Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 XVII

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2019

Nr. 61

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2019
In het najaar van 2018 heeft Secretaris-Generaal Guterres accountantskantoor Deloitte gevraagd onderzoek te doen naar seksuele intimidatie op
de werkvloer binnen het brede VN-systeem. Daaruit is het Deloitte Safe
Space Report voortgekomen. Op 25 januari 2019 heeft de algemene
commissie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van uw
Kamer verzocht een appreciatie van het rapport te geven, alsmede een
appreciatie van de kritiek op het vijfpuntenplan van Secretaris-Generaal
Guterres.
Bevindingen rapport
Het rapport van Deloitte laat zien dat 33 procent van de meer dan 30
duizend respondenten – 17,1 procent van de bevraagde medewerkers
vulde de enquête in – in de afgelopen twee jaar op zijn minst één vorm
van seksuele intimidatie heeft ervaren. Het rapport geeft aan welke
specifieke gedragingen onder de noemer van seksuele intimidatie vallen
én het percentage per specifieke gedraging. Het betreft een breed
spectrum. Uit de cijfers blijkt dat de meest voorkomende vorm van
seksuele intimidatie, «het vertellen van seksueel getinte verhalen die als
beledigend werden ervaren door de respondent», door 21,7 procent van
de respondenten is ervaren. Aan de andere kant van het spectrum blijkt
dat 1,3 procent van de respondenten een poging tot aanranding heeft
ervaren, waar ook (poging tot) verkrachting toe behoort. Tenslotte wijst
het rapport erop dat vrouwen, jongeren, leden van de LGBTQIgemeenschap en tijdelijke krachten bovengemiddeld slachtoffer zijn.
Het rapport gaat ook in op het vertrouwen in de werking van preventie-,
meldings- en responsmechanismen binnen het VN-systeem, of het gebrek
hieraan. Dit uit zich in verschillende vormen: 16,9 procent van de
respondenten geeft bijvoorbeeld aan dat zij er niet in geloven dat daders

kst-35000-XVII-61
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVII, nr. 61

1

gestraft worden, 18,7 procent vreest dat melding van een incident een
negatief effect kan hebben op hun carrière. Speciale instellingen die
bedoeld zijn voor de aanpak van grensoverschrijdend gedrag, zoals
ombuds- en integriteitsfuncties, worden maar in geringe mate gebruikt.
Daarnaast blijkt ook dat 40 procent van de respondenten niet gelooft dat
het senior management het zero tolerance beleid van Secretaris-Generaal
Guterres werkelijk omarmt.
Het rapport doet ook een aantal aanbevelingen. Deloitte adviseert om
meer aandacht te besteden aan het bevorderen van een gezonde en
veilige werkcultuur die gekarakteriseerd wordt door beleefdheid, inclusie
en respect. De zero tolerance cultuur moet versterkt worden, o.a. door het
aanmoedigen van slachtoffers en getuigen om melding te doen van de
meest voorkomende vormen van seksuele intimidatie. Dit geldt in het
bijzonder voor de hierboven genoemde, meest kwetsbare stafleden.
Verder doet Deloitte een aantal procesmatige aanbevelingen. Senior
managers zouden naar aanleiding van dit rapport bijvoorbeeld het
VN-leiderschap moeten informeren over maatregelen die zij nemen
binnen hun eigen organisaties.
Appreciatie
Het rapport en de cijfers geven aan dat binnen het VN-systeem grensoverschrijdend gedrag breed voorkomt. Hierbij moet wel worden opgemerkt
dat slechts 17,1 procent van de bevraagde medewerkers de enquête heeft
ingevuld. Het lage responspercentage kan de uitkomsten van het
onderzoek hebben beïnvloed, al is het moeilijk vast te stellen op welke
manier en het rapport doet daar ook geen uitspraken over. Verder is het
niet zeker dat alle respondenten hetzelfde verstaan onder seksuele
intimidatie. De grens van wat acceptabel is, kan per groep verschillen,
zeker binnen multiculturele organisaties als die van het VN-systeem. Het
staat echter buiten kijf dat de cijfers duiden op een onveilige werkomgeving voor VN- én non-VN-staf.
Ik neem de bevindingen uit het rapport heel serieus. Het toont aan dat, in
te veel gevallen, VN-organisaties nog niet een goed ingericht preventieen responsmechanisme hebben, waardoor een cultuur van straffeloosheid
wordt ervaren. Nederland verwelkomt daarom de aanbevelingen in het
rapport en benadrukt in contacten met VN-organisaties de noodzaak deze
aanbevelingen op te volgen.
Secretaris-Generaal Guterres heeft in februari 2018 al vijf concrete
stappen gepresenteerd waarmee hij poogt seksuele intimidatie aan te
pakken. U verzocht mij in te gaan op de kritiek op dit vijfpuntenplan. In
algemene termen wordt kritiek geuit op de SGVN en verschillende
VN-organisaties vanwege een tekortschietende concrete aanpak van
(seksuele) intimidatie, en seksuele uitbuiting en -misbruik bij incidenten
uit het verleden. Hierdoor is er niet altijd vertrouwen dat dit in de
toekomst beter zal worden aangepakt.
Om dit succesvol te doen, zal de VN een aantal belangrijke verbeteringen
moeten doorvoeren. Niet alleen ten aanzien van interne onderzoekscapaciteit en openheid in de werkcultuur, maar ook in de aansturing en
onderlinge verantwoording van organisaties. Het VN-systeem is sterk
gedecentraliseerd, dus iedere organisatie heeft veel autonomie. Voor een
gedegen aanpak van seksuele uitbuiting en misbruik en grensoverschrijdend gedrag moet beter worden samengewerkt. Verder blijkt het
moeilijk om grensoverschrijdend gedrag te bewijzen en daardoor te
bestraffen. De mate van bewijslast en rechtsbescherming in HR-context
moet daarom ook worden herzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVII, nr. 61

2

De SGVN heeft ter opvolging van zijn plan een High-Level Task-Force on
Sexual Harassment aangesteld, onder leiding van onder-SecretarisGeneraal Jan Beagle. Zij heeft in november 2018 het UN System Model
Policy on Sexual Harassment gepresenteerd aan de Chief Executive
Board, waarin alle grote multilaterale instellingen vertegenwoordigd zijn.
Hiermee moet de steun voor slachtoffers van seksuele intimidatie en van
de onderzoekscapaciteit worden verbeterd. Momenteel wordt een
VN-brede screening database ontwikkeld waarin daders van grensoverschrijdend gedrag zijn opgenomen, zodat wordt voorkomen dat ze
makkelijk naar een andere organisatie kunnen overstappen. Grensoverschrijdend gedrag kan niet in een keer worden voorkomen of uitgebannen. Het is nu zaak voor de VN dit nieuwe beleid ook goed te
implementeren en voor ons om de VN daarop te beoordelen.
Nederlandse inzet
Het afgelopen jaar heb ik het beleid ten aanzien van grensoverschrijdend
gedrag binnen de ontwikkelings- en humanitaire sector verder ontwikkeld
en uitgevoerd, voor multilaterale instellingen zoals de VN en de
Wereldbank, maar ook voor NGO’s en de private sector waar het
Ministerie van Buitenlandse Zaken een werkrelatie mee heeft (zie laatste
Kamerbrief, 15 november 2018, Kamerstuk 35 000 XVII, nr. 10). Hard
oordelen over incidenten door bijvoorbeeld donorgeld te bevriezen, kan
de druk om incidenten niet te melden juist vergroten. Immers, door
melden kan het voortbestaan van de organisatie en dus de carrière van
alle medewerkers op het spel komen staan. Nederland hanteert daarom
het principe van zero tolerance for inaction.
Nederland dringt er bij organisaties op aan dat zij goed ingerichte en
gefinancierde preventie- en responsmechanismen hebben met instanties
die vertrouwelijk te werk gaan, degelijk onderzoekswerk verrichten en
vervolgens, indien van toepassing, de juiste strafmaatregelen nemen.
Wanneer incidenten plaatsvinden moeten slachtoffers, getuigen en
klokkenluiders zich gesterkt voelen om melding te doen, onder andere
doordat toegang tot eerlijke rechtsgang geborgd is. Deze procedures
werken alleen op basis van vertrouwen bij het personeel én volledige
steun van het management. Alleen zo ontstaat een cultuur van transparantie en wordt de veiligheid op de werkvloer groter.
Donoren en lidstaten hebben een belangrijke rol te spelen in een
succesvolle aanpak. Nederland is samen met het VK een belangrijke
aanjager van de dialoog op dit onderwerp. De 22 toezeggingen1 tijdens de
Safeguarding Summit zijn middels een brief in december nogmaals bij de
SGVN en alle leden van de Chief Executive Board onder de aandacht
gebracht.
Donoren kunnen er ook op sturen dat er voldoende budget naar de
onderzoeks- ombuds- en integriteitsfuncties gaat. Dat betekent wellicht
ook dat ze minder strak kunnen oormerken of moeten accepteren dat
overheadkosten, ter ondersteuning van het in stand houden van een
organisatie, omhoog kunnen gaan.
Grensoverschrijdend gedrag en Sexual Exploitation and Abuse2 (SEA)
wordt nu ook opgenomen als onderwerp in de scorecards, het beoordelingskader en de juridische overeenkomsten met multilaterale instellingen. Met vijftien organisaties is inmiddels een paragraaf vastgelegd
1

https://www.gov.uk/government/publications/donors-commitments-to-tackle-sexualexploitation-and-abuse-and-sexual-harassment-in-the-international-aid-sector
2
Internationaal gebezigde term voor seksuele uitbuiting en misbruik van lokale bevolking door
militaire en civiele hulpverleners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVII, nr. 61

3

over grensoverschrijdend gedrag en SEA voor (een deel van) de
contracten voor een Nederlandse bijdrage. Met andere organisaties zijn
de gesprekken hierover gaande of moet de dialoog hierover nog worden
gestart, omdat er nog geen contractvernieuwing heeft plaatsgevonden.
Omdat iedere organisatie en de financieringsvorm weer net anders is,
moet maatwerk worden geleverd. Daarvoor trekt Nederland ook op met
internationale partners. Op termijn zullen de teksten en terminologie in
contracten immers internationaal helemaal gelijk moeten worden
getrokken om de administratieve druk te minimaliseren.
Dit jaar zal de grootste nadruk komen te liggen op het stimuleren van een
structurele aanpak bij multilaterale instellingen, samen met andere
donoren en lidstaten van de VN. Ik zal ook onderzoeken op welke manier
Nederland de VN tijdelijk kan ondersteunen op dit terrein, met expertise
en training en door het financieren van JPO’ers op ombuds- HR- en
integriteitsfuncties. Verder onderzoek ik of Nederland een bijdrage kan
leveren aan het UN Trustfund for Victims of SEA.
Nederland loopt internationaal gezien voorop met het opnemen van
grensoverschrijdend gedrag en SEA en grensoverschrijdend gedrag in
onze multilaterale dialoog. In het komende jaar zal ik op dit terrein nog
meer samenwerking zoeken met andere landen, binnen bestaande en
nieuw gevormde netwerken. Alleen door hier samen structureel werk van
te maken, is er een kans dat we het aantal incidenten op termijn
verkleinen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVII, nr. 61

4