Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 578

Eerstelijnszorg

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 83

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2020
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de monitor van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over contractering eerstelijnsverblijf (ELV) en
geriatrische revalidatiezorg (GRZ). Hiermee doe ik ook de motie af van het
lid Sazias over het voorkomen dat zorgverzekeraars korten op eerstelijnsverblijf en geriatrische revalidatiezorg1.
NZa-monitor
De NZa brengt met deze monitor voor het eerst sinds de overheveling van
het eerstelijnsverblijf naar de Zorgverzekeringswet (in 2017) het contracteerproces en -inhoud van eerstelijnsverblijf en geriatrische revalidatiezorg in kaart. In de monitor is eerst een overzicht gegeven van de
kengetallen van ELV en GRZ over 2017, 2018 en 2019. Ten tweede is er
gekeken hoe het contracteerproces voor 2020 is verlopen en wat de
ervaringen van zorgaanbieders en zorgverzekeraars daarmee zijn. Verder
heeft de NZa gekeken naar de inhoudelijke afspraken tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars voor 2020 en naar de mogelijkheden voor
experimenten. De NZa doet zes aanbevelingen over het contracteerproces, waarmee het handvatten geeft aan zorgaanbieders en zorgverzekeraars om het gesprek te voeren over de zorg en de contractafspraken.
Tot slot formuleert de NZa drie actiepunten voor zichzelf naar aanleiding
van de monitor.
Samenvatting NZa-monitor
Uit de monitor blijkt dat bijna alle zorgaanbieders contracten afsluiten met
zorgverzekeraars. De ervaringen met het contracteerproces worden als
positief ervaren door beide partijen. In de GRZ wordt dicht tegen het door
de NZa vastgestelde maximumtarief afgesproken (97% gewogen
gemiddelde). Voor het ELV liggen de percentages lager.

1

kst-33578-83
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 578, nr. 83

1

In het ELV worden tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars regelmatig
resultaatafspraken gemaakt. In de GRZ is dit veel minder het geval, meer
dan de helft van de zorgaanbieders geeft aan dat er geen resultaatafspraken gemaakt worden.
In het ELV worden vooral resultaatafspraken gemaakt op basis van de
gemiddelde ligduur. Zorgverzekeraars stellen dit vast met behulp van
benchmarks. De helft van de zorgaanbieders herkent zich in de benchmarks, wanneer deze gebruikt worden. Tegelijkertijd is niet altijd transparant hoe de benchmarks tot stand komen. Naast ligduur hebben
resultaatafspraken over uitstroom naar huis, naar de Wlz en/of het aantal
heropnamen ELV invloed op het tarief. Als er in de GRZ resultaatafspraken
worden gemaakt, gebeurt dit ook op basis van benchmarks. Deze
resultaatafspraken zien op behandelintensiteit en ligduur.
De NZa concludeert dat veel goed gaat in de contractering van ELV en
GRZ, maar ziet tegelijkertijd ruimte voor verbeteringen. Daartoe formuleert de NZa zes aanbevelingen aan zorgverzekeraars en/of zorgaanbieders:
1. Ga aan de slag met beschrijvingen van goede zorg;
2. Koop ELV en GRZ samen in en breid mogelijkheden van substitutie
uit;
3. Zet in op experimenten over de sectoren heen;
4. Inspireer elkaar door maatwerkoplossingen inzake arbeidstekorten te
delen;
5. Ga in gesprek over de duur van het contract;
6. Geef zorgaanbieders meer inzicht in de benchmarks en modellen die
gehanteerd worden bij de inkoop.
Daarnaast heeft de NZa drie actiepunten voor zichzelf geformuleerd:
1. Het meer onder de aandacht brengen bij zorgaanbieders van de
verschillende mogelijkheden om te experimenteren;
2. Samen met VWS en ZonMW een plan opstellen voor het uitvoeren
van de evaluatie van de verschillende experimenten die nu lopen.
Beroeps- en brancheverenigingen zullen hierbij ook betrokken
worden;
3. Met beroeps- en branchepartijen, VWS, Zorginstituut Nederland en
ZonMw in gesprek over hoe de bekostiging van de kortdurende zorg
in de eerste lijn (ELV, GRZ en geneeskundige zorg voor specifieke
patiëntgroepen) meer op elkaar kan worden aangesloten.
Reactie en vervolgstappen
Allereerst ben ik verheugd te lezen dat veel goed gaat in de contractering
van ELV en GRZ. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars zijn tevreden over
het contracteerproces en partijen weten elkaar goed te vinden.
Tegelijkertijd blijkt dat er nog verbeterpunten zijn. Zo ontbreken er vaak
nog goede afspraken tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars over de
organisatie en de kwaliteit van ELV en GRZ. Ook geven zorgaanbieders
aan dat de mogelijkheden voor maatwerk beter kunnen in het contracteerproces. Dit is noodzakelijk om juiste zorg op de juiste plek te kunnen
leveren. Het opstellen van een integraal kwaliteitskader zou hierbij kunnen
ondersteunen. Het programma Beter Thuis, dat ZonMw op mijn verzoek
heeft ontwikkeld, kan hieraan bijdragen.
Ook kunnen zorgverzekeraars door middel van het maken van contractafspraken meer sturen op de door hen opgestelde visie. Zoals de NZa
terecht aangeeft, is contracteren namelijk het middel om afspraken te
maken tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars over doelmatigheid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 578, nr. 83

2

kwaliteit, innovatie, organiserend vermogen en de juiste zorg op de juiste
plek. Ik ga ervan uit dat zorgaanbieders en zorgverzekeraars met de
aanbevelingen van de NZa aan de slag zullen gaan.
Daarnaast vind ik het positief om te lezen dat de NZa ook verbeterpunten
voor zichzelf heeft opgesteld. Ik ben blij te horen dat zij aan de slag gaan
met het meer onder de aandacht brengen van de mogelijkheden om te
experimenteren, een plan opstellen voor het uitvoeren van een evaluatie
van de huidige experimenten en met onderzoek doen naar een passende
bekostiging voor de kortdurende zorg in de eerste lijn. Hiertoe zal ook ik
mijn bijdrage leveren, samen met ZonMW, het Zorginstituut Nederland en
beroeps- en branchepartijen. Aan deze punten wordt ook op dit moment
ook al gewerkt.
Korting zorgverzekeraars op eerstelijnsverblijf en geriatrische revalidatiezorg bij veel doorstroom naar Wlz?
Naar aanleiding van de Begrotingsbehandeling van 31 oktober 2019
(Handelingen II 2019/20, nr. 18, item 9) is een motie van het lid Sazias
aangenomen (Handelingen II 2019/20, nr. 19, item 19) over het voorkomen
dat zorgverzekeraars korten op eerstelijnsverblijf en geriatrische revalidatiezorg, als er te veel patiënten niet terug kunnen naar huis na verblijf2. De
motie stelt dat de doorstroom van ouderen uit ziekenhuizen nog steeds
niet op orde is en dat er nog steeds een groot gebrek is aan plaatsen voor
ELV, GRZ en vaste verpleeghuisplaatsen. Op de capaciteit van tijdelijk
verblijf kom ik terug in een separate brief in relatie tot acute zorg. Voor de
capaciteit van verpleeghuizen verwijs ik u naar de Kamerbrief van 10 juni
2020 van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
Stand van zaken zorg aan ouderen3.
Hieronder ga ik kort in op de resultaatafspraken die gemaakt worden in
het ELV en GRZ. Uit de monitor van de NZa blijkt dat zorgaanbieders die
ELV leveren, aangeven dat zorgverzekeraars regelmatig in het contracteerproces sturen op doelmatigheid en uitkomsten, zoals ligduur. Uit
onderzoek blijkt dat het tarief niet na een bepaald aantal dagen omlaag
gaat. Zorgverzekeraars geven wel aan dat zij benchmarks gebruiken voor
de gemiddelde ligduur en dat zij hier hun tarief voor het volgende jaar op
baseren. In de benchmarks spelen ook de uitstroom naar huis, uitstroom
naar de Wlz en/of het aantal heropnamen in het ELV een rol. Onduidelijk is
in hoeverre dit doorwerkt in het toekomstige tarief. In de contracten is
geen direct negatieve, wel een positieve prikkel gevonden, in de zin dat
zorgaanbieders een tariefopslag krijgen voor het verkorten van de ligduur
ter bevordering van de terugkeer naar huis.
Bij de GRZ wordt door meer dan de helft van de zorgaanbieders aangegeven dat er geen resultaatafspraken worden gemaakt. En als deze
afspraken al gemaakt worden, dan hebben enkele hiervan maar invloed
op het tarief. Het gaat dan om afspraken over gemiddelde ligduur en
behandelintensiteit. Ook hier zit een positieve prikkel voor zorgaanbieders.
Als er sprake is van een hoge uitstroom naar huis dan kan dit leiden tot
een tariefopslag.
Uit de monitor blijkt dat zorgaanbieders niet direct gekort worden door
zorgverzekeraars als patiënten niet meer terug naar huis kunnen na
verblijf in ELV of GRZ. Wel dat doorstroom naar de Wlz onderdeel van de
benchmarks kunnen zijn. Het is alleen niet transparant hoe dit doorwerkt
in de tarieven voor het jaar erop. Het is aan zorgverzekeraars en zorgaan-

2
3

Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 78
Kamerstuk 31 765, nr. 494

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 578, nr. 83

3

bieders om hierover met elkaar in gesprek te gaan. De NZa heeft
aangegeven hierop te letten en de vinger aan de pols te houden door
agendering in betreffende technische overleggen van de NZa.
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 578, nr. 83

4