P.A.M. de Smet | S. Visser | N.L. Valster | W.J.L. Schuch |
M.N. Geijer | J.P. Wesseling | W.A. van den Beld |
D. Drukker | H. Groot Wassink | A. Sanders

RIVM-rapport 2020-0164

Monitoringsrapportage NSL
2020
Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
Met een bijdrage van Rijkswaterstaat/InfoMil
december 2020

012478

De zorg voor morgen begint vandaag

Monitoringsrapportage NSL 2020

Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit

RIVM-rapport 2020-0164

RIVM-rapport 2020-0164

Colofon

© RIVM 2020
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde
van bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave.
DOI 10.21945/RIVM-2020-0164
P.A.M. de Smet (auteur),RIVM
S. Visser (auteur),RIVM
N.L. Valster (auteur),RIVM
W.J.L. Schuch (auteur),RIVM
M.N. Geijer (auteur),RIVM
J.P. Wesseling (auteur),RIVM
W.A. van den Beld (auteur),RIVM
D. Drukker (auteur),RIVM
H. Groot Wassink (auteur hoofdstuk 6), Rijkswaterstaat Leefomgeving/InfoMil
A. Sanders (auteur hoofdstuk 6), Rijkswaterstaat Leefomgeving/InfoMil
Contact:
Peter de Smet
Centrum voor Milieukwaliteit
peter.de.smet@rivm.nl
Dit onderzoek werd verricht in opdracht van Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat in het kader van Project ‘Monitoring NSL’.

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl

Pagina 2 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Publiekssamenvatting

Monitoringsrapportage NSL 2020
Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
In het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) werken
de overheden samen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Hierover wordt
jaarlijks gerapporteerd. Uit de monitoringsrapportage 2020 blijkt dat de
luchtkwaliteit iets verder is verbeterd. In vrijwel heel Nederland liggen
de concentraties stikstofdioxide en fijnstof in 2019 onder de Europese
grenswaarden. Ook onder deze grenswaarden is luchtverontreiniging
nog schadelijk. Daarom is er beleid om de luchtkwaliteit te verbeteren.
Uit de rapportage blijkt ook dat in een enkele straat in de binnenstad
van Amsterdam en Arnhem de grenswaarde voor stikstofdioxide nog
wordt overschreden. Er waren minder overschrijdingen dan in 2018.
De gemiddelde concentratie fijnstof in Nederland is in 2019 gedaald ten
opzichte van 2018. In het grootste deel van het land zijn de
grenswaarden voor wegverkeer niet overschreden.
Op enkele locaties in gebieden met intensieve veehouderijen worden de
grenswaarden van fijnstof ook nog overschreden. Dit zijn er wel minder
dan in 2018, hoewel er meer veehouderijen in de berekeningen zijn
meegeteld. De daling komt vooral doordat de gemeenten de gegevens
over de veehouderij hebben verbeterd.
De komende jaren zet deze daling naar verwachting door, zowel voor
stikstofdioxide als voor fijnstof. Naar verwachting wordt de bevolking
gemiddeld minder blootgesteld aan deze stoffen. Het is moeilijk aan te
geven in welk tempo dat zal gaan. Minder uitstoot door verkeer en
veehouderijen helpen daarbij. Effecten van de coronamaatregelen zullen
er ook zijn, maar daar is nog nu geen zicht op.
De kwaliteit van gegevens die overheden over wegverkeer en
veehouderijen aanleveren, verbetert de laatste jaren sterk. Aandacht
van alle overheden voor de kwaliteit van de data blijft nodig om een
betrouwbaar beeld te kunnen geven van de luchtkwaliteit.
Schone lucht is belangrijk voor de volksgezondheid. Daarvoor zijn lagere
concentraties luchtvervuilende stoffen nodig dan de Europese
grenswaarden stellen. Om dat te bereiken heeft de overheid in 2020 het
Schone Lucht Akkoord (SLA) opgesteld. Hierin spreken de rijksoverheid,
provincies en gemeenten met elkaar af de luchtkwaliteit in Nederland tot
2030 verder te verbeteren.
Kernwoorden: luchtkwaliteit, NSL, monitoring, fijnstof, stikstofdioxide

Pagina 3 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Pagina 4 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Synopsis

NSL 2020 monitoring report
State of affairs of National Air Quality Cooperation Programme (NSL)
The National Air Quality Cooperation Programme (NSL) is an initiative in
which various authorities combine forces to improve the air quality in the
Netherlands. A report on the air quality improvements is published
annually. According to the monitoring report 2020, the air quality has
improved slightly. In 2019, the concentrations of nitrogen dioxide and fine
particles were below the European limit values almost throughout the
Netherlands. Air pollution is still harmful, even below these limit values,
which is why there is a policy to improve the air quality.
The report also indicates that limit values are still exceeded in a few
streets in the inner cities of Amsterdam and Arnhem but there were fewer
exceedances than in 2018.
The average concentration of fine particles in the Netherlands was lower
in 2019 than in 2018. The limit values for road traffic were not exceeded
in most of the country.
The limit values for fine particles were still exceeded at a few locations in
areas with intensive livestock farming. There were, however, fewer of
these exceedances than in 2018, even though more livestock farms had
been included in the calculations. This decrease is primarily due to
municipalities having improved the data on livestock farming.
The decrease, in concentration of both nitrogen dioxide and fine particles,
is expected to continue in the coming years. The population is expected to
be less exposed to these substances on average. However, the pace of
the decrease is difficult to predict. Lower emissions of these substances
by traffic and livestock will contribute to this. The coronavirus measures
taken will also affect the situation but no figures are available yet.
The quality of data on road traffic and livestock farming that authorities
submit has improved considerably in recent years. It is important that
they continue to focus on this quality if we are to build up a reliable
picture of the air quality in the Netherlands.
Clear air is essential for public health. This requires lower concentrations
of air pollutants than the European limit values set. To achieve this, in
2020, the government drew up the Clean Air Agreement (SLA). In the
SLA, the central government, provinces and municipalities agree with one
another to further improve the air quality in the Netherlands up until
2030.
Keywords: air quality, NSL, monitoring, fine particles, nitrogen dioxide

Pagina 5 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Pagina 6 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Inhoudsopgave

Samenvatting — 9
1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

Inleiding — 15
Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) — 15
Monitoren van het NSL — 16
Betrokken partijen — 17
Uitvoering monitoring NSL — 18
Regeling beoordeling luchtkwaliteit en Wet milieubeheer — 19
Toetsing aan de luchtkwaliteitsnormen — 19

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Resultaten luchtkwaliteit langs wegen — 21
Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2019 — 21
Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2020 — 24
Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2030 — 26
Vergelijking resultaten monitoringsronde 2019 met voorgaande
rondes — 27
Onzekerheden en statistisch verwachte aantal overschrijdingen NO2
langs wegen — 29

2.5
3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen — 31
Criteria voor invoer van veehouderijen sinds MR2018 — 31
Werkwijze luchtkwaliteit nabij veehouderijen — 32
Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2019 — 34
Vergelijking monitoringsronde 2020 met voorgaande rondes — 36
Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2020 — 37
Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2030 — 38
Invoer en onzekerheden — 39

4
4.1
4.2
4.3

Bevolkingsblootstelling — 41
Berekeningsmethode van de blootstelling aan NO2 en PM10 — 41
Resultaten blootstellingsberekeningen voor 2019, 2020 en 2030 — 42
Blootstelling aan concentraties boven de grenswaarden — 47

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Kwaliteit lokale invoergegevens — 49
Onvolkomenheden in lokale invoergegevens — 49
Onderbouwen en accorderen invoergegevens — 50
Uitvoering motie ‘Van Tongeren’ – Steekproef voor invoergegevens
betreffende verkeer — 50
Controle voor invoergegevens betreffende veehouderijen — 51

6
6.1
6.2
6.3
6.4

Voortgang projecten en maatregelen — 53
Achtergrond voortgangsformulieren wegverkeer — 53
Actualisatie voortgangsformulieren wegverkeer — 53
Verwerking effecten projecten en maatregelen in invoerdata — 56
Conclusie voortgang projecten en maatregelen — 57

7

Literatuur — 59
Bijlage 1 Begrippenkader — 61
Pagina 7 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 2 Validatie resultaten rekenhart AERIUS lucht — 64
Bijlage 3 Verklaring van verschillen in resultaten ten opzichte
van voorgaande monitoringsrondes — 67
Bijlage 4 Onzekerheden in aantallen NO2-overschrijdingen langs
wegen in het NSL — 69
Bijlage 5 Ruimtelijke verdeling van kans op overschrijding NO2grenswaarde in 2019 en 2020 — 70
Bijlage 6 Kwaliteit lokale invoer — 72

Pagina 8 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Samenvatting

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
In 2009 is het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
opgezet. In dit programma werken de Rijksoverheid en de decentrale
overheden samen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Het doel is dat
Nederland overal aan de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide en
fijnstof voldoet, en de periode van eventuele overschrijdingen zo kort als
mogelijk voortduurt. Het NSL is verlengd tot het moment van
inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2022. Het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat heeft op 28 september 2018 de
Aanpassing NSL 2018 1 vastgesteld. Het NSL en het bijbehorende
maatregelenpakket is gericht op het zo snel mogelijk voldoen aan de
grenswaarden. Deze aanvullende maatregelen zijn sinds 2019 onderdeel
van de monitoring NSL.
Monitoring NSL
De monitoring van het NSL wordt uitgevoerd door het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Kenniscentrum InfoMil. Het doel
van de monitoring is om de ontwikkeling van de luchtkwaliteit in kaart te
brengen en om na te gaan of Nederland aan de grenswaarden voor
stikstofdioxide en fijnstof voldoet. Centraal onderdeel van de monitoring
zijn de luchtkwaliteitsberekeningen, waarvoor de verantwoordelijke
overheden de (lokale) invoergegevens aanleveren. Het RIVM heeft de
daaruit voortvloeiende rekenresultaten samengevoegd in deze
rapportage. Kenniscentrum InfoMil heeft de voortgang van maatregelen
en projecten van de decentrale overheden in beeld gebracht.
In deze rapportage zijn de resultaten gepresenteerd van de elfde
monitoringsronde in het kader van het NSL. Deze rapportage toont de
resultaten voor het gepasseerde jaar 2019. Als vooruitblik zijn ook
rekenresultaten op basis van prognoses voor 2020 en 2030
gepresenteerd. Naast het zichtjaar 2020 voor de korte termijn is
zichtjaar 2030, sinds de monitoringsronde van 2018 in overleg met de
NSL-partners, aan de rapportage toegevoegd. Dit voorziet in de
behoefte aan inzicht in de luchtkwaliteit op de middellange termijn. Voor
het berekenen van concentraties wordt gebruikgemaakt van
geactualiseerde gegevens voor bijvoorbeeld achtergrondconcentraties,
meteorologie, emissiefactoren, verkeer en veehouderijen. De
berekeningen van de lokale bijdrage van verkeer en veehouderijen zijn
uitgevoerd op basis van de daarover aangeleverde gegevens van
overheden. De overheden zijn zelf verantwoordelijk voor de juistheid en
volledigheid van de aangeleverde gegevens.
Om te bepalen of de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide en
fijnstof worden overschreden, zijn concentraties berekend op door de
bevoegde gezagen bepaalde en aangegeven locaties (‘rekenpunten’ en
‘toetspunten’ 2). Er is sprake van een overschrijding van de Europese norm
1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/09/28/aanpassing-nationaalsamenwerkingsprogramma-luchtkwaliteit-2018
2
Zie Bijlage 1 Begrippenkader: Toetspunten en rekenpunten wegverkeer en Toetspunten en rekenpunten
veehouderijen.
Pagina 9 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

als er op een toetspunt een concentratie boven de grenswaarde wordt
berekend. Van enkele berekende overschrijdingen heeft het bevoegd
gezag achteraf, na sluiting van de monitoringstool en validatie van de
berekeningen, aangegeven dat deze onterecht zijn. Dit komt bijvoorbeeld
doordat de invoerdata voor de berekening van de lokale bijdrage
onvolkomenheden bleken te bevatten, of doordat overschrijdingen
berekend zijn op ingevoerde locaties waarvan het bevoegd gezag achteraf
stelt dat ze de luchtkwaliteit daar niet hoeft te toetsen (een locatie had
als rekenpunt in plaats van als toetspunt ingevoerd moeten zijn, echter
voor invoer van wegverkeer staat de huidige monitoringstool niet toe om
voor fijnstof een toetspunt te definiëren dat daarnaast geldt als rekenpunt
voor stikstofdioxide). Deze overschrijdingen zijn door het RIVM in deze
rapportage benoemd als ‘volgens het bevoegd gezag onterecht’.
Eventuele onvolkomenheden in de invoerdata kan het bevoegd gezag
tijdens de actualisatiefase van de volgende monitoringsronde, in dit geval
die van 2021, corrigeren.
Om te bepalen aan welke concentraties de bevolking wordt blootgesteld,
zijn ook op alle woonadressen in Nederland concentratieberekeningen
uitgevoerd. Deze per adres berekende concentraties stikstofdioxide en
fijnstof zijn gekoppeld aan het aantal personen dat op dat adres woont
om te bepalen aan welke concentraties bewoners zijn blootgesteld. De
rapportage toont de gemiddelde concentratie waaraan bewoners binnen
een gemeente, provincie of heel Nederland worden blootgesteld: de
bevolkingsgewogen concentratie.
Overschrijdingen grenswaarde stikstofdioxide
In 2019 zijn er volgens de berekeningen in vier gemeenten
overschrijdingen van de stikstofdioxidegrenswaarde op toetspunten. In
totaal wordt voor acht toetspunten (overeenkomend met 0,8 km weg
per rijrichting 3) een overschrijding van de grenswaarde berekend. Van
drie van deze toetspunten geeft de wegbeheerder achteraf, na sluiting
van de monitoringstool en validatie van de berekeningen, aan dat het
onterechte overschrijdingen zijn, omdat er op de betreffende locaties
niet getoetst hoeft te worden. De andere vijf overschrijdingen komen
voor in Amsterdam en Arnhem.
Gegeven de geconstateerde overschrijdingen voldoet Nederland niet aan
de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide.
Ten opzichte van 2018 is er voor stikstofdioxide sprake van een daling
van het aantal berekende overschrijdingen van 29 naar 8. Er is in 2019
sprake van een verbetering van de luchtkwaliteit voor stikstofdioxide in
vergelijking met 2018. Dit komt onder andere doordat achtergrondconcentraties in 2019 gemiddeld over Nederland circa 0,7 μg/m3 lager
waren dan in 2018.
De overschrijdingen komen vooral voor op binnenstedelijke locaties met
veel verkeer.

3

Zie Bijlage 1 Begrippenkader: Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of rijrichting).

Pagina 10 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

In de prognose voor 2020 worden nog drie overschrijdingen van de
grenswaarde voor stikstofdioxide berekend, waarvan twee op locaties
waar volgens het bevoegd gezag niet getoetst hoeft te worden. De
eventuele effecten van coronamaatregelen in 2020 zijn niet in deze
prognose meegenomen; zij waren ten tijde van berekenen nog niet
inzichtelijk. Voor 2030 zijn voor stikstofdioxide geen overschrijdingen
meer berekend.
Overschrijdingen grenswaarden fijnstof
Bij toetspunten van de fijnstofgrenswaarde langs wegen komen op basis
van de huidige invoer voor 2019 nog twee overschrijdingen
(overeenkomend met 0,2 km weg per rijrichting) voor. Deze punten
liggen in de gemeente Velsen. Er is voor 2019 op één van die
toetspunten ook een overschrijding van de jaarnorm geconstateerd. In
dit gebied zijn de achtergrondconcentraties hoog als gevolg van
industriële emissies. Ook voor de zichtjaren 2020 en 2030 zijn op deze
locaties overschrijdingen berekend.
Rondom veehouderijen wordt volgens de berekeningen op de locaties
van 25 woningen (toetspunten) niet aan de grenswaarde van fijnstof
voldaan. De overschrijdingen worden voornamelijk veroorzaakt door de
concentratiebijdragen van 27 omliggende veehouderijen.
Van vijf berekende overschrijdingen heeft het bevoegd gezag achteraf
aangegeven dat deze onterecht zijn, omdat de invoergegevens
onvolkomenheden bevatten.
Gegeven de geconstateerde overschrijdingen voldoet Nederland niet aan
de Europese grenswaarden voor fijnstof (PM10).
Overschrijdingen van de fijnstofgrenswaarde als gevolg van emissies
van veehouderijen vinden plaats in gebieden met veel intensieve
veehouderij, voornamelijk gelegen in Gelderland, Limburg, NoordBrabant en Overijssel. Ten opzichte van 2018 is er voor fijnstof sprake
van een daling van het aantal berekende overschrijdingen van 64 naar
25. In deze gebieden zijn de gemiddelde achtergrondconcentraties
fijnstof in 2019 lager dan die in 2018. Dit leidt direct tot lagere totale
fijnstofconcentraties. De uitzonderlijke meteorologische omstandigheden
(droog, meer oostelijke winden, lagere windsnelheden) in 2018 droegen
vermoedelijk bij aan de extra overschrijdingen, welke in 2019 niet meer
voorkomen. Daarnaast is een aanzienlijk aantal onvolkomenheden in de
invoergegevens hersteld door de bevoegde gezagen. Dit leidt tot minder
knelpunten die, als het gevolg van verkeerde invoergegevens, volgens
het bevoegd gezag onterecht zijn.
Berekeningen voor het gepasseerde jaar zijn uitgevoerd op basis van
vergunde emissies van de veehouderijen zoals opgenomen in de NSLmonitoringstool 2020. Voor de zichtjaren 2020 en 2030 zijn
berekeningen alleen mogelijk op basis van deze emissies, gecombineerd
met geprognotiseerde achtergrondconcentraties. De eventuele effecten
van coronamaatregelen in 2020 zijn niet in deze prognose
meegenomen; zij waren ten tijde van berekenen nog niet inzichtelijk.

Pagina 11 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Resultaten van deze prognoseberekeningen geven de indicatie dat
wanneer lokale emissies van veehouderijen onveranderd blijven,
overschrijdingen in gebieden met intensieve veehouderijen zich ook in
2020 en 2030 zullen blijven voordoen.
Blootstelling stikstofdioxide
De gemiddelde concentratie stikstofdioxide waar de bevolking in
Nederland als geheel aan wordt blootgesteld, is in 2019 met 1,3 μg/m3
gedaald ten opzichte van 2018. De langjarig dalende trend zoals die
gemiddeld in de metingen is waargenomen tussen 2010 en 2015 lijkt zich
voort te zetten in 2019, met als uitzondering de jaren 2016 en 2017.
De huidige prognose is dat de gemiddelde blootstelling van de bevolking
aan stikstofdioxide in 2020 en 2030 daalt ten opzichte van die in 2019.
De eventuele effecten van coronamaatregelen in 2020 zijn niet in deze
prognose meegenomen; zij waren ten tijde van berekenen nog niet
inzichtelijk. Bij deze ramingen is de onzekerheid echter groot: zaken als
de snelheid van de verschoning van het wagenpark en de effecten van
coronamaatregelen in 2020, zijn erg lastig in te schatten.
Blootstelling fijnstof
Uit de berekeningen voor fijnstof volgt dat de gemiddelde concentratie
waar de bevolking aan wordt blootgesteld in 2019 (17,6 μg/m3) is
gedaald ten opzichte van 2018. De berekende concentratie is de laagste
waarde in de periode 2010-2019. De prognose is dat de gemiddelde
fijnstofconcentratie waar de bevolking aan wordt blootgesteld de
komende jaren beperkt zal afnemen. Net als bij stikstofdioxide is
onzeker hoeveel dit zal zijn.
Zowel voor stikstofdioxide als fijnstof is er in 2019 nog een beperkt
aantal mensen blootgesteld aan concentraties boven de Europese
grenswaarden. Hierbij is overigens op te merken dat ook onder de
Europese grenswaarden lagere concentraties stikstofdioxide en fijnstof
een verbetering van de volksgezondheid geven.
De World Health Organization (WHO) bepleit een advieswaarde voor de
jaargemiddelde concentratie PM10 van 20,0 μg/m3. Meer dan een
half miljoen mensen in Nederland zijn in 2019 blootgesteld aan
concentraties boven deze WHO-advieswaarde. De WHO-advieswaarde
voor de jaargemiddelde concentratie NO2 is gelijk aan de EUgrenswaarde, namelijk 40 µg/m3. In de NSL-monitoring is de toetswaarde
van 40,5 μg/m3 gehanteerd.
Voortgang uitvoering maatregelen en projecten
Bij de monitoring NSL geven overheden aan wat de voortgang in
uitvoering is van (bouw)projecten en van maatregelen ter verbetering van
de luchtkwaliteit. Volgens de NSL-partners is 82% van de maatregelen
afgerond en 10% in uitvoering. Alle maatregelen moeten afgerond of in
uitvoering zijn tijdens de looptijd van het NSL. De gerapporteerde
uitvoeringsfase van maatregelen laat zien dat aan deze eis nagenoeg
(82% + 10% = 92%) is voldaan.

Pagina 12 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

De aanvullende maatregelen die onderdeel zijn van de Aanpassing NSL
2018 4 zijn sinds 2019 onderdeel van de monitoring NSL. Het betreft
87 aanvullende maatregelen, waarvan ruim een derde in uitvoering is en
de helft is afgerond.
Van alle opgenomen projecten in het NSL is bijna 47% in uitvoering of
afgerond. Mogelijk vertraagde uitvoering van projecten brengt de
doelstellingen van het NSL niet in gevaar, doordat de eerder berekende
bijbehorende verkeersemissies lager zullen uitvallen bij latere uitvoering.
Onzekerheden en kwaliteit invoer
Aandacht voor de kwaliteit van de invoergegevens is van belang om een
betrouwbaar beeld te kunnen geven van de luchtkwaliteit. De kwaliteit
van de invoergegevens van verkeer is sinds het begin van het NSL sterk
verbeterd. Ook dit jaar is extra ingezet op het voortijdig ontdekken van
berekende overschrijdingen voor verkeer die het bevoegd gezag, na
sluiting van de actualisatieperiode, alsnog aanmerkt als ‘onterecht’.
Tijdens de actualisatieperiode is daarom een tussentijdse landelijke
berekening uitgevoerd op de tot dusverre geactualiseerde gegevens. De
berekende overschrijdingen zijn gemeld aan het bevoegd gezag met het
verzoek de invoergegevens op deze locaties te controleren.
Het RIVM heeft ook deze ronde een extra inventarisatie van mogelijk in
de NSL-monitoringstool ontbrekende veehouderijen uitgevoerd. Het
bevoegd gezag is geïnformeerd over deze veehouderijen met het
verzoek, indien ze toch in de monitoringstool thuishoren, deze alsnog in
te voeren. Dit heeft een toename van 61 veehouderijen in de NSLmonitoring tot gevolg gehad.
Kort voor, tijdens en na sluiting van de actualisatieperiode voor invoer
van veehouderijgegevens in de monitoringstool zijn de invoergegevens
nagelopen en, voor zover mogelijk, gecontroleerd. Vragen en
opmerkingen over invoergegevens van veehouderijen van afgelopen
ronde zijn elke keer aan de bevoegde gezagen gestuurd met het
verzoek daar waar nodig verbeteringen in te voeren. In vrijwel alle
gevallen herkende de betreffende gemeente de opmerking(en) van het
RIVM en zegde toe de feedback mee te nemen in de lopende of
aankomende actualisatieronde van de NSL-monitoring. In een aantal
gevallen bleken er goede redenen te zijn voor de geconstateerde
punten. Deze meervoudige controle heeft op veel aandachtspunten een
verbetering opgeleverd. Het is belangrijk om de komende jaren
aandacht te houden voor de kwaliteit van de invoer voor berekeningen
rondom veehouderijen.
Statistisch verwachte aantal overschrijdingen stikstofdioxide
De concentraties stikstofdioxide en fijnstof liggen op veel locaties binnen
enkele μg/m3 van de grenswaarden. Hierdoor is het aantal overschrijdingen
gevoelig voor onzekerheden in de berekeningen en kunnen geringe
stijgingen van de concentraties het aantal overschrijdingen sterk
beïnvloeden. De onzekerheid in de invoergegevens (zowel lokaal als
generiek) is aanzienlijk. Uit vergelijkingen tussen metingen en
4
https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-infrastructuur-enwaterstaat/documenten/kamerstukken/2018/09/28/aanpassing-nationaal-samenwerkingsprogrammaluchtkwaliteit-2018

Pagina 13 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

berekeningen blijkt dat de onzekerheid in de berekende concentratie voor
individuele locaties enkele microgrammen per m3 bedraagt.
Net als in voorgaande monitoringsrondes is een extra analyse voor
stikstofdioxide uitgevoerd en het statistisch verwachte aantal
overschrijdingen langs wegen berekend. Bij deze analyse wordt rekening
gehouden met de combinatie van het aantal locaties met
stikstofdioxideconcentraties in de buurt van de grenswaarde en met de
geschatte kans op lagere of hogere concentraties dan berekend. Dit
statistisch verwachte aantal overschrijdingen is geen ‘worst case’-aantal,
maar het is het aantal overschrijdingen dat verwacht wordt als de
concentratie op elke rekenlocatie exact zou kunnen worden gemeten.
Net als voorgaande jaren is het aantal statistisch verwachte
overschrijdingen langs wegen van de stikstofdioxidegrenswaarde in
2019 aanzienlijk hoger dan het aantal volgens de wettelijk vastgelegde
methode berekende overschrijdingen. Dit betreft namelijk circa
200 toetspunten in vergelijking met de acht berekende overschrijdingen.
Deze overschrijdingen worden verwacht, ze zijn alleen niet met
zekerheid aan te wijzen op specifieke locaties. Het berekende aantal
statistisch verwachte overschrijdingen voor 2019 is gedaald met
ongeveer 320 toetspunten ten opzichte van 2018.
Deze analyse toont aan dat er sprake is van een behoorlijk aantal bijnaoverschrijdingen die niet uit het oog verloren mogen worden.
Eenzelfde soort analyse zou ook voor het aantal statistisch verwachte
overschrijdingen fijnstofconcentraties nabij veehouderijen uitgevoerd
kunnen worden. Dat wordt belangrijker nu er steeds minder berekende
knelpunten nabij veehouderijen zijn en de berekende fijnstofconcentraties steeds dichter rondom de grenswaarden liggen. Kleine
wijzigingen in berekende concentraties en de onzekerheden in de
berekeningen beïnvloeden sterk het aantal overschrijdingen.

Pagina 14 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

1

Inleiding

De voorliggende rapportage is de elfde monitoringsrapportage van het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Omwille van
de leesbaarheid wordt sinds Monitoringsrapportage 2014
achtergrondinformatie ontsloten door middel van verwijzingen naar
andere bronnen, waaronder voorgaande rapportages. In Bijlage 1 is een
begrippenkader te vinden waarin belangrijke termen zijn uitgelegd.
1.1

Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
Door de Europese Commissie zijn in 1998 grenswaarden voor
luchtkwaliteit opgesteld waaraan alle lidstaten moeten voldoen. Omdat
Nederland niet tijdig aan de Europese grenswaarden kon voldoen, heeft
de overheid in 2008 een verzoek tot uitstel respectievelijk vrijstelling
(derogatieverzoek) van de grenswaarden ingediend bij de Europese
Commissie. In dit verzoek tot uitstel is het NSL 5 opgenomen. Het NSL is
een programma waarin de Rijksoverheid met de decentrale overheden
samenwerkt om overschrijdingen van de grenswaarden op te lossen
(Cramer, 2009). In april 2009 heeft de Europese Commissie goedkeuring
gegeven aan het door Nederland ingediende derogatieverzoek (VROM,
2009). Nederland kreeg uitstel tot juni 2011 om aan de grenswaarden
voor fijnstof (PM10) te voldoen, en tot 2015 voor stikstofdioxide. De
looptijd van het NSL is tweemaal verlengd. In het Besluit tweede
verlenging NSL is vastgelegd dat de periode waarop het NSL betrekking
heeft per 1 januari 2017 verlengd is tot het moment van inwerkingtreding
van de Omgevingswet (IenM, 2016).
Met de uitvoering van het NSL beogen het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat (IenW) en de participerende overheden twee hoofddoelen
te bereiken (Cramer, 2009):
• Het verbeteren van de luchtkwaliteit ten behoeve van de
volksgezondheid, met als concretisering het overal voldoen aan
de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide (NO2) en fijnstof
(PM10). In het geval van een eventuele overschrijding dient de
periode van overschrijding zo kort mogelijk te zijn.
• Het bieden van ruimte voor en bijdragen aan de onderbouwing
van ruimtelijke projecten.
De systematiek van het NSL is beschreven in het derogatieverzoek en
het kabinetsbesluit tot vaststelling van het NSL. Bij de vaststelling is
gekeken hoe de luchtkwaliteit zich zou ontwikkelen op basis van de
autonome ontwikkeling in combinatie met de effecten van voorgenomen
maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit en ruimtelijke
projecten. Na vaststelling van het NSL is het vervangen en toevoegen
van projecten en maatregelen via een meldingsprocedure toegestaan,
mits deze passen binnen de doelstellingen hiervan.
Het Ministerie van IenW heeft op 28 september 2018 de Aanpassing NSL
2018 vastgesteld. Samen met het NSL is de Aanpassing NSL 2018
gericht op het zo snel mogelijk voldoen aan de grenswaarden. De
5

https://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/luchtkwaliteit/regelgeving/wet-milieubeheer/nsl
Pagina 15 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Aanpassing NSL 2018 brengt geen wijzigingen aan in het functioneren
van het NSL. Het is een aanvulling op het NSL en heeft tot doel de
resterende overschrijdingen van de grenswaarden van NO2 en PM10
versneld op te lossen. Hiertoe wordt met de Aanpassing NSL 2018 een
knelpuntenanalyse en een pakket met passende maatregelen aan het
NSL toegevoegd. Deze aanvullende maatregelen zijn sinds 2019
onderdeel van de monitoring NSL.
1.2

Monitoren van het NSL
Om zicht te houden op het halen van de doelen van het NSL is het
belangrijk om de voortgang te monitoren. Dit gebeurt door middel van
een monitoringsprogramma.
De uitvoering van de monitoring is in 2009 neergelegd bij Bureau
Monitoring. Bureau Monitoring werkt in opdracht van het Ministerie van
IenW. Binnen Bureau Monitoring werken het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Kenniscentrum InfoMil (onderdeel
van Rijkswaterstaat Leefomgeving) samen. Bureau Monitoring levert
jaarlijks een monitoringsrapportage met daarin de resultaten van de
monitoring. 6
Het doel van het NSL is om in heel Nederland aan de Europese
grenswaarden, in dit rapport ook wel normen genoemd, te voldoen. Omdat
het voldoen aan die normen voor stikstofdioxide en fijnstof centraal staat in
het NSL, is de presentatie van de resultaten in deze rapportage daar ook
specifiek op gericht. De luchtkwaliteitsberekeningen zijn uitgevoerd vanuit
het door het Ministerie van IenW vastgestelde beleidskader. Dit houdt in
dat de berekeningen zijn uitgevoerd op basis van door de overheden
aangeleverde gegevens en toetspunten en met de door de wet
voorgeschreven rekenmethoden en generieke invoergegevens.
In de Overleggroep NSL-monitoring is afgesproken dat berekeningen
worden uitgevoerd voor zowel het gepasseerde jaar (2019) als voor
zichtjaren 2020 en 2030. Het zichtjaar 2030 is sinds monitoringsronde
2018 in overleg met de NSL-partners aan de rapportage toegevoegd,
omdat er behoefte is aan inzicht in de luchtkwaliteit op de middellange
termijn. De berekeningen voor een gepasseerd jaar zijn eenmalig
vastgesteld, in tegenstelling tot de prognoses voor de zichtjaren die elk
jaar worden geactualiseerd op basis van nieuwe inzichten.
De luchtkwaliteitsnormen zijn opgesteld vanwege de effecten die de
luchtkwaliteit op de volksgezondheid heeft. Bij de vaststelling van het NSL
is als eerste doel opgenomen het verbeteren van de luchtkwaliteit ten
behoeve van de volksgezondheid. Zo staat geformuleerd:
‘De achterliggende drijfveer hiervoor is dat het kabinet de schadelijke
effecten van luchtverontreiniging op de gezondheid sterk wil verminderen’
(VROM, 2009, p. 50). Naast het halen van de normen is in de rapportage
daarom ook aandacht besteed aan de ontwikkeling van blootstelling van
de bevolking aan de buitenluchtconcentraties stikstofdioxide en fijnstof.
Naar aanleiding van een op 16 juni 2011 in de Tweede Kamer aangenomen
motie (de motie ‘Van Tongeren’7) heeft het Ministerie van IenW het RIVM
gevraagd tijdens de monitoringsronde 2011 een controle op de
6
7

http://www.nsl-monitoring.nl/rapportages-en-documenten/
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30175-120.html

Pagina 16 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

invoergegevens voor verkeer uit te voeren. Net als de daaropvolgende
rondes is deze controle ook dit jaar uitgevoerd. Aanvullend op de controle
voor verkeer is deze monitoringsronde, net als in de vorige twee rondes,
ook een steekproefsgewijze controle uitgevoerd op de invoergegevens voor
veehouderijen.
1.3

Betrokken partijen
Het NSL is een samenwerkingsprogramma waarbij de invulling van de
monitoring en de werkzaamheden van Bureau Monitoring worden
afgestemd met de Overleggroep NSL Monitoring. De overleggroep
bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende verkeerpartners
(gemeenten, provincies, Rijkswaterstaat en het Ministerie van IenW). 8
Veehouderijpartners zijn vorig jaar uitgenodigd. Hun deelname blijkt
beperkt omdat zij een eigen overlegstructuur kennen met agendering
van de emissies door veehouderijen.
In de overleggroep is afgesproken dat naast het doorrekenen van de
luchtkwaliteit in het afgelopen jaar ook een doorkijk wordt gemaakt naar
de toekomst met zichtjaren 2020 en 2030. Ook de monitoringsrapportage
is met deze NSL-partners afgestemd.
De samenwerkingspartners hebben de verantwoordelijkheid om de
maatregelen voor verkeer uit te voeren die zijn opgenomen in het NSL.
In het kader van de monitoring leveren zij tijdens de jaarlijkse
actualisatie informatie over zowel de voortgang van de ruimtelijke
projecten en maatregelen voor wegverkeer als over eventuele
wijzigingen daarin. Daarnaast leveren zij de meest actuele
invoergegevens met betrekking tot verkeer en veehouderijen. Het is de
verantwoordelijkheid van de betreffende overheden zelf dat alle
aangeleverde informatie correct en volledig is. De resultaten die in deze
rapportage zijn gepresenteerd, volgen rechtstreeks uit deze
aangeleverde gegevens.
Van een deel van de berekende en gerapporteerde overschrijdingen
geeft het bevoegd gezag achteraf, na sluiting van de monitoringstool en
validatie van de berekeningen, aan dat deze onterecht zijn (zie
Bijlage 6A). Dit komt bijvoorbeeld doordat de invoerdata voor de
berekening van de lokale bijdrage onvolkomenheden bleken te bevatten,
of doordat overschrijdingen berekend zijn op ingevoerde locaties
waarvan het bevoegd gezag achteraf stelt dat ze de luchtkwaliteit daar
niet hoeft te toetsen (een locatie had als rekenpunt in plaats van als
toetspunt ingevoerd moeten zijn, echter voor invoer van wegverkeer
staat de huidige monitoringstool niet toe om voor fijnstof een toetspunt
te definiëren dat daarnaast geldt als rekenpunt voor stikstofdioxide). Het
RIVM kan na sluiting van de monitoringstool en validatie van de
berekeningen geen additionele berekeningen uitvoeren op basis van de
gecorrigeerde invoerdata. De betreffende overschrijdingen worden in
deze rapportage benoemd als ‘volgens het bevoegd gezag onterecht’.
Eventuele onvolkomenheden in de invoerdata kunnen bevoegde gezagen
tijdens de actualisatiefase van de volgende monitoringsronde, in dit
geval die van 2021, corrigeren. Het RIVM wijzigt niet eigenhandig
8
https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/regelgeving/wet-milieubeheer/nsl/verlengingnsl/ en de link naar PDF ‘Besluit verlenging NSL’ op deze webpagina geeft de deelnemende partners aan.

Pagina 17 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

gegevens tijdens of na de actualisatieperiode, zelfs als dat op verzoek
zou zijn van het bevoegd gezag. Het bevoegd gezag dient zelf de
gegevens te controleren en te corrigeren.
1.4

Uitvoering monitoring NSL
De monitoring kent een jaarlijkse cyclus van uit te voeren stappen door
de diverse partijen. Afspraken hierover en de planning van de jaarlijkse
cyclus zijn vastgesteld in een document met de procesafspraken
‘Uitvoering Monitoring NSL’ 9, versie 2020.
Samengevat kunnen overheden in het voorjaar gedurende een
vastgestelde periode de invoergegevens voor de monitoring
actualiseren. Daarna worden met deze geactualiseerde gegevens
landsdekkende berekeningen uitgevoerd met het rekenhart AERIUS
lucht in de NSL-monitoringstool. Dit nieuwe rekenhart is door het RIVM
gevalideerd; de verslaglegging van de validatie is in detail te vinden in
Visser en Wesseling, (2020) en Wesseling et al., (2020). Bijlage 2 geeft
een samenvatting van de validatie voor NSL-monitoringsronde 2020.
Resultaten van de monitoring worden gerapporteerd in de
monitoringsrapportage. Het RIVM voert het inhoudelijke deel van de
rapportage over de luchtkwaliteit uit (hoofdstukken 2 tot en met 5) en
Kenniscentrum InfoMil beschrijft de voortgang van de projecten en de
maatregelen (hoofdstuk 6). Bij het openbaar maken van de rapportage
komen de geactualiseerde invoergegevens en resultaten in de
monitoringstool beschikbaar via de website www.nsl-monitoring.nl.
Deze monitoringsronde is voor het eerst de NSL-monitoringstool
gebruikt met een vernieuwd rekenhart en userinterface.
De NSL-rekentool 10 werd sinds 2010 in de NSL-monitoring gebruikt voor
SRM-1 en SRM-2 (Standaard Rekenmethoden 1 en 2)-berekeningen van
de luchtkwaliteit. Per 1 januari 2020 wordt dit rekenmodel in de NSLmonitoringstool niet langer ondersteund, vanwege de te sterk
verouderde software met een daaraan verbonden onacceptabel hoog
veiligheidsrisico. Om de monitoring door te laten gaan, is er een update
uitgevoerd van zowel de interface van de NSL-monitoringstool als van
het rekensysteem binnen de NSL-monitoring. Het rekenhart ‘AERIUS
lucht’ is hiervoor ontwikkeld. SRM-1- en SRM-2-berekeningen worden
voortaan met dit rekenhart in de NSL-monitoringstool uitgevoerd.
Achter de schermen van de praktisch ongewijzigde interface is veel
veranderd. Hiermee voldoet de software weer aan de moderne eisen van
beveiliging en is het aangesloten op het AERIUS lucht rekenhart. Met de
vernieuwde NSL-monitoringstool kunnen de gebruikers, zoals ze gewend
zijn, gegevens exporteren, berekeningen uitvoeren, gegevens
actualiseren voor de officiële jaarlijkse NSL-monitoring en
invoergegevens en rekenresultaten van de monitoring bekijken op de
kaart. Meer details over deze vernieuwing zijn te vinden op de website
www.nsl-monitoring.nl.

9
https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/regelgeving/wetmilieubeheer/nsl/monitoring/nsl-partners/
10
https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/slag/nsl-rekentool/handleiding/

Pagina 18 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

1.5

Regeling beoordeling luchtkwaliteit en Wet milieubeheer
De Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007 (Rbl 2007) vormt de basis
voor de uitgevoerde berekeningen. Voor de huidige rapportage is
uitgegaan van de vigerende versie uit oktober 2019, zoals die op
wetten.overheid.nl is te vinden.

1.6

Toetsing aan de luchtkwaliteitsnormen
Door de Europese Commissie zijn in 1998 grenswaarden voor
luchtkwaliteit opgesteld waaraan alle lidstaten moeten voldoen. De
vigerende grenswaarden voor luchtkwaliteit zijn opgenomen in de
Europese richtlijn 2008/50/EG. 11 Nederland moet sinds juni 2011 aan de
Europese grenswaarde voor fijnstof (PM10) voldoen en sinds 2015 aan de
Europese grenswaarde voor stikstofdioxide.
De Europese grenswaarde voor de jaargemiddelde NO2-concentratie is
40 μg/m3. In de Rbl 2007 is daarbij een afrondingsregel opgenomen op
één getal achter de komma (decimaal). Daarom wordt in deze rapportage
40,5 μg/m3 als concentratie gehanteerd waarop wordt getoetst, de
zogenoemde toetswaarde. Voor fijnstof (PM10) gelden twee normen: een
jaarnorm en een etmaalnorm. Bij de jaarnorm is de grenswaarde een
jaargemiddelde concentratie fijnstof van 40 μg/m3 en bij de etmaalnorm
mag maximaal 35 dagen per jaar een overschrijding van de
fijnstofconcentratie boven de 50 μg/m3 voorkomen.
Bij toetsing van berekende concentraties fijnstof aan de grenswaarden,
is het toegestaan de concentraties zeezout in de lucht buiten
beschouwing te laten, als er sprake is van een overschrijding van de
grenswaarde. De hoogte van de zeezoutaftrek is locatieafhankelijk; dit
geldt zowel voor de aftrek op het jaargemiddelde als voor de aftrek op
het aantal overschrijdingsdagen. In alle tabellen en figuren waarin wordt
getoetst aan de fijnstofgrenswaarden is deze aftrek toegepast.
Onderzoek toont een empirische relatie aan tussen het aantal dagen
overschrijding van de etmaalnorm en de jaargemiddelde concentratie
fijnstof. Uit deze relatie blijkt dat als aan de etmaalnorm is voldaan,
impliciet ook aan de jaarnorm is voldaan (Rbl 2007). Daarom wordt in
de monitoringsrapportage primair getoetst op de overschrijding van de
etmaalnorm. Na toepassing van de zeezoutaftrek betreft de toetswaarde
van fijnstof 31,2 μg/m3 (zie Bijlage 1 voor meer informatie).
Voor de fijnere fractie van fijnstof (PM2,5) is in de Europese richtlijn een
viertal grenswaarden en blootstellingscriteria opgenomen. De enige
grenswaarde die voor deze rapportage relevant is, betreft een
grenswaarde voor de jaargemiddelde concentratie. PM2,5-concentraties
mogen maximaal 25 μg/m3 zijn. In verband met de afrondingsregel in
de Rbl 2007 wordt in deze rapportage 25,5 μg/m3 als toetswaarde
gehanteerd.

11

http://data.europa.eu/eli/dir/2008/50/oj
Pagina 19 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Pagina 20 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

2

Resultaten luchtkwaliteit langs wegen

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van de monitoring van de
luchtkwaliteit op de toetspunten nabij wegen voor stikstofdioxide (NO2)
en fijnstof (zowel PM10 als de fijnere fractie fijnstof PM2,5). De resultaten
van de berekeningen 12 voor 2019 en zichtjaren (2020 en 2030) zijn te
vinden in respectievelijk paragraaf 2.1, 2.2 en 2.3. In paragraaf 2.4
staat een beknopte duiding van de verschillen met de vorige
monitoringsrondes. Bijlage 3 geeft een overzicht van de veranderingen
in de generieke invoergegevens ter verklaring van verschillen met de
vorige monitoringsronde. In paragraaf 2.5 zijn de onzekerheden en het
statistisch verwachte aantal overschrijdingen beschreven.
Op https://www.nsl-monitoring.nl/viewer/ zijn in de kaart van de
monitoringstool per monitoringsronde de resultaten op alle rekenpunten
langs wegen te bekijken. Naast NO2, PM10 en PM2,5 zijn ook
rekenresultaten beschikbaar voor roet (elemental carbon, EC).
De in dit hoofdstuk gepresenteerde resultaten zijn exclusief de resultaten
nabij veehouderijen. Deze worden in hoofdstuk 3 gepresenteerd. In de
figuren en tabellen is dit gemeld door middel van de tekst ‘exclusief
veehouderijen’. De emissies van veehouderijen zijn wel in de
achtergrondconcentraties meegenomen.
Berekeningen zijn uitgevoerd met de NSL-monitoringstool, deze ronde
voor het eerst met het nieuwe rekenhart ‘AERIUS lucht’. Dit Nederlandse
rekenmodel voldoet ruimschoots aan de door de Europese Unie gestelde
eisen aan onzekerheden bij het gebruik van rekenmodellen voor het
toetsen aan de grenswaarden (Wesseling et al., 2013, 2018 en 2020).
De resultaten in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de gegevens zoals die
door de wegbeheerders zijn ingevoerd in de monitoringstool. Deze
gegevens, en daarmee ook de rekenresultaten voor de desbetreffende
locaties, bevatten onvolkomenheden. Van enkele berekende en
gerapporteerde overschrijdingen geeft het bevoegd gezag achteraf aan
dat deze volgens hen onterecht zijn. De betreffende overschrijdingen
zijn in deze rapportage benoemd als ‘volgens het bevoegd gezag
onterecht’. Zie Bijlage 6A voor de door wegbeheerders aangeleverde
toelichtingen op de invoergegevens en berekende overschrijdingen.
2.1

Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2019
Deze paragraaf toont de resultaten van de NO2-, PM10- en PM2,5concentraties voor het gepasseerde jaar 2019.

12
De invoergegevens voor de berekeningen voor het gepasseerde jaar zijn zo veel mogelijk gebaseerd op
metingen, bijvoorbeeld de actuele meteorologische gegevens en het gebruik van praktijkemissies voor de
bepaling van de emissiefactoren. De invoergegevens voor de prognoses voor de jaren 2020 en verder maken
mede gebruik van meetgegevens, maar moeten daarnaast ook gebruikmaken van verwachtingen, bijvoorbeeld
over de ontwikkeling van het wagenpark. Voor de meteorologische gegevens is gebruikgemaakt van een
langjarig gemiddelde weersituatie.

Pagina 21 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Voor 2019 is voor 0,8 km weg (per rijrichting 13) een overschrijding van
de NO2-norm berekend. In Tabel 2.1 is per gemeente weergegeven
hoeveel overschrijdingen zijn berekend. De meeste overschrijdingslocaties bevinden zich langs binnenstedelijke wegen. Langs 0,3 km van
de rijkswegen worden overschrijdingen berekend. Volgens het bevoegd
gezag zijn dit onterechte overschrijdingen, omdat ze op deze locaties op
basis van het blootstellingscriterium 14 niet hoeft te toetsen voor NO2 (zie
Bijlage 6A).
Tabel 2.1 Overzicht van het aantal NO2- en PM10-overschrijdingen per gemeente in
kilometer rijrichting, berekend voor 2019. Het aantal PM10-overschrijdingen is
inclusief zeezoutaftrek en exclusief de apart in hoofdstuk 3 gepresenteerde
overschrijdingen bij veehouderijen. Enkele berekende overschrijdingen zijn
volgens het bevoegd gezag onterecht; deze zijn aangegeven met een ‘*’ (zie
Bijlage 6A, Rijkswaterstaat). Voor NO2 betreft dit in totaal 0,3 km rijrichting.

NO2
Amsterdam
Arnhem
Eindhoven
Haarlemmermeer
Nederland
PM10
Velsen
Nederland

Totaal

Rijksweg

Gemeente

0,3
0,2
0,1
0,2
0,8

*0,1
*0,2
0,3

0,3
0,2
0,5

0,2
0,2

-

0,2
0,2

Voor Rotterdam zijn voor 2019 geen overschrijdingen voor NO2
berekend tegen vijf overschrijdingen voor 2018 (De Smet et al., 2019).
In Amsterdam is het van 18 overschrijdingen in 2018 naar drie in 2019
gegaan. In Arnhem gaat het van drie in 2018 naar twee in 2019. Voor
Amsterdam, Arnhem en Haarlemmermeer zijn de locaties met een
berekende overschrijding in 2019, ook in 2018 in overschrijding.
Ook voor PM10 komen in de huidige berekeningen nog overschrijdingen
van de etmaalnorm voor. Deze overschrijdingen vinden plaats in de
gemeente Velsen, waar de achtergrondconcentratie hoog is ten gevolge
van industriële emissies. In totaal gaat het om 0,2 km weg (per
rijrichting). Het betreft wegvakken van de Noordersluisweg in Velsen die
ook in eerdere jaren in overschrijding waren. Het is een afname van
0,3 km ten opzichte van 2018.
Er is voor 2019 op één van deze twee toetspunten met een overschrijding
van de etmaalnorm ook een overschrijding van de jaarnorm
geconstateerd.
Er zijn ook berekeningen uitgevoerd voor de fijnere fractie van fijnstof,
PM2,5.

13

Voor ‘rijrichting’ kan ook ‘wegzijde’ gelezen worden. Zie voor meer uitleg Bijlage 1 Begrippenkader:
Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of rijrichting).
14
Zie voor uitleg Bijlage 1 Begrippenkader: Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium.

Pagina 22 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

De berekeningen kennen een aanzienlijke onzekerheid. Om een idee te
geven wat het aantal overschrijdingen zou zijn als gemaakte aannames
tegenvallen, is in Figuur 2.1 en Figuur 2.2 het resultaat te zien van het
toetsen met toepassing van een bandbreedte. 15
Indien we voor NO2 aan 38,0 μg/m3 toetsten (Figuur 2.1, rechts) in
plaats van aan de Nederlandse implementatie van de Europese
grenswaarde van 40,5 μg/m3 (Figuur 2.1, links) zijn in Amsterdam
1,5 km extra wegsegmenten en langs een aantal rijkswegen 1,3 km
extra NO2-concentraties boven deze waarde berekend. In drie extra
gemeenten (0,8 km in Maastricht, 0,3 km in Den Haag en 0,1 km in Den
Bosch) berekenen we eveneens NO2-concentraties boven deze waarde.
In totaal worden langs 4,8 km weg (per rijrichting) concentraties boven
de 38,0 μg/m3 bepaald.
Indien we voor PM10 aan dertig overschrijdingsdagen toetsten (zonder
toepassing van de zeezoutaftrek; Figuur 2.2, rechts) in plaats van aan
de Europese grenswaarde van 35 overschrijdingsdagen (Figuur 2.2,
links) zijn geen extra locaties boven deze waarde gevonden. In totaal
worden langs 0,2 km weg (per rijrichting) meer dan dertig
overschrijdingsdagen bepaald.

Figuur 2.1 Overschrijdingen NO2 in 2019 getoetst aan de wettelijke grenswaarde
(links) en met een bandbreedte van 2,5 μg/m3 (rechts) in kilometers rijrichting.
Voor ‘rijrichting’ kan ook ‘wegzijde’ gelezen worden (zie Bijlage 1
Begrippenkader). Let op, dit overzicht bevat ook overschrijdingen waarvan het
bevoegd gezag heeft aangegeven dat ze onterecht zijn. Een gemeente wordt ook
zichtbaar in de kaart als er ook overschrijdingen van andere overheden in liggen.

15

Meer informatie over de toetsing met toepassing van een bandbreedte is te vinden in Bijlage 1.
Pagina 23 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Figuur 2.2 Overschrijdingen PM10 van de etmaalnorm in 2019 getoetst aan de
grenswaarde (links). De rechter figuur presenteert de resultaten met een
bandbreedte van vijf overschrijdingsdagen. Exclusief overschrijdingen bij
veehouderijen. Een gemeente wordt ook zichtbaar in de kaart als er ook
overschrijdingen van andere overheden in liggen.

2.2

Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2020
Deze paragraaf toont de resultaten van de berekeningen voor het jaar
2020. De eventuele effecten van coronamaatregelen in 2020 zijn niet in
deze prognose meegenomen; zij waren ten tijde van berekenen nog niet
inzichtelijk.
Tabel 2.2 en Figuur 2.3 (links) respectievelijk Figuur 2.4 (links) laten
zien dat in 2020 op enkele plekken in Nederland nog concentraties
boven de Europese normen voor NO2 en PM10 zijn berekend. In totaal
gaat het voor 2020 om drie toetspunten (representatief voor 0,3 km
weg) voor NO2, waarvan 0,2 km weg een rijksweg betreft en 0,1 km
weg (Doklaan nabij zuid-mond Maastunnel) in Rotterdam ligt. Het
bevoegd gezag geeft aan dat het voor de rijksweg een onterechte
overschrijding is en Rotterdam geeft een toelichting op deze
overschrijding (zie Bijlage 6A).
Langs 0,2 km weg zijn voor PM10 overschrijdingen berekend. Het betreft
dezelfde twee wegvakken 16 met overschrijdingen in Velsen als voor
2019. Het zijn er drie minder dan in de vorige monitoringsronde voor
2020 werden berekend. Op één van deze twee toetspunten met een
overschrijding van de etmaalnorm is ook een overschrijding van de
jaarnorm geconstateerd.
Voor PM2,5 zijn in 2020 geen overschrijdingen van de norm berekend.
16

Zie voor meer uitleg over ‘wegvak’ Bijlage 1 Begrippenkader: Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of
rijrichting).

Pagina 24 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Tabel 2.2 Overzicht van het aantal NO2- en PM10-overschrijdingen per gemeente in
kilometer rijrichting, berekend voor 2020. Het aantal PM10-overschrijdingen is
inclusief zeezoutaftrek en exclusief de apart in hoofdstuk 3 gepresenteerde
overschrijdingen bij veehouderijen. Enkele berekende overschrijdingen zijn
volgens het bevoegd gezag onterecht; deze zijn aangemerkt met een ‘*’ (zie
Bijlage 6A, Rijkswaterstaat). Voor NO2 betreft dit 0,2 km rijrichting.

NO2
Rotterdam
Haarlemmermeer
Nederland
PM10
Velsen
Nederland

Totaal

Rijksweg

Gemeente

0,1
0,2
0,3

*0,2
0,2

0,1
0,1

0,2
0,2

-

0,2
0,2

Toetsen met bandbreedte levert in 2020 voor NO2 1,0 km weg op met
een NO2-concentratie groter dan 38,0 μg/m3: 0,5 km in Amsterdam,
0,1 km in Arnhem, 0,2 km in Rotterdam en 0,2 km langs een rijksweg in
gemeente Haarlemmermeer (Figuur 2.3, rechts). Voor PM10 wordt één
extra overschrijding berekend bij toetsing aan dertig overschrijdingsdagen
voor 2020 (zonder toepassing van de zeezoutaftrek; Figuur 2.4, rechts).
Het betreft een wegvak van de Noordersluisweg in Velsen.

Figuur 2.3 Aantal overschrijdingen NO2 voor 2020, getoetst aan de wettelijke
grenswaarde (links) en met een bandbreedte van 2,5 μg/m3 (rechts). Let op, dit
overzicht bevat ook overschrijdingen waarvan het bevoegd gezag heeft
aangegeven dat ze onterecht zijn. Een gemeente wordt ook zichtbaar in de kaart
als er ook overschrijdingen van andere overheden in liggen.

Pagina 25 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Figuur 2.4 Aantal overschrijdingen van de etmaalnorm van PM10 voor 2020,
getoetst aan de grenswaarde (links) en met een bandbreedte van
vijf overschrijdingsdagen (rechts). Exclusief overschrijdingen bij veehouderijen.
Een gemeente wordt ook zichtbaar in de kaart als er ook overschrijdingen van
andere overheden in liggen.

2.3

Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2030
Deze paragraaf toont de resultaten van de berekeningen voor het jaar
2030.
Tabel 2.3 laat zien dat voor 2030 geen overschrijdingen zijn berekend
voor NO2. Voor PM10 zijn, net als voor 2019 en 2020, in Velsen nog
concentraties boven de Europese normen berekend. Op één van deze
twee toetspunten met een overschrijding van de etmaalnorm is ook een
overschrijding van de jaarnorm geconstateerd.
Voor PM2,5 zijn voor 2030 geen overschrijdingen van de norm berekend.
Tabel 2.3 Overzicht van het aantal NO2- en PM10-overschrijdingen per gemeente in
kilometer rijrichting, berekend voor 2030. Het aantal PM10-overschrijdingen is
exclusief de apart in hoofdstuk 3 gepresenteerde overschrijdingen bij
veehouderijen. Er zijn geen berekende overschrijdingen die door het bevoegd
gezag zijn aangemerkt als onterecht (zie Bijlage 6A).

NO2
Nederland

Totaal
-

Rijksweg
-

Gemeente
-

PM10
Velsen
Nederland

0,2
0,2

-

0,2
0,2

Pagina 26 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Toetsen met bandbreedte voor zichtjaar 2030 levert alleen voor PM10overschrijdingen langs 0,2 km weg op in de gemeente Velsen. In
MR2020 worden daarmee voor PM10 geen extra overschrijdingen meer
berekend; in MR2019 was dit nog wel het geval. De bandbreedte is ook
hier gedefinieerd als meer dan dertig overschrijdingsdagen (zonder
toepassing van de zeezoutaftrek).
2.4

Vergelijking resultaten monitoringsronde 2019 met voorgaande
rondes
In Figuur 2.5 is het aantal overschrijdingen langs wegen (in kilometer
rijrichting) voor NO2 en PM10 te zien voor de gepasseerde jaren 2012 tot
en met 2019. De figuur laat voor NO2 zien dat de daling die is opgetreden
in het aantal overschrijdingen in de gepasseerde jaren ook in 2019
doorzet: het aantal berekende overschrijdingen daalt van 2,9 km in 2018
(De Smet et al., 2019) naar 0,8 km in 2019.
Voor PM10 daalt het aantal berekende overschrijdingen van 0,5 km in
2018 naar 0,2 km in 2019. Het betreft voor beide jaren wel dezelfde twee
locaties met overschrijdingen, de Noordersluisweg in de gemeente Velsen.
De resultaten van de prognose voor 2020 komen ruwweg overeen met
die van de vorige monitoringsronde. Voor NO2 zijn in de huidige ronde
drie overschrijdingen berekend. Dit waren er ook drie in de vorige
ronde, en één in de ronde dáárvoor. Voor PM10 daalt het berekende
aantal overschrijdingen in 2020 ten opzichte van de raming van vorig
jaar: van vijf naar twee overschrijdingen.
Voor zichtjaar 2020 betreft het voor NO2 echter grotendeels
overschrijdingen waarvan bevoegde gezagen aangeven dat op deze
locaties op basis van het toepasbaarheidsbeginsel 17 niet getoetst hoeft te
worden (zie Bijlage 6A). Als we deze overschrijdingen niet meetellen, is
de raming voor 2020 dit jaar beperkt met één overschrijding voor NO2 bij
de Doklaan (nabij de zuid-mond van de Maastunnel) in Rotterdam en
twee overschrijdingen voor PM10 bij de Noordersluisweg in de gemeente
Velsen.
Resultaten kunnen van jaar tot jaar verschillen door wijzigingen in onder
andere de (reken)methodiek, locatie en aantal toetspunten, lokale
invoergegevens en generieke invoergegevens, zoals grootschalige
concentraties en emissiefactoren. De wijzigingen, die de verschillen in
monitoringsresultaat ten opzichte van de afgelopen monitoringsronde
mede kunnen verklaren, zijn op hoofdlijnen toegelicht in Bijlage 3.

17

Zie voor uitleg Bijlage 1 Begrippenkader: Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium.
Pagina 27 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Figuur 2.5 Overzicht van het aantal overschrijdingen langs wegen voor NO2
(boven) en PM10 (onder) in kilometer rijrichting zoals berekend door de
monitoringstool voor de gepasseerde jaren uit de verschillende monitoringsrondes
vanaf 2012 (MR2013). Van overschrijding grenswaarde is sprake indien de
jaargemiddelde concentratie NO2 > 40,5 µg/m3 en PM10 > 31,2 µg/m3. Let op, dit
overzicht bevat alle berekende overschrijdingen, ook die waarvan het bevoegd
gezag heeft aangegeven dat ze onterecht zijn. De verticale schaal is niet gelijk in
beide figuren.

Pagina 28 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

2.5

Onzekerheden en statistisch verwachte aantal overschrijdingen
NO2 langs wegen
De berekende resultaten van de monitoring zijn onderhevig aan
verschillende onzekerheden.
Voor een deel zijn onzekerheden in de resultaten het gevolg van
onzekerheden in de generieke gegevens in de monitoring. Een
gedetailleerde opsomming van onzekerheden in de generieke gegevens
en modelonzekerheden is te vinden in paragraaf 5.2 in Van Zanten et al.
(2013).
Voor de lokale invoergegevens die afkomstig zijn van het lokaal bevoegd
gezag ligt de verantwoordelijkheid, en dus ook de kwaliteitsborging, bij
het desbetreffende gezag. Het bevoegd gezag beoordeelt de effecten
van projecten en maatregelen en verwerkt deze in de invoer. Het RIVM
heeft hier geen verantwoordelijkheid in. De onzekerheden in de lokale
gegevens zijn in het algemeen niet bekend.
Elke berekening van luchtkwaliteit kent een intrinsieke onzekerheid; de
modelonzekerheid in de berekeningen langs wegen bedraagt, op basis
van vergelijkingen met metingen, circa 20-25% (95% betrouwbaarheidsinterval). Om na te gaan hoe gevoelig de resultaten van de
monitoring (dus de aantallen overschrijdingen) voor NO2 zijn voor
onzekerheden, is voor alle toetspunten bepaald hoe groot de kans is dat
de achtergrondconcentraties of de lokale concentratiebijdragen zodanig
toe- of afnemen dat er sprake is van een overschrijding, of juist niet
meer. De som van alle kansen op overschrijdingen, klein en groot, geeft
het statistisch verwachte aantal overschrijdingen. Meer informatie over
de werkwijze is te vinden in Bijlage 4.
Resultaten voor 2019, 2020 en 2030
De combinatie van het aantal locaties met NO2-concentraties in de buurt
van de grenswaarde en de geschatte kans op lagere of hogere
concentraties dan berekend, leidt tot een statistisch verwacht aantal
overschrijdingen voor NO2 in 2019 van circa 200 (overeenkomend met
20 km weg, per rijrichting). Dit statistisch verwachte aantal
overschrijdingen is dus geen ‘worst case’-aantal, maar het is het aantal
overschrijdingen dat je verwacht als je op elke rekenlocatie de
concentratie exact zou kunnen bepalen. Dit berekende aantal statistisch
verwachte overschrijdingen voor 2019 ligt lager dan het aantal berekend
voor 2018: toen waren het er nog ongeveer 520.
Dit aantal statistisch verwachte overschrijdingen is aanzienlijk groter dan
het aantal volgens de wettelijk vastgelegde methode berekende
overschrijdingen in paragraaf 2.1, omdat nu de kansen van alle ‘net-nietoverschrijdingen’ ook in kaart zijn gebracht. Dit aantal wordt een klein
beetje, maar lang niet volledig, gecompenseerd door locaties die net
boven de grenswaarde gemodelleerd zijn en er in werkelijkheid net onder
zitten. Er zijn nu eenmaal slechts enkele tientallen overschrijdingen van
de grenswaarden, waarvan maar een deel onterecht als zodanig zal zijn
aangemerkt. Deze overschrijdingen worden verwacht, ze zijn alleen niet
met zekerheid aan te wijzen op specifieke locaties.

Pagina 29 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Deze analyse toont aan dat er sprake is van een behoorlijk aantal bijnaoverschrijdingen die we niet uit het oog mogen verliezen.
Voor 2020 bedraagt het statistisch verwachte aantal overschrijdingen
ruim tachtig en voor 2030 bedraagt het nul. De onzekerheid in het voor
2020 en 2030 statistisch verwachte aantal overschrijdingen is relatief
groot. De eventuele effecten van coronamaatregelen in 2020 is niet
meegewogen in deze analyse; zij waren ten tijde van berekenen nog
niet inzichtelijk.
In Bijlage 5 is de ruimtelijke verdeling van de hoogste kans op
overschrijding van de NO2-grenswaarde in 2019 en 2020 op
gemeenteniveau weergegeven (Figuur B5.1).

Pagina 30 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

3

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen

In dit hoofdstuk worden de resultaten van de berekeningen voor fijnstof
nabij veehouderijen gepresenteerd. Binnen de NSL-monitoring wordt
speciaal aandacht besteed aan de intensieve veehouderij, omdat
veehouderijen lokaal een significante bijdrage kunnen leveren aan de
concentraties fijnstof.
3.1

Criteria voor invoer van veehouderijen sinds MR2018
De bevoegde gezagen is verzocht alle veehouderijen in de
monitoringstool in te voeren als ze voldoen aan ten minste één van de
criteria, zoals die in de monitoringsronde van 2018 zijn geformuleerd
(Rutledge-Jonker et al., 2018):
• De totale vergunde emissie fijnstof van een veehouderijbedrijf is
groter dan 500 kg per jaar in een gebied waar de jaargemiddelde
achtergrondconcentratie fijnstof hoger is dan 27 μg/m3.
• De totale vergunde emissie fijnstof van een veehouderijbedrijf is
groter dan 800 kg per jaar, ongeacht de hoogte van de
jaargemiddelde achtergrondconcentratie.
• De individuele luchtkwaliteitsberekening bij vergunningverlening
van een veehouderijbedrijf resulteert in een totaal aantal
overschrijdingsdagen van dertig dagen of meer per jaar.
• Het bevoegd gezag heeft redenen om aan te nemen dat het
invoeren en doorrekenen van een veehouderijbedrijf om een
andere reden relevant is om een goed en verdedigbaar beeld te
krijgen van de luchtkwaliteit.
Dit jaar is, in overleg met het Ministerie van IenW, ook weer ingezet op
een verdere kwaliteitsverbetering met de nadruk op compleetheid van het
aantal ingevoerde veehouderijen en de correctheid van de
invoergegevens.
Voor een juist en volledig beeld van de luchtkwaliteit is het van belang
dat alle relevante veehouderijen ingevoerd zijn in de NSL-monitoringstool.
Veehouders geven jaarlijks aan de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) de actuele bedrijfssituatie en dieraantallen door: de
‘gecombineerde opgave’, voorheen ‘meitelling’. Het RIVM heeft beperkt
toegang gekregen tot deze dataset. De meest recente set betreft 2017. Er
is vergeleken of veehouderijen met emissies groter dan 800 kg per jaar
uit de ‘gecombineerde opgave’ ook zijn opgenomen in de NSLmonitoringstool over 2019. Daarbij zijn ook veehouderijen met emissies
tussen 400 en 800 kg per jaar beoordeeld. Deze veehouderijen met een
lagere uitstoot onder de 800 kg/j zijn ook beoordeeld, omdat werkelijke
aantallen gehouden dieren en bijbehorende emissies veelal lager zijn dan
de aantallen vergunde dieren. Deze veehouderijen hebben mogelijk een
vergunning die een emissie groter dan 800 kg per jaar toestaat en
daarmee binnen de invoercriteria van het NSL vallen. Indien er mogelijk
veehouderijen ontbreken is dit, voor aanvang van monitoringsronde
2020, aan de bevoegde gezagen doorgegeven met het verzoek deze in de
monitoringstool in te voeren.

Pagina 31 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

3.2

Werkwijze luchtkwaliteit nabij veehouderijen
In monitoringsronde 2020 zijn zowel de generieke als de lokale
veehouderijspecifieke invoergegevens geactualiseerd. De generieke
gegevens bestaan onder andere uit de grootschalige jaargemiddelde
achtergrondconcentraties, de meteorologische gegevens en de
emissiefactoren. De lokale veehouderijgegevens bestaan onder andere
uit vergunde aantallen dieren, stalsystemen, locaties en kenmerken van
emissies en ligging van toetspunten. De actualisatie van deze lokale
veehouderijgegevens is door de bevoegde gezagen in de NSLmonitoringstool uitgevoerd.
De rekenresultaten voor de fijnstofconcentraties zijn gebaseerd op de
vergunde gegevens, zoals deze door het bevoegd gezag zijn ingevoerd
in de monitoringstool. Voor de berekeningen is gebruikgemaakt van de
in juli 2020 beschikbaar gekomen versie van het ISL3a-model. 18 In dit
model zijn onder andere de meteorologische parameters,
jaargemiddelde achtergrondconcentraties en RAV-emissiefactoren
toegepast die in maart 2020 bekend zijn gemaakt door de
staatssecretaris van IenW. 19 Bij de berekening met het ISL3a-model
wordt de veehouderijbijdrage bij de achtergrondconcentratie opgeteld.
Dit zorgt voor dubbeltellingen, omdat de veehouderijen ook worden
meegenomen in de berekening van de achtergrondconcentraties. De
resultaten zijn hiervoor gecorrigeerd.
De concentraties fijnstof zijn berekend voor het gepasseerde jaar 2019 en
de zichtjaren 2020 en 2030. Voor de berekening van het gepasseerde
jaar is onder andere gebruikgemaakt van de geactualiseerde lokale
veehouderijgegevens, jaargemiddelde achtergrondconcentraties voor
2019 en meteorologische gegevens voor 2019. Voor de berekening van
de lokale bijdrage rondom veehouderijen in 2020 en 2030 zijn dezelfde
lokale veehouderijgegevens gebruikt als voor 2019. Deze gegevens zijn
gecombineerd met prognoses voor de jaargemiddelde achtergrondconcentraties voor 2020 en 2030. De eventuele effecten van
coronamaatregelen in 2020 zijn niet in deze prognose meegenomen; zij
waren ten tijde van berekenen nog niet inzichtelijk. Voor deze jaren is
gebruikgemaakt van dezelfde rekenmethode zoals die is toegepast in de
vorige monitoringsronde (De Smet et al., 2019). Deze maakt gebruik van
de veranderingen in de grootschalige concentraties (GCN) tussen 2019 en
de zichtjaren 2020 en 2030. Door de voor 2019 berekende bijdragen te
combineren met de verwachte achtergronden voor 2020 en 2030 zijn de
totale concentraties en de aantallen overschrijdingsdagen voor de
zichtjaren 2020 en 2030 bepaald. Hierbij is ook de dubbeltellingcorrectie
voor 2019 gebruikt. De berekende waarden zijn vervolgens getoetst aan
de fijnstofnormen. De resultaten voor de zichtjaren 2020 en 2030 moeten
als indicatief worden beschouwd, aangezien lokale veehouderijgegevens
in de komende jaren kunnen veranderen. De Monitoringsrapportage
2013, Bijlage 3 (Van Zanten et al., 2013) bevat aanvullende informatie
over de werkwijze van de monitoring nabij veehouderijen.

18

https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/slag/isl3a/
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/luchtkwaliteit/vraag-en-antwoord/hoe-kan-ik-luchtvervuilingberekenen

19

Pagina 32 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

In het kader van de monitoring van het NSL zijn de rekenresultaten
getoetst aan de normen op die locaties die buiten het terrein van een
inrichting liggen; deze locaties heten toetspunten. 20 Het betreft hier
locaties van burgerwoningen, plattelandswoningen 21 en een categorie
overig 22.
Er zijn deze ronde 1.358 veehouderijen meegenomen in de
luchtkwaliteitsberekeningen voor het rekenjaar 2019 en de zichtjaren
2020 en 2030. In totaal is op 8.310 locaties gerekend. Diverse door te
rekenen locaties zijn meerdere keren in de database ingevoerd, omdat ze
in de buurt liggen van verschillende nabij elkaar gelegen veehouderijen
die elk in de monitoringstool zijn ingevoerd, met een overlap van door te
rekenen locaties. Zonder deze overlap is er op 8.046 unieke locaties
gerekend. Daarnaast betreft het gedeeltelijk locaties waar niet getoetst
hoeft te worden, omdat hier sprake is van bedrijfswoningen. Uiteindelijk is
de fijnstofconcentratie op 4.792 unieke toetspunten getoetst aan de
Europese normen voor PM10.
Het aantal toetspunten is hiermee wederom toegenomen ten opzichte
van vorige monitoringsronden. Ter vergelijking: in monitoringsronde
2019 zijn in totaal 1.297 veehouderijen meegenomen in de
luchtkwaliteitsberekeningen. De fijnstofconcentratie werd op
4.613 unieke toetspunten getoetst aan de Europese PM10-normen. Er
zijn 98 veehouderijen nieuw toegevoegd, maar ook enkele verwijderd
ten opzichte van de vorige ronde. De toename van het aantal
veehouderijen met 61 en het daarmee samenhangende aantal
toetspunten in de huidige monitoringsronde kan te maken hebben met
de dit jaar herhaalde extra inventarisatie en terugmelding aan het
bevoegd gezag van mogelijk ontbrekende veehouderijen, met het
verzoek die in te voeren in de monitoringstool (zie paragraaf 3.1).
De resultaten in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de gegevens zoals die
door de gemeenten zijn ingevoerd in de monitoringstool. Deze
gegevens, en daarmee ook de rekenresultaten voor de desbetreffende
locaties, bevatten onvolkomenheden. Van een deel van de berekende en
gerapporteerde overschrijdingen geeft het bevoegd gezag achteraf aan
dat deze onterecht zijn. Veelal betreft dit locaties die onterecht als
toetspunt aangemerkt zijn, of toetspunten die per abuis op de verkeerde
locatie ingevoerd zijn. De betreffende overschrijdingen worden in deze
rapportage benoemd als ‘volgens het bevoegd gezag onterecht’. Zie
Bijlage 6A voor de door gemeenten aangeleverde toelichtingen op de
invoergegevens en berekende overschrijdingen.
Eventuele onvolkomenheden in de invoerdata kan het bevoegd gezag
tijdens de actualisatiefase van de volgende monitoringsronde, in dit
geval die van 2021, corrigeren. Het RIVM wijzigt niet eigenhandig
gegevens tijdens of na de actualisatieperiode, zelfs als dat op verzoek
20

Dit uitgangspunt wijkt af van de toetsing bij de vergunningverlening. Bij vergunningverlening hoeft een
individuele veehouderijlocatie alleen niet op zijn eigen terrein van de inrichting te toetsen. In het kader van het
NSL hoeft een individuele veehouderijlocatie niet op zijn eigen terrein van de inrichting te toetsen en tevens
niet op het terrein van een andere inrichting.
21
Een plattelandswoning is een voormalige agrarische woning die op grond van het bestemmingsplan mag
worden bewoond door derden.
22
Zie voor meer uitleg Bijlage 1 Begrippenkader: Toetspunten en rekenpunten veehouderijen.
Pagina 33 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

zou zijn van het bevoegd gezag. Het bevoegd gezag dient zelf de
gegevens te controleren en te corrigeren.
3.3

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2019
In deze paragraaf worden de resultaten van de fijnstofconcentraties
voor het gepasseerde jaar 2019 weergegeven. In Tabel 3.1 en
Figuur 3.1 zijn deze resultaten opgenomen.
In twaalf gemeenten zijn overschrijdingen berekend van de etmaalnorm
voor fijnstof op de locaties van één of meerdere woningen (toetspunten)
rondom 27 veehouderijen. De concentratiebijdragen van deze
veehouderijen leiden, meestal in combinatie met de bijdragen van
andere bronnen die in de achtergrondconcentraties verwerkt zijn, tot
overschrijdingen van de norm. In totaal betreft het 25 toetspunten met
een overschrijding. De overschrijdingen vinden vooral plaats in
Gelderland, Limburg, Noord-Brabant en Overijssel. Daarnaast is op geen
enkel toetspunt een overschrijding van de jaarnorm berekend.
Van vijf van de berekende overschrijdingen heeft het bevoegd gezag
aangegeven dat het ‘onterechte’ overschrijdingen betreft. Het zijn de
gemeenten Berg en Dal, Dinkelland, Druten, Ede en Someren, elk met
één overschrijding aangemerkt als onterecht (zie Bijlage 6A). Die
gemeenten krijgen een asterisk in Tabel 3.1. Als we de toetspunten die
zijn aangemerkt als onterechte overschrijdingen, niet meetellen, dan
zouden de gemeenten Berg Dal, Dinkelland, Druten en Ede in Tabel 3.1
wegvallen.
Het aantal overschrijdingen is erg gevoelig voor een beperkte toename
van de berekende concentraties en het daarmee samenhangende aantal
overschrijdingsdagen. Om deze gevoeligheid en de onzekerheden in de
berekening te kwantificeren, zijn twee situaties in Figuur 3.1
weergegeven. De linker figuur geeft het aantal toetspunten per gemeente
weer waar sprake is van een aantal overschrijdingsdagen groter dan de
etmaalnorm. De rechter figuur geeft het aantal toetspunten per gemeente
weer waar sprake is van een aantal overschrijdingsdagen groter dan
dertig dagen zonder zeezoutaftrek. Deze ‘bandbreedte’ 23 van vijf
overschrijdingsdagen, vertaald naar concentratie, komt overeen met een
bandbreedte van ruim 1 µg/m3 onder de etmaalnorm.
Figuur 3.1 illustreert dat de berekende concentraties fijnstof op een
aantal locaties nabij veehouderijen net onder de etmaalnorm liggen. Bij
een verhoging van de concentratie met ruim 1 µg/m3 zou het aantal
overschrijdingen voor 2019 stijgen van 25 naar 55. In negen extra
gemeenten zou sprake zijn van overschrijdingen van de etmaalnorm.
Deze analyse brengt het aantal bijna-overschrijdingen in beeld.

23

Meer informatie over de toetsing met toepassing van een bandbreedte is te vinden in Bijlage 1.

Pagina 34 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Tabel 3.1 Aantal overschrijdingen van de PM10-etmaalnorm berekend nabij
veehouderijen in 2019. Het ‘maximum aantal overschrijdingsdagen’ is bepaald
zonder toepassing van de zeezoutaftrek. Gemeenten met een ‘*’ hebben
aangegeven dat (een deel van) de berekende overschrijdingen onterecht zijn (zie
Bijlage 6A).

Gelderland
Druten*
Ede*
Berg en Dal*
Scherpenzeel
Winterswijk
Limburg
Nederweert
Peel en Maas
Noord-Brabant
Asten
Someren*
Overijssel
Dinkelland*
Wierden
Utrecht
Utrechtse Heuvelrug
Totaal

Aantal veehouderijen dat
bijdraagt aan
overschrijding

Aantal toetspunten met
overschrijding

Maximum
aantal overschrijdingsdagen

1
1
1
1
1

1
1
1
1
1

38
40
39
56
41

11
2

12
1

110
60

2
4

2
2

84
46

1
1

1
1

41
41

1
27

1
25

57

Figuur 3.1 Aantal toetspunten per gemeente met een overschrijding van de PM10etmaalnorm in 2019 nabij veehouderijen (links) en met een bandbreedte van vijf
overschrijdingsdagen (rechts). Let op, dit overzicht bevat ook overschrijdingen
waarvan het bevoegd gezag heeft aangegeven dat ze onterecht zijn.

Pagina 35 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

3.4

Vergelijking monitoringsronde 2020 met voorgaande rondes
Door de jaren heen zijn de methodologische uitgangspunten bij de
monitoring van de veehouderijen regelmatig aangepast. Gedurende
monitoringsronden 2014 t/m 2017 is de systematiek ruwweg gelijk
gebleven. In monitoringsronde 2018 zijn de criteria om veehouderijen in
te voeren gewijzigd. Deze zijn ook in de huidige monitoringsronde
gebruikt. Daarnaast is ernaar gestreefd het aantal mogelijk ontbrekende
veehouderijen in de monitoringstool terug te dringen (zie paragraaf 3.1).
In de huidige monitoringsronde is verder de systematiek grotendeels
gelijk aan voorgaande ronden. De resultaten van de afgelopen ronden
kunnen daarom op hoofdlijnen met elkaar vergeleken worden.
Tabel 3.2 geeft voor de laatste zeven monitoringsronden een overzicht
van het aantal overschrijdingen van de fijnstofnormen. Het aantal
toetspunten met een overschrijding van de etmaalnorm is tussen 2013
en 2019 gedaald van 111 naar 25, terwijl het aantal veehouderijen (van
509 naar 1.358) en het aantal doorgerekende toetspunten (van 2.558
naar 4.792) is gestegen. Het aantal toetspunten met een overschrijding
van de jaarnorm is in deze periode gedaald van vier naar nul
overschrijdingen. De afname in het aantal overschrijdingen is voor een
groot deel toe te schrijven aan de dalende achtergrondconcentraties.
Daarnaast is de kwaliteit van de invoergegevens sterk verbeterd,
waardoor veel minder knelpunten worden berekend die achteraf door
het bevoegd gezag aangemerkt worden als onterecht.
Tabel 3.2 Het aantal toetspunten waarvoor een overschrijding is berekend van de
PM10-etmaalnorm en van de PM10-jaarnorm en het aantal veehouderijen met een
bijdrage aan de overschrijdingen van deze normen. Let op, dit overzicht bevat ook
overschrijdingen waarvan de gemeenten hebben aangegeven dat ze onterecht
zijn. MR = monitoringsronde.

Jaartal (MR)

2013 (MR2014)
2014 (MR2015)
2015 (MR2016)
2016 (MR2017)2
2017 (MR2018)
2018 (MR2019)
2019 (MR2020)

Aantal veehouderijen
509
565
636
636
1.175
1.297
1.358

Aantal
Aantal toetsAantal toetsunieke
punten met
punten met
toetsetmaalnormjaarnormpunten overschrijding1 overschrijding1
2.558
111 (63)
4 (5)
2.586
89 (57)
3 (3)
2.678
46 (34)
1 (1)
2.678
35 (29)
0 (0)
4.245
44 (36)
2 (2)
4.613
64 (47)
3 (2)
4.792
27 (25)
0 (0)

Tussen haakjes staat het aantal veehouderijen met overschrijding.
In MR2017 zijn de veehouderijgegevens niet geactualiseerd en daarmee gelijk aan
MR2016. In deze ronde zijn alleen de achtergrondconcentraties geactualiseerd. Zie de
Monitoringsrapportage 2017, hoofdstuk 3 (Rutledge-Jonker et al., 2017) voor meer
informatie hierover.
1
2

In 2019 waren in het gebied met ingevoerde veehouderijen de
achtergrondconcentraties PM10 gemiddeld lager dan in 2018. De
uitzonderlijke meteorologische omstandigheden in 2018 leidden tot
hogere achtergrondconcentraties en specifieke lokale situaties met
relatief hoge berekende bijdragen. De lagere achtergrondconcentraties
resulteren direct in minder knelpunten, maar ook in relatief veel
Pagina 36 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

toetspunten met concentraties net onder de norm. Een aantal
overschrijdingen uit 2018 komt niet meer voor in 2019. Dat is niet
eenvoudig te verklaren door de gewijzigde achtergrondconcentraties.
Het gaat specifiek om toetspunten die ten zuiden van een
veehouderijbedrijf met een grote emissie liggen. De verschillen in
overheersende windrichting in 2018 en 2019 zijn hier vermoedelijk een
direct gevolg van. Dit geeft echter ook aan dat het aantal berekende
overschrijdingsdagen gevoelig is voor de combinatie van de ligging van
toetspunten ten opzichte van bronnen en de meteorologische condities
in een jaar. Dit kan in de praktijk zomaar tien tot twintig
overschrijdingsdagen meer of minder opleveren.
De toename van 61 meer ingevoerde veehouderijen levert bijna 180
meer doorgerekende toetspunten op in 2019. Van de 25 toetspunten
met een overschrijding van de etmaalnorm betreffen acht toetspunten
nieuwe overschrijdingslocaties. Deze overschrijdingen worden, naast de
hierboven genoemde oorzaken, veroorzaakt door één nieuw ingevoerd
veehouderijbedrijf, aangepaste invoergegevens van bestaande
veehouderijen door bijvoorbeeld uitbreidingen en nieuw toegevoegde
toetspunten. De dit jaar herhaalde extra inspanning van het RIVM om
mogelijk ontbrekende veehouderijen opgenomen te krijgen in de
monitoring lijkt hierdoor opnieuw succesvol te zijn geweest.
Daarnaast zijn er diverse verschuivingen in overschrijdingslocaties te
zien door uitbreidingen of inkrimpingen van veehouderijen.
De overschrijdingen van de etmaalnorm vinden, net als in de voorgaande
monitoringsjaren, vooral plaats in gebieden in Gelderland, Limburg en
Noord-Brabant waar veehouderijen dicht bij elkaar liggen. De
achtergrondconcentraties in de gebieden met intensieve veehouderijen
zijn relatief hoog. Dit komt mede door de cumulatieve uitstoot van fijnstof
in of nabij een dergelijk gebied.
3.5

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2020
In deze paragraaf worden de indicatieve resultaten van de
fijnstofconcentraties nabij veehouderijen voor het prognosejaar 2020
weergegeven. De eventuele effecten van coronamaatregelen in 2020
zijn niet in deze prognose meegenomen; zij waren ten tijde van
berekenen nog niet inzichtelijk.
Op basis van vergunde emissies van de veehouderijen, zoals opgenomen
in de NSL-monitoringstool 2020 voor het gepasseerde jaar, gecombineerd
met achtergrondconcentraties voor 2020, worden in twaalf gemeenten
overschrijdingen van de etmaalnorm voor fijnstof berekend op één of
meerdere toetspunten. De overschrijdingen worden veroorzaakt door de
concentratiebijdragen van 27 veehouderijen. In totaal zijn er
24 toetspunten met een overschrijding berekend. De toetspunten met
concentraties hoger dan de etmaalnorm bevinden zich hoofdzakelijk in
gebieden waar relatief veel veehouderijen dicht bij elkaar liggen:
Gelderland, Limburg, Noord-Brabant en Overijssel. Vijf berekende
overschrijdingen voor 2020 zijn volgens het bevoegd gezag onterecht.
Het betreft één in elk van de gemeenten Berg en Dal, Dinkelland, Druten,
Ede en Someren. Het zijn dezelfde toetspunten die zij als onterecht
aanmerken voor 2019. Als we de toetspunten die zijn aangemerkt als
onterechte overschrijdingen, niet meetellen, dan zou in de gemeenten
Pagina 37 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Berg en Dal, Dinkelland, Druten en Ede geen overschrijding meer worden
berekend.
Het aantal toetspunten met een overschrijding van de etmaalnorm in
2020 laat een afname van 25 naar 24 zien tussen 2019 en 2020,
veroorzaakt door de concentratiebijdragen van 27 dezelfde
veehouderijen in deze jaren. Over het algemeen betreft het dezelfde
overschrijdingslocaties in beide jaren. Ter plaatse van de toetspunten is
de prognose dat de achtergrondconcentraties in deze periode dalen.
Net als voor 2019 is de gevoeligheid van het aantal toetspunten met een
overschrijding onderzocht voor een beperkte toename van de berekende
concentraties en het daarmee samenhangende aantal overschrijdingsdagen. De linker kaart in Figuur 3.2 geeft het aantal toetspunten per
gemeente weer waar sprake is van het aantal overschrijdingsdagen
groter dan de etmaalnorm. De rechter kaart geeft het aantal
toetspunten per gemeente weer waar sprake is van het aantal
overschrijdingsdagen groter dan dertig dagen zonder zeezoutaftrek.

Figuur 3.2 Aantal toetspunten per gemeente met een overschrijding van de PM10etmaalnorm in 2020 nabij veehouderijen (links) en met een ‘bandbreedte’ van
vijf overschrijdingsdagen (rechts). Let op, dit overzicht bevat ook overschrijdingen
waarvan het bevoegd gezag heeft aangegeven dat ze onterecht zijn.

Op ongeveer vijftig toetspunten wordt het aantal overschrijdingsdagen
bepaald op meer dan dertig dagen per jaar. Deze bandbreedte laat zien
dat de berekende concentraties fijnstof op een aantal locaties nabij
veehouderijen net onder de etmaalnorm liggen.
3.6

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2030
In deze paragraaf zijn de indicatieve resultaten van de
fijnstofconcentraties nabij veehouderijen voor het prognosejaar 2030
beschreven.
Pagina 38 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Op basis van vergunde emissies van de veehouderijen, zoals opgenomen
in de NSL-monitoringstool 2020 voor het gepasseerde jaar, gecombineerd
met achtergrondconcentraties voor 2030, zijn in elf gemeenten
overschrijdingen van de etmaalnorm voor fijnstof berekend op één of
meerdere toetspunten. De overschrijdingen worden veroorzaakt door de
concentratiebijdragen van 22 veehouderijen. In totaal betreft het
19 toetspunten met een overschrijding. De toetspunten met concentraties
hoger dan de etmaalnorm bevinden zich voornamelijk in gebieden waar
relatief veel veehouderijen dicht bij elkaar liggen: Gelderland, Limburg,
Noord-Brabant en Overijssel. Vier berekende overschrijdingen voor 2030
zijn volgens het bevoegd gezag onterecht. Het betreft één in elk van de
gemeenten Berg en Dal, Dinkelland, Ede en Someren. Het zijn voor de
eerste drie gemeenten dezelfde toetspunten die zij ook als onterecht
aanmerken voor 2019 en 2020. Voor Someren betreft het een ander
toetspunt dan in 2019 en 2020. Het toetspunt in paragraaf 3.3 en 3.5
door Someren aangemerkt als onterecht in 2019 en 2020 had geen
berekende overschrijding voor 2030. Als we de toetspunten die zijn
aangemerkt als onterechte overschrijdingen, niet meetellen, dan zou in
de gemeenten Berg en Dal, Dinkelland, Ede en Someren voor 2030 geen
overschrijding meer worden berekend.
Het aantal toetspunten met een overschrijding van de etmaalnorm laat
een afname van 24 naar 19 zien tussen 2020 en 2030. Deze afname
wordt voornamelijk veroorzaakt door de verwachte daling van de
achtergrondconcentraties van circa 3 µg/m3 in deze periode op de
opgegeven toetspunten.
3.7

Invoer en onzekerheden
De kwaliteit van de rekenresultaten wordt voor een groot deel bepaald
door de kwaliteit van de invoer. Voor invoergegevens die afkomstig zijn
van de lokale overheden ligt de verantwoordelijkheid, en dus ook de
kwaliteitsborging, bij het betreffende bevoegd gezag. Op basis van de
beschikbare informatie is het voor het RIVM niet mogelijk om een
generieke analyse uit te voeren van alle aspecten van de kwaliteit en de
onzekerheden van de invoergegevens. Wel heeft er een technische
beoordeling plaatsgevonden om, op basis van de lokale invoergegevens
aangeleverd door de lokale overheden, een berekening met het ISL3amodel te kunnen uitvoeren. Er is niet beoordeeld of de gegevens in lijn
zijn met de bestaande (vergunde) situatie bij de veehouderijen. De
inhoudelijke kwaliteit van de gegevens, zoals aantallen dieren en stallen,
is niet gecontroleerd. Deze gegevens zijn voor correct aangenomen.
Deze monitoringsronde heeft er, net als de voorgaande ronde, op
verzoek van het Ministerie van IenW een steekproefsgewijze controle
plaatsgevonden op de door gemeenten geactualiseerde invoergegevens.
Tijdens en na sluiting van de actualisatieperiode voor invoer in de
monitoringstool zijn deze gegevens nagelopen en, voor zover mogelijk,
gecontroleerd. De werkwijze van controles, vragen en opmerkingen is
gelijk aan die sinds 2011 in het kader van de motie ‘Van Tongeren’ voor
invoer voor weggegevens in het NSL wordt uitgevoerd (zie
paragraaf 5.3). Bij de controles voor de veehouderijgegevens is
voornamelijk gekeken naar geldige invoerparameters voor de
rekentools, locaties van fijnstofbronnen, locaties van toetspunten, nietPagina 39 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

generieke maatregeleffecten, grote veranderingen in emissies van jaar
tot jaar en mogelijk ontbrekende veehouderijen (zie paragraaf 5.4). De
vragen en opmerkingen van het RIVM naar aanleiding van de steekproef
na sluiting van de actualisatieperiode, de reactie van de gemeente en de
daaropvolgende reactie van het RIVM zijn opgenomen in Bijlage 6C.

Pagina 40 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

4

Bevolkingsblootstelling

Bij de vaststelling van het NSL is als eerste doel het verbeteren van de
luchtkwaliteit ten behoeve van de volksgezondheid opgenomen (Cramer,
2009). Vermindering van de concentraties van NO2 en PM10 leidt tot
verbetering van de volksgezondheid, ongeacht of dit boven of onder de
grenswaarde plaatsvindt. Om beter inzicht te geven in het effect van het
beleid op de gezondheid is in dit hoofdstuk informatie opgenomen over de
verwachte trend in het aantal burgers dat wordt blootgesteld aan
bepaalde concentraties NO2 en PM10 in de buitenlucht. In de berekeningen
van de blootstelling zijn lokale concentratiebijdragen van verkeer in detail
doorgerekend, en zijn de concentratiebijdragen van veehouderijen en
overige bronnen alleen in de achtergrondconcentraties meegenomen. 24
4.1

Berekeningsmethode van de blootstelling aan NO2 en PM10
Op alle woonlocaties in Nederland zijn luchtkwaliteitsberekeningen
uitgevoerd om te bepalen aan welke concentraties NO2 en PM10 de
bevolking wordt blootgesteld. De gevolgde methodiek voor
verkeersbronnen is identiek aan voorgaande jaren en staat beschreven
in paragraaf 4.2 van de Monitoringsrapportage 2013 (Van Zanten et al.,
2013).
Het resultaat van de blootstellingsberekeningen is een concentratie NO2
en PM10 per adres, waar vervolgens het aantal personen aan is gekoppeld
dat op die plek woont. Omdat hier op de exacte locatie van de gevels van
de woonlocaties wordt gerekend, wijken de resultaten beperkt af van de
monitoringsberekeningen op de officiële toetspunten, zoals gepresenteerd
in hoofdstuk 2 en 3. Ook kunnen verschillen optreden doordat emissies
van veehouderijen bij de blootstellingsberekeningen niet lokaal, maar
alleen in de achtergrondconcentraties meegenomen zijn.
Met de per adres berekende concentratie en het aantal bewoners per
adres kunnen we de gemiddelde concentratie berekenen waaraan
bewoners binnen een gemeente, een provincie of in heel Nederland zijn
blootgesteld: de bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie. Hiermee
wordt een algemeen beeld van een bepaald gebied gevat in één getal.
In deze rapportage is voor 2019, 2020 en 2030 de bevolkingsgewogen
gemiddelde concentratie per gemeente 25 weergegeven, zonder rekening
te houden met mogelijke effecten van coronamaatregelen in 2020;
inzicht in die effecten ontbrak ten tijde van berekenen.

24

Vanwege de aanzienlijke inspanningen die gemoeid zijn met het uitvoeren van de blootstellingsberekeningen
rondom veehouderijen, en de in het verleden beperkt gebleken meerwaarde ervan (van Zanten et al., 2014),
zijn deze niet uitgevoerd in de huidige rapportage.
25
De tabellen met de bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie per gemeente zijn te vinden in de digitale
bijlage ‘Rapport 2020-0164 Blootstelling per gemeente’ en bij deze rapportage.
Pagina 41 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

4.2

Resultaten blootstellingsberekeningen voor 2019, 2020 en 2030
In Figuur 4.1 zijn de bevolkingsgewogen gemiddelde concentraties voor
NO2 en PM10 gemiddeld over Nederland gepresenteerd voor de jaren
2010 tot en met 2020 en voor 2030. 26

Metingen ←

→ Prognoses

Figuur 4.1 Bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie NO2 en PM10 voor 20102030 gemiddeld voor Nederland. Bevolkingsgewogen gemiddelde concentraties
voor 2010-2019 zijn bepaald met werkelijke meteorologie en met gebruik van de
metingen in die jaren. Bevolkingsgewogen concentratie voor 2020 en 2030 zijn
prognoses uit de huidige monitoringsronde en gebaseerd op langjarig gemiddelde
meteorologie, zonder verrekening van effecten van coronamaatregelen in 2020.

In Tabel 4.1 en Tabel 4.2 zijn de bevolkingsgewogen gemiddelde
concentraties per provincie te zien. Figuur 4.2 laat de resultaten per
gemeente zien. Tabellen met de bevolkingsgewogen gemiddelde
concentratie per gemeente zijn te vinden in de digitale bijlage ‘Rapport
2020-0164 Blootstelling per gemeente’ bij deze rapportage.
Bedenk hierbij overigens dat de bevolkingsgewogen gemiddelde
concentraties (blootstelling) per provincie en per gemeente, en de
ontwikkeling daarvan, van jaar tot jaar iets kunnen verschillen door de
variaties in concentraties over Nederland. Dit komt doordat zowel de
verdeling van de bevolking als die van de concentraties over Nederland
niet gelijkmatig is.

26
Bij het vergelijken van de gepasseerde jaren is het goed om te beseffen dat de toegepaste methoden en data
over de afgelopen jaren niet volledig consistent gebleven zijn. Er zijn methodeverbeteringen doorgevoerd in de
bepaling van de GCN-kaarten en emissiefactoren die van invloed zijn op de berekende waarden. De kalibratie
van de kaarten compenseert de methodische wijzigingen gedeeltelijk.

Pagina 42 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Tabel 4.1 Bevolkingsgewogen concentratie NO2 gemiddeld per provincie in μg/m3.

Provincie

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2030

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland
Nederland

15,0
19,7
14,0
22,8
14,7
22,5
24,9
24,5
20,0
26,4
22,2
30,7
24,5

14,8
19,1
13,8
21,6
15,3
21,7
23,5
23,9
18,1
24,9
21,0
30,5
23,3

14,3
17,6
13,2
20,5
14,7
20,0
22,5
22,2
17,3
24,4
18,6
28,6
22,1

13,0
14,8
12,3
19,4
13,7
19,7
22,1
20,1
15,7
22,2
18,7
25,7
20,5

13,3
14,9
12,4
19,0
13,9
18,1
21,4
20,5
16,0
21,8
17,1
25,1
20,1

11,7
15,2
10,9
18,3
12,1
18,2
20,7
20,0
14,9
21,3
16,6
24,1
19,3

12,6
15,9
11,7
18,8
12,6
19,0
21,0
20,8
16,1
22,0
17,1
24,4
19,9

11,8
15,5
10,7
18,5
12,0
18,9
21,3
20,5
15,3
21,4
16,8
23,9
19,6

12,0
14,6
11,0
17,5
11,9
18,1
19,5
19,6
15,3
19,8
16,8
22,9
18,8

11,4
13,4
10,8
16,5
11,8
16,4
18,4
18,1
14,6
18,5
15,5
21,5
17,5

10,3
13,3
9,9
15,3
10,6
15,2
17,4
18,1
12,9
18,2
15,1
20,8
16,7

7,3
9,3
7,2
10,6
7,4
10,1
12,2
12,8
9,0
12,1
11,2
14,8
11,7

Tabel 4.2 Bevolkingsgewogen concentratie PM10 gemiddeld per provincie in μg/m3.

Provincie

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2030

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland
Nederland

22,0
23,5
21,2
25,2
21,7
25,9
26,1
25,2
23,7
25,9
24,1
26,1
25,1

22,3
24,1
21,7
25,8
21,7
25,3
26,4
25,9
24,3
26,8
24,4
26,9
25,6

18,6
19,9
17,4
22,4
17,8
22,6
22,9
21,3
20,9
23,0
19,4
22,1
21,6

17,7
18,9
16,6
21,3
16,9
22,6
22,3
20,2
19,7
21,8
19,4
21,4
20,8

17,8
19,0
16,6
21,2
17,1
21,2
21,8
20,5
19,9
21,9
18,4
21,3
20,6

15,6
17,0
14,6
19,1
14,9
19,3
19,5
18,3
17,7
19,6
16,4
19,0
18,4

14,7
16,7
14,3
18,3
14,3
17,8
18,4
18,9
16,9
19,3
16,2
19,2
18,1

14,6
16,4
14,2
18,1
14,2
17,8
18,7
18,4
16,6
19,0
16,5
19,1
17,9

15,9
17,5
15,5
18,9
15,6
19,0
19,5
19,6
17,7
20,0
17,6
20,1
19,0

15,0
16,2
14,7
17,7
14,9
17,1
18,3
17,9
16,6
18,6
16,1
18,4
17,6

14,7
16,1
14,5
17,5
14,7
17,8
18,5
17,8
16,2
18,4
16,9
18,5
17,6

12,9
14,2
13,0
15,0
13,1
14,8
15,7
15,9
14,1
16,0
14,8
16,4
15,3

Pagina 43 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Stikstofdioxide (NO2)
De bevolkingsgewogen gemiddelde NO2-concentratie in Nederland in
2019 is volgens de huidige (aan de metingen geijkte) berekeningen
17,5 μg/m3 (Figuur 4.1, Tabel 4.1). Deze is daarmee 1,3 μg/m3 lager
dan in 2018. De bevolkingsgewogen gemiddelde NO2-concentratie in
2019 is daarmee de laagste sinds 2010. Dit betekent dat de langjarige
dalende trend zoals die gemiddeld over Nederland in de metingen 28 is
waargenomen zich lijkt voort te zetten in 2019, met als uitzondering de
jaren 2016 en 2017. De daling in blootstelling tussen 2018 en 2019
treedt op in alle provincies en varieert per provincie van 0,1 μg/m3 in
Groningen tot 1,7 μg/m3 in Limburg. In de provincies Drenthe,
Friesland, Groningen en Overijssel zijn voor 2019 dalingen kleiner dan
1,0 μg/m3 berekend; voor de andere provincies zijn de dalingen in
berekende bevolkingsgewogen NO2-concentraties groter dan 1,0 μg/m3.
In 2020 daalt de bevolkingsgewogen NO2-concentratie volgens de
prognoses met 0,8 μg/m3 ten opzichte van 2019, naar 16,7 μg/m3
gemiddeld over Nederland.
De onzekerheid in de ramingen is groot: bepaalde factoren, zoals het
tempo van de verschoning van het wagenpark en de effecten van
coronamaatregelen in 2020, zijn erg lastig in te schatten. Het is dan ook
moeilijk een betrouwbare uitspraak te doen in welk tempo de NO2concentratie zal dalen.
De geprognosticeerde daling is berekend voor alle provincies, en is het
grootst in de provincies met relatief hoge bevolkingsgewogen
concentraties in 2019. De ramingen voor 2020 zijn gemiddeld voor
Nederland gelijk aan de raming voor 2020 van vorig jaar. Bij deze
ramingen is de onzekerheid echter groot. Indien de huidige
ogenschijnlijk dalende trend doorzet, zullen de bevolkingsgewogen
gemiddelde concentraties voor Nederland in 2020 ongeveer uitkomen
aan wat nu wordt verwacht.
Voor 2030 wordt een verdere daling van de bevolkingsgewogen NO2concentratie verwacht voor alle provincies. De bevolkingsgewogen NO2concentratie daalt in de prognoses gemiddeld over Nederland ruim 5
μg/m3 tussen 2020 en 2030, naar 11,7 μg/m3. De geprognosticeerde
bevolkingsgewogen NO2-concentraties in 2030 lopen uiteen van 7,2
μg/m3 in Friesland tot 14,8 μg/m3 in Zuid-Holland. Net als voor 2020
zijn de onzekerheden groot.
Fijnstof (PM10)
De bevolkingsgewogen gemiddelde fijnstofconcentratie in Nederland in
2019 is volgens de berekeningen 17,6 μg/m3 en is de laagste berekende
waarde in de periode 2010-2019. Voor heel Nederland is in de periode
2010 tot en met 2019 een daling van 7,5 μg/m3 opgetreden. De
grootste daling vond plaats tussen 2010 en 2015. Tussen 2015 en 2017
was de daling slechts circa 0,2 μg/m3 per jaar met een stijging tussen
2017 en 2018 van 1,1 μg/m3 (Figuur 4.1; Tabel 4.2). De daling tussen
2018 en 2019 bedraagt 1,4 μg/m3. De hoge bevolkingsgewogen
gemiddelde concentraties in 2018 lijken te maken te hebben met de
specifieke meteorologische omstandigheden: droog, gemiddeld meer
28

https://www.clo.nl/indicatoren/nl0231-stikstofdioxide

Pagina 44 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

oostenwind en lagere windsnelheden. In alle provincies is er sprake van
een daling in de berekende bevolkingsgewogen fijnstofconcentraties
tussen 2018 en 2019. Voor Limburg is deze het grootst met 1,9 μg/m3 en
voor Groningen het kleinst met 0,7 μg/m3. In de provincies Drenthe,
Friesland en Groningen zijn voor 2019 dalingen kleiner dan 1,0 μg/m3
berekend; voor de andere provincies zijn de dalingen in berekende
bevolkingsgewogen NO2-concentraties groter dan 1,0 μg/m3.
In 2019 varieerden de bevolkingsgewogen gemiddelde concentraties
fijnstof tussen 14,7 μg/m3 in Groningen en 18,6 μg/m3 in Utrecht.
De gemiddelde fijnstofconcentratie over Nederland was in 2019 iets
lager (1,1 μg/m3) dan die in 2018 (zie Hoogerbrugge et al., 2020, en
Bijlage 3).
De bevolkingsgewogen gemiddelde fijnstofconcentratie in Nederland is in
2020 volgens de berekeningen 17,6 μg/m3. Hiermee is deze raming gelijk
aan de raming voor 2020 van de voorgaande monitoringsronde. Mede
dankzij de verwachte achtergrondconcentraties in 2020 zullen, net als die
in 2019, in alle provincies de bevolkingsgewogen gemiddelde
concentraties onder de adviesnorm voor PM10 van de WHO van 20,0
μg/m3 liggen. De effecten van coronamaatregelen in 2020 zijn niet
meegenomen, omdat inzicht daarin op het moment van berekenen
ontbrak.
Het is belangrijk te beseffen dat de bevolkingsgewogen jaargemiddelde
concentraties gemiddelden betreffen; een deel van de bevolking wordt
aan lagere concentraties blootgesteld en een deel aan hogere
concentraties, voor een deel in de grote steden. Zo wordt bijvoorbeeld
berekend dat in 2019 ruim 3,2% van de Nederlandse bevolking wordt
blootgesteld aan PM10-concentraties boven de WHO-advieswaarde (zie
paragraaf 4.3). Dit ondanks het feit dat de concentraties gemiddeld per
provincie en (in de meeste gevallen) per gemeente onder dezelfde
advieswaarde liggen.
Met de berekende daling in bevolkingsgewogen fijnstofconcentratie
tussen 2020 en 2030 van 2,3 μg/m3 komt de waarde gemiddeld over
Nederland in 2030 op 15,3 μg/m3 te liggen. Verschillen tussen
provincies zijn minder groot dan bij NO2: bevolkingsgewogen
fijnstofconcentraties voor 2030 lopen uiteen van 12,9 μg/m3 in Drenthe
tot 16,4 μg/m3 in Zuid-Holland.

Pagina 45 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Figuur 4.2 Bevolkingsblootstelling aan NO2 (in blauw, links) en PM10 (in paars,
rechts) in 2019 (boven), 2020 (midden) en 2030 (onder).
Pagina 46 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

4.3

Blootstelling aan concentraties boven de grenswaarden
Gemiddeld genomen dalen de concentraties NO2 en PM10 waaraan de
bevolking wordt blootgesteld sinds 2010 (Figuur 4.1). Ondanks deze
positieve ontwikkeling blijkt uit berekeningen dat er in 2019 nog steeds
mensen zijn die worden blootgesteld aan concentraties boven de
grenswaarden. En ook onder de Europese grenswaarden draagt een
daling van de concentratie stikstofdioxide en fijnstof bij aan een
verbetering van de volksgezondheid.
Stikstofdioxide
In 2019 zijn ruim 80 mensen aan NO2-concentraties boven de Europese
norm van 40,5 μg/m3 blootgesteld. Dit aantal is gedaald ten opzichte
van 2018 (ongeveer 750 mensen) vanwege de daling in
bevolkingsgewogen gemiddelde NO2-concentraties tussen 2018 en 2019.
Voor 2020 en 2030 is de verwachting dat er geen personen zullen
worden blootgesteld aan NO2-concentraties boven de norm, een enkele
locatie in de grote steden daargelaten.
Fijnstof
In 2019 zijn volgens de blootstellingsberekeningen geen personen
blootgesteld aan concentraties boven de etmaalnorm. Echter, bij de lokale
berekeningen van de veehouderijen (zie hoofdstuk 3) zijn nog bij
25 burgerwoningen concentraties boven de norm berekend. Dit verschil
tussen beide berekeningen komt doordat bij de
blootstellingsberekeningen de bijdrage van veehouderijen niet lokaal zijn
doorgerekend; alleen van verkeer is de lokale bijdrage doorgerekend. 29
De emissies van veehouderijen zijn verwerkt in de
achtergrondconcentraties. Voor de gemiddelde blootstelling (bijvoorbeeld
per gemeente) zijn de afwijkingen door deze versimpelde aanpak
verwaarloosbaar (Van Zanten et al., 2014), maar voor relatief kleine
aantallen blootgestelden boven de fijnstofnorm heeft de gekozen aanpak
invloed op de resultaten. De blootstellingsberekening leidt daarmee tot
een onderschatting van het aantal blootgestelden boven de norm.
Zoals hiervoor aangegeven, volgt uit de lokale berekeningen op
toetspunten rondom veehouderijen dat er in 2019 nog op
25 woonlocaties 30 overschrijdingen van de fijnstofnorm zijn. Onder de
aanname dat er gemiddeld 2,5 personen per adres wonen, gaat het hier
om ruwweg 63 personen die aan concentraties boven de norm worden
blootgesteld.
Het berekende aantal blootgestelden boven de norm in 2019 is
nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van 2018. Voor 2018 werd
berekend dat er enkele personen blootgesteld werden aan concentraties
van verkeer boven de norm.
Voor 2020 en 2030 wordt verwacht dat geen personen worden
blootgesteld aan concentraties boven de etmaalnorm voor PM10. Bij deze
inschatting zijn de veehouderijen niet in detail doorgerekend.

29

Vanwege de aanzienlijke inspanningen die gemoeid zijn met het uitvoeren van de blootstellingsberekeningen
rondom veehouderijen, en de in het verleden beperkt gebleken meerwaarde ervan (Van Zanten et al., 2014),
zijn deze niet uitgevoerd in de huidige rapportage.
30
Dit betreft alleen woonlocaties die niet als bedrijfswoningen zijn aangemerkt.
Pagina 47 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

De World Health Organization (WHO) bepleit een lagere advieswaarde
voor de jaargemiddelde concentratie PM10 dan de grenswaarde van de
EU, namelijk 20,0 μg/m3. Rond de 540.000 personen in Nederland, of
ruim 3% van de inwoners, zijn in 2019 blootgesteld aan concentraties
boven deze WHO-advieswaarde. Dit aantal blootgestelden is flink kleiner
dan in 2018; toen was dit rond de 4,2 miljoen inwoners (zo’n 25% van
de Nederlandse bevolking). Paragraaf 4.2 geeft aan dat in 2019 in alle
provincies de bevolkingsgewogen jaargemiddelde fijnstofconcentratie
(Tabel 4.2) lager was dan in 2018. In enkele, vooral dichtbevolkte
provincies, zijn concentraties berekend die redelijk dicht bij de WHOadvieswaarde liggen. Een geringe verandering van de
bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie in opeenvolgende jaren
levert sterke veranderingen op in het aantal blootgestelden.
In de huidige monitoringsronde zijn de berekende verwachte
bevolkingsgewogen gemiddelde concentraties in 2020 vrijwel gelijk aan
die voor 2020 berekend in de voorgaande ronde (MR2019). De eventuele
effecten van coronamaatregelen in 2020 zijn niet meegenomen, omdat
inzicht daarin op het moment van berekenen ontbrak. Het aantal
berekende blootgestelden aan concentraties boven de WHO-advieswaarde
voor fijnstof in 2020 komt in de huidige ronde duidelijk lager uit, op ruim
430.000 blootgestelden. Dergelijke verschuiving in aantallen, bij
gelijkblijvend Nederlands gemiddelde van 17,6 μg/m3, treedt op als in
delen van het land de berekende PM10-concentraties zodanig veranderen
dat minder personen blootgesteld worden aan waarden boven de WHOadvieswaarde (die boven het Nederlands gemiddelde ligt). Het aantal
personen blootgesteld aan concentraties boven dit gemiddelde daalt,
terwijl tegelijk het aantal blootgestelden aan waarden rondom het
gemiddelde dusdanig toeneemt dat het Nederlandse bevolkingsgewogen
gemiddelde gelijk blijft. Kortom, de statische spreiding rondom het
nagenoeg gelijkblijvende gemiddelde neemt af in deze monitoringsronde
ten opzichte van de vorige.
Het aantal blootgestelden past in de algemeen dalende trend, die al sinds
2010 wordt waargenomen. In MR2019 was dit aantal nog geschat op
840.000.
Ondanks dat in deze ronde de berekende bevolkingsgewogen
gemiddelde concentratie (15,3 μg/m3) voor 2030 hoger is dan die van
de vorige ronde (14,8 μg/m3), wordt voor 2030 verwacht dat er nog
ruim 10.000 personen worden blootgesteld aan concentraties boven de
WHO-advieswaarde van 20 μg/m3. De vorige monitoringsronde werd dit
op circa 12.000 personen geschat. Ook hier is de verdeling van de
personen, zowel in aantallen als in geografische zin, over de
verschillende niveaus van fijnstofconcentraties er de oorzaak van dat bij
een hoger Nederlands bevolkingsgewogen gemiddelde, toch een lager
aantal personen op of boven de WHO-advieswaarde voor fijnstof wordt
blootgesteld.

Pagina 48 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

5

Kwaliteit lokale invoergegevens

In dit hoofdstuk worden zaken besproken die gerelateerd zijn aan de
kwaliteit van de lokale invoergegevens.
5.1

Onvolkomenheden in lokale invoergegevens
Na de sluiting van de actualisatieronde en na validatie van de
berekeningen door het RIVM heeft een aantal overheden aangegeven dat
er nog onvolkomenheden in de invoergegevens zitten of dat de invoer een
toelichting behoeft. Veelal betreft dit berekende en gerapporteerde
overschrijdingen waarvan het bevoegd gezag achteraf aangeeft dat deze
onterecht zijn. Dit komt doordat de invoerdata voor de berekening van de
lokale bijdrage onvolkomenheden bleken te bevatten, of doordat
overschrijdingen berekend zijn op ingevoerde locaties waarvan het
bevoegd gezag achteraf stelt dat de luchtkwaliteit daar niet beoordeeld
hoeft te worden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn omdat het publiek
daar formeel geen toegang toe heeft, omdat de duur van de periode dat
iemand daar gemiddeld verblijft niet significant is 31, of omdat de
Arbowetgeving op die locatie van kracht is.
Het RIVM controleert deze opmerkingen niet, en kan na sluiting van de
monitoringstool en validatie van de berekeningen geen additionele
berekeningen uitvoeren op basis van de correcte invoerdata. De
betreffende overschrijdingen worden in deze rapportage dan ook
benoemd als ‘volgens het bevoegd gezag onterecht’. De toelichtingen
door bevoegde gezagen op de invoergegevens voor wegverkeer en
veehouderijen en de berekende overschrijdingen zijn te vinden in
Bijlage 6A.
Tussentijdse doorrekening verkeer
In deze monitoringsronde is, net als vorige ronde, één week voor de
sluiting van de actualisatieperiode, een tussentijdse landelijke berekening
voor wegverkeer uitgevoerd door het RIVM met tot dusverre
geactualiseerde gegevens door de bevoegde gezagen. Doel van deze
berekening was het bepalen van de toetspunten met een
normoverschrijding voor NO2 en PM10. Deze resultaten zijn
teruggekoppeld naar de desbetreffende bevoegde gezagen. Zij hebben
vervolgens de overschrijdingslocaties nader kunnen bekijken om
eventueel ‘onterechte’ overschrijdingen door mogelijke onvolkomenheden
in de invoergegevens te herstellen. Hierdoor is het aantal meldingen door
het bevoegd gezag van onterechte overschrijdingen wederom kleiner dan
voorgaande jaren.
Eventuele resterende onvolkomenheden in de invoerdata kunnen
bevoegde gezagen tijdens de actualisatiefase van de volgende
monitoringsronde, in dit geval die van 2021, corrigeren. Het RIVM
wijzigt niet eigenhandig gegevens tijdens of na de actualisatieperiode,
zelfs als dat op verzoek zou zijn van het bevoegd gezag. Het bevoegd
gezag dient zelf de gegevens te controleren en te corrigeren.

31

Zie voor uitleg Bijlage 1 Begrippenkader: Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium.
Pagina 49 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

5.2

Onderbouwen en accorderen invoergegevens
Om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de jaarlijks aangeleverde
invoergegevens is informatie nodig over de uitgangspunten, over de
effecten van maatregelen, en over de gebruikte methode bij de
totstandkoming van de invoergegevens.
Wegbeheerders zijn verplicht om een referentie naar een
verantwoordingsdocument op te nemen in de monitoringstool. In de
opgegeven referenties wordt veelal verwezen naar een model en/of naar
telgegevens of (in mindere mate) naar een online beschikbare
onderbouwing. In de monitoringsronde 2020 zijn er geen
wegbeheerders vrijgesteld van actualisatie van invoergegevens voor
verkeer. Deze ronde hebben 161 wegbeheerders de verkeersgegevens
geaccordeerd. Dat is twee derde van alle beheerders met
accorderingsrechten. De onderbouwingen van de wegbeheerders zijn te
vinden in de digitale bijlage ‘Rapport 2020-0164 Bijlage onderbouwingen
verkeer veehouderijen’ bij deze monitoringsrapportage.
Ook voor de actualisatie van veehouderijgegevens zijn deze
monitoringsronde geen vrijstellingen verleend aan bevoegde gezagen.
Daarnaast hebben NSL-partners door te accorderen bevestigd dat ze de
invoercriteria voor veehouderijgegevens, zoals beschreven in
paragraaf 3.1, volledig in acht hebben genomen bij het actualiseren van
de gegevens. Als ervoor gekozen is van de criteria af te wijken, is deze
keuze verantwoord bij het accorderen. De onderbouwingen van de NSLpartners met veehouderijen zijn te vinden in de digitale bijlage ‘Rapport
2020-0164 Bijlage onderbouwingen verkeer en veehouderijen’ bij deze
monitoringsrapportage.
In deze monitoringsronde hebben 147 bevoegde gezagen de rechten
ontvangen om veehouderijgegevens te actualiseren en te accorderen. In
totaal hebben 111 bevoegde gezagen gegevens geactualiseerd en
geaccordeerd. Het aantal accorderingen is in deze ronde met 19
gestegen ten opzichte van vorige ronde. Dit is het resultaat van het
actief benaderen van de bevoegde gezagen die nog niet geaccordeerd
hadden, met het verzoek dit alsnog voor de sluiting van de
actualisatieperiode te doen. Drieëndertig bevoegde gezagen hebben
alleen gegevens geactualiseerd, maar niet geaccordeerd.
Wat betreft voortgangsformulieren hebben 73 NSL-partners die voor
projecten geaccordeerd en 46 partners die voor maatregelen.

5.3

Uitvoering motie ‘Van Tongeren’ – Steekproef voor
invoergegevens betreffende verkeer
Op verzoek van het Ministerie van IenW heeft het RIVM de afgelopen
jaren uitvoering gegeven aan de motie ‘Van Tongeren’ 32 van 21 juni 2011.
Voor de uitvoering van de motie heeft het RIVM elk jaar steekproefsgewijs de invoer van enkele wegbeheerders bestudeerd en voor zover
mogelijk gecontroleerd. De controles garanderen niet dat alle
invoergegevens in de NSL-monitoring correct zijn. Bij honderdduizenden
wegvakken en toetspunten binnen tientallen maatregelgebieden zullen er
vrijwel zeker enkele fouten voorkomen. Er is een steekproef uitgevoerd
32

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30175-120.html

Pagina 50 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

die beoogt een algemene indruk te geven van de kwaliteit van de
invoergegevens. De controles waren vooral gericht op systematische
onvolkomenheden in de invoer, en niet op elk apart invoergegeven.
Dit jaar is extra aandacht besteed aan de foutmeldingen die de NSLmonitoringstool geeft bij het uitvoeren van de landelijke berekeningen.
Het gaat hier om invoergegevens bij wegvakken en rekenpunten die
ervoor zorgen dat emissies op wegvakken genegeerd worden of dat er
bijvoorbeeld een SRM-2- in plaats van een SRM-1-berekening uitgevoerd
wordt. Het is hierbij niet de verwachting dat extra overschrijdingen in
beeld zullen komen indien deze fouten hersteld worden.
In de loop der jaren is geconstateerd dat het aantal vragen en
opmerkingen van het RIVM in de monitoringsrapportage over de invoer
met betrekking tot verkeer gestaag is afgenomen. De belangrijkste
wegbeheerders, de grotere gemeenten en Rijkswaterstaat, hebben de
opmerkingen de laatste jaren over het algemeen serieus meegenomen
in hun invoer voor het NSL. Als gevolg daarvan nam het aantal
aandachtspunten bij de invoer voor het NSL gestaag af. Voor de huidige
monitoringsronde is voor verschillende wegbeheerders een scan van de
invoer uitgevoerd. Enkele opvallende zaken worden gemeld in
Bijlage 6B. Indien beschikbaar is ook de reactie van de betreffende
wegbeheerder opgenomen.
5.4

Controle voor invoergegevens betreffende veehouderijen
Op verzoek van het Ministerie van IenW heeft het RIVM ook deze
monitoringsronde de door gemeenten of omgevingsdiensten
aangeleverde invoer voor de NSL-berekeningen aan veehouderijen
steekproefsgewijs nagelopen en, voor zover mogelijk, gecontroleerd.
Bij de controles is voornamelijk naar de volgende aspecten gekeken:
A. Geldige invoerparameters voor de rekentools, bijvoorbeeld
stalafmetingen, bronhoogtes, uittreesnelheid en afmetingen
emissiepunt.
B. Locaties van emissiebronnen: liggen alle bronnen van één
veehouderijbedrijf voldoende dicht bij elkaar?
C. Locaties van rekenpunten: steekproefsgewijs is gekeken of op
locaties met woonbestemmingen (volgens de Basisadministratie
Adressen en Gebouwen) rekenpunten zijn gedefinieerd.
D. Bij niet-generieke maatregeleffecten en experimentele stallen is
nagegaan of de beschrijving voldoende helder en compleet was.
E. Totale veehouderijemissie: zijn er grote veranderingen in
emissies ten opzichte van de vorige monitoringsronde?
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen: zijn er veehouderijen die
mogelijk opgenomen moeten worden in de monitoring?
De laatste categorie is met deze monitoringsronde voor het tweede jaar
op rij uitgevoerd; zie Bijlage 6C voor meer details.
Ingeval de invoer na sluiting van de actualisatie onduidelijkheden
bevatte of vragen opriep, is aan het betreffende bevoegd gezag
gevraagd of de invoer overeenkomt met de feitelijke situatie, of dat er
sprake is van een foutieve invoer. Het is overigens belangrijk om te
benadrukken dat de vragen en opmerkingen niet automatisch betekenen

Pagina 51 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

dat er volgens het RIVM fouten in de invoer zitten; het gaat vaak om
verduidelijking van de invoergegevens.
Zie Bijlage 6C voor de vragen en opmerkingen van het RIVM en de
reacties van de bevoegde gezagen.
Globaal beeld steekproefsgewijze controle
De controle van de invoer voor de veehouderijen heeft in de vorige
monitoringsronde de nodige vragen en opmerkingen opgeleverd. In
vrijwel alle gevallen gaf de betreffende gemeente toen aan de
opmerking(en) van het RIVM te herkennen en daar de volgende ronde
van de NSL-monitoring iets aan te gaan doen. In een aantal gevallen
bleken er goede redenen te zijn voor de geconstateerde punten.
Aan het begin van de monitoringsronde zijn de vragen en opmerkingen
van afgelopen ronde nogmaals aan de bevoegde gezagen gestuurd met
het verzoek daar waar nodig verbeteringen in te voeren. Vervolgens is
tijdens de actualisatieperiode nog een extra, maar beperkte, controle
door RIVM uitgevoerd op de dan reeds ingevoerde gegevens met
opnieuw een terugkoppeling naar bevoegde gezagen over mogelijke
onvolkomenheden. Eventuele fouten in de invoergegevens zijn zo veel
mogelijk door de bevoegde gezagen verwerkt. Hierdoor verbetert de
kwaliteit van de gegevens, wordt de monitoring van de veehouderijen
vollediger en bevatten de berekende overschrijdingen minder, volgens
het bevoegd gezag onterechte, onvolkomenheden.
Na sluiting van de monitoringstool voor actualisatie zijn de gegevens bij
veehouderijen wederom steekproefsgewijs gecontroleerd. Het aantal
vragen en opmerkingen van het RIVM bij deze controle is duidelijk
gedaald ten opzichte van de ronde ervoor.
De meervoudige controle heeft op veel aandachtspunten een
verbetering opgeleverd. De kwaliteit en volledigheid van invoergegevens
van veehouderijen is daarmee de afgelopen jaren sterk verbeterd. Het is
daarbij wel belangrijk om de komende jaren aandacht te blijven houden
voor de kwaliteit van de invoer voor berekeningen rondom
veehouderijen.

Pagina 52 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

6

Voortgang projecten en maatregelen

In dit hoofdstuk is de voortgang weergegeven van de lokale
maatregelen en projecten uit het NSL.
6.1

Achtergrond voortgangsformulieren wegverkeer
Het NSL streeft naar verbetering van de luchtkwaliteit door het nemen
van maatregelen én het geeft mogelijkheden voor de uitvoering van
ruimtelijke projecten. De jaarlijkse monitoring van de luchtkwaliteit
maakt zichtbaar in hoeverre maatregelen uit het NSL zijn uitgevoerd.
Voor de overheden geldt rond maatregelen een uitvoeringsplicht. Inzicht
in de voortgang van de uitvoering laat zien of aan deze plicht is voldaan.
Alle projecten en maatregelen die in het NSL zijn opgenomen, zijn
verwerkt in digitale voortgangsformulieren in de monitoringstool. 33 In de
formulieren zijn de kenmerken per project of maatregel opgenomen. Het
betreft hier de maatregelen en projecten van de decentrale overheden
en Rijkswaterstaat. Een overzicht van vaststaand en voorgenomen
beleid van de Rijksoverheid is te vinden in Emissieramingen
luchtverontreinigende stoffen (Smeets et al., 2020).

6.2

Actualisatie voortgangsformulieren wegverkeer
Bij de actualisatie van de voortgangsformulieren geven overheden de
huidige stand van zaken van projecten en maatregelen aan. Voor
sommige wijzigingen in kenmerken van projecten en maatregelen dienen
de overheden een formele melding in. De meldingen die door de Minister
van VROM (in het verleden) of de Staatssecretaris van IenM
respectievelijk IenW zijn geaccepteerd, zijn in de voortgangsformulieren
verwerkt. Overheden kunnen ook nieuwe projecten en maatregelen met
een melding toevoegen aan het NSL. Een overzicht van de goedgekeurde
meldingen staat op de website van Kenniscentrum InfoMil. 34
In Tabel 6.1 is weergegeven in hoeverre de informatie over de
voortgang van projecten en maatregelen is geactualiseerd en hoe vaak
kenmerken zijn gewijzigd.
Bij maatregelen is het niet mogelijk om deze te laten vervallen, bij
projecten kan dat wel. Overheden kunnen maatregelen wijzigen of
vervangen door andere maatregelen.
Vanaf monitoringsronde 2015 kunnen overheden aangeven welke
maatregelen zij niet meer willen uitvoeren. Zij kunnen in de
monitoringstool bij die maatregelen aangeven dat ze voornemens zijn een
verzoek tot ontheffing van de uitvoeringsplicht in te dienen. Daarbij geven
ze een onderbouwing van de reden voor dat voornemen.

33
34

https://www.nsl-monitoring.nl > Monitoring NSL
http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/luchtkwaliteit/slag/monitoren-nsl/meldingen/
Pagina 53 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Tabel 6.1 Actualisatie van voortgangsformulieren in monitoringsronde 2020.

Voortgangsformulieren

Projecten

Maatregelen

Totaal aantal in monitoringstool
Geactualiseerd
Wijziging t.o.v. NSL MR2019
Wijziging waarvoor wel een melding
is/wordt ingediend
Wijziging waarvoor geen melding
is/wordt ingediend

666
444 (67%)
11
1

922
547 (59%)
5
0

10

5

Bij actualisatie kan het gaan om bijgewerkte informatie over alleen de
stand van zaken of ongewijzigde gegevens die opnieuw zijn geaccordeerd.
Daarmee geeft de betreffende overheid aan dat deze gegevens nog
actueel zijn.
Bij wijzigingen gaat het om aanpassing van projecten of maatregelen ten
opzichte van het NSL, zoals dat na de invoerperiode van
monitoringsronde 2019 (mei 2019) van kracht was. Voor bepaalde
wijzigingen van maatregelen (actualisaties) is het niet nodig een melding
in te dienen door de betreffende overheden. De maatregelen zijn dan niet
inhoudelijk aangepast, wel is informatie over bijvoorbeeld de planning
bijgewerkt of een toelichting bijgevoegd. Inhoudelijke wijzigingen in een
maatregel worden met een melding geformaliseerd.
In 2018 is de ‘Aanpassing NSL 2018’ vastgesteld en gepubliceerd. 35
Hiermee zijn 87 aanvullende maatregelen toegevoegd aan het NSL door
lokale overheden. Deze aanvullende maatregelen zijn sinds 2019
onderdeel van de monitoring NSL. De 87 maatregelen maken deel uit
van een kabinetsbesluit; daarom zijn ze niet (extra) opgenomen in het
overzicht van de goedgekeurde meldingen.
Uitvoeringsfase
De uitvoeringsfase van de projecten en maatregelen geeft inzicht in de
huidige stand van zaken. In Figuur 6.1 en Figuur 6.2 is weergegeven hoe
de uitvoering van projecten en maatregelen zich ontwikkeld heeft
gedurende de looptijd van het NSL. De maatregelen bevinden zich verder
in het uitvoeringsproces dan de projecten.
Uit Figuur 6.1 blijkt dat 22% van de projecten momenteel in uitvoering
is en dat 25% afgerond is. In 2019 was dit respectievelijk 22% en 23%.
Van de maatregelen is 10% in uitvoering en 82% afgerond (Figuur 6.2).
Dat was in 2019 13% respectievelijk 79%. Bij 6,5% (2019: 5,9%) van de
maatregelen hebben overheden gekozen voor ‘Voornemen verzoek
ontheffing uitvoeringsplicht’. De verschillen bij maatregelen komen met
name voort uit de toegevoegde maatregelen uit de Aanpassing NSL 2018.
Bij de maatregelen die zijn toegevoegd bij de Aanpassing NSL in 2018
geeft de stand van zaken een ander beeld; deze maatregelen zijn vaker
nog in uitvoering. In Figuur 6.3 is de uitvoeringsfase van deze
maatregelen getoond.
35

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/09/28/aanpassing-nationaalsamenwerkingsprogramma-luchtkwaliteit-2018

Pagina 54 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Figuur 6.1 Ontwikkeling in uitvoeringsfase van projecten door de jaren heen.

Bij de start van de monitoring NSL in 2010 is de fase van alle projecten
op ‘In voorbereiding’ gezet. Informatie over de fase was geen onderdeel
van het NSL zoals vastgesteld in 2009. Na sluiting van monitoringsronde
2011 is de fase op ‘Niet ingevuld’ gezet bij projecten die in ronde 2010
en 2011 niet geactualiseerd of geaccordeerd zijn. Vanaf 2014 is de fase
‘Niet ingevuld’ niet meer beschikbaar; fase ‘On hold’ is toegevoegd voor
projecten waarop voor onbepaalde tijd geen ontwikkeling is voorzien.

Figuur 6.2 Ontwikkeling in uitvoeringsfase van maatregelen door de jaren heen.

Pagina 55 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

De daling in het aantal maatregelen in 2013 is het gevolg van de
samenvoeging van maatregelen van Rijkswaterstaat. Schermen en
snelheidsmaatregelen zijn niet langer per 100 meter opgenomen als
afzonderlijke maatregelen. Bijvoorbeeld een scherm van vier aansluitende
stukken van 100 meter is vervangen door één scherm van 400 meter.
Vanaf 2014 is de fase ‘Onbekend’ niet meer beschikbaar. In 2015 is de
fase ‘Voornemen verzoek ontheffing uitvoeringsplicht’ toegevoegd.

Figuur 6.3 Uitvoeringsfase in 2020 van 87 lokale maatregelen die toegevoegd zijn
in de Aanpassing NSL in 2018.

6.3

Verwerking effecten projecten en maatregelen in invoerdata
Projecten en maatregelen hebben effect op de luchtkwaliteit. Verwerking
van de effecten in de invoergegevens van de monitoringstool is nodig om
de project- en maatregeleffecten zichtbaar te maken in de berekende
concentraties. Aan overheden is gevraagd om in het voortgangsformulier
expliciet aan te geven of deze effecten zijn verwerkt in hun
invoergegevens. Daarbij is de overheden verzocht om in de onderbouwing
van de verkeersgegevens de aangenomen effecten te vermelden.
Overheden hebben aangegeven dat de effecten verwerkt zijn in de
verkeersgegevens van:
• 357 projecten in rekenjaar 2019;
• 405 projecten in rekenjaar 2020.
Deze aantallen zijn vergelijkbaar met die uit de vorige monitoringsronde.
In het NSL zijn in totaal 666 projecten opgenomen. Projecten die nog niet
‘In uitvoering’ zijn of ‘Afgerond’ zijn in een (zicht)jaar, hoeven nog niet
verwerkt te zijn in de verkeersgegevens van dat (zicht)jaar. In 2019 zijn
149 projecten in uitvoering en 163 projecten afgerond. In totaal hebben
312 (149 + 163) projecten – veelal negatieve – effecten op de
luchtkwaliteit. Van 357 projecten zijn de effecten in de verkeersgegevens
verwerkt, wat een beduidend hoger aantal is. Dit betekent dat naast de
effecten van afgeronde en in uitvoering zijnde projecten ook al de
effecten zijn verwerkt in de invoerdata voor 2019 van 45 projecten
(357 - 312) die nog niet in uitvoering of afgerond zijn.
Overheden nemen binnen het NSL maatregelen om de luchtkwaliteit te
verbeteren. Er zijn maatregelen waarvan het effect te verwerken is in de
Pagina 56 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

invoergegevens voor de monitoringstool. Voorbeelden zijn aanpassingen
aan de weg en doorstromingsmaatregelen. Dit zijn maatregelen die
direct effect hebben op verkeers- of omgevingskenmerken. Er zijn ook
maatregelen die niet direct effect hebben op de verkeersparameters. Dit
is aan de orde bij een milieuzone of scherpe emissie-eisen in
concessieverleningen van het openbaar vervoer. Een overheid kan
maatregelen die invloed hebben op de emissie van voertuigen als
maatregelgebied in de monitoringstool opnemen. Tot slot zijn er typen
maatregelen die moeilijk of niet te kwantificeren effecten hebben.
Voorbeelden daarvan zijn gedragsmaatregelen, stimulering fietsverkeer
en communicatie over mobiliteitskeuzes.
6.4

Conclusie voortgang projecten en maatregelen
Van alle opgenomen projecten in het NSL is bijna 47% in uitvoering of
afgerond. Het percentage projecten waarvan de verkeersgegevens zijn
verwerkt in de invoergegevens in de monitoringstool voor het zichtjaar
2019 zit daar met 54% ruim boven. Bij de berekening van de
luchtkwaliteit is al rekening gehouden met effecten van ongeveer 7% van
de projecten, terwijl die nog niet uitgevoerd zijn. Lokaal kan de
luchtkwaliteit daardoor iets anders/beter zijn dan berekend.
Hoewel de start van het NSL in 2009 was, is nog steeds bijna 40% van de
projecten in een fase voorafgaand aan de uitvoering. Vertraging in de
realisatie van projecten kan tot gevolg hebben dat de luchtkwaliteit in
2019 lokaal iets beter is dan verwacht bij aanvang van het NSL. Als die
vertraagde projecten alsnog uitgevoerd worden, kan de luchtkwaliteit
lokaal verslechteren. De bijbehorende emissies van verkeer zullen bij
latere uitvoering van projecten lager zijn door verwachte 36 afname van
emissies vanuit het wagenpark. Vertraagde uitvoering van projecten
brengt daarmee de doelstellingen van het NSL niet in gevaar.
Van de maatregelen in het NSL is 82% afgerond en ruim 10% in
uitvoering. Ongeveer een derde deel van de maatregelen in uitvoering
betreft maatregelen die recent zijn toegevoegd via de Aanpassing NSL uit
2018. 37 De andere maatregelen die nog in uitvoering zijn, betreffen soms
maatregelen die geen concrete einddatum hebben, maar een doorlopende
uitvoering of toepassing kennen. Onder het huidige NSL, tot de
inwerkingtreding van de Omgevingswet, moeten alle maatregelen
afgerond of in uitvoering zijn. De gerapporteerde uitvoeringsfase van
maatregelen laat zien dat naar verwachting aan deze eis nagenoeg
voldaan zal worden.

36
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/03/15/emissiefactoren-voor-snelwegen-en-nietsnelwegen-2018
37
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/09/28/aanpassing-nationaalsamenwerkingsprogramma-luchtkwaliteit-2018

Pagina 57 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Pagina 58 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

7

Literatuur

Cramer, J.M.A. (2009), Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL), https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg29033.pdf.
Hoogerbrugge, R., Geilenkirchen, G.P., Hollander, H.A. den, Schuch,
W.J.L., Swaluw, S. van der, Vries, W.J. de, Wichink Kruit, R.J. (2020),
Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland, Rapportage
2020, RIVM Rapport 2020-0091.
IenM (2016), Besluit tweede verlenging NSL, Besluit van de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van 6 december 2016,
nr. IENM/BSK-2016/267241, geraadpleegd op
http://wetten.overheid.nl/BWBR0038829/2017-01-01.
Rutledge-Jonker, S., Wesseling, J.P., Nguyen, P.L., Visser, S.,
Hooydonk, P.R. van, Groot Wassink, H., Sanders, A. (2018),
Monitoringsrapportage NSL 2018: Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu, RIVM Rapport 2018-0135.
Rutledge-Jonker, S., Berkhout, J., Wesseling, J., Mooibroek, D., Nguyen,
P., Groot Wassink, H., Sanders, A. (2017), Monitoringsrapportage NSL
2017: Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM
Rapport 2017-0156.
Smeets, W., PBL et al. (2020), Emissieramingen luchtverontreinigende
stoffen. Rapportage bij de Klimaat en Energieverkenning 2019, Den
Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.
Smet, P.A.M. de, Visser, S., Valster, N.L., Schuch, W.J.L., Wesseling,
J.P, Hooydonk, P.R. van, van den Beld, W.A., Drukker, D., Groot
Wassink, H., Sanders, A. (2019), Monitoringsrapportage NSL 2019:
Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM Rapport 2019-0170.
Zanten, M. van, Berkhout, J., Wesseling, J., Mooibroek, D., Nguyen, P.,
Groot Wassink, H., Sanders, A. (2016), Monitoringsrapportage NSL
2016: Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM
Rapport 2016-0138.
Zanten, M. van, Alphen, A. van, Wesseling, J., Mooibroek, D., Nguyen,
P., Groot Wassink, H., Verbeek, C. (2014), Monitoringsrapportage NSL
2014: Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM
Rapport 2014-0092.

Pagina 59 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Zanten, M.van, Alphen, A. van, Wesseling, J., Mooibroek, D., Nguyen,
P., Groot Wassink, H., Verbeek, C. (2013), Monitoringsrapportage NSL
2013: Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM
Rapport 680712005.
Visser, S., Wesseling, J. (2020), Acualisering en addenda SRM-1 en
SRM-2. RIVM Briefrapport 2020-0118.
VROM (2009), Ministerie van VROM, brief nummer DGM/NSL
2009029281, april 2009.
Wesseling, J., Zandveld, P., Valster, N.L., Visser, S. (2020), Validatie
rekenhart AERIUS lucht. RIVM Briefrapport 2020-0119.
Wesseling, J., Nguyen, L., Hoogerbrugge, R. (2018), Gemeten en
berekende concentraties stikstofdioxiden en fijnstof in de periode 2010
t/m 2015 (Update); Een test van de standaardrekenmethoden 1 en 2.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM Rapport 2016-0106.
Wesseling, J., Velze, K.V., Hoogerbrugge, R., Nguyen, P.L., Beijk, R.,
Ferreira, J.A. (2013), Gemeten en berekende (NO2) concentraties in
2010 en 2011: Een test van de standaardrekenmethoden 1 en 2.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM Rapport
680705027.

Pagina 60 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 1 Begrippenkader

Hieronder volgt een toelichting bij belangrijke begrippen in de rapportage.
Toetspunten en rekenpunten wegverkeer
In de monitoring wordt voor een groot aantal locaties de luchtkwaliteit
berekend. De wegbeheerders geven de exacte geografische locaties op
waar moet worden gerekend. Elke ingevoerde locatie is dus per definitie
een rekenpunt waar de luchtkwaliteit wordt bepaald. De resulterende
concentraties kunnen vervolgens voor verschillende doelen worden
gebruikt. Bijvoorbeeld om de resultaten te toetsen aan de normen, om
bevolkingsblootstelling te bepalen of om de luchtkwaliteit inzichtelijk te
maken om andere redenen. Indien het gaat om het eerste doel, het
wettelijk toetsen aan de normen voor luchtkwaliteit, heeft een dergelijk
rekenpunt het kenmerk ‘NSL-toetspunt’. Deze rekenpunten zijn kortweg
aangeduid als ‘toetspunten’. Om met het NSL in heel Nederland tijdig te
voldoen aan de normen voor luchtkwaliteit, gaat het dus specifiek om de
luchtkwaliteit op de toetspuntlocaties. De andere rekenpunten vergroten
het inzicht in de ontwikkeling van de luchtkwaliteit in Nederland en de
blootstelling van de bevolking.
Toetspunten en rekenpunten veehouderijen
In de monitoring van de veehouderijen is op alle rekenpunten (zowel
woningen op het terrein van inrichtingen als daarbuiten) de luchtkwaliteit
bepaald. De rekenpunten zijn gebouwen die voor menselijk wonen of
menselijk verblijf zijn bestemd. In de monitoring wordt alleen op de
rekenpunten buiten een terrein van de inrichting in de omgeving van de
veehouderijlocaties de luchtkwaliteit getoetst aan de jaar- en etmaalnorm
voor fijnstof; dit wordt aangeduid als toetspunten. Het betreft hier alleen
locaties van burgerwoningen, plattelandswoningen 38 en een categorie
overig. Zij worden ook wel de ‘te beschermen objecten’ (TBO’s) genoemd.
Het lokaal bevoegd gezag van de veehouderijlocatie is verantwoordelijk
voor het aanleveren van de exacte geografische locaties van deze
toetspunten.
Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium
De Europese normen voor de luchtkwaliteit gelden overal in Nederland.
De Europese richtlijn kent echter een toepasbaarheidsbeginsel waarin is
gesteld dat niet overal aan de normen hoeft te worden getoetst. De kern
van het toepasbaarheidsbeginsel is dat niet hoeft te worden getoetst op
plekken waar het publiek formeel geen toegang toe heeft, zoals op
rijbanen en middenbermen van wegen.
In de richtlijn is tevens opgenomen dat toetsing aan de normen daar
plaatsvindt ‘waar de hoogste concentraties voorkomen waaraan de
bevolking rechtstreeks of indirect kan worden blootgesteld gedurende
een periode die in vergelijking met de middelingstijd van de
grenswaarde(n) niet verwaarloosbaar is’. Dit is het zogeheten
blootstellingscriterium.

38

Een plattelandswoning is een voormalige agrarische woning die op grond van het bestemmingsplan mag
worden bewoond door derden.
Pagina 61 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Zowel het toepasbaarheidsbeginsel als het blootstellingscriterium is in
2010 in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. Met name in de
toepassing van het blootstellingscriterium zijn interpretatieverschillen
mogelijk. De uiteindelijke wijze van toepassing en het gebruik van het
toepasbaarheidsbeginsel of het blootstellingscriterium is de
verantwoordelijkheid van de betreffende (lokale) overheid. 39
Voor het toetsen aan de grenswaarden bij bedrijven (inrichtingen) geldt
tevens dat alleen buiten het terrein van een inrichting (bedrijf waar de
Arbowetgeving van kracht is) getoetst hoeft te worden.
Bevolkingsblootstelling
In de monitoringsrapportage is ook aandacht besteed aan het
gezondheidsaspect van luchtkwaliteit. Dit gebeurt in de vorm van
bevolkingsblootstelling. Bevolkingsblootstelling is gedefinieerd als de
gemiddelde concentratie van een stof waaraan de bevolking in een
bepaald gebied wordt blootgesteld, bijvoorbeeld per gemeente of in heel
Nederland. Dit is berekend voor de buitenluchtconcentratie op de meest
belaste gevel van een gebouw voor zowel het gepasseerde jaar als voor
de zichtjaren 2020 en 2030 op basis van woonadres. Uit deze resultaten
kan men opmaken of de concentratie waar de bevolking in een bepaald
gebied gemiddeld aan wordt blootgesteld, afneemt of niet.
Toetsing resultaten met toepassing van een bandbreedte
De resultaten van de uitgevoerde berekeningen kennen een aanzienlijke
onzekerheid, inherent aan luchtkwaliteitsmodellen en de aannames in de
monitoring. Deze onzekerheid bepaalt mede de waarschijnlijkheid van
het halen van de normen. Ook kunnen zich gedurende de looptijd van
het NSL tegenvallers voordoen die een risico vormen voor het doel van
het NSL. Bijvoorbeeld tegenvallende maatregeleffecten, een andere
economische ontwikkeling of een trendmatige ontwikkeling van de
luchtkwaliteit die anders is dan eerder was aangenomen. Om hier meer
inzicht in te geven, worden ook resultaten gepresenteerd van een
toetsing aan een waarde lager dan de norm, de zogenoemde
‘bandbreedte’. Voor NO2 worden resultaten getoond waarbij is getoetst
op 38,0 μg/m3 jaargemiddeldeconcentratie (2,5 μg/m3 lager dan de
toetswaarde van 40,5 μg/m3). Voor PM10 worden daartoe resultaten
gegeven waarbij is getoetst op dertigdagenoverschrijding (vijf dagen
lager dan de norm). Op deze wijze wordt enig inzicht gegeven in de
mogelijke risico’s die zijn verbonden aan de bestaande onzekerheden.
Zie ook Bijlage 4 voor aanvullende informatie over de effecten van
onzekerheden op het aantal overschrijdingen.
Toetsing resultaten met toepassing van de zeezoutaftrek
Bij toetsing van berekende concentraties fijnstof aan de grenswaarden
mag het aandeel zeezout in de totale concentratie buiten beschouwing
worden gelaten, indien er sprake is van een grenswaardeoverschrijding.
De zeezoutaftrek op het jaargemiddelde is gemeente-afhankelijk 40 en
varieert tussen de 1 en 6 µg/m3. Voor de etmaalnorm is per provincie een
aftrek op het aantal overschrijdingsdagen bepaald. Het aantal dagen dat
bij toetsing buiten beschouwing wordt gelaten, varieert tussen de twee en
39

Voor meer informatie zie https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/regelgeving/wetmilieubeheer/beoordelen/blootstelling/
40
Lijst met gemeenten en waarden voor zeezoutaftrek in Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007 (Rbl 2007),
bijlage 5: https://wetten.overheid.nl/BWBR0022817/2019-01-01#Bijlage5
Pagina 62 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

vier dagen. Vanwege de empirische relatie tussen de twee normen gelden
in deze rapportage voor de berekeningen nabij wegen, na aftrek van het
aandeel zeezout, jaargemiddelde fijnstofconcentraties groter dan
31,2 μg/m3 als overschrijding van de etmaalnorm. De zeezoutaftrek van
de eerste twee dagen is equivalent aan 0,5 μg/m3 jaargemiddelde
concentratie. Voor elke daaropvolgende extra correctiedag mag 0,2 μg/m3
van de jaargemiddelde concentratie worden afgetrokken.
Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of rijrichting)
Het punt waar de luchtkwaliteit nabij wegen moet worden getoetst aan de
normen, dient volgens de Europese richtlijn representatief te zijn voor
honderd meter weglengte, een zogenoemd ‘wegvak’ of ‘wegsegment’. In
de huidige monitoringstool liggen in veel gevallen aan beide kanten van
een weg rekenpunten. Deze worden individueel meegenomen in de
resultaten. Dat betekent: een rekenpunt is representatief voor één
wegzijde (vaak dus één rijrichting). In deze rapportage wordt ‘km (per)
rijrichting’ gebruikt om dit aan te duiden.
Grootschalige achtergrondconcentraties (GCN)
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) maakt jaarlijks
gegevens bekend 41 die overheden moeten gebruiken bij de berekening
van de concentraties luchtverontreinigende stoffen. De gegevens
bevatten onder andere de achtergrondconcentratiekaarten (GCN-kaarten;
Hoogerbrugge et al., 2020) en de emissiefactoren (voor verkeer en
veehouderij). De invoergegevens van 2020 zijn op 13 maart 2020
gepubliceerd, met een geactualiseerde versie voor de toekomstige jaren
op 6 juli 2020. De gegevens zijn verwerkt in de nieuwe versies van de
rekenmodellen luchtkwaliteit, zoals de NSL-monitoringstool. De
rekenresultaten beschikbaar in de NSL-monitoringstool zijn gebaseerd op
de gepubliceerde versie van 6 juli 2020.
Veehouderijgegevens in de GCN
Bij de GCN-kaarten is gebruikgemaakt van de werkelijke dieraantallen
volgens de gecombineerde opgave (voorheen ‘meitelling’). De emissies
worden verdeeld volgens de GIAB+-verdeling. Binnen GIAB+ is de ligging
van elk agrarisch bedrijf vastgelegd. Aan deze locaties zijn tevens diverse
bedrijfsgegevens gekoppeld, zoals dieraantallen en staltypen. De emissie
is berekend door het dieraantal per staltype te vermenigvuldigen met de
bijbehorende emissiefactor. Voor het berekenen van de grootschalige
achtergrondconcentraties worden de emissies op het niveau van 1 x 1 km
gebruikt. Bij toekomstige jaren is tevens rekening gehouden met de
doorwerking van het landbouwbeleid en regionale groei- of
krimpscenario’s. De emissies, methode van concentratieberekeningen en
scenario’s die ten grondslag liggen aan de GCN-kaarten zijn uitgebreider
toegelicht in de GCN-rapportage 2020 (Hoogerbrugge et al., 2020).
Bij de berekening in het NSL wordt de veehouderijbijdrage bij de
achtergrondconcentratie opgeteld. Dit zorgt voor dubbeltellingen, omdat
de fijnstofbijdrage van de veehouderijsector ook worden meegenomen
in de berekening van de GCN achtergrondconcentraties. De
rekenresultaten in het NSL zijn gecorrigeerd voor deze dubbeltelling.

41

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/luchtkwaliteit/vraag-en-antwoord/hoe-kan-ik-luchtvervuilingberekenen
Pagina 63 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 2 Validatie resultaten rekenhart AERIUS lucht

Onderzoek door het RIVM (Wesseling et al., 2018) heeft uitgewezen dat
Nederlandse rekenmodellen voor luchtkwaliteit langs wegen, die SRM-1en/of SRM-2-implementaties zijn, ruimschoots voldoen aan de door de
EU gestelde eisen voor onzekerheden bij gebruik van rekenmodellen
voor het toetsen aan de grenswaarden. Dit blijkt uit vergelijkingen
tussen gemeten en berekende concentraties.
Nieuw rekenhart ‘AERIUS lucht’
In deze monitoringsronde is in de NSL-monitoringstool voor het eerst
gebruikgemaakt van een nieuw rekenhart, genaamd ‘AERIUS lucht’. Dit
rekenhart vervangt hiermee de NSL-rekentool, zoals deze de afgelopen
jaren in gebruik was. Beide rekenmodellen zijn gebaseerd op de
Standaard Rekenmethoden 1 en 2 (SRM-1 en SRM-2). Elke
implementatie hiervan zal net verschillende rekenresultaten geven door
de vrijheden in deze rekenvoorschriften. De verschillen in
rekenresultaten tussen het nieuwe en oude rekenmodel zijn wat
algemeen verwacht kan worden door de diverse implementaties van de
rekenvoorschriften (Visser en Wesseling, 2020; Wesseling et al., 2020).
De validatie voor de in NSL-monitoringsronde 2020 te gebruiken versie
van AERIUS lucht laat, als gelijke interpretaties van de invoergegevens
worden toegepast op de invoer voor zowel AERIUS als TREDM, geen
verschillen in rekenresultaten tussen AERIUS lucht en TREDM zien die
groter zijn dan de validatiecriteria. Het rekenmodel kan daarom
toegepast worden voor de NSL-monitoringsronde 2020. Een
aandachtspunt hierin is dat AERIUS lucht anders omgaat met emissies
op sommige provinciale wegen dan eerder de NSL-rekenmethode en
TREDM deden.
Om mogelijke discussies te voorkomen is ook een onafhankelijke
externe toetsing van de validatieprocedure uitgevoerd door experts van
het Belgische VITO. De conclusies van deze externe validatie is
samengevat:
Het kader van de uitgevoerde vergelijking was grootschalig gezien sterk
genoeg, maar enkele verfijningen kunnen het nog verbeteren. Deze
verfijningen werden dan ook in het rapport van VITO beschreven en
toegepast op de nieuwste modelimplementatie (AERIUS). Het model
slaagt op alle criteria, waarvan op vele criteria ruim, aldus het VITOrapport.
Validatie rekenresultaten verkeer
Na de landelijke berekeningen met de invoergegevens voor de huidige
monitoringsronde en het uitvoeren van berekeningen met TREDM zijn de
resultaten van de monitoringstool, met AERIUS lucht als rekenhart, en
TREDM op basis van de receptor-ID’s aan elkaar gekoppeld. Zowel de
totale concentraties als de concentratiebijdragen van Standaard
Rekenmethoden 1 en 2 (SRM-1 en SRM-2) zijn met elkaar vergeleken. Bij
de vergelijking is geteld hoe vaak de verschillen groter zijn dan vooraf
gedefinieerde criteria. Hierbij is rekening gehouden met kleine verschillen
tussen TREDM en AERIUS lucht. Omdat de correctie voor luchtvaart rond
Pagina 64 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Schiphol niet expliciet in TREDM is geïmplementeerd, is het gebied rond
Schiphol niet in de vergelijking meegenomen. Verder verschillen de
modellen op kleine details ten aanzien van wat geldige situaties zijn (zie
ook Visser en Wesseling (2020) en Wesseling et al. (2020)). Daarom
worden alleen geldige punten in beide modellen meegenomen.
Op basis van eerdere analyses voor SRM-1 en SRM-2 is in het verleden
reeds vastgesteld wat zinvolle criteria zijn waar de resultaten aan
moeten voldoen:
• De in SRM-1 berekende bijdragen van de verschillende stoffen
zouden in AERIUS lucht en TREDM binnen de afronding van
0,1 µg/m3 identiek moeten zijn (‘SRM1-bijdrage’ in Tabel B2.1).
Grotere verschillen betekenen dat de rekenregels verschillend
worden geïmplementeerd; dat kan in enkele gevallen gebeuren.
Een bekend verschil is bijvoorbeeld dat TREDM een SRM-1bijdrage tot 90 meter afstand in rekening brengt, in tegenstelling
tot AERIUS lucht die bijdragen tot 60 meter afstand meerekent.
Dit soort verschillen kunnen en mogen enkele keren voorkomen.
• De in SRM-2 berekende bijdragen van de verschillende stoffen
kunnen bij AERIUS lucht en TREDM iets verschillen (‘SRM-2bijdrage’ in Tabel B2.1), omdat dit rekenvoorschrift niet volledig
is gedefinieerd. Er zijn enkele onderdelen van de berekeningen
die software-implementaties verschillend kunnen interpreteren.
Een simpel voorbeeld is de wijze waarop lijnbronnen worden
doorgerekend; dat kan op verschillende manieren die in de
praktijk iets verschillende resultaten kunnen geven. In de
praktijk kunnen TREDM en AERIUS lucht tot enkele
microgrammen verschillende NOx-bijdragen berekenen. Voor
PM10 zijn de verschillen tussen beide modellen relatief
vergelijkbaar met NO2, maar in absolute zin zijn ze uiteraard
kleiner vanwege de kleinere wegbijdragen.
• De verschillen in berekende totale NO2-concentraties worden
geheel bepaald door de verschillen in SRM-2-NOx-bijdragen en
mogen één à twee μg/m3 bedragen (‘NO2 totaal’ in Tabel B2.1).
• Net als voor NO2 worden de verschillen voor PM10 geheel door
verschillen in de SRM-2-bijdragen bepaald. Omdat de
wegbijdragen voor PM10 veel kleiner zijn dan voor NOx en NO2, is
het absolute verschil in totale PM10 (‘PM10 totaal’ in Tabel B2.1)
ook kleiner.
De resultaten van het AERIUS lucht rekenhart en TREDM zijn voor alle
doorgerekende jaren bepaald: 2019, 2020 en 2030. De effecten van
coronamaatregelen in 2020 zijn niet meegenomen. De resultaten van de
vergelijking tussen de twee modellen staan in onderstaande Tabel B2.1.

Pagina 65 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Tabel B2.1 Overzichtstabel van de aantallen toetspunten met verschillen in
rekenresultaten boven een bepaalde waarde tussen TREDM en AERIUS lucht 2020
inclusief gelijke interpretatiewijze van de invoergegevens toegepast op beide
modellen. In de tweede kolom staat het totaal aantal beschikbare toetspunten in
beide modellen dat meegenomen is in de vergelijking. De validatiecriteria (eis)
staan zijn ook weergegeven.

Jaar

2019
Eis 2019
2020
2030
Eis 20/30

Totaal
aantal
toetspunten
354.772
~330.000
354.021
348.774
~330.000

Verschil in
SRM-1-NOxbijdrage
> 0,05 µg/m3
10
33
7
2
33

Verschil in
SRM-2-NOxbijdrage
> 4 µg/m3
395
1.980
321
30
330

Verschil
in NO2
totaal
> 2 µg/m3
103
660
57
6
165

Uit Tabel B2.1blijkt dat voor alle jaren een goede overeenkomst tussen
de resultaten van AERIUS lucht en TREDM (inclusief gelijke
interpretatiewijze invoergegevens) wordt gevonden. Het aantal
toetspunten met verschillen in rekenresultaten boven een bepaalde
waarde tussen beide modellen is wat algemeen verwacht kan worden op
basis van de implementaties van de SRM-1- en SRM-2rekenvoorschriften. Net als voorgaande jaren nemen ook hier de
absolute aantallen verschillen voor de SRM-2-bijdragen in de
toekomstige jaren af, doordat de emissies als zodanig afnemen.
Conclusie
De in de Regeling beoordeling luchtkwaliteit (2007) beschreven
Standaard Rekenmethoden 1 en 2 voor luchtkwaliteit en bijbehorende
gegevens zijn voldoende in AERIUS lucht, versie 2020,
geïmplementeerd.

Pagina 66 van 107

Verschil in
PM10 totaal
> 0,25
µg/m3
100
528
81
63
99

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 3 Verklaring van verschillen in resultaten ten
opzichte van voorgaande monitoringsrondes

De monitoring van het NSL is een jaarlijkse cyclus. De resultaten kunnen
van jaar tot jaar verschillen door wijzigingen in onder andere de
(reken)methodiek, locatie en aantal toetspunten en generieke
invoergegevens, zoals grootschalige concentraties en emissiefactoren.
Het RIVM heeft op hoofdlijnen geanalyseerd door welke wijzigingen van deze
generieke invoergegevens de verschillen in monitoringsresultaat ten opzichte
van de afgelopen monitoringsronde worden verklaard. In deze bijlage zijn de
resultaten van deze analyse weergegeven.
De rekenresultaten van de monitoringstool bestaan in grote lijnen uit de
grootschalige achtergrondconcentraties plus de lokale bijdragen. Het effect
van veranderingen in beide deelconcentraties wordt hieronder toegelicht.
De grootschalige achtergrondconcentraties
In deze paragraaf wordt weergegeven in welke mate de
achtergrondconcentraties zijn veranderd. Het gaat hier om de zogenoemde
Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN, gepubliceerde versie
van 6 juli 2020) die het RIVM heeft opgesteld.
De belangrijkste verschillen tussen de achtergrondconcentraties van 2019 en
2018 (Hoogerbrugge et al., 2020) zijn:
• De GCN-kaart van NO2 voor het jaar 2019 is gemiddeld over
Nederland 0,7 μg/m3 (circa 5%) lager dan de kaart voor het jaar
2018 door lagere gemeten concentraties.
• De prognose van de concentraties voor 2030 zijn iets hoger dan de
prognoses die vorig jaar zijn gemaakt; gemiddeld ongeveer
1-1,5 µg/m3 hoger. De hogere concentraties komen vooral door
tegenvallers in de eerder geraamde verkeersemissies die nu zijn
ingeschat op basis van de nieuwe KEV-rapportage. Zo blijken
moderne vrachtauto’s en binnenvaartschepen minder schoon te zijn
dan eerder werd verwacht. Daarnaast heeft er in deze GCN-ronde
een grote update van de emissieverdeling plaatsgevonden. Het effect
van al deze veranderingen op de geraamde concentraties is vooral
zichtbaar in de Randstad.
• De achtergrondconcentraties in 2019 voor PM10 en PM2,5 zijn
gemiddeld iets lager (resp. 1,1 en 1,2 μg/m3) dan die van 2018, als
gevolg van lagere gemeten concentraties.
• De prognoses van de PM10- en PM2,5-concentratie voor 2030 zijn
gemiddeld over Nederland hoger (resp. 0,7 μg/m3 en 0,5 μg/m3) dan
vorig jaar ingeschat. De hogere concentraties komen vooral door de
hogere bijtelling voor niet-gemodelleerde bronnen. De hogere
bijtelling is het gevolg van de nieuwe modellering van secundair
aerosol. De bijtelling wordt jaarlijks bepaald door het vergelijken van
de gemeten en berekende concentraties.

Pagina 67 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Lokale correcties op concentraties
In de monitoring is voor een aantal locaties gebruikgemaakt van lokale
correcties op de berekende totale concentratie. Dit kunnen correcties zijn op
de achtergrondconcentratie of op de lokale bijdrage. Voor het gebied rondom
Schiphol en de regio IJmond zijn aparte berekeningen van de
achtergrondconcentraties uitgevoerd op een hogere resolutie dan voor de rest
van Nederland wordt gebruikt. De verfijning voor de regio IJmond is dit jaar
wederom geactualiseerd en als correctieveld opgenomen in de
monitoringstool. Maatregelgebieden zoals binnenstedelijke milieuzones en
correctievelden gebaseerd op windtunnelonderzoek zijn niet automatisch
beschikbaar gesteld aan het begin van de ronde met als gevolg dat oude
maatregelen en correcties hierdoor vervallen. Bevoegde gezagen hebben deze
daardoor actief moeten invoeren. Zo heeft de gemeente Amsterdam in deze
ronde opnieuw gebruikgemaakt van correctievelden gebaseerd op
windtunnelonderzoek. (zie Bijlage 6A).
Emissiefactoren wegverkeer
Elk jaar worden nieuwe emissiefactoren voor verkeer bekendgemaakt door
het Ministerie van IenW. Net als in eerdere jaren traden dit jaar
veranderingen op ten opzichte van het voorgaande jaar. Tegenvallers in
eerdere ramingen van verkeersemissies zijn aangepast. De verkeersemissies
zijn nu ingeschat op basis van de nieuwe KEV-rapportage. Voor de
emissiefactoren is het moeilijk om een netto algemeen effect van de
veranderingen te bepalen, doordat de emissies voor de verschillende typen
verkeer en stoffen niet uniform toe- of afnemen. Het netto-effect zal in de
praktijk van de verkeerssamenstelling en -snelheden afhangen.
Langjarige meteorologie
Deze monitoringsronde is een actualisatie van de langjarige gemiddelde
meteorologische gegevens doorgevoerd in de NSL-berekeningen. De reeks
omvat nu de jaren 2005 tot en met 2014. Dit was voorheen een reeks van
1995 tot en met 2004. Hiermee is de NSL-monitoring consistent met de
versie gebruikt in onder andere GCN. Wijzigingen in langjarige
meteorologische gegevens kunnen invloed hebben op de verspreiding van
stoffen in de lucht. Zo kan een lagere gemiddelde windsnelheid leiden tot
een hogere concentratie van stoffen in de lucht.
Nieuw rekenhart ‘AERIUS lucht’
In deze monitoringsronde is voor het eerst gebruikgemaakt van een nieuw
rekenhart, genaamd AERIUS lucht. Dit rekenhart vervangt hiermee de NSLrekentool, zoals deze de afgelopen jaren in gebruik was. Beide
rekenmodellen zijn gebaseerd op de Standaard Rekenmethoden 1 en 2
(SRM-1 en SRM-2). Elke implementatie hiervan zal net verschillende
rekenresultaten geven door de vrijheden in deze rekenvoorschriften. De
verschillen in rekenresultaten tussen het nieuwe en oude rekenmodel is wat
algemeen verwacht kan worden door de diverse implementaties van de
rekenvoorschriften (Visser en Wesseling, 2020; Wesseling et al., 2020).
Emissiefactoren stalsystemen
Voor stalsystemen heeft het Ministerie van IenW op 13 maart 2020 nieuwe
emissiefactoren bekendgemaakt. Ten opzichte van de monitoringsronde
2019 zijn veranderingen doorgevoerd in de RAV-categorieën, voornamelijk
uitsplitsing of samenvoeging van al bestaande categorieën. Er zijn geen
veranderingen in de waarde van de emissiefactoren.
Pagina 68 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 4 Onzekerheden in aantallen NO2-overschrijdingen
langs wegen in het NSL

Inleiding
De wettelijk voorgeschreven toetsing van luchtkwaliteit aan wettelijke
grenswaarden is zwartwit: er is wel of niet sprake van een officiële
overschrijding; er is geen tussenweg. Deze wijze van toetsing, die conform de
EU-richtlijn is, doet geen recht aan het feit dat de concentraties die worden
getoetst allerlei waarden kunnen hebben, ver onder of juist ruim boven de
grenswaarde of wellicht juist net erboven of net eronder. In alle gevallen is
ook nog sprake van aanzienlijke onzekerheden in de concentraties. In eerdere
NSL-rapportages is uitgebreid beschreven hoe voor de resultaten van het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) berekend kan
worden wat het verwachte aantal overschrijdingen is als de onzekerheden en
nuances in resultaten in rekening worden gebracht (bijlage 4 van RutledgeJonker et al., 2017; bijlage 5B van Van Zanten et al., 2013).
Ten opzichte van de NSL-rapportage van 2019 zijn er in de huidige aanpak
geen methodologische veranderingen. De analyse van de effecten van
onzekerheden op de resultaten van de NSL-monitoring is dan ook gelijk aan
die van vorig jaar. In de huidige rapportage zal daarom worden volstaan met
een korte samenvatting en de resultaten van de analyse voor deze
monitoringsronde.
Effecten van de onzekerheden
Elke berekende concentratie heeft een kans van 50% om in de praktijk hoger
te liggen dan berekend en ook 50% om lager te liggen. Toetsing aan een
specifieke grenswaarde komt er in feite op neer dat alle concentraties met een
kans van 50% op een concentratie gelijk aan of hoger dan de grenswaarde als
overschrijding worden bestempeld en alle concentraties met een kans kleiner
dan 50% niet. Een berekende overschrijding in het NSL komt er dan ook op
neer dat de kans voor die locatie om echt een overschrijding te zijn, groter is
dan 50%. Er is dus geen zekerheid dat er sprake is van een overschrijding. In
de buurt van de wettelijke grenswaarde betekent de onzekerheid dat punten
met berekende concentraties van enkele microgrammen boven de
grenswaarde in werkelijkheid geen overschrijdingen hoeven te zijn. Terwijl
punten met berekende concentraties van enkele microgrammen onder de
grenswaarde in werkelijkheid juist wel overschrijdingen kunnen zijn. Op elke
toetslocatie is er dus een berekenbare kans dat er op die locatie sprake is van
een overschrijding.
Om het verwachte aantal overschrijdingen te bepalen, worden de
overschrijdingskansen op alle toetslocaties bij elkaar opgeteld. Dit statistisch
verwachte aantal overschrijdingen is dus geen ‘worst case’-aantal, maar het is
het aantal overschrijdingen dat je verwacht te vinden als de concentratie op
elke rekenlocatie exact zou kunnen worden gemeten. Strikt genomen moeten
verschillende nuances in de berekening van het verwachte aantal
overschrijdingen worden betrokken; zie hiervoor de eerdere NSL-rapportages.
De berekende aantallen statistisch te verwachten overschrijdingen voor 2019,
2020 en 2030 zijn gerapporteerd in paragraaf 2.5.
Pagina 69 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 5 Ruimtelijke verdeling van kans op overschrijding
NO2-grenswaarde in 2019 en 2020

Net als in eerdere monitoringsrapportages is per gemeente de hoogste
kans bepaald dat op een van de NSL-toetspunten in 2019 en 2020 een
overschrijding voor NO2 wordt verwacht. Aan de hand van officiële voor
2019 en 2020 berekende concentraties, is voor iedere gemeente de
hoogste kans op een overschrijding bepaald, gebaseerd op de hoogst
berekende concentratie in die gemeente en de onzekerheden in de
berekeningen. De manier waarop deze kaarten zijn gemaakt, is identiek
aan de eerder gebruikte werkwijze, door uit te gaan van een onzekerheid
in de berekende concentraties van 4 µg/m3 (zie Van Zanten et al., 2016
en Bijlage 4 van de huidige monitoringsrapportage voor de werkwijze).
De geactualiseerde kaart voor 2019 en 2020 (Figuur B5.1) illustreert de
kans op overschrijding van de norm voor stikstofdioxide. De berekende
kansen op overschrijding worden als volgt geïnterpreteerd:
Kleur in de
kaart
Donkergroen
Groen
Oranje
Rood

Kans op overschrijding van de norm:
als percentage
met betekenis
< 2%
Onwaarschijnlijk
2 – < 32%
Niet/minder waarschijnlijk
32 – 68%
Even onwaarschijnlijk als
waarschijnlijk
> 68%
Waarschijnlijk

De berekeningen zijn gebaseerd op de gegevens zoals die door de
wegbeheerders zijn ingevoerd in de monitoringstool. Deze gegevens, en
daarmee ook de rekenresultaten voor de desbetreffende locaties,
kunnen onvolkomenheden bevatten. Zie Bijlage 6A en 6B voor de door
wegbeheerders aangeleverde toelichtingen op de invoergegevens.
De kaart voor 2019 (Figuur B5.1, links) laat zien dat in een groot deel
van Nederland de kans op overschrijding kleiner is dan 32% (in
donkergroen en groen). Noordoostelijk van de lijn Amsterdam-Arnhem
en in Zeeland zijn er zelfs nauwelijks overschrijdingen te verwachten (in
donkergroen). Verder is de kans op overschrijding relatief groot in een
aantal grote steden (in oranje en rood). Voor 2020 (Figuur B5.1, rechts)
zijn overwegend lagere overschrijdingskansen berekend dan voor 2019,
met twee gemeenten met een hoogste kans op overschrijdingen groter
dan 68% (in rood).
Voor 2030 worden voor alle gemeenten zeer lage kansen op
overschrijdingen berekend.
Disclaimer
Bij het maken van de kaart zijn vele aannamen gedaan, deels expliciet en
deels impliciet. Het eindresultaat is dan ook indicatief van karakter. Als
onderliggende aannamen veranderen, zal de kaart ook veranderen. Aan
de andere kant zijn de hoofdlijnen van de verwachte overschrijdingen
(locaties en aantallen) al enkele jaren betrekkelijk stabiel, terwijl de
Pagina 70 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

prognoses voor de achtergronden en emissiefactoren meermalen zijn
gewijzigd.

Figuur B5.1 Hoogste kans per gemeente op een overschrijding van de NO2grenswaarde in 2019 (links) en 2020 (rechts), gebaseerd op de hoogste
berekende concentratie per gemeente: berekende kans op overschrijding kleiner
dan 2% (donkergroen), ofwel ‘onwaarschijnlijk’; kans op overschrijding tussen de
2 en 32% (groen), ofwel ‘niet/minder waarschijnlijk’; kans op overschrijding
tussen 32 en 68% (oranje), ofwel ‘even onwaarschijnlijk als waarschijnlijk’; kans
op overschrijding groter dan 68 procent (rood), ofwel ‘waarschijnlijk’.

Pagina 71 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 6 Kwaliteit lokale invoer

Bijlage 6A Toelichtingen overheden op lokale invoer
In deze bijlage hebben overheden de mogelijkheid om opmerkingen op te
laten nemen over hun eigen lokale invoer voor verkeer en veehouderijen.
In een aantal gevallen dienen de aangeleverde opmerkingen als
toelichting op invoergegevens en/of rekenresultaten. De andere
opmerkingen hebben betrekking op fouten of onvolkomenheden in de
invoergegevens. Dit kunnen typefouten zijn, of opgegeven toetspunten
waarvan het bevoegd gezag achteraf stelt dat de luchtkwaliteit daar niet
beoordeeld hoeft te worden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn omdat het
publiek er formeel geen toegang toe heeft, omdat de duur van de periode
dat iemand daar gemiddeld verblijft niet significant is 42, of omdat op die
locatie de Arboregeling van kracht is.
Van een deel van de berekende en gerapporteerde overschrijdingen
geeft het bevoegd gezag achteraf aan dat deze onterecht zijn. Het RIVM
controleert deze opmerkingen niet, en voert geen additionele
berekeningen uit op basis van de correcte invoerdata. De betreffende
overschrijdingen worden in deze rapportage aangeduid als ‘volgens het
bevoegd gezag onterecht’. Eventuele onvolkomenheden in de invoerdata
kunnen tijdens de actualisatiefase van de volgende monitoringsronde, in
dit geval die van 2021, door de bevoegde gezagen worden gecorrigeerd
in de monitoringstool.
Verkeer
De volgende zaken zijn door de wegbeheerders aangegeven zonder
verdere verificatie door RIVM:
Reactie Rijkswaterstaat (RWS)
‘Introductie
Rijkswaterstaat heeft de resultaten uit de Monitoringstool 2020 voor wat
betreft het hoofdwegennet (HWN) geanalyseerd. Daaruit blijk dat:
1. op geen van de wettelijke toetspunten langs het HWN nog een
overschrijding van de grenswaarden optreedt;
2. Op twee locaties langs het HWN wordt, op basis van de in de
Monitoringstool opgenomen invoergegevens, voor NO2 een
overschrijding van de grenswaarde berekend voor rekenjaar
2019. Op één van deze twee locaties wordt ook voor rekenjaar
2020 een overschrijding berekend. Voor PM10 worden nabij het
HWN geen overschrijdingen berekend. Uit nadere analyse van de
locaties waar de overschrijdingen zijn berekend en aanvullende
berekeningen volgt dat daar op basis van de wettelijke
uitgangspunten geen sprake is van een toetslocatie. Daarmee is
er ook geen sprake van een knelpunt.
Onderstaand volgt een onderbouwing bij bovenstaande constateringen,
met het verzoek om het op te nemen in bijlage 6 bij de
Monitoringsrapportage NSL 2020.

42

Zie voor uitleg bijlage 1 Begrippenkader: Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium.

Pagina 72 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Onderbouwing berekende overschrijdingen versus wettelijke knelpunten
langs hoofdwegennet
Tabel 1. Onderbouwing berekende concentraties Monitoringstool 2020, HWN.

2019
Receptor ID 15865686, 15874870
Weg/locatie A5 Schiphol
Stof
NO2
Onderbouwing: Berekend o.b.v. MT2020: resp. 43,8 en 43,3 µg/m3.
Deze twee toetspunten liggen op toetslocaties voor PM10
(etmaalgemiddelde grenswaarde). De wettelijke toetslocatie voor NO2
(jaargemiddelde grenswaarde) ligt op de gevel van de nabijgelegen
woning. Op deze toetslocatie voor NO2 bedraagt de jaargemiddelde
concentratie 37,5 µg/m3, waarmee geen sprake is van een
overschrijding. Omdat de Monitoringstool geen onderscheid maakt in
toetspunten voor NO2 en PM10, is de voor PM10 maatgevende toetslocatie
als toetspunt aangehouden.
Receptor ID 1034013
Weg/locatie N2 Eindhoven
Stof
NO2
Onderbouwing: Langs de N2 nabij Eindhoven ligt een toetspunt waar
o.b.v. MT2020 een concentratie van 40,8 µg/m3 is berekend. Dit
toetspunt ligt op de perceelgrens, vanwege de etmaalgemiddelde
grenswaarde voor PM10. Op de toetslocatie voor NO2 bedraagt de
jaargemiddelde concentratie 37,4 µg/m3, waarmee geen sprake is van
een overschrijding. Omdat de Monitoringstool geen onderscheid maakt
in toetspunten voor NO2 en PM10, is de voor PM10 maatgevende
toetslocatie als toetspunt aangehouden.
2020
Receptor ID 15865686, 15874870
Weg/locatie A5 Schiphol
Stof
NO2
Onderbouwing: Berekend o.b.v. MT2020: resp. 41,5 en 41,1 µg/m3.
Deze twee toetspunten zijn toetslocaties voor PM10 (etmaalgemiddeld).
De wettelijke toetslocatie voor NO2 (jaargemiddeld) ligt op de gevel van
de nabijgelegen woning. Op deze toetslocatie voor NO2 bedraagt de
jaargemiddelde concentratie 36,5 µg/m3, waarmee geen sprake is van
een overschrijding. Omdat de Monitoringstool geen onderscheid maakt
in toetspunten voor NO2 en PM10, is de voor PM10 maatgevende
toetslocatie als toetspunt aangehouden.
2030
Geen (bijna)-overschrijdingen van de grenswaarden voor zowel NO2 als
PM10.’
Reactie gemeente Amsterdam
De gemeente Amsterdam heeft dit jaar gebruikgemaakt van een
windtunnelonderzoek voor de IJtunnelmonden en geeft de volgende
verklaring af:
‘Rond de tunnelportalen van de IJtunnel is sprake van een complexe
situatie die niet geheel binnen het toepassingsbereik van de NSLMonitoringstool valt. In de NSL-Monitoringsronde 2020 heeft de
gemeente Amsterdam daarom gebruikgemaakt van de mogelijkheid om
op deze locaties de meetresultaten van een windtunnelonderzoek in de
Pagina 73 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

NSL-Monitoringstool te verwerken. In 2013 is de Monitoringstool
uitgebreid met een functionaliteit om correctietermen op de
berekeningen te kunnen meenemen, waarmee de resultaten uit
windtunnelonderzoek in de monitoring van het NSL worden verwerkt.
Het RIVM heeft een methode opgesteld voor verwerking van
windtunnelresultaten in de NSL-Monitoringstool. Op basis van de
meetresultaten van eerder uitgevoerd windtunnelonderzoek zijn
correctietermen berekend voor 4 toetspunten nabij de zuidelijke
tunnelmond en 1 toetspunt bij de noordelijke tunnelmond van de
IJtunnel te Amsterdam voor het voorbije jaar 2019 en voor de zichtjaren
2020 en 2030. Tijdens de heropening van de NSL-monitoringstool zijn
de correctietermen meegenomen middels correctievelden ter plaatse
van de rekenpunten. Verantwoordingsdocument:
https://royalhaskoningdhv.box.com/v/Monitoring2020Amsterdam’
Reactie gemeente Laarbeek
‘In de invoergegevens zijn verschillende maximumsnelheden
opgenomen voor het wegvak Ginderdoor/Provinciale weg tussen
Lieshout en komgrens Mariahout.
Zie hieronder het kaartje. De werkelijkheid is dat op het gehele wegvak
een maximumsnelheid van 60 km/uur van toepassing is.’

Reactie gemeente Rotterdam
‘In de afgelopen jaren is het aantal knelpunten in Rotterdam fors
gedaald. Rotterdam heeft in de prognoseberekening 2020 nog 1 fors
knelpunt aan de zuidelijke tunnelmond van de Maastunnel. In 2019 zijn
de voorbereidingen gestart om dit knelpunt op te lossen middels een
verkeersexperiment, dat vanaf voorjaar 2020 stapsgewijs is ingevoerd.
Kern van het experiment is het stapsgewijs verminderen van de
capaciteit van de Maastunnelcorridor. Daarnaast worden alternatieven
ontwikkeld, zoals een hoogwaardig openbaar vervoer verbinding (HOV)
op de vrijgekomen rijstroken.
Er is een uitgebreide monitor ontwikkeld rondom het knelpunt om voor
en gedurende het experiment de ontwikkeling van de luchtkwaliteit te
monitoren. Naast het zichtbaar maken van het resultaat van de
inspanningen om het aantal verkeersbewegingen te reduceren, blijkt uit
verkeerstellingen en de monitor over de eerste drie kwartalen dat:
Pagina 74 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

•
•

•
•

het aantal verkeersbewegingen aanzienlijk lager is dan
gehanteerd is bij de NSL editie 2020 berekeningen voor het jaar
2020.
er sprake is van een blijvend lager aantal voertuigenbewegingen,
doordat mensen een andere keuzes maken dan geprognotiseerd
werd begin 2020, veroorzaakt door tijdelijke tunnelsluiting in
2018/2019 door onderhoud.
de Covid-19 epidemie tot minder verkeersbewegingen leidde in
vooral het voorjaar;
dat de achtergrondconcentratie lager is ten opzichte van het
langjarig gemiddelde, dat als uitgangspunt voor de
prognoseberekening is genomen.

Dit leidt ertoe dat de gemonitorde concentratie van stikstofdioxide lager
is ten opzichte van de geprognotiseerde overschrijding voor het jaar
2020, en er naar verwachting geen overschrijding van de norm is in
2020. Het zal in de volgende jaren wel een uitdaging blijven om aan de
norm te voldoen, omdat 2020 qua weersomstandigheden en
verkeerssituatie een afwijkende situatie was.’
Reactie gemeente Velsen
‘De huidige berekeningen voor 2019 wijzen in de regio IJmond
overschrijdingen uit van de etmaalnorm en jaarnorm fijn stof (PM10).
Deze overschrijdingen doen zich voor bij het sluizencomplex in Velsen,
Noordersluisweg. In dit gebied zijn de concentraties hoog voornamelijk
ten gevolge van industriële emissies. Deze overschrijdingen werken ook
door in de prognoses voor 2020 en 2030. Er is sprake van een knelpunt
en dreigend knelpunt voor deze jaren. De gemeente oordeelt dat de
toetspunten, evenals in voorgaande jaren, uit oogpunt van bescherming
van de volksgezondheid, vanwege onzekerheden in de feitelijke PM10concentraties en het voorzorgprincipe in de NSL monitoringstool 2020
gehandhaafd moeten worden.
De gemeente Velsen geeft de voorkeur aan het treffen van
bronmaatregelen maar realiseert zich dat de gemeentelijke invloed om
dat te realiseren beperkt is. Om deze reden is in samenwerking met
Provincie Noord-Holland het Programma Tata Steel vastgesteld.
Hiernaast heeft gemeente Velsen het Schone Lucht Akkoord
ondertekend en wordt gewerkt aan een Programma Gezondheid en
Luchtkwaliteit om met andere partijen die het aangaat en het Rijk,
verdere verbetering te bewerkstelligen binnen eigen bevoegdheden.’
Veehouderijen
De volgende zaken zijn door de bevoegde gezagen aangegeven zonder
verdere verificatie door Bureau Monitoring. In het overzicht zijn
privacygevoelige gegevens zoals adressen, coördinaten en datums van
vergunningverlening verwijderd door Bureau Monitoring, en waar
nodig/mogelijk vervangen door ID-nummers.
Door het samenwerkingsverband Regio Foodvalley (onder andere
gemeenten Barneveld, Ede, Scherpenzeel) is aangegeven:
Middels de uitvoering van het Manifest Gezonde Leefomgeving
Veehouderij in de regio Foodvalley werken we sinds 2016 succesvol aan
de vermindering van o.a. de fijnstof emissies. Afgelopen jaren zijn
daardoor veel knelpuntsituaties opgelost en nieuwe knelpunten
Pagina 75 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

vermeden. In de regio zijn veel veehouderijen onderdeel van de
monitoring. Door typefouten in de invoer (niet vreemd bij deze omvang
van data) waren de resultaten afgelopen jaren nog niet altijd zichtbaar
in de monitoringsrapportage. Veel hiervan is inmiddels hersteld en
verwerkt, waardoor de behaalde resultaten nu ook in de rapportage
zichtbaar worden. In de regio wordt op deze wijze doorgewerkt aan
emissiereductie om ook knelpunten in de toekomst te voorkomen. Meer
over onze aanpak en de resultaten is te vinden op
https://www.regiofoodvalley.nl/projecten/manifest-gezondeleefomgeving-veehouderij.
Ede: Voor het Edese deel is nog te melden dat de overschrijding die nu
nog geconstateerd wordt, een bedrijfswoning (pluimveehouderij) betreft
en daarmee dus feitelijk ook geen overschrijding is. Die nuance is in
bovenstaande tekst weggelaten, omdat het tenslotte een toelichting is
op de regionale aanpak en het effect daarvan dat we nu terugzien in de
cijfers.
Door de Omgevingsdienst regio Nijmegen is voor de gemeente
Berg en Dal aangegeven:
‘De gemeente Berg en Dal begrijpt niet goed waarom er nu plots een
overschrijdingspunt bestaat voor ID 18282 te Millingen (dit was
voorgaande jaren niet het geval). Bij de ODRN staat dit adres niet
ingeschreven als bedrijfswoning en het bestemmingsplan buitengebied
(2007) is niet opgenomen in Ruimtelijke plannen.nl. De contactpersoon
van de gemeente geeft aan dat er mogelijk een misverstand speelt,
aangezien er de laatste jaren geen bestemmingsplanwijzigingen bij deze
locatie hebben gespeeld en, voor zover hem bekend, ook de
milieuvergunning van het nabijgelegen bedrijf ID 1263 de laatste jaren
niet is gewijzigd. Volgens onze gegevens is de laatste procedure bij het
bedrijf (een melding) in 2016 afgerond.’
Door Noaberkracht Dinkelland Tubbergen is voor de gemeente
Dinkelland aangegeven:
‘De overschrijding van de norm voor fijnstof in de gemeente Dinkelland
wordt veroorzaakt door een pluimveebedrijf dat deel heeft genomen aan
de stoppersregeling van het Actieplan ammoniak. Vanaf 1 januari 2020
worden er geen kippen meer gehouden. In 2021 wordt de vergunning
aangepast of ingetrokken. Hiermee is er geen sprake meer van een
overbelaste situatie.’
Door de Omgevingsdienst regio Nijmegen is voor de gemeente
Druten aangegeven:
‘ID 11655 is een bedrijfswoning en daarmee (dus) geen
overschrijdingspunt voor de NSL.’ Met als onderbouwing:
’De Rekenresultaten veehouderijen monitoringsronde 2020 […] laat een
overschrijdingsresultaat zien voor de gemeente Druten. […] Dat bleek te
gaan om de locatie ID 11655 te Puiflijk. Ik wil u er graag op wijzen dat
dit dan mogelijk een misverstand betreft. De straatnaam van de weg
waaraan deze woning is gelegen is enkele jaren geleden vernoemd.
Voorheen betrof het “de Veldweg” die na de doortrekking van de van de
N322 (Maas en Waalweg) nu Zevent is genoemd. Voor de locatie ID
11655 is echter in het bestemmingsplan Buitengebied Druten een
agrarisch bouwvlak opgenomen en voor de locatie is onlangs nog een
melding activiteitenbesluit voor het houden van paarden geaccepteerd.
Pagina 76 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Het betreft hier dus een bedrijfswoning.’
Door de gemeente Someren is aangegeven:
‘Vanuit gemeente Someren willen wij graag een reactie geven op de
monitoringsrapportage 2020. Voor onze gemeenten komen er namelijk
2 knelpuntlocaties uit.
Eén van deze locaties (TBO ID 14093) zijn we in samenspraak met het
ministerie tot een oplossing aan het komen, zodat dit in de toekomst
geen knelpunt meer gaat zijn. De verwachting is dat dit in 2021 zover
is.
Wat we ook zien is dat er zich een nieuw knelpunt voordoet (TBO ID
16748). Afgelopen week hebben we hierover contact gehad met één van
uw adviseurs. Conclusie hieruit blijkt dat er nog een aantal analyses
door uw organisatie moeten worden uitgevoerd om het beeld volledig
inzichtelijk te krijgen. Het vreemde is namelijk dat er in de omgeving
van deze locatie zich geen nieuwe ontwikkelingen hebben voorgedaan,
maar toch komt deze locatie nu voor de eerst als knelpunt naar voren.
Een eerste inschatting van uw zijde is dat het mogelijk kan komen door
de specifieke meteo van 2019.’

Pagina 77 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 6B Motie ‘Van Tongeren’ – Samenvatting van uitgevoerde
steekproef voor invoer betreffende verkeer
Zoals vermeld in paragraaf 5.3, is voor de huidige monitoringsronde
voor verschillende wegbeheerders een scan van de invoer uitgevoerd.
Verschillende bevoegde gezagen hebben diverse foutieve invoer van
eerdere rondes in de huidige monitoringsronde (MR2020) verbeterd.
Een aantal andere opvallende zaken worden hieronder, per
wegbeheerder, vermeld. Alle bevoegde gezagen is de mogelijkheid
geboden op de vragen en opmerkingen van het RIVM te reageren. Waar
beschikbaar, is de reactie van het bevoegd gezag opgenomen.
De volgende constatering van het RIVM hebben zoveel wegbeheerders
ontvangen dat zij al dan niet met de reactie hierop apart gebundeld zijn.
Constatering:
• Bij het uitvoeren van de berekeningen voor de NSLmonitoringsronde 2020 geeft de Rekentool een flink aantal
foutmeldingen op wegvakken, receptoren en/of overdrachtslijnen
in uw jurisdictie. Deze zijn bijvoorbeeld te bekijken onder ‘Mijn
taken’ achter de inlog. We vragen u dit te bekijken en tijdens de
volgende ronde de fouten te herstellen.
In onderstaand overzicht zijn deze bevoegde gezagen opgenomen, met
allereerst zij die reageerden en tenslotte zij die geen reactie gaven.
Het RIVM heeft bij diverse bevoegde gezagen meerdere opmerkingen
gemaakt. Die zijn elders in deze bijlage weergegeven, al dan niet met
reactie van het bevoegd gezag.
Bevoegd gezag
Gemeente Asten
Gemeente Ede

Gemeente Gemert-Bakel
Gemeente Helmond
Gemeente Nuenen,
Gerwen en Nederwetten
Gemeente Oirschot
Gemeente Sint Anthonis

Pagina 78 van 107

Reactie
Herstel volgende ronde.
Bij het uitvoeren van de berekeningen voor de
NSL-monitoringsronde 2020 geeft de
Rekentool een flink aantal foutmeldingen op
wegvakken, receptoren en/of overdrachtslijnen
in gemeente Ede. We zullen dit in de volgende
ronde herstellen. Overigens zijn er in
gemeente Ede langs wegen geen
overschrijdingen van de luchtkwaliteitsnormen.
Herstel volgende ronde.
Herstel volgende ronde.
Herstel volgende ronde.
Herstel volgende ronde.
Wordt naar gekeken.

RIVM-rapport 2020-0164

Bevoegd gezag niet gereageerd:
Hoogheemraadschap Hollandse Noorderkwartier
Provincie Flevoland
Provincie Zeeland
Gemeente Almere
Gemeente Barneveld
Gemeente Boxmeer
Gemeente De Ronde Venen
Gemeente Houten
Gemeente Leeuwarden
Gemeente Lopik
Gemeente Meierijstad
Gemeente Mill en Sint Hubert
Gemeente Nieuwkoop
Gemeente Stichtse Vecht
Gemeente Waalwijk
Gemeente Woudenberg
Gemeente Zeewolde
Andere door RIVM geconstateerde wijzigingen mét een reactie van het
bevoegd gezag zijn:
Rijkswaterstaat (RWS)
Opmerkingen/vragen RIVM
Er zijn geen grote veranderingen geconstateerd in de invoergegevens
voor verkeer. De volgende aspecten vallen op:
1. De intensiteiten voor middelzwaar verkeer zijn op diverse
wegvakken behoorlijk gedaald. Het betreft onder andere A4
Rijswijk-Roelofarendsveen, A4 Badhoevedorp-Schiphol.
2. De intensiteiten voor middelzwaar verkeer ter hoogte van de
kruising A12-A4 zijn behoorlijk toegenomen.
3. De intensiteiten voor middelzwaar en zwaar verkeer zijn op
diverse wegvakken behoorlijk gedaald ten opzichte van vorig
jaar. Het betreft onder andere A20 Vlaardingen-Naaldwijk, A13
Rotterdam-Delft, A10 in en rond Coentunnel.
4. De intensiteiten voor zwaar verkeer zijn op diverse wegvakken
gedaald met een factor 2. Het betreft onder andere A12 Grou, en
Eibergsestraat, Haaksbergseweg en Groenloseweg in Eibergen.
5. De intensiteiten voor zwaar verkeer op A50 Oosterhuizen zijn
met een factor 2 gestegen.
6. Op de A4 Stompwijk zijn voor het zichtjaar 2020 stagnaties
aanwezig waar deze in MR2019 afwezig waren. Voor de
zichtjaren 2019 en 2030 zijn de stagnaties op dit punt niet
aanzienlijk veranderd.
7. Diverse wegvakken zijn gewijzigd van wegtype, veelal van
wegtype 93 naar 92. Het betreft hier onder andere: N65, N57,
N59, N14, N44, N19, N35 en N18.

Pagina 79 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Reactie bevoegd gezag
1. De intensiteiten zijn 1 op 1 uit de monitoring van RWS op basis
van INWEVA overgenomen.
2. De intensiteiten zijn 1 op 1 uit de monitoring van RWS op basis
van INWEVA overgenomen.
3. De intensiteiten zijn 1 op 1 uit de monitoring van RWS op basis
van INWEVA overgenomen.
4. De intensiteiten zijn 1 op 1 uit de monitoring van RWS op basis
van INWEVA overgenomen. Wat betreft de wegen in Eibergen
heeft dit te maken met de openstelling van de nieuwe N18,
waardoor verkeer om Eibergen wordt heengeleid.
5. De intensiteiten zijn 1 op 1 uit de monitoring van RWS op basis
van INWEVA overgenomen.
6. Dit wordt veroorzaakt doordat de stagnatie op een andere manier
bepaald is. Door het ontbreken van meetgegevens is hier in
MR2019 de I/C-methode gehanteerd. Nu zijn op deze locatie ook
meetgegevens beschikbaar en zijn deze gebruikt voor de
bepaling van de stagnatiefactor.
7. Onder andere voor de genoemde wegvakken is voor
monitoringsronde 2020 inderdaad uitgegaan van wegtype 92
(SRM2 – buitenweg). De voor dat wegtype in AERIUS/Lucht
gehanteerde emissiefactoren sluiten beter aan bij het stop- en
rijgedrag op die wegen dan de emissiefactoren voor snelwegen
(wegtype 93).
Provincie Noord-Brabant
Opmerkingen/vragen RIVM
Een behoorlijk deel van de wegsegmenten van de Provincie NoordBrabant is van ID gewijzigd. Op diverse locaties zijn twee segmenten
naast elkaar zichtbaar, terwijl dit vorig jaar één segment was. Hierdoor
zijn verschillen met vorig jaar moeilijker te beoordelen. Een steekproef
wijst uit dat de intensiteiten en stagnaties beperkt van elkaar
verschillen.
Reactie bevoegd gezag
Ten opzichte van de voorgaande monitoringstonde is de invoer m.b.t.
geometrie van de infrastructuur vernieuwd. Voor de geometrische
ligging van de infrastructuur is gebruik gemaakt van het Nationaal
Wegenbestand (NWB). De versie van 1 januari 2020 is als startpunt
gebruikt. De ruimtelijke kenmerken (weghoogte, aanwezigheid
schermen, wegtype, etc.) zijn via een digitaal FME-proces bepaald. Dit is
de reden dat op diverse locaties twee segmenten naast elkaar zichtbaar
zijn, terwijl dit vorig jaar één segment was.
Provincie Zuid-Holland
Opmerkingen/vragen RIVM
Op diverse wegvakken is het wegtype aangepast. In de meeste gevallen
gaat het om een verandering van wegtype 92 naar wegtype 4 en
andersom. Het betreft hier onder andere: N480, N481, N456, N209,
N470 en N206. Is er een verklaring voor deze wijzigingen?
Reactie bevoegd gezag
Er is dit jaar gewerkt met een nieuw databestand van snelheden.
Daarbij is ook naar de relatie van de snelheid met het wegtype gekeken.
Pagina 80 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Het wegtype is gebaseerd op de snelheid zoals geleverd vanuit het
verkeersmodel. Bij snelheden van 60 tot 70 km/uur is veelal de weg op
wegtype 4 gezet, ook omdat op wegtype 92 wegen niet met stagnatie
gerekend wordt. Met name rond kruisingen zijn verbeteringen op het
wegtype uitgevoerd. De snelheid 70 km/uur is een niet toegestane
snelheid binnen Aerius Lucht, bij invoering van 70 km/uur wordt de weg
als 80 km/uur weg doorgerekend. Met de correcties zoals die nu
doorgevoerd zijn is een invoerbestand aangeleverd die zonder
automatische correcties door de tool verwerkt kon worden.
Gemeente Amsterdam
Opmerkingen/vragen RIVM
Er zijn op diverse plekken wijzigingen geconstateerd in intensiteit,
stagnatie en snelheidsprofiel. De wijzigingen zijn op de meeste plekken
lokaal, maar vallen in totaliteit op. Enkele locaties zijn:
1. Wijzigingen op de Naritaweg, Seineweg, Burg. De Vlugtlaan en
Ruys de Beerenbroeckstraat
2. Wijzigingen op de Van Diemenstraat, Westerdoksdijk en Prins
Hendrikkade
3. Wijzigingen op de Geldersestraat, Sint Antoniesbreestraat,
Jodenbreestraat en Weesperstraat
4. Wijzigingen op de Middenweg
Reactie bevoegd gezag
De gemeente Amsterdam heeft een nieuwe versie van het
Verkeersmodel Amsterdam (VMA 3.0) in gebruik genomen. Dit model is
dit jaar voor het eerst ingezet ten behoeve van de NSL-Monitoringstool.
Door aanpassingen aan het netwerk in VMA 3.0 maar ook door
gewijzigde verkeersaantallen kunnen (m.n. op lokaal niveau) verschillen
optreden ten opzichte van de intensiteiten van vorig jaar. Dit geldt ook
voor de stagnatie per wegvak die wordt berekend aan de hand van een
methode die de opgelopen vertraging op kruispunten uitsmeert over de
stroomopwaarts gelegen wegvakken.
Gemeente Apeldoorn
Opmerkingen/vragen RIVM
Binnen de gemeente verdwijnen op een behoorlijk aantal segmenten de
stagnaties voor het zichtjaar 2030 in MR2020 waar deze voor het
zichtjaar 2030 in MR2019 nog wel aanwezig waren. Het gaat hier onder
andere om de Zwolseweg, Laan van Westenenk en Kayersdijk. Is dit te
verklaren?
Reactie bevoegd gezag
Voor de MR2020 is uitgegaan van het geactualiseerde verkeersmodel
van Apeldoorn. De prognose voor de intensiteiten is gewijzigd. Ook zijn
wijzigingen in de instellingen van verkeerslichten verwerkt. Hierdoor zijn
de stagnatiefactoren gewijzigd.
De gewijzigde stagnatiefactoren voor de Zwolseweg worden veroorzaakt
doordat de prognose voor de verkeersintensiteit in 2030 lager is dan
voorheen. Door minder verkeer op een weg met ongewijzigde capaciteit
daalt de stagnatie. De wijzigingen op Laan van Westenenk en de
Kayersdijk zijn marginaal. Doordat de begrenzingen van de wegvakken
soms zijn gewijzigd kunnen de stagnatiefactoren net anders zijn
toegedeeld.
Pagina 81 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Asten
Opmerkingen/vragen RIVM
Daarnaast zijn de intensiteiten voor licht verkeer op Hemel (segmenten
33490 en 33203) met meer dan een factor 10 gedaald. Op de
Lienderweg is de intensiteit flink toegenomen. Kan dit worden verklaard?
Reactie bevoegd gezag
In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een geactualiseerd
verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie heeft plaatsgevonden
voor wat betreft de invoergegevens.
Gemeente Bergeijk
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor licht verkeer op de Provincialeweg en Loveren zijn
flink gedaald. De intensiteiten voor middelzwaar en zwaar verkeer op de
Provincialeweg, Eijkereind en Lijnt zijn ook flink gedaald. Kan deze
daling verklaard worden?
Reactie bevoegd gezag
In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een geactualiseerd
verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie heeft plaatsgevonden
voor wat betreft de invoergegevens.
Gemeente Best
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor licht verkeer op de Sint Oedenrodeseweg en de
Ringweg zijn flink gedaald. Kan deze daling verklaard worden?
Reactie bevoegd gezag
In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een geactualiseerd
verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie heeft plaatsgevonden
voor wat betreft de invoergegevens.
Gemeente Eindhoven
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor middelzwaar verkeer op Insulindelaan,
Pastorielaan, Bisschop Bekkerslaan, Roelantlaan, Anthonie Fokkerweg,
Boschdijk en op en rond de Antoon Coolenlaan zijn flink toegenomen.
Reactie bevoegd gezag
Het klopt dat voor Eindhoven voor genoemde wegen de intensiteiten
voor middelzwaar verkeer flink zijn toegenomen. In de monitoringsronde
2020 is gebruik gemaakt van een geactualiseerd verkeersmodel (BBMA),
waardoor een actualisatie heeft plaatsgevonden voor wat betreft de
invoergegevens.
Opvallend in deze is overigens wel dat er slechts een opmerking in het
kader van de ‘Motie van Tongeren’ wordt gemaakt voor die wegen waar
de intensiteiten middelzwaar verkeer flink zijn toegenomen. Uit de
vergelijking van de intensiteiten tussen jaar 2019 en 2018 moeten ook
reducties in intensiteiten middelzwaar en zwaar verkeer naar voren zijn
gekomen. Waarom wordt daar geen vraag over gesteld. Het kan immers
een fout zijn onzerzijds. Ook al is het in het voordeel van de monitoring
dient ook een sterke verlaging ter verantwoording voorgelegd te worden
Pagina 82 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

in het kader van de ‘Motie van Tongeren’ het gaat immers over
verantwoording afleggen over de invoer.
Reactie RIVM aan bevoegd gezag
Bij de kwaliteitscontrole let het RIVM juist ook op opvallende dalingen in
intensiteiten en stagnaties. Voor het NSL zijn die misschien nog
wel relevanter dan opvallende stijgingen, want mochten de intensiteiten
en stagnaties te laag worden gerapporteerd dan missen we wellicht
overschrijdingen. In deze bijlage 6B is te zien dat er bij andere
bevoegde gezagen dan ook wel degelijk opvallende dalingen worden
genoemd.
Voor Eindhoven geldt dat de stijgingen er meer uit sprongen dan de
dalingen en minder versnipperd waren, zoals de twee kaartje laten zien.
Stijgingen
Dalingen

Gemeente Helmond
Opmerkingen/vragen RIVM
Daarnaast zijn de intensiteiten voor middelzwaar verkeer op de
Kanaaldijk Zuid West, Kanaaldijk Noord West, Eikendreef, Europaweg,
President Rooseveltlaan en Wolfsputter Baan flink gedaald ten opzichte
van vorig jaar. Kan deze daling verklaard worden?
Reactie bevoegd gezag
In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een geactualiseerd
verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie heeft plaatsgevonden
voor wat betreft de invoergegevens.
Gemeente Rijswijk
Opmerkingen/vragen RIVM
De stagnaties op Prinses Beatrixlaan, Sir Winston Churchilllaan en
Generaal Spoorweg zijn behoorlijk toegenomen of nieuw toegevoegd. Is
hier een verklaring voor?
Reactie bevoegd gezag
Verklaring: Te veel verkeer dat in de spits gebruik maakt van de
genoemde wegen. De kruisingen en vormgeving van deze wegen zijn
niet berekend op de verkeerstoename.
Pagina 83 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Waterschap Rivierenland
Opmerkingen/vragen RIVM
De wegen van het waterschap Rivierenland ontbreken in MR2020 waar
deze in MR2019 nog wel aanwezig waren. Is hier een verklaring voor?
Reactie bevoegd gezag
Antwoord door Provincie Zuid-Holland:
De wegen van het waterschap Rivierenland stonden van begin af aan in
de NSL-Monitoringstool, maar Rivierenland heeft deze data nooit
beheerd en ook niet het beheer aan een andere instantie overgedragen.
Enkele jaren geleden heeft de provincie Zuid-Holland de
verantwoordelijkheid voor de wegen van het Waterschap Rivierenland
tijdelijk overgenomen omdat er een aantal punten moesten worden
aangepast. Sindsdien is er niets meer aan veranderd.
De provincie beschikt echter niet over weggegevens van het
waterschap.
Bovendien is vorig jaar na een herindeling een deel van de wegen buiten
de provincie Zuid-Holland komen te liggen. Daarom wilde de provincie
Zuid-Holland de verantwoordelijkheid voor deze wegen niet meer
dragen.
Bij het verwijderen van de oude data van de provincie Zuid-Holland uit
de Monitoringstool zijn de waterschapswegen van Rivierenland ook
verwijderd. Dit is aan Bureau Monitoring meegedeeld.
Het gaat om kleine wegen met weinig verkeer waar geen
overschrijdingen meer zijn te verwachten. Deze wegen zijn dus niet
relevant voor luchtkwaliteitsknelpunten.
Gemeente Roermond
Opmerkingen/vragen RIVM
Op de plek waar de Koninginnelaan het spoor kruist ontbreken de
verkeersintensiteiten. Is dit te verklaren?
Reactie bevoegd gezag
Het betreft hier de wegvakken in de tunnel onder het spoor door.
De verkeersintensiteiten ontbreken hier niet, maar zijn gesommeerd
(heen- en terugrichting) op de noordelijke weghelft (in westelijke
richting).
Gemeente Rotterdam
Opmerkingen/vragen RIVM
Er zijn geen grote veranderingen geconstateerd in de invoergegevens
voor verkeer. De volgende aspecten vallen op:
1. Op diverse plekken is het snelheidsprofiel gewijzigd. Het
merendeel veranderde van ‘e’ naar ‘c’. Het betreft hier onder
andere: Marconiplein, Schiedamseweg, Museumpark,
Westersingel, Berlagsingel, Koningslaan en Aveling.
2. De stagnaties op onder andere 's-Gravendijkwal,
Henegouwerlaan, Statenlaan, Westzeedijk, Boompjes, Abram van
Rijckvorselweg, Kralingsezoom, Matlingeweg en Molenlaan zijn
verdwenen of aanzienlijk afgenomen.

Pagina 84 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Reactie bevoegd gezag
1. Veranderingen in het snelheidsprofiel zijn een gevolg van
gewijzigde inzichten en veranderde situaties door bijvoorbeeld
langdurige werkzaamheden of reconstructie.
2. De methode voor het vaststellen van stagnatie is gewijzigd. Door
gebruik van de nieuwe, berekende stagnatie die uit het model
komt en wijzigingen in verkeersstromen zijn er op een aantal
plaatsen veranderingen in de stagnatie.
Gemeente Valkenswaard
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor licht, middelzwaar en zwaar verkeer op de
Europalaan en De Vest zijn flink gedaald. Kan deze daling verklaard
worden?
Reactie bevoegd gezag
In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een geactualiseerd
verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie heeft plaatsgevonden
voor wat betreft de invoergegevens.
Gemeente Veldhoven
Opmerkingen/vragen RIVM
De volgende aspecten vallen op:
1. De intensiteiten voor licht verkeer op de Oude Kerkstraat en de
Nieuwe Kerkstraat zijn flink gedaald. Kan deze daling verklaard
worden?
2. De intensiteiten voor middelzwaar verkeer op de Sondervick, De
Plank, Kempenbaan en Locht zijn met een factor 2 - 8
toegenomen. Kan deze stijging verklaard worden?
Reactie bevoegd gezag
1. In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een
geactualiseerd verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie
heeft plaatsgevonden voor wat betreft de invoergegevens.
2. In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een
geactualiseerd verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie
heeft plaatsgevonden voor wat betreft de invoergegevens.
Gemeente Waalre
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor middelzwaar verkeer op de Bergstraat en Onze
Lieve Vrouwedijk zijn met een factor 2 - 10 toegenomen. Kan deze
stijging verklaard worden?
Reactie bevoegd gezag
In de monitoringsronde 2020 is gebruik gemaakt van een geactualiseerd
verkeersmodel (BBMA), waardoor een actualisatie heeft plaatsgevonden
voor wat betreft de invoergegevens. Daarnaast bleek als gevolg van
actuele verkeerstellingen het nodig om de invoergegevens voor de
aangegeven wegvakken Bergstraat en O.L. Vrouwendijk aan te passen.
Als gevolg hiervan is het middelzwaar vrachtverkeer omhoog gegaan.

Pagina 85 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Andere door RIVM geconstateerde wijzigingen zónder een reactie van
het bevoegd gezag zijn:
Provincie Groningen
Opmerkingen/vragen RIVM
De Provincie Groningen heeft de N-wegen toegevoegd aan de NSLmonitoringsronde 2020 voor de 3 zichtjaren.
Provincie Noord-Holland
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor middelzwaar en zwaar verkeer op de Zuiderweg bij
Enkhuizen/afsluitdijk zijn flink gestegen en op de Provinciale weg juist
gedaald. Kan dit verklaard worden?
Gemeente Almelo
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor middelzwaar en zwaar verkeer op de ring van
Almelo zijn met een factor 3 toegenomen ten opzichte van vorig jaar.
Kan deze stijging verklaard worden?
Gemeente Almere
Opmerkingen/vragen RIVM
Daarnaast zijn in er in Almere vrij veel wegvakken met intensiteit 0 voor
alle voertuigtypen. Is deze afwezigheid te verklaren?
Gemeente Arnhem
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor middelzwaar en zwaar verkeer op de
Nijmeegseweg en Apeldoornseweg zijn met een factor 2 afgenomen.
Kan deze daling worden verklaard?
Gemeente Breda
Opmerkingen/vragen RIVM
Binnen de gemeente Breda zijn op veel plekken veranderingen
geconstateerd in intensiteit en stagnatie. Zijn deze verschillen te
verklaren? Het betreft hier onder andere:
3. De intensiteiten voor middelzwaar en zwaar verkeer op de
Franklin Rooseveltlaan en Graaf Engelbertlaan zijn met een factor
3 afgenomen.
4. De intensiteiten voor middelzwaar verkeer op de Tramsingel,
Academiesingel en Belcrumweg zijn gehalveerd.
5. Op een aantal wegsegmenten op de Franklin Rooseveltlaan,
Graaf Engelbertlaan, Belcrumweg, Westerparklaan en Lunetlaan
zijn de stagnaties verschoven. Op sommige segmenten is
stagnatie toegevoegd of aanzienlijk toegenomen waar ze even
verderop juist zijn afgenomen.
6. De stagnaties op de Oranjesingel, Teteringenstraat,
Wilhelminasingel, Boeimeersingel, Julianalaan, Dr.
Struyckenstraat en Mastbossingel zijn toegenomen of nieuw
toegevoegd.

Pagina 86 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente De Ronde Venen
Opmerkingen/vragen RIVM
Daarnaast zijn op een groot aantal doorgaande wegen intensiteiten
toegevoegd voor de zichtjaren 2020 en 2030 waar deze vorig jaar
afwezig waren. Hiermee lijkt een fout hersteld.
Gemeente Nijmegen
Opmerkingen/vragen RIVM
Binnen de gemeente Nijmegen zijn op veel plekken veranderingen
geconstateerd in intensiteit en stagnatie. Zijn deze verschillen te
verklaren? Het betreft hier onder andere:
1. De intensiteiten voor licht verkeer op de Ubbergseweg en
Oranjesingel zijn met een factor 6-8 afgenomen.
2. De intensiteiten voor middelzwaar verkeer op de
Neerbosscheweg, Energieweg, Frabrieksweg, Graaf Allardsingel,
Lauwikstraat en Prins Mauritssingel zijn verdubbeld.
3. De intensiteiten voor zwaar verkeer op de Energieweg en Prins
Mauritssingel zijn gehalveerd.
4. De stagnaties op de Waalbrug, Groesbeekseweg, St. Annastraat,
Groeneweg, Groenewoudseweg, Postweg en Graafseweg zijn
verdwenen of sterk afgenomen.
Gemeente Peel en Maas
Opmerkingen/vragen RIVM
Op diverse grote binnenwegen zijn op ruim 150 segmenten intensiteiten
toegevoegd voor de verschillende voertuigcategorieën waar deze vorig
jaar ontbreken. Hiermee lijkt een fout hersteld.
Gemeente Roosendaal
Opmerkingen/vragen RIVM
Binnen de gemeente ontbreken de intensiteiten voor een behoorlijk
aantal wegen voor de zichtjaren 2020 en 2030. Enkele hiervan zijn de
Bergsebaan, Nispseweg, Zundertseweg, Rucvensebaan, President
Kennedylaan, Stationsweg, Gastelseweg. Is dit te verklaren?
Gemeente Waalwijk
Opmerkingen/vragen RIVM
Daarnaast ontbreken op de Ambrosiusweg, Veerstraat, Sprangenstraat,
Irenestraat, Julianastraat, Geelgors, Akkerwinde en Fazant de
verkeersintensiteiten voor het zichtjaar 2019. Voor de zichtjaren 2020
en 2030 zijn deze wel aanwezig. Is dit te verklaren?
Gemeente Zeewolde
Opmerkingen/vragen RIVM
Daarnaast ontbreken op de Sternweg, Ossenkampweg,
Groenewoudseweg, Flediteweg en Winkelweg intensiteiten voor de
zichtjaren 2020 en 2030. Is hier een verklaring voor?
Gemeente Zeist
Opmerkingen/vragen RIVM
De intensiteiten voor middelzwaar verkeer op de Driebergseweg,
Koeweg, Wateringweg, Dorpsstraat en Utrechtseweg zijn flink gedaald.
Kan dit verklaard worden?
Pagina 87 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Bijlage 6C Samenvatting van uitgevoerde controle voor invoer
betreffende veehouderijen
Inleiding
Zoals vermeld in paragraaf 5.4, is voor de huidige monitoringsronde een
steekproefsgewijze controle van de invoerdata met betrekking tot
veehouderijen uitgevoerd.
Bij de controles is voornamelijk gekeken of de invoerparameters binnen
de grenzen van het gebruikte rekenmodel lagen, of bronnen en
toetspunten op logische locaties ingevoerd waren, of niet-generieke
maatregeleffecten duidelijk genoeg onderbouwd waren, of de verschillen
in emissies tussen dit jaar en vorig jaar geen vragen opriepen en of er
mogelijk veehouderijen ontbreken in de monitoring.
Ingeval de lokale invoergegevens op deze aspecten onduidelijkheden of
vragen opriepen, is aan de betreffende gemeente of omgevingsdienst
gevraagd of de invoer klopt met de feitelijke situatie, of dat er sprake is
van een foutieve invoer. Het is overigens belangrijk om te benadrukken
dat de vragen en opmerkingen niet automatisch betekenen dat er
volgens het RIVM fouten in de invoer zitten; het gaat vaak om
verduidelijking van de invoergegevens.
De controle van de invoer voor de veehouderijbedrijven heeft de nodige
vragen en opmerkingen opgeleverd. Het RIVM wijzigt niet eigenhandig
gegevens tijdens of na de actualisatieperiode, zelfs als dat op verzoek
zou zijn van het bevoegd gezag. Het bevoegd gezag dient zelf de
gegevens te controleren en te corrigeren. In praktisch alle gevallen gaf
de betreffende gemeente aan de opmerking(en) van het RIVM te
herkennen en daar de volgende ronde van de NSL-monitoring iets aan
te gaan doen. In een aantal gevallen bleken er goede redenen te zijn
voor de geconstateerde punten. Het is belangrijk om de komende jaren
aandacht te blijven houden voor de kwaliteit van de invoer voor
berekeningen rondom veehouderijen.
Leeswijzer
In deze bijlage zijn hieronder eerst, in meer detail dan in paragraaf 5.4,
de aspecten beschreven die onderdeel uitmaakten van de selectiecriteria
voor de controle op de invoergegevens.
Daarna volgen, per bevoegd gezag (gemeente of omgevingsdienst), de
vragen en opmerkingen van het RIVM, en de (eventuele) reacties daarop
van de gemeente of omgevingsdienst.
Beschrijving controle-aspecten
Bij de controle is voornamelijk naar de volgende aspecten gekeken:
A. Geldige invoerparameters voor de rekentools
De gebruikte rekentool, de ISL3a-implementatie van de wettelijk
voorgeschreven Standaard Rekenmethode 3 (SRM3), stelt grenzen aan
de opgegeven invoerparameters: denk aan stalafmetingen,
bronhoogtes, emissie-snelheid, afmeting emissiepunt, enzovoort. Waar
parameters zijn opgegeven buiten de relevante grenzen van de
rekentool, zijn deze door het RIVM voor de berekeningen op de meest
waarschijnlijke geldige waarde begrensd, anders is een berekening
namelijk niet mogelijk. Alle aanpassingen zijn ter informatie aan de
Pagina 88 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

gemeenten terug gemeld. Een aantal opvallende zaken zijn in deze
bijlage opgenomen.
B. Locaties van emissiebronnen
Veel veehouderijen bestaan uit meerdere stallen die als individuele
emissiebronnen worden gemodelleerd. Logischerwijs liggen de bronnen
dicht bij elkaar, in een gebied van grofweg een hectare. Indien (enkele
van de) bronnen meer dan enkele honderden meters van elkaar liggen,
is er vermoedelijk sprake van typefouten in de invoer. Een zinvolle
berekening is dan niet mogelijk en de gegevens van dit soort situaties
zijn apart door het RIVM aan de bevoegde gezagen doorgegeven. Een
aantal opvallende zaken zijn in deze bijlage opgenomen.
C. Locaties van rekenpunten (Te Beschermen Objecten, TBO’s)
De concentraties rondom de veehouderijen berekent het RIVM op
plaatsen waar de bevolking naar redelijke verwachting direct of indirect
kan worden blootgesteld aan concentraties die hoger zijn dan de
toepasselijke grenswaarden voor fijnstof. Dit betekent dat we in een
straal van circa één kilometer alle woonobjecten als TBO in aanmerking
nemen en de concentraties op deze locaties berekenen. Bij de wettelijke
beoordeling wordt het type woonobject (bijvoorbeeld wel/niet
bedrijfswoning) gebruikt om te bepalen of we de concentratie aan de
grenswaarden moeten toetsten. Voor de locaties van woonbestemmingen
is in de steekproefsgewijze controle uitgegaan van de Basisregistratie
Adressen en Gebouwen (BAG) zoals begin augustus 2018 beschikbaar
was via Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK). Indien in een
gebied relatief veel woonbestemmingen voorkomen zonder dat er TBO’s
op die locaties zijn gedefinieerd, heeft het RIVM naar de achterliggende
motivatie voor de invoer gevraagd.
In de Monitoringsrapportage 2018 (Rutledge-Jonker et al., 2018) is een
nadere toelichting opgenomen over het plaatsen van rekenpunten
rondom veehouderijbronnen. De steekproef omvat een selectie van vier
gemeenten die niet eerder zijn gecontroleerd en elk liggen in een
verschillende provincie. Daarnaast twee gemeenten waar in deze
monitoringsronde de meeste nieuwe veehouderijen zijn toegevoegd,
met als doel een directe terugkoppeling te leveren op mogelijke
onvolkomenheden in de nieuwe invoergegevens.
D. Niet-generieke maatregeleffecten
Voor alle diersoorten en reguliere stal/huisvestingssystemen zijn door de
rijksoverheid officiële emissiefactoren en maatregeleffecten
gepubliceerd. Indien meerdere maatregelen in een stal zijn gebruikt,
moet het gecombineerde effect van deze maatregelen op de emissie zijn
gespecificeerd. Ingeval van experimentele stallen kan, onderbouwd, van
de officiële emissiefactoren en maatregeleffecten worden afgeweken. Bij
deze controle is, indien deze niet helder in de invoer aanwezig is, naar
de combinatie van maatregelen en onderbouwingen van afwijkende
maatregeleffecten gevraagd.
E. Grote veranderingen in emissies
Grote verschillen in emissies tussen de huidige invoer en die van vorig
jaar kunnen een aanwijzing zijn dat er fouten in de invoer zitten. Alle
verschillen groter dan 50% zijn ter informatie aan de gemeenten gemeld.
Bij deze controle is, ingeval dergelijke verschillen zijn geconstateerd, aan
Pagina 89 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

de betreffende gemeente gevraagd of het verschil overeenkomt met de
feitelijke situatie, dan wel of sprake is van een foutieve invoer.
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor een juist en volledig beeld van de luchtkwaliteit is het van belang
dat alle relevante veehouderijen ingevoerd zijn in de NSLmonitoringstool. Veehouders geven jaarlijks aan de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) de actuele bedrijfssituatie en
dieraantallen door: de ‘gecombineerde opgave’, voorheen ‘meitelling’. Het
RIVM heeft beperkt toegang gekregen tot deze dataset. De meest recente
set betreft 2017. Er is vergeleken of veehouderijen met emissies groter
dan 800 kg per jaar uit de ‘gecombineerde opgave’ ook zijn opgenomen
in de NSL-monitoringstool over 2019. Daarbij zijn ook veehouderijen met
emissies tussen 400 en 800 kg per jaar beoordeeld. Deze veehouderijen
met een lagere uitstoot onder de 800 kg/j zijn ook beoordeeld, omdat
werkelijke aantallen gehouden dieren en bijbehorende emissies veelal
lager zijn dan de aantallen vergunde dieren. Deze veehouderijen hebben
mogelijk een vergunning die een emissie groter dan 800 kg per jaar
toestaat en daarmee binnen de invoercriteria van het NSL vallen. Indien
er mogelijk veehouderijen ontbreken, is dit aan de bevoegde gezagen
doorgegeven en in het overzicht van deze bijlage opgenomen.
Overzicht van vragen/opmerkingen van het RIVM en de reacties
In deze paragraaf wordt per gemeente of omgevingsdienst een overzicht
gegeven van de vragen en opmerkingen van het RIVM met betrekking tot
bovenstaande aspecten en de reactie van de gemeenten of
omgevingsdiensten hierop. Voor zover relevant en/of nodig en de tijd dit
toeliet, heeft het RIVM gereageerd op de reacties van de gemeenten of
omgevingsdiensten. Deze reactie is tevens opgenomen in onderstaand
overzicht. In het overzicht zijn privacygevoelige gegevens zoals adressen,
coördinaten en datums van vergunningverlening verwijderd door Bureau
Monitoring, en waar nodig/mogelijk vervangen door ID-nummers.
Gemeente Aalten
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 6 tot 10. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg
per jaar bedraagt dit aantal ook 6 tot 10.
Reactie bevoegd gezag
F. Ik begrijp uit de mail van Luchtkwaliteit-Infomil dat er in de
monitoringstool gegevens ontbreken over de veehouderijen in de
gemeente met een (fijnstof) emissie van meer dan 400 kg/j per bedrijf.
Dat zal juist zijn want deze bedrijven hebben wij kennelijk niet
opgegeven. Hieronder treft u een lijst aan met 16 veehouderijen
waarmee deze omissie ongedaan kan worden gemaakt. Het zijn actuele
gegevens vanuit de omgevingsvergunningen.
Reactie RIVM aan bevoegd gezag
Hartelijk dank voor uw reactie. Kunnen wij uit de lijst opmaken dat er 10
bedrijven met een emissie > 800 kg/jaar niet in de monitoringstool zijn
Pagina 90 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

opgenomen? De kleinere bedrijven tussen 400 en 800 kg/jaar hoeven
alleen opgenomen te worden op locaties waar sprake is van hoge
achtergrondconcentraties fijnstof. Tijdens de volgende
monitoringsronde, voorjaar 2021, vragen wij u om betreffende bedrijven
zelf in de monitoringstool op te nemen. Binnen het NSL ligt deze
verantwoordelijkheid bij de bevoegde gezagen.
Gemeente Alphen aan den Rijn, gemeente Bodegraven-Reeuwijk,
gemeente Krimpenerwaard, gemeente Waddinxveen, gemeente
Zuidplas (Omgevingsdienst Midden Holland)
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 1 tot 2. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg per
jaar bedraagt dit aantal ook 1 tot 2.
Reactie bevoegd gezag
F. Er zijn geen veehouderijen ingevoerd. In de volgende
monitoringsronde zal bekeken worden of in de gemeente veehouderijen
zijn die vanwege hun aantal dieren opgenomen zouden moeten worden.
Gemeenten Alphen-Chaam
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1497 de bron
met ID 6901 op ruim 200 m ligt van het bijbehorende gebouw met ID
6299. U heeft in uw reactie in de vorige monitoringsronde (2019)
aangegeven dat dit een fout in de invoer is. Helaas lijkt deze fout niet
hersteld te zijn in de huidige monitoringsronde. Kunt u aangeven of de
betreffende invoer inderdaad nog fout is? In de volgende
monitoringsronde kunt u deze fout herstellen in de monitoringstool.
Reactie bevoegd gezag
B. Bij de veehouderij met ID 1497 is bij het invoeren van de (relatief
kleine) bron met ID 6901 een tikfout gemaakt. Er is ingevoerd X =
127171.00 en Y = 385786.00. Dit moet zijn X = 126960 en Y =385795
Deze eerdere opmerking van 2019 is inderdaad nog niet verwerkt, het
verzoek om de tool wat langer open te houden werd niet gehonoreerd.
Gemeente Baarle-Nassau
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1258 de
emissiebronnen met IDs 6917 en 6918 op meer dan 300 m liggen van
de bronnen met IDs 6937 t/m 6940. Kunt u aangeven of de betreffende
invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout in de invoer?
Reactie bevoegd gezag
B. De afstand tussen de bronnen is bij deze veehouderij inderdaad erg
groot.

Pagina 91 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Barneveld, gemeente Ede, gemeente Nijkerk,
gemeente Scherpenzeel (Omgevingsdienst De Vallei)
Opmerkingen/vragen RIVM
Algemeen
Het RIVM heeft op basis van de invoergegevens voor de NSLmonitoringsronde 2020 de concentraties fijnstof op TBO’s berekend.
Vorig jaar werden in de gemeenten Barneveld, Ede en Scherpenzeel 10
knelpunten berekend. Nu worden er nog 2 knelpunten berekend. Deze
sterke afname kan niet verklaard worden door veranderingen in de
grootschalige achtergrondconcentraties fijnstof. In de invoergegevens
zijn diverse veranderingen zichtbaar in het type TBO (burgerwoning,
bedrijfswoning), emissiesterkte en bronkenmerken. Specifiek voor TBO
met ID 12315 is een verandering van de invoergegevens bij veehouderij
met ID 434 in Barneveld zichtbaar. De emissiesterkte, locatie van de
emissiepunten en de bronkenmerken zijn gewijzigd. Hier zal
vermoedelijk sprake zijn van een nieuwe vergunning. De situatie die via
Google Maps en Google Streetview zichtbaar is, lijkt echter niet echt
overeen te komen met de ingevoerde bronkenmerken.
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Alle betrokken partijen in het NSL werken eraan om de monitoring van
veehouderijen zo compleet mogelijk uit te voeren. De afgelopen jaren is
daarvoor door het RIVM een analyse gemaakt van mogelijk ontbrekende
veehouderijen. In deze regio ontbreken mogelijk veel veehouderijen. Tot
nu toe hebben de gemeenten gereageerd dat niet alle veehouderijen
ingevoerd zijn op basis van de criteria, zoals deze vanaf 2018 gelden,
maar dat er onvoldoende tijd is om deze veehouderijen alsnog in te
voeren. Zowel in 2019 als 2020 zijn alleen wijzigingen doorgevoerd op
de reeds ingevoerde veehouderijen. In de controle naar mogelijk
ontbrekende veehouderijen komt het RIVM tot de volgende
opmerkingen:
• Barneveld: voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal
veehouderijen in de monitoringstool. Het aantal veehouderijen
dat niet is opgenomen in de MT en een emissie in de
‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800 kg per jaar
bedraagt meer dan 15. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg
per jaar bedraagt dit aantal 11 tot 15.
• Ede: voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal
veehouderijen in de monitoringstool. Het aantal veehouderijen
dat niet is opgenomen in de MT en een emissie in de
‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800 kg per jaar
bedraagt meer dan 15. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg
per jaar bedraagt dit aantal ook meer dan 15.
• Nijkerk: voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal
veehouderijen in de monitoringstool. Het aantal veehouderijen
dat niet is opgenomen in de MT en een emissie in de
‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800 kg per jaar
bedraagt 3 tot 5. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg per jaar
bedraagt dit aantal 6 tot 10.
Reactie bevoegd gezag
Algemeen. Middels de uitvoering van het Manifest Gezonde
Leefomgeving Veehouderij in de regio Foodvalley werken we sinds 2016
succesvol aan de vermindering van o.a. de fijnstof emissies. Afgelopen
Pagina 92 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

jaren zijn daardoor veel knelpuntsituaties opgelost en nieuwe
knelpunten vermeden. In de regio zijn veel veehouderijen onderdeel van
de monitoring. Door typefouten in de invoer (niet vreemd bij deze
omvang van data) waren de resultaten afgelopen jaren nog niet altijd
zichtbaar in de monitoringsrapportage. Veel hiervan is inmiddels
hersteld en verwerkt, waardoor de behaalde resultaten nu ook in de
rapportage zichtbaar worden. In de regio wordt op deze wijze
doorgewerkt aan emissiereductie om ook knelpunten in de toekomst te
voorkomen. Meer over onze aanpak en de resultaten is te vinden op
https://www.regiofoodvalley.nl/projecten/manifest-gezondeleefomgeving-veehouderij
F. In 2018 zijn in die monitoringsronde duidelijkere criteria
gecommuniceerd door Bureau Monitoring (Infomil/RWS) met betrekking
tot in te voeren bedrijven. Met betrekking tot gemeenten Barneveld, Ede
en Nijkerk bleek dat te leiden tot een enorme toename in het aantal
bedrijven dat ingevoerd zou moeten worden.
In overleg met Bureau Monitoring (RWS/Infomil) is daarom een selectie
gemaakt. In de eerste plaats zijn alle relevante bedrijven ingevoerd op
locaties met een concentratie van pluimveebedrijven en een hoge
achtergrondconcentratie. Vervolgens zijn, op volgorde van emissievracht
(van groot naar klein) zoveel bedrijven ingevoerd als de werkdruk
toeliet.
We zijn ons ervan bewust dat niet alle bedrijven zijn ingevoerd op grond
van de criteria. Maar we zijn ervan overtuigd dat door de gevolgde
werkwijze geen knelpunten over het hoofd worden gezien.
Daarom zijn, ook in 2020, alleen de wijzigingen in de betrokken
inrichtingen verwerkt.
Reactie RIVM aan bevoegd gezag
F. RIVM vindt het jammer dat het ook dit jaar niet gelukt is om meer
bedrijven in de monitoringstool op te nemen.
Gemeente Beekdaelen
Opmerkingen/vragen RIVM
A. Geldige invoerparameters voor de rekentools
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID1606 geen Te
Beschermen Objecten (TBO’s) zijn ingevoerd. Kunt u aangeven of de
betreffende invoer correct is, dan wel er sprake is van een fout in de
invoer?
Reactie bevoegd gezag
A. Inderdaad zijn er geen TBO’s ingevuld, wordt daarmee bedoeld de
dichtstbij gelegen burgerwoning of kan dat ook een bedrijfswoning zijn?
Reactie van RIVM aan bevoegd gezag
Zoals het RIVM met het bevoegd gezag heeft besproken klopt het dat er
onterecht geen TBO’s zijn opgenomen, maar op basis van de overige
gegevens hoeft deze veehouderij strikt genomen niet opgenomen te
worden in de monitoring.

Pagina 93 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Bergeijk
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
194. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Het bestand gaat uit van de vergunde situatie in 2011 voor 5 stallen
(4 bestaande en 1 nieuwbouw). Van de 4 bestaande stallen zijn in de
invoer zowel de lengteventilatie (2x) en de nokventilatie per stal
ingevoerd. Voor deze ventilatoren is elke keer de hele hoeveelheid
fijnstof ingevoerd, er is dus geen verdeelsleutel toegepast, de 748 kg
had verdeeld moeten worden over de 3 emissiepunten. Per stal is de
emissie 748 kg i.p.v. (3 x 748). De omgevingsvergunning milieu van
2011 is 3.861 kg/jr.
Onder de huidige omgevingsvergunning bevat de huidige invoer 3.628
kg fijnstof/jaar. Een reductie van 233 kg fijnstof/jaar (circa 6% afname).
Gemeente Beuningen
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
1165. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Geen reactie bevoegd gezag
Gemeente Bladel
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 89 de
emissiebronnen met IDs 7030, 7031, 7032 en 7034 op meer dan 300 m
liggen van de bronnen met IDs 7035, 7037 en 7038. Kunt u aangeven
of de betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout
in de invoer?
Reactie bevoegd gezag
ID 89 is één inrichting verdeeld over twee bouwvlakken. Door de
geografische spreiding van de bouwvlakken liggen de stallen per
bouwvlak inderdaad enkele honderden meters uit elkaar.
Gemeente Boxmeer
Opmerkingen/vragen RIVM
D. Niet-generieke maatregeleffecten
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij voor de
emissies sprake is van een combinatie van maatregelen, bijvoorbeeld
voor de veehouderij met ID 1186. Op basis van de uitleg over welke
maatregelen ingezet zijn, kunnen we niet zondermeer achterhalen of de
Pagina 94 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

toegepaste reductiefactor logisch is. Kunt u de informatie aanvullen,
zodat duidelijk wordt hoe tot de toegepaste reductiefactor gekomen is?
Reactie bevoegd gezag
D. Het betreft hier een emissiepunt waarbij volgens de beschikking de
helft van de 400.000 legkippen (E2.5.6) i.c.m. een chemisch
luchtwassysteem (E2.10; BWL 2007.05) en de andere helft i.c.m. een
warmtewisselaar (E7.6) op de nageschakelde techniek ionisatiesysteem
met negatieve coronadraden (E7.2) zit aangesloten. Binnen de
Monitoringstool is het niet mogelijk om dit onderscheid binnen 1
emissiepunt te maken want er kan maar 1 keer E2.5.6. als basis RAVfactor worden ingevoerd. Zodoende is, om dit toch te kunnen invoeren,
bij de tweede 200.000 legkippen het chemisch luchtwassysteem als
basis RAV-factor ingevoerd, waarop vervolgens de reductiefactoren van
E2.5.6 en E7.2 handmatig zijn toegepast om het in overeenstemming te
krijgen met de beschikte fijnstofemissie van 1518 kg/jaar.
Gemeente Cuijk
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
325. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Ten tijde van MR2019 was de gedeeltelijke intrekking van 30-7-2018
nog niet opgenomen in Web-BVB van de Provincie Noord-Brabant. Deze
is nu wel in Web-BVB en de MR2020 meegenomen, vandaar de grote
verandering.
Gemeente Dalfsen
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
740. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Vorig jaar zat er een fout in de invoer. In de stallen 1 en 2 is een
verkeerde emissiewaarde (RAV-code) geselecteerd (E 4.9 i.p.v. E
4.100).
Invoer verschilt minder dan 50%. Emissie is toegenomen van 1169,60
naar 1477,09 (uitbreiding is 26,29%). Twee bestaande stallen zijn
vervangen door één grotere voor meer kippen. Daarnaast worden in de
bestaande stallen meer kippen gehouden.

Pagina 95 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Deurne
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
43, 57 en 410. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor
het verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. ID 43: Besluit van 2017 was niet verwerkt in BVB vanwege
ingewikkelde locatie. Er is sprake van twee locaties die gezamenlijk één
inrichting vormen. Bovendien waren in de vergunning twee opties
opgenomen met verschillende uitstoot. Gegevens zoals nu in de MR
betreffen de worst case optie conform de rechtsgeldige vergunning
2017.
ID 57: Bedrijf heeft nieuwe vergunning van september 2019 met
emissie 893 kg PM10/jaar.
ID 410: In 2018 is nieuw besluit genomen. Vergunde emissie PM10 =
904 kg/jaar.
Gemeente Doetinchem
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
154. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Voor deze veehouderij is in 2018 een omgevingsvergunning
milieuneutraal veranderen inrichting verleend voor het houden van
minder pluimvee. De wijziging betrof tevens het realiseren van een
uitloop voor de dieren. De uitloop was echter in 2018 bestemmingsplantechnisch nog niet geregeld. Hierdoor is deze wijziging in de MR2019
nog niet meegenomen. In de MR2020 is deze wijziging wel
meegenomen. De wijziging betreft alleen het aantal dieren in stal 1244.
Aan de stallen is niets gewijzigd.
Gemeente Druten
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
285. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Pluimveehouderij met ID 285 was de afgelopen jaren niet meer in
werking, het bedrijf is opgekocht en van de rechten wordt weer gebruik
gemaakt.
Pagina 96 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Gemert-Bakel
Opmerkingen/vragen RIVM
C. Locaties van rekenpunten (Te Beschermen Objecten, TBO’s)
Bij de controles is gebleken dat een deel van de Te Beschermen
Objecten behoorlijk goed overeen komt met de woonfuncties o.b.v.
BAG-gegevens. Echter, niet overal zijn in alle windrichtingen rondom de
emissiepunten TBO's opgenomen. Kunt u aangeven waarom dit het
geval is?
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
853 en met ID 866. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen
voor het verschil zijn?
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 3 tot 5. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg per
jaar bedraagt dit aantal meer dan 15.
Reactie bevoegd gezag
C. We streven er naar om het invoeren van TBO's zo efficiënt mogelijk
uit te voeren. Het is een tamelijk arbeidsintensieve handeling. We
voeren alleen de dichtstbijzijnde TBO in naar alle windrichtingen.
Bovendien moet de TBO binnen enkele honderden meters van de
emissiepunten gelegen zijn. De ervaring leert dat de invloed van
individuele bronnen op afstanden van circa meer dan 250 á 300 meter
nihil is.
E. ID 853: Vergunning van 2014 was nog niet in werking omdat
bouwvergunning nog niet verleend was. Bouwvergunning is in 2017
verleend en bij controle in 2018 geconstateerd dat daarmee vergunning
van 2014 geeffectueerd is. ID 866: Geen verklaring. Vergunning is van
2011. Invoer is t.o.v. vorige MR ronde niet gewijzigd. In MR2019 stond
het bedrijf opgenomen met de juiste gegeven: 54% reductie. Op de een
of andere manier is dit niet meegekomen in de database van MR2020.
Totale emissie moet 2024 kg/jaar zijn.
F. Er zijn inderdaad een aantal bedrijven met emissie tussen 400 en 800
kg/jaar. Omdat de achtergrondconcentratie PM10 in de gehele
gemeente Gemert-Bakel volgens de daarvoor geldende kaart niet hoger
is dan 27µg/m3 is er geen noodzaak deze bedrijven in de tool op te
nemen. Veehouderij ID 920 in De Rips staat in het Web bvb als twee
aparte inrichtingen met allebei een emissie van minder dan 800 kg/jaar,
hoewel het organisatorisch één bedrijf betreft. Als dit bedrijf daardoor
toch voor registratie in aanmerking komt zal het bij de volgende
monitoringsronde worden toegevoegd.

Pagina 97 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Goeree-Overflakkee
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 1 tot 2.
Reactie bevoegd gezag
F. Op basis van beschikbare gegevens is er inderdaad sprake van 2
bedrijven met een hogere emissie dan 800 kg/jaar binnen de gemeente
Goeree-Overflakkee. Gemeente Goeree-Overflakkee zal deze bedrijven
meenemen in de monitoringsronde van 2021. Op één van de locaties
wordt een nieuwe stal gebouwd, waardoor de emissies in de toekomst
afnemen, maar naar verwachting boven de 800 kg/jaar blijven.
Gemeente Haaksbergen, gemeente Hof van Twente, gemeente
Twenterand, gemeente Wierden (Omgevingsdienst Twente)
Opmerkingen/vragen RIVM
A. Geldige invoerparameters voor de rekentools
Hof van Twente: bij de controles is gebleken dat de hoogte van het
gebouw met ID 7406 bij de veehouderij met ID 1724 42 m bedraagt.
Veelal zijn gebouwen tussen 1 en 10 m hoog. Tevens bedraagt de
hoogte van de emissiebron met ID 8233 bij de veehouderij met ID 1732
34 m. Veelal is de hoogte van emissiebron tussen de 1 en 12 m. Kunt u
aangeven of de betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van
een fout in de invoer?
B. Locaties van emissiebronnen, Hof van Twente
1. Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1309
de emissiebronnen met IDs 6108 t/m 6110 op circa 11 km liggen
van de bronnen met IDs 6111 t/m 6113. Kunt u aangeven of de
betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout
in de invoer?
2. Bij de controles is gebleken dat diverse Te Beschermen Objecten
(TBO’s) op grote afstand van de gebouwen en bronnen van de
betreffende veehouderij liggen. Kunt u aangeven of de
betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout
in de invoer?
• Bij de veehouderij met ID 1208 ligt het TBO met ID 17891
op circa 4 km van de gebouwen en bronnen van de
veehouderij.
• Bij de veehouderij met ID 1309 liggen diverse TBO’s rond 11
km van de gebouwen en bronnen van de veehouderij.
C. Locaties rekenpunten (Te Beschermen Objecten, TBO’s)
Hof van Twente: bij de controles is gebleken dat de Te Beschermen
Objecten behoorlijk goed overeen komen met de woonfuncties o.b.v.
BAG-gegevens rondom de emissiepunten. We hebben hier geen vragen
over.
E. Grote veranderingen in emissies
Hof van Twente: in de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor
waarbij de emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en
Pagina 98 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

de huidige invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de
veehouderij met ID 1280 en met ID 1427. Kunt u aangeven of dit
correct is en wat de redenen voor het verschil zijn?
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool.
• Hof van Twente: het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen
in de MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft
groter dan 800 kg per jaar bedraagt 3 tot 5. Voor een emissie
tussen 400 en 800 kg per jaar bedraagt dit aantal 6 tot 10.
• Twenterand: het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in
de MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter
dan 800 kg per jaar bedraagt 3 tot 5. Voor een emissie tussen
400 en 800 kg per jaar bedraagt dit aantal ook 3 tot 5.
Reactie bevoegd gezag
A. Hof van Twente: De hoogte van gebouw met ID 7406 moet zijn 5,5
m. De hoogte van emissiebron met ID 8233 moet zijn 3,4 m.
B. Hof van Twente:
1. Deze is niet juist opgevoerd, wordt aangepast in 2021.
2. Bij veehouderij met ID 1208 is abuis toetspunt TBO 17891 ook
opgenomen. Veehouderij 1309 is niet juist opgevoerd, wordt
aangepast in 2021.
E. Hof van Twente: Gewijzigde ingevoerde vergunde situatie.
F. Hof van Twente: Alle in het systeem bekende bedrijven met meer dan
400 kg zijn ingevoerd in de monitoringstool.
Twenterand: Alle in het systeem bekende bedrijven met meer dan 400
kg zijn ingevoerd in de monitoringstool.
Gemeente Hardenberg
Opmerkingen/vragen RIVM
C. Locaties van rekenpunten (Te Beschermen Objecten, TBO’s)
Bij de controles is gebleken dat een deel van de Te Beschermen
Objecten behoorlijk goed overeen komt met de woonfuncties o.b.v.
BAG-gegevens. Echter, niet overal zijn in alle windrichtingen rondom de
emissiepunten TBO's opgenomen. Kunt u aangeven waarom dit het
geval is?
Reactie bevoegd gezag
C. In de NSL-monitoring zijn alleen de te beschermen objecten (TBO’s)
opgevoerd die het meest nabij de toets locatie liggen en/of die de
hoogste belasting hebben. Hierbij is niet elke TBO in alle windrichtingen,
binnen een straal van 1 kilometer, meegenomen. Dit zal in de
monitoringsronde van 2021 worden gecorrigeerd.

Pagina 99 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Helmond
Opmerkingen/vragen RIVM
A. Geldige invoerparameters voor de rekentools
Bij de controles is gebleken dat de diameter van de emissiebronnen met
ID 1374 t/m 1378 bij de veehouderij met ID 168 0,25 m bedraagt.
Veelal zijn de diameters van emissiebronnen groter dan 0,3 m. Kunt u
aangeven of de betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van
een fout in de invoer?
Reactie bevoegd gezag
A. De vergunning van de veehouderij met ID 168 is per 13 januari 2016
ingetrokken i.v.m. realisatie nieuwbouw.
Gemeente Hilvarenbeek
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 6 tot 10. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg
per jaar bedraagt dit aantal 3 tot 5.
Geen reactie bevoegd gezag
Gemeente Hoekse Waard
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 1 tot 2. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg per
jaar bedraagt dit aantal ook 1 tot 2.
Reactie bevoegd gezag
F. We kunnen de ontbrekende gegevens van de veehouderijen alsnog
volgend jaar, bij de monitoringstonde van 2021, invoeren. In de
gemeente HW zijn lage fijnstof achtergrondconcentraties dus is invoeren
ook niet strikt noodzakelijk.
Reactie RIVM aan bevoegd gezag
Het zou fijn zijn als de ontbrekende veehouderijen volgend jaar in de
monitoringstool opgenomen kunnen worden. Hierbij gaat het niet alleen
om de achtergrondconcentratie, maar ook om de emissiesterkte van een
veehouderij en/of het aantal berekende overschrijdingsdagen bij
vergunningverlening.
Gemeente Kaag en Braassem
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft tussen 400 en
800 kg per jaar bedraagt 1 tot 2.
Pagina 100 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Reactie bevoegd gezag
F. In de gemeente is 1 veehouderij aanwezig die een fijnstof emissie
heeft van 400-800 kg namelijk 481 kg (gegevens 2017). Gezien de
criteria voor opname in het NSL is deze niet ingevoerd in de
monitoringstool.
Gemeente Kampen
Opmerkingen/vragen RIVM
A. Geldige invoerparameters voor de rekentools
Bij de controles is gebleken dat de maatregelcode D3.2.15.4 van de
emissiebron met ID 3236 bij de veehouderij met ID 698 is verouderd.
Kunt u deze maatregelcode controleren, en aangeven of er sprake is van
een fout in de invoer?
Reactie bevoegd gezag
A. De kolom maatregelcode is niet van toepassing op dit stalsysteem.
De emissies zijn al doorberekend in de code D3.2.15.4.
Gemeente Leudal
Opmerkingen/vragen RIVM
C. Locaties van rekenpunten (Te Beschermen Objecten, TBO’s)
Bij de controles is gebleken dat een deel van de Te Beschermen
Objecten behoorlijk goed overeen komt met de woonfuncties o.b.v.
BAG-gegevens. Echter, niet overal zijn in alle windrichtingen rondom de
emissiepunten TBO's opgenomen. Kunt u aangeven waarom dit het
geval is?
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
810. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
C. Wij hebben in het verleden de TBO's ingevoerd die bij bedrijven in de
buurt liggen en het meest relevant zijn. Afgelopen jaar hebben we een
aantal TBO's bij een aantal locaties toegevoegd. Dit blijven we jaarlijks
doen zodat we een betere dekking van TBO's krijgen.
E. Het grote verschil is te verklaren doordat we de gegevens van de
recent verleende vergunning hebben ingevoerd.
Gemeente Maasdriel
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
708. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Dit is het gevolg van een vergunde verandering van de
varkenshouderij ID 708. Vanwege deze verandering is de fijnstofemissie
Pagina 101 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

met ongeveer 50% toegenomen, ondanks het toepassen van
luchtwassers (combi). De toename van de immissie op woningen valt
zeer ruim binnen de kaders van de Regeling NIBM. De toename is dus
juist. De ingevoerde gegevens zijn juist en op basis van een nieuwe
omgevingsvergunning voor de betreffende veehouderij.
Gemeente Meierijstad
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
824. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Ten tijde van MR2019 was de meest recente vergunning van 25-82015 nog niet opgenomen in Web-BVB van de Provincie Noord-Brabant.
Deze is nu wel in Web-BVB en de MR2020 meegenomen, vandaar de
grote verandering.
Gemeente Molenlanden
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 1 tot 2. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg per
jaar bedraagt dit aantal ook 1 tot 2.
Reactie bevoegd gezag
F. Tot nu toe hebben we nog geen veehouderijgegevens ingevoerd.
Overal binnen de gemeente is de achtergrondconcentratie fijnstof veel
lager dan 27 µg/m³. Daarom vullen wij de veehouderijen met de totale
emissie fijnstof groter dan 500 kg per jaar niet in de monitoringstool.
We hebben geen overzicht waaruit blijkt wat de vergunde
overschrijdingsdagen zijn. We gaan dat vanaf nu doen. Dus als we nu
nieuwe aanvragen in behandeling krijgen die meer dan 30
overschrijdingsdagen PM10 aanvragen, vullen we deze in de
monitoringstool, versie 2021 in. In 2021 voeren wij het enige bedrijf
met >800 kg PM10 in de monitoringstool.
Gemeente Nederweert
Opmerkingen/vragen RIVM
Algemeen
Het RIVM heeft op basis van de invoergegevens voor de NSLmonitoringsronde 2020 de concentraties fijnstof op TBO’s berekend.
Vorig jaar werden 31 knelpunten berekend. Nu worden er nog 12
knelpunten berekend. Deze sterke afname kan niet verklaard worden
door veranderingen in de grootschalige achtergrondconcentraties
fijnstof. Een klein aantal overschrijdingen verdwijnt hier maar door. In
de gemeente Nederweert wordt hard gewerkt aan het terugdringen van
het aantal knelpunten; dit is mogelijk reeds terug te zien in de
resultaten.
Pagina 102 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

In de invoergegevens zijn diverse veranderingen zichtbaar in het type
TBO (burgerwoning, bedrijfswoning), emissiesterkte en bronkenmerken.
Specifiek voor een groepje TBO’s aan de Kuilstraat in Ospel werden in
het NSL vorige ronde 7 knelpunten berekend; nu nog 2. Er zijn
veranderingen in het type TBO zichtbaar en ook in de invoergegevens bij
veehouderij met ID 174. De emissiesterkte, locatie van de
emissiepunten en de bronkenmerken zijn gewijzigd. Hier zal
vermoedelijk sprake zijn van een nieuwe vergunning. RIVM is benieuwd
of de invoergegevens voor de bronnen en TBO’s correct zijn en of de
wijzigingen ten opzichte van vorige ronde de sterke afname in het aantal
berekende overschrijdingsdagen kunnen verklaren.
Reactie bevoegd gezag
De gemeente heeft de conflicten gecheckt en waar nodig de typering
van TBO’s aangepast in MR2020. Wij hebben verschillende gegevens
aangepast.
Gemeente Oirschot
Opmerkingen/vragen RIVM
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
264. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
E. Enige verandering t.o.v. 2019 is dat de nageschakelde techniek is
veranderd van E6.1 naar E.6.4.1 met als reductiefactor respectievelijk
0,55 en 0,3. Er is enige onduidelijkheid geweest of in de vergunning van
2018 E6.1 of E.6.4.1 was toegepast. In de loop van 2019 is daar
duidelijkheid over verschaft. Zoals het bedrijf in de MR2020 is
opgenomen klopt het met het web BVB.
Gemeente Oude IJsselstreek
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 6 tot 10. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg
per jaar bedraagt dit aantal 3 tot 5.
Geen reactie bevoegd gezag
Gemeente Overbetuwe
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1631 de
emissiebronnen met IDs 7663, 7666 en 7668 op meer dan 300 m liggen
van de bronnen met IDs 7670 t/m 7673. Kunt u aangeven of de
betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout in de
invoer?
Pagina 103 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

C. Locaties van rekenpunten (Te Beschermen Objecten, TBO’s)
Bij de controles is gebleken dat een deel van de Te Beschermen
Objecten behoorlijk goed overeenkomt met de woonfuncties o.b.v. BAGgegevens. Echter, niet overal zijn in alle windrichtingen rondom de
emissiepunten TBO's opgenomen. In de steekproef hebben we naar de
ligging van de TBO’s rondom de veehouderijen met ID 1726 en 1628
gekeken. Kunt u aangeven waarom dit het geval is?
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
1622 en met ID 1624. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de
redenen voor het verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
B. Het betreft een proefboerderij met heel veel losse stallen op een
groot terrein van ca. 500 meter bij ca. 350 meter. De coördinaten van
de bronnen kloppen.
C. Bij veehouderij met ID 1726 in Randwijk betreft het een eigen
bedrijfswoning met twee naastgelegen niet-veehouderijbedrijven elk
met een eigen bedrijfswoning. Bij veehouderij ID 1628 in Randwijk
betreft het een eigen bedrijfswoning en een burgerwoning (TBO ID
21444). Bovenstaande woningen (m.u.v. bedrijfswoning behorend bij de
eigen veehouderij) kunnen we de volgende keer invoeren.
E. Gegevens die nu zijn ingevoerd kloppen. Mogelijk zijn de gegevens
van 2019 verkeerd ingevoerd. Toen we monitoringstool openden in mei
2020, ontbrak bij dieraantallen van sommige bedrijven een '0'. Mogelijk
is dat de verklaring? Het bedrijf met ID 1622 is niet gewijzigd sinds
2016 en het bedrijf met ID 1624 niet sinds 2017.
Gemeente Raalte
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1295 de
emissiebronnen met IDs 6057, 6058, 6070, 6072 en 6130 op meer dan
300 m liggen van de bron met ID 6131. Kunt u aangeven of de
betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout in de
invoer?
Reactie bevoegd gezag
B. Gegevens zijn correct. Geen aanpassingen nodig: één stal (ID 6131)
is verderop gelegen.
Gemeente Renswoude
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 3 tot 5. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg per
jaar bedraagt dit aantal 6 tot 10.
Pagina 104 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Reactie bevoegd gezag
F. Er heeft opnieuw een inventarisatie plaatsgevonden waaruit is
gebleken dat er inderdaad 6 veehouderijen niet zijn ingevoerd in de
monitoringstool. Er is de wens deze alsnog in te voeren.
Reactie RIVM aan bevoegd gezag
RIVM adviseert deze in de monitoringsronde van 2021 (volgend
voorjaar) in te voeren.
Gemeente Sint Anthonis
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 3 tot 5. Voor een emissie tussen 400 en 800 kg per
jaar bedraagt dit aantal 11 tot 15.
Reactie bevoegd gezag
F. In de monitoringstool zijn alle veehouderijen ingevoerd welke op
peildatum 12-5-2020 in Web-BVB van de Provincie Noord-Brabant een
maximaal vergunde fijnstof emissie van 800 kg/jaar of meer hadden.
Aangezien het hier gaat om de actuele vergunde emissie en niet de
emissie op basis van dieraantallen uit de meitellingen van 2 jaar eerder
(2018) zijn alle relevante veehouderijen goed ingevoerd.
Gemeente Someren
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 827 de
emissiebronnen met IDs 3975, 3976, 3977 en 3981 op meer dan 300 m
liggen van de bronnen met IDs 3982 t/m 3986. Kunt u aangeven of de
betreffende invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout in de
invoer?
E. Grote veranderingen in emissies
In de invoer voor uw gemeente komen bronnen voor waarbij de
emissies tussen de invoer voor de vorige NSL-monitoring en de huidige
invoer meer dan 50% verschilt, bijvoorbeeld voor de veehouderij met ID
125. Kunt u aangeven of dit correct is en wat de redenen voor het
verschil zijn?
Reactie bevoegd gezag
B. Veehouderij ID 827 betreft één bedrijf dat de stallen verspreid heeft
over de bouwvlakken op twee naast elkaar gelegen adressen. De stallen
liggen inderdaad over een grote afstand verspreid. Misschien hadden
hier reken-technisch twee afzonderlijke bedrijven moeten worden
ingevoerd maar organisatorisch is het één bedrijf.
E. Dit bedrijf heeft in 2017 een vergunning gekregen voor een
uitbreiding. Door externe factoren is deze niet gerealiseerd, waardoor
het bedrijf terugvalt op de eerdere rechtsgeldige vergunning met PM10emissie van 1122 kg/jaar.

Pagina 105 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Steenwijkerland
Opmerkingen/vragen RIVM
F. Mogelijk ontbrekende veehouderijen
Voor uw gemeente ontbreekt mogelijk een aantal veehouderijen in de
monitoringstool. Het aantal veehouderijen dat niet is opgenomen in de
MT en een emissie in de ‘gecombineerde opgave’ heeft groter dan 800
kg per jaar bedraagt 6 tot 10.
Reactie bevoegd gezag
F. Zover onze kennis en gegevens gaan zijn alle veehouderijen
ingevoerd. Er is een selectie gemaakt uit ons bedrijven bestand. En dan
komt er 1 bedrijf uit die hoger is dan 400 kg/j. Met de kanttekening dat
niet voor alle bedrijven A. de diertelgegevens goed of niet in het
systeem gezet zijn in het verleden, en B. als ze voor 2011 erin gezet
zijn zitten er geen fijnstof berekening in de RAV-codes.
Gemeente Utrechtse Heuvelrug
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1376 de
emissiebronnen met IDs 6364, 6367 en 6369 op circa 10 km liggen van
de bron met ID 6370. Kunt u aangeven of de betreffende invoer correct
is, dan wel of er sprake is van een fout in de invoer?
C. Locaties rekenpunten (Te Beschermen Objecten, TBO’s)
Bij de controles is gebleken dat de Te Beschermen Objecten behoorlijk
goed overeenkomen met de woonfuncties o.b.v. BAG-gegevens rondom
de emissiepunten. We hebben hier geen vragen over.
Reactie bevoegd gezag
B. Er is inderdaad een typefout gemaakt bij de invoer van gebouw 5809
en de bijbehorende emissiebron 6369. De X-coördinaat van het gebouw
moet zijn 162.323 i.p.v. 163.323. De X-coördinaat van de emissiebron
moet zijn 162.333 i.p.v. 163.333.
Gemeente Winterswijk
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1589 de
emissiebronnen met IDs 7432 en 7433 op meer dan 500 m liggen van
de bronnen met IDs 7434 t/m 7438. Kunt u aangeven of de betreffende
invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout in de invoer?
Reactie bevoegd gezag
B. Er is een typefout gemaakt tijdens de invoer van het X-coördinaat
(247932) van één stal met ID 7434. De cijfers 9 en 3 moeten net
andersom staan. In de monitoringsronde over 2020 zal dit worden
hersteld.

Pagina 106 van 107

RIVM-rapport 2020-0164

Gemeente Zundert
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 1642 de
emissiebron met ID 7724 op 129 m ligt van het bijbehorende gebouw
met ID 7002. Kunt u aangeven of de betreffende invoer correct is, dan
wel of er sprake is van een fout in de invoer?
Reactie bevoegd gezag
B. De y coördinaat 385544 van de bron is inderdaad niet correct, excuus
voor tikfout; de y coördinaat van bron 1642 moet zijn: 385644.
Gemeente Zutphen
Opmerkingen/vragen RIVM
B. Locaties van emissiebronnen
Bij de controles is gebleken dat bij de veehouderij met ID 6 de
emissiebronnen met IDs 7949, 7950, 7951 en 7953 op meer dan 300 m
liggen van de bron met ID 7957. Kunt u aangeven of de betreffende
invoer correct is, dan wel of er sprake is van een fout in de invoer?
Reactie bevoegd gezag
B. De coördinaten zijn correct ingevoerd. Het betreft een bijzonder
bouwperceel, waarbij sprake is van één solitaire stal, die ruimtelijk
gezien losstaat van de andere stallen. Dat verklaart de grote afstand
tussen deze stal en de andere stallen.

Pagina 107 van 107

P.A.M. de Smet | S. Visser | N.L. Valster | W.J.L. Schuch |
M.N. Geijer | J.P. Wesseling | W.A. van den Beld |
D. Drukker | H. Groot Wassink | A. Sanders

RIVM-rapport 2020-0164

Monitoringsrapportage NSL
2020
Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
Met een bijdrage van Rijkswaterstaat/InfoMil
december 2020

012478

De zorg voor morgen begint vandaag