Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

26 150

Algemene Vergadering der Verenigde Naties

Nr. 143

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT EN DE MINISTERS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE, VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR BUITENLANDSE
HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2015
Met deze brief willen wij graag uw Kamer informeren over de inzet van
Nederland ten behoeve van de United Nations General Assembly Special
Session (UNGASS) on the World Drug Problem in de eerste helft van 2016
in New York. De precieze datum staat nog niet vast.
Aanleiding UNGASS 2016
De UNGASS wordt bijeengeroepen door de Algemene Vergadering. In
2012 is naar aanleiding van een voorstel van Mexico en Guatemala
besloten een UNGASS over de werelddrugsproblematiek te organiseren.
Een eerdere UNGASS inzake drugs heeft in 1998 plaatsgevonden.
Het VN drugscontrole systeem is gebaseerd op drie verdragen: de Single
Convention on Narcotics (1961), de Convention on Psychotropic
Substances (1971) en de UN Convention Against Illicit Traffic in Narcotic
Drugs and Psychotropic Substances (1988). Bij de VN drugsverdragen zijn
184 (verdrag 1961) respectievelijk 189 (verdrag 1988) landen partij.
In een aantal landen bestaat ontevredenheid over de wijze van interpretatie van de verdragen. Vanuit de initiërende landen voor deze UNGASS
(met name die uit Midden- en Zuid-Amerika) wordt aangegeven dat het
niet zozeer de bedoeling is om over verdragswijzigingen te spreken, maar
wel over de mogelijkheid van een flexibele interpretatie zodat er ruimte is
voor een innovatieve aanpak van regionale problemen.
Dit betreft verschillende aspecten. Zo bemoeilijkt de praktijk van strikte
controle op de naleving van 50 jaar oude verdragen het vinden van
oplossingen voor actuele drugsvraagstukken waarmee landen te maken
hebben. Hierbij kan gedacht worden aan beperkte toegang tot en
beschikbaarheid van essentiële medicijnen zoals morfine (pijnstilling)

kst-26150-143
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 150, nr. 143

1

maar ook het niet kunnen inzetten van preventieve interventies (zoals
voorlichting op scholen) omdat het onderwerp drugs volledig gecriminaliseerd en daardoor niet bespreekbaar is.
Binnen de internationale context van drugsbeleid lijkt steeds meer
discussie te ontstaan over de effectiviteit van de huidige justitiële
invalshoek («war on drugs»), welke in productie- en doorvoerlanden vaak
maatschappij ontwrichtende gevolgen kan hebben. Tegelijkertijd komt er
in het debat steeds meer aandacht voor het nemen van maatregelen ter
bescherming van de volksgezondheid en voor het inperken van de
sociaal-maatschappelijke schade die druggebruik met zich meebrengt.
Voorlopig programma UNGASS 2016
Het is nu nog niet duidelijk hoe het definitieve programma van de
UNGASS 2016 eruit ziet en wanneer deze vergadering exact zal plaatsvinden. De onderhandelingen hierover zijn nog gaande. In maart 2015 zal
in Wenen de jaarlijkse vergadering van de Commission on Narcotic Drugs
plaatsvinden. Normaal bespreekt men dan de internationale ontwikkelingen en uitdagingen rondom drugs. Dit jaar zal een aantal extra dagen
gewijd worden aan de besluitvorming rondom het programma en de
voorbereidingsprocedure voor de UNGASS 2016.
Inhoudelijke inzet Nederland
Internationaal verschuift de discussie rondom drugs van het nemen van
meer repressieve maatregelen, naar onder andere maatregelen rondom
harm reduction, toegang tot medicatie en het decriminaliseren van de
gebruiker. Gezien de wens van landen om de focus van de wereldwijde
discussie rondom drugs meer te richten op volksgezondheid, ziet het
kabinet een kans voor Nederland om onze ervaring en effectief bewezen
interventies te presenteren tijdens de UNGASS 2016. Inzet op harm
reduction maakt daar deel van uit en zal naar verwachting een van de
belangrijkste onderwerpen van discussie zijn. Daarnaast is het van belang
dat we aandacht vragen voor de toegang tot noodzakelijke medicijnen,
met name rondom pijnbestrijding.
Tenslotte is het vanuit het perspectief van de bescherming van de rechten
van de mens van belang dat er aandacht gevraagd wordt voor de
decriminalisering van drugsgebruikers zodat zij toegang kunnen krijgen
tot preventieve informatie, behandeling en harm reduction-maatregelen,
hetgeen in veel VN-lidstaten nog niet of onvoldoende het geval is.
a) Drugsbeleid vanuit volksgezondheidsperspectief
Nederland heeft al jaren ervaring met een drugsbeleid dat primair
benaderd wordt vanuit de volksgezondheid. Dat beleid is gestoeld op een
vijftal principes:
1. Voorkomen van gebruik
Het eerste principe is uiteraard om te voorkomen dat mensen
überhaupt drugs gaan gebruiken. Hiervoor zijn diverse voorlichtingsen preventieprogramma’s ontwikkeld door de jaren heen. Deze zijn
gericht op jeugd en hun ouders.
2. Voorkomen van gezondheidsincidenten indien er toch wordt gebruikt
Op het moment dat mensen toch besluiten om middelen te gebruiken
is het van belang hen zo goed mogelijk te informeren over de risico’s
die aan gebruik kunnen kleven, zowel qua gezondheid als wat betreft
sociaal functioneren. Dit is internationaal gezien een bijzondere
benadering, in de meeste landen is dit soort voorlichting onmogelijk
vanwege de strafbaarstelling van drugs(gebruik).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 150, nr. 143

2

3. Vroegsignalering en kortdurende interventies om te voorkomen dat
mensen een verslaving ontwikkelen
Met name gericht op groepen mensen die een extra risico lopen om
een verslaving te ontwikkelen (bijvoorbeeld kinderen van verslaafde
ouders)
4. Behandelen van mensen met een verslaving
Indien het toch niet gelukt is om de ontwikkeling van een verslaving te
voorkomen is het ook noodzakelijk dat er een goed toegankelijke en
kwalitatief goede verslavingszorg beschikbaar is die deze mensen kan
opvangen en behandelen.
5. Schadebeperking («Harm reduction»)
Veel maatregelen op dit gebied, zoals gerichte preventie bijvoorbeeld
ter voorkoming van gezondheidsincidenten, het testen van pillen,
spuitomruil, methadon- en heroïnebehandeling en gebruikersruimtes
zijn bewezen effectief in het beperken van gezondheidsschade, met
name waar het gaat om beperken van drugsgerelateerde infectieziekten als HIV/Aids en het voorkomen van fatale overdoses. Deze
maatregelen zijn niet primair gericht op het voorkomen of beëindigen
van drugsgebruik en dat maakt «harm reduction» internationaal tot
een controversieel onderwerp.
Nederland heeft veel kennis van en ervaring met «harm reduction» als
onderdeel van het volksgezondheidsbeleid. Deze kennis en ervaring
wordt in het kader van onder andere het bestrijden van HIV/Aids in het
ontwikkelingssamenwerkingbeleid toegepast. In veel landen, zoals in
Oost-Europa en Centraal Azië, is injecterend drugsgebruik de motor
achter de HIV/Aids epidemie. Om deze epidemie het hoofd te kunnen
bieden is een bredere acceptatie en implementatie van «harm
reduction» noodzakelijk. Gezien de kennis en ervaring in Nederland en
de noodzaak voor veel landen om deze aanpak te omarmen, zal
Nederland in de aanloop naar en bij de UNGASS zich met name
inzetten op «harm reduction».
b) Toegang tot medicijnen waarborgen
In veel landen is de toegang tot en beschikbaarheid van door de drugsverdragen gecontroleerde medicijnen, zoals morfine, volstrekt onvoldoende.
Dit heeft verschillende oorzaken. Sommige landen kunnen vanwege een
te strikte interpretatie van de VN drugsverdragen niet beschikken over
voldoende voorraad. In andere landen zijn het de complexe im- en
exportregels die toegang tot medicatie belemmeren. Tenslotte komt het
voor dat pijnstillers ten onrechte onvoldoende worden toegediend uit
angst voor verslaving. Dit vergt beter onderwijs en training. Een discussie
over de mogelijkheden binnen de drugsverdragen om toegang en gebruik
van dergelijke medicijnen te verbeteren, zal deze landen kunnen helpen.
c) Decriminalisatie van de gebruikers van drugs
Het gebruik van drugs is op zichzelf in Nederland niet verboden, maar in
veel andere landen wel. Dit kan bij gebruikers leiden tot angst om zich tot
hulpverlening te wenden en daarmee tot een vergroting van de gezondheidsrisico’s in die landen. Steeds vaker wordt internationaal ook de vraag
gesteld of het strafrechtelijk vervolgen van druggebruik proportioneel en
effectief is.
Onder dit thema wordt ook aandacht gevraagd voor mensenrechten; niet
alleen voor de gebruikers zelf (in sommige landen vinden in gevangenissen en behandelcentra ernstige mensenrechtenschendingen plaats
onder de noemer van behandeling), maar ook voor die mensen die hun
omgeving ontwricht zien door de productie van cocaïne en heroïne, hun
handel en consumptie of door een onevenwichtige aanpak in het
beheersen van deze problemen. Nederland pleit voor een humaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 150, nr. 143

3

drugsbeleid. Als tegenstander van de doodstraf zal Nederland onder alle
omstandigheden aandacht blijven vragen voor dit punt.
De Caribische landen van het Koninkrijk
Ook voor de Koninkrijksdelen liggen er mogelijke implicaties, voornamelijk in «spillover» effecten van georganiseerde internationale criminaliteit, onder meer op het terrein van drugshandel. Veranderingen in de
aanpak van de drugsproblematiek in bijvoorbeeld Guatemala en Mexico
kunnen tot veranderingen in drugsstromen en drugscriminaliteit leiden,
met mogelijke implicaties voor Aruba, Bonaire en Curacao.1
Rol Nederland en de rol van de EU
De EU heeft bij de Algemene Vergadering een aparte status en mag niet
stemmen maar wel interventies doen, voorstellen en amendementen
indienen en het blok EU-lidstaten vertegenwoordigen waar de lidstaten
bevoegdheden hebben overgedragen.
De UNGASS zal plaatsvinden in de eerste helft van 2016 wanneer
Nederland voorzitter van de EU is. Nederland zal in die functie het
standpunt van de EU coördineren en uitdragen tijdens de UNGASS.
Hierdoor is er ook een belangrijke rol voor Nederland weggelegd in
voorbereidingen van de EU op de UNGASS, die inmiddels begonnen zijn.
Om deze rol zo goed mogelijk te kunnen vervullen in 2016 zal het kabinet
zich ervoor inspannen om:
− de Nederlandse inhoudelijke standpunten zo goed mogelijk te borgen
in het EU-standpunt
− op zoveel mogelijk punten een gedragen EU-standpunt te bewerkstelligen.
Overleg met de EU-voorzitters in de aanloop naar 2016 (achtereenvolgens
Italië, Letland en Luxemburg) is nodig. Uit de eerste gesprekken met hen
blijkt dat zij van Nederland een leidende rol verwachten.
In 2015 zal Nederland proberen zich al te positioneren in deze coördinerende rol door de andere voorzitterschappen te ondersteunen, in gesprek
te gaan met de belangrijkste mondiale partijen (Latijns-Amerikaanse
landen, de Verenigde Staten, Noorwegen en Zwitserland). Over de
UNGASS-inzet zal bilateraal door ons worden gesproken met collega
EU-Ministers.
Het voorzitterschap biedt daarmee kansen om voor Nederland belangrijke
punten te agenderen, maar vergt ook het sluiten van compromissen
tussen uiteenlopende standpunten met soms tamelijk algemene teksten of
een «Alleingang» van sommige lidstaten tot gevolg. Het drugsbeleid is
immers een nationale bevoegdheid van de lidstaten.

1

In de Beleidsvisie veiligheidsbeleid Midden-Amerika en Caribisch gebied, is de inzet aangegeven rondom veiligheidsaspecten van drugsbeleid voor deze regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 150, nr. 143

4

Leidraad bij dit alles zal zijn de EU-Drugsstrategie die door de Raad is
vastgesteld in 2013.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 150, nr. 143

5