EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 7.12.2022
COM(2022) 688 final
2022/0400 (COD)

Voorstel voor een
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling op het gebied van gelijke
behandeling en gelijke kansen voor vrouwen en mannen in arbeid en beroep, en tot
schrapping van artikel 20 van Richtlijn 2006/54/EG en artikel 11 van Richtlijn
2010/41/EU

{SWD(2022) 386-387}

NL

NL

TOELICHTING
1.

ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•

Motivering en doel van het voorstel

Organen voor gelijke behandeling spelen een fundamentele rol in de non-discriminatiearchitectuur van de EU. Het zijn overheidsorganisaties die slachtoffers van discriminatie
bijstaan, discriminatiekwesties monitoren en daarover verslag uitbrengen, en bijdragen tot de
bewustmaking van de rechten van mensen en de waarde van gelijkheid. Tot dusver zijn
organen voor gelijke behandeling krachtens het EU-recht verplicht om discriminatie op grond
van ras, etnische afstamming en geslacht op specifieke gebieden te bestrijden. Het nationale
recht bestrijkt vaak een breder spectrum.
Dit voorstel heeft tot doel bindende normen vast te stellen voor organen voor gelijke
behandeling op het gebied van gelijke behandeling en gelijke kansen voor vrouwen en
mannen in arbeid en beroep, met inbegrip van arbeid als zelfstandige. Er is een afzonderlijk
voorstel aangenomen1 om bindende normen vast te stellen voor organen voor gelijke
behandeling op het gebied van gelijke behandeling van personen ongeacht hun ras of etnische
afstamming, gelijke behandeling van personen in arbeid en beroep ongeacht hun godsdienst of
overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid en gelijke behandeling van vrouwen en
mannen op het gebied van sociale zekerheid en de toegang tot en het aanbod van goederen en
diensten. Samen met het parallelle voorstel is dit voorstel gericht op de totstandbrenging van
een versterkt kader voor organen voor gelijke behandeling in de Europese Unie ter
bevordering van gelijke behandeling en gelijke kansen en ter bestrijding van discriminatie op
alle gronden en op de gebieden die zijn vastgesteld in de hieronder genoemde richtlijnen
inzake gelijke behandeling.
Wat het verbod van discriminatie op grond van geslacht betreft, werden organen voor gelijke
behandeling voor het eerst geïntroduceerd door een wijziging2 van Richtlijn 76/207/EEG
betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en
vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de
promotiekansen, en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden3. De gewijzigde Richtlijn 76/207
bepaalde dat de lidstaten een of meer organen moesten aanwijzen voor de bevordering,
analyse, ondersteuning en het volgen van de gelijke behandeling van eenieder, zonder
discriminatie op grond van het geslacht.
Samen met andere richtlijnen inzake het verbod van discriminatie op grond van geslacht4 (die
nog geen bepalingen over organen voor gelijke behandeling bevatten) is Richtlijn 76/207
1
2

3

4

NL

COM(2022)689.
Richtlijn 2002/73/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 september 2002 tot wijziging van
Richtlijn 76/207/EEG van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke
behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de
beroepsopleiding en de promotiekansen, en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden (PB L 269 van
5.10.2002, blz. 15).
Richtlijn 76/207/EEG van de Raad van 9 februari 1976 betreffende de tenuitvoerlegging van het
beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het
arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden
(PB L 39 van 14.2.1976, blz. 40).
Richtlijn 75/117/EEG van de Raad van 10 februari 1975 betreffende de harmonisatie van de wetgeving
van de lidstaten met betrekking tot de toepassing van het beginsel van gelijke beloning voor mannelijke
en vrouwelijke werknemers (PB L 45 van 19.2.1975, blz. 19); Richtlijn 86/378/EEG van de Raad van
24 juli 1986 betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en
vrouwen in ondernemings- en sectoriële regelingen inzake sociale zekerheid (PB L 225 van 12.8.1986,
blz. 40); Richtlijn 96/97/EG van de Raad van 20 december 1996 tot wijziging van Richtlijn

1

NL

ingetrokken en vervangen door Richtlijn 2006/54/EG betreffende de toepassing van het
beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en
beroep (herschikking)5.
Richtlijn 2010/41/EU betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van
zelfstandig werkzame mannen en vrouwen6 bevat een bepaling betreffende organen voor
gelijke behandeling die inhoudelijk identiek is aan die van Richtlijn 2006/54/EG.
De Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU bepalen de bevoegdheden van organen voor
gelijke behandeling, waaronder:
-

onafhankelijke bijstand verlenen aan slachtoffers van discriminatie bij de afwikkeling
van hun klachten betreffende discriminatie;

-

onafhankelijke onderzoeken over discriminatie verrichten;

-

onafhankelijke verslagen publiceren en aanbevelingen doen over onderwerpen die met
discriminatie verband houden;

-

uitwisselen van beschikbare informatie met overeenkomstige Europese organisaties.

In twee andere richtlijnen inzake gelijke behandeling zijn organen voor gelijke behandeling
belast met dezelfde taken op hun respectieve gebieden: de richtlijn rassengelijkheid
(2000/43/EG)7 en de richtlijn gelijke behandeling van mannen en vrouwen inzake goederen
en diensten (2004/113/EG)8.
Twee andere richtlijnen inzake gelijke behandeling, de richtlijn gelijke behandeling in arbeid
en beroep (2000/78/EG)9 en de richtlijn gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het
gebied van de sociale zekerheid (79/7/EEG)10, bevatten geen bepalingen over organen voor
gelijke behandeling. In de praktijk hebben veel lidstaten er echter voor gekozen om organen
voor gelijke behandeling via het nationale recht bevoegd te maken voor alle gronden en

5

6

7

8

9

10

NL

86/378/EEG betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en
vrouwen in ondernemings- en sectoriële regelingen inzake sociale zekerheid (PB L 46 van 17.2.1997,
blz. 20); Richtlijn 97/80/EG van de Raad van 15 december 1997 inzake de bewijslast in gevallen van
discriminatie op grond van het geslacht (PB L 14 van 20.1.98, blz. 6); Richtlijn 98/52/EG van de Raad
van 13 juli 1998 betreffende de uitbreiding tot het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en NoordIerland van Richtlijn 97/80/EG inzake de bewijslast in gevallen van discriminatie op grond van het
geslacht (PB L 205 van 22.7.1998, blz. 66) en Richtlijn 76/207/EEG en de latere wijzigingen daarvan.
Richtlijn 2006/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 betreffende de toepassing
van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep
(PB L 204 van 26.7.2006, blz. 23).
Richtlijn 2010/41/EU van het Europees Parlement en de Raad van 7 juli 2010 betreffende de toepassing
van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen en tot
intrekking van Richtlijn 86/613/EEG van de Raad (PB L 180 van 15.7.2010, blz. 1).
Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke
behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming (PB L 180 van 19.7.2000, blz. 22).
Richtlijn 2004/113/EG van de Raad van 13 december 2004 houdende toepassing van het beginsel van
gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten
(PB L 373 van 21.12.2004, blz. 37).
Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor
gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB L 303 van 2.12.2000, blz. 16).
Richtlijn 79/7/EEG van de Raad van 19 december 1978 betreffende de geleidelijke tenuitvoerlegging
van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale
zekerheid (PB L 6 van 10.1.1979, blz. 24).

2

NL

gebieden van discriminatie die onder deze twee richtlijnen11, en soms meer. Een grote
meerderheid van de lidstaten beschikt nu over organen voor gelijke behandeling die bevoegd
zijn voor verschillende discriminatiegronden en -gebieden, waarbij de bescherming vaak
verder gaat dan die welke het EU-recht biedt. Dit is echter niet in alle lidstaten het geval en in
enkele gevallen12 zijn de organen voor gelijke behandeling nog niet bevoegd met betrekking
tot de gronden en gebieden van de Richtlijnen 2000/78/EG en 79/7/EEG.
Andere rechtsinstrumenten en voorstellen bevatten ook bepalingen over organen voor gelijke
behandeling door middel van een kruisverwijzing naar Richtlijn 2006/54/EG. Zo verleent
Richtlijn (EU) 2019/1158 betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven voor ouders en
mantelzorgers (hierna “richtlijn betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven”
genoemd) de uit hoofde van Richtlijn 2006/54/EG aangewezen organen voor gelijke
behandeling de bevoegdheid voor discriminatiekwesties die onder de werkingssfeer van deze
richtlijn vallen.
Als lex specialis ten opzichte van Richtlijn 2006/54/EG wordt in het voorstel van de
Commissie inzake beloningstransparantie13 (hierna “voorgestelde richtlijn inzake
beloningstransparantie” genoemd) voorgesteld de bevoegdheden van de organen voor gelijke
behandeling die bij Richtlijn 2006/54/EG zijn opgericht, te versterken op het gebied van
gelijke beloning voor gelijke of gelijkwaardige arbeid, door deze organen procesbevoegdheid
toe te kennen en de nodige middelen te geven om hun taken uit te voeren met betrekking tot
aangelegenheden die onder het toepassingsgebied van dat toekomstige instrument vallen.
De bestaande EU-richtlijnen inzake gelijke behandeling bevatten geen bepalingen over de
feitelijke structuur en werking van organen voor gelijke behandeling, maar vereisen alleen dat
zij over bepaalde minimumbevoegdheden beschikken en dat zij onafhankelijk handelen in het
kader van de uitoefening van hun bevoegdheden. Door de ruime beoordelingsmarge waarover
de lidstaten beschikken bij de uitvoering van deze bepalingen, bestaan er aanzienlijke
verschillen tussen de organen voor gelijke behandeling van de lidstaten, met name wat betreft
hun mandaat, bevoegdheden, leiding, onafhankelijkheid, middelen, toegankelijkheid en
doeltreffendheid. Dit heeft gevolgen voor de verwezenlijking van hun doelstellingen uit
hoofde van het EU-recht. Hoewel die verschillen deels te wijten zijn aan de verscheidenheid
aan rechtstradities en rechtsstelsels in de lidstaten, weerspiegelt de situatie ook de
verschillende niveaus van ambitie en resultaat in de lidstaten bij het nastreven van de
doelstellingen van de richtlijnen.
Om ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling hun volledige potentieel kunnen
benutten, doeltreffend kunnen bijdragen aan de handhaving van alle gelijkheidsrichtlijnen en
slachtoffers van discriminatie kunnen helpen bij de toegang tot de rechter, heeft de
Commissie in 2018 een aanbeveling betreffende normen voor organen voor gelijke
behandeling aangenomen14. Deze was met name bedoeld om de problemen aan te pakken die

11

12

13

14

NL

Het recht van sommige lidstaten biedt een ruimere bescherming wat betreft gronden en gebieden,
namelijk ook inzake nationaliteit, economische status en genderexpressie, of zelfs een niet-uitputtende
lijst van gronden.
Zie
SWD(2021)
63
Deel
2.1.1
commission_staff_working_document__equality_bodies_and_the_implementation_of_the_commission_recommendation_on_standards_for_e
quality_bodies_en.pdf (europa.eu)
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter versterking van de toepassing
van het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid
door middel van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen (COM/2021/93 final).
Aanbeveling (EU) 2018/951 van de Commissie van 22 juni 2018 betreffende normen voor organen
voor gelijke behandeling (PB L 167 van 4.7.2018, blz. 28).

3

NL

voortvloeien uit de brede en onvolledige bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling
in de EU-richtlijnen.
In 2021 heeft de Commissie verslag uitgebracht over de toepassing van de richtlijn inzake
rassengelijkheid en de richtlijn inzake gelijke behandeling in arbeid en beroep. Het verslag
onderzocht de uitvoering van de aanbeveling van de Commissie van 2018 en ging vergezeld
van een gedetailleerder werkdocument van de diensten van de Commissie over organen voor
gelijke behandeling15. In het verslag werd benadrukt dat organen voor gelijke behandeling
zich hebben ontwikkeld tot noodzakelijke en waardevolle instanties voor verandering op het
niveau van individuen, instanties en de samenleving in haar geheel.
De meeste kwesties die met de aanbeveling moesten worden aangepakt, bleven echter
onopgelost, waardoor sommige organen voor gelijke behandeling hun rol niet op
doeltreffende wijze konden vervullen. Het niveau van de bescherming tegen discriminatie, de
handhaving van de richtlijnen en de bevordering van gelijkheid en bewustmaking van het
grote publiek en de nationale instellingen waren nog steeds niet overal in de EU gelijk.
Hieruit bleek dat de aanbeveling niet toereikend was. De Commissie zegde daarom toe te
beoordelen of eventueel wetgeving moest worden voorgesteld om de rol van de nationale
organen voor gelijke behandeling tegen 2022 te versterken.
De retrospectieve analyse in het analytische document dat bij dit voorstel is gevoegd, heeft
deze beoordeling bevestigd16. De conclusie luidde dat de ambitie om de uitvoering en
handhaving van het EU-recht inzake de bestrijding van ongelijke behandeling en discriminatie
te waarborgen en de preventie ervan te verbeteren, niet volledig is verwezenlijkt. De mate van
discriminatie blijft hoog en slachtoffers zijn zich nog steeds niet erg bewust van hun rechten.
Het te lage percentage aangiften is nog steeds een groot probleem; het bewustzijn van en de
kennis over discriminatie bij het publiek blijven beperkt. Veel organen voor gelijke
behandeling zijn qua bevoegdheden en middelen onvoldoende toegerust om slachtoffers
doeltreffend bij te staan.
Het Europees Parlement en de Raad spraken hun steun uit voor de vaststelling van nieuwe
regels ter versterking van de organen voor gelijke behandeling. In 2021 verzocht17 het
Europees Parlement de Commissie wetgeving inzake normen voor gelijkheidsorganen voor te
stellen, teneinde die organen een sterker mandaat te verlenen en toereikende middelen toe te
kennen om de gelijke behandeling van personen met een handicap te waarborgen en de
verspreiding van toegankelijke informatie voor iedereen te garanderen. In 2022 verzocht de
Raad18 de lidstaten solide organen voor gelijke behandeling te ondersteunen, een juridisch
kader vast te stellen waardoor deze hun taken onafhankelijk kunnen vervullen, en hun hiertoe
de nodige middelen ter beschikking te stellen. Bovendien onderstreepte het Europees
Economisch en Sociaal Comité de behoefte aan meer steun voor nationale instanties voor
gelijke kansen en mensenrechten, met name om hun onafhankelijkheid te verbeteren en hun
personele en financiële middelen te versterken, en steunde het een initiatief van de

15
16
17

18

NL

SWD(2021)63 van 19 maart 2021.
SWD(2022)386.
Resolutie van het Europees Parlement van 10 maart 2021 over de tenuitvoerlegging van Richtlijn
2000/78/EG tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep in het
licht van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2020/2086(INI).
Conclusies van de Raad over de bestrijding van racisme en antisemitisme - 6406/1/22 REV 1.

4

NL

Commissie, gericht op de doeltreffendheid van de nationale organen voor gelijkheid, en de
ontwikkeling van hun potentieel, hun talrijke taken en capaciteiten19.
Daarom stelt de Commissie, zoals aangekondigd in haar werkprogramma voor 202220,
bindende regels voor om de rol en de onafhankelijkheid van organen voor gelijke behandeling
te versterken. Dit maakt deel uit van het streven van de Commissie naar een Unie van
gelijkheid voor iedereen, zoals uiteengezet in de politieke beleidslijnen van de Commissie
voor 2019-2024.
Deze richtlijn heeft als doel normen vast te stellen voor organen voor gelijke behandeling, met
betrekking tot hun mandaat, taken, onafhankelijkheid, structuur, bevoegdheden,
toegankelijkheid en middelen, om ervoor te zorgen dat zij, samen met andere actoren:
(a)

effectief bijdragen tot de handhaving van Richtlijn 2006/54/EG, met inbegrip
van de richtlijn betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven, en
Richtlijn 2010/41/EU;

(b)

slachtoffers van discriminatie effectief kunnen bijstaan bij de toegang tot de
rechter;

(c)

gelijke behandeling kunnen bevorderen en discriminatie kunnen voorkomen.

Dit voorstel bouwt voort op de inhoud van de bestaande bepalingen inzake organen voor
gelijke behandeling in de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU teneinde deze te vervangen
door een aangescherpte en meer gedetailleerde reeks regels. De nieuwe regels omvatten alle
minimumverplichtingen waarin deze twee richtlijnen voorzagen.
•

Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein

Door de relevante bepalingen van Richtlijn 2006/54/EG te vervangen, zal dit voorstel ook van
toepassing zijn op organen voor gelijke behandeling bij de bestrijding van discriminatie die
onder Richtlijn (EU) 2019/1158 betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven voor
ouders en mantelzorgers valt, overeenkomstig artikel 15 van laatstgenoemde richtlijn.
De voorgestelde richtlijn inzake beloningstransparantie is een lex specialis ten opzichte van
Richtlijn 2006/54/EG21. Indien als gevolg van de besluitvormingsprocedure in de toekomstige
richtlijn betreffende beloningstransparantie hogere minimumnormen zouden worden
vastgesteld voor organen voor gelijke behandeling op het gebied van gelijke beloning voor
gelijke of gelijkwaardige arbeid, in vergelijking met de normen in het onderhavige voorstel,
moeten deze hogere normen voorrang krijgen boven de normen van deze richtlijn.
De EU en alle lidstaten zijn partij bij het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten
van personen met een handicap, waarin de verplichting is opgenomen discriminatie op grond
van handicap te verbieden en personen met een handicap gelijke en doeltreffende
rechtsbescherming tegen discriminatie op alle gronden te waarborgen.

19

20

21

NL

Initiatiefadvies van het Europees Economisch en Sociaal Comité “Zorgen voor meer gelijkheid in de
EU”, SOC/724-EESC-2022, goedgekeurd op 26/10/2022.
https://ec.europa.eu/info/strategy-documents/commission-work-programme/commission-workprogramme-2022_en.
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter versterking van de toepassing
van het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid
door middel van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen COM(2021)93 van 4.3.2021.

5

NL

•

Verenigbaarheid met andere beleidsterreinen van de Unie

Andere EU-instrumenten voorzien in een specifieke rol voor organen voor gelijke
behandeling.
De richtlijn vrij verkeer22 pakt discriminatie op grond van nationaliteit en ongerechtvaardigde
beperkingen of belemmeringen van het recht op vrij verkeer van werknemers in de Unie en
hun familieleden aan. Het voorziet in “organen om de gelijke behandeling van alle
werknemers in de Unie en hun familieleden, zonder discriminatie op grond van nationaliteit
of ongerechtvaardigde beperkingen van of belemmeringen voor hun recht op vrij verkeer, te
bevorderen, te analyseren, te monitoren en te ondersteunen” en preciseert dat “[d]eze
organen [deel] kunnen [...] uitmaken van bestaande organen op nationaal niveau die
soortgelijke doelstellingen nastreven”. De meeste lidstaten hebben ervoor gekozen een orgaan
voor gelijke behandeling te belasten met deze gevallen van discriminatie. Hoewel de gronden
en gebieden in kwestie niet onder dit voorstel vallen, kunnen horizontale maatregelen ter
verbetering van de werking, toegankelijkheid en onafhankelijkheid van organen voor gelijke
behandeling ook een positief effect hebben op de uitoefening van de bevoegdheid van deze
organen uit hoofde van de richtlijn vrij verkeer.
Op grond van de verordening gemeenschappelijke bepalingen voor fondsen in gedeeld
beheer23 moeten de lidstaten organen voor gelijke behandeling betrekken bij de
voorbereiding, uitvoering en evaluatie van de desbetreffende programma’s, onder meer door
middel van deelname aan monitoringcomités.
De strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de grondrechten in de
EU24 (het “Handvest”) omvat de betrokkenheid van organen voor gelijke behandeling bij de
opleiding over het Handvest en samenwerking en coördinatie met andere relevante actoren op
het gebied van activiteiten in verband met het Handvest.
Het voorstel voor een richtlijn ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld
voorziet25 ook in een potentiële rol voor organen voor gelijke behandeling die zijn opgericht
overeenkomstig de Richtlijnen 2004/113/EG, 2006/54/EG en 2010/41/EU. Het biedt de
lidstaten de flexibiliteit om een orgaan voor gelijke behandeling of een ander orgaan te
betrekken bij de uitvoering van de in de voorgestelde richtlijn vastgestelde taken, namelijk het
verlenen van onafhankelijke bijstand en advies aan slachtoffers van geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld; het publiceren van onafhankelijke verslagen en het doen van aanbevelingen
op dit gebied; en het uitwisselen van informatie met overeenkomstige Europese organisaties.

22

23

24

25

NL

Zie artikel 4 van Richtlijn 2014/54/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014
betreffende maatregelen om de uitoefening van de in de context van het vrije verkeer van werknemers
aan werknemers verleende rechten te vergemakkelijken (PB L 128 van 30.4.2014, blz. 8). Deze richtlijn
is niet van toepassing op de in artikel 19 VWEU genoemde discriminatiegronden. Zij is gegrond op
artikel 46 VWEU over het vrije verkeer van werknemers.
Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende
gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees
Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds
voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het
Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het instrument voor
financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid (PB L 231 van 30.6.2021, blz. 159).
Mededeling van de Commissie: Strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de
Grondrechten in de EU, COM(2020)711.
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter bestrijding van geweld tegen
vrouwen en huiselijk geweld, COM(2022)105 van 8.3.2022.

6

NL

Doordat het voorstel de bijstand aan personen en groepen die met betrekking tot hun toegang
tot de rechter worden gediscrimineerd, in de Europese Unie versterkt, is het complementair
aan reeds aangenomen wetgeving op het gebied van slachtofferrechten 26 en toegang tot de
rechter (inzake rechtsbijstand27, alternatieve geschillenbeslechtingsmechanismsen28 en
collectieve vorderingen29) en ter bestrijding van strategische rechtszaken tegen publieke
participatie30.
Organen voor gelijke behandeling zijn, samen met ombudslieden en nationale
mensenrechteninstituten, ook essentiële onderdelen van het systeem van checks-and-balances
in een gezonde democratie. Pogingen om hun operationele ruimte te beperken, kunnen een
bedreiging vormen voor de rechtsstaat. In het verslag over de rechtsstaat 2022 wordt
benadrukt dat deze organen structurele waarborgen voor hun onafhankelijkheid en voldoende
middelen nodig hebben om doeltreffend te kunnen werken, en dat een aantal van die organen
in de lidstaten nog steeds problemen ondervindt31.
Door de doeltreffendheid, onafhankelijkheid en middelen van de organen voor gelijke
behandeling te versterken, zal dit voorstel ook leiden tot een grotere bijdrage daarvan op alle
gebieden waar zij een belangrijke rol spelen.
Dit voorstel is ook in overeenstemming met de Europese pijler van sociale rechten32, met
name het tweede beginsel inzake gendergelijkheid en het derde beginsel inzake gelijke
kansen.
Aangezien de Unie gelijkheid in haar externe beleid bevordert, geeft dit voorstel het goede
voorbeeld door het bevorderen van organen voor gelijke behandeling en het versterken van
hun onafhankelijkheid. Tegelijkertijd zal de versterking van organen voor gelijke behandeling
ook ten goede komen aan niet-EU-burgers die in de EU worden gediscrimineerd op gronden
en op de gebieden die onder de gelijkheidsrichtlijnen vallen.

26

27

28

29

30

31
32

NL

Richtlijn 2012/29/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van
minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare
feiten, en ter vervanging van Kaderbesluit 2001/220/JBZ (PB L 315 van 14.11.2012, blz. 57).
Richtlijn 2003/8/EG van de Raad van 27 januari 2003 tot verbetering van de toegang tot de rechter bij
grensoverschrijdende geschillen, door middel van gemeenschappelijke minimumvoorschriften
betreffende rechtsbijstand bij die geschillen (PB L 26 van 31.1.2003, blz. 41).
Richtlijn 2008/52/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende bepaalde
aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken (PB L 136 van 24.5.2008, blz. 3).
Aanbeveling van de Commissie van 11 juni 2013 over gemeenschappelijke beginselen voor
mechanismen voor collectieve vorderingen tot staking en tot schadevergoeding in de lidstaten
betreffende schendingen van aan het EU-recht ontleende rechten (PB L 201 van 26.7.2013, blz. 60) en
Richtlijn (EU) 2020/1828 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 betreffende
representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten en tot
intrekking van Richtlijn 2009/22/EG (PB L 409 van 4.12.2020, blz. 1).
Aanbeveling (EU) 2022/758 van de Commissie van 27 april 2022 over de wijze waarop journalisten en
mensenrechtenverdedigers die betrokken zijn bij publieke participatie kunnen worden beschermd tegen
kennelijk ongegronde of onrechtmatige gerechtelijke procedures (“strategische rechtszaken tegen
publieke participatie”).
Verslag over de rechtsstaat 2022 | Europese Commissie (europa.eu)
social-summit-european-pillar-social-rights-booklet_nl.pdf (europa.eu)

7

NL

2.

RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

•

Rechtsgrondslag

De twee parallelle voorstellen van dit initiatief hebben tot doel de rol en de onafhankelijkheid
van de organen voor gelijke behandeling te versterken in het kader van alle reeds aangenomen
richtlijnen op het gebied van gelijke behandeling: Richtlijnen 79/7/EEG, 2000/43/EG,
2000/78/EG, 2004/113/EG, 2006/54/EG en 2010/41/EU. Aangezien deze richtlijnen zijn
vastgesteld op basis van twee verschillende rechtsgrondslagen, met twee verschillende
vaststellingsprocedures, bestaat dit initiatief uit twee in wezen identieke voorstellen, met twee
verschillende rechtsgrondslagen.
Dit voorstel betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling op het gebied van
gelijke behandeling van vrouwen en mannen in arbeid en beroep, met inbegrip van arbeid als
zelfstandige is gebaseerd op artikel 157, lid 3, VWEU, dat bepaalt dat: “[h]et Europees
Parlement en de Raad [...] volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raadpleging van het
Economisch en Sociaal Comité maatregelen [aannemen] [...] om de toepassing te waarborgen
van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in
werkgelegenheid en beroep, met inbegrip van het beginsel van gelijke beloning voor gelijke
of gelijkwaardige arbeid” en dat de rechtsgrondslag vormt voor de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU.
Het parallelle voorstel is gebaseerd op artikel 19, lid 1, van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie (VWEU), dat een rechtsgrondslag biedt voor afgeleide
wetgeving, zoals richtlijnen, om maatregelen te nemen ter bestrijding van discriminatie op
grond van geslacht, ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd
of seksuele geaardheid. Artikel 19, lid 1, VWEU bepaalt in het bijzonder: “Onverminderd de
andere bepalingen van de Verdragen, kan de Raad, binnen de grenzen van de door de
Verdragen aan de Unie verleende bevoegdheden, met eenparigheid van stemmen, volgens een
bijzondere wetgevingsprocedure, en na goedkeuring door het Europees Parlement, passende
maatregelen nemen om discriminatie op grond van geslacht, ras of etnische afstamming,
godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid te bestrijden”.
•

Subsidiariteit (bij niet-exclusieve bevoegdheid)

Gelijkheid en non-discriminatie zijn fundamentele waarden van de EU, verankerd in artikel 2
van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en beschermd door de artikelen 21 en
23 van het Handvest. Deze waarden moeten overal in de EU voldoende worden beschermd.
Met dit initiatief wordt geen wetgeving op een nieuw gebied ingevoerd. Er wordt reeds
bestaande wetgeving mee herzien om de doeltreffendheid ervan te vergroten. Er is al
eensgezindheid over het feit dat er op dit gebied maatregelen op EU-niveau noodzakelijk zijn
en dat het initiatief in overeenstemming is met het subsidiariteitsbeginsel.
Zoals hierboven uiteengezet, volstaan de bestaande wetgevingsmaatregelen niet om de
problemen aan te pakken waarmee organen voor gelijke behandeling worden geconfronteerd
bij het waarborgen van de uitvoering en handhaving van het EU-recht ter bestrijding van
ongelijke behandeling en discriminatie en bij het verbeteren van de preventie. Dit leidt tot een
ontoereikend en ongelijk niveau van bescherming tegen discriminatie in de EU.
Uit de analyse van de situatie vóór de vaststelling van bepalingen inzake organen voor gelijke
behandeling is duidelijk gebleken dat het optreden van de EU een toegevoegde waarde

NL

8

NL

heeft33. Voordat de EU-bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling in de EUrichtlijnen voor gelijke behandeling werden vastgesteld, bestonden er slechts in enkele
lidstaten organen voor gelijke behandeling.
Tegelijkertijd blijkt uit het werkdocument van de diensten van de Commissie van 2021 over
organen voor gelijke behandeling en het analytische document bij dit voorstel duidelijk dat de
aanbeveling van 2018 betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling een beperkt
effect had. Minder dan de helft van de lidstaten meldde maatregelen te hebben genomen als
follow-up van de aanbeveling en slechts vier lidstaten34 meldden dat zij werkten aan
wetgevingshervormingen.
Hieruit blijkt dat alleen een bindend EU-initiatief ervoor zal zorgen dat in alle lidstaten
voldoende vooruitgang wordt geboekt en dat de aanzienlijke verschillen in het niveau van
bescherming tegen discriminatie in de EU zullen worden aangepakt, in het bijzonder
discriminatie op basis van geslacht in arbeid en beroep, met inbegrip van arbeid als
zelfstandige.
In dit voorstel worden minimumnormen vastgesteld die rekening houden met de diversiteit
van de rechtstradities in de lidstaten en hun institutionele autonomie volledig in acht nemen.
Het stelt de lidstaten in staat strengere normen vast te stellen.
De versterking van de organen voor gelijke behandeling zal ook de economische en sociale
samenhang helpen versterken door ervoor te zorgen dat mensen in alle lidstaten een
gemeenschappelijk minimumniveau van bescherming tegen discriminatie genieten, met
vergelijkbare rechten op verhaal, waarbij rekening wordt gehouden met de diversiteit van de
stelsels van de lidstaten.
Gemeenschappelijke minimumnormen op dit gebied zijn ook belangrijk voor de werking van
de eengemaakte markt. In het kader van het vrije verkeer van personen is het van essentieel
belang dat het grondrecht op non-discriminatie in de hele EU op uniforme wijze wordt
gewaarborgd en dat de toegang tot bescherming tegen discriminatie en tot
verhaalmechanismen in alle lidstaten wordt gewaarborgd.
•

Evenredigheid

Op grond van artikel 5, lid 4, VEU mogen krachtens het evenredigheidsbeginsel de inhoud en
de vorm van het optreden van de Unie niet verder gaan dan wat nodig is om de doelstellingen
van de Verdragen te verwezenlijken.
De huidige bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling en de aanbeveling van 2018
hebben de doelstelling van uitvoering en handhaving van het EU-recht inzake de bestrijding
van ongelijke behandeling en discriminatie en het opvoeren van de preventie niet volledig
verwezenlijkt. Dit is te wijten aan de ruime speelruimte waarover de lidstaten beschikken bij
de toepassing van de bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling in de richtlijnen en
aan het niet-bindende karakter van de aanbeveling.
Zachte maatregelen zijn niet doeltreffend genoeg geweest om het fundamentele recht op nondiscriminatie te waarborgen. Het voorgestelde initiatief stelt minimumnormen vast die door
33

34

NL

Het EU-optreden, of het EU-kader, waarnaar in dit voorstel wordt verwezen, omvat de bepalingen
betreffende organen voor gelijke behandeling in de gelijkheidsrichtlijnen en de aanbeveling van 2018
betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling.
PT, ES, MT, LT. Spanje heeft intussen een nieuwe wet aangenomen (Ley 15/2022 van 12 juli 2022).

9

NL

de lidstaten moeten worden geïmplementeerd. Deze minimumnormen zullen naar
verwachting het niveau van bescherming tegen discriminatie aanzienlijk verbeteren, wat een
aanzienlijk positief effect zal hebben op de situatie van (potentiële) slachtoffers van
discriminatie.
Bij de vaststelling van minimumnormen eerbiedigt het voorstel ten volle de bevoegdheden en
procedurele autonomie van de lidstaten35 en laat het hun de vrijheid om te beslissen hoe zij de
voorgestelde maatregelen ten uitvoer leggen en gunstigere normen vast te stellen voor de
werking van organen voor gelijke behandeling.
•

Keuze van het instrument

Een rechtsinstrument in de vorm van een richtlijn maakt het mogelijk de organen voor gelijke
behandeling te versterken en gemeenschappelijke minimumnormen te waarborgen, terwijl de
lidstaten de vrijheid behouden om zelf te bepalen hoe zij de nieuwe vereisten in het licht van
hun nationale context zullen implementeren. Deze aanpak is in overeenstemming met de
oorspronkelijke vorm van het EU-optreden op dit gebied, terwijl tegelijkertijd de huidige
problemen worden aangepakt.
In het voorstel worden de bestaande bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling in de
Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU geschrapt. Er zal een nieuwe richtlijn worden gewijd
aan organen voor gelijke behandeling, waarin alle bepalingen worden samengebracht die
relevant zijn voor de doeltreffende werking ervan met betrekking tot de gronden en gebieden
die onder de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU vallen. Het schrappen van de huidige
bepalingen betekent ook dat de huidige lijst van taken van organen voor gelijke behandeling
kan worden verduidelijkt en aangevuld, bijvoorbeeld door uitdrukkelijk de bepaling over
preventie- en voorlichtingsactiviteiten toe te voegen, die niet duidelijk genoeg was in de
bestaande bepalingen.
3.

BIJEENBRENGEN VAN DESKUNDIGHEID, ANALYSE EN RAADPLEGING
VAN BELANGHEBBENDEN

•

Bijeenbrengen van deskundigheid en analyse

De Commissie heeft een opdracht gegund voor een studie ter ondersteuning van de
voorbereiding van een retrospectief en prospectief analytisch document met het oog op een
wetgevingsvoorstel inzake bindende normen voor organen voor gelijke behandeling. Het
analytische document vergezelt zowel dit voorstel als het parallelle voorstel betreffende
gelijke behandeling en gelijke kansen voor vrouwen en mannen in arbeid en beroep, met
inbegrip van arbeid als zelfstandige. Het omvat een retrospectieve analyse van de bestaande
EU-bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling en een prospectieve analyse van een
mogelijk verder EU-optreden.
Een volwaardige evaluatie en effectbeoordeling werden om de volgende redenen niet
uitgevoerd:
(1)

Evenredigheid - de beperkte reikwijdte van het optreden van de EU

De voorstellen zijn uitsluitend gericht op organen voor gelijke behandeling die onder één
artikel van vier gelijkheidsrichtlijnen vallen (en niet zijn opgenomen in twee andere
35

NL

Veel maatregelen moeten in overeenstemming met het nationale recht worden uitgevoerd en sommige
maatregelen worden niet voorgesteld om de procedurele autonomie van de lidstaten te eerbiedigen,
zoals de eis dat organen voor gelijke behandeling bindende besluiten kunnen nemen.

10

NL

gelijkheidsrichtlijnen). Dat artikel is vrijwel identiek in de vier richtlijnen. De voorstellen
wijzigen de andere bepalingen van de richtlijnen niet. De voorstellen zijn ook gebaseerd op de
bestaande aanbeveling van de Commissie van 2018 betreffende normen voor organen voor
gelijke behandeling, die in 2021 werd beoordeeld. Daarom werd een volwaardige evaluatie
van de desbetreffende richtlijnen in hun geheel als evenredig noch noodzakelijk beschouwd.
(2)

Het ontbreken van vereenvoudigingspotentieel

Uit de retrospectieve analyse blijkt dat de bestaande bepalingen inzake organen voor gelijke
behandeling in de gelijkheidsrichtlijnen te eng en te vaag zijn. Die bepalingen kunnen niet
worden vereenvoudigd. Uit de feedback over de uitvoering van de aanbeveling van 2018 is
nooit gebleken dat er behoefte is aan vereenvoudiging of dat er sprake is van administratieve
lasten.
(3)

De moeilijkheid om effecten te beoordelen

Op het gebied van gelijkheid en non-discriminatie zijn de economische, sociale en
milieueffecten moeilijk te kwantificeren en in geld uit te drukken, en is de beschikbaarheid
van gegevens beperkt. De sociale impact van de activiteiten van organen voor gelijke
behandeling, zoals het bijstaan van slachtoffers van discriminatie en het voorkomen of
bevorderen van gelijke behandeling in het algemeen, kan niet worden gemeten bij gebrek aan
uitgebreide gegevens over gelijkheid. Dit voorstel zal dat probleem helpen aanpakken door
organen voor gelijke behandeling te verplichten gegevens over hun eigen activiteiten te
verzamelen en enquêtes uit te voeren, en hun de mogelijkheid te bieden een coördinerende rol
te spelen bij het verzamelen van gegevens over gelijkheid door andere publieke of private
entiteiten.
Retrospectieve analyse van de bestaande wetgeving
De retrospectieve analyse heeft betrekking op de doeltreffendheid, efficiëntie, samenhang,
EU-meerwaarde en relevantie van de EU-bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling
in de richtlijnen inzake gelijke behandeling en de aanbeveling van 2018 36.
De doeltreffendheid van het bestaande EU-kader voor organen voor gelijke behandeling is als
beperkt beoordeeld wat betreft de vooruitgang bij de bestrijding en preventie van
discriminatie. Er is enige vooruitgang geboekt, met name in lidstaten waar vóór het optreden
van de EU geen organen voor gelijke behandeling bestonden. De gewenste effecten37 werden
echter niet volledig gerealiseerd. Uit de analyse is gebleken dat de mate van discriminatie
hoog is gebleven en slachtoffers zijn zich nog steeds weinig bewust zijn van hun rechten.
Onderrapportage is nog steeds een aanzienlijk probleem en het bewustzijn van en de kennis
over discriminatie bij het publiek blijven beperkt. Veel organen voor gelijke behandeling zijn
qua bevoegdheden en middelen onvoldoende toegerust om slachtoffers doeltreffend bij te
staan.
De efficiëntie van het bestaande EU-kader voor organen voor gelijke behandeling werd
beoordeeld als beperkt wat betreft het vermogen van organen voor gelijke behandeling om
discriminatie te bestrijden en te voorkomen, en als niet-afdoend wat betreft de kosten en
baten, voornamelijk vanwege de beperkte beschikbaarheid van gegevens. Uit de
retrospectieve analyse is gebleken dat het huidige EU-kader waarin de richtlijnen voorzien, te
algemeen is, een te enge reikwijdte heeft, en geen betrekking heeft op de organisatie,
36
37

NL

Hierna het EU-kader of het optreden van de EU genoemd.
De verwachte belangrijkste effecten waren (i) een doeltreffende uitvoering en handhaving van het EUrecht inzake gelijke behandeling en non-discriminatie, (ii) een afname van de mate van discriminatie en
ongelijke behandeling en (iii) meer preventie en een groter bewustzijn.

11

NL

efficiëntie of middelen van organen voor gelijke behandeling. De meer gedetailleerde
aanbeveling van 2018 heeft deze situatie niet verbeterd, omdat zij geen bindend karakter
heeft. Uit de retrospectieve analyse is gebleken dat de middelen van de organen voor gelijke
behandeling in dit verband een aanzienlijk probleem vormen, aangezien zij sterk van lidstaat
tot lidstaat verschillen en voor de meeste organen voor gelijke behandeling onvoldoende zijn
om deze in staat te stellen al hun taken doeltreffend te vervullen.
De samenhang van het bestaande EU-kader is over het geheel genomen op alle niveaus als
positief beoordeeld. Uit de analyse is gebleken dat de samenhang met de Verdragen en het
Handvest groot is, aangezien het EU-kader gericht is op het bevorderen van gelijkheid en nondiscriminatie, die tot de fundamentele waarden van de EU behoren. Gelijkheid is ook een
grondrecht dat door het Handvest wordt beschermd. Hoewel internationale instrumenten,
zoals de “Beginselen met betrekking tot de status van nationale instellingen voor de
bescherming en de bevordering van de mensenrechten”38 (de zogenaamde “Beginselen van
Parijs”) van de Verenigde Naties en Aanbeveling nr. 2 van de Europese Commissie tegen
racisme en onverdraagzaamheid (ECRI) van de Raad van Europa39, gedetailleerder zijn omdat
zij een ander juridisch karakter hebben, zijn de verschillende instrumenten inhoudelijk
consistent.
De EU-meerwaarde werd beoordeeld als positief. Uit de analyse is gebleken dat ten tijde van
de vaststelling van Richtlijn 2000/43 slechts ongeveer de helft van de lidstaten van de
toenmalige EU-15 een orgaan voor gelijke behandeling met een beperkt mandaat had, en dat
slechts één lidstaat van de resterende EU-12 vóór het toetredingsproces over een orgaan voor
gelijke behandeling beschikte. Belanghebbenden die ten tijde van de studie werden
geraadpleegd, bevestigden dat organen voor gelijke behandeling niet in alle lidstaten zouden
zijn opgericht als de EU geen actie had ondernomen. Het feit dat de discriminatieniveaus40 in
de lidstaten hoog blijven, toont aan dat maatregelen op EU-niveau nog steeds nodig zijn. Die
zouden echter gedetailleerder en concreter moeten zijn dan het huidige rechtskader, teneinde
meer juridische duidelijkheid te verschaffen over de door de lidstaten uit te voeren
maatregelen.
De relevantie van de oorspronkelijke doelstellingen van het EU-kader in het licht van de
oorspronkelijke en huidige behoeften is als positief beoordeeld. Het oorspronkelijke
rechtskader voor organen voor gelijke behandeling werd echter als te eng en te vaag
beschouwd. Dit standpunt wordt in grote lijnen gedeeld door alle belanghebbenden, met name
organen voor gelijke behandeling, maatschappelijke organisaties en de lidstaten. Uit de
analyse is gebleken dat er overweldigende steun is voor het nemen van verdere maatregelen
om de hierboven genoemde problemen aan te pakken41 en ervoor te zorgen dat organen voor
gelijke behandeling over de middelen beschikken om nieuwe problemen op het gebied van
non-discriminatie aan te pakken, zoals die in verband met het gebruik van geautomatiseerde
systemen, waarvan de frequentie en de ernst als gevolg van de technologische ontwikkeling
zijn toegenomen.

38

39

40

41

NL

https://www.un.org/ruleoflaw/blog/document/principles-relating-to-the-status-of-national-institutionsparis-principles/.
https://www.coe.int/en/web/european-commission-against-racism-and-intolerance/recommendationno.2#:~:text=ECRI%20General%20Policy%20Recommendation%20N%C2%B02%20revised%20on%
20Equality,and%20combating%20discrimination%20and%20intolerance.
Zie hoofdstuk 3 van bijlage 5 bij het analytische document voor gedetailleerde cijfers uit de
Eurobarometer 2019.
Met name is de overgrote meerderheid van de respondenten van de openbare raadpleging (97,2 %) van
mening dat de oprichting van sterke en doeltreffende organen voor gelijke behandeling belangrijk is –
zie Instanties voor gelijke behandeling – bindende normen (europa.eu).

12

NL

In het licht van het bovenstaande is een aantal lessen getrokken, zoals hieronder aangegeven.
Door de vaagheid van de huidige bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling worden
organen voor gelijke behandeling geconfronteerd met verschillende problemen in de lidstaten,
zoals hieronder wordt toegelicht. Hoewel de aanbeveling van 2018 gericht was op het
aanpakken van deze kwesties, had zij vanwege het niet-bindende karakter ervan slechts een
beperkt effect, vandaar dat een bindend rechtsinstrument wordt voorgesteld om deze kwesties
doeltreffender aan te pakken.
Middelen en onafhankelijkheid
Uit de analyse is gebleken dat gebrek aan middelen een terugkerend probleem is dat de
werking van organen voor gelijke behandeling aanzienlijk belemmert. Evenzo belemmert een
gebrek aan onafhankelijkheid de organen voor gelijke behandeling bij de doeltreffende
uitvoering van hun taken en verwezenlijking van doelstellingen.
Bijstand aan slachtoffers
De bijstand aan slachtoffers en de bevoegdheden die daartoe aan organen voor gelijke
behandeling worden verleend, verschillen sterk van lidstaat tot lidstaat. Om een
minimumniveau van bescherming van het grondrecht inzake non-discriminatie te waarborgen,
zouden specifiekere gemeenschappelijke regels op dit gebied nuttig zijn. Procesbevoegdheid
is in dit verband van bijzonder belang. Om alle slachtoffers van discriminatie te kunnen
bijstaan, is het ook belangrijk ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling zonder
belemmeringen toegankelijk zijn voor alle slachtoffers van discriminatie.
De richtlijn gelijke behandeling in arbeid en beroep en de richtlijn gelijke behandeling van
mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid bevatten thans geen bepalingen
over organen voor gelijke behandeling. Uit de retrospectieve analyse is echter gebleken dat de
mate van discriminatie op de onder die richtlijn vallende gronden en gebieden in de lidstaten
hoog blijft.
Kennis over discriminatie
Uit de retrospectieve analyse blijkt dat de regelmaat waarmee organen voor gelijke
behandeling onafhankelijk onderzoek verrichten, enquêtes uitvoeren en verslagen publiceren,
sterk uiteenloopt. Hetzelfde geldt voor het verzamelen van primaire en secundaire gegevens
over gelijkheid. Aangezien het bewustzijn van en de kennis over discriminatie nog steeds
ontoereikend zijn, zijn duidelijkere regels op dit gebied nodig.
Samenwerking
De mate waarin organen voor gelijke behandeling samenwerken en informatie uitwisselen
met elkaar en met relevante nationale, Europese en internationale autoriteiten of organen,
verschilt van lidstaat tot lidstaat. Dergelijke uitwisselingen zouden echter nuttig zijn om
kennis te delen en synergieën tot stand te brengen.
Prospectieve analyse van mogelijke nieuwe EU-maatregelen
Wat de beleidsopties voor een mogelijk nieuw EU-optreden betreft, zijn niet-wetgevende
opties al getest zonder dat de verwachte resultaten volledig zijn bereikt. Niet-wetgevende
maatregelen omvatten:

NL

(a)

de oprichting van een door de Commissie gefinancierd actief netwerk van organen
voor gelijke behandeling (Equinet),

(b)

de niet-bindende aanbeveling van de Commissie van 2018,

(c)

uitwisseling van beste praktijken, en

13

NL

(d)

rechtstreekse financiering via het programma Burgers, gelijkheid, rechten en
waarden (“CERV”).

Hoewel al deze maatregelen positieve effecten hadden en in de toekomst van kracht zullen
blijven, werd de aanbeveling, vanwege het niet-bindende karakter ervan, slechts gedeeltelijk
uitgevoerd.
Daarom was de vaststelling van nieuwe wetgeving de enige beleidsoptie die verder ging dan
de status quo. Per beleidsmaatregel is een analyse gemaakt van het soort maatregelen dat in de
nieuwe wetgeving moet worden opgenomen, zoals hieronder nader wordt toegelicht.
De doelstellingen van het EU-optreden kunnen worden
hoofddoelstellingen voor organen voor gelijke behandeling:

gegroepeerd

in



helpen bij de handhaving van de zes richtlijnen inzake gelijke behandeling,



slachtoffers van discriminatie effectief bijstaan bij de toegang tot de rechter, en



gelijke behandeling bevorderen en discriminatie voorkomen.

drie

In de analyse werden 21 doelstellingen vastgesteld om de hierboven uiteengezette problemen
aan te pakken. Om deze doelstellingen te bereiken, werden drie operationele doelstellingen als
essentieel aangemerkt, namelijk ervoor zorgen dat:


organen voor gelijke behandeling vrij zijn van invloed van buitenaf, zodat zij al hun
taken onafhankelijk kunnen uitvoeren,



organen voor gelijke behandeling over de nodige middelen beschikken om al hun
taken uit te voeren, en



als een orgaan voor gelijke behandeling deel uitmaakt van een orgaan met meerdere
mandaten, er een interne structuur is (een zogenaamde “firewall”) die voldoende
onafhankelijkheid, focus en middelen waarborgt voor het mandaat inzake gelijke
behandeling.

48 maatregelen, die onder 11 thematische blokken vallen42 en die in wetgeving kunnen
worden opgenomen om de bovengenoemde doelstellingen te helpen verwezenlijken, werden
geselecteerd voor verdere analyse.
In het analytische document werden de voorgestelde maatregelen onderzocht op basis van de
vijf criteria doeltreffendheid43, efficiëntie44, samenhang45, EU-meerwaarde46 en relevantie47.
42

43

44

45

46

47

NL

Mandaat, bevoegdheden, toegang, samenwerking, enquêtes, gegevensverzameling, monitoring,
handhaving, onafhankelijkheid, middelen en structuur.
Bij de analyse van de doeltreffendheid wordt nagegaan in hoeverre de voorgestelde maatregel naar
verwachting zal bijdragen tot de verwezenlijking van de in de logica van het optreden vastgestelde
doelstellingen.
Bij de analyse van de efficiëntie wordt het verband beoordeeld tussen de middelen die door een
voorgestelde maatregel worden gebruikt en de veranderingen die door de maatregel naar verwachting
zullen worden teweeggebracht.
De analyse van de samenhang is gericht op de mate waarin de voorgestelde maatregel naar verwachting
samen zal kunnen gaan met andere EU-, internationale en nationale instrumenten.
Bij de analyse van de EU-meerwaarde wordt gekeken of de voorgestelde maatregel zal zorgen voor
meer verandering dan redelijkerwijs kan worden verwacht van de belanghebbenden alleen of indien
geen enkele actie wordt ondernomen.
Bij de analyse van de relevantie wordt nagegaan of de voorgestelde maatregel een passend antwoord
biedt op de behoeften.

14

NL

De EU-meerwaarde, relevantie en samenhang werden beoordeeld voor het voorgestelde
wetgevingsinitiatief als geheel, terwijl de doeltreffendheid en efficiëntie per thematisch blok
werden beoordeeld, waarbij naar individuele maatregelen werd gekeken. Voor sommige
maatregelen was een volledige beoordeling niet mogelijk vanwege de beperkte
beschikbaarheid van gegevens of methodologische beperkingen. Dit geldt met name voor
efficiëntie.
In de studie wordt geconcludeerd dat nieuwe richtlijnen, met inachtneming van de beginselen
van subsidiariteit en evenredigheid, het passende antwoord zouden zijn. Er werden 44
maatregelen in aanmerking genomen om in de voorstellen te worden opgenomen.
Een klein aantal lidstaten geeft hun organen voor gelijke behandeling al een vrij uitgebreide
reeks middelen en bevoegdheden, terwijl de meeste andere slechts gedeeltelijk aan de
bovengenoemde doelstellingen voldoen. De noodzaak en de omvang van de aanpassing als
gevolg van nieuwe EU-regels zouden dus per beleidsmaatregel verschillen, afhankelijk van de
situatie in elke lidstaat wat betreft de kenmerken van hun orgaan (of organen) voor gelijke
behandeling48.
Andere deskundigheid en analyse
De Commissie heeft ook gebruikgemaakt van de informatie die is verzameld tijdens de
opstelling van het werkdocument van de diensten van de Commissie over de uitvoering van
de aanbeveling van de Commissie betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling,
dat op 19 maart 2021 is gepubliceerd49. Het omvatte zowel ontvangen bijdragen als reeds
bestaande informatie van de lidstaten, het Europees netwerk van organen voor de bevordering
van gelijke behandeling (Equinet), het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten
(FRA), de Europese Commissie tegen racisme en onverdraagzaamheid (ECRI), organen voor
gelijke behandeling, het maatschappelijk middenveld en het Europees netwerk van juridische
deskundigen op het gebied van gendergelijkheid en non-discriminatie. Ook werd
voortgebouwd op goede praktijken die werden gedeeld tijdens het seminar voor de
uitwisseling van goede praktijken, dat in juni 2019 gezamenlijk door de Commissie en de
Zweedse regering werd georganiseerd.
De Commissie heeft gebruik gemaakt van aanvullende bestaande bronnen van het Europees
Instituut voor gendergelijkheid (EIGE) en het Europees netwerk van nationale
mensenrechteninstellingen (ENNHRI) om bewijsmateriaal te verzamelen dat werd gebruikt
ter ondersteuning van het analytische document.
Tot slot heeft de Commissie rekening gehouden met de bevindingen van een studie naar
mogelijke lacunes in de rechtsbescherming tegen discriminatie op grond van ras of etnische
afstamming, die is uitgevoerd overeenkomstig het actieplan tegen racisme. In de studie
werden mogelijke lacunes onderzocht in de beschermingsmechanismen van de richtlijn inzake
rassengelijkheid, waaronder de rol van organen voor gelijke behandeling.
De studie bevestigde dat gelijkheidsorganen worden gezien als een (zeer) belangrijk
beschermingsmechanisme in de strijd tegen discriminatie. De respondenten van de gerichte
enquête die in het kader van de studie werd uitgevoerd, bevestigden deze bevinding. Daarbij
werd vastgesteld dat organen voor gelijke behandeling – gezien hun bevoegdheden, met name
indien die worden versterkt – andere beschermingsmechanismen doeltreffender zouden
48
49

NL

Meer informatie over de situatie in elke lidstaat is te vinden in bijlage 4 bij het analytische document.
SWD(2021)63 final.

15

NL

kunnen maken. Naast bepalingen over de rol van organen voor gelijke behandeling omvatten
de beschermingsmechanismen die kunnen bijdragen tot de preventie van en de bescherming
tegen discriminatie, bepalingen inzake verdediging van rechten en victimisatie, sancties,
positieve actie en dialoog. In de studie werden enkele mogelijke lacunes vastgesteld met
betrekking tot deze bestaande mechanismen (bv. sancties, rechten van verdediging) en
mechanismen/maatregelen die het gebruik van meer proactieve/preventieve benaderingen
mogelijk zouden kunnen maken bij het aanpakken van discriminatie (bv. nationale
actieplannen, gelijkheidsverplichtingen, verzameling van gegevens over gelijkheid). De studie
beval aan de organen voor gelijke behandeling een grotere rol te geven met betrekking tot:
(a)

voorlichting, bewustmaking, begeleiding en opleiding,

(b)

verdediging van rechten, met inbegrip van onderzoeks- en procesbevoegdheden,
alternatieve geschillenbeslechting en sancties;

(c)

het gebruik van gegevens over gelijkheid,

(d)

dialoog, samenwerking en overleg, en

(e)

positieve actie/gelijkheidsverplichtingen50.

•

Raadpleging van belanghebbenden

Ter voorbereiding van dit wetgevingsinitiatief zijn talrijke raadplegingsactiviteiten
uitgevoerd. De belanghebbenden zijn sterk voorstander van nieuwe EU-maatregelen op dit
gebied.
In totaal 182 respondenten hebben aan de openbare raadpleging deelgenomen. De contractant
voerde ongeveer 100 interviews uit en ontving 84 antwoorden op gespecialiseerde onlineenquêtes. In totaal namen 239 belanghebbenden deel aan drie workshops en een
slotconferentie om te brainstormen over belangrijke onderwerpen en mogelijke maatregelen.
Tegelijkertijd heeft de Commissie vier vergaderingen georganiseerd om vertegenwoordigers
van de lidstaten te informeren en te raadplegen. Ook werden regelmatig presentaties voor
belanghebbenden gegeven.
Deze activiteiten waren gericht op een zeer breed scala aan belanghebbenden om alle
belanghebbende partijen te bereiken en hun inbreng en standpunten te verzamelen. Onder
meer de volgende belanghebbenden werden geraadpleegd: alle organen voor gelijke
behandeling, Equinet, het FRA en het EIGE, vertegenwoordigers van alle lidstaten op
ministerieel niveau, belangrijke academici en deskundigen op het gebied van
discriminatiebestrijding, maatschappelijke organisaties, sociale partners, waaronder
vertegenwoordigers van werkgevers op EU-niveau, en EU-ingezetenen (EU-burgers en
onderdanen van derde landen).
Op 24 mei 2022 organiseerde commissaris Dalli een jongerenbeleidsdialoog met jonge
activisten op het gebied van gelijkheid, met als titel “Equality bodies that work for all of us”.
Deze vormde een onderdeel van het Europees Jaar van de jeugd 2022 en was bedoeld om de
raadplegingsactiviteiten voorafgaand aan dit voorstel verder uit te breiden. De deelnemers
bevestigden dat weinig jongeren zich tot een orgaan voor gelijke behandeling zouden wenden

50

NL

Gelijkheidsverplichtingen zijn verplichtingen voor publieke en/of particuliere entiteiten om rekening te
houden met of na te denken over de gevolgen van hun beleid of besluiten voor personen die door het
recht inzake gelijke behandeling worden beschermd.

16

NL

als hun rechten zouden zijn geschonden. Zij benadrukten dat de samenwerking tussen organen
voor gelijke behandeling en jongerenorganisaties moet worden versterkt, ook aan de basis.
Het voorstel om nieuwe EU-regels vast te stellen om bovenstaande kwesties aan te pakken,
kreeg overweldigende steun bij de raadplegingsactiviteiten. Zo is 97,2 % van de respondenten
van de openbare raadpleging van mening dat de oprichting van sterke en doeltreffende
organen voor gelijke behandeling (zeer) belangrijk is. De belanghebbenden waren voorstander
van EU-regels inzake:


onafhankelijkheid (met inbegrip van transparante en competentiegerichte selectie van
leidinggevenden, en budgettaire onafhankelijkheid),



voldoende middelen (personeel, financiële middelen en geschikte lokalen),



dekking van alle gronden en gebieden van discriminatie die onder de richtlijnen
inzake gelijke behandeling vallen,



gemakkelijke indiening van klachten en toegankelijkheid,



proces- en onderzoeksbevoegdheden voor alle organen voor gelijke behandeling,



handhaving van bindende besluiten van organen voor gelijke behandeling en
mogelijkheid om sancties op te leggen,



bewustmaking van het bestaan van organen voor gelijke behandeling bij het brede
publiek en bij groepen die het risico lopen gediscrimineerd te worden,



bevordering van gelijkheid en voorkoming van discriminatie,



verzameling van gegevens door organen voor gelijke behandeling over hun
activiteiten en toegang tot gegevens over gelijkheid die door andere publieke en
private entiteiten zijn verzameld, teneinde regelmatig verslagen op te stellen, en



coördinatie en samenwerking met overheidsinstanties, belanghebbenden (bv.
maatschappelijke organisaties en sociale partners) en internationale/EU-organen.

De belanghebbenden steunden de meest ambitieuze keuzes op bovengenoemde gebieden.
Volgens een grote meerderheid van de belanghebbenden moet de toekomstige wetgeving de
lidstaten verantwoordelijk maken voor het creëren van de voorwaarden waaronder organen
voor gelijke behandeling hun rol ten volle kunnen vervullen, aangezien organen voor gelijke
behandeling hun doelstellingen niet doeltreffend kunnen verwezenlijken zonder de passende
middelen en bevoegdheden.
Tegelijkertijd benadrukten zij dat bij de vaststelling van aangescherpte bindende
minimumnormen voor organen voor gelijke behandeling rekening moet worden gehouden
met de diversiteit van de rechtstradities in de lidstaten en hun institutionele autonomie moet
worden geëerbiedigd. De volgende elementen werden in dit verband als belangrijk
aangemerkt:
Bindende beslissingsbevoegdheden (quasi-rechtsprekende functie) moeten niet aan alle
organen voor gelijke behandeling worden toegekend; in plaats daarvan moeten de lidstaten
kunnen beslissen of zij organen voor gelijke behandeling al dan niet bindende
beslissingsbevoegdheden toevertrouwen en wat de beste manier is om hun doeltreffendheid te
waarborgen.
In dit stadium mag geen gecentraliseerd erkenningssysteem voor collegiale toetsing van
organen voor gelijke behandeling worden opgezet; in plaats daarvan moet een regelmatige
monitoring door de Commissie aan de hand van een lijst van indicatoren een beoordeling

NL

17

NL

mogelijk maken van de mate waarin de doelstellingen van het initiatief zijn verwezenlijkt en
waarin de lidstaten aan de verplichtingen ervan hebben voldaan.
Om ervoor te zorgen dat de diensten van organen voor gelijke behandeling beschikbaar zijn
voor alle potentiële slachtoffers, is een zekere mate van flexibiliteit belangrijk met betrekking
tot de fysieke aanwezigheid van organen voor gelijke behandeling op het gehele nationale
grondgebied van de lidstaten (zo moeten de lidstaten deze aanwezigheid naar eigen
goeddunken kunnen organiseren, bijvoorbeeld via een vast netwerk van kantoren, regelmatige
lokale bezoeken (“vliegende kantoren”) of samenwerking met lokale maatschappelijke
organisaties).
De lidstaten moeten ervoor zorgen dat organen voor gelijke behandeling over een passend
mandaat, voorwaarden en instrumenten beschikken om hun taken uit te voeren, zonder te
bepalen hoe zij dat in een bepaald geval moeten doen (zij zouden bijvoorbeeld de
bevoegdheid moeten hebben om in gerechtelijke procedures op te treden, maar niet de
verplichting om dat te doen).
Al deze aspecten werden in overweging genomen en in het voorstel weerspiegeld.
•

Grondrechten

De doelstellingen van dit voorstel zijn in overeenstemming met en zijn bedoeld ter
ondersteuning van de toepassing van het Handvest, met name artikel 21, dat elke
discriminatie, met name op grond geslacht, ras, etnische afkomst, godsdienst of overtuiging,
handicap, leeftijd of seksuele geaardheid, verbiedt, en artikel 23, dat bepaalt dat “[d]e
gelijkheid van mannen en vrouwen moet worden gewaarborgd op alle gebieden, met inbegrip
van werkgelegenheid, beroep en beloning”. In artikel 26 wordt het recht van personen met een
handicap op maatregelen die beogen hun zelfstandigheid, hun maatschappelijke en
beroepsintegratie en hun deelname aan het gemeenschapsleven te bewerkstelligen, erkend.
4.

GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

Het initiatief leidt niet tot extra kosten voor de Europese Commissie en haar agentschappen.
Om het toezicht op de uitvoering van deze richtlijn te ondersteunen, zouden het FRA en het
EIGE relevante gegevens verzamelen en analyseren. Dit soort taken valt al onder de
bestaande mandaten van het FRA51 en het EIGE52 en kan zonder extra middelen worden
uitgevoerd.
5.

OVERIGE ELEMENTEN

•

Uitvoeringsplanning en regelingen betreffende controle, evaluatie en rapportage

De lidstaten moeten deze richtlijn binnen 18 maanden na de inwerkingtreding ervan omzetten
en hun omzettingsmaatregelen aan de Commissie meedelen.
Om te beoordelen hoe doeltreffend dit initiatief zijn doelstellingen bereikt, zullen de lidstaten
om de 5 jaar verslag uitbrengen over de uitvoering ervan en zal de Commissie een
uitvoeringsverslag goedkeuren op basis van door de lidstaten verstrekte informatie en door het
51

52

NL

Artikel 4 van Verordening (EG) nr. 168/2007 van de Raad van 15 februari 2007 tot oprichting van een
Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (PB L 53, blz. 1).
Artikel 3 van Verordening (EG) nr. 1922/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20
december 2006 tot oprichting van een Europees Instituut voor gendergelijkheid (PB L 403, blz. 9).

18

NL

FRA en het EIGE verzamelde gegevens aan de hand van een lijst van indicatoren die de
Commissie in nauwe samenwerking met deze agentschappen en Equinet zal opstellen. De
Commissie is voornemens een deskundigengroep op te richten om de lidstaten over deze
indicatoren te raadplegen.
•

Artikelsgewijze toelichting

Artikel 1 – Doel, onderwerp en toepassingsgebied
Deze bepaling specificeert het doel, het onderwerp en het toepassingsgebied van de richtlijn.
Zij verduidelijkt dat de minimumvoorschriften van de richtlijn van toepassing zijn op organen
voor gelijke behandeling die binnen het toepassingsgebied van de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU vallen.
Artikel 2 – Aanwijzing van organen voor gelijke behandeling
Dit artikel voorziet in de aanwijzing door de lidstaten van een of meer organen voor gelijke
behandeling om discriminatie in het kader van de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU aan
te pakken. Het weerspiegelt de overeenkomstige bepaling in deze richtlijnen.
Zelfs nu alle lidstaten organen voor gelijke behandeling hebben aangewezen, moet de
verplichting om minstens één orgaan voor gelijke behandeling op te richten en aan te wijzen,
in de nieuwe richtlijn behouden blijven, aangezien de huidige bepalingen zullen worden
geschrapt.
De bepalingen van de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU, waarin de bevoegdheden of
taken van organen voor gelijke behandeling worden gespecificeerd, zullen eveneens worden
geschrapt. Zij zijn in deze richtlijn opgenomen, naast de volgende nieuwe bevoegdheden en
taken:


onafhankelijkheid: artikel 3,



bijstand aan slachtoffers van discriminatie: de artikelen 6 tot en met 9,



adviezen en aanbevelingen: de artikelen 8, 13 en 14;



enquêtes en verslagen; de artikelen 14 en 15, en



samenwerking: artikel 12,

Artikel 3 - onafhankelijkheid
Onafhankelijkheid is een fundamentele voorwaarde voor de doeltreffende werking van
organen voor gelijke behandeling en de vervulling van hun opdracht.
Deze bepaling voorziet in een algemene onafhankelijkheidsverplichting voor organen voor
gelijke behandeling, terwijl de bepalingen van de richtlijnen inzake gelijke behandeling alleen
vereisen dat zij onafhankelijk handelen in het kader van de uitoefening van hun
bevoegdheden.
In deze bepaling worden specifieke eisen opgesomd die bijdragen tot en/of waarborgen
bieden voor deze onafhankelijkheid. Zij hebben betrekking op de juridische structuur,
verantwoordingsplicht, en begroting, het personeel en de organisatorische aangelegenheden
van organen voor gelijke behandeling en op de regels die van toepassing zijn op hun

NL

19

NL

personeel en leidinggevenden teneinde de bekwaamheid en onafhankelijkheid daarvan te
waarborgen.
Bovendien verplicht deze bepaling de lidstaten ervoor te zorgen dat de interne structuur van
organen voor gelijke behandeling de onafhankelijke uitoefening van hun mandaat en
bevoegdheden waarborgt. De (interne) structuur van organen voor gelijke behandeling is
bepalend voor hun vermogen om doeltreffend hun bevoegdheden uit te oefenen en hun taken
uit te voeren. Het nemen van besluiten of het uitbrengen van adviezen over een zaak vereist
bijvoorbeeld dat organen voor gelijke behandeling onpartijdig optreden, terwijl ondersteuning
van slachtoffers kan vereisen dat organen voor gelijke behandeling het voor hen opnemen.
Sommige organen voor gelijke behandeling maken deel uit van grotere entiteiten met
verschillende mandaten, zoals mensenrechteninstituten of ombudslieden. In deze gevallen kan
er sprake zijn van een conflict tussen deze verschillende mandaten, zowel wat betreft de
middelen – met name wanneer het mandaat inzake gelijke behandeling is toegevoegd is aan
het andere mandaat of de andere mandaten – als wat betreft de uitoefening van bevoegdheden.
Zo zijn ombudslieden doorgaans verplicht om onpartijdig te handelen, hetgeen niet altijd
verenigbaar is met het bijstaan van slachtoffers, ook voor de rechter.
Deze spanningen kunnen worden opgelost door een passende structuur voor het orgaan vast te
stellen, waarbij deze bevoegdheden en/of mandaten worden uitgeoefend door verschillende
specifieke afdelingen of personeelsleden, d.w.z. door structurele “firewalls” te installeren.
Artikel 4 – Middelen
Toereikende middelen zijn een voorwaarde voor de doeltreffende werking van organen voor
gelijke behandeling en de vervulling van hun opdracht.
Deze bepaling voorziet in een algemene verplichting voor de lidstaten om organen voor
gelijke behandeling uit te rusten met voldoende middelen om doeltreffend al hun taken te
vervullen en al hun bevoegdheden uit te oefenen. Voorts worden in het artikel de
omstandigheden en/of gebieden gespecificeerd waarmee de lidstaten rekening moeten houden
bij het bepalen van de financiële middelen: elke uitbreiding van bevoegdheden of taken, de
behoefte aan speciale deskundigheid voor de bediening van geautomatiseerde systemen om
potentiële risico’s van discriminatie aan te pakken, voldoende reserve om de proceskosten te
kunnen dragen die moeilijk te voorspellen zijn, en de structuur van het orgaan voor gelijke
behandeling als onderdeel van een orgaan met meerdere mandaten.
Artikel 5 – Preventie, bevordering en bewustmaking
De bestrijding van discriminatie begint met het nemen van de nodige maatregelen ter
preventie ervan. De beschermingsmechanismen die in de bestaande gelijkheidsrichtlijnen
worden aangereikt, zijn in wezen retrospectief (na een geval van discriminatie),
geïndividualiseerd en gericht op het slachtoffer. De richtlijnen bevatten geen alomvattende
preventiemechanismen en preventie maakte niet expliciet deel uit van de taken van de
oorspronkelijke organen voor gelijke behandeling.
Wat de bevordering van gelijke behandeling betreft, werden de organen voor gelijke
behandeling eerst “organen voor de bevordering van gelijke behandeling” genoemd in
Richtlijn 2000/43/EG, en vervolgens “organen voor de analyse, monitoring en ondersteuning
van de gelijke behandeling” in latere richtlijnen inzake gelijke behandeling. Hun rol bij de

NL

20

NL

bevordering van gelijke behandeling was dus altijd duidelijk, maar nooit expliciet vermeld in
de richtlijnen.
Deze bepaling verduidelijkt nu de rol van organen voor gelijke behandeling bij de
bevordering van gelijke behandeling en bij de preventie van discriminatie, taken die nauw met
elkaar verbonden zijn. Deze richtlijn heeft tot doel de organen op te richten als
overheidsinstanties, die belast zijn met het bevorderen van de kennis en het opbouwen van de
capaciteit van publieke en private entiteiten op het gebied van gelijke behandeling, teneinde
gevallen of herhalingen van discriminatie te voorkomen.
Deze bepaling heeft ook tot doel ervoor te zorgen dat de lidstaten een strategie vaststellen om
iets te doen aan het geringe bewustzijn van gelijkheidsrechten en van de diensten die worden
verleend door organen voor gelijke behandeling, rekening houdend met de specifieke
kenmerken van de verschillende doelgroepen.
Artikel 6 – Bijstand aan slachtoffers
In deze bepaling wordt gespecificeerd hoe organen voor gelijke behandeling slachtoffers
moeten bijstaan na ontvangst van hun klachten, namelijk door relevante en gerichte informatie
te verstrekken over het rechtskader, de beschikbare rechtsmiddelen, de door het orgaan voor
gelijke behandeling aangeboden diensten, de toepasselijke vertrouwelijkheidsregels, de
bescherming van persoonsgegevens en de mogelijkheden om psychologische ondersteuning te
krijgen (ook al zijn organen voor gelijke behandeling zelf niet verantwoordelijk voor het
verlenen van dergelijke ondersteuning).
Organen voor gelijke behandeling kunnen door de betrokken partijen vrijwillig verstrekte
informatie verzamelen. Zij moeten een voorlopige beoordeling van alle klachten verrichten en
de klager in kennis stellen van hun beoordeling en van de follow-up die zij voorstellen.
Afhankelijk van hun beoordeling van de zaak kunnen zij overeenkomstig de artikelen 7, 8 en
9 een follow-up selecteren en aan de klager voorstellen.
Artikel 7 – Minnelijke schikking
Op grond van dit artikel moeten de lidstaten voorzien in de mogelijkheid van een minnelijke
schikking van geschillen, onder leiding van het orgaan voor gelijke behandeling zelf of een
andere bestaande specifieke entiteit, mits alle partijen met een dergelijke procedure
instemmen. Het laat het aan de lidstaten over om de modaliteiten van de procedure vast te
stellen, overeenkomstig het nationale recht.
Artikel 8 – Adviezen en besluiten
Op grond van deze bepaling kunnen organen voor gelijke behandeling mogelijke gevallen van
discriminatie onderzoeken en een gemotiveerd advies (niet-bindend) of besluit (bindend)
uitbrengen, naar aanleiding van een klacht of op eigen initiatief. Indien zij reeds over
voldoende informatie beschikken die vrijwillig door de betrokken partijen is verstrekt, kunnen
zij dergelijke adviezen/besluiten uitbrengen zonder om nadere informatie te verzoeken. Alle
partijen moeten recht hebben op een passende rechtsgang, met inbegrip van het recht om te
worden gehoord.
Tot nu toe waren de organen voor gelijke behandeling bevoegd om aanbevelingen te doen
over alle kwesties in verband met discriminatie. De term “aanbeveling” is in deze richtlijn
behouden om te verwijzen naar beleidsaanbevelingen in het kader van de artikelen 13, 14 en

NL

21

NL

15. Sommige organen voor gelijke behandeling gebruikten deze bevoegdheid ook om in
individuele gevallen “aanbevelingen” te doen. Om deze twee situaties te onderscheiden, wordt
in deze richtlijn de term “advies” gebruikt om te verwijzen naar de bevoegdheid van organen
voor gelijke behandeling om in individuele gevallen conclusies te formuleren. Die adviezen
zijn niet juridisch bindend.
Sommige organen voor gelijke behandeling hebben – op grond van nationale regels – de
bevoegdheid om bindende besluiten te nemen, wanneer de lidstaten in die mogelijkheid
voorzien. Hoewel deze richtlijn niet tot doel heeft deze bevoegdheid toe te kennen aan alle
organen voor gelijke behandeling in alle lidstaten, heeft zij betrekking op situaties waarin
organen voor gelijke behandeling dergelijke bevoegdheden hebben op grond van nationale
regels en zij beoogt de handhaving van bindende besluiten te waarborgen.
Wanneer er sprake is van discriminatie, biedt het uitbrengen van adviezen en besluiten een
mogelijkheid om een einde te maken aan een situatie van discriminatie, maar ook een kans
om andere soortgelijke situaties te voorkomen. Wanneer dat relevant is, moeten organen voor
gelijke behandeling preventieve maatregelen opnemen in hun adviezen en besluiten, naast
specifieke maatregelen om de situatie te verhelpen.
Om de uitvoering van de adviezen of besluiten aan te moedigen en follow-up dienaangaande
mogelijk te maken, moeten de lidstaten voorzien in passende mechanismen voor de follow-up
van adviezen, zoals feedbackverplichtingen, en voor de handhaving van besluiten.
Artikel 9 – Procesvoering
Dit artikel verleent procesbevoegdheid aan organen voor gelijke behandeling om ervoor te
zorgen dat het in de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU neergelegde beginsel van gelijke
behandeling wordt nageleefd. De bepalingen zijn ook van toepassing op organen voor gelijke
behandeling bij de bestrijding van discriminatie die onder Richtlijn (EU) 2019/1158
betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven voor ouders en mantelzorgers valt, op
grond van de verwijzing in artikel 15 van laatstgenoemde richtlijn naar artikel 20 van
Richtlijn 2006/54/EG, dat wordt vervangen door de bepalingen van dit voorstel.
Procesbevoegdheid stelt organen voor gelijke behandeling in staat om slachtoffers concreet te
ondersteunen bij de toegang tot de rechter, maar ook om juridische interpretatie van regels en
sociale veranderingen te bewerkstelligen via strategische procesvoering. In dit verband is het
van bijzonder belang dat zij in eigen naam, in het algemeen belang, bij ontstentenis van een
geïdentificeerd slachtoffer en ter ondersteuning of namens meerdere slachtoffers kunnen
optreden. Ten slotte vormt de mogelijkheid voor organen voor gelijke behandeling om
mondelinge of schriftelijke verklaringen in te dienen bij de rechtbanken (bv. amicus curiae)
een nuttige aanvulling op deze procesbevoegdheid, aangezien dat voor organen voor gelijke
behandeling minder middelenintensief is, maar hen toch in staat stelt hun deskundig advies
aan de rechtbanken voor te leggen.
Deze bepaling waarborgt ook dat bij de uitoefening van het recht van organen voor gelijke
behandeling om in gerechtelijke procedures op te treden, de beginselen van een eerlijk proces
en van gelijke wapens worden geëerbiedigd. Wanneer de vermeende dader of een derde in
eerdere onderzoeken over een zaak wettelijk verplicht was bewijsmateriaal te verstrekken,
mag het orgaan voor gelijke behandeling dat bewijsmateriaal niet overleggen in een procedure
over dezelfde zaak. Dit geldt niet wanneer het orgaan voor gelijke behandeling optreedt als

NL

22

NL

partij in een procedure betreffende de handhaving of rechterlijke toetsing van een eigen
besluit of als amicus curiae optreedt.
Artikel 10 – Procedurele waarborgen
De procedures van artikel 6 tot en met 9 moeten worden geflankeerd door passende
procedurele waarborgen voor de betrokken natuurlijke en rechtspersonen met betrekking tot
de rechten van verdediging, vertrouwelijkheid en rechterlijke toetsing. De lidstaten zijn
verantwoordelijk voor het vaststellen van dergelijke waarborgen in overeenstemming met de
nationale regels.
Artikel 11 – Toegang, toegankelijkheid en redelijke aanpassingen
Om bijstand te kunnen verlenen aan alle slachtoffers van discriminatie, is het van essentieel
belang dat organen voor gelijke behandeling zonder belemmeringen toegankelijk zijn voor
iedereen en dat zij overal op het grondgebied van de lidstaten gratis diensten verlenen aan
klagers, ook in landelijke en afgelegen gebieden. Deze bepaling vereist ook de
toegankelijkheid van alle diensten en het zorgen voor redelijke aanpassingen ten behoeve van
personen met een handicap.
Artikel 12 – Samenwerking
Samenwerking met andere publieke en private entiteiten is van essentieel belang om gelijke
behandeling en non-discriminatie te bevorderen, de werkzaamheden van organen voor gelijke
behandeling te onderbouwen en hun optreden te coördineren met dat van andere entiteiten.
Artikel 13 – Raadpleging
Deze bepaling heeft tot doel ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling regelmatig
door de regering en andere overheidsinstellingen worden geraadpleegd over overheidsbeleid
dat verband houdt met kwesties op het gebied van gelijkheid en non-discriminatie, door
middel van de vaststelling van tijdige en transparante procedures. Zij stelt organen voor
gelijke behandeling ook in staat aanbevelingen te doen over dergelijk overheidsbeleid, een
bevoegdheid waarover organen voor gelijke behandeling sinds hun oprichting krachtens het
EU-recht beschikken. Deze bepaling draagt aldus bij tot de versterking van hun rol als
publieke deskundigen op het gebied van gelijke behandeling.
Artikel 14 – Gegevensverzameling en toegang tot gegevens over gelijkheid
Deze bepaling voorziet voor de organen voor gelijke behandeling in i) verplichtingen om
gegevens te verzamelen over hun eigen activiteiten, ii) bevoegdheden om enquêtes uit te
voeren, iii) bevoegdheden om toegang te krijgen tot door andere publieke of private entiteiten
verzamelde statistieken en deze te verwerken, en iv) de mogelijkheid om een coördinerende
rol te spelen bij het verzamelen van gegevens over gelijkheid door andere publieke of private
entiteiten. De organen voor gelijke behandeling zullen aldus bijdragen aan de verzameling
van gegevens over gelijkheid die als input zullen dienen voor hun eigen verslagen, het in
artikel 16 bedoelde monitoringverslag van de Commissie en de kennis van het publiek over
gelijke behandeling en discriminatie in de lidstaten.
Bovendien zorgt deze bepaling ervoor dat organen voor gelijke behandeling aanbevelingen
kunnen doen over het verzamelen van gegevens over gelijkheid in de lidstaten. Het
verzamelen van gegevens over gelijkheid is essentieel om bewustwording te creëren, mensen
te sensibiliseren, discriminatie te kwantificeren, trends zichtbaar te maken, het bestaan van

NL

23

NL

discriminatie te staven, de uitvoering van gelijkheidswetgeving te evalueren, de noodzaak van
positieve actie aan te tonen en bij te dragen tot de onderbouwing van de beleidsvorming.
Artikel 15 – Verslagen en strategische planning
Het doel van deze bepaling is ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling
regelmatig hun werkzaamheden plannen en daarover en over de stand van zaken op het
gebied van gelijke behandeling en non-discriminatie publiekelijk verslag uitbrengen. Door
gegevens beschikbaar te stellen over hun eigen activiteiten, over het aantal ontvangen
klachten per grond en per gebied, en over discriminatie in het algemeen in de lidstaten, zullen
organen voor gelijke behandeling de kennis van het publiek over discriminatie en over hun
eigen werk bevorderen.
Deze kennis zal hen vervolgens helpen geïnformeerde beslissingen te nemen over de
toekomstige organisatie van hun werkzaamheden, hun prioriteiten voor de komende jaren en
de wijze waarop zij hun middelen het best kunnen toewijzen.
Artikel 16 – Toezicht
Volgens deze bepaling zal de Commissie een lijst van gemeenschappelijke indicatoren
opstellen om toezicht te houden op de uitvoering van deze richtlijn en een verslag over de
toepassing opstellen. Bij het opstellen van de indicatoren kan de Commissie het FRA en het
EIGE om advies vragen. De lijst van indicatoren zal betrekking hebben op de middelen, de
onafhankelijke werking, de activiteiten en de doeltreffendheid van organen voor gelijke
behandeling en eventuele wijzigingen in hun mandaat, bevoegdheden of structuur. De
lidstaten en de belanghebbenden zullen zowel op nationaal als op EU-niveau worden
geraadpleegd en er zal rekening worden gehouden met de door Equinet ontwikkelde
indicatoren.
Dit artikel voorziet ook in een verplichting voor de lidstaten om de Commissie om de 5 jaar
alle relevante informatie over de uitvoering van de richtlijn te verstrekken op basis van de
bovengenoemde indicatoren, zodat de Commissie de uitvoering van de richtlijn kan evalueren
en haar uitvoeringsverslag kan opstellen.
Artikel 17 – Minimumvereisten
Dit is een standaardbepaling ter handhaving van het beschermingsniveau, die relevant is voor
lidstaten die wetgeving hebben of wensen aan te nemen die een hoger beschermingsniveau
biedt dan het door de richtlijn gewaarborgde beschermingsniveau. Daarin is bepaald dat de
lidstaten bij de uitvoering van deze richtlijn de reeds bestaande voorwaarden voor de werking
van organen voor gelijke behandeling niet mogen aantasten.
Artikel 18 – Verwerking van persoonsgegevens
Alle persoonsgegevens die door organen voor gelijke behandeling worden verzameld om hun
taken uit te voeren, bijvoorbeeld bij de behandeling van een klacht, moeten worden verwerkt
in overeenstemming met de algemene verordening gegevensbescherming53. In dit artikel
wordt bepaald dat organen voor gelijke behandeling alleen persoonsgegevens mogen
53

NL

Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en
betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene
verordening gegevensbescherming) (PB L 119 van 4.5.2016, blz. 1).

24

NL

verzamelen indien dit noodzakelijk is voor de vervulling van een taak uit hoofde van deze
richtlijn. Er moeten aanvullende waarborgen worden vastgesteld wanneer organen voor
gelijke behandeling gevoelige persoonsgegevens moeten verwerken om een van hun taken uit
te voeren.
Artikel 19 – Schrapping van geldende bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling
Dit artikel wijzigt de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU om bestaande bepalingen inzake
organen voor gelijke behandeling te schrappen en specificeert dat alle verwijzingen naar de
geschrapte bepalingen gelden als verwijzingen naar deze richtlijn.
Artikel 21 specificeert voorts de datum van inwerkingtreding van dit artikel om ervoor te
zorgen dat er geen leemten zijn in de werking van organen voor gelijke behandeling.
Artikel 20 – Omzetting
In dit artikel is de maximumtermijn vastgesteld voor de lidstaten om de richtlijn in nationaal
recht om te zetten en de desbetreffende teksten aan de Commissie mee te delen. Deze termijn
wordt vastgesteld op 18 maanden na de inwerkingtreding van deze richtlijn.
Artikel 21 – Inwerkingtreding
Krachtens deze standaardbepaling moet de richtlijn in werking treden op de twintigste dag na
die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie. Zij zorgt er ook
voor dat de huidige bepalingen inzake organen voor gelijke behandeling van kracht blijven
totdat de nieuwe bepalingen van toepassing zijn.
Artikel 22 – Adressaten
Deze standaardbepaling over de adressaten verduidelijkt dat de richtlijn tot de lidstaten is
gericht.

NL

25

NL

2022/0400 (COD)
Voorstel voor een
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling op het gebied van gelijke
behandeling en gelijke kansen voor vrouwen en mannen in arbeid en beroep, en tot
schrapping van artikel 20 van Richtlijn 2006/54/EG en artikel 11 van Richtlijn
2010/41/EU

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 157,
lid 3,
Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité1,
Gezien het advies van het Comité van de Regio's2,
Gezien het advies van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming3,
Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)

De Verdragen en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie erkennen
het recht op gelijkheid en het recht op non-discriminatie als essentiële waarden van de
Unie4, en de Unie heeft reeds verschillende richtlijnen inzake het verbod op
discriminatie vastgesteld.

(2)

Volgens artikel 157, lid 3, VWEU stellen het Europees Parlement en de Raad
maatregelen vast om de toepassing te waarborgen van het beginsel van gelijke kansen
en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in werkgelegenheid en beroep, met
inbegrip van het beginsel van gelijke beloning voor gelijke arbeid of gelijkwaardige
arbeid.

(3)

Deze richtlijn heeft als doel minimumvoorschriften vast te stellen voor de werking van
organen voor gelijke behandeling om hun doeltreffendheid te verbeteren en hun
onafhankelijkheid te waarborgen, teneinde de toepassing van het beginsel van gelijke

1

PB C van , blz. .
PB C van , blz. .
PB C van , blz. .
De artikelen 2 en 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), de artikelen 8 en 10 van het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en de artikelen 21, 23 en 26 van het
Handvest.

2
3
4

NL

26

NL

behandeling zoals dat voortvloeit uit de Richtlijnen 2006/54/EG5 en 2010/41/EU6, te
versterken.
(4)

Richtlijn 2006/54/EG verbiedt discriminatie op grond van geslacht, met betrekking tot
de toegang tot arbeid en beroep, met inbegrip van promotie, en tot beroepsopleiding,
arbeidsomstandigheden, met inbegrip van beloning, en ondernemings- en sectoriële
regelingen inzake sociale zekerheid.

(5)

Richtlijn 2010/41/EU verbiedt discriminatie tussen zelfstandig werkzame mannen en
vrouwen.

(6)

De richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU verplichten de lidstaten een of meer
organen aan te wijzen voor de bevordering van de gelijke behandeling van alle
personen, met inbegrip van de analyse, monitoring en ondersteuning van gelijke
behandeling, zonder discriminatie op de gronden die onder de respectieve richtlijnen
vallen (hierna “organen voor gelijke behandeling” genoemd). De richtlijnen vereisen
dat de lidstaten waarborgen dat deze organen onder andere bevoegd zijn om
onafhankelijke bijstand te verlenen aan slachtoffers, onafhankelijke enquêtes uit te
voeren over discriminatie, onafhankelijke verslagen te publiceren en aanbevelingen te
doen over elk onderwerp dat met dergelijke discriminatie verband houdt. Zij
verplichten de lidstaten er ook voor te zorgen dat de taken van deze organen de
uitwisseling van informatie met overeenkomstige Europese organen, zoals het
Europees Instituut voor gendergelijkheid, omvatten.

(7)

Richtlijn 2000/43/EG7 van de Raad en 2004/113/EU8 van het Europees Parlement en
de Raad voorzien ook in de aanwijzing van organen voor gelijke behandeling.

(8)

Alle lidstaten hebben organen voor gelijke behandeling opgericht overeenkomstig de
Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU. Er is een divers systeem van organen voor
gelijke behandeling opgezet en er zijn goede praktijken naar voren gekomen. Veel
organen voor gelijke behandeling staan echter voor problemen, met name wat betreft
de middelen, onafhankelijkheid en bevoegdheden die nodig zijn om hun taken uit te
voeren9.

(9)

De Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU laten de lidstaten een ruime
beoordelingsmarge met betrekking tot de structuur en de werking van organen voor
gelijke behandeling. Dit heeft geleid tot aanzienlijke verschillen tussen de organen
voor gelijke behandeling in de verschillende lidstaten wat betreft hun mandaten,
bevoegdheden, structuur, middelen en operationele werkwijze. Dit betekent dat de
bescherming tegen discriminatie van lidstaat tot lidstaat verschilt.

(10)

Om ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling doeltreffend kunnen
bijdragen tot de handhaving van de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU door

5

Richtlijn 2006/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 betreffende de toepassing
van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep
(PB L 204 van 26.7.2006, blz. 23).
Richtlijn 2010/41/EU van het Europees Parlement en de Raad van 7 juli 2010 betreffende de toepassing
van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen en tot
intrekking van Richtlijn 86/613/EEG van de Raad (PB L 180 van 15.7.2010, blz. 1).
Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke
behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming (PB L 180 van 19.7.2000, blz. 22).
Richtlijn 2004/113/EG van de Raad van 13 december 2004 houdende toepassing van het beginsel van
gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten
(PB L 373 van 21.12.2004, blz. 37).
Zie de gedetailleerde analyse in SWD(2021) 63 final “Equality bodies and the implementation of the
Commission Recommendation on standards for equality bodies”.

6

7

8

9

NL

27

NL

gelijke behandeling te bevorderen, discriminatie te voorkomen en bijstand te verlenen
aan alle personen en groepen die in de Unie worden gediscrimineerd bij de toegang tot
de rechter, moeten bindende minimumnormen voor de werking van die organen
worden vastgesteld. De nieuwe normen moeten uitgaan van de lessen die zijn
getrokken uit de toepassing van Aanbeveling 2018/951 van de Commissie10, waarbij
wordt voortgebouwd op een aantal bepalingen daaruit en waar nodig nieuwe regels
worden vastgesteld. Zij moeten ook putten uit andere relevante instrumenten, zoals de
algemene beleidsaanbeveling nr. 211 over organen voor gelijke behandeling, die door
de Europese Commissie tegen Racisme en Onverdraagzaamheid (ECRI) is
aangenomen en de Beginselen van Parijs12 die door de Verenigde Naties zijn
aangenomen en van toepassing zijn op nationale mensenrechteninstellingen.
(11)

In Richtlijn (EU) …/… [betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling op
het gebied van gelijke behandeling van personen ongeacht hun ras of etnische
afstamming, gelijke behandeling van personen in arbeid en beroep ongeacht hun
godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid, gelijke
behandeling van vrouwen en mannen op het gebied van sociale zekerheid en de
toegang tot en het aanbod van goederen en diensten, en tot schrapping van artikel 13
van Richtlijn 2000/43/EG en artikel 12 van Richtlijn 2004/113/EG]13 zijn dezelfde
bindende minimumnormen voor de werking van organen voor gelijke behandeling
vastgesteld wat betreft de aangelegenheden die vallen onder de Richtlijnen
79/7/EEG14, 2000/43/EG, 2000/78/EG15 en 2004/113/EG.

(12)

Deze richtlijn moet van toepassing zijn op het optreden van organen voor gelijke
behandeling met betrekking tot de aangelegenheden die onder de Richtlijnen
2006/54/EG en 2010/41/EU vallen. De normen mogen alleen betrekking hebben op de
werking van organen voor gelijke behandeling en mogen het materiële of personele
toepassingsgebied van die richtlijnen niet uitbreiden.

(13)

Deze richtlijn is ook van toepassing op organen voor gelijke behandeling bij de
bestrijding van discriminatie die onder Richtlijn (EU) 2019/1158 betreffende het
evenwicht tussen werk en privéleven voor ouders en mantelzorgers valt, op grond van
de verwijzing in artikel 15 van laatstgenoemde richtlijn naar artikel 20 van Richtlijn
2006/54/EG, dat wordt vervangen door de bepalingen van dit richtlijn.

(14)

De voorgestelde richtlijn ter versterking van de toepassing van het beginsel van gelijke
beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid door middel
van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen16 moet worden beschouwd

10

Aanbeveling (EU) 2018/951 van de Commissie van 22 juni 2018 betreffende normen voor organen
voor gelijke behandeling (PB L 167 van 4.7.2018, blz. 28).
Herziene algemene beleidsaanbeveling nr. 2 van de ECRI over organen voor gelijke behandeling ter
bestrijding van racisme en onverdraagzaamheid op nationaal niveau, aangenomen op 13 juni 1997 en
herzien op 7 december 2017.
Beginselen met betrekking tot de status van nationale instellingen, aangenomen bij resolutie 48/134 van
de Algemene Vergadering van 20 december 1993.
COM(2022)689.
Richtlijn 79/7/EEG van de Raad van 19 december 1978 betreffende de geleidelijke tenuitvoerlegging
van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale
zekerheid (PB L 6 van 10.1.1979, blz. 24).
Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor
gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB L 303 van 2.12.2000, blz. 16).
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter versterking van de toepassing
van het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid
door middel van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen (COM/2021/93 final).

11

12

13
14

15

16

NL

28

NL

als lex specialis ten opzichte van de handhavingsbepalingen van Richtlijn 2006/54/EG
die door deze richtlijn zullen worden vervangen. Indien in de toekomstige richtlijn
betreffende beloningstransparantie hogere minimumnormen zouden worden
vastgesteld voor organen voor gelijke behandeling op het gebied van gelijke beloning
voor gelijke of gelijkwaardige arbeid, met inbegrip van beloningstransparantie, in
vergelijking met de normen in deze richtlijn, moeten deze hogere normen voorrang
krijgen boven de normen van deze richtlijn.

NL

(15)

Bij het bevorderen van gelijke behandeling, het voorkomen van discriminatie en het
bijstaan van slachtoffers van discriminatie moeten organen voor gelijke behandeling
bijzondere aandacht besteden aan discriminatie op een aantal van de gronden die door
de Richtlijnen 79/7/EEG, 2000/43/EG, 2000/78/EG, 2004/113/EG, 2006/54/EG en
2010/41/EU worden beschermd.

(16)

Organen voor gelijke behandeling kunnen hun rol alleen doeltreffend vervullen als zij
volledig onafhankelijk kunnen optreden zonder enige invloed van buitenaf. Daartoe
moeten de lidstaten rekening houden met een aantal criteria die bijdragen tot de
onafhankelijkheid van organen voor gelijke behandeling. Organen voor gelijke
behandeling mogen niet worden opgericht als onderdeel van een ministerie of orgaan
dat rechtstreeks instructies van de regering krijgt. Elk personeelslid of elke persoon die
een leidinggevende functie bekleedt bijvoorbeeld als bestuurslid of hoofd van het
orgaan voor gelijke behandeling of diens plaatsvervanger of waarnemer moet
onafhankelijk zijn, gekwalificeerd zijn voor zijn of haar functie en worden
geselecteerd via een transparante procedure. Organen voor gelijke behandeling moeten
hun eigen begroting en middelen kunnen beheren, onder meer door hun eigen
personeel te selecteren en te beheren, en hun eigen prioriteiten kunnen vaststellen.

(17)

Om ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling al hun bevoegdheden
kunnen uitoefenen en al hun taken kunnen vervullen, moeten de lidstaten ervoor
zorgen dat de interne structuur van organen voor gelijke behandeling de
onafhankelijke uitoefening van hun verschillende bevoegdheden mogelijk maakt.
Bijzondere aandacht moet worden besteed aan situaties waarin de organen zowel
onpartijdig moeten zijn als slachtoffers moeten ondersteunen. Dit is met name van
belang wanneer het orgaan voor gelijke behandeling beschikt over bevoegdheden om
bindende besluiten te nemen die onpartijdigheid vereisen of deel uitmaakt van een
orgaan met meerdere mandaten waarbij een ander mandaat onpartijdigheid vereist.
Een interne structuur die zorgt voor een strikte scheiding tussen de relevante
bevoegdheden en taken moet waarborgen dat het orgaan voor gelijke behandeling deze
daadwerkelijk kan uitoefenen.

(18)

Het gebrek aan passende middelen is een belangrijk probleem, waardoor organen voor
gelijke behandeling niet goed in staat zijn hun taken naar behoren uit te voeren.
Daarom moeten de lidstaten ervoor zorgen dat organen voor gelijke behandeling
voldoende financiering ontvangen, gekwalificeerd personeel kunnen aanwerven en
over passende lokalen en infrastructuur beschikken om al hun taken doeltreffend,
binnen een redelijke termijn en binnen de krachtens het nationale recht vastgestelde
termijnen uit te voeren. Hun begrotingstoewijzing moet stabiel zijn, behalve in geval
van uitbreiding van de bevoegdheden, op meerjarige basis worden gepland, en ze in
staat stellen kosten te dekken die moeilijk te voorzien kunnen zijn, zoals kosten in
verband met rechtszaken. Om ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling
over voldoende middelen beschikken, mogen bezuinigingen op hun begroting
bijvoorbeeld niet beduidend groter zijn dan de gemiddelde bezuinigingen bij andere
overheidsinstanties; evenzo moet de jaarlijkse groei van hun financiering ten minste

29

NL

worden gekoppeld aan de gemiddelde groei van de financiering van andere entiteiten.
De middelen moeten evenredig toenemen als de taken en het mandaat van de organen
voor gelijke behandeling worden uitgebreid.

NL

(19)

Geautomatiseerde systemen, met inbegrip van kunstmatige intelligentie, vormen een
nuttig instrument om patronen van discriminatie vast te stellen, maar ook
algoritmische discriminatie vormt een risico. Organen voor gelijke behandeling
moeten daarom toegang hebben tot gekwalificeerd personeel of gekwalificeerde
diensten, die enerzijds geautomatiseerde systemen kunnen gebruiken voor hun werk
en die anderzijds kunnen beoordelen of die systemen voldoen aan de nondiscriminatievoorschriften. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan het uitrusten
van organen voor gelijke behandeling met passende digitale middelen, hetzij
rechtstreeks, hetzij via onderaanneming.

(20)

Organen voor gelijke behandeling spelen, samen met andere actoren, een belangrijke
rol bij het voorkomen van discriminatie en het bevorderen van gelijkheid. Om de
structurele aspecten van discriminatie aan te pakken en bij te dragen tot sociale
verandering, moeten zij gelijkheidsverplichtingen, goede praktijken, positieve actie en
de integratie van gelijke behandeling bij publieke en private entiteiten bevorderen en
deze entiteiten relevante opleiding, informatie, advies, begeleiding en ondersteuning
bieden. Zij moeten communiceren met publieke en private entiteiten en groepen die
het risico lopen te worden gediscrimineerd, en het openbaar debat aangaan om
stereotypen te bestrijden en het bewustzijn over diversiteit en de voordelen ervan te
vergroten, een belangrijke pijler van de gelijkheidsstrategieën van de Unie.

(21)

Naast preventie is ook het verlenen van bijstand aan slachtoffers van discriminatie een
centrale taak van gelijkheidsorganen. Deze bijstand moet ook altijd bestaan in het
verstrekken van essentiële informatie aan klagers en een voorlopige beoordeling van
hun klacht, op basis van de initiële informatie die op vrijwillige basis bij de partijen is
verzameld. De lidstaten moeten worden belast met het vaststellen van de modaliteiten
waaronder het orgaan voor gelijke behandeling deze beoordeling zou verrichten, zoals
het tijdschema van de procedure of procedurele waarborgen tegen repetitieve of
oneigenlijke klachten.

(22)

Om ervoor te zorgen dat alle slachtoffers een klacht kunnen indienen, moet het
mogelijk zijn om op verschillende manieren een klacht in te dienen. De lidstaten
moeten ook terdege rekening houden met Aanbeveling 2018/951 van de Commissie,
op grond waarvan klachten moeten kunnen worden ingediend in een taal die de klager
verkiest en die gebruikelijk is in de lidstaat waar het orgaan voor gelijke behandeling
is gevestigd. Om een van de oorzaken van onderrapportage aan te pakken, namelijk
angst voor represailles, en onverminderd Richtlijn (EU) 2019/1937 inzake de
bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden17, moet
vertrouwelijkheid worden geboden aan getuigen en klokkenluiders en, voor zover
mogelijk, aan klagers.

(23)

Om een snelle en betaalbare buitengerechtelijke beslechting van geschillen mogelijk te
maken, moeten de lidstaten de partijen de mogelijkheid bieden om een minnelijke
schikking van hun geschillen te zoeken onder leiding van het orgaan voor gelijke
behandeling of een andere bestaande specifieke entiteit. Zij moeten de modaliteiten
van de procedure voor een minnelijke schikking vaststellen overeenkomstig het
nationale recht.

17

Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2019 inzake de
bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden (PB L 305 van 26.11.2019, blz. 17).

30

NL

NL

(24)

Wanneer de organen voor gelijke behandeling vermoeden dat het in de Richtlijnen
2006/54/EG en 2010/41/EU neergelegde beginsel van gelijke behandeling mogelijk
wordt geschonden, moeten zij verdere actie kunnen ondernemen naar aanleiding van
een klacht of op eigen initiatief.

(25)

Bewijs is van cruciaal belang om te bepalen of er sprake is van discriminatie en is
vaak in handen van de vermeende dader. Organen voor gelijke behandeling moeten
daarom toegang hebben tot de informatie die nodig is om discriminatie vast te stellen
en samenwerken met de betrokken overheidsdiensten, zoals arbeids- of
onderwijsinspecties. De lidstaten moeten een passend kader vaststellen voor de
uitoefening van deze bevoegdheid, in overeenstemming met de nationale regels en
procedures.

(26)

Organen voor gelijke behandeling moeten hun beoordeling op grond van het, hetzij op
basis van vrijwilligheid, hetzij via een onderzoek verzamelde bewijsmateriaal aan de
klager en de vermeende dader voorleggen. De lidstaten moeten de juridische waarde
van deze beoordeling bepalen, die een niet-bindend advies of een bindend afdwingbaar
besluit kan inhouden. Beide moeten de motivering van de beoordeling vermelden en,
indien nodig, maatregelen omvatten om vastgestelde inbreuken te verhelpen en nieuwe
inbreuken te voorkomen. Om de doeltreffendheid van de werkzaamheden van de
organen voor gelijke behandeling te waarborgen, moeten de lidstaten passende
maatregelen nemen voor de follow-up van adviezen en de handhaving van besluiten.

(27)

Om hun werkzaamheden en het recht inzake gelijkheid te promoten, moeten organen
voor gelijke behandeling een samenvatting van hun adviezen en besluiten kunnen
publiceren zonder persoonsgegevens openbaar te maken.

(28)

Organen voor gelijke behandeling moeten het recht hebben om op te treden in
gerechtelijke procedures in burgerlijke of bestuursrechtelijke zaken, teneinde bij te
dragen tot het waarborgen van de eerbiediging van het beginsel van gelijke
behandeling dat is neergelegd in de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU. Hoewel
die gerechtelijke procedures onderworpen moeten zijn aan het nationale procesrecht,
met inbegrip van de nationale regels inzake de ontvankelijkheid van vorderingen,
mogen die regels, en met name voorwaarden inzake rechtmatig belang, niet zodanig
worden toegepast dat afbreuk wordt gedaan aan de doeltreffendheid van het recht van
de organen voor gelijke behandeling om op te treden. De onderzoeks- en
besluitvormingsbevoegdheden en het recht om op te treden in gerechtelijke procedures
die door deze richtlijn aan organen voor gelijke behandeling worden verleend, zullen
de praktische uitvoering van de huidige bepalingen van de Richtlijnen 2000/43/EG,
2000/78/EG en 2004/113/EG inzake de bewijslast en de verdediging van rechten
vergemakkelijken. Onder de in deze richtlijn vastgestelde voorwaarden kunnen
organen voor gelijke behandeling feiten vaststellen “die directe of indirecte
discriminatie kunnen doen vermoeden” en op die manier wordt voldaan aan de
voorwaarden van artikel 8 van Richtlijn 2000/43/EG, artikel 10 van Richtlijn
2000/78/EG en artikel 9 van Richtlijn 2004/113/EG. Hun steun zal daarom de toegang
tot de rechter voor slachtoffers vergemakkelijken.

(29)

Procesbevoegdheid stelt organen voor gelijke behandeling in staat om namens of ter
ondersteuning van slachtoffers op te treden, waardoor deze toegang kunnen krijgen tot
de rechter in gevallen waarin procedurele en financiële belemmeringen of angst voor
victimisatie hen vaak afschrikken. Procesbevoegdheid stelt organen voor gelijke
behandeling ook in staat om strategisch te selecteren welke zaken zij voor de nationale

31

NL

rechter willen brengen en om bij te dragen tot de juiste interpretatie en toepassing van
de wetgeving inzake gelijke behandeling.
(30)

Sommige gevallen van discriminatie zijn moeilijk te bestrijden omdat er geen klager is
die de zaak zelf voor de rechter brengt. In zijn arrest in zaak C-54/07 (Feryn)18, die
door een orgaan voor gelijke behandeling in eigen naam aanhangig was gemaakt, heeft
het Hof van Justitie bevestigd dat discriminatie ook zonder een geïdentificeerd
slachtoffer kan worden vastgesteld. Daarom is het belangrijk dat organen voor gelijke
behandeling in eigen naam kunnen optreden om het algemeen belang te verdedigen.

(31)

Organen voor gelijke behandeling moeten ook mondelinge of schriftelijke
verklaringen kunnen indienen bij de rechtbanken – bv. als amicus curiae – als een
eenvoudigere manier om zaken met hun deskundig advies te ondersteunen.

(32)

De rechten van organen voor gelijke behandeling om in gerechtelijke procedures op te
treden, moeten de beginselen van een eerlijk proces en van gelijkheid van wapens
eerbiedigen. Tenzij het orgaan voor gelijke behandeling optreedt als partij in een
procedure inzake de handhaving of rechterlijke toetsing van een eigen besluit of als
amicus curiae, mag het orgaan voor gelijke behandeling derhalve niet worden
toegestaan om in een gerechtelijke procedure bewijsmateriaal over te leggen dat is
verkregen door eerder onderzoek van dezelfde zaak en dat de vermeende dader of een
derde wettelijk verplicht was over te leggen.

(33)

Om de eerbiediging van de rechten van het individu te waarborgen, moeten de
lidstaten de bevoegdheden van organen voor gelijke behandeling flankeren met
passende procedurele waarborgen, zodat essentiële beginselen zoals het recht op
verdediging, het recht op rechterlijke toetsing en het recht op vertrouwelijkheid naar
behoren worden beschermd.

(34)

De bepalingen inzake het recht van organen voor gelijke behandeling om in
gerechtelijke procedures op te treden, doen geen afbreuk aan de rechten van
slachtoffers en van verenigingen, organisaties of andere rechtspersonen die de rechten
van slachtoffers handhaven en die er overeenkomstig de in hun nationale recht
vastgestelde criteria een rechtmatig belang bij hebben om te waarborgen dat de
Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU worden nageleefd, zoals bepaald in die
richtlijnen.

(35)

De doeltreffendheid van het werk van organen voor gelijke behandeling hangt ook af
van de volledige toegang tot hun diensten voor groepen die het risico lopen
gediscrimineerd te worden. Uit een enquête van het Bureau van de Europese Unie
voor de grondrechten19 blijkt dat 71 % van de leden van etnische of
immigrantenminderheden niet op de hoogte was van het bestaan van enige organisatie
die steun of advies verleent aan slachtoffers van discriminatie. Een belangrijke stap om
deze toegang te ondersteunen is dat de lidstaten ervoor zorgen dat mensen hun rechten
kennen en op de hoogte zijn van het bestaan van en de diensten die worden
aangeboden door organen voor gelijke behandeling. Dit is met name van belang voor
kansarme groepen en groepen wier toegang tot die informatie kan worden belemmerd,
bijvoorbeeld door hun economische status, handicap, geletterdheid of gebrek aan
toegang tot online-instrumenten.

(36)

Iedereen moet op voet van gelijkheid toegang hebben tot de diensten en publicaties
van organen voor gelijke behandeling. Daartoe moeten mogelijke belemmeringen voor

18

Arrest van 10 juli 2008 in zaak Feryn (C-54/07, ECLI:EU:C:2008:397).
EU-MIDIS II-enquête van het FRA.

19

NL

32

NL

de toegang tot de diensten van organen voor gelijke behandeling worden
geïdentificeerd en aangepakt. De diensten moeten gratis zijn voor klagers. De lidstaten
moeten er ook voor zorgen dat de diensten van organen voor gelijke behandeling
beschikbaar zijn voor alle potentiële slachtoffers op hun hele grondgebied,
bijvoorbeeld door de oprichting van lokale kantoren, met inbegrip van mobiele
kantoren, de organisatie van lokale campagnes of samenwerking met lokale
afgevaardigden of maatschappelijke organisaties.
(37)

De Unie en alle lidstaten zijn partij bij het VN-Verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap20 (UNCRPD), waarin de verplichting is opgenomen
discriminatie op grond van handicap te verbieden en personen met een handicap
gelijke en doeltreffende rechtsbescherming tegen discriminatie op alle gronden te
waarborgen. Deze richtlijn moet worden uitgelegd op een wijze die in
overeenstemming is met het UNCRPD. Om gelijke en effectieve rechtsbescherming te
waarborgen en ervoor te zorgen dat personen met een handicap toegang hebben tot alle
diensten en activiteiten van organen voor gelijke behandeling, moeten
toegankelijkheid, overeenkomstig de voorschriften van Richtlijn (EU) 2019/882, en
redelijke aanpassingen worden gewaarborgd. Organen voor gelijke behandeling
moeten zorgen voor fysieke en digitale21 toegankelijkheid door de belemmeringen te
voorkomen en weg te nemen waarmee personen met een handicap kunnen worden
geconfronteerd bij de toegang tot hun diensten en informatie, en moeten voorzien in
redelijke aanpassingen, waarbij in een specifiek geval de nodige en passende
wijzigingen en aanpassingen worden aangebracht.

(38)

Organen voor gelijke behandeling in staat stellen regelmatig en op lange termijn op
verschillende niveaus hun activiteiten te coördineren en samen te werken, is van
cruciaal belang voor wederzijds leren, samenhang en consistentie, en kan het bereik en
de impact van hun werkzaamheden verbreden. Organen voor gelijke behandeling
moeten met name samenwerken met andere organen voor gelijke behandeling in
dezelfde lidstaat en in andere lidstaten – onder meer in het kader van het Europees
netwerk van organen voor de bevordering van gelijke behandeling (Equinet) – en met
publieke en private entiteiten op lokaal, regionaal, nationaal, Unie- en internationaal
niveau, zoals maatschappelijke organisaties, gegevensbeschermingsautoriteiten,
vakbonden, arbeids- en onderwijsinspecties, rechtshandhavingsinstanties, instanties
die op nationaal niveau verantwoordelijk zijn voor de verdediging van de
mensenrechten, autoriteiten die middelen van de Unie beheren, nationale Romacontactpunten, consumentenorganen en nationale onafhankelijke mechanismen voor
de bevordering, bescherming en monitoring van het UNCRPD. Deze samenwerking
mag niet gepaard gaan met de uitwisseling van persoonsgegevens (d.w.z. gegevens
over gelijkheid waarmee personen kunnen worden geïdentificeerd).

(39)

Organen voor gelijke behandeling kunnen hun rol als deskundigen op het gebied van
gelijke behandeling niet ten volle vervullen als zij tijdens het beleidsvormingsproces
niet tijdig genoeg worden geraadpleegd over aangelegenheden die verband houden
met de rechten en plichten die voortvloeien uit de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU. Daarom moeten de lidstaten transparante procedures vaststellen om
ervoor te zorgen dat de raadpleging tijdig plaatsvindt. Zij moeten organen voor gelijke
behandeling ook in staat stellen aanbevelingen te doen en deze te publiceren.

20

PB L 23 van 27.1.2010, blz. 37.
Zie Richtlijn (EU) 2016/2102 van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2016 inzake de
toegankelijkheid van de websites en mobiele applicaties van overheidsinstanties (PB L 327 van
2.12.2016, blz. 1) en het bijbehorende uitvoeringsbesluit.

21

NL

33

NL

NL

(40)

Gegevens over gelijkheid zijn essentieel om bewustwording te creëren, mensen te
sensibiliseren, discriminatie te kwantificeren, trends zichtbaar te maken, het bestaan
van discriminatie te staven, de uitvoering van gelijkheidswetgeving te evalueren, de
noodzaak van positieve actie aan te tonen en bij te dragen tot de feitelijke
onderbouwing van de beleidsvorming22. Organen voor gelijke behandeling hebben een
rol te spelen bij de ontwikkeling van relevante gegevens over gelijkheid voor die
doeleinden, bijvoorbeeld door regelmatig rondetafelgesprekken te organiseren met alle
relevante entiteiten. Zij moeten ook gegevens over hun eigen activiteiten verzamelen
en analyseren of enquêtes uitvoeren en moeten toegang hebben tot en gebruik kunnen
maken van statistische informatie die is verzameld door andere publieke of private
entiteiten – zoals de nationale bureaus voor de statistiek, nationale rechtbanken,
arbeids- en onderwijsinspecties, vakbonden of maatschappelijke organisaties – met
betrekking tot de aangelegenheden die hun zijn toevertrouwd krachtens de Richtlijnen
2006/54/EG en 2010/41/EU. Die statistische informatie mag geen persoonsgegevens
bevatten.

(41)

Naast de publicatie van een jaarverslag over hun activiteiten moeten organen voor
gelijke behandeling regelmatig een verslag publiceren met een algemene beoordeling
van de situatie in de lidstaten met betrekking tot de discriminatie die onder hun
mandaat valt. Dat verslag moet informatie verschaffen voor publieke en private
entiteiten en dienen als leidraad voor het bepalen van de toekomstige prioriteiten van
de organen voor gelijke behandeling. De verslagen mogen geen persoonsgegevens
bevatten.

(42)

Om hun toekomstvisie en de doelstellingen van hun organisatie te bepalen, moeten
organen voor gelijke behandeling een meerjarenplan vaststellen. Dit moet ze in staat
stellen de samenhang van hun verschillende werkterreinen in de loop van de tijd te
waarborgen en systemische kwesties van discriminatie die onder hun mandaat vallen,
aan te pakken als onderdeel van een langetermijnactieplan.

(43)

Om de doeltreffendheid van deze richtlijn te beoordelen, moet een mechanisme
worden ingesteld om toe te zien op de toepassing ervan en, naast het toezicht op de
naleving, de praktische effecten ervan te beoordelen. De Commissie moet met dat
toezicht worden belast en regelmatig een verslag over de toepassing opstellen. Om
eenvormige voorwaarden te waarborgen voor de uitvoering van de
verslagleggingsverplichtingen van de lidstaten uit hoofde van artikel 16, lid 2, met
betrekking tot de praktische effecten van deze richtlijn, moeten aan de Commissie
uitvoeringsbevoegdheden worden toegekend om een lijst van relevante indicatoren op
te stellen op basis waarvan gegevens moeten worden verzameld. Dit toezicht mag niet
gepaard gaan met de verwerking van persoonsgegevens.

(44)

Deze richtlijn stelt minimumvoorschriften vast en laat de lidstaten daarmee de keuze
gunstiger bepalingen aan te nemen of te handhaven. De uitvoering van deze richtlijn
mag niet als rechtvaardiging dienen voor enigerlei verlaging van het in de lidstaten
reeds bestaande beschermingsniveau.

(45)

Deze richtlijn bouwt voort op de voorschriften van de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU door strengere normen voor de werking van organen voor gelijke

22

Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van Richtlijn
2000/43/EG van de Raad houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen
ongeacht ras of etnische afstamming (“richtlijn rassengelijkheid”) en Richtlijn 2000/78/EG van de Raad
tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (“richtlijn gelijke
behandeling in arbeid en beroep”) SWD(2021) 63 final.

34

NL

behandeling in te voeren. Eerdere bepalingen over organen voor gelijke behandeling in
artikel 20 van Richtlijn 2006/54/EG en artikel 11 van Richtlijn 2000/41/EU moeten
daarom worden geschrapt.

NL

(46)

Deze richtlijn heeft tot doel ervoor te zorgen dat organen voor gelijke behandeling
volgens minimumnormen functioneren, teneinde hun doeltreffendheid te verbeteren en
hun onafhankelijkheid te waarborgen, en zo de toepassing van het beginsel van gelijke
behandeling te versterken. Aangezien de doelstelling van deze richtlijn niet voldoende
door de lidstaten kan worden verwezenlijkt en derhalve op het niveau van de Unie
moet worden gerealiseerd, kan de Unie maatregelen nemen overeenkomstig het in
artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde
subsidiariteitsbeginsel. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde
evenredigheidsbeginsel gaat deze richtlijn, die beperkt blijft tot het vaststellen van
minimumnormen, niet verder dan nodig is om die doelstelling te verwezenlijken.

(47)

De verwerking van persoonsgegevens door organen voor gelijke behandeling in het
kader van deze richtlijn dient te geschieden met volledige inachtneming van
Verordening (EU) 2016/679. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat de taken van
organen voor gelijke behandeling duidelijk bij wet zijn vastgelegd, overeenkomstig
artikel 6, lid 1, punt e), van Verordening (EU) 2016/679, gelezen in samenhang met
artikel 6, leden 2 en 3, van die verordening. Organen voor gelijke behandeling mogen
persoonsgegevens alleen verwerken voor zover dat nodig is voor het vervullen van
hun taken uit hoofde van deze richtlijn, die gericht is op de handhaving van de
grondrechten en verplichtingen die voortvloeien uit de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU. Personen van wie persoonsgegevens worden verwerkt, moeten worden
geïnformeerd over hun rechten als betrokkenen, met inbegrip van de rechtsmiddelen
waarover zij op nationaal niveau beschikken.

(48)

Wanneer voor de vervulling van de taken van organen voor gelijke behandeling
bijzondere categorieën persoonsgegevens moeten worden verwerkt, te weten gegevens
over ras of etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, handicap of seksuele
geaardheid, moeten de lidstaten er ook voor zorgen dat het nationale recht de
wezenlijke inhoud van het recht op bescherming van persoonsgegevens eerbiedigt en
passende en specifieke maatregelen treft ter bescherming van de grondrechten en de
belangen van de betrokkene, overeenkomstig artikel 9, lid 2, punt g), van Verordening
(EU) 2016/679. Dergelijke waarborgen moeten bijvoorbeeld interne beleidslijnen en
maatregelen omvatten om ervoor te zorgen dat gegevens tot een minimum worden
beperkt, onder meer door, waar mogelijk, persoonsgegevens te anonimiseren;
pseudonimisering en versleuteling van persoonsgegevens toe te passen; ongeoorloofde
toegang tot en doorgifte van persoonsgegevens te voorkomen; en ervoor te zorgen dat
persoonsgegevens niet langer worden verwerkt dan nodig is voor de doeleinden
waarvoor zij worden verwerkt.

(49)

Overeenkomstig artikel 42, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1725 is de Europese
Toezichthouder voor gegevensbescherming geraadpleegd, en op [datum] heeft hij een
advies uitgebracht,

35

NL

HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
Doel, onderwerp en toepassingsgebied
1.

In deze richtlijn worden minimumvoorschriften vastgesteld voor de werking van
organen voor gelijke behandeling om hun doeltreffendheid te verbeteren en hun
onafhankelijkheid te waarborgen, teneinde de toepassing van het beginsel van gelijke
behandeling zoals dat voortvloeit uit de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU te
versterken.

2.

De verplichtingen van de lidstaten en de taken van organen voor gelijke behandeling
uit hoofde van deze richtlijn hebben betrekking op de rechten en verplichtingen die
voortvloeien uit de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU.
Artikel 2
Aanwijzing van organen voor gelijke behandeling

De lidstaten wijzen een of meer organen (hierna “organen voor gelijke behandeling”
genoemd) aan om de in deze richtlijn vastgestelde bevoegdheden uit te oefenen.
Organen voor gelijke behandeling kunnen deel uitmaken van instanties die op nationaal vlak
zijn belast met de verdediging van de mensenrechten of de bescherming van de rechten van
het individu.
Artikel 3
Onafhankelijkheid

NL

1.

De lidstaten nemen maatregelen om ervoor te zorgen dat de organen voor gelijke
behandeling bij de uitvoering van hun taken en de uitoefening van hun
bevoegdheden onafhankelijk en vrij van externe invloed zijn, met name wat betreft
hun juridische structuur, verantwoordingsplicht, begroting, personeel en
organisatorische aangelegenheden.

2.

De lidstaten voorzien in transparante regels en waarborgen met betrekking tot
selectie, benoeming, beëindiging dienstverband en mogelijke belangenconflicten van
het personeel van organen voor gelijke behandeling, met name van personen die een
leidinggevende functie bekleden, teneinde hun bekwaamheid en onafhankelijkheid te
waarborgen.

3.

De lidstaten zorgen ervoor dat er passende waarborgen zijn, met name binnen de
interne structuur van organen voor gelijke behandeling, teneinde de onafhankelijke
uitoefening van hun bevoegdheden te waarborgen, met name wanneer bepaalde
bevoegdheden onpartijdigheid vereisen en andere gericht zijn op de ondersteuning
van slachtoffers.

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat binnen de interne structuur van organen met meerdere
mandaten passende waarborgen worden ingebouwd om de autonome uitoefening van
het mandaat inzake gelijke behandeling te waarborgen.

36

NL

Artikel 4
Middelen
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat elk orgaan voor gelijke behandeling over de nodige
personele, technische en financiële middelen beschikt om doeltreffend al zijn taken
uit te voeren en al zijn bevoegdheden uit te oefenen, ten aanzien van alle gronden en
gebieden die onder de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU vallen, ook in geval
van uitbreiding van de bevoegdheden, toename van het aantal klachten, proceskosten
en het gebruik van geautomatiseerde systemen.

2.

Wanneer organen voor gelijke behandeling deel uitmaken van een orgaan dat met
meerdere mandaten is belast, is lid 1 specifiek van toepassing op het mandaat inzake
gelijke behandeling en de ondersteunende personeelsleden en systemen.

Artikel 5
Preventie, bevordering en bewustmaking
De lidstaten:
(a)

stellen een strategie vast om de bevolking op hun gehele grondgebied bewuster
te maken over de rechten uit hoofde van de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU en over het bestaan van organen voor gelijke behandeling en hun
diensten, met bijzondere aandacht voor personen en groepen die het risico
lopen gediscrimineerd te worden;

(b)

zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling zich inzetten voor
discriminatiepreventie en de bevordering van gelijke behandeling, en een
strategie vaststellen waarin wordt bepaald hoe zij een publieke dialoog zullen
aangaan, zullen communiceren met personen en groepen die het risico lopen te
worden gediscrimineerd, opleiding en begeleiding zullen aanbieden, en
gelijkheidsverplichtingen, integratie van gelijke behandeling en positieve actie
bij publieke en private entiteiten zullen bevorderen.

Daarbij houden de lidstaten en organen voor gelijke behandeling er rekening mee welke
communicatiemiddelen en -formaten voor elke doelgroep het meest geschikt zijn. Zij richten
zich vooral op kansarme groepen en groepen wier toegang tot informatie kan worden
belemmerd, bijvoorbeeld door hun economische status, leeftijd, handicap, geletterdheid,
nationaliteit, verblijfsstatus of gebrek aan toegang tot online-instrumenten.
Artikel 6
Bijstand aan slachtoffers

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling slachtoffers
bijstand kunnen verlenen zoals uiteengezet in de leden 2, 3 en 4.

2.

De organen voor gelijke behandeling kunnen mondeling, schriftelijk en online
klachten over discriminatie ontvangen.

3.

De organen voor gelijke behandeling verlenen bijstand aan slachtoffers, in eerste
instantie door hen te informeren over het rechtskader, met inbegrip van op hun

37

NL

specifieke situatie gericht advies, over de door het orgaan voor gelijke behandeling
aangeboden diensten en daarmee verband houdende procedurele aspecten, alsook
over de beschikbare rechtsmiddelen, met inbegrip van de mogelijkheid om een zaak
voor de rechter te brengen.
De organen voor gelijke behandeling informeren slachtoffers ook over de
toepasselijke vertrouwelijkheidsregels, over de bescherming van persoonsgegevens
en over de mogelijkheden om psychologische of andere vormen van relevante
ondersteuning te krijgen van andere organen of organisaties.
4.

De organen voor gelijke behandeling verrichten een voorlopige beoordeling van een
klacht op basis van informatie die vrijwillig door de betrokken partijen is verstrekt.
De lidstaten stellen de precieze modaliteiten vast waaronder het orgaan voor gelijke
behandeling een dergelijke voorlopige beoordeling verricht.
De organen voor gelijke behandeling stellen de klagers in kennis van hun voorlopige
beoordeling en delen hun mee of zij hun klacht zullen afsluiten dan wel of er redenen
zijn om deze verder te behandelen, onder meer via de procedures van de artikelen 7,
8 en 9.
Artikel 7
Minnelijke schikkingen

De organen voor gelijke behandeling kunnen de partijen de mogelijkheid bieden hun geschil
via een minnelijke schikking op te lossen. Die procedure behoeft de instemming van de
partijen en kan worden geleid door het orgaan voor gelijke behandeling zelf of door een
andere bestaande specifieke entiteit, in welk geval het orgaan voor gelijke behandeling
opmerkingen kan indienen bij die entiteit. De inleiding van een dergelijke procedure belet de
partijen niet hun recht op toegang tot de rechter uit te oefenen.
Artikel 8
Adviezen en besluiten
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat wanneer organen voor gelijke behandeling naar
aanleiding van een klacht of uit eigen beweging van mening zijn dat het in de
Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU neergelegde beginsel van gelijke
behandeling mogelijk is geschonden, die organen bevoegd zijn om de zaak verder te
onderzoeken.

2.

De lidstaten voorzien in een kader dat de organen voor gelijke behandeling in staat
stelt feitenonderzoek te verrichten.
Dat kader biedt de organen voor gelijke behandeling met name effectieve rechten op
toegang tot informatie die nodig is om vast te stellen of er sprake is van
discriminatie. Het voorziet ook in passende mechanismen voor de organen voor
gelijke behandeling om daartoe samen te werken met relevante overheidsinstanties.

3.

NL

De lidstaten kunnen ook bepalen dat de vermeende dader en derden wettelijk
verplicht zijn alle door organen voor gelijke behandeling gevraagde informatie en
documenten te verstrekken.

38

NL

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling hun beoordeling
van de zaak schriftelijk vastleggen, met inbegrip van de vaststelling van de feiten en
een gemotiveerde conclusie over het bestaan van discriminatie. De lidstaten bepalen
of dit moet gebeuren door middel van niet-bindende adviezen of door middel van
bindende afdwingbare besluiten.
In voorkomend geval omvatten adviezen en besluiten specifieke maatregelen om
vastgestelde inbreuken te verhelpen en nieuwe inbreuken te voorkomen. De lidstaten
stellen passende mechanismen vast voor de follow-up van adviezen, zoals
feedbackverplichtingen, en voor de handhaving van besluiten.
De organen voor gelijke behandeling publiceren samenvattingen van hun adviezen
en besluiten, zonder persoonsgegevens openbaar te maken.
Artikel 9
Procesvoering

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling het recht hebben
om overeenkomstig de leden 2 tot en met 5 op te treden in gerechtelijke procedures
in bestuurs- en civielrechtelijke zaken die verband houden met de uitvoering van het
beginsel van gelijke behandeling dat is neergelegd in de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU, onverminderd de nationale regels inzake de ontvankelijkheid van
vorderingen.

2.

Het recht om in gerechtelijke procedures op te treden omvat:
(a)

het recht van het orgaan voor gelijke behandeling om op te treden als partij in
een procedure betreffende de handhaving of rechterlijke toetsing van een
krachtens artikel 8, lid 4, genomen besluit;

(b)

het recht van het orgaan voor gelijke behandeling om opmerkingen in te dienen
bij de rechtbank als amicus curiae;

(c)

het recht van het orgaan voor gelijke behandeling om namens of ter
ondersteuning van een of meer slachtoffers een procedure in te leiden of
daaraan deel te nemen; in dat geval is de instemming van de slachtoffers
noodzakelijk.

3.

De lidstaten zorgen ervoor dat het orgaan voor gelijke behandeling in eigen naam een
gerechtelijke procedure kan inleiden, met name om structurele en systematische
discriminatie aan te pakken in zaken die door het orgaan voor gelijke behandeling
zijn geselecteerd op grond van de mate waarin zij zich voordoen, de ernst ervan of de
behoefte aan juridische verduidelijking ervan.

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat het orgaan voor gelijke behandeling, in andere dan in
de in lid 2, punten a) en b), bedoelde gevallen, in gerechtelijke procedures geen
bewijs overlegt dat het heeft verkregen door de uitoefening van bevoegdheden uit
hoofde van artikel 8, lid 3.

5.

De lidstaten zorgen ervoor dat er geen onderzoeken uit hoofde van artikel 8, leden 2,
3 en 4, worden ingesteld of voortgezet zolang een gerechtelijke procedure over
dezelfde zaak aanhangig is.

39

NL

Artikel 10
Procedurele waarborgen
De lidstaten zorgen ervoor dat in de in de artikelen 6 tot en met 9 bedoelde procedures de
rechten van verdediging van de betrokken natuurlijke en rechtspersonen naar behoren worden
beschermd. De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling getuigen en
klokkenluiders en, voor zover mogelijk, klagers, vertrouwelijkheid waarborgen.
De in artikel 8, lid 4, bedoelde besluiten kunnen door de rechter worden getoetst
overeenkomstig het nationale recht.
Artikel 11
Toegang, toegankelijkheid en redelijke aanpassingen
1.

De lidstaten waarborgen dat iedereen op voet van gelijkheid toegang heeft tot de
diensten en publicaties van de organen voor gelijke behandeling en zorgen ervoor dat
er geen belemmeringen zijn voor het indienen van klachten.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling al hun diensten
kosteloos verlenen aan klagers, op hun gehele grondgebied, ook in landelijke en
afgelegen gebieden.

3.

De lidstaten zorgen voor toegankelijkheid en voorzien in redelijke aanpassingen voor
personen met een handicap teneinde hun gelijke toegang tot alle diensten en
activiteiten van organen voor gelijke behandeling te waarborgen, met inbegrip van
bijstand aan slachtoffers, klachtenbehandeling, mechanismen voor minnelijke
schikking, informatie en publicaties, en preventie-, bevorderings- en
bewustmakingsactiviteiten.
Artikel 12
Samenwerking

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling over passende
mechanismen beschikken om, in het kader van hun respectieve bevoegdheden, samen te
werken met andere organen voor gelijke behandeling binnen dezelfde lidstaat en met
relevante publieke en private entiteiten, waaronder maatschappelijke organisaties, op
nationaal, regionaal en lokaal niveau, alsook in andere lidstaten en op Unie- en internationaal
niveau.
Artikel 13
Raadpleging
De lidstaten voeren transparante procedures in om ervoor te zorgen dat de regering en andere
overheidsinstellingen organen voor gelijke behandeling tijdig raadplegen over wetgeving,
beleid, procedures, programma’s en praktijken met betrekking tot de rechten en plichten die
voortvloeien uit de Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU.

NL

40

NL

Zij zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling het recht hebben om aanbevelingen
te doen over deze aangelegenheden, deze te publiceren en feedback te vragen van de
betrokken autoriteiten.
Artikel 14
Gegevensverzameling en toegang tot gegevens over gelijkheid
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling gegevens over
hun activiteiten verzamelen met het oog op de opstelling van de in artikel 15, punten
b) en c), bedoelde verslagen.

2.

De verzamelde gegevens worden uitgesplitst naar gronden en gebieden die onder de
Richtlijnen 2006/54/EG en 2010/41/EU vallen, en volgens de in artikel 16 genoemde
indicatoren. De verzamelde persoonsgegevens worden geanonimiseerd en, indien dat
niet mogelijk is, gepseudonimiseerd.

3.

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling toegang hebben
tot statistische gegevens met betrekking tot de uit de Richtlijnen 2006/54/EG en
2010/41/EU voortvloeiende rechten en plichten die worden verzameld door publieke
en particuliere entiteiten, waaronder overheidsinstanties, vakbonden, bedrijven en
maatschappelijke organisaties, indien zij die gegevens noodzakelijk achten voor een
algemene beoordeling van de situatie met betrekking tot discriminatie in de lidstaat
en voor het opstellen van het in artikel 15, punt c), bedoelde verslag.

4.

De lidstaten staan de organen voor gelijke behandeling toe om aan publieke en
private entiteiten, waaronder overheidsinstanties, vakbonden, bedrijven en
maatschappelijke organisaties aanbevelingen te doen over het soort gegevens dat met
betrekking tot de rechten en plichten die voortvloeien uit de 2006/54/EG en
2010/41/EU moet worden verzameld. De lidstaten staan de organen voor gelijke
behandeling ook toe een coördinerende rol te spelen bij het verzamelen van gegevens
over gelijkheid.

5.

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling onafhankelijke
enquêtes over discriminatie kunnen uitvoeren.
Artikel 15
Verslagen en strategische planning

De lidstaten zorgen ervoor dat de organen voor gelijke behandeling:

NL

(a)

een meerjarenprogramma vaststellen met daarin hun prioriteiten en toekomstige
activiteiten, met inbegrip van de in artikel 5, punt b), bedoelde strategie;

(b)

een jaarlijks activiteitenverslag opstellen en ter beschikking stellen van het publiek,
met inbegrip van hun jaarlijkse begroting, en verslaglegging over personeel en
financiën;

(c)

ten minste om de vier jaar een verslag met aanbevelingen publiceren over de stand
van zaken op het gebied van gelijke behandeling en discriminatie, met inbegrip van
mogelijke structurele problemen, in hun lidstaat.

41

NL

Artikel 16
Toezicht
1.

De Commissie stelt door middel van een uitvoeringshandeling een lijst van
gemeenschappelijke indicatoren vast om de praktische effecten van deze richtlijn te
meten. Bij het opstellen van de indicatoren kan de Commissie advies inwinnen bij
het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en het Europees Instituut
voor gendergelijkheid. Deze indicatoren hebben betrekking op de middelen, de
onafhankelijke werking, de activiteiten en de doeltreffendheid van organen voor
gelijke behandeling, alsook op ontwikkelingen in hun mandaat, bevoegdheden of
structuur, waarbij de vergelijkbaarheid, objectiviteit en betrouwbaarheid van de op
nationaal niveau verzamelde gegevens worden gewaarborgd.

2.

Uiterlijk op [vijf jaar na de datum van omzetting], en vervolgens om de vijf jaar,
verstrekken de lidstaten de Commissie alle relevante informatie over de toepassing
van deze richtlijn, met inbegrip van gegevens over de praktische effecten ervan die
zijn verzameld op basis van de in lid 1 van dit artikel genoemde indicatoren, en met
name rekening houdend met de verslagen die de organen voor gelijke behandeling
uit hoofde van artikel 14, punten b) en c), hebben opgesteld.

3.

De Commissie stelt een verslag op over de toepassing en de praktische effecten van
deze richtlijn op basis van de in lid 2 bedoelde informatie en aanvullende relevante
gegevens die op nationaal en Unieniveau, met name bij belanghebbenden, door het
Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en het Europees Instituut voor
gendergelijkheid zijn verzameld.
Artikel 17
Minimumvereisten

1.

De lidstaten mogen bepalingen invoeren of handhaven die gunstiger zijn dan de
minimumvereisten van deze richtlijn.

2.

De uitvoering van deze richtlijn vormt onder geen beding een grond voor de
verlaging van het in de lidstaten reeds bestaande niveau van bescherming tegen
discriminatie op de door de richtlijn bestreken gebieden.
Artikel 18
Verwerking van persoonsgegevens

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat organen voor gelijke behandeling alleen
persoonsgegevens mogen verzamelen indien dit noodzakelijk is voor de vervulling
van een taak uit hoofde van deze richtlijn.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat wanneer organen voor gelijke behandeling bijzondere
categorieën persoonsgegevens verwerken, te weten gegevens over ras of etnische
afkomst, godsdienst of overtuiging, handicap of seksuele geaardheid, passende en
specifieke maatregelen worden getroffen om de grondrechten en de belangen van de
betrokkene te beschermen.

42

NL

Artikel 19
Artikel 20 van Richtlijn 2006/54/EG en artikel 11 van Richtlijn 2010/41/EU worden
geschrapt.
Verwijzingen naar de in die artikelen bedoelde organen voor de bevordering van gelijke
behandeling gelden als verwijzingen naar de in artikel 2 van deze richtlijn bedoelde organen
voor gelijke behandeling.
Artikel 20
1.

De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking
treden om uiterlijk op [18 maanden na de inwerkintreding ervan] aan deze richtlijn te
voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis.
Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen zelf of bij de
officiële bekendmaking ervan naar deze richtlijn verwezen. De regels voor die
verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten.

2.

De lidstaten delen de Commissie de tekst van de belangrijkste bepalingen van intern
recht mee die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen.
Artikel 21

Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het
Publicatieblad van de Europese Unie.
Artikel 19 is van toepassing met ingang van [de in artikel 20, lid 1, bedoelde datum].
Artikel 22
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.
Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement
De voorzitter

NL

Voor de Raad
De voorzitter

43

NL