Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 338

Wetenschapsbudget

Nr. 161

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 30 april 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de brief van 9 maart 2018 over uitwerking investeringen
wetenschap en onderzoek (Kamerstuk 29 338, nr. 158).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 26 april 2018.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-29338-161
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

1

1
Hoe verhoudt de omvang van de vrije competitie (of open competitie) zich
in de komende jaren tot de overige middelen binnen ieder van de
NWO1-domeinen?
De NWO-begroting 2018 heeft een omvang van € 877 miljoen, waarvan
€ 794 miljoen afkomstig is van OCW. De NWO-domeinen Exacte en
Natuurwetenschappen (ENW), Sociale en Geesteswetenschappen, incl.
WOTRO (SGW), Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW) en
ZonMw zetten daarvan structureel € 95 miljoen in voor de Vrije/Open
Competitie. Eind 2017 heeft NWO eenmalig € 26 miljoen extra toegewezen aan de domeinen om in te zetten voor de Open Competitie,
waarvan ongeveer de helft in de begroting 2018 is opgenomen en de
andere helft reeds in 2017 is bestemd. De omvang van de vrije competitie
per domein in relatie tot de totale omvang van de middelen is weergegeven in de onderstaande tabel.
Begroting 2018 (M€)

Totaal

ENW

SGW

TTW

ZonMw

NWO Open Competitie
Basis NWO-instituten
Overige onderzoeksprogramma’s
– Waarvan Vernieuwingsimpuls
Beheers- en programmalasten

108
107
578
151
59

45

27

22

15

183
54
10

180
47
7

23
15
3

30
25
5

Totaal

794

238

214

48

49

Inst.

Anders

107
1

108

103
10
34
137

Onder «overige onderzoeksprogramma’s» vallen bijvoorbeeld de
Vernieuwingsimpuls (€ 150 miljoen op de NWO-begroting), de
programma’s voor het Kennis- en Innovatiecontract en de investeringen in
wetenschappelijke infrastructuur. NWO overweegt een structurele
verhoging van het budget voor de Open Competitie als onderdeel van de
uitwerking van het nieuwe strategisch plan voor de periode 2019–2022.
Hierbij zijn niet meegeteld de specifieke bijdragen die afkomstig zijn van
andere overheden of bedrijven, zoals bijvoorbeeld de bijdragen die
ZonMw en TTW ontvangen van de Ministeries van VWS en EZK,
respectievelijk.
2
Is het mogelijk een uitsplitsing te maken tussen de rijksbijdrage aan
onderzoek in verschillende sectoren, zoals bèta en techniek en geesteswetenschappen, en hierbij ook de ontwikkeling in tijd mee te nemen?
Het is niet mogelijk om een uitsplitsing te maken naar verschillende
sectoren op basis van de rijksbijdrage aan onderzoek zoals OCW die geeft
aan universiteiten. De rijksbijdrage wordt immers aan de instellingen
uitgekeerd in de vorm van een lumpsum.
Het is wel mogelijk om te kijken naar de wijze waarop de middelen
worden ingezet voor de verschillende sectoren door respectievelijk de
universiteiten, NWO en derden. Het Rathenau Instituut brengt sinds 2016
jaarlijks een monitor uit waarin de verdeling naar verschillende sectoren
zichtbaar is gemaakt. De monitor wordt opgesteld naar aanleiding van de
motie van de leden Bruins en Duisenberg (Kamerstuk 33 009, nr. 25).
In de monitor worden onder meer de eerste, tweede en derde
geldstromen samengenomen en wordt er per geldstroom gekeken. Ook
wordt gekeken naar de verdeling over wetenschapsgebieden in het
universitair onderzoek op basis van onderzoekscapaciteit in fte’s.
1

NWO: de Nederlands Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

2

Als de eerste, tweede en derde geldstromen samen worden genomen,
dan is in 2016 het cluster van natuur- en technische wetenschappen het
grootst in termen van onderzoeksinzet van wetenschappelijk personeel:
36 procent. Het cluster sociale en geesteswetenschappen is bij elkaar
28 procent.
Bij de eerste geldstroom is in 2016 het aandeel van de sociale- en
geesteswetenschappen groter (39 procent) dan het aandeel van de natuuren technische wetenschappen (28 procent).
Bij de tweede geldstroom is in 2016 het aandeel natuur- en technische
wetenschappen circa 44 procent en het aandeel sociale- en geesteswetenschappen circa 25 procent.
Bij de derde geldstroom is in 2016 het aandeel natuur- en technische
wetenschappen circa 42 procent en het aandeel sociale- en geesteswetenschappen circa 15 procent.
Het Rathenau Instituut heeft ook 2005 vergeleken met 2016. In beide jaren
is het aandeel bèta in de drie geldstromen samen het grootst en is het
aandeel gamma grofweg twee keer zo klein. De groei in het aandeel bèta
aanzienlijk is lager (12 procent) dan de groei bij gamma (26 procent) en bij
medisch (45 procent).
3
Hoeveel van de onderzoeksmiddelen gaat naar excellent onderzoek? Kan
hierbij ook de ontwikkeling van dit budget van de afgelopen 30 jaar
worden gegeven?
Op deze vraag zijn meerdere antwoorden mogelijk. Aanvragen bij NWO
en bij de Kaderprogramma’s van de Europese Commissie worden
allemaal beoordeeld op wetenschappelijke excellentie en ook het
onderzoek dat via de eerste geldstroom wordt gefinancierd wordt
beoordeeld op basis van excellentie. In die zin gaan dus alle onderzoeksmiddelen naar excellent onderzoek. Het totaal van de nationale publieke
uitgaven voor onderzoek is de afgelopen 30 jaar gestegen van circa € 1,8
miljard in 1989 naar circa € 4,6 miljard in 2016 (de jaartallen zijn gekozen
gelet op de grafiek hieronder)2.
Als met de vraag verwezen wordt naar het recente rapport van het
Rathenau Instituut over excellentie-instrumenten (Beleid voor excellente
wetenschap) dan geeft de onderstaande tabel uit dat rapport de ontwikkeling weer. In 1989 bedroeg het budget € 5,45 miljoen en in 2016 € 376,6
miljoen.
4
Hoe hoog zijn de honoreringskansen voor de verschillende beurzen?
NWO ontving in 2017 bijna 6.000 aanvragen voor onderzoeksprojecten,
waarvan zij er ruim 1.700 kon honoreren. Geaggregeerd per hoofdlijn van
de vigerende NWO-strategie zijn de honoreringspercentages hieronder
weergegeven.3 Een deel van de instrumenten, waaronder Talent en Vrije
Competitie, werkt met een voorselectie waarbij de indieners inzicht krijgen
in de slagingskans. Bij de honoreringspercentages uitgegaan van het
totaal aantal toekenningen gedeeld door het totaal aantal aanvragen.

2
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Jaarverslag 2017 NWO, later dit jaar te verschijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

3

Indeling financieringsinstrumenten

Aantal
Aanvragen

Aantal
Toekenningen

Honoreringspercentage

Talent
Vrije competitie
Onderzoeksfaciliteiten en -apparatuur
Maatschappelijke uitdagingen
Overig1

2.445
915
336
1.063
1.040

415
266
224
464
375

17,0%
29,1%
66,7%
43,7%
36,1%

Totaal 2017

5.799

1.744

30,1%

1

«Overig»: veelal kleine programma’s gericht op internationalisering of kennisbenutting: o.a. de
samenwerkingen met China, India en Brazilië en bezoekersbeurzen, evenals KIEM, Take-off en
programma’s van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek en WOTRO.

5
Waarom is de suggestie van de kenniscoalitie om 50% van de middelen
voor fundamenteel onderzoek toe te voegen aan de eerste geldstroom
niet gevolgd?
De kenniscoalitie heeft geen specifieke suggestie voor de inzet van de
regeerakkoordmiddelen voor fundamenteel onderzoek gedaan. Wel heeft
de kenniscoalitie ervoor gepleit om de regeerakkoordmiddelen 50–50 te
verdelen over enerzijds thematisch onderzoek en anderzijds voor
investeringen in de basis.
In mijn brief van 30 november 2017 (Kamerstuk 29 338, nr. 157) heb ik de
prioriteiten benoemd voor de investeringen van de middelen die via de
begroting van OCW gaan lopen (oplopend tot € 250 miljoen structureel en
eenmalig in totaal € 100 miljoen voor onderzoeksinfrastructuur). De inzet
van deze middelen zoals opgenomen in mijn brief van 9 maart 2018
(Kamerstuk 29 338, nr. 158) is het resultaat van interdepartementaal
overleg en overleg met de kenniscoalitie.
6
Kan er een overzicht gegeven worden van het aantal flexibele contracten
voor universitair docenten, universitair hoofddocenten, onderzoekers,
postdocs en ondersteunend personeel op universiteiten van de afgelopen
vijf jaar?
Hieronder is een overzicht van het aandeel tijdelijke contracten en het
aantal fte bij de diverse functiecategorieën voor het gehele universitaire
personeelsbestand over de afgelopen zeven jaar (bron: Wopi VSNU).
Cijfers over het aantal tijdelijke contracten zijn niet beschikbaar. In de
Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek 2015–2025 (bijlage
bij Kamerstuk 31 288, nr. 481) is aangegeven dat de universiteiten in de
cao inzetten op het verminderen van het aandeel flexcontracten. In de
huidige cao van de universiteiten is afgesproken dat het aandeel tijdelijke
contracten (korter dan vier jaar) voor docenten en hoogleraren landelijk
moet worden teruggedrongen naar hooguit 22 procent. De hieronder
weergegeven verhouding vast-tijdelijk betreft het gehele universitaire
personeel en geeft daarom geen inzicht in de bovengenoemde
cao-afspraak over het terugbrengen van het percentage tijdelijke
dienstverbanden. Deze cao-afspraak betreft immers een deel van het
wetenschappelijk personeel en zondert tevens langdurige tijdelijke
dienstverbanden uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

4

• OBP staat voor ondersteunend niet-wetenschappelijk personeel

7
Volgens welke criteria wordt gewogen of de extra investeringen succesvol
zijn in het behalen van de doelstelling?
De investeringen zijn gekoppeld aan doelstellingen van het regeerakkoord
(bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34):
− NWO geeft prioriteit aan fundamenteel onderzoek in het kader van de
Nationale Wetenschapsagenda;
− er moet voldoende ruimte zijn en blijven voor vrij onderzoek;
− er is speciale aandacht voor technische wetenschap en onderzoeksgroepen die te maken hebben met hoge kosten;
− «Open science» en «open access» worden de norm in wetenschappelijk onderzoek.
Bij de inzet van de middelen worden vooraf kaders opgesteld aan de hand
waarvan de doeltreffendheid, doelmatigheid en evalueerbaarheid van de
investeringen kan worden beoordeeld in het licht van de doelstellingen
van het regeerakkoord. Er wordt uitgegaan van beproefde evaluatiemethodes zoals midterm-review en eindevaluatie van onderzoeksprogramma’s en sectorplannen. Deze methodes worden ook toegepast bij de
nieuwe sectorplannen en onderzoeksprogramma’s die voortvloeien uit de
Nationale Wetenschapsagenda. De uitvoering door NWO van bijvoorbeeld
de Nationale Wetenschapsagenda maakt onderdeel uit van de periodieke
onafhankelijke NWO evaluatie. Hiermee wordt extra plan- en verantwoordingslast beperkt.
8
Hoeveel van de extra investeringen is beoogd besteed te worden aan de
administratieve organisatie van de benoemde bestedingen (kaders
opstellen, strategie maken, toekenningsprocessen en monitoring)?
De uitwerking van de extra investeringen is inmiddels gestart in overleg
met departementen en partijen uit de kenniscoalitie. Bij de uitwerking
wordt er zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande instrumenten
(via NWO of eerste geldstroom naar universiteiten en hogescholen). In het
geval van NWO zijn de uitvoeringslasten gemiddeld tussen de 5 en 6%.
9
Hoe wordt uitvoering gegeven aan open science en open acces?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

5

Open science is prioriteit in het regeerakkoord. Het vorig jaar gepubliceerde Nationaal Plan Open Science kent vier thema’s (bijlage bij
Kamerstuk 31 288, nr. 579):
1) 100% open access publiceren in 2020,
2) onderzoekdata optimaal geschikt maken voor hergebruik,
3) erkennen en waarderen van onderzoekers, en
4) stimuleren en ondersteunen van open science.
Alle relevante publieke partijen werken in het Nationaal Platform Open
Science samen aan de uitwerking en implementatie van de thema’s uit het
Nationaal Plan. In het met de instellingen afgesloten Sectorakkoord
wetenschappelijk onderwijs 2018 (9 april 2018, bijlage bij Kamerstuk
31 288, nr. 621) is het streven geformuleerd om internationaal voorop te
lopen op het gebied van open science. De VSNU, de universiteiten en ik
zullen ons in internationale overleggen sterk maken voor het realiseren
van de ambities het Nationaal Plan Open Science. De voortgang van dit
plan bespreekt de VSNU in het Nationaal Platform Open Science en in
bestuurlijk overleg met mij. Verder is afgesproken dat de inzet van
universiteiten zal zijn om geen «non disclosure» overeenkomsten met
uitgevers te ondertekenen. De universiteiten zullen invulling geven aan
het amendement Taverne (Kamerstuk 33 308, nr. 11) door wetenschappelijk werk binnen een redelijke termijn in een institutionele respository
op te nemen.
Het Nederlandse voorzitterschap (2016) heeft open science ook in de EU
stevig op de kaart gezet. Het Open Science Policy Platform doet aanbevelingen op het terrein van open science: over het waarderen en belonen
van onderzoekers, het leren van vaardigheden die nodig zijn voor open
science en de ontwikkeling van zogeheten «next generation metrics». In
de loop van dit jaar zullen naar verwachting Raadsconclusies worden
getrokken over de European Open Science Cloud (EOSC). Voor de
praktische implementatie van de EOSC werken «early mover» lidstaten
(Nederland, Duitsland en Frankrijk) samen in het GO FAIR initiatief dat tot
doel heeft onderzoeksdata «FAIR» (Findable, Accesible, Interoperable en
Reusable) te gebruiken.
In de Nationale Wetenschapsagenda worden open science en open access
de norm.
10
Op welke wijze kunnen de middelen voor onderzoeksinfrastructuur
gebruikt worden door organisaties die zich bezighouden met toegepast
onderzoek?
Van de in totaal € 100 miljoen voor onderzoeksinfrastructuur is € 30
miljoen ingezet voor het ophogen van de call van de Nationale roadmap
grootschalige wetenschappelijke onderzoeksfaciliteiten. In mijn brief van
12 april 2018 (Kamerstuk 27 406, nr. 226) heb ik aangegeven dat dankzij de
ophoging met € 30 miljoen alle subsidiabele aanvragen zijn gehonoreerd
waarbij TO2-instellingen en Rijkskennisinstellingen zijn betrokken. Verder
is er in totaal € 40 miljoen beschikbaar voor digitale onderzoeksinfrastructuur onder andere voor high performance computing (supercomputer). Van deze voorzieningen kunnen ook instellingen van toegepast
onderzoek gebruik maken.
11
Kan de Kamer een overzicht ontvangen van de huidige structurele
investeringen in relatie tot de uitwerking van de extra investeringen zoals
vermeld in tabel 1 in de brief?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

6

Hieronder zijn allereerst de extra investeringen, zoals vermeld in tabel 1 in
de brief opgenomen (Kamerstuk 29 338, nr. 158). De tweede tabel geeft
een overzicht van de huidige structurele investeringen op het gebied van
fundamenteel en toegepast onderzoek en onderzoeksinfrastructuur, zoals
opgenomen in de OCW-begroting 2018 (Kamerstuk 34 775 VIII, nrs. 1 en
2).
Tabel 1: extra investeringen OCW (RA Rutte III):
Onderwijs, onderzoek en innovatie (in € mln.)

2018

2019

2020 e.v.

Fundamenteel onderzoek
Toegepast onderzoek OCW
Onderzoeksinfrastructuur

100
25
50

150
38
50

200
50

Totaal OCW

175

238

250

Tabel 2: huidige structurele middelen op de OCW (begroting 2018):
Onderwijs, onderzoek en innovatie (in € mln.)

Totaal

Fundamenteel onderzoek (1)
Toegepast onderzoek (praktijkgericht onderzoek) (2)
Onderzoeksinfrastructuur (3)

2.491
100
152

Toelichting:
(1) De rijksbijdrage (eerste geldstroom) bestaat uit een onderwijsdeel, een
onderzoekdeel en een deel ondersteuning geneeskundig onderwijs en
onderzoek. Genoemde bedrag betreft de omvang van het onderzoekdeel binnen de rijksbijdrage. De gehele rijksbijdrage is bestemd voor
de uitvoering van taken op het terrein van onderwijs, onderzoek en
kennisbenutting. De instellingen hebben de autonomie om zelf te
beslissen op welke wijze ze het geld verdelen over faculteiten en
afdelingen en waar ze accenten leggen. Voor de tweede geldstroom
gaat er via NWO € 691 miljoen naar fundamenteel onderzoek
(exclusief middelen grote infrastructuur, zie 3).
(2) OCW heeft middelen voor praktijkgericht onderzoek voor hogescholen
op de begroting staan, te weten 1e geldstroom € 72 miljoen en 2e
geldstroom via Regieorgaan SIA/NWO € 28 miljoen. Zie ook het
antwoord bij vraag 35.
(3) OCW heeft structurele middelen voor grootschalige infrastructuur
inclusief SURF op de begroting staan voor € 55 miljoen en middelen
voor internationale organisaties (faciliteiten van wereldformaat) voor
€ 97 miljoen.
12
Kan de Kamer een overzicht ontvangen van de huidige structurele
investeringen in relatie tot de uitwerking van de extra investeringen zoals
vermeld in tabel 2 in de brief?
Hieronder zijn allereerst de extra investeringen, zoals vermeld in tabel 2 in
de brief opgenomen (Kamerstuk 29 338, nr. 158). De tweede tabel geeft
een overzicht van de huidige structurele investeringen per maatregel,
zoals opgenomen in de OCW-begroting 2018 (Kamerstuk 34 775 VIII, nrs. 1
en 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

7

Tabel: extra investeringen OCW (RA Rutte III)
(x € mln)

2018

2019

2020 e.v.

70

108

130

20
5
35
15

20
5
55
20

20
5
70
25

30
0

0
30

0
0

Totaal op kasbasis
Kasschuif

175
– 10

238
+ 10

250

Totaal

165

248

250

Investeringen in wetenschap:
1. Vernieuwend en maatschappelijk relevant onderzoek via de Nationale Wetenschapsagenda
2. Versterken van de basis via:
a) Digitale infrastructuur, met als prioriteit supercomputer
b) Vernieuwingsimpuls (veni, vidi, vici)
c) Sectorplannen, in het bijzonder Bèta &Techniek
d) Versterken praktijkgericht onderzoek
e) Investeren in onderzoeksfaciliteiten:
1. Ophogen call Nationale roadmap
2. Faciliteiten van wereldformaat

Tabel: huidige structurele middelen op de OCW (begroting 2018)
(x € mln)

2018 e.v.

Investeringen in wetenschap:
1. Vernieuwend en maatschappelijk relevant onderzoek via de Nationale
Wetenschapsagenda (1)
2. Versterken van de basis via:
a) Digitale infrastructuur, met als prioriteit supercomputer (2)
b) Talentbeleid NWO (incl. Vernieuwingsimpuls)
c) Sectorplannen (3)
d) Praktijkgericht onderzoek (4)
e) Investeren in onderzoeksfaciliteiten:
1) Middelen Nationale roadmap
2) Bestaande faciliteiten van wereldformaat

0

0
161
0
100
55
97

Toelichting:
(1) De Nationale Wetenschapsagenda is op beperkte schaal gestart met
een pilot in 2016 van éénmalig € 20 miljoen.
(2) Op de begroting van OCW staan op dit moment geen middelen,
specifiek voor digitale infrastructuur.
(3) Voor enkele sectoren zijn structurele middelen beschikbaar vanuit
vorige sectorplannen. Zie ook de beantwoording bij vraag 26.
(4) OCW heeft middelen voor praktijkgericht onderzoek voor hogescholen op de begroting staan, te weten 1e geldstroom € 72 miljoen en 2e
geldstroom via Regieorgaan SIA/NWO € 28 miljoen. Zie ook het
antwoord bij vraag 35.
13
In hoeverre worden de eerste en tweede geldstroom aan elkaar
gekoppeld?
Bij de inzet van de nieuwe middelen is, in aansluiting met de investeringsagenda van de kenniscoalitie, bij de toedeling van de middelen uitgegaan
van en balans tussen (1) thematische programmering van de Nationale
Wetenschapsagenda en (2) versterken van de basis van de wetenschap en
het praktijkgericht onderzoek.
Bij het versterken van de basis is een balans gezocht tussen inzet via de
eerste geldstroom en de tweede geldstroom.
Bij de sectorplannen en het praktijkgericht onderzoek is een inzet voorzien
zowel via de eerste als de tweede geldstroom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

8

14
Wat betekent dit in praktijk voor de uitwerking van de manier van
financiering zoals beschreven in het regeerakkoord?
In het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) is aangekondigd dat in deze kabinetsperiode de bekostigingssystematiek voor het
hoger onderwijs wordt herzien, met daarbij specifieke aandacht voor
technische opleidingen. Dit is een apart traject los van de investeringen
waar de brief van 9 maart 2018 (Kamerstuk 29 338, nr. 158) op ziet.
15
Op welke wijze zorgt de Nationale Wetenschapsagenda waar mogelijk
voor een sterke verbinding met het topsectorenbeleid?
Door de multidisciplinaire aanpak, de samenwerking binnen de publieke
kennisketen en de samenwerking tussen de kennisketen en maatschappelijke partners (uit publieke en semipublieke sectoren en uit het bedrijfsleven) levert de Nationale Wetenschapsagenda een belangrijke bijdrage
aan wetenschappelijke doorbraken, maatschappelijke transities en aan de
departementale kennisagenda’s, ook op de terreinen van het topsectorenbeleid.
16
In hoeverre wordt het beschreven kader voor weging van programmavoorstellen anders dan het huidige afwegingskader?
Er zijn geen huidige programma’s of een huidig afwegingskader. De eerste
programmeerronde van de Nationale Wetenschapsagenda kan medio
2018 starten. Het afwegingskader voor de programmavoorstellen wordt
momenteel ontworpen door NWO. Bij het uitwerken van het kader
worden vakdepartementen en de kenniscoalitie betrokken. Op 8 mei wordt
er bekend gemaakt, wanneer de call voor de programmeerronde in het
kader van de Nationale Wetenschapsagenda wordt opengezet. Bij het
openzetten van de call zal meer informatie over het afwegingskader
bekend worden gemaakt.
17
Op welke termijn is het kader voor weging van programmavoorstellen
beschikbaar?
Zie vraag 16.
18
Hoeveel programma’s zijn voorzien in 2018 en hoeveel meer zijn dat er
dan nu?
Er zijn nu geen programma’s. Hoeveel programma’s er in 2018 worden
gestart zal afhangen van de grootte van de programma’s en de kwaliteit
van de voorstellen.
19
Wat is de rol en invloed van departementen bij de weging van programmavoorstellen voor de Nationale Wetenschapsagenda?
De weging wordt gedaan door een onafhankelijke commissie bij NWO,
hierbij hebben de departementen geen invloed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

9

20
Hoe verhouden de keuzes in de ronde 2018 en latere rondes in de
Nationale Wetenschapsagenda zich tot de prioriteiten genoemd in het
regeerakkoord?
Er wordt structureel ingezet op meerjarige onderzoeksprogramma’s via
een jaarlijkse programmeerronde met een looptijd van zes tot acht jaar.
De slaagkans van voorstellen voor deze programma’s wordt verhoogd als
onderzoekers aan universiteiten samenwerken met partners uit de
(publieke) kennisketen en met maatschappelijke partners, zowel uit
publieke en semipublieke sectoren als uit het bedrijfsleven. De samenwerking met vakdepartementen en met maatschappelijke stakeholders
verhoogt de maatschappelijke relevantie. Zo kunnen wetenschappelijke
doorbraken bijdragen aan overheidsbeleid ten aanzien van grote
transities, waaronder degenen die relevant zijn voor de prioriteiten in het
regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34).
21
Wordt bij het creëren van een goede digitale onderzoeksinfrastructuur ook
het verbeteren van internetsnelheden betrokken?
Nee. Voor de digitale wetenschappelijke onderzoeksinfrastructuur komt
vanaf 2018 via NWO-subsidies jaarlijks € 20 miljoen extra beschikbaar.
Het gaat hierbij om middelen die worden ingezet om te kunnen voorzien
in de groeiende ambities van de Nederlandse onderzoeksgemeenschap.
Er zullen gerichte keuzes worden gemaakt waar de beschikbare middelen
aan zullen worden besteed, waarbij gedacht kan worden aan inzet op high
performance computing en hiernaast investeringen in netwerkenfaciliteiten voor het kennisveld, data-opslag, ICT-ondersteuning bij data- en
software intensief onderzoek en ontsluiting en toegankelijk maken van
data (open science). Het verhogen van de landelijke internetsnelheid vergt
een ander type investering in infrastructuur.
22
Op welke manier wordt het historisch gegroeide systeem waarbij de data
alleen beschikbaar zijn voor de onderzoeker zelf doorbroken?
Het delen van onderzoeksdata vond en vindt al geruime tijd plaats maar
maakt (nog) onvoldoende systematisch onderdeel uit van de onderzoekspraktijk. Eén van de prioriteiten van het Nationaal Platform Open Science
is het optimaal geschikt maken voor hergebruik van onderzoeksdata. Doel
hiervan is het voor onderzoekers mogelijk te maken data en diensten van
anderen te hergebruiken en de eigen data zo goed mogelijk op te slaan
met het oog op ontsluiting voor hergebruik en reproduceerbaarheid van
onderzoek. Voor een succesvolle introductie van de FAIR-principes (zie het
antwoord op vraag 9) is van belang dat onderzoekers hierin voldoende
worden ondersteund. Veel instellingen hebben een (online) datamanagementplan en onderzoeksvoorstellen bij NWO dienen een datamanagementplan te bevatten. Nederland is bovendien samen met Duitsland en
Frankrijk initiatiefnemer voor het GO FAIR initiatief, dat in internationaal
verband werkt aan het «FAIR» (Findable, Accesible, Interoperable en
Reusable) gebruik van onderzoeksdata.
23
Hoe verbetert of verslechtert de verhouding eerste/tweede geldstroom
door de allocatie van middelen voor de NWA4, zoals voorgesteld door u
en in hoeverre wordt daarmee het advies van de kenniscoalitie gevolgd?

4

NWA: Nationale Wetenschapsagenda

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

10

De middelen voor de NWA komen via de tweede geldstroom (NWO) ten
goede aan de gehele publieke kennisketen: hogescholen, universiteiten,
universitaire medische centra, instellingen voor toegepast onderzoek en
Rijkskennisinstellingen. Daardoor is niet op voorhand te zeggen in
hoeverre de verhouding tussen de eerste en de tweede geldstroom
verandert aangezien pas achteraf blijkt in hoeverre de middelen naar
universiteiten gaan. De eerste geldstroom bedraagt in 2018 circa € 4,5
miljard waarvan onderzoeksdeel circa € 1,8 miljard bedraagt. Het
structurele budget voor de NWA is € 130 miljoen. Gesteld dat er verder
geen wijzigingen in de omvang van de geldstromen zijn dan wordt de
verhouding vanaf 2020 820 tweede geldstroom/1800 eerste geldstroom.
De kenniscoalitie heeft ervoor gepleit om de regeerakkoordmiddelen
50–50 te verdelen over enerzijds thematisch onderzoek en anderzijds voor
investeringen in de basis. Via de begroting van OCW komt een bedrag
oplopend tot € 250 miljoen structureel beschikbaar. Bij de inzet is de
verdeling € 130 miljoen thematisch onderzoek (via de NWA) en € 120
miljoen versterking van de basis aangehouden.
24
Hoeveel meer aanvragen kunnen worden toegekend met het extra bedrag
voor de Vernieuwingsimpuls? Hoeveel meer is dat dan nu?
In de brief van 9 maart 2018 (Kamerstuk 29 338, nr. 158) is sprake van een
extra bedrag van € 5 miljoen voor de Vernieuwingsimpuls. Met dit bedrag
kunnen 20 extra Veni-aanvragen van € 250.000 of 6 Vidi-aanvragen van
€ 800.000 of 3 Vici-aanvragen van € 1.500.000 worden toegekend. Een
andere combinatie van Veni-, Vidi- en Vici-toekenningen is vanzelfsprekend ook mogelijk. Op een totaal beschikbaar budget van € 150
miljoen voor de Vernieuwingsimpuls is een toevoeging van € 5 miljoen
goed voor ruim 3% meer toekenningen.
25
Welke andere manieren zijn nu beschikbaar om toptalent een impuls te
geven?
Naast de Vernieuwingsimpuls kent NWO nog een aantal subsidieprogramma’s die direct gericht zijn op talentvolle individuele onderzoekers:
Rubicon (buitenlandervaring voor jonge onderzoekers);
Spinozapremie en Stevinpremie (gericht op de absolute top);
En een drietal programma’s gericht op vrouwelijke onderzoekers:
Aspasia (gericht op vrouwelijk talent in hogere posities);
FOm/v stimuleringsprogramma (gericht op vrouwelijke wetenschappers in
de Nederlandse fysica);
Meervoud (Exacte wetenschappen).
Voor deze Talentprogramma’s is binnen de NWO-begroting jaarlijks
ongeveer € 180 miljoen euro beschikbaar, waarvan € 150 miljoen voor de
Vernieuwingsimpuls.
Bovenstaande programma’s zijn specifiek op talent gericht. In diverse
andere subsidieprogramma’s wordt aan toptalent op een minder directe
manier een impuls gegeven. Een voorbeeld hiervan is het Zwaartekrachtprogramma. Als resultaat van een recente tussenevaluatie is het criterium
«kwaliteit van het consortium» nu zodanig omschreven dat gevraagd
wordt naar een uitgewerkt plan voor de loopbaanontwikkeling van
onderzoekers uit het middenkader (i.e. de wetenschappelijke top van de
toekomst). Dit plan wordt meegewogen in de beoordeling. Een ander
voorbeeld is de manier waarop NWO de tweedegeldstroomcomponent
van het Sectorplan Natuur- en Scheikunde heeft vorm gegeven. Daarin
wordt aan de talentvolle onderzoekers die door de faculteiten nieuw zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

11

aangesteld als onderdeel van dit Sectorplan een grotere honoreringskans
geboden in de Vrije Competitie voor de betreffende disciplines. In deze
beide vormen van (indirect) talentbeleid is te zien hoe het talentbeleid
samenhangt met andere beleidsdoelstellingen als het bevorderen van
samenwerking in grotere consortia om grote wetenschappelijke vragen
aan te pakken (Zwaartekracht) en het bevorderen van kwalitatief
hoogstaand nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek (Vrije Competitie).
26
Wat is het beoogde percentage extra geld voor bèta en techniek binnen
het onderzoek via sectorplannen? Op basis waarvan is dit percentage
gekozen?
Antwoord op vraag 26 t/m 28
Vanaf 2020 zal jaarlijks € 70 miljoen (van de € 250 miljoen) structureel aan
extra onderzoeksmiddelen beschikbaar komen voor sectorplannen. Op dit
moment werk ik in overleg met het veld aan de uitwerking van het kader
voor de sectorplannen. Ik denk hierbij aan een verdeling waarbij € 60
miljoen naar sectorplannen voor onderzoek in bèta en techniek zal gaan
en € 10 miljoen naar een sectorplan voor onderzoek in Sociale en
Geesteswetenschappen (SSH). Bij een dergelijke verdeling gaat circa 85%
van de structurele middelen naar de sectoren bèta en techniek. Hierbij
sluit ik aan bij het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34)
waarin staat dat er speciale aandacht uit gaat naar technische wetenschappen en onderzoeksgroepen die te maken hebben met hoge kosten.
Tegelijkertijd geef ik gehoor aan de oproep van partijen in het veld om ook
te investeren in de sector SSH via sectorplannen. Naar mijn inschatting zal
een bedrag van € 10 miljoen voldoende «basis» bieden voor een
sectorplan voor deze sector, waarbij er, net als voor de andere sectoren,
bij het opstellen van het plan keuzes zullen moeten worden gemaakt hoe
de beschikbare middelen worden ingezet. De verdeling van de € 70
miljoen biedt een balans tussen de wens van partijen in het veld om te
investeren in SSH en de wens in het regeerakkoord, die ook in de Kamer
is geuit, om prioriteit te geven aan investeringen in bèta- en technisch
onderzoek.
Zoals op 9 april 2018 is overeengekomen in het sectorakkoord tussen
OCW en VSNU (bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr. 621) ligt het voor de hand
dat universiteiten ook de 2%-middelen (profileringsmiddelen) inzetten
voor sectorplannen en voor knelpunten in de opleidingscapaciteit. In een
later stadium kan de 2% ook worden ingezet voor sectorplannen in andere
sectoren. Het doel is om synergie te bewerkstelligen tussen onderzoeksen onderwijsaspecten van sectorplannen, met het oog op verwevenheid
van en integrale zwaartepuntvorming in onderwijs en onderzoek.
Bij de verdeling van de investeringen in sectorplannen is ook gekeken
naar de middelen die reeds beschikbaar zijn voor diverse sectoren vanuit
vorige sectorplannen. Uw Kamer vraagt ook naar deze huidige verdeling
van de onderzoeksgelden via de sectorplannen tussen bèta en techniek en
sociale- en geesteswetenschappen (vraag 27). Vanuit vorige sectorplannen zijn middelen structureel toegevoegd aan de rijksbijdrage. Voor
het voormalige sectorplan natuur- en scheikunde is er vanaf 2011 € 14,3
miljoen toegevoegd aan de rijksbijdrage van de betreffende instellingen.
Voor het sectorplan technologie is er in de periode 2011–2013 jaarlijks
€ 11 miljoen toegekend en is er per 2014 € 7 miljoen structureel toegevoegd aan de rijksbijdrage van de deelnemende instellingen (3TU). Het
Deltaplan Wiskunde dat door de sector wiskunde is opgesteld ontvangt
€ 60.000/jaar t/m 2020 voor de Wiskunderaad, verder gaan er geen gelden
vanuit OCW naar dit sectorplan. Het sectorplan geesteswetenschappen
wordt in 2018 afgerond en daarvoor is jaarlijks structureel € 17 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

12

beschikbaar gesteld in de rijksbijdrage. Informatica en sociale wetenschappen hebben nog geen sectorplanmiddelen.
27
Wat is de huidige verdeling van de onderzoeksgelden via de sectorplannen tussen bèta en techniek en sociale- en geesteswetenschappen?
Wat is de beoogde verdeling?
Zie antwoord op vraag 26.
28
Hoe worden de financiële middelen voor de sectorplannen exact verdeeld
tussen bèta- en technische wetenschappen enerzijds en sociale- en
geesteswetenschappen anderzijds?
Zie antwoord op vraag 26.
29
Op welke manier en door wie wordt getoetst of een sectorplan voldoet
aan de eisen die aan een sectorplan gesteld mogen worden en wordt de
toekenning van middelen voorwaardelijk gemaakt aan een positieve
beoordeling van een dergelijke toetsing?
Er komen twee commissies: één voor SSH en één voor bèta en techniek.
De commissies zijn verantwoordelijk voor een advies aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de sectorplannen en de bijbehorende middelen. Er komen drie sectorplannen: één voor bèta, één voor
techniek en één voor SSH. Hoeveel middelen de universiteiten krijgen zal
mede afhangen van de kwaliteit van de plannen. Er wordt gebruik
gemaakt van een verdeelsleutel uitgaande van een basisfinanciering per
deelnemende faculteit met een bandbreedte afhankelijk van de plannen
van faculteiten. De juridische inbedding voor de specifieke taken en
bevoegdheden van de commissies wordt op dit moment bepaald.
30
Hoe wordt gemonitord of er voldoende middelen naar de humaniora
(blijven) gaan, nu dat in het spraakgebruik én in de financieringsstromen
sociale- en geesteswetenschappen onder één noemer SSH5 worden
geschaard?
De € 10 miljoen voor sectorplannen SSH is voor de sociale wetenschappen en geesteswetenschappen. Daarnaast is in het Sectorakkoord
tussen OCW en VSNU (bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr. 621) opgenomen
dat het voor de hand ligt dat universiteiten ook de 2%-middelen (profileringsmiddelen) inzetten voor sectorplannen en voor knelpunten in de
opleidingscapaciteit.
Het is aan de commissie om scherpe keuzes te maken welke disciplines
worden meegenomen in het sectorplan en dus middelen ontvangen. De
faculteiten stellen daartoe faculteitsplannen op met daarin SMART
geformuleerde doelen/indicatoren. Op voorhand is niet te bepalen welke
faculteiten middelen zullen ontvangen. Bij de planvorming zal nadrukkelijk
worden gevraagd om inzichtelijk te maken op welke manier middelen uit
vorige sectorplannen, zoals in dit geval € 17 miljoen vanuit het vorige
sectorplan geesteswetenschappen, worden ingezet voor herijkte of
nieuwe doelen en activiteiten. De afloop van het sectorplan geesteswetenschappen valt in die zin ook mooi samen met de start van een nieuw
sectorplan voor de sociale- en geesteswetenschappen.
5

SSH: Social Sciences & Humanities

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

13

31
Hoe wordt de verdeling van de middelen voor de Vernieuwingsimpuls
over de verschillende domeinen vastgesteld?
De middelen voor de Vernieuwingsimpuls zijn verdeeld over de drie stadia
van de Vernieuwingsimpuls (Veni-Vidi-Vici) volgens een piramidale
opbouw, waarbij er jaarlijks op totaalniveau ongeveer 150 Veni-premies,
85 Vidi-premies en 30 Vici-premies kunnen worden toegekend. De huidige
verdeling van het budget over de NWO-domeinen is een resultaat van de
verdeling over de NWO-gebieden in het recente verleden. Hierbij zijn door
NWO de budgetten van de voormalige gebieden Maatschappij en
Gedragswetenschappen en Geesteswetenschappen toegewezen aan het
domein Sociale en Geesteswetenschappen. De budgetten van de
voormalige gebieden Aard- en levenswetenschappen, Chemische
wetenschappen, Exacte wetenschappen en Natuurkunde zijn toegewezen
aan het domein Exacte en Natuurwetenschappen. Het budget van het
voormalige gebied Technische wetenschappen is toegewezen aan het
domein Toegepaste en Technische Wetenschappen. De omvang van het
budget dat elk van de gebieden ter beschikking had, werd periodiek
bepaald door het Algemeen Bestuur van NWO op basis van het aantal en
de kwaliteit van de aanvragen. De Raad van Bestuur heeft in 2017 deze
verdeling als principe overgenomen. NWO heeft daarnaast een apart
budget van omstreeks € 10 miljoen (van in totaal € 150 miljoen) voor
aanvragen met een domeinoverstijgend karakter.
32
Welk mechanisme of toetsingskader heeft u om ervoor te zorgen dat
sectorplannen ook daadwerkelijk leiden tot voldoende scherpe keuzes
binnen sectoren?
De beschikbare bedragen noodzaken tot het maken van keuzes. Zowel bij
het opstellen van de sectorplannen voor bèta en techniek als het
sectorplan voor sociale en geesteswetenschappen zal worden bezien hoe
faculteiten zich op nationaal niveau gaan profileren op onderzoek,
onderwijs en maatschappelijke impact ten opzichte van elkaar en welke
keuzes daarbij worden gemaakt. Hierbij wordt gekeken hoe de profielen
elkaar aanvullen en hoe dit zich vertaalt in een profiel voor de gehele
sector en daarmee voor Nederland. De mate van profilering in de plannen
maakt deel uit van de totale beoordeling van de plannen door de
commissies. Elke commissie zal mij op basis hiervan voorzien van een
weloverwogen en zwaarwegend advies over de verdeling van de
middelen over faculteiten.
33
In hoeverre wordt het beschreven kader voor weging van programmavoorstellen anders dan het huidige afwegingskader?
Op dit moment wordt de juridische inbedding bepaald voor de specifieke
taken en bevoegdheden van de commissies. Bij eerdere sectorplannen is
vaker door OCW gebruik gemaakt van de bevoegdheid om een commissie
in te stellen, maar niet in alle gevallen. Dit waren taken die betrekking
hadden op de uitvoering van sectorplannen of implementatie van de
sectorplannen.
34
Op welke termijn is het kader beschikbaar?
De taken en bevoegdheden van de commissies zullen worden opgenomen
in een instellingsbesluit dat later dit jaar beschikbaar zal komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

14

35
Hoeveel praktijkgericht onderzoek bij hogescholen wordt nu gefinancierd?
Hoeveel meer is beoogd met de extra investering?
Praktijkgericht onderzoek bij hogescholen wordt via de eerste geldstroom
(hoofdbekostiging) en via de tweede geldstroom (via NWO, Regieorgaan
SIA) gefinancierd. In 2017 is € 74 miljoen besteed via de bekostiging (deel
ontwerp en ontwikkeling) en ruim € 28 miljoen via Regieorgaan SIA. Met
de investering wordt de financiering met € 15 miljoen in 2018 oplopend
tot € 25 miljoen structureel vanaf 2022 verhoogd, waarvan € 7,5 miljoen
via de bekostiging en € 17,5 miljoen via Regieorgaan SIA.
36
Wat is de huidige strategie voor prioritering voor praktijkgericht
onderzoek?
Wat is het beoogde verschil in de nieuw te maken strategie?
De huidige strategie voor praktijkgericht onderzoek is gebaseerd op de
algemene, brede ontwikkeling van dit nog jonge onderzoeksdomein,
voortkomend uit de behoefte om meer professionals met een onderzoekende houding op te leiden in het hbo. Instellingen stellen daarin hun
eigen prioriteiten. Door de ontwikkelingen die het praktijkgericht
onderzoek de laatste jaren heeft doorgemaakt, is het belang en de verdere
versterking van dit onderzoek toegenomen. Dit roept nieuwe vragen op,
over de beoogde rol en positie van praktijkgericht onderzoek in het hbo en
breder in het kennisbestel. Zo wordt verkend of praktijkgericht onderzoek
voldoende van de grond komt, of dat specifieke onderdelen (bijvoorbeeld
bepaalde sectoren of aspecten zoals de verbinding tussen het onderwijs
en onderzoek) extra prioriteit behoeven. Dit is ook bekrachtigd in het op
9 april gesloten Sectorakkoord-hbo 2018 (bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr.
621).
37
In hoeverre zijn de beoogde extra bedragen voor faciliteiten van wereldformaat een garantie voor toekenning van de faciliteiten aan Nederland?
Wat is nodig om die garantie te vergroten?
Het bedrag van € 30 miljoen is bedoeld voor de Nederlandse deelname
aan internationale onderzoeksfaciliteiten. Dit bedrag is geen garantie voor
de toekenning van een (deel van) een faciliteit aan Nederland.
Afhankelijk van voor welke faciliteit gekozen gaat worden, kan het bedrag
ingezet worden voor de Nederlandse deelname aan een faciliteit in het
buitenland, een bepaald deel van een faciliteit in Nederland (bijvoorbeeld
een datacentrum bij de radiotelescoop SKA) of het maken van een start
met plannen voor een nieuwe internationale faciliteit in Nederland
(bijvoorbeeld de Einstein telescoop).
Mijn inzet is om het nationaal belang optimaal te dienen. Dit vergt een
afweging van de wetenschappelijke, economische, maatschappelijke en
regionale belangen op basis van goed onderbouwde plannen waarbij ook
een financieel commitment van kennisinstellingen en belanghebbende
partijen wordt verwacht.
38
Op welke manier zal de keuze van investeren tot stand komen bij de
middelen voor wetenschappelijke onderzoeksfaciliteiten in 2018 en in
2019?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

15

De middelen voor de ophoging van de call voor de Nationale roadmap
grootschalige wetenschappelijke onderzoeksfaciliteiten (€ 30 miljoen) zijn
toegevoegd aan het budget voor de lopende call. Hierbij is door OCW de
voorwaarde gesteld dat de middelen in het bijzonder worden ingezet voor
de financiering van faciliteiten waarbij middelen zijn aangevraagd voor
T02-instellingen en/of Rijkskennisinstellingen en die voldoen aan de in de
huidige Call for proposals voor de Nationale Roadmap voor Grootschalige
Wetenschappelijke Infrastructuur beschreven kwaliteitseisen. In mijn brief
van 12 april 2018 (Kamerstuk 27 406, nr. 226) heb ik aangegeven dat alle
subsidiabele aanvragen waarbij TO2-instellingen en Rijkskennisinstellingen zijn betrokken, zijn gehonoreerd.
In 2019 is een bedrag van € 30 miljoen beschikbaar voor wetenschappelijke faciliteiten van wereldformaat die van nationaal belang zijn. Ik heb
nog niet bepaald hoe deze middelen concreet ingezet gaan worden. Dit zal
mede afhangen van de mogelijkheden die er zijn om de totale financiering
rond te krijgen.
Voor de inzet van de middelen voor nieuwe digitale wetenschappelijke
onderzoeksinfrastructuur gaat NWO een investeringsplan opstellen
waarbij het rapport «Topwetenschap vereist topinfrastructuur» de basis
vormt tezamen met de infrastructuur die nodig is voor het realiseren van
de in het Nationaal Plan Open Science (NPOS, bijlage bij Kamerstuk
31 288, nr. 579) opgenomen ambitie om onderzoeksdata optimaal geschikt
maken voor hergebruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 338, nr. 161

16