke evidentie.
Het WODC onderzoek toont aan dat de hoeveelheid wetenschappelijke
literatuur van voldoende kwaliteit zeer beperkt is, met name waar het gaat
om onderzoek bij risicogroepen (bijvoorbeeld acute psychiatrie). Dergelijk
onderzoek is alleen al om ethische redenen onmogelijk.9
Er kan worden bijgedragen aan het vergaren van meer wetenschappelijk
betrouwbare kennis, door na een praktijk inzet van het stroomstootwapen een
medisch bevoegd persoon de betrokkene medisch te laten onderzoeken.
Bij dat onderzoek hoort het afnemen van een vragenlijst en deze onder
wetenschappelijke standaarden te verzamelen en analyseren.10 Inmiddels is
gebleken dat de uitvoering van dit onderzoek vanwege privacyregelgeving en
werkdruk bij GGD artsen complexer is dan verwacht. Zoals ik bij vraag 4
aangaf zal uw Kamer hierover in het eerstvolgende halfjaarbericht politie
nader worden geïnformeerd.
Ik vind het van belang om nogmaals te benadrukken dat de politie alleen
geweld mag gebruiken indien daar een noodzaak toe bestaat. De politie
wordt in bijvoorbeeld ggz-instellingen niet lichtzinnig ingezet. Op het moment
dat we stellen dat een bepaald geweldmiddel niet gebruikt zou moeten
worden kan dat met zich meebrengen dat de betreffende agent zich genoodzaakt ziet om een zwaardere vorm van geweld of geweldmiddel in te moeten
zetten. Zoals eerder verteld acht ik dit ongewenst.
Vraag 9
Welke interventies moeten bij mensen met onbegrepen gedrag geprobeerd
zijn alvorens het stroomstootwapen gebruikt wordt?
Antwoord 9
De zorginstelling is zelf verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid
van haar cliënten en medewerkers, met gebruik van haar eigen bevoegdheden. In een uiterst geval kunnen zij bijvoorbeeld teruggrijpen op dwangmiddelen als fixatie of separatie volgens de noodsituatie zoals geregeld in de Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Het toepassen van de eigen
bevoegdheden kan de inzet van politie beperken, maar kan de inzet van
politie helaas nooit helemaal voorkomen. Om deze reden heeft de sector ook
7

GGZ Nederland en de Politie, (Gewelds)incidenten bij behandelsituaties, Handreiking tot
samenwerking tussen GGZ en politie, beschikbaar via de website van de Nederlandse GGZ.
8
Gezondheidseffecten van blootstelling aan stroomstootwapens (Tasers) in de context van
wetshandhaving. Een systematisch literatuuronderzoek, WODC 2019.
9
Gezondheidseffecten van blootstelling aan stroomstootwapens (Tasers) in de context van
wetshandhaving. Een systematisch literatuuronderzoek, WODC 2019, p. 54.
10
Kamerstuk 29 628, nr. 916.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

de handreiking «(Gewelds)incidenten bij behandelsituaties. Handreiking tot
samenwerking tussen GGZ en Politie» opgesteld, waarin stil wordt gestaan
bij de rollen en verantwoordelijkheden van de ggz en politie indien zich
(gewelds)incidenten voordoen in een behandelsituatie. Doel van deze
handreiking is dat ggz en politie met elkaar in gesprek gaan om concrete
(werk)afspraken te maken voor het geval zich een incident voordoet.11
Wanneer de politie voor een noodmelding ter plaatse komt, nemen politiemensen op grond van de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit de
beslissing of geweld moet worden toegepast om iemand onder controle te
krijgen en welk geweldsmiddel daarbij eventueel noodzakelijk is. Dit
handelingskader is beschreven in de ambtsinstructie en de tijdelijke geweldsinstructie toepassing stroomstootwapen 2022.
De medisch verantwoordelijke van de zorginstelling die 24/7 beschikbaar is,
verstrekt daarvoor actief relevante (medische) informatie aan de politiemedewerker, ook in relatie tot mogelijk toe te passen geweldsmiddelen, zodat een
weloverwogen interventie kan plaatsvinden. De inzet van politie is er altijd op
gericht om de zorginstelling zo spoedig mogelijk in staat te stellen haar eigen
verantwoordelijkheid en bevoegdheden weer op te pakken. Structurele inzet
van politie kan daarmee niet aan de orde zijn.
Vraag 10
Zijn alternatieven op het stroomstootwapen onderzocht? Welke alternatieven
ziet u zelf voor het gebruik van het stroomstootwapen?
Antwoord 10
Op dit moment zijn er geen alternatieven bekend die hetzelfde (tijdelijk) effect
hebben. Alleen al door het dreigen met de inzet van het stroomstootwapen
kan in meer dan de helft van gevaarsituaties waarin dit geweldmiddel de
afgelopen jaren is gebruikt, een gevaarlijke situatie worden gede-escaleerd.
Het daadwerkelijk toedienen van stroom middels het gebruik van de
schietmodus maakt dat de betrokkene enkele seconden niet in staat is om
controle over zijn spieren uit te oefenen. Dit biedt de politie de kans om de
betrokkene snel en doeltreffend met gebruik van een minimum aan geweld
onder controle te brengen. Hierdoor wordt minder letsel toegebracht dan bij
het aanwenden van andere vormen van geweld, zoals zwaar fysiek geweld,
hard slaan met de wapenstok, de inzet van de diensthond of het gebruik van
het vuurwapen het geval is.
Vraag 11
Zou het versterken van kennis van politieagenten over hoe om te gaan met
onbegrepen gedrag, het gebruik van het stroomstootwapen kunnen terugbrengen? Zou de inzet van een groter aantal zorgbeveiligers (met kennis over
zowel de zorg als hoe te handelen in crisissituaties) het gebruik van het
stroomstootwapen in ggz-instellingen kunnen terugbrengen?
Antwoord 11
De politie mag alleen geweld gebruiken als andere vormen van de-escalerend
optreden niet tot het gewenste resultaat hebben geleid. Hoewel enige vorm
van kennis van onbegrepen gedrag kan bijdragen aan de-escalerend
optreden, kan vanwege de onvoorspelbaarheid van een gevaarsituatie het
gebruik van geweld of een geweldmiddel, zoals het stroomstootwapen, nooit
helemaal tot nul worden teruggebracht.
Specifiek met betrekking tot de inzet van zorgbeveiligers is het aan werkgevers om deze al dan niet in te zetten. Wel is het goed om op te merken dat er
in de ggz verschillende professionele richtlijnen en standaarden zijn die
betrekking hebben op het behandelen of voorkomen van agressie, bijvoorbeeld de generieke module acute psychiatrie. Afhankelijk van de aard van de
agressie/ gewelddadigheid worden deze ingezet. Om te voorkomen dat
agressie escaleert in geweld wordt ggz-personeel getraind om dergelijk
gedrag te herkennen, waar mogelijk te de-escaleren of anders hoe hier het
beste mee om te gaan. Wanneer er risicofactoren aanwezig zijn, worden er
voorzorgsmaatregelen genomen. Of de inzet van meer zorgbeveiligers leidt

11

GGZ Nederland en de Politie, (Gewelds)incidenten bij behandelsituaties, Handreiking tot
samenwerking tussen GGZ en politie, beschikbaar via de website van de Nederlandse GGZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

tot vermindering van de inzet van stroomstootwapens of anderszins tot
afnamen van het aantal geweldsincidenten is niet bekend.
Vraag 12
Zijn er internationale onderzoeken over het gebruik van het stroomstootwapens binnen de ggz? Hoe wordt dit beleid in andere landen toegepast?
Antwoord 12
Er zijn enkele literatuurstudies waarin wordt gekeken naar het gebruik van
stroomstootwapens, onder andere een recent literatuuronderzoek naar het
gebruik van het stroomstootwapen bij mensen met zgn. «mental distress».12
Dit onderzoek heeft voornamelijk gekeken naar casussen in de Verenigde
Staten, Canada, Nieuw Zeeland en het Verenigd Koninkrijk. In die landen leek
er sprake te zijn van een oververtegenwoordiging van personen met zgn.
«mental distress» in de totale groep mensen die te maken kreeg met gebruik
van het stroomstootwapen.
Het is ingewikkeld om casussen en beleid over het gebruik van het stroomstootwapen in de ggz in andere landen te vergelijken met de situatie in
Nederland. Onder andere omdat de inzetcriteria en de wijze van inzet per
land van elkaar kunnen verschillen.
Vraag 13
Bent u bereid in gesprek te gaan met patiëntenorganisaties, zorgaanbieders
en de politie over de inzet van het stroomstootwapen in de ggz en op zoek te
gaan naar alternatieven?
Antwoord 13
Een dergelijk gesprek moet primair worden gevoerd tussen zorgverleners en
politie, omdat zij het beste zicht hebben op de situaties waarin er een beroep
wordt gedaan op de politie en hoe er op dat moment het beste gehandeld
kan worden door politie om de veiligheid van patiënt, zorgverleners en agent
te garanderen.

12

Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 2021:28, Taser use on individuals experiencing mental distress: An integrative literature review, pp. 56–71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5