Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 404

Programma hoogfrequent spoorvervoer

Nr. 63

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 april 2013
Met deze brief wil ik u informeren over de afspraken die ik met de
regionale overheden (zoals verenigd in het Platform Bereikbaarheid
Metropoolregio Amsterdam) in een Bestuurlijk Overleg op 25 maart 2013
en de sectorpartijen NS en ProRail ten aanzien van de besluiten voor de
middellange termijn maatregelen van het project Openbaar Vervoer
Schiphol Amsterdam Almere Lelystad (OV SAAL MLT) gemaakt heb. In
het Bestuurlijk Overleg is ook het Rijks-, Regioprogramma Amsterdam
Almere Markermeer (RRAAM) besproken. U ontvangt de ontwerp
Rijksstructuurvisie Amsterdam Almere Markermeer en de gemaakte
bestuurlijke afspraken in de 2e helft van april.
Inleiding
Zoals in de structuurvisie infrastructuur en milieu aangegeven streeft het
rijk met een krachtige aanpak naar een concurrerend, bereikbaar, leefbaar
en veilig Nederland. Het slim investeren in het verbeteren van de
bereikbaarheid door betere benutting van de capaciteit van het bestaande
mobiliteitssysteem is daarbij van groot belang. Voor het spoor is dit
verder uitgewerkt in het kader van de lange termijn spooragenda (LTSA)
De inzet van de LTSA is om de kwaliteit van het spoor als vervoerproduct
te verbeteren zodat de trein voor de reiziger en de verlader in toenemende
mate een aantrekkelijke vervoersoptie is. Aan dit streven wordt een aantal
ambities gekoppeld die gericht zijn op het verbeteren van de dienstverlening voor de reizigers en de verladers in termen van betrouwbaarheid,
reistijd, gemak en informatieverbetering. Met OV SAAL wordt hieraan een
belangrijke bijdrage geleverd.
OV SAAL
Het project OV SAAL heeft tot doel de bereikbaarheid in de SAAL-corridor
te verbeteren en voldoende capaciteit en kwaliteit te bieden om de
vervoervraag te faciliteren. Op basis van eerdere besluiten is momenteel

kst-32404-63
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 404, nr. 63

1

een pakket van korte termijn maatregelen met een omvang van ca.
€ 900 mln. in uitvoering. Het gaat daarbij in het bijzonder om een dubbele
vorkaansluiting bij Riekerpolder, spoorverdubbeling (van 2 naar 4 sporen)
op de Zuidtak van Amsterdam, keervoorzieningen in Almere en de
noodzakelijke geluidvoorzieningen op het gehele traject tussen Hoofddorp
en Lelystad. De eerste maatregelen ter verbetering van de capaciteit in de
SAAL-corridor zijn reeds opgeleverd. Het gaat om een eerste stap van de
realisatie van kortere opvolgtijden (seinoptimalisatie binnen de bestaande
kaders van regelgeving) alsmede een keervoorziening bij Almere
Oostvaarders. Beide zijn eind 2012 in dienst gesteld. De planning van de
overige maatregelen is gericht op oplevering eind 2016.
De gemaakte afspraken over de middellange termijn betreffen de in
aanvulling op oplevering van het korte termijn pakket te nemen
vervolgstappen.
Afspraken middellange termijn
Uit de recente actualisatie van het onderzoek naar hoogfrequent spoorvervoer op de SAAL-corridor in een 6/6 model (elke tien minuten een
intercity en een sprinter) voor de middellange termijn is gebleken dat de
vervoergroei in de SAAL-corridor aanzienlijk vertraagd is ten opzichte van
de inzichten uit 2010/2011. Met een kwartierdienst met 12 treinen per uur
tussen Almere en Amsterdam kan langer dan voorheen werd verwacht
voldoende capaciteit worden geboden. Realisatie van hogere frequenties
zal op basis van de huidige inzichten naar verwachting niet eerder dan in
de periode 2025–2030 aan de orde zijn. Daarom heb ik op 25 maart j.l. met
regio en met de sector afgesproken om in te zetten op maatregelen die
nodig zijn voor een kwalitatief goede dienstregeling, waarbij het
zogenaamde 4/4/4-model (4 IC’s van Almere naar Amsterdam Centraal, 4
IC’s naar Amsterdam Zuid en 4 Sprinters tussen Almere en Amsterdam
Zuid/Centraal) het uitgangspunt is. De ambitie voor hogere frequenties in
de toekomst houd ik echter overeind. Het moment waarop dit aan de orde
komt, is echter gekoppeld aan de werkelijke ontwikkeling van de vervoervraag, die ik zal monitoren, en de beschikbaarheid van budgetten.
De oplevering van het pakket korte termijn maatregelen zoals dat nu in
uitvoering is, is randvoorwaardelijk voor een kwalitatief goede dienstregeling. Ik heb afgesproken aanvullend daarop in te zetten op realisatie van
ERTMS in deze corridor. In de railmap ERTMS is aangegeven dat bij een
goede invoering van ERTMS mogelijk ook de flexibiliteit, robuustheid en
capaciteit van het spoorsysteem zal toenemen. Uit een eerste voor OV
SAAL uitgevoerde technische uitwerking komt naar voren dat met ERTMS
de voor OV SAAL gevraagde kortere opvolgtijden mogelijk zijn. De
verdere uitwerking, harding en planning zal in goede samenhang
plaatsvinden met de Railmap ERTMS zodat onder meer de ervaring en
kennis kan worden ingebracht die wordt opgedaan in de ERTMS-pilot
Amsterdam-Utrecht.
Met de kortere opvolgtijden kan in geval van de beoogde 4/4/4dienstregeling extra kwaliteit worden geboden in de dienstregeling omdat
Intercity’s en Sprinters elkaar dan minder in de weg zitten. Voor eventuele
hogere frequenties dan 4/4/4 in de verdere toekomst op de SAAL-corridor
zijn bovendien ook kortere opvolgtijden noodzakelijk.
Met oog op de startbeslissing ERTMS en in lijn met mijn brief van
23 november 2012 (kamerstuk 32 707, nr. 27, vergaderjaar 2012–2013) acht
ik het niet wenselijk nog in grootschalige aanpassingen van het bestaande
beveiligingssysteem ten behoeve van kortere opvolgtijden onder ATB op
de SAAL-corridor te investeren. Zoals eerder gemeld zal ik wel bezien
welke maatregelen voor kortere opvolgtijden mogelijk zijn op de kortere
termijn ter verhoging van de kwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 404, nr. 63

2

De kosten voor ERTMS in OV SAAL zijn in de voor OVSAAL uitgevoerde
verkenning op basis van huidige inzichten en aannames over ERTMS
globaal geraamd op € 225 mln. Hierbij wordt uitgegaan van volledige
nieuwbouw van het beveiligingssysteem op de twee corridors HoofddorpLelystad en Amsterdam Centraal-Hilversum, inclusief de kosten voor
andere benodigde beveiligingscomponenten zoals interlockings,
treindetectie, indienststellingstesten, etc. Een nadere uitwerking en een
meer gedetailleerde bepaling van de kosten zal in het kader van de
Railmap ERTMS plaatsvinden mede op basis van de aldaar te maken
keuzes.
Naast ERTMS zullen middelen worden gereserveerd voor noodzakelijke
maatregelen in het kader van het zogenaamde integraal capaciteit
management. Het gaat om aanpassingen aan voorzieningen die nodig zijn
om de reizigersgroei te faciliteren zoals transfer, opstelcapaciteit etc. (€ 70
mln.).
Aanvullende maatregelen
Gezamenlijk met de regio en de sector zal ik de komende maanden bezien
óf en zo ja welke maatregelen in aanvulling op het bovenstaande
noodzakelijk zijn voor een kwalitatief goede dienstregeling. Dit is passend
bij de vervoervraag, met als uitgangspunt een 4/4/4-dienstregeling en
rekening houdend met een aantal actuele ontwikkelingen. Daarbij gaat het
onder andere om de optie om treinen vanuit Rotterdam via de HSL en
Amsterdam-Zuid naar Almere door te laten rijden, zoals dit als voorbeeld
in het kader van de integratie van de HSL-Zuid en Hoofdrailnetconcessie
aan de orde geweest is.
In de eerder genoemde actualisatie is een 4/4/4-dienstregeling niet nader
uitgewerkt. Daarvoor is de komende maanden nog beperkt aanvullend
onderzoek nodig. Mogelijke oplossingsrichtingen zijn oplossingen in de
dienstregeling, verbeteren/verkorten van halteertijden en infrastructurele
oplossingen. Bij de uitwerkingen van infrastructurele oplossingen neem ik
met name ook partiële 4-sporigheid in Almere op de trajecten Almere
Muziekwijk – Centrum en Almere Buiten – Oostvaarders mee. De
maatregelen dienen aantoonbaar tot een kwaliteitsverbetering te leiden
en de kosten dienen te passen binnen het budgettaire kader en in
acceptabele verhouding te staan ten opzichte van de baten. Voorts dienen
de maatregelen toekomstvast te zijn ook met oog op een toekomstige
doorgroei naar hogere frequenties. De kwaliteitsverbetering bezie ik zowel
voor een situatie dat de gewenste functionaliteit van kortere opvolgtijden
mogelijk nog niet ter beschikking staat als voor een situatie waarin deze
wel is gerealiseerd Daarmee kan inzicht in het effect van de aanvullende
maatregelen worden geboden in relatie tot het moment van van
oplevering van capaciteitsvergroting onder ERTMS. Ik koers op oplevering
van de uitkomsten van deze uitwerkingen voor de OV SAAL-corridor in juli
2013.
Budget
Na toepassing van de korting van € 200 mln in het kader van de bezuinigingen op het MIRT resteert voor deze vervolgstappen voor SAAL
(ERTMS, integraal capaciteitsmanagement en aanvullende maatregelen)
een budget van € 515 mln. Met oog op de kosten die verbonden zijn aan
infrastructurele oplossingen zal ik de resterende middelen uit het
Herstelplan Spoor die oorspronkelijk bedoeld waren voor het realiseren
van de inhaling bij Almere Poort (€ 54 mln) gereserveerd houden voor
een eventuele infrastructurele oplossing voor OV SAAL met 4-sporigheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 404, nr. 63

3

Overwegen
De overwegen van SAAL zullen in het landelijk verbeterprogramma
overwegen (LVO) aan de orde komen. Binnen dat programma zal worden
afgewogen welke overwegen zullen worden aangepakt. In de zomer
verwacht ik hiervan de uitkomsten. Binnen OV SAAL blijft het oorspronkelijk in de ramingen opgenomen bedrag van € 20 mln voorlopig
gereserveerd voor overwegen. In samenhang met de nadere besluiten
voor OV SAAL en de uitkomsten vanuit het onderzoek in het kader van het
overwegprogramma zal ik bezien of de reservering voor overwegen
binnen SAAL aanvullend voor overwegen op de Gooilijn zal worden
ingezet, waarbij cofinanciering vanuit de regio uitgangspunt is.
Vervolg
Ik streef ernaar, dat de uitkomsten van de uitwerking van eventuele
aanvullende maatregelen/oplossingen ten behoeve van een kwalitatief
goede kwartierdienstregeling nog in juli 2013 beschikbaar komen. Daarna
zal ik in overleg met de regio, NS en ProRail hierover besluiten. Ik zal u
vervolgens over de uitkomsten informeren.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 404, nr. 63

4