Kwartiermakers toekomst accountancysector

Minister van Financien
De heer W B Hoekstra
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag

Onderwerp Aanbieding Audit Quality Indicators

Den

Haag 29 december 2021

Geachte heer Hoekstra
U heeft ons gevraagd om kwaliteitsindicatoren op te stellen die voor de benodigde transparantie

de wettelijke controle voor de gebruikers van de jaarrekening zullen zorgen De Commissie
toekomst accountancysector Cta heeft in 2020 vastgesteid dat het bijzonder is dat de
van

accountancysector nog onvoldoende eenduidige data publiceert over diens eigen prestaties en dat
het hoog tijd wordt dat hier verandering in komt Bijgaand treft u dan ook een voorstel voor een
eerste set van Audit Quaiity Indicators AQI s
Daarbij spreken wij nadrukkelijk van een eerste
set omdat de AQI s in de ioop der tijd aangepast dienen te worden Door ze regeimatig te
evalueren en waar nodig te verduidelijken wordt een instrument gecreeerd dat van toegevoegde
waarde zal zijn voor de brede groep

gebruikers van de jaarrekening

Op 8 juli van dit jaar publiceerden wij de concept AQI s ter openbare consultatie Deze concept
AQI s zijn in nauwe samenwerking met stakeholders tot stand gekomen Voorafgaand aan de
consultatie hebben wij onderzocht in hoeverre de data door zowel grote als kleine

accountantsorganisaties aangeleverd kan worden

Uit deze navraag is gebleken dat de
voorgestelde test niet leidt tot een excessieve verhoging van de administratieve lasten De
consultatietermijn van de concept AQI s sloot op 19 September en uit het grote aantal reacties
hebben wij kunnen opmaken dat het een onderwerp betreft dat de aandacht heeft van veel
verschillende stakeholders zowel binnen als buiten de accountancysector 44 belanghebbenden
waaronder de toezichthouder de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants
NBA

de Samenwerkende Registeraccountants en Accountants administratieconsulenten

SRA

Samenwerkingsverband Kwaliteitsonderzoek Overheidsauditors KOA verschillende grote en
kleine accountantsorganisaties en gebruikers van de jaarrekening zoals de European Investors
VEB VEB
Stichting Eumedion VNO NCW MKB Nederland ONL voor Ondernemers en
verschillende wetenschappers hebben een consultatiereactie ingestuurd Ook hebben wij
verschillende reacties van vertegenwoordigers van jonge accountants gehad De afgelopen
periode hebben wij deze reacties bestudeerd en bezien of deze al dan niet tot aanpassingen van de
voorgestelde AQI s dienen te leiden De reacties bevatten opmerkingen en aandachtspunten die
uiteenlopen in aard en richting Een ruime meerderheid van de betrokkenen lijkt positief of
neutraal te staan tegenover de voorgestelde AQI s Meer algemeen zien wij dat de wens tot meer
transparantie van de kwaliteit van de wettelijke controle breed onderschreven wordt waarbij er
nog wel discussie is over welke kwaliteitsindicatoren zich daartoe dan het beste lenen
Uiteraard bestaat er geen heilige graal voor AQI s

Er zijn niet zomaar indicatoren die weergeven

wat de kwaliteit van de wettelijke controle is en er zal altijd een spanningsveld bestaan tussen het

geven van een meer gedetailleerd inzicht enerzijds en de begrijpelijkheid en of lastendruk van een
AQI anderzijds Bij elke AQI moet er dan ook naar een evenwicht gezocht worden tussen de
zeggingskracht van een AQI de administratieve lastendruk en de mate van detailinformatie die
een AQI geeft waaronder ook keuzes over mogelijke uitsplitsingen in segmenten en het
aggregatieniveau^ Daarnaast dient elke AQI toepasbaar te zijn op elke accountantsorganisatie
met een Wta vergunning terwiji er grote verschillen zijn in aard en omvang van de
vergunninghoudende organisaties In de reacties zien wij dat partijen met verschillende belangen
verschillende accenten leggen Hieronder gaan wij in op een aantal hoofdlijnen uit de reacties die

^

Het aggregatieniveau is het niveau waarop de AQI wordt gerapporteerd

van

de controie

Dit kan bijvoorbeeid op het niveau

opdracht of het niveau van de individuele accountant
1

1130616

00002

zien op de AQI s als set of die bij meerdere AQI s zijn genoemd die wij onder de aandacht willen

brengen Daarna zuilen wij de aanpassingen weergeven die wij naar aanieiding van de
consultatiereacties in de definitief aan u gepresenteerde AQI s hebben verwerkt
Indicatoren over kwaUteit van de controle

kip of het ei

In de reacties wordt allereerst bij meerdere AQI s genoemd dat het verband tussen de AQI en

kwaiiteit niet duidelijk is De AQI s hebben naar onze mening betrekking op factoren die kunnen
bijdragen aan en daarmee iets zeggen over de controiekwaliteit Het klopt dat er veeiai geen
wetenschappeiijk bewijs is voor een correiatie tussen controiekwaiiteit en een AQI Het ontbreken
van dat bewijs zou een gevolg kunnen zijn van het ontbreken van de benodigde data om
dergeiijke conciusies te kunnen trekken Dat is in zekere zin een kip of het ei vraag Pas met de
juiste en voldoende data kunnen gefundeerde conciusies getrokken worden over het verband
tussen de AQI en de kwaiiteit van de controle maar die data komen er niet als men zich laat
weerhouden door het feit dat het wetenschappeiijk verband nog onvoldoende uitgekristalliseerd is
Het is mede daarom dus ook van belang om een start te maken met het ontsluiten van eenduidige
data Na enige tijd kan het wetenschappelijke bewijs voor een eventuele relatie tussen
controiekwaliteit en de AQI dan groeien Overigens dienen de AQI s ook dan wel met name voor
het verschaffen van de nodige transparantie in de sector In het consultatiedocument stelden wij
dat de AQI s een eerste stap zijn maar dat deze onderhouden aangevuld en geactualiseerd
dienen te worden Het moet dan ook gezien worden als een levend document waarvan de tijd
moet uitwijzen of er andere of betere AQI s gewenst en voorhanden zijn Transparantie en
vooruitgang staan hierbij voorop Bovendien hebben wij tijdens de consultatie nadrukkelijk
gevraagd naar verbetervoorstellen voor de AQI s Daarbij zijn maar enkele concrete
verbetervoorstellen genoemd voor een AQI zoals bijvoorbeeld over werkdruk het verloop van
opdrachtportefeuilles en schendingen en incidenten Wij hebben deze voorstellen meegenomen in
onze overwegingen over de nu voorgestelde set AQI s

Interpretatie AQI s geen norm
Ondanks dat wij in het consultatiedocument nadrukkelijk hebben geschreven dat de AQI s geen
norm

zijn

Deloitte

lezen wij onder meer in de reacties van de NBA VEB Ernst
Young Accountants
Adviseurs de Gemeentelijke accountantsdienst Den Haag en

EY

DRV Accountants

Auditdienst ACAM NXT LVL Accountants CROP registeraccountants en Mazars een zorg voor
normering Wij benadrukken wederom dat de AQI s geen norm zijn ook niet via de achterdeur

Zij
zijn bedoeld om inzicht te geven en transparantie in de sector te bevorderen Bestuurders van
accountantsorganisaties zijn hier zelf aan zet om de AQI s geen norm te laten worden binnen hun
organisatie Daarnaast ligt er ook verantwoordelijkheid bij de accountants zelf Het doen van een
kwalitatief goede controle moet het belangrijkste doel zijn Niet de resultaten op de AQI s De
AQI s zijn bedoeld om transparantie te geven over de controiekwaliteit Uit de reacties blijkt dat er
vanuit de sector behoefte is aan uitbreiding van de kwalitatieve toelichtingsruimte bij de AQI s
0ns uitgangspunt was om deze ruimte zo beperkt mogelijk te houden maar wij komen de sector
hierin tegemoet door daar waar ruimte voor toelichting geboden wordt het aantal woorden te
verdubbelen

AQI s bieden transparantie over kwaiiteit rekening houdend met proportionaiiteit
Ook de veronderstelde administratieve lasten worden meermaals genoemd als argument om de
AQI s niet in te voeren Vooral met betrekking tot de relatief kleinere kantoren wordt dit punt
opgebracht door de SRA en ONL voor Ondernemers Allereerst willen wij erop wijzen dat het
voorstel om een systeem van AQI s in te voeren is gedaan door de minister van Financien en de
minister zal uiteindelijk ook besluiten over de voortzetting van dit voorstel De minister van
Financien heeft ons op basis van het Qa rapport de opdracht gegeven om AQI s te ontwerpen Wel
hebben wij bij het ontwerpen van de AQI s specifiek oog gehouden voor de lastendruk voor grote
en kleinere accountantsorganisaties alsook voor de vergelijkbaarheid van de uitkomsten van de
AQI s tussen grote en kleinere accountantsorganisaties De administratieve lasten zijn bovendien
de reden waarom wij de AQI s zo eenvoudig mogelijk willen houden Door de AQI s specifieker te
maken worden de administratieve lasten hoger Naast dat dit gevolgen zou hebben voor de
begrijpelijkheid van de AQI s willen wij ook niet proportionele lastendruk vermijden Wij hebben
bij elke AQI stilgestaan bij de proportionaiiteit vanuit het perspectief van zowel grote als kleinere
kantoren Uit een door ons uitgevoerde pilot bleek dat het voor kleinere kantoren niet per se

ingewikkelder is om de gevraagde informatie op te leveren Dit kan uiteraard voor een kantoor dat
Laten wij daarnaast niet vergeten dat de AQI s over
niet in de pilot zat anders zijn groot of klein
zaken gaan die ook nuttig zijn voor de bestuurlijke informatievoorziening binnen
voor zover hier al geen storing op is
Dit en de transparantie hierover is
de basishygiene voor een accountantskantoor mede gegeven de publieke taak van accountants

accountantsorganisaties

2

1130616

00002

Voor zover er een misverstand zou bestaan over de tijd die een accountantsorganisatie dient te

besteden aan de AQI s m b t medewerkersbetrokkenheid en opdrachtgeverstevredenheid willen
wij reeds hier opmerken dat de lastendruk voor deze twee AQI s voor de accountantsorganisaties
beperkt is Om dat te verduideiijken hebben wij in het AQI document een vragenlijst toegevoegd
waarbij het idee is dat medewerkers en klanten een link naar die vragenlijst ontvangen en de data
rechtstreeks bij de NBA binnenkomen De accountantsorganisaties hoeven in dat geval dus geen
extra stappen te zetten voor het verzamelen en doorgeven van de gevraagde informatie

Aggregatieniveau van de AQI s
Bij de consultatie hebben wij specifiek gevraagd aan partijen om zich uit te spreken over het
aggregatieniveau waarop de AQI weergegeven dient te worden In het consultatievoorstel hebben
wij een aantal AQI s op het individuele niveau van de externe accountant geformuleerd Hierop is
gemengd gereageerd Partijen die tegen het rapporteren op individueei niveau zijn vragen zich af
of het rapporteren op individueei niveau binnen de privacywetgeving past Partijen die voor het
rapporteren op individueei niveau zijn waaronder Stichting Eumedion een enkele accountant en
de NBA Young Profs benadrukken dat dit inzicht gewenst is en het passend is bij de publieke taak
van de accountant Hier ontstaat de indruk dat enerzijds partijen met name vanuit de
accountancysector behoudend zijn terwiji anderzijds partijen waaronder de nieuwe generatie
accountants wetenschap en gebruikers deze transparantie juist toejuichen Wij vinden het
rapporteren op individueei niveau belangrijke informatie opieveren voor de gebruiker van de
jaarrekening waarbij er in onze ogen geen sprake is van een inbreuk in de persooniijke
levenssfeer van een accountant of in ieder geval niet een die niet zou passen bij de
publiekrechtelijke taak die een accountant heeft Wij zouden uw ministerie dan ook willen
verzoeken om te bezien of het mogelijk is om een grondsiag in de Wet toekomst
accountancysector Wta te introduceren voor ook een rapportagepiicht op het niveau van een
individuele accountant en dan specifiek voor AQI 1 Mocht u hiertoe overgaan dan is daarmee het
punt van mogelijke spanning met de privacywetgeving geadresseerd Mocht u hier niet toe
overgaan dan dient AQI 1 uit voorzorg te komen vervallen of op een ander aggregatieniveau
gepubliceerd te worden

Verduidelijking begrippen van de AQI s
Ook zijn er in de reacties vragen gesteld over begrippen die gebruikt worden in de AQI s waarbij
veeial het verzoek kwam om deze te verduideiijken Dit hebben wij waar mogelijk gedaan Wij zijn

mening dat de AQI s op deze manier duidelijk zijn weergegeven Mochten er na de start van
de AQI s onverhoopt toch nog onduidelijkheden of vragen over definities opkomen dan is het aan
van

het nieuwe op te richten orgaan binnen de NBA dat de AQI s zal gaan evalueren de AQI
^
om hier duidelijkheid over te scheppen Met dien verstande dat de geest van de AQI

commissie

vanzeifsprekend in stand blijft
Gebruikers van de AQI s

Stichting Eumedion en Full Finance Consultants stellen vragen over wie als de gebruikers van de
AQI s gezien worden In het consultatiedocument wordt de groep gebruikers omschreven als de
gebruikers van de jaarrekening Wij kiezen er bewust voor om een brede groep ais gebruiker aan
te merken Als gebruiker van de jaarrekening beschouwen wij niet uitputtend bestuurders
commissarissen aandeelhouders kapitaalverschaffers werknemers klanten leveranciers
overheden ngo s
accountancy studenten en wetenschappers Dit is een breed palet Daarbij zijn
wij ons ervan bewust dat elke gebruiker mogelijk andere wensen heeft voor de AQI s en dat het
niet om een homogene groep gaat Onze insteek is om de AQI s voor een zo groot mogelijke groep
relevant te laten zijn Daarom hebben wij voor een breed palet aan AQI s op verschillende
aggregatieniveaus gekozen Voor zover er in de reacties zorgen worden geuit over de
begrijpelijkheid en bruikbaarheid van de AQI s voor de gebruikers zoals o a genoemd door V A
accountants adviseurs de AFM de NBA Deloitte en Confirm Accountants
merken wij op dat wij
hier nogmaals kritisch naar hebben gekeken Wij hebben met extra toelichting en het verminderen
van vakjargon zo goed mogelijk geprobeerd om de AQI s en het doel hiervan voor de gebruikers te
verduideiijken

^

Tegelijkertijd met de consultatie van de AQI s werd ook de Wet toekomst accountancysector Wta
geconsulteerd door de minister van Financien De juridische verankering van de AQI s is ook onderdeel van dit
wetsvoorstel De invoering het gebruik en de handhaving van de AQI s wordt beschreven in het wetsvoorstel
van de Wta artikel 45 lid a
b en c De minister van Financien stelt daarbij voor om een onafhankelijke
commissie bij de NBA op te richten die verantwoordelijk zal zijn voor de periodieke evaluatie van de AQI s
3

1130616

00002

Periodieke evaluatie van de AQI s

AQI commissie

Daarnaast wordt in de consultatiereacties op de AQI s meermaals gesteld dat het goed zou zijn als

de AQI s op korte termijn geevalueerd en eventueel aangepast kunnen worden

mening

Dit is een taak voor de AQI commissie

In het wetsvoorstel

Wij delen die

Wet toekomst

accountancysector is opgenomen dat de termijn van de evaiuatie in een ministerieie regeiing
bepaaid zai worden en wij verzoeken u om in de regeiing een evaiuatie en mogeiijke herziening op
kortere termijn mogelijk te maken Voor zover er vragen of opmerkingen gemaakt worden over de
Assurance
merken wij
AQI commissie o a door Nyenrode Business Universiteit en BDO Audit
op dat wij de oprichting van de commissie beiangrijk achten omdat de AQI set onderhouden

aangevuid en geactuaiiseerd dient te worden Het moet dan ook gezien worden ais een ievend
document waarvan de tijd moet uitwijzen of er andere of betere AQI s gewenst en voorhanden
zijn De Young Audit Boards OOB kantoren geven over de AQI commissie aan dat ze graag
betrokken wiiien worden bij de commissie en KPMG geeft aan dat de commissie een divers
karakter nodig heeft Hier zijn wij het mee eens In de memorie van toeiichting van het
wetsvoorstei is weergegeven dat het ons verstandig iijkt dat de AFM toezicht zai houden op de
naieving van deze verpiichting om tijdig en voiiedig te rapporteren [over de AQI s] en kan bij
overtredingen ook handhavend optreden Wij zijn van mening dat het ook van beiang is dat er
bijv steekproefsgewijs of o b v signaien inhoudeiijk getoetst kan worden door bijv de NBA
Bij deze wiiien wij dit punt bij u onder de aandacht brengen

Aanpassinaen naar aanleidina van de consultatiereacties
In de consuitatie hebben wij o a gevraagd of er AQI s af zouden moeten vaiien of dat er weiiicht
andere toegevoegd zouden moeten worden Na bestudering van de reaches zien wij geen reden

AQI af te iaten vaiien Wei hebben wij naar aanieiding van bezwaren en suggesties een
aantai aanpassingen in de voorgesteide AQI s gemaakt en een AQI toegevoegd Hieronder gaan
om een

wij in op de reacties per AQI
Nieuwe AQI Opieidingsuren ESG onderwerpen AQI 10
Bij het bestuderen van de consuitatiereacties hebben wij aiiereerst nadrukkeiijk stii gestaan bij de

maatschappeiijke reievantie van de AQI s Dit heeft geieid tot de toevoeging van een nieuwe AQI
gebruiker inzichteiijk te maken hoeveei opieidingsuren een accountant besteedt aan
het goed kunnen beoordeien van niet financieie informatie zoais Environmentai Sociai en
Governance ESG gereiateerde onderwerpen ten opzichte van diens totaai beschikbare uren Het
beiang hiervan wordt benadrukt in verschiiiende reacties Daarnaast is duurzaamheid een
beiangrijk onderwerp binnen het maatschappeiijke debat Ook binnen het accountantsberoep
worden deze onderwerpen de komende jaren steeds beiangrijker o a ais gevoig van Europese
regeigeving zoais de Corporate Sustainabiiity Reporting Directive CSRD en de EU Taxonomy Dit
ieidt ertoe dat wij besioten hebben om een AQI toe te voegen over de opieidingsuren die zijn
besteed aan ESG onderwerpen Deze AQI hebben wij uitgewerkt in het bijgevoegde document
Met deze AQI komen wij ook tegemoet aan de vraag naar een AQI over opieidingsuren
om voor de

Overige suggesties om extra AQI s toe te voegen wat betreft werkdruk tijdsdruk en ziekteverzuim
hebben wij niet overgenomen om de redenen zoais hierna uiteengezet bij AQI 6 Cuituur
AQI 1 Betrokkenheid externe accountant
De eerste AQI gaat over de betrokkenheid van de externe accountant bij de wetteiijke controie De
externe accountant is de accountant die de jaarrekening tekent Deze AQI toont het aantai uren
besteed door de externe accountant aan het uitvoeren van de wetteiijke controie ais percentage
van het totaie aantai uren besteed aan het uitvoeren van de wetteiijke controie De AQI wordt
gepresenteerd in kwartieien op het niveau van de accountantsorganisatie De gemiddeide
betrokkenheid kan ook per individueie externe accountant worden ingezien
De reacties op deze AQI zijn wisseiend Er is een aantai partijen dat het uitgangspunt van deze
AQI steunt Baker Tiiiy geeft ook aan dat deze AQI overeenkomt met een indicator die zij reeds
intern hanteren Er zijn ook partijen die minder enthousiast reageren op deze AQI
Verschiiiende partijen geven aan dat het verband met controiekwaiiteit niet duideiijk is
meerdere factoren van invioed zijn op de kwaiiteit van de controie

omdat

Het aantai uren dat de externe

accountant besteedt aan de controie varieert per controie en hangt af van verschiiiende factoren

zoais bijvoorbeeid teamsamensteiiing

teamgrootte het soort controie de omvang van de

controiekiant en de duur van de reiatie tussen accountant en dient

Nyenrode Business Universiteit

4

1130616

00002

spreekt in haar reactie daarnaast van een mismatch omdat betrokkenheid subjectief is terwiji het
percentage uren objectief is Er zijn inderdaad veel factoren die invioed hebben op de kwaliteit van
een

controle

en

niet elk uur wordt even effectief benut

Desondanks is het wel een proxy van

betrokkenheid

waarbij het belangrijk is dat deze AQI in samenhang gezien wordt met de overige
AQI s en met de kengetallen
Ook is er een aantal partijen dat spreekt van een mogelijk sturend effect

waarbij de externe

accountant meer uren zal besteden aan een controle om zo een hoger percentage uren te

bewerkstelligen Wij willen hierbij nogmaals benadrukken dat de AQI s geen norm zijn Het aantal
uren dat de extern accountant besteed aan een controle moet intrinsiek gedreven zijn en niet
extrinsiek gedreven door deze AQI
Er worden verschillende manieren geopperd waarop deze AQI omgevormd zou kunnen worden

Zo

merkt een aantal partijen op dat gekeken zou kunnen worden naar de betrokkenheid van de senior
teamleden in plaats van enkel de externe accountant

Een anonieme openbare reactie geeft aan

dat het ook verbreed zou kunnen worden naar het gehele controleteam
niet onze voorkeur

Beide suggesties hebben

omdat de verantwoordelijkheid uiteindelijk bij de externe accountant ligt

Door

extra functieniveaus toe te voegen aan deze AQI wordt deze enkel verbreed

terwIjI het hler gaat
om de betrokkenheid van de eindverantwoordelljke Een andere mogelljkheld die wordt genoemd
is om het aantal bestede uren door de externe accountant aan de controle als percentage van de

beschikbare tijd van de externe accountant te rapporteren Wij vinden het een goede suggestie om
het getal in verhouding te plaatsen maar hebben besloten dit te doen door het gemiddelde aantal
uren per controleopdracht door het team bij de AQI te vermelden op het niveau van de individuele
externe accountant Op deze manier wordt inzicht gegeven in de gemiddelde grootte van het team
en de opdracht In een groot team bij een grote opdracht zal de betrokkenheid van de externe

accountant relatief kleiner zijn

De manier van rapporteren d m v kwartielen vier gelijke delen waarin het aantal
controleopdrachten wordt opgedeeld leidt daarnaast tot onduidelijkheid bij verschillende partijen
die hebben gereageerd Zij spreken hun zorg uit over de begrijpelijkheid voor de gebruikers Grant
Thornton stelt voor om de AQI onder te verdelen in de categorieen OOB
grote ondernemingen
niet OOB en middelgrote ondernemingen niet OOB Wij hebben besloten deze onderverdeling
niet over te nemen omdat daarmee nieuwe definities in de AQI worden gei ntroduceerd en we de
AQI s zo eenvoudig mogelijk willen houden Ter verduidelijking hebben wij de kwartielen beter
toegelicht bij de aanvullende informatie bij de AQI
Daarnaast is er wisselend commentaar op het rapporteren op individueel niveau van de externe

Zoals ook in de inleiding van deze brief weergegeven vinden sommige partijen dit juist
terwiji andere vraagtekens zetten bij het privacy aspect en het interpreteren hiervan Wij

accountant

sterk

adviseren om deze AQI op individueel niveau te rapporteren Met de kanttekening dat dit dan wel
wettelijk mogelijk gemaakt dient te worden zoals hierboven reeds gesteld

AQI 2 Tekortkomingen in controles en jaarrekeningen
Deze AQI geeft het aantal wettelijke controles weer waarbij in het boekjaar van de
accountantsorganisatie sprake is van minstens een van de drie volgende punten
1
Een onvoldoende in een interne of externe inspectie op een afgeronde controle is
geconstateerd
2
Een materiele afwijking in de jaarrekening uit een voorgaand verslagjaar is geconstateerd
3
Een eerder afgegeven controleverklaring van onwaarde is verklaard dat wil zeggen een
eerder afgegeven controleverklaring blijkt onjuist en gebruikers kunnen hun beslissingen
niet langer daarop baseren
De readies op deze AQI zijn voornamelijk opbouwend Slechts enkele partijen vinden dit geen
goede indicator voor kwaliteit en de meesten vinden deze AQI relevant De Rijksuniversiteit
Groningen noemt dit een van de meest relevante AQI s Er worden door meerdere partijen
suggesties gedaan om deze AQI te verbeteren Een van deze suggesties is om de
vergelijkbaarheid te verbeteren door de AQI uit te drukken als percentage van het totale aantal
wettelijke controles Deze suggestie nemen wij over
Door meerdere partijen wordt aangehaald dat de titel van de AQI momenteel niet de lading dekt

omdat er sprake is van fouten in de jaarrekening en de controle

Mazars stelt dat er beter een

splitsing gemaakt kan worden Wij hebben ervoor gekozen om fouten in de controles en
jaarrekening bij elkaar in een AQI te houden omdat wij menen dat een bepaalde clustering van

5

1130616

00002

AQI s een positief effect heeft op de overzichtelijkheid van de data Wei hebben wij de titel van
deze AQI veranderd in
Tekortkomingen in controles en jaarrekeningen
Partijen uiten daarnaast hun zorgen over de aard van de foot die ontdekt wordt Vragen die zij
hierbij stellen hebben betrekking op aan wie de foot te wijten is accountant client vorige
accountant
Wij willen hierbij benadrukken dat het niet de bedoeling is dat deze AQI iets zegt
over Wiens fout het is De bedoeling van de AQI s is dat er transparantie ontstaat Geconstateerde
tekortkomingen in afgeronde wettelijke controles op grond van de controlestandaarden en
vastgestelde jaarrekeningen zijn een directe indicator voor het ontbreken van kwaliteit in
controlewerkzaamheden of verslaggeving

AQI 3 Actuele onderwerpen fraude en continuTteit
Fraude en continui teit zijn belangrijke thema s binnen de accountancysector alsook de
maatschappij Vandaar dat hier een AQI op is geformuleerd Deze AQI geeft inzicht in de omvang
van vermoede of geidentificeerde fraudes bij wettelijke controles in het betreffende boekjaar en
daarnaast in hoe vaak twijfel over de continuTteit tot uitdrukking komt in de controleverklaring
Uit de reacties blijkt enige weerstand tegen deze AQI Veel partijen geven aan dat er geen directe
link is met kwaliteit

Sommige geven aan de AQI hierdoor ongeschikt te vinden Wij vinden dit

echter een belangrijke AQI omdat fraude en continuTteit tot de kern van het accountantsberoep

behoren vanwege de relevantie van deze onderwerpen voor de maatschappij Flynth doet de
suggestie om de kans op fraude of continuTteitsproblemen mee te nemen in de AQI Wij hebben er
bewust voor gekozen om dit niet over te nemen vanwege de hogere administratieve lastendruk die
dit opievert Wij willen ook nogmaals benadrukken dat een directe link met kwaliteit niet altijd
bestaat Bij deze AQI geldt dat sommige sectoren een groter risico hebben op fraude en
discontinuTteit dan andere In de kengetallen wordt per accountantsorganisatie de
klantenportefeuille naar sector uitgesplitst De AQI s moeten dan ook in onderlinge samenhang
worden gezien en met de kengetallen
Er worden verschillende suggesties gedaan voor het opnemen van andere gegevens in deze AQI
Zo geven de NBA en SRA beide aan dat hierbij bijvoorbeeld gedacht kan worden aan Wwft

meldingen Ook stelt een reactie dat er verhoudingsgetallen overwogen zouden kunnen worden
zoals de verhouding vermoeden van materiele fraude ten opzichte van daadwerkelijke fraude Er is
in deze AQI mede gekozen voor het aantal wettelijke controles waarbij sprake was van ten minste
een

redelijk vermoeden van materiele fraude

in de wetgeving

artikel 26 Wta

omdat deze afbakening en definitie aansluiting vindt
Andere aspecten zoals het aantal Wwft meldingen en het aantal

daadwerkelijke fraudes hebben een andere reikwijdte en een minder duidelijk verband met
wetgeving en of de accountant
Meerdere partijen merken op dat deze AQI beter gesplitst zou kunnen worden omdat fraude en
continuTteit twee verschillende onderwerpen zijn Wij hebben besloten om de onderwerpen bij
elkaar in een AQI te houden omdat
als ook hiervoor aangegeven
wij menen dat een bepaalde
clustering bijdraagt aan de overzichtelijkheid en beide onderwerpen tot de kern van het beroep
behoren

Wei hebben wij in de titel verduidelijkt dat het om twee verschillende onderwerpen gaat

De naam van de AQI is aangepast naar

Actuele onderwerpen

fraude en continuTteit

AQI 4 Kwaliteitsverhogende maatregelen
Deze AQI geeft weer in hoeveel procent van de controleopdrachten een kwaliteitsverhogende
maatregel is ingezet Dit zijn maatregelen zoals een onafhankelijke review consultaties en de
inzet van specialisten
In meerdere reacties lezen wij zorgen over een

mogelijke perverse prikkel waarbij meer
consulteren als beter zou worden gezien en zorgen over de vergelijkbaarheid van de uitkomst van
de AQI

Wij onderschrijven wat hierbij wordt genoemd namelijk dat verschillende controles en
De AQI is echter geen
norm dus het is geenszins de bedoeling dat meer consulteren als beter wordt gezien De AQI
moet ook niet op zich gezien worden maar in samenhang met de andere AQI s en kengetallen

verschillende accountants varieren in het benodigde aantal consultaties

De NBA geeft aan dat deze AQI bij OOB controles altijd 100

zou moeten zijn omdat in dat geval
opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling 0KB verplicht is Wij hebben er om praktische
redenen voor gekozen om dit zo te laten Wij realiseren ons dat er bij OOB controles dan altijd het
hoort te staan maar het wordt dan ook zichtbaar wanneer dit niet het geval is
percentage 100
Bovendien blijft het interessant om aan de hand van de nadere uitsplitsing te zien welke

een

6

1130616

00002

kwaliteitsverhogende maatregelen dan zijn ingezet

Hier kunnen wel degelijk verschillen tussen

zitten
Baker Tilly schrijft dat IT

en

fiscaal specialisten volgens de beroepsstandaarden

teamleden worden beschouwd en niet als ingeschakelde specialisten

de NV COS

als

Wij hebben dit niet

aangepast omdat voor de buitenwereld anders niet inzichtelijk is welke specialisten betrokken
worden Middels deze AQI willen wij de expertise en de diversiteit in kennisgebieden die bij
controles gebruikt worden juist transparent maken
NOREA geeft aan dat er zou moeten worden gesproken van een

n auditor in plaats van TT

Wij kiezer echter voor de term TT specialist te hanteren omdat de term IT auditor

specialist
niet wettelijk gedefinieerd is en mogelljk specialisten uitsluit van de AQI die wel ingezet zijn bij de
jaarrekeningcontrole
IIA Nederland stelt voor om vroege afstemming met interne auditfunctie toe te voegen
nemen wij niet over omdat de reikwijdte dan verbreed wordt en er meerdere

Dit

kwaliteitsverhogende maatregelen zouden kunnen worden toegevoegd Kriton vraagt om een
mogelijkheid om andere kwaliteitsverhogende maatregelen te noemen Naargelang de tijd vordert
en er meer kennis en ervaring wordt opgedaan met het doen van onderzoek kan besloten worden
om kwaliteitsverhogende maatregelen toe te voegen Daarnaast worden geen concrete
voorbeelden genoemd van kwaliteitsverhogende maatregelen die momenteel zouden ontbreken

AQI 5 Kwaliteitsbeheersingssystemen
Om vast te stellen of de opzet implementatie en werking van het kwaliteitsbeheersingssysteem
werken voeren alle accountantsorganisaties verschillende soorten reviews uit Deze AQI geeft de
resultaten van de reviews

zowel intern als extern

kwantitatief weer

Uit de reacties blijkt dat veel partijen vragen om meer deflnities van gebruikte begrippen als

overige constateringen

bevindingen en tekortkomingen

Wij sluiten aan bij en verwijzen naar

de deflnities uit de International Standard on Quality Management 1 ISQMl
Ook kan er naar ons
idee nadere toelichting ontwikkeld worden om eenduidigheid te bewerkstelligen indien daar

behoefte aan blijkt te zijn
Meerdere partijen geven aan dat de AQI op de huidige manier onvoldoende inzicht geeft

door het

rapporteren van een absoluut getal Door de NBA Young Profs wordt de suggestie gedaan om het
aantal intern en extern getoetste dossiers toe te voegen aan het absolute getal zodat duidelijk
wordt hoeveel interne en externe controles hebben plaatsgevonden en bij hoeveel hiervan sprake
was van een tekortkoming Dit hebben wij niet overgenomen omdat de bevindingen die in deze

AQI gerapporteerd worden niet hoeven te volgen uit getoetste dossiers Bevindingen ten aanzien
van het kwaliteitsbeheersingssysteem kunnen ook op andere wijze aan het licht komen Wij
erkennen echter de wens tot context Daarvoor verwijzen wij naar de kengetallen waar
bijvoorbeeld het aantal uitgevoerde wettelijke controles door een accountantsorganisatie enige
context kan bieden in relatie tot het aantal geconstateerde bevindingen
Daarnaast wordt ook aangegeven dat de AQI geen recht doet aan de veelvoud aan oorzaken die
ten grondslag kunnen liggen aan een bevinding

Kriton stelt voor om de bevindingen aan te passen

door deze te registreren naar aard oorzaak en karakter van de genomen maatregel

besloten om dit niet te doen
van

Wij hebben
omdat het naar onze mening niet bijdraagt aan de begrijpelijkheid

de AQI voor de gebruiker

AQI 6 Cultuur
De cultuur van een organisatie is belangrijk om o a de focus op kwaliteit in een organisatie te
borgen Tegelijkertijd zijn wij ons ervan bewust dat cultuur een breed begrip is en niet direct
gemeten kan worden Wel is voor de betrokkenen duidelijk dat cultuur een belangrijke rol speelt
Dit blijkt ook uit de consultatiereacties Vanwege het brede karakter van cultuur is het echter
lastig om recht te doen aan dit begrip in een AQI Daarom hebben wij ons de vraag gesteld welke
dimensies binnen de context van een accountantsorganisatie belangrijk zijn Hierbij hebben wij
geput uit wetenschappelijke literatuur oorzakenanalyses ervaringen uit de consultatiereacties en
thema s die wij als Kwartiermakers zelf voor de sector zien Uit de wetenschappelijke literatuur
volgen zogenaamde proxies die voor het meten van cultuur gebruikt kunnen worden Zo zijn wij
gekomen tot het meten van medewerkersbetrokkenheid Als werknemers zich meer verbonden
voelen met en betrokken voelen bij de cultuur van de organisatie is er ook sprake van meer
toewijding tot het leveren van betere prestaties Door te vragen naar in hoeverre iemand zich

7

1130616

00002

verbonden voelt aan en betrokken bij de organisatie

kan er met een relatief korte vragenlijst een

indicatie van de betrokkenheid van medewerkers en daarmee van de cultuur van de

accountantsorganisatie gegeven worden
Er worden in de readies vragen gesteid over de reiatie tussen betrokkenheid en controiekwaiiteit
Wij kunnen dit niet verder verduidelijken dan zoals hierboven uitgelegd dat uit onderzoeken blijkt
dat betrokken medewerkers die zich meer verbonden voeien met de cuituur van de organisatie
meer toegewijd zijn aan het ieveren van betere prestaties
Meerdere partijen geven aan dat cuituur breder is dan medewerkersbetrokkenheid en geven

suggesties om de AQI aan te vuiien Hierbij worden onder andere medewerkerstevredenheid

medewerkersparticipatie werkdruk ziekteverzuim en het aantal keer dat cuituur onderwerp is in
Het meenemen van ziekteverzuim wordt gesuggereerd door Eumedion
Wij hebben besloten om ziekteverzuim op te nemen ais kengetai
de boardroom genoemd

Naar aanieiding van de reactie van V A accountants adviseurs waarin zij steiien dat budgetdruk

meegenomen wordt in de AQFs maar dat tijdsdruk hierin momenteei ontbreekt hebben wij
besloten om in deze AQI ook vragen op te nemen over tijdsdruk en de toereikendheid van de

pianning

Daarnaast is tijdsdruk

samen met

budgetdruk

een

eiement dat werkdruk drijft

In de consuitatiereacties zien wij het onderwerp werkdruk vaak terugkomen

Wij realiseren ons dat

hier momenteei veel maatschappelijk debat over is niet alleen in het accountantsberoep Door
deze vraag toe te voegen komen wij tegemoet aan de vraag voor meer aandacht voor werkdruk
er

in de AQI s
Verder hebben reacties voorai betrekking op de manier van uitvraag

De NBA steit voor om de

enquete tweejaarlijks uit te voeren Dit nemen wij over De enquetes zullen worden uitgevraagd
op het niveau van medewerkers die meewerken aan wettelijke controles NXT LVL Accountants
geeft aan dat de NBA en AFM de enquetes uit kunnen voeren ook Deloitte steit voor hiermee
samen te werken Wij zijn van mening dat de nog in te stellen AQI commissie van de NBA hier
nader invuiiing aan zou moeten geven Daarbij is het wei ons idee dat de medewerkers van de
NBA een iink naar de vragenlijst ontvangen waarbij de data rechtstreeks bij de NBA binnenkomt

AQI 7 Verloop in controleteam
Deze AQI geeft inzicht in het verloop in opdrachtteams betrokken bij wetteiijke controies
Continuiteit zorgt voor stabiliteit en behoud van kennis

en

vernieuwing zorgt voor een frisse blik

Een aantal partijen steit dat het interpreteren van deze AQI bemoeilijkt wordt doordat zowel een
hoog ais een laag getal risico s met zich meebrengt Wij begrijpen deze onduideiijkheid en hebben
meer duiding aan deze AQI gegeven zodat deze AQI ook voor de gebruikers beter te
interpreteren is Continuiteit in opdrachtteams zorgt voor stabiliteit en behoud van kennis van de
klant en minder benodigde tijd voor extra begeleiding en vernieuwing zorgt voor een frisse blik
met een mogelijk kwaliteitsverhogend effect Een hoog verloop d w z weinig continuiteit veel
vernieuwing en of grote veranderingen in teamomvang in opdrachtteams kan een Indicator zijn
voor capaciteitsproblemen
bijv veroorzaakt door te hoge werkdruk of allocatie en
planningsproblemen Een laag verloop daarentegen zou echter een indicator kunnen zijn van
onvoldoende vernieuwing binnen het team en de daarbij behorende frisse blik Vernieuwing en
continuiteit binnen een team bieden dus in beide gevallen zowel voor ais nadelen Deze AQI geeft
inzicht maar nadrukkelijk geen goed fout oordeel
Verschillende partijen stellen voor om het functieniveau van de medewerkers toe te voegen die het
team verlaten of bij het team aansluiten

Op deze manier wordt inzichtelijk gemaakt wat de
samenstelling is van het team Het is inderdaad interessant om te weten of mensen met veel of
weinig ervaring weggaan voorai ook bij kleinere controles Dit zou echter zorgen voor meer
dataverzameling en een hogere administratieve lastendruk Daarom hebben wij ervoor gekozen
om

dit niet aan te passen

Door Confirm Accountants en Flynth wordt de kanttekening gemaakt dat de omvang van teams
invioed heeft op het percentage van het verloop In kleinere teams heeft het verlaten van het
team door een teamlid een groter effect op het percentage dan in grotere teams
een

Wij vinden dit

relevant punt en hebben daarom besloten om de gemiddelde teamomvang toe te voegen aan

deze AQI

8

1130616

00002

AQI 8 Investeringen in innovatieve technologie
Met deze AQI wordt het procentuele deel weergegeven van de totale omzet uit wettelijke controles
dat door de accountantsorganisatie in innovatie wordt gemvesteerd Dit percentage geeft een
indicatie van de bereidheid van de organisatie om te investeren in het verbeteren van de kwaliteit
van de controiediensten en om relevant te blijven voor haar klanten Het gaat hierbij om
technologie ten aanzien van de financiele controle
KPMG en Full Finance Consultants doen belde een voorstel om de titel van deze AQI aan te passen

Wij hebben ervoor gekozen om de titel te veranderen naar
technologie

Investeringen in innovatieve

De Rijksuniversiteit Groningen V A accountants adviseurs

Cygnus Atratus BDO Audit

Assurance en DRV Accountants

Adviseurs geven aan dat de AQI momenteel aandacht voor

opieidingen van medewerkers mist Zij schrijven dat opieidingen ook meetellen als investering in
innovatie Hoewel wij onderkennen dat opieidingen een belangrijke rol hebben binnen een
innovatieve organisatie hebben wij besloten om dit niet toe te voegen aan de AQI omdat dit zou
zorgen voor hogere administratieve lasten
De Young Audit Boards OOB kantoren stellen voor om het gebruik van tools toe te voegen aan
deze AQI

Wij hebben een dergelijke AQI overwogen maar constateerden hierbij meetproblemen
omdat geen eenduidige betekenisvolle definitie van tools bestaat
Verder leeft de vraag hoe om te gaan met gezamenlijke initiatieven SRA NBA en Confirm
Accountants geven aan dat voor kleinere kantoren geldt dat zij gebruik kunnen maken van de
innovaties in verenigingsverband

Andere accountantsorganisaties geven aan dat zij dit doen via
het internationale network van hun organisatie Accountantsorganisaties kunnen hiermee omgaan
door percentage van de totale omzet weer te geven van het bedrag dat zij betalen aan de

netwerken ten behoeve van innovatieve technologieen
NXT LVL Accountants stelt voor om innovatiebereidheid mee te nemen in uitvraag bij AQI 6
Wij vinden dit een goed idee Soms geldt namelijk dat een organisatie op papier veel lijkt

Cultuur

te doen

maar dat de praktijk weerbarstig is Een organisatie kan op papier veel investeren in
nieuwe technologie maar hier in de praktijk niet veel mee werken of geen ruimte geven aan de
medewerkers om met nieuwe technologie te experimenteren In AQI 6 hebben wij daarom vragen

toegevoegd over of er voldoende tijd en ruimte ervaren wordt om te innoveren
AQI 9 Budgetoverschrijding
Deze AQI geeft aan in welke mate de wettelijke controles zijn verlopen conform vooraf gemaakte
inschattingen van de werkzaamheden bij het opstellen van het controleplan inclusief aanpassingen
gedurende de uitvoering van de wettelijke controle voor meer of minder werk
Momenteel wordt in de AQI gesproken van een budgetoverschrijding van 25
De reacties hebben
verschillende zienswijzen op dit percentage Zo vraagt EY zich af waarom er een percentage wordt

genoemd omdat dit een norm zou kunnen creeren Hierbij willen wij nogmaals aangeven dat de
AQI s geen norm zijn maar dat deze zijn bedoeld om inzicht te geven Andere reacties gaan in op
de hoogte van dit percentage Zo vinden Mazars en Full Finance Consultants het percentage aan
de hoge kant en stelt laatstgenoemde voor om dit te verlagen naar 5
Confirm Accountants vindt
25
te laag Wij hebben besloten dit percentage niet aan te passen Wij hebben bewust gekozen
voor 25
omdat wij met deze AQI excessen willen laten zien Een lager percentage zou ook
reguliere bedrijfsrisico s als ziekte of een inwerkperiode tonen terwiji dit niet het doel is van deze
AQI
Er worden verschillende alternatieven gesuggereerd

Bijvoorbeeld het kijken naar overuren
die tot uiting
komt in de budgetoverschrijding Wij zijn het er wel mee eens dat dit belangrijke aspecten zijn
Deze hebben wij in acht genomen en wij zien dat het belang van een goede planning hiermee
samenhangt Dit past bij de toevoeging van de vragen aan AQI 6 Cultuur over de toereikendheid
van de planning
werkdruk

of de relatie met cultuur

Deze AQI gaat echter over commerciele druk

AQI 11 Opdrachtgeverstevredenheid
Deze AQI is een cijfer dat inzicht geeft in de mate waarin de opdrachtgevers tevreden zijn met de
kwaliteit en de toegevoegde waarde van de diensten die de accountant levert In de bijiage is een
vragenlijst toegevoegd
9

1130616

00002

Deze AQI ontvangt kritiek

omdat wordt gesteld dat een opdrachtgever minder tevreden zou zijn

met een strenge accountant die een kwalitatief goede controle uitvoert
inherent risico bij deze AQI

Dit is inderdaad een

De vrageniijst is echter zo opgesteld om dit risico zoveei

mogeiijk te
ondervangen Enerzijds door de vrageniijst te ontienen aan wetenschappeiijke vragenlijsten en
anderzijds door hier in de bewoording rekening mee te houden

Tot slot

Wij wiiien de personen en organisaties die hebben gereageerd bedanken voor hun bijdrage aan de
AQI s Ook wiiien wij de ieden van de verschiliende AQI werkgroepen nogmaals bedanken Op
deze manier kunnen we de relevantie en het doel van de AQI s het bieden van transparantie over
de wetteiijke controle bevorderen De bovenstaande aanpassingen hebben wij in de AQI s
doorgevoerd Deze herziene set vindt u bijgevoegd bij deze brief

Hoogachtend
De Kwartiermakers Toekomst Accountancysector

Persoonsgegevens

Persoonsgegevens

10

1130616

00002

Bijiage vragenMjsten AQI 6 en AQI 10
AQI 6 Cultuur
Betrokkenheid bij de organisatie
1

Geef aan in welke mate je het eens bent met onderstaande stellingen
7

oneens

helemaal

1

helemaal mee

mee eens

•

Ik voel me emotioneel verbonden met het accountantskantoor waar ik werk

•

Ik voel commitment richting het accountantskantoor waar ik werk

•

Het accountantskantoor waar ik werk betekent veel voor mij

Toereikendheid planning

2

In hoeveel procent van jouw werkzaamheden stond in de praktijk druk op de planning in

jouw laatste busy season januari tot en met juni
0 10
11 20

21 30
•

31 40
41 50

51 60
•

61 70
71 80

81 90
91 100
•

3

Niet van toepassing

Wat is de belangrijkste focus gedurende busy season

1

getting the job done

7

audit

quality
•

Wat is jouw belangrijkste focus gedurende het busy season
Wat is de belangrijkste focus van de audit teams waar jij deel van uitmaakt

gedurende busy season
Culture of excellence en groei
4

Geef aan in welke mate je het eens bent met onderstaande stellingen
•

1

helemaal mee

helemaal mee eens

7

oneens

In het afgelopen jaar heb ik voldoende on the job coaching gehad om een goede

audit quality te kunnen leveren
•

•

Mijn kantoor waardeert een kritische houding bij audit issues richting klanten
positief zelfs als hiermee het behoud van de klant op het spel staat
Mijn kantoor geeft mij de ruimte om te experimenteren en te leren

Daadwerkelijke innovatie
5

Als je terugkijkt op jouw laatste busy season
•

•

hoe beoordeel je dan

l laag 7
hoog
bij de uitvoeringen van
jouw opdrachten om te experimenteren met nieuwe technologische innovaties
de mate waarin je daadwerkelijk nieuwe technologische innovaties hebt

de mate waarin je ruimte hebt gehad

in de planning

toegepast

AQI 11 Opdrachtgeverstevredenheid
Geef aan in welke mate je het eens bent met onderstaande stellingen
2

mee oneens

1
2

3

neutraal

4

mee eens

5

1

helemaal mee oneens

helemaal mee eens

Er waren geen verrassingen omtrent het uitvoeren van de controlewerkzaamheden
De externe accountant en het team hadden voldoende vaktechnische competenties om de

aangeleverde informatie te beoordelen
11

1130616

00002

3

De externe accountant en het team hadden voldoende kennis om onze vragen te

beantwoorden
4

De externe accountant toonde zich voldoende betrokken

5

De externe accountant en het team reageerden tijdig en voldoende uitgebreid op onze

6

vragen
De externe accountant en het team waren voldoende benaderbaar voor onze vragen

7

bij de accountantscontrole

De externe accountant en het team hadden een proactieve houding tijdens de

accountantscontrole
8

Het was duidelijk aan welke kwaliteitseisen de verstrekte informatie voor de controle
moest voldoen

9
10

De externe accountant en het team deelden tijdig de bevindingen en constateringen
gedurende de accountantscontrole
Het voelde tijdens de accountantscontrole aan alsof het een noodzakelljk kwaad was

11

Het voelde aan alsof de externe accountant en het team een accountantscontrole van hoge
kwaliteit belangrijk vonden

12 Als er zich vraagstukken voordeden tijdens de accountantscontrole toonde de externe
accountant en het team zich bereidwillig om deze te helpen opiossen

12

1130616

00002