Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

28 966

Waterketen

Nr. 26

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 november 2013
Conform mijn toezegging in de brief van 16 mei 20131 betreffende de
waterketen, informeer ik u over de uitkomsten van een onderzoek naar de
mogelijke efficiencyvoordelen van een waterketenbedrijf. Tevens zend ik u
ter informatie de beoordelingscriteria van de Visitatiecommissie Waterketen, zoals op 27 juni jl. toegezegd in het Algemeen Overleg Waterkwaliteit (Kamerstuk 27 625, nr. 307).
In de hierboven genoemde brief ben ik onder meer ingegaan op de motie
van de leden Geurts en Jacobi2 die vraagt de regering te onderzoeken wat
de efficiencyvoordelen zijn om drinkwater, riolering en waterzuivering in
een waterketenbedrijf onder te brengen. Aan de hand van enkele
voorbeelden wordt in de brief geïllustreerd dat een doelmatiger uitvoering
van taken in de waterketen op meer manieren kan plaatsvinden. Een
uitvoerig onderzoek naar de efficiencyvoordelen van samenwerkingsvormen heeft plaatsgevonden in het «Feitenonderzoek Doelmatig Beheer
Waterketen» (maart, 2010) en is naar de Tweede Kamer gestuurd3. Naar
aanleiding van de motie heb ik dit onderzoek laten actualiseren. Dit heeft
geresulteerd in het onderzoeksrapport «Doelmatig beheer waterketen:
ontwikkelingen na het Feitenonderzoek uit 2010», opgesteld door de
voorzitter en secretaris van de voormalige feitencommissie en beiden
specialist op het gebied van de waterketen. Vooruitlopend op de
uitkomsten van de OESO-studie naar de governance van het waterbeheer,
waarin ook de organisatie van de waterketen wordt meegenomen, en de
tussenevaluatie van het Bestuursakkoord Water (BAW) stuur ik u hierbij
het betreffende rapport4.
Het rapport onderzoekt de vraag of er efficiencyvoordelen zijn door:
– de feitelijke ontwikkelingen in de waterketen in beeld te brengen die
sinds 2010 hebben plaatsgevonden;
1

Kamerstuk 28 966, nr. 25
Kamerstuk 33 400 J, nr. 11
Bijlage bij kamerstuk 28 966, nr. 22
4
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
2
3

kst-28966-26
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 966, nr. 26

1

–

het uitvoeren van literatuuronderzoek naar schaal- en synergieeffecten specifiek gericht op de vraagstelling in de motie.

Feitelijke ontwikkelingen sinds 2010:
– gemeenten en waterschappen hebben zich georganiseerd in 60
samenwerkingsregio’s om de besparingen in het Bestuursakkoord
Water (hierna: BAW) te realiseren: dit is een opschaling met gemiddeld
een factor van 6 à 7;
– er is een toenemende belangstelling om afvalwater te recyclen en
energie- en grondstoffen uit afvalwater terug te winnen;
– er is steeds meer aandacht voor «asset management» in alle schakels
van de waterketen. Hiermee wordt bespaard op investerings- en
beheerkosten;
– Uit «Water in Beeld 2012» blijkt dat de totale heffingsinkomsten in de
afvalwaterketen in 2012 enkele procenten onder het niveau liggen dat
in 2010 werd verwacht. De kosten voor drinkwater blijken vooralsnog
ook lager dan verwacht. Conform de doelstelling van het BAW is
sprake van een gematigde lastenontwikkeling voor burgers en
bedrijven in het beheer van de waterketen.
De auteurs stellen vast dat er sinds 2010 nog te weinig extra informatie
beschikbaar is uit de praktijk om op basis daarvan de conclusies van het
Feitenrapport van 2010 bij te stellen. Daarom is een scan gemaakt van
relevante onderzoeksartikelen.
Op basis van de literatuur is het moeilijk om over een optimale schaal te
spreken. «Te klein» is in ieder geval nadelig. Tegelijkertijd blijkt opschaling
boven een bepaald niveau geen voordelen meer op te leveren, eerder
nadelen. De Nederlandse literatuur over drinkwaterbedrijven is op dit punt
het meest concreet en duidt op een optimaal plafond van rond de 500.000
inwoners. Internationale literatuur laat een wisselend beeld zien. Voor
andere taakvelden kan het optimum anders liggen. De schaal hangt af van
de taak of van het werkproces.
Op het gebied van synergievoordelen lijkt het combineren van drinkwateren afvalwateractiviteiten vooral voor kleine bedrijven tot synergievoordelen te leiden. Voor grote bedrijven worden synergienadelen gesignaleerd. Voor deelprocessen binnen deze grote bedrijven, zoals de productie
van drinkwater en zuivering van afvalwater, zijn weer wel synergievoordelen aangetoond.
Al met al stelt het rapport dat de literatuur wel richting geeft over
synergie- en schaalvoordelen, maar geen eenduidig antwoord biedt. De
wijze waarop werkprocessen worden ingevuld en de cultuur waarbinnen
processen zijn ingebed zijn vooral bepalend voor het resultaat. In de
praktijk wordt daarom langs het principe van multischaligheid gewerkt:
per werkproces wordt bezien wat een optimale schaal is om het proces in
te richten.
Ik concludeer dat uit het onderzoeksrapport een genuanceerd beeld naar
voren komt. Dat beeld sluit aan bij de afspraken die ik met de UvW, VNG,
IPO en de Vewin in het BAW heb gemaakt. Binnen het BAW hebben
gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven de ruimte om de
samenwerking in de waterketen naar eigen inzicht en passend binnen de
regionale context vorm te geven met als doel om te komen tot structurele
besparingen, het verminderen van de kwetsbaarheid en het verhogen van
de kwaliteit en het innovatievermogen.
De Visitatiecommissie Waterketen onder leiding van mevrouw Peijs
onderzoekt momenteel de voortgang van de BAW-afspraken betreffende
de waterketen. De onafhankelijke commissie heeft onlangs een eerste en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 966, nr. 26

2

voorlopige beoordeling van de regionale samenwerking gemaakt. Deze
bespreekt zij nu met de regio’s. Gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven kunnen schriftelijk reageren en eventueel ontbrekende
informatie aanleveren. Na afronding van de gesprekken en verwerking
van de schriftelijke reacties stelt de Visitatiecommissie begin 2014 een
definitieve beoordeling op. In de loop van 2014 legt de commissie
visitaties af met als doel om de voortgang in achterblijvende regio’s te
stimuleren aan de hand van goede voorbeelden. Eind 2014 rondt de
commissie haar werkzaamheden af.
In het Algemeen Overleg van 27 juni jl. is door u gevraagd naar de
beoordelingscriteria die de Visitatiecommissie Waterketen hanteert bij het
beoordelen van de regio’s. De criteria die de commissie heeft gehanteerd
voor de voorlopige beoordeling treft u eveneens aan als bijlage bij deze
brief5.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

5

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 966, nr. 26

3