Correctiepraktijk en -proces van het
Centraal Schriftelijk Examen 2018

Amsterdam, december 2018
In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Correctiepraktijk en -proces van het
Centraal Schriftelijk Examen 2018
Eindrapport

Emina van den Berg
Djoerd de Graaf
Henri Bussink

SEO Economisch Onderzoek - Roetersstraat 29 - 1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - www.seo.nl - secretariaat@seo.nl
ABN-AMRO IBAN: NL14ABNA0411744356 BIC: ABNANL2A - ING: IBAN: NL96INGB0004641100 BIC: INGBNL2A
KvK Amsterdam 41197444 - BTW NL 003023965 B01

“De wetenschap dat het goed is”
SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven. Ons
onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd aan de
Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben geen winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het uitbrengen
van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek.

SEO-rapport nr. 2018-106
ISBN 978-90-6733-953-7
Informatie & Disclaimer
SEO Economisch Onderzoek heeft op de verkregen informatie en data geen onderzoek uitgevoerd dat het karakter draagt van een
accountantscontrole of due diligence. SEO is niet verantwoordelijk voor fouten of omissies in de verkregen informatie en data.
Copyright © 2018 SEO Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in artikelen, onderzoeken en collegesyllabi, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld. Gegevens uit dit rapport mogen niet
voor commerciële doeleinden gebruikt worden zonder voorafgaande toestemming van de auteur(s). Toestemming kan worden verkregen via secretariaat@seo.nl

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

i

Samenvatting en conclusies
Een goed correctieproces van het Centraal Schriftelijk Examen vraagt om duidelijke afspraken, ook over de facilitering. Correctoren die aangeven dat dit op hun school goed geregeld is, ervaren de correctie minder vaak als belastend.
Kwaliteit correctie doorgaans op orde, met name volgens ervaren correctoren
De kwaliteit van de correctie is volgens zowel de eerste als de tweede correctoren doorgaans op
orde. Zo’n 3 procent van de eerste correctoren beoordeelt de tweede correctie als (zeer) onvolledig, 3 procent als (zeer) onzorgvuldig en als ze vinden dat de tweede correctoren niet de juiste
soepelheid betrachten, komt dat eerder doordat ze (te) streng zijn dan (zeer) soepel. De volledigheid van de tweede correctie is verbeterd t.o.v. 2011. Wel nemen t.o.v. 2016 de volledigheid,
soepelheid en zorgvuldigheid van de tweede correctie licht af.
Tweede correctoren zijn wat minder positief over eerste correctoren: 17 procent beoordeelt hun
werk als (zeer) onzorgvuldig en 32 procent als (te) soepel. Met name examenvakken als kunst en
muziek worden volgens tweede correctoren vaak als (te) soepel beoordeeld. Daarnaast vindt 15
procent dat eerste correctoren het correctievoorschrift (zeer) incorrect hebben toegepast. Dat zijn
ook de tweede correctoren die aangeven dat hun invloed op de score (zeer) groot is. Bij al deze
oordelen over eerste correctoren geldt overigens: hoe ervarener de tweede correctoren zijn, des te
positiever de beoordeling van de eerste corrector. Om beginnende correctoren wegwijs te maken,
koppelen sommige scholen ze aan een ervaren corrector (´buddy´).
Ervaren belasting is groot, maar scholen kunnen er wat aan doen
De helft van de eerste en tweede correctoren vindt de correctie belastend tot zeer belastend.
Daarbij bestaan wel grote verschillen tussen onderwijsniveaus en type examenvakken. Zo worden
vmbo-examens veel minder vaak als (zeer) belastend ervaren dan havo- en vwo-examens en ervaren correctoren van een alfavak de correctie minder vaak als (zeer) belastend dan correctoren van
andere vakken.
Scholen lijken wat te kunnen doen aan de belasting. De ervaren belasting van de correctie hangt
namelijk positief samen met een aantal aspecten van het correctieproces: de (tevredenheid met
de) facilitering en het maken van afspraken over de organisatie van de correctie in schoolverband.
Overigens is de ervaren belasting van de tweede correctie sinds 2011 en 2016 al licht afgenomen.
Een goed correctieproces vraagt om duidelijke afspraken, ook over de facilitering
Een kwart van de correctoren geeft aan dat er in schoolverband nadere afspraken zijn gemaakt
over de organisatie van de examencorrectie. Volgens schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen is dat veel vaker het geval (ruim 70 procent). Het verschil wordt mede veroorzaakt doordat leidinggevenden en examensecretarissen hier ook onderling over spreken. Toch is volgens
zo’n 20 procent van de leidinggevenden en examensecretarissen de verantwoordelijkheid voor
het tijdig inplannen van de examencorrectie überhaupt niet belegd binnen hun school. Dat geldt
nog wat vaker voor het vrijstellen van correctoren voor reguliere werkzaamheden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ii

Ongeveer de helft van de correctoren is volgens eigen zeggen niet gefaciliteerd voor het correctiewerk in 2018. Dat beeld wordt bevestigd door schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen. Nagenoeg alle leidinggevenden en examensecretarissen die aangaven dat de correctie niet
gefaciliteerd wordt, vinden dat het onderdeel is van de taken van docenten van examenklassen en
het er dus ‘gewoon’ bij hoort. Correctoren die aangeven wel gefaciliteerd te zijn voor de eerste of
tweede correctie, hoeven veelal geen extra lessen te geven in de vrijgekomen uren. Ook (financiele) compensatie voor (een deel van) de bestede uren komt voor, met name bij tweede correctoren. Bij de facilitering wordt overigens vaker niet dan wel rekening gehouden met de correctieintensiteit van de examenvakken, ondanks de geconstateerde verschillen in ervaren belasting
tussen examenvakken.
Dit sluit aan bij de meest genoemde verbeterpunten voor het correctieproces door leidinggevenden en examensecretarissen: een betere afstemming/samenwerking/communicatie, een betere
facilitering, een betere evaluatie van het correctieproces en meer differentiatie in de facilitering.
Oplossingen noemen ze ook: het maken van duidelijke afspraken (in plaats van het volgen van de
richtlijnen), extra geld om docenten te kunnen uitroosteren van hun lestaken, inplannen van de
evaluatie in de jaaragenda en draagvlak van de directie voor differentiatie van de facilitering. Dit
zijn precies de zaken die goed geregeld zijn bij de scholen waar het correctieproces goed verloopt.
Taakverlichting tijdens de examenperiode of het aanwijsbaar opnemen van de uren voor de
tweede correctie in de normjaartaak helpt volgens de helft van de correctoren ook om tweede correctoren het examenwerk integraal na te laten kijken. Een betere facilitering hangt
samen met minder ervaren tijdsdruk.
Resultaten gebaseerd op meningen uit enquêtes en interviews
De informatie over de uitvoeringspraktijk en het correctieproces van het Centraal Schriftelijk
Examen (CSE) in het voortgezet onderwijs in 2018 is verzameld door middel van een enquête
onder 8.630 (eerste en tweede) correctoren van alle examenvakken, een enquête onder 628
schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen en telefonische interviews bij acht goede voorbeelden van de uitvoeringspraktijk of het correctieproces. De monitor is daarmee volledig gebaseerd op de percepties van betrokkenen bij het CSE.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

Inhoud
Samenvatting en conclusies ................................................................................................. i
1

2

3

Aanleiding, doel en opzet van de monitor ..................................................................... 1
1.1 Aanleiding en doel van de monitor ...................................................................................... 1
1.2

Opzet van de huidige monitor .............................................................................................. 1

1.3

Opbouw van het rapport ....................................................................................................... 2

Uitvoeringspraktijk CSE 2018 ....................................................................................... 3
2.1 De kwaliteit van de correctie ................................................................................................. 3
2.2

De belasting van de correctie ................................................................................................ 6

2.3

Ontwikkeling uitvoeringspraktijk tweede correctie ........................................................... 8

Correctieproces CSE 2018 ............................................................................................ 11
3.1 Voorbereiding en afspraken ................................................................................................11
3.2

Facilitering van de correctie.................................................................................................14

3.3

Tevredenheid en suggesties voor verbeteringen ..............................................................16

Bijlage A

Nadere onderzoeksverantwoording ................................................................ 21

Bijlage B

Aanvullende tabellen uitvoeringspraktijk .......................................................23

Bijlage C

Aanvullende tabellen correctie-proces ............................................................25

Bijlage D

Vragenlijst correctoren ...................................................................................29

Bijlage E

Vragenlijst schoolleiders .................................................................................35

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

1

1 Aanleiding, doel en opzet van de monitor
Hoe is het gesteld met de correctiepraktijk rondom het Centraal Schriftelijk Examen in het voortgezet onderwijs?
En hoe wordt het correctieproces op scholen vormgegeven? Deze monitor kijkt naar de situatie anno 2018.

1.1

Aanleiding en doel van de monitor

De correctie van het Centraal Schriftelijk Examen (CSE) staat al geruime tijd in de belangstelling.
In 2011 en 2016 deed CITO onderzoek naar de praktijk van de eerste en tweede correctie bij 12
examenvakken. 1 De resultaten gaven aanleiding om, middels een monitor, een vinger aan de pols
te houden aangaande de correctie van het CSE. 2 In 2017 is de monitor CSE opnieuw verricht,
door de Federatie van Onderwijsvakorganisaties (FvOv). Deze keer onder docenten van alle
examenvakken in alle onderwijsniveaus. Hierdoor en door een andere manier van bevragen bleek
het lastig om goed te vergelijken met eerdere jaren.
Deze editie van de monitor heeft een iets andere insteek gekregen dan die van voorgaande edities.
Er is een extra onderdeel toegevoegd aan de monitor waarmee informatie is verkregen over hoe
scholen het correctieproces vormgeven, middels bevraging van schoolleiders, teamleiders en
examensecretarissen. Op basis hiervan is het mogelijk om verbanden tussen het correctieproces
en de uitvoeringspraktijk te onderzoeken en praktijkvoorbeelden aan te dragen van scholen waar
het correctieproces goed verloopt.

1.2

Opzet van de huidige monitor

De huidige monitor bestaat uit drie onderdelen:
1. een online enquête onder (eerste en tweede) correctoren,
2. een online enquête onder schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen,
3. een aantal telefonische interviews.
Hieronder volgt een nadere toelichting op alle drie de onderdelen.
Enquête onder (eerste en tweede) correctoren
Net als in de voorgaande edities van de monitor correctiepraktijk is in 2018 een enquête uitgezet
onder docenten die in 2018 eerste of tweede corrector van examens waren. Hierbij is een vergelijkbare vragenlijst gehanteerd als in voorgaande jaren. De vragenlijst is opgenomen in Bijlage D.
Correctoren van alle examenvakken en onderwijsniveaus zijn door het ministerie van OCW uitgenodigd voor deelname aan de enquête. De uitnodigingen zijn verstuurd in samenwerking met

1
2

Kuhlemeier, H & E. Kremers (2016). De praktijk van de eerste en tweede correctie van het CSE. Technische rapportage van de landelijke enquête van 2016 in vergelijking met 2011. Arnhem: Cito.
In 2016 hebben ook drie vakinhoudelijke verenigingen (de Nederlandse Vereniging van Wiskundeleraren,
de Nederlandse Vereniging voor het Onderwijs in de Natuurwetenschappen en de Vereniging van Leraren in Levende Talen). een vragenlijst voorgelegd aan hun leden, waarbij ook docenten van een aantal andere examenvakken werden bevraagd.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

2

HOOFDSTUK 1

Examenblad.nl. De enquête is ingevuld in de periode 12 juni tot 9 juli 2018. De respons op deze
enquête is weergegeven in Tabel A.1 in Bijlage A.
Enquête onder schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen
Nieuw element in de monitor is een enquête over het correctieproces op scholen. Daarmee is
informatie verkregen over o.a. de voorbereiding en facilitering van de correctie en suggesties voor
verbeteringen. Deze vragenlijst is opgenomen in Bijlage E. De doelgroep van deze enquête
(schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen) is eveneens door het ministerie van OCW
uitgenodigd om de vragenlijst in te vullen, wederom in samenwerking met Examenblad.nl. De
enquête is ingevuld tussen 4 en 21 oktober 2018. De respons op deze enquête is weergegeven in
Tabel A.5 in Bijlage A.
Telefonische interviews
In de monitor van 2017 is aangegeven dat scholen gebaat zijn bij een overzicht van goede praktijken die leiden tot een optimale correctiepraktijk. Om enkele goede voorbeelden te kunnen
beschrijven, zijn er acht verdiepende telefonische interviews gehouden met schoolleiders, teamleiders, examensecretarissen en correctoren. De contactgegevens van de gesprekspartners zijn
verkregen via de enquêtes. Wanneer bleek dat een respondent tevreden is over de correctiepraktijk of het correctieproces is gevraagd om een telefoonnummer achter te laten om nadere informatie in te kunnen winnen.

1.3

Opbouw van het rapport

Dit rapport bestaat uit twee delen. Het eerste deel (Hoofdstuk 2) schetst een beeld van de uitvoeringspraktijk van het CSE in 2018. Daarin komen de kwaliteit van de correctie en de ervaren
belasting aan de orde, evenals de ontwikkeling van een aantal kwaliteitsaspecten vanaf 2011. Het
tweede deel (Hoofdstuk 3) geeft een beeld van het proces rondom de correctie van het CSE in
2018. Dit proces wordt vanuit verschillende perspectieven bekeken, namelijk vanuit het perspectief van schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen en vanuit correctoren. Omwille van de
leesbaarheid van het rapport is ervoor gekozen om de onderzoeksverantwoording, aanvullende
tabellen en de vragenlijsten op te nemen in de bijlagen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

2

3

Uitvoeringspraktijk CSE 2018

De kwaliteit van de correctie is volgens de meeste correctoren op orde. Tegelijkertijd wordt de correctie door de helft
van alle correctoren als (zeer) belastend ervaren. Die ervaren belasting hangt onder meer samen met de (tevredenheid
over de) facilitering van de correctie en de organisatie ervan.
Dit hoofdstuk presenteert de resultaten ten aanzien van de uitvoeringspraktijk van het Centraal
Schriftelijk Examen in het schooljaar 2017-2018, 8.630 (eerste en tweede) correctoren van alle
examenvakken hebben hiervoor een enquête ingevuld over onder meer de kwaliteit van de correctie en de ervaren belasting ervan. Waar mogelijk is getoetst of de percepties verschillen tussen
correctoren van verschillende typen vakken (alfa-, bèta-, gamma- en overige vakken zoals kunst
en muziek) 3, van verschillende onderwijsniveaus (vmbo, havo en vwo) en tussen de ervaringsjaren van de correctoren (minder dan 5 jaar ervaring, 5-15 jaar ervaring en 15 of meer jaar ervaring). 4 Ook is in nadere analyses de samenhang bekeken tussen o.a. de kwaliteit van de correctie
en de facilitering.

2.1

De kwaliteit van de correctie

Als indicator van de beleefde kwaliteit van de correctie van het Centraal Schriftelijke Examen in
2018 is via de vragenlijst voor correctoren gevraagd naar een aantal aspecten van de correctie die
ook in eerdere metingen zijn uitgevraagd. Eerste correctoren hebben bijvoorbeeld aangegeven
hoe volledig, zorgvuldig en soepel de examens naar hun mening zijn nagekeken door tweede
correctoren. Tweede correctoren hebben op hun beurt onder andere aangegeven hoe volledig en
soepel de examens zijn nagekeken door eerste correctoren en of zij vinden dat het correctievoorschrift correct is toegepast.

De kwaliteit van de tweede correctie
Het gros van de eerste correctoren die de enquête hebben ingevuld is van mening dat tweede
correctoren het examenwerk volledig hebben nagekeken; zie Tabel 2.1. Ongeveer de helft vindt
zelfs dat het werk integraal (zeer volledig) is nagekeken, wat wil zeggen dat alle examenwerken
zijn nagekeken en per examenkandidaat alle vragen. Tweede correctoren zelf geven massaal aan
integraal na te kijken (zie Tabel B.1 in Bijlage B). De examens van bètavakken zijn volgens eerste
correctoren het vaakst integraal nagekeken door tweede correctoren (54 procent) en gammavakken het minst (41 procent).
Ook ten aanzien van de zorgvuldigheid zijn tweede correctoren in 2018 over het algemeen positief beoordeeld door eerste correctoren. In Tabel 2.1 is te zien dat 84 procent vindt dat tweede
correctoren (zeer) zorgvuldig hebben nagekeken. Hierin zijn geen significante verschillen gevonden tussen type examenvakken, tussen onderwijsniveaus of tussen ervaringsjaren van correctoren.

3
4

Een gedetailleerd overzicht van de clustering van vakken is opgenomen in Tabel A.3 in Bijlage A.
Hiervoor is gebruikgemaakt van de chi-kwadraattoets, waarbij een significantieniveau van 5 procent is
gehanteerd.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

4

HOOFDSTUK 2

Tabel 2.1 laat ook zien dat twee derde van de eerste correctoren vindt dat de tweede correctie
precies soepel genoeg is uitgevoerd. Een kleine 30 procent vindt dat tweede correctoren (te)
streng beoordeeld hebben. Uit nadere analyse blijkt dat dit iets vaker het geval is bij gammavakken dan bij andere vakken. Bij gammavakken vindt gemiddeld 32 procent van de correctoren de
tweede beoordeling te streng, bij de andere vakken ligt dat aandeel tussen 25 en 29 procent.
Tabel 2.1

Volgens eerste correctoren is kwaliteit tweede correctie doorgaans op orde

Kwaliteitsaspecten tweede correctie
Volledigheid
(n=8.571)

Zorgvuldigheid
(n=8.566)

Soepelheid
(n=8.572)

Bron:

Zeer
volledig
(integraal)

Volledig

Min of meer
volledig

Onvolledig

Zeer
onvolledig

Kan niet
overzien

48%

36%

9%

2%

1%

4%

Zeer
zorgvuldig

Zorgvuldig

Min of meer
zorgvuldig

Onzorgvuldig

Zeer
onzorgvuldig

Kan niet
overzien

40%

44%

9%

2%

1%

4%

Zeer
soepel

Soepel

Noch te
streng, noch
te soepel

Streng

Te streng

Kan niet
overzien

1%

5%

64%

19%

8%

3%

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Als laatste aspect van de kwaliteit van de tweede correctie is een stelling voorgelegd over de
invloed van tijdsdruk op het zorgvuldig kunnen uitvoeren van de tweede correctie. 13 procent van de tweede correctoren heeft in 2018 door tijdsdruk minder zorgvuldig kunnen nakijken dan gewenst. Het merendeel van de tweede correctoren (68 procent) heeft daar echter
geen last van gehad. Tweede correctoren van examenvakken op vmbo-niveau hebben minder last van tijdsdruk dan tweede correctoren van examenvakken op havo- en vwo-niveau (8
procent gemiddeld bij vmbo tegenover gemiddeld 16 procent bij havo en 14 procent bij
vwo). Ook is er relatief minder sprake van tijdsdruk onder tweede correctoren bij alfa- en
bètavakken (12 procent) dan bij gamma- en overige examenvakken (respectievelijk 18 en 15
procent).
Ervaren tijdsdruk hangt samen met facilitering
Daarbij bestaat er een verband tussen de facilitering van de correctie en de ervaren tijdsdruk.
Tweede correctoren die aangeven niet gefaciliteerd te zijn voor de correctie hebben iets vaker last van tijdsdruk dan tweede correctoren die aangeven wel gefaciliteerd te zijn (respectievelijk 15 en 11 procent). De facilitering van de correctie komt aan de orde in Hoofdstuk
Fout! Verwijzingsbron niet gevonden..

De kwaliteit van de eerste correctie
Ruim 80 procent van de tweede correctoren is tevreden over de zorgvuldigheid waarmee eerste
correctoren hun werk hebben uitgevoerd; zie Tabel 2.2, al vindt 17 procent van de tweede correctoren dat de eerste correctoren hun werk (zeer) onzorgvuldig hebben gedaan. Tweede correctoren met relatief weinig correctie-ervaring geven vaker aan dat de eerste correctie (zeer) onzorgvuldig is uitgevoerd dan correctoren met meer ervaring (22 procent gemiddeld bij 0-5 jaar ervaring, 18 procent bij 5-15 jaar ervaring en 13 procent bij 15 of meer jaar ervaring).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

UITVOERINGSPRAKTIJK CSE 2018

5

Circa 60 procent van de tweede correctoren vindt dat eerste correctoren precies soepel genoeg
zijn geweest bij het beoordelen van het examenwerk. Het meest positief zijn tweede correctoren
over de soepelheid van de eerste correctie van bètavakken. Bijna twee derde van de tweede correctoren vindt de soepelheid van de beoordeling van bètavakken precies goed. Voor de overige
examenvakken (o.a. kunst en muziek) is dit net iets meer dan de helft. Deze laatste vakken worden volgens de tweede correctoren vaker te soepel beoordeeld. Ook ten aanzien van de soepelheid blijkt dat hoe meer ervaring een tweede corrector heeft, hoe vaker er is aangeven dat de
eerste correctie correct is verlopen. Onder tweede correctoren met minder dan 5 jaar ervaring is
dat gemiddeld 50 procent, tussen 5 en 10 jaar ervaring gemiddeld 57 procent en met meer dan 15
jaar ervaring gemiddeld 65 procent. In Tekstbox 1 is een praktijkvoorbeeld toegelicht van het
begeleiden van beginnende correctoren.
Zo’n 60 procent van de tweede correctoren is van mening dat eerste correctoren het correctievoorschrift in 2018 (zeer) correct hebben toegepast, tegenover 15 procent die juist vindt dat het
voorschrift (zeer) incorrect is toegepast. Er zijn geen verschillen tussen correctoren van verschillende onderwijsniveaus en van verschillende vakken. Wel blijkt - in lijn met bovenstaande resultaten - dat hoe meer ervaring een tweede corrector heeft met de correctie, des te minder deze aangeeft dat het correctievoorschrift (zeer) incorrect is toegepast door de eerste corrector (19 procent bij minder dan 5 jaar ervaring, 16 procent bij 5 – 10 jaar ervaring en 12 procent bij 15 of
meer jaar ervaring).
Tabel 2.2

Volgens tweede correctoren is kwaliteit eerste correctie doorgaans op orde

Kwaliteitsaspecten eerste correctie
Zorgvuldigheid
(n=8.068)

Soepelheid
(n=8.071)
Toepassing
correctievoorschrift
(n=8.069)
Bron:

Zeer
zorgvuldig
(integraal)

Zorgvuldig

Min of meer
zorgvuldig

Onzorgvuldig

Zeer
onzorgvuldig

18%

44%

21%

13%

4%

Te soepel

Soepel

Noch te soepel,
noch te streng

Streng

Te streng

11%

21%

59%

8%

1%

Zeer correct

Correct

Min of meer
correct

Incorrect

Zeer incorrect

15%

44%

26%

11%

4%

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tekstbox 1

Praktijkvoorbeeld begeleiding beginnende correctoren

Voor ervaren correctoren is het nakijken van het CSE bekend terrein, maar beginnende correctoren zullen hun draai nog moeten vinden. Een manier om ze daarin te begeleiden en te ondersteunen, is het koppelen aan een ervaren corrector (‘buddy’). Deze buddy fungeert als eerste vraagbaak en als sparringpartner. In sommige gevallen worden beginnende correctoren nog ontzien
van de tweede correctie of volgen ze cursussen gericht op de correctie. Zo organiseert de Nederlandse Vereniging voor het Onderwijs in Natuurwetenschappen (NVON) cursussen voor (beginnende) correctoren van bètavakken.
Bron:

Telefonische interviews CSE, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

6

HOOFDSTUK 2

Invloed tweede correctie op eerste correctie
Eerste en tweede correctoren verschillen van mening over de invloed die tweede correctoren
hebben op de score van eerste correctoren, zie Tabel 2.3. 13 procent van de tweede correctoren
vindt zijn/haar invloed (zeer) groot. Bij eerste correctoren is dat percentage een stuk hoger, namelijk 33 procent. Daarbij is volgens eerste correctoren de invloed van tweede correctoren het
grootst op de score van alfa- en overige vakken. Bij tweede correctoren verschilt de invloed niet
per type examenvak.
Uit nadere analyse blijkt dat tweede correctoren die vinden dat eerste correctoren het correctievoorschrift (zeer) incorrect hebben toegepast, veel vaker aangeven dat hun invloed op de score
(zeer) groot is. Bij het (zeer) incorrect toepassen van het correctievoorschrift is het gemiddelde 83
procent, bij het (zeer) correct toepassen 16 procent. Dit wijst erop dat tweede correctoren van
mening zijn dat zij de tekortkomingen van het niet volgen van het correctievoorschrift door eerste correctoren compenseren.
Tabel 2.3

Invloed tweede correctie volgens tweede correctoren groter dan volgens eerste correctoren
Zeer grote
invloed

Grote Noch grote,
invloed noch kleine
invloed

Kleine
invloed

Zeer kleine
invloed

n

Oordeel tweede correctoren

6%

27%

45%

19%

3%

8.068

Oordeel eerste correctoren

2%

11%

41%

30%

16%

8.567

Bron:

2.2

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

De belasting van de correctie

De belasting van de correctie is een belangrijk aspect van de uitvoeringspraktijk. In de vragenlijst
onder correctoren is daarom gevraagd naar zowel een subjectieve maat voor belasting - de ervaren belasting - als een meer objectieve maat voor belasting - de belasting uitgedrukt in o.a. het
aantal nagekeken examenwerken, aantal dagen en aantal uren. De uitkomsten van de meer objectieve maat voor belasting zijn opgenomen in Tabel B.4 in Bijlage B. De uitkomsten van de ervaren belasting worden hieronder toegelicht.

De ervaren belasting van de tweede correctie
Ongeveer de helft (52 procent) van de tweede correctoren vindt de tweede correctie belastend tot
zeer belastend; zie Tabel 2.4. Daarbij bestaan verschillen tussen onderwijsniveaus en type vakken.
Zo wordt de correctie van vmbo-examens als minder belastend ervaren dan havo- en vwoexamens. 42 procent van de vmbo-correctoren vindt de tweede correctie (zeer) belastend, tegen
55 procent van de havo-correctoren en 58 procent van de vwo-correctoren. Ook wordt de tweede correctie van alfavakken als minder belastend ervaren dan van de andere examenvakken. Gemiddeld 44 procent van de tweede correctoren van een alfavak ervaart de correctie als (zeer)
belastend. Voor bèta-, gamma- en overige vakken is dit respectievelijk 57, 60 en 54 procent.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

UITVOERINGSPRAKTIJK CSE 2018

Tabel 2.4

7

Circa de helft van alle correctoren ervaart de correctie als (zeer) belastend
Niet
belastend

Enigszins
belastend

Belastend

Zeer
belastend

n

Eerste correctie

17%

33%

33%

17%

8.538

Tweede correctie

11%

37%

35%

17%

8.075

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Om te achterhalen waarom de tweede correctie als niet belastend of juist als zeer belastend wordt
ervaren, is een open vraag aan de vragenlijst toegevoegd waarbij de tweede correctoren dit konden toelichten. De gegeven antwoorden zijn gecodeerd en ingedeeld in de in Tabel 2.5 weergegeven antwoordcategorieën. 5 Uit de open antwoorden blijkt dat correctoren die de tweede correctie
als niet belastend ervaren, dat veelal vinden omdat het er volgens hen gewoon bij hoort of omdat
de eerste corrector goed heeft nagekeken. Correctoren die de tweede correctie als zeer belastend ervaren, vinden dat veelal vanwege de correctielast 6 en tijdsdruk of omdat de eerste
corrector slecht of te soepel heeft nagekeken; zie Fout! Verwijzingsbron niet gevonden..
Tabel 2.5

Tweede correctie wordt vooral als niet belastend ervaren omdat het er gewoon bij
hoort

Reden voor niet belastend

Aandeel van tweede correctoren

Het hoort er gewoon bij

23%

Eerste corrector heeft goed nagekeken

19%

Veel meerkeuzevragen

15%

Eerste correctie al gedaan

13%

Weinig kandidaten

12%

Gewone lessen vervallen

2%

Interessant om te zien hoe leerlingen van een andere school het
examen maken

2%

Anders

15%

n

860

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Ervaren belasting hangt o.a. samen met (tevredenheid) facilitering
Kunnen scholen deze ervaren belasting wegnemen? Nadere analyses tonen aan dat de ervaren
belasting van de tweede correctie samenhangt met de facilitering, de tevredenheid met de facilitering en het in schoolverband maken van afspraken over de organisatie van de examencorrectie.
Deze aspecten komen aan de orde in Hoofdstuk 3. Tweede correctoren die aangeven niet gefaciliteerd te zijn ervaren de correctie vaker als (zeer) belastend dan correctoren die wel gefaciliteerd
zijn (56 procent tegen 50 procent). En hoe tevredener een corrector over de facilitering, hoe
minder belastend de tweede correctie wordt ervaren (bij zeer tevreden over de facilitering vindt
21 procent de correctie (zeer) belastend; bij zeer ontevreden over de facilitering vindt 82 procent
de correctie (zeer) belastend). Ook blijkt dat correctoren die aangeven dat er in schoolverband
afspraken zijn gemaakt over de organisatie van de examencorrectie de tweede correctie minder
vaak als (zeer) belastend aanmerken dan correctoren waarbij er in schoolverband geen afspraken
zijn gemaakt (46 tegen 54 procent).
5
6

Deze zijn identiek aan de antwoordcategorieën die Cito in 2016 hanteerde.
Onder correctielast wordt onder andere verstaan dat de correctie integraal moet worden uitgevoerd en
dat er veel examenwerken moeten worden nagekeken.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

8

HOOFDSTUK 2

Tabel 2.6

Tweede correctie wordt veelal als zeer belastend ervaren door correctielast en tijdsdruk

Reden voor zeer belastend

Aandeel van tweede correctoren

Correctielast en tijdsdruk

40%

Eerste corrector heeft slecht/te soepel nagekeken

38%

Gebrek aan facilitering

10%

Gezamenlijk overleg

2%

Werk stelt hoge eisen

1%

Psychologische oorzaken

1%

Anders

8%

n
Bron:

1.362
Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

De ervaren belasting van de eerste correctie
De ervaren belasting van de eerste correctie wijkt in 2018 nauwelijks af van die van de eerste
correctie; zie Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.. Ook de helft van de eerste correctoren
vindt de correctie belastend tot zeer belastend. Hierbij geldt eveneens dat de tweede correctie
voor examenvakken op vmbo-niveau als minder belastend wordt ervaren dan op havo- en vwoniveau 7 en de correctie van alfavakken minder belastend dan de andere typen examenvakken 8. De
positieve correlatie tussen de tevredenheid met de facilitering en de ervaren belasting gaat ook op
voor de eerste correctie. 9

2.3

Ontwikkeling uitvoeringspraktijk tweede correctie

Voor een aantal kernindicatoren voor de tweede correctie is de ontwikkeling over tijd vastgesteld,
door de uitkomsten te vergelijken met die uit de monitoren uit 2011 en 2016.10 11 De gegevens
voor 2018 in deze paragraaf stroken overigens niet met die in eerder weergegeven tabellen. De
reden daarvoor is dat de monitoren uit 2011 en 2016 gericht waren op 12 grote examenvakken. 12
Voor een goede vergelijking wordt alleen de ontwikkeling op deze 12 vakken getoond, waarbij is
getoetst of er sprake is van een significant verschil tussen 2018 en zowel 2011 als 2016. 13

7
8
9
10

11

12
13

34 procent van de eerste correctoren van vmbo-vakken vindt de correctie (zeer) belastend en 56 procent
van de havo- en vwo-vakken.
42 procent van de eerste correctoren van alfavakken vindt de correctie (zeer) belastend, voor bètavakken
is dat 55 procent, voor gammavakken 56 procent en voor de overige vakken 51 procent.
Bij zeer tevreden over de facilitering vindt 16 procent de correctie (zeer) belastend, bij zeer ontevreden
over de facilitering vindt 80 procent de correctie (zeer) belastend.
De resultaten van die monitoren zijn ontleend aan Kuhlemeier, H. & P. van der Molen (2016). De praktijk van de eerste en tweede correctie van het CSE. Technische rapportage van de landelijke enquête van
2016 in vergelijking met 2011. Arnhem: Cito.
De gegevens uit de monitor uit 2017 blijven dus buiten beschouwing in deze vergelijking over de tijd.
Deze monitor is nog van recente datum - met weinig te verwachten veranderingen tot gevolg - en was
gebaseerd op veel lagere responsaantallen.
De 12 examenvakken zijn weergegeven in Tabel B.1 in Bijlage B.
Er is getoetst op significante veranderingen met behulp van de chi-kwadraattoets, waarbij de twee uiterste
antwoordcategorieën zijn afgezet tegen de overige antwoordcategorieën, exclusief de categorie ‘kan niet
overzien’. Er is een significantieniveau van 5 procent gehanteerd en - net als in Kuhlemeier e.a. (2016) niet gewogen naar bijv. examenvak.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

UITVOERINGSPRAKTIJK CSE 2018

9

Voor de 12 examenvakken is in 2018 sprake van een toename van het aandeel eerste correctoren
dat de tweede correctie (zeer) volledig uitgevoerd vindt ten opzichte van 2011. Ten opzichte van
2016 is dat aandeel wel significant weer wat kleiner geworden. Deze uitkomsten zijn weergegeven
in Tabel 2.7.
Tabel 2.7

Percentage (zeer) volledig verbeterd t.o.v. 2011 maar licht verslechterd t.o.v. 2016
2011*

2016*

2018

Zeer volledig

31%

44%

46%

Volledig

39%

41%

36%

Min of meer volledig

18%

10%

11%

Onvolledig

2%

1%

2%

Zeer onvolledig

1%

1%

1%

Kan niet overzien
n

9%

4%

4%

3.695

3.540

2.458

* de kolomtotalen van de monitor in 2011 en 2016 tellen door afronding niet altijd op tot 100%
Bron: Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

In het aandeel eerste correctoren dat de tweede correctie (zeer) zorgvuldig uitgevoerd vindt bij de
12 examenvakken is in 2018 geen significant verschil ten opzichte van 2011 (respectievelijk 80 78
procent). Ten opzichte van 2016 is het aandeel in 2018 significant afgenomen (respectievelijk 87
en 80 procent). De verdeling over de antwoordcategorieën is weergegeven in Tabel 2.8.
Tabel 2.8

Percentage (zeer) zorgvuldig gelijk aan 2011 en afgenomen t.o.v. 2016
2011*

2016*

2018

Zeer zorgvuldig

24%

36%

36%

Zorgvuldig

54%

51%

44%

Min of meer zorgvuldig

13%

7%

11%

Onzorgvuldig

1%

1%

2%

Zeer onzorgvuldig

1%

0%

1%

Kan niet overzien
n

8%

4%

3%

3.695

3.540

2.458

* de kolomtotalen van de monitor in 2011 en 2016 tellen door afronding niet altijd op tot 100%
Bron: Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

In 2018 is het aandeel eerste correctoren dat de tweede correctie noch te soepel, noch te streng
uitgevoerd vindt significant kleiner dan in 2011 en 2016; zie Tabel 2.9.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

10

Tabel 2.9

HOOFDSTUK 2

Percentage noch te soepel, noch te streng afgenomen t.o.v. 2011 en 2016
2011*

2016*

2018

Te soepel

0%

0%

1%

Soepel

3%

2%

6%

Noch te soepel, noch te streng

65%

67%

60%

Streng

21%

21%

21%

Te streng

9%

7%

9%

Kan niet overzien

3%

3%

3%

3.695

3.540

2.457

n

* de kolomtotalen van de monitor in 2011 en 2016 tellen door afronding niet altijd op tot 100%
Bron: Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

De ervaren belasting voor de tweede correctie is in de loop der jaren iets minder geworden. Voor
de 12 examenvakken is in 2018 sprake van een significante afname van het aandeel tweede correctoren dat de correctie belastend of zeer belastend vindt ten opzichte van 2011 en 2016. Dit is
te zien in Tabel 2.10.
Tabel 2.10

Percentage (zeer) belastend iets afgenomen t.o.v. 2011 en 2016
2011*

2016*

2018

Niet belastend

9%

8%

10%

Enigszins belastend

34%

35%

36%

Belastend

39%

39%

36%

Zeer belastend

17%

19%

18%

n

3.695

3.540

2.322

* de kolomtotalen van de monitor in 2011 en 2016 tellen door afronding niet altijd op tot 100%
Bron: Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

3

11

Correctieproces CSE 2018

Scholen waar het correctieproces van het CSE naar tevredenheid verloopt kenmerken zich volgens eigen zeggen door
een goede organisatie van de correctie. Dit illustreert dat een goed correctieproces om duidelijke afspraken en communicatie vraagt, ook over de facilitering.
Dit hoofdstuk doet verslag van de resultaten ten aanzien van het correctieproces van het Centraal
Schriftelijk Examen in het schooljaar 2017-2018. De stand van zaken rondom onder meer de
gemaakte afspraken en de facilitering wordt gepresenteerd vanuit de perspectieven van leidinggevenden, examensecretarissen en correctoren. Hiervoor hebben 236 schoolleiders, 205 teamleiders, 187 examensecretarissen en 8.630 (eerste en tweede) correctoren een enquête ingevuld. 14

3.1

Voorbereiding en afspraken

Het voorbereiden van de examencorrectie en het maken van afspraken hieromtrent kan bepalend
zijn voor een goed verloop ervan. Deze paragraaf maakt de stand van zaken op anno 2018.

Afspraken over de examenorganisatie
Volgens een kwart van de correctoren zijn er in schoolverband afspraken gemaakt over de organisatie van de examencorrectie. Het merendeel van die afspraken (86 procent) is in het kalenderjaar 2018 gemaakt, veelal in maart, april en mei. Op vmbo-niveau worden er vaker afspraken
gemaakt dan op havo- of vwo-niveau (31 procent gemiddeld voor vmbo, 22 procent gemiddeld
voor havo en 21 procent gemiddeld voor vwo). Het in schoolverband maken van afspraken over
de organisatie van de examencorrectie hangt positief samen met de ervaren belasting van zowel
de eerste als de tweede correctie (zie ook Hoofdstuk 2).
Het beeld dat schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen schetsen over het maken van
afspraken over de examencorrectie is een stuk positiever dan dat van correctoren. Van hen geeft
namelijk ruim 70 procent aan dat er in schoolverband afspraken zijn gemaakt over de organisatie
van de examencorrectie. Volgens een derde daarvan zijn de eerste afspraken al in het begin van
het schooljaar 2017-2018 gemaakt (maanden september/oktober). Het verschil in visie tussen
correctoren en leidinggevenden en examensecretarissen komt deels doordat docenten niet bij alle
afspraken betrokken zijn, en dat een deel van de afspraken dus tussen schoolleiders, teamleiders
en examensecretarissen gemaakt is. Dit blijkt ook uit het feit dat het correctieproces in veel gevallen onderwerp van gesprek is tussen de schoolleiders en teamleiders; zie Tabel 3.1. Deze gesprekken vinden niet alleen plaats rond de examenperiode, maar ook buiten de examenperiode om.
Tegelijkertijd vindt volgens 70 procent van de schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen
ook overleg plaats met docenten, waarbij deze overleggen veelal rond de examenperiode hebben
14

In de enquête is gevraagd naar de functie van de respondenten. Hiervoor zijn de volgende drie functiecategorieën gebruikt: schoolleider/directeur, teamleider/afdelingsleider en examensecretaris. Waar in de
tekst wordt gesproken over schoolleiders, kan dus ook directeuren worden gelezen. Hetzelfde geldt voor
teamleiders en afdelingsleiders. Met leidinggevenden worden in dit rapport schoolleiders/directeuren en
teamleiders/afdelingsleiders bedoeld.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

12

HOOFDSTUK 3

plaatsgevonden; zie Tabel 3.2. Een succesvol praktijkvoorbeeld van de examenorganisatie is beschreven in Tekstbox 2.
Tabel 3.1

Het correctieproces is ook buiten de examenperiode om vaak onderwerp van gesprek tussen school- en teamleiders

Correctieproces is onderwerp van gesprek tussen school- en teamleiders
Alleen rondom de
examenperiode

Ook buiten de
examenperiode om

Is geen onderwerp
van gesprek

Schoolleiders

35%

50%

15%

Teamleiders

26%

51%

23%

Examensecretarissen

31%

41%

28%

Gemiddeld totaal

31%

47%

22%

Bron:

Enquête correctieproces CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel 3.2

Gesprekken met docenten vinden veelal alleen rondom de examenperiode plaats

Er wordt overleg georganiseerd met docenten/vakgroepen t.a.v. de examencorrectie
Alleen rondom de
examenperiode

Ook buiten de
examenperiode om

Geen overleg

Schoolleiders

46%

29%

25%

Teamleiders

40%

23%

37%

Examensecretarissen

42%

25%

33%

Gemiddeld totaal

43%

26%

31%

Bron:

Enquête correctieproces CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tekstbox 2

Praktijkvoorbeeld succesvolle examenorganisatie

Scholen waar het correctieproces van het CSE naar tevredenheid verloopt kenmerken zich volgens eigen zeggen door een goede organisatie. De voorbereidingen vanuit de schoolleiding en de
examensecretaris beginnen veelal in het begin van het schooljaar. Dat biedt een goed moment om
een overzicht of planning te maken waarin staat beschreven welke vakken er wanneer worden
afgenomen, door wie er wordt gesurveilleerd en hoeveel tijd een corrector krijgt voor de eerste en
tweede correctie. De adviestabel en protocollen van de VO-raad zijn hiervoor erg handig. Het
overzicht kan vervolgens in februari worden aangevuld zodra bekend is welke scholen aan elkaar
gekoppeld zijn (eerste en tweede correctie). Vanaf dat moment kunnen ook de docenten worden
betrokken en geïnformeerd. Dit kan per e-mail of in een aparte (sectie)vergadering. De rol van de
examensecretaris is cruciaal, deze is verantwoordelijk voor de voorbereidingen, informeert zowel
correctoren als leerlingen gedurende het hele proces en wijst hen op eventuele wijzigingen. Daarnaast fungeert de examensecretaris samen met de teamleiders als vraagbaak voor correctoren. Er
wordt veel steun ontleend aan Examenblad en het Wolf-systeem van Cito voor een goed verloop
van het correctieproces. Als afsluiting van het geheel vindt een evaluatie plaats, zodat het correctieproces het daaropvolgende schooljaar nog beter georganiseerd kan worden.
Bron:

Telefonisch interviews CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Een andere relevante afspraak is die tussen de eerste en tweede corrector over het aanleveren van
het examenwerk. Tien procent van de tweede correctoren heeft in 2018 een afspraak gemaakt
met de eerste corrector hierover. Vermoedelijk gaan de meeste correctoren voetstoots uit van de
adviezen in de protocollen van de VO-raad. Er is geen verschil in het maken van afspraken tussen de verschillende onderwijsniveaus. Wel worden er voor de overige vakken (o.a. kunst en

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

13

muziek) ongeveer twee keer zo vaak afspraken gemaakt dan voor alfa-, bèta- en gammavakken
(respectievelijk 18 procent en 9 procent). Indien er afspraken zijn gemaakt binnen de school over
de organisatie van de examencorrectie, dan zijn er ook vaker afspraken gemaakt tussen de eerste
en tweede correctoren over de aanlevering van het examenwerk (respectievelijk 15 en 9 procent).
Het maken van afspraken tussen de eerste en tweede corrector over het aanleveren van het examenwerk zorgt er niet voor dat de tweede correctie als minder belastend wordt ervaren. Wel
besteden tweede correctoren dan significant meer tijd aan de correctie.15

Verantwoordelijkheidsverdeling
De verantwoordelijkheid voor het correctieproces ligt formeel bij het bevoegd gezag van een
school. De VO-raad heeft daartoe een checklist voor schoolleiders ontwikkeld met aandachtspunten en tips voor het organiseren van het correctiewerk. Voor een aantal punten uit deze
checklist is via de enquête onder schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen nagegaan wie
de verantwoordelijkheid in de praktijk draagt. Daaruit blijkt dat de meeste verantwoordelijkheid
voor het correctieproces binnen scholen wordt belegd bij de examensecretarissen. Hierover zijn
schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen het eens. Voorbeelden van verantwoordelijkheden die examensecretarissen dragen zijn de afnamecondities van de examens nalopen en het
informeren van docenten over de adviestabel. Teamleiders en examensecretarissen vinden iets
vaker dan schoolleiders dat de verantwoordelijkheid voor het vrijstellen van docenten van werkzaamheden en het (tijdig) inplannen van de examencorrectie niet belegd is. De volledige uitkomsten ten aanzien van de verantwoordelijkheidsverdeling is weergegeven in Tabel C.5 in Fout!
Verwijzingsbron niet gevonden..
Naast de checklist is ook gevraagd of en wie de verantwoordelijkheid draagt voor het attenderen
van docenten op het zorgvuldig/volledig nakijken van de examens en het ontzorgen van docenten die meer correctiewerk hebben dan andere docenten. Dat docenten op zorgvuldigheid/volledigheid worden geattendeerd, wordt door 9 van de 10 leidinggevenden en examensecretarissen beaamd. Door wie dat wordt gedaan verschilt naar gelang aan wie het is gevraagd.
Allen vinden dat vooral zijzelf hier een rol in spelen; zie Tabel 3.3.
Tabel 3.3

Docenten worden door verschillende personen geattendeerd op zorgvuldig/volledig
nakijken van examens
Docenten zijn geattendeerd op zorgvuldig/volledig door …

Niet geattendeerd

Schoolleider

Teamleiders

Docenten
onderling

Examensecretaris

Schoolleiders

66%

56%

37%

32%

Teamleiders

33%

79%

47%

29%

7%

Examensecretarissen

36%

40%

35%

61%

12%

Gemiddeld totaal

46%

59%

40%

39%

9%

Bron:

9%

Enquête correctieproces CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

Dat er afspraken worden gemaakt over het ontzorgen van docenten met relatief veel correctiewerk, wordt door 7 van de 10 leidinggevenden bevestigd. Volgens zo´n 30 procent is dat dus niet

15

Gemiddeld 25,7 minuten per examenwerk bij afspraken tegen gemiddeld 22,8 minuten per examenwerk
bij geen afspraken.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

14

HOOFDSTUK 3

het geval. Over wie dat doet zijn zij eensgezind. Het betreffen met name de teamleiders; zie Tabel
3.4.
Tabel 3.4

School- en teamleiders spelen een cruciale rol bij het ontzorgen van docenten
Afspraken over ontzorgen van docenten door…

Geen
afspraken

Schoolleider

Teamleiders

Docenten
onderling

Iemand
anders*

Schoolleiders

45%

53%

14%

3%

22%

Teamleiders

22%

68%

17%

7%

22%

Examensecretarissen

21%

38%

11%

12%

43%

Gemiddeld totaal

31%

53%

14%

7%

29%

* dit betreft verschillende personen, zoals de examensecretaris of het roosterbureau
Bron: Enquête correctieproces CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

Planning en evaluatie van de examencorrectie
Het correctieproces wordt volgens circa 50 procent van de schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen verwerkt in de jaarplanning van de school. Bij dit inplannen wordt er nagenoeg altijd
gebruikgemaakt van hulpmateriaal, zoals de protocollen van de VO-raad.
Bijna 90 procent van de schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen geeft aan dat het correctieproces geëvalueerd wordt. Dit gebeurt iets vaker incidenteel dan structureel (respectievelijk
49 en 38 procent). Voornaamste reden om niet te evalueren is dat alles goed verloopt. In mindere
mate speelt ook tijdgebrek hierbij een rol volgens teamleiders en examensecretarissen.

3.2

Facilitering van de correctie

Het tweede aspect van het correctieproces dat in kaart is gebracht, betreft de facilitering van de
correctie. Daarin is onderscheid gemaakt in de mate van facilitering en het type facilitering.

Mate van facilitering
Ongeveer de helft van de eerste correctoren en ruim 40 procent van de tweede correctoren zijn
volgens eigen zeggen niet gefaciliteerd voor het correctiewerk in 2018; zie Tabel 3.5. Dat beeld
wordt bevestigd door schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen. Volgens hen wordt 45
procent van de correctoren niet gefaciliteerd voor de correctie. Indien er wel wordt gefaciliteerd,
dan betreft dit veelal zowel de eerste als de tweede correctie (weergegeven in Tabel C.4 in Fout!
Verwijzingsbron niet gevonden.). Aan desbetreffende leidinggevenden en examensecretarissen
is ook gevraagd waarom de examencorrectie niet gefaciliteerd wordt. Nagenoeg iedereen die
aangaf dat de correctie niet gefaciliteerd wordt, vindt dat het onderdeel is van de taken van docenten van examenklassen en het er dus ‘gewoon’ bij hoort.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

15

Zowel eerste als tweede correctoren van alfa- en overige vakken worden volgens eigen zeggen
minder vaak gefaciliteerd dan correctoren van bèta- en gammavakken. 16 Wanneer er binnen de
school afspraken zijn gemaakt over de organisatie van de examencorrectie, dan is zowel de eerste
als de tweede correctie vaker gefaciliteerd. 17

Type facilitering
Correctoren die aangeven gefaciliteerd te zijn voor de eerste of tweede correctie, hoeven veelal
geen extra lessen te geven in de vrijgekomen uren. Dit geldt voor 47 procent van alle eerste correctoren en voor 33 procent van alle tweede correctoren; zie Tabel 3.5. Uit de gegeven antwoorden blijkt echter ook dat niet alle correctoren dit ervaren als compensatie, omdat een deel (respectievelijk 13 en 8 procent van de eerste en tweede correctoren) zowel heeft aangegeven niet
gefaciliteerd te zijn en tegelijkertijd geen extra les te hoeven geven in de vrijgekomen uren. Dit
toont aan dat er verschillende percepties bestaan over wat facilitering is.
Een (financiële) compensatie voor (een deel van) de bestede uren komt bij 9 procent van de eerste correctoren voor. Voor tweede correctoren is dat aandeel aanzienlijk hoger, namelijk 27 procent. Op basis van de open antwoordcategorie valt op te maken dat sommige tweede correctoren
een vergoeding per examenwerk hebben gekregen. Dit betreft veelal een vergoeding van circa € 2
per examenwerk met een maximum van € 40. Aardigheidjes zoals een boekenbon, niet/minder
surveilleren tijdens examens en het declareren van onkosten als facilitering voor de correctie
komen nauwelijks voor.
Schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen bevestigen het beeld van de facilitering zoals
benoemd door correctoren. Ook zij geven aan dat de vrijgekomen uren bij docenten vaak niet
worden opgevuld, dat ze worden ontzien van andere taken of dat de examencorrectie is verwerkt
in de normjaartaak. De facilitering volgens leidinggevenden en examensecretarissen is weergegeven in Tabel C.4 in Fout! Verwijzingsbron niet gevonden..
Tabel 3.5

Correctoren worden veelal gefaciliteerd door geen extra lessen te hoeven geven in
de vrijgekomen uren van examenklassen
Aardigheidje

(Financiële) Geen extra Niet / minder
compensatie
lessen in surveilleren
voor vrijgekomen tijdens CSE
(deel van)
lesuren
bestede
uren

Declareren
gemaakte
onkosten

Geen
facilitering

Eerste correctoren

1%

9%

47%

2%

2%

48%

Tweede correctoren

2%

27%

33%

1%

3%

42%

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

Ruim 70 procent van de leidinggevenden en examensecretarissen geeft aan dat de facilitering niet
verschilt tussen de eerste en tweede correctie. Wanneer dit wel het geval is, dan ligt aan die keuze
16

17

Voor eerste correctoren geldt dat 56 procent van overige vakken, 53 procent van alfavakken, 44 procent
van bètavakken en 45 procent van gammavakken volgens eigen zeggen niet wordt gefaciliteerd. Voor
tweede correctoren geldt dat 46 procent van overige vakken, 44 van alfavakken, 39 procent van bètavakken en 42 van gammavakken volgens eigen zeggen niet wordt gefaciliteerd.
Wanneer er afspraken zijn gemaakt over de organisatie van de examencorrectie dan geeft 44 procent van
de eerste correctoren en 38 procent van de tweede correctoren aan niet gefaciliteerd te zijn. Wanneer er
geen afspraken zijn gemaakt dan is dit respectievelijk 50 en 43 procent.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

16

HOOFDSTUK 3

vaak ten grondslag dat de tweede correctie minder werk is dan de eerste correctie, veelal omdat
het aantal examenwerken dat nagekeken moet worden lager is. De tweede correctie wordt dan
relatief vaak financieel gecompenseerd. Bij de facilitering wordt overigens vaker niet dan wel
rekening gehouden met de correctie-intensiteit van verschillende examenvakken; zie Tabel 3.6. In
Tekstbox 3 wordt een praktijkvoorbeeld geschetst van hoe scholen omgaan met differentiatie in
de facilitering.
Tabel 3.6

In een derde van de gevallen is er sprake van differentiatie in facilitering tussen vakken
Wel differentiatie
naar vak

Geen differentiatie
naar vak

Schoolleiders

38%

62%

Teamleiders

37%

63%

Examensecretarissen

36%

64%

Totaal

37%

63%

Bron:

Enquête correctieproces CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tekstbox 3

Praktijkvoorbeeld differentiatie tussen vakken

Sommige examenvakken kosten meer tijd om na te kijken dan andere, zoals het examenvak Nederlands dat veel open vragen bevat. De geïnterviewde scholen waar het correctieproces van het
CSE naar tevredenheid verloopt, differentiëren de facilitering voor de correctie daarom tussen
vakken. De adviestabel van de VO-raad bevat per examenvak richtlijnen voor de correctietijd.
Op basis daarvan gaan zij in het begin van het schooljaar na of de tijd die vrijkomt bij docenten
van examenklassen overeenstemt met de voorgeschreven tijd. Bij knelpunten gaan docenten in
overleg met hun teamleider over mogelijke oplossingen voor die knelpunten. Oplossingen kunnen onder andere worden gevonden in het ontzien van surveilleren of het extra uitroosteren van
docenten. Belangrijk is dus om vroegtijdig knelpunten te signaleren, zodat er naar passende oplossingen gezocht kan worden.
Bron:

3.3

Telefonische interviews CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tevredenheid en suggesties voor verbeteringen

Ruim 90 procent van de leidinggevenden en examensecretarissen is (zeer) tevreden over het correctieproces binnen hun school. Desondanks zegt circa 70 procent dat er weleens problemen zijn
met de zorgvuldigheid, volledigheid of de logistiek van de correctie (weergegeven in Tabel C.6 en
Tabel C.7 in Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.). Schoolleiders zijn hier iets stelliger in dan
teamleiders en examensecretarissen.
Via een open vraag in de enquête hebben leidinggevenden en examensecretarissen suggesties
kunnen aandragen voor mogelijke verbeterpunten voor het correctieproces, bedoeld om suggesties aan te dragen hoe het correctieproces intern (binnen de school) verbeterd kan worden. Daarvan heeft ruim de helft gebruikgemaakt, waarbij ook externe (buiten de school) verbeterpunten
zijn voorgesteld. 18 Ten aanzien van de top drie externe verbeterpunten waren de schoolleiders,
teamleiders en examensecretarissen het met elkaar eens. Dit betreft het verbeteren van de logis18

40 procent heeft externe verbeterpunten aangedragen, 40 procent interne verbeterpunten.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

17

tiek (voornamelijk service van de post en het tijdig aanleveren van het examenwerk door tweede
correctoren), het verbeteren van de correctievoorschriften en het verbeteren van het examenrooster.
De top drie interne verbeterpunten volgens schoolleiders, teamleiders en examensecretarissen
(zie Tabel 3.7) bevat bijna dezelfde verbeterpunten, maar de mate waarin deze genoemd worden
verschilt. Schoolleiders zien veelal verbetermogelijkheden in een betere afstemming/samenwerking/communicatie, zowel intern als extern, en zijn van mening dat de evaluatie
van het correctieproces voor verbetering vatbaar is. Teamleiders vinden vooral dat er beter gefaciliteerd en geëvalueerd moet worden en dat er intern beter afgestemd moet worden. Examensecretarissen noemen ook een betere facilitering en vinden differentiatie in de facilitering een aandachtspunt. Ook zij beamen dat de communicatie en afstemming binnen de school beter kunnen.
Naast het aandragen van verbeterpunten is ook gevraagd wat ervoor nodig is om die verbeterpunten aan te kunnen pakken. De oplossing voor het beter afstemmen/samenwerken en communiceren binnen de school lijkt vrij eenvoudig. Hierover wordt namelijk gezegd dat het eenvoudigweg een kwestie is van inplannen van overleg, of dit eventueel opleggen. Daarbij moet dan
uiteraard wel tijd worden ingeboekt voor overleg, dus het is tegelijkertijd een kwestie van faciliteren. De afstemming/communicatie tussen eerste en tweede correctoren zou verbeterd kunnen
worden door het maken van duidelijke afspraken en het opstellen van richtlijnen over wat te
doen bij onenigheid tussen correctoren. Het beter faciliteren van de correctie lijkt vooral een
financiële kwestie. De meeste teamleiders en examensecretarissen geven namelijk aan dat er geld
bij moet om docenten uit te kunnen roosteren van hun lestaken. Voor het differentiëren van de
facilitering is volgens examensecretarissen meer draagvlak nodig in de directie. Het evalueren van
de correctie, ten slotte, dient gewoon ingepland te worden door deze op te nemen in de jaaragenda/examencyclus.
Tabel 3.7

Leidinggevenden en examensecretarissen noemen bijna dezelfde interne verbeterpunten, maar de plek in de top 3 verschilt

Schoolleiders
(n=66)

Teamleiders
(n=57)

Examensecretarissen
(n=63)
Bron:

Top 1

Top 2

Top 3

Betere afstemming/
samenwerking/
communicatie intern
(20%)

Betere afstemming/
communicatie met
externe correctoren
(12%)

Evalueren

Beter faciliteren

Evalueren

Betere afstemming/
samenwerking/
communicatie intern
(14%)

(21%)

(16%)

Beter faciliteren

Differentiatie in facilitering

(33%)

(14%)

(12%)

Betere afstemming/
samenwerking/
communicatie intern
(11%)

Enquête correctieproces CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

Correctoren zijn gevraagd naar hun tevredenheid over de facilitering. Circa een kwart van alle
correctoren is (zeer) tevreden met de facilitering; zie Tabel 3.8. Correctoren van vmbo-vakken

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

18

HOOFDSTUK 3

zijn relatief het meest tevreden over de facilitering. 19 Correctoren van de overige vakken (o.a.
kunst en muziek) zijn minder tevreden over de facilitering dan correctoren van alfa-, bèta- en
gammavakken. 20 Wanneer er binnen de school afspraken zijn gemaakt over de organisatie van de
examencorrectie, dan valt de tevredenheid met de facilitering van zowel de eerste als de tweede
correctie significant beter uit.21
Tabel 3.8

Een kwart van de correctoren is (zeer) tevreden met de facilitering
Zeer
tevreden

Tevreden

Noch tevreden, noch
ontevreden

Ontevreden

Zeer
ontevreden

Oordeel eerste correctoren

4%

24%

42%

20%

10%

Oordeel tweede correctoren

3%

21%

38%

25%

13%

Bron:

Enquête correctieproces CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

9 op de 10 correctoren is van mening dat er maatregelen nodig zijn om te bevorderen dat alle
tweede correctoren het examenwerk integraal nakijken; zie Tabel 3.9. Ruim de helft denkt dat
dat bereikt kan worden door taakverlichting tijdens de examenperiode of door het aanwijsbaar opnemen van de uren voor de tweede correctie in de normjaartaak. Ongeveer een derde
vindt dat er een financiële compensatie moet komen, dat er sterker sturende antwoordmodellen ontwikkeld moeten worden of dat vakverenigingen adviezen moeten uitbrengen.
Onder de categorie anders (14 procent) zijn veel verschillende maatregelen door een (klein)
aantal respondenten genoemd, die merendeels wijzen richting de verbetering van het examen
(bijv. geen open vragen meer in het examen of betere vraagstelling waardoor er minder discussie ontstaat) of richting het verbeteren van de correctieprocedure (bijv. de volgorde omdraaien of het nakijken volledig onafhankelijk maken). Er zijn in mindere mate maatregelen
gemeld die te maken hebben met een betere afstemming tussen de eerste en tweede corrector (bijv. het tijdig aanleveren van het werk, het beargumenteren van de scores in de kantlijn
van het werk of het wel of niet toepassen van (niet-bindende) adviezen van vakverenigingen).
Ook is aangegeven dat er niet voor alle vakken maatregelen nodig zijn vanwege het verschil
in belasting en dat de facilitering voor de correctie daarom gedifferentieerd zou moeten worden per vak (bijv. gammavakken meer dan alfavakken).

19

20

21

36 procent van de eerste correctoren van vmbo-vakken is (zeer) tevreden met de facilitering, tegenover
25 procent van havo-vakken en 22 procent van vwo-vakken. 31 procent van de tweede correctoren van
vmbo-vakken is (zeer) tevreden met de facilitering, tegenover 22 procent van havo-vakken en 18 procent
van vwo-vakken.
20 procent van de eerste correctoren van overige vakken is (zeer) tevreden over de facilitering, bij alfa-,
bèta- en gammavakken is dat 28 procent. 46 procent van de tweede correctoren van overige vakken is
(zeer) tevreden tegenover 44 procent van alfavakken, 39 procent van bètavakken en 42 procent bij gammavakken.
Wanneer er afspraken zijn gemaakt over de organisatie van de examencorrectie dan is 36 procent van de
eerste correctoren en 31 van de tweede correctoren (zeer) tevreden over de facilitering. Wanneer er geen
afspraken zijn gemaakt is dit respectievelijk 25 en 21 procent.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

Tabel 3.9

19

90 procent van correctoren vindt maatregelen nodig voor integrale tweede correctie

Potentiële maatregel

Aandeel van de correctoren

Taakverlichting door school tijdens de examenperiode

52%

De uren voor de tweede correctie aanwijsbaar opnemen in de jaartaak

52%

Financiële compensatie voor de gewerkte uren

38%

Ontwikkeling van sterker sturende antwoordmodellen met meer
voorbeelden van volledig juiste, gedeeltelijk juiste en foute antwoorden
(meer dichtgetimmerd)

33%

Adviezen van vakverenigingen voor het corrigeren op basis van de
regionale examenbesprekingen

30%

Meer tijd faciliteren om de tweede correctie uit te voeren

22%

Tijdig een goede planning in onze school voor de examenperiode, zodat
er tijdig rekening mee gehouden kan worden

17%

Een periode landelijke controle op de uitvoering van de volledigheid en
kwaliteit van de tweede correctie

15%

Gezamenlijk corrigeren in breder verband (school of regio), zodat er steun
is van collega’s

14%

Er zijn geen maatregelen nodig

10%

Anders

14%

n

8.630

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE (2018), SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

21

Bijlage A Nadere onderzoeksverantwoording
Tabel A.1

Gedetailleerd responsoverzicht enquête correctoren
Monitor 2018

Monitor 2016

Vwo
Nederlands

340

14%

299

8%

Biologie

252

10%

309

9%

Aardrijkskunde

152

6%

292

8%

Muziek

20

1%

60

2%

Duits

139

6%

290

8%

Scheikunde

170

7%

337

10%

Geschiedenis

252

10%

297

8%

Tehatex

38

2%

102

3%

Havo

Vmbo (gl & tl)
Engels

307

12%

405

11%

Wiskunde

450

18%

492

14%

Economie

279

11%

443

13%

77

3%

214

6%

Beeldende vakken
Totaal 12 examenvakken

2.476

3.540

Overige vakken

6.154

-

Totaal alle examenvakken

8.630

-

•

In totaal hebben 10.059 correctoren de enquête in 2018 ingevuld. Daarvan zijn er 8.630 meegenomen in dit rapport, diegenen die minimaal 90 procent van alle vragen in de enquête hebben ingevuld.

Tabel A.2

Aantal betrokken examenvakken per uitgevoerde monitor CSE

Monitor CSE

2011

2016

2017

2018

Vmbo

4

4

15

26

Havo

4

4

16

24

Vwo

4

4

18

26

Tabel A.3

Overzicht clustering van examenvakken

Clustering van
vakken

Examenvakken

Alfavakken

Nederlands, Engels, Geschiedenis, Duits, Frans, Latijn, Grieks, Fries, Spaans, Arabisch

Bètavakken

Wiskunde A, B en C, Biologie, Nask 1 en 2, Natuurkunde, Scheikunde, Transport en logistiek, Voertuigentechniek

Gammavakken

Economie, Aardrijkskunde, Management & organisatie, Maatschappijkunde/wetenschappen, Filosofie

Overige vakken

Kunst, Beeldende vakken, Muziek, Tehatex, Tekenen, Handvaardigheid, Dans/drama

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

22

HOOFDSTUK 3

Tabel A.4

Aantal jaar correctie-ervaring van de correctoren

Aantal jaar correctie-ervaring

Aandeel van correctoren

Minder dan 5 jaar

20%

5 tot 15 jaar

38%

15 of meer jaar

40%

Onbekend

2%

n

8.630

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel A.5

Gedetailleerd responsoverzicht enquête onder leidinggevenden en examensecretarissen

Functie
Schoolleider

236

Teamleider

205

Examensecretaris

187

Aantal jaar ervaring met examencorrectie
Schoolleiders

9,84

Teamleiders

8,77

Examensecretarissen

11,47

Gemiddeld aantal vestigingen waarvoor verantwoordelijk voor het CSE
Schoolleiders

1,16

Teamleiders

1,02

Examensecretarissen

1,19

Gemiddeld aantal klassen waarvoor verantwoordelijk voor het CSE
Schoolleiders

10,4

Teamleiders

5,7

Examensecretarissen

8,0

Aandeel dat verantwoordelijk is voor het CSE op vmbo-niveau
Schoolleiders

72%

Teamleiders

51%

Examensecretarissen

72%

Aandeel dat verantwoordelijk is voor het CSE op havo-niveau
Schoolleiders

54%

Teamleiders

37%

Examensecretarissen

48%

Aandeel dat verantwoordelijk is voor het CSE op vwo-niveau
Schoolleiders

59%

Teamleiders

39%

Examensecretarissen

45%

n

628

•

In totaal hebben 769 personen de enquête in 2018 ingevuld. Daarvan zijn er 628 meegenomen in dit rapport, diegenen die 90 procent of meer van de vragen in de enquête hebben ingevuld.

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

23

Bijlage B Aanvullende tabellen uitvoeringspraktijk
Tabel B.1

Aanpak en volledigheid tweede correctie (volgens tweede correctoren)

Aanpak tweede
correctie

Alles volledig
nagekeken

Eerste een deel Eerste een deel Eerste een deel
nagekeken,
nagekeken,
nagekeken,
daarna gestopt daarna nog een daarna alsnog
deel
alles

90%
Volledigheid
Bron:

3%

14%

Anders

12%

1%

Aandeel nagekeken werken

Aandeel nagekeken vragen

98%

93%

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel B.2

Bron van kennis over examenbespreking
Aandeel van correctoren

Verslag examenbespreking gelezen

71%

Regionale examenbespreking van vakvereniging bijgewoond

19%

Examenbespreking op school

11%

Anders

15%

Niet op de hoogte van examenbespreking

11%

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel B.3

Toepassing correctievoorschrift door eerste corrector (oordeel tweede corrector)

Oordeel tweede corrector
Bron:

Zeer correct
toegepast

Correct
toegepast

Min of meer
correct
toegepast

15%

44%

26%

Incorrect Zeer incorrect
toegepast
toegepast
11%

4%

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel B.4

Belasting uitgedrukt in aantal nagekeken kandidaten, aantal klokuren, aantal minuten per kandidaat en aantal dagen (eerste en tweede correctie)
Aantal nagekeken
kandidaten

Aantal (klok)uren

Aantal minuten per
kandidaat

Aantal dagen

Eerste correctie

35,8

21,6

41,9

4,3

Tweede correctie

37,5

12,8

23,1

3,1

Bron:

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

25

Bijlage C Aanvullende tabellen correctieproces
Tabel C. 1

Mate van facilitering volgens leidinggevenden en examensecretarissen
Wel facilitering
alleen eerste
correctie

Geen facilitering

alleen
tweede correctie

zowel eerste als
tweede correctie

Schoolleiders

7%

9%

39%

45%

Teamleiders

13%

10%

36%

41%

Examensecretarissen

6%

14%

28%

52%

Totaal

9%

11%

35%

45%

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel C.2

Afspraken over de organisatie van de examencorrectie volgens leidinggevenden en
examensecretarissen
Wel afspraken

Geen afspraken

Schoolleiders

75%

25%

Teamleiders

72%

28%

Examensecretarissen

68%

32%

Totaal

72%

28%

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel C.3

Eerste afspraken over organisatie van examencorrectie volgens leidinggevenden en
examensecretarissen
Sept – okt 2017

Jan – apr 2018

Ander moment

Schoolleiders

36%

43%

21%

Teamleiders

41%

46%

13%

Examensecretarissen

25%

58%

17%

Totaal

32%

49%

19%

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

26

HOOFDSTUK 3

Tabel C.4

Type facilitering van de correctie volgens leidinggevenden en examensecretarissen
Facilitering van
alleen de eerste
correctie

Facilitering van
alleen de tweede
correctie

Facilitering van
zowel eerste als
tweede
correctie
(geen verschil)

Schoolleiders

0%

9%

3%

Teamleiders

0%

0%

2%

Examensecretarissen

4%

0%

0%

Schoolleiders

31%

70%

24%

Teamleiders

12%

56%

29%

Examensecretarissen

13%

73%

24%

Schoolleiders

67%

47%

70%

Teamleiders

71%

49%

63%

Examensecretarissen

65%

33%

55%

Schoolleiders

43%

19%

33%

Teamleiders

27%

16%

16%

Examensecretarissen

35%

16%

14%

Schoolleiders

29%

21%

20%

Teamleiders

14%

16%

22%

Examensecretarissen

9%

11%

7%

Schoolleiders

52%

38%

48%

Teamleiders

49%

21%

41%

Examensecretarissen

43%

19%

55%

Schoolleiders

33%

19%

42%

Teamleiders

25%

12%

29%

Examensecretarissen

26%

8%

33%

Schoolleiders

10%

4%

8%

Teamleiders

6%

2%

4%

Examensecretarissen

22%

8%

7%

Docenten krijgen een aardigheidje

Docenten krijgen een financiële compensatie

De vrijgekomen uren worden niet opgevuld

Docenten hoeven niet te surveilleren

Docenten kunnen gemaakte onkosten declareren

Docenten worden ontzien van andere taken

Examencorrectie wordt verwerkt in normjaartaak

Anders

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

Tabel C.5

27

Verantwoordelijkheidsverdeling van het correctieproces

Wie draagt de verantwoordelijkheid voor …?
Schoolleider

Examensecretaris

Teamleiders

Correctoren

Niet
belegd

… afnamecondities van de examens nalopen
Schoolleiders

39%

93%

29%

4%

0%

Teamleiders

14%

92%

52%

8%

0%

Examensecretarissen

15%

97%

18%

11%

0%

Schoolleiders

11%

94%

10%

1%

1%

Teamleiders

5%

94%

17%

2%

1%

Examensecretarissen

3%

93%

8%

3%

3%

Schoolleiders

46%

14%

43%

2%

18%

Teamleiders

20%

19%

55%

3%

24%

Examensecretarissen

29%

15%

36%

2%

34%

Schoolleiders

15%

42%

20%

34%

12%

Teamleiders

6%

39%

24%

36%

20%

Examensecretarissen

4%

39%

14%

34%

22%

Schoolleiders

47%

51%

36%

1%

9%

Teamleiders

19%

52%

62%

4%

9%

Examensecretarissen

27%

45%

34%

3%

19%

Schoolleiders

53%

64%

19%

2%

3%

Teamleiders

19%

74%

40%

2%

2%

Examensecretarissen

18%

86%

12%

3%

3%

Schoolleiders

13%

88%

10%

15%

1%

Teamleiders

4%

86%

15%

16%

2%

Examensecretarissen

3%

92%

4%

10%

1%

Schoolleiders

57%

71%

42%

25%

0%

Teamleiders

32%

78%

55%

30%

0%

Examensecretarissen

34%

85%

32%

22%

0%

Schoolleiders

75%

83%

47%

18%

1%

Teamleiders

42%

84%

70%

23%

1%

Examensecretarissen

50%

87%

43%

25%

4%

… adviestabel bekendmaken bij docenten

… docenten vrijstellen van werkzaamheden

… (tijdig) inplannen examencorrectie

… voorzien in voldoende achtervang

… aanwijzen aanspreekpunt voor problemen

… leveren van werk aan 2 correctoren
e

… vaststellen eindcijfers

… evalueren examenperiode

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

28

HOOFDSTUK 3

Tabel C.6

Ervaring ten aanzien van zorgvuldigheid of volledigheid van de correctie
Wel problemen
Bij eerste
correctie

Geen problemen

Bij tweede Bij zowel de 1e als
correctie
de 2e correctie

Schoolleiders

6%

29%

39%

26%

Teamleiders

12%

25%

28%

35%

Examensecretarissen

9%

20%

39%

32%

Totaal

9%

25%

35%

31%

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel C.7

Ervaring ten aanzien van logistieke problemen
Examenwerk wordt te
Examenwerk wordt te
laat aangeleverd aan laat terug gestuurd naar
tweede corrector
eerste corrector

Geen problemen t.a.v.
de logistiek

Schoolleiders

9%

62%

29%

Teamleiders

14%

51%

35%

Examensecretarissen

13%

46%

41%

Totaal

12%

53%

35%

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel C.8

Stellingen t.a.v. integrale tweede correctie
Zeer mee eens

Mee eens

Noch mee eens,
noch mee oneens

Mee oneens Zeer mee oneens

Stelling 1: De tweede correctie moet integraal worden uitgevoerd (d.w.z. alle examenwerken en per kandidaat
alle vragen)
Oordeel eerste
correctoren

38%

39%

13%

8%

2%

Stelling 2: Als de tweede corrector een deel heeft nagekeken en tot de conclusie komt dat de eerste corrector
goed heeft nagekeken, is het niet nodig om alles na te kijken
Oordeel eerste
correctoren
Bron:

3%

13%

11%

39%

34%

Enquête correctiepraktijk CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

Tabel C.9

Voorzien in voldoende achtervang
Er wordt voorzien in
voldoende achtervang

Er wordt niet voorzien in
voldoende achtervang

Schoolleiders

67%

33%

Teamleiders

59%

41%

Examensecretarissen

52%

48%

Totaal

60%

40%

Bron:

Enquête correctieproces CSE 2018, SEO Economisch Onderzoek (2018)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

29

Bijlage D Vragenlijst correctoren
Vragenlijst over de praktijk rondom de correctie van de Centraal Schriftelijke Examens in
2018
Welkom bij de vragenlijst over de praktijk rondom de correctie van de Centraal Schriftelijke
Examens in 2018. Deze vragenlijst bestaat uit drie onderdelen:
•
Onderdeel A voor eerste correctoren;
•
Onderdeel B voor tweede correctoren;
•
Onderdeel C voor zowel eerste als tweede correctoren.
Als u dit schooljaar zowel eerste als tweede corrector was, vragen wij u zowel deel A als B in te
vullen (naast deel C). Uiteraard wordt de anonimiteit van u en uw school volledig gewaarborgd.

1. Ongeveer hoeveel jaar ervaring heeft u met het corrigeren van examens?
•

….. jaar

2. Voor welk examenvak vult u deze vragenlijst in?
•
•

Dropdownmenu examenvak
Dropdownmenu niveau

3. Bent u dit schooljaar (2017-2018) eerste of tweede corrector geweest voor bovenstaand
examenvak?
•
•
•

Alleen eerste corrector
Alleen tweede corrector → naar onderdeel B
Zowel eerste als tweede corrector

Onderdeel A

De praktijk van de eerste correctie

4. Van ongeveer hoeveel examenkandidaten heeft u het werk als eerste corrector nagekeken?
•

….. examenkandidaten

5. Ongeveer hoeveel klokuren heeft u in totaal ongeveer aan de eerste correctie besteed?
•

….. klokuren

6. In ongeveer hoeveel dagen heeft u de eerste correctie ongeveer uitgevoerd (inclusief
eventuele dagen in het weekend)?
•

….. dagen

7. Hoe belastend heeft u de eerste correctie van het examenwerk ervaren?
•
•
•
•

Niet belastend
Enigszins belastend
Belastend
Zeer belastend

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

30

HOOFDSTUK 3

8. Op welke wijze wordt de eerste correctie bij u op school gefaciliteerd? Meerdere antwoorden
mogelijk
•
•
•
•
•
•
•

Ik krijg een aardigheidje (bijv. een boekenbon)
Ik krijg (financiële) compensatie voor (een deel van) de uren besteed aan de correctie
Mijn vrijgekomen lesuren worden niet opgevuld met extra lessen
Ik hoef niet te surveilleren tijdens de centrale examens
Ik kan gemaakte onkosten voor de correctie declareren (bijv. telefoonkosten)
De eerste correctie wordt op mijn school niet gefaciliteerd
Anders, namelijk …

9. Hoe tevreden bent u over de manier waarop uw school de eerste correctie faciliteert?
•
•
•
•
•

Zeer tevreden
Tevreden
Noch tevreden, noch ontevreden
Ontevreden
Zeer ontevreden

10. Hoe volledig heeft de tweede corrector het werk van de kandidaten naar uw mening
nagekeken?
•
•
•
•
•
•

Zeer volledig (d.w.z. alle werken en per kandidaat alle vragen)
Volledig
Min of meer volledig
Onvolledig
Zeer onvolledig (bijv. enkele vragen van enkele kandidaten)
Dat kan ik niet overzien

11. Hoe zorgvuldig heeft de tweede corrector het werk van de kandidaten naar uw mening
nagekeken? Bijv. verschillende beoordelingen van gelijke antwoorden of uitwerkingen; er
zijn goede en/of foute antwoorden over het hoofd gezien.
•
•
•
•
•
•

Zeer zorgvuldig
Zorgvuldig
Min of meer zorgvuldig
Onzorgvuldig
Zeer onzorgvuldig
Dat kan ik niet overzien

12. Hoe soepel heeft de tweede corrector het werk van uw kandidaten naar uw mening nagekeken?
•
•
•
•
•
•

Te soepel (d.w.z. kandidaten zijn bevoordeeld)
Soepel
Noch te soepel noch te streng
Streng
Te streng (d.w.z. kandidaten zijn benadeeld)
Dat kan ik niet overzien

13. Hoe groot is de invloed van de tweede corrector naar uw mening geweest op uw score?

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

•
•
•
•
•

31

Zeer groot
Groot
Noch groot, noch klein
Klein
Zeer klein

Onderdeel B

De praktijk van de tweede correctie

14. Van ongeveer hoeveel examenkandidaten moest u het werk als tweede corrector nakijken (d.w.z. hoeveel examenwerken zaten er in de envelop van de andere school)?
•

….. kandidaten

15. Ongeveer hoeveel klokuren heeft u in totaal aan de tweede correctie besteed?
•

….. klokuren

16. In ongeveer hoeveel dagen heeft u de tweede correctie uitgevoerd (inclusief eventuele
dagen in het weekend)?
•

….. dagen

17. Hoe belastend heeft u de tweede correctie van het examenwerk ervaren?
•
•
•
•

Niet belastend
Enigszins belastend → door naar vraag 19
Belastend → door naar vraag 19
Zeer belastend

18. Kunt u toelichten waardoor u de tweede correctie als niet/zeer belastend heeft ervaren?
•

………………………………………………………………………………………………
…………………………….

19. Op welke wijze wordt de tweede correctie door uw school gefaciliteerd? Meerdere antwoorden mogelijk
•
•
•
•
•
•
•

Ik krijg een aardigheidje (bijv. een boekenbon)
Ik krijg (financiële) compensatie voor (een deel van) de uren besteed aan de correctie
Mijn vrijgekomen lesuren worden niet opgevuld met extra lessen
Ik hoef niet te surveilleren tijdens centrale examens
Ik kan gemaakte onkosten voor de correctie declareren (bijv. telefoonkosten)
De tweede correctie wordt op mijn school niet gefaciliteerd
Anders, namelijk …

20. Hoe tevreden bent u over de manier waarop uw school de tweede correctie faciliteert?
•
•
•
•
•

Zeer tevreden
Tevreden
Noch tevreden, noch ontevreden
Ontevreden
Zeer ontevreden

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

32

HOOFDSTUK 3

21. In hoeverre heeft de eerste corrector het correctievoorschrift naar uw mening correct
toegepast?
•
•
•
•
•

Zeer correct
Correct
Min of meer correct
Incorrect
Zeer incorrect

22. Hoe zorgvuldig heeft de eerste corrector het werk van de examenkandidaten naar uw
mening nagekeken? Bijv. verschillende beoordelingen van gelijke antwoorden of uitwerkingen; er zijn goede en/of foute antwoorden over het hoofd gezien.
•
•
•
•
•

Zeer zorgvuldig
Zorgvuldig
Min of meer zorgvuldig
Onzorgvuldig
Zeer onzorgvuldig

23. Hoe soepel heeft de eerste corrector het werk van de examenkandidaten naar uw mening
nagekeken?
•
•
•
•
•

Te soepel (d.w.z. kandidaten zijn bevoordeeld)
Soepel
Noch te soepel, noch te streng
Streng
Te streng (d.w.z. kandidaten zijn benadeeld)

24. Van ongeveer welk deel van de kandidaten heeft u vragen nagekeken (als tweede corrector)?
•

….. procent van de examenkandidaten

25. Welk deel van de vragen uit het examen heeft u ongeveer nagekeken?
•

….. procent van de vragen

26. Zijn de volgende uitspraken over de tweede correctie op u van toepassing? (ja/nee)
•
•
•
•

Ik heb het examenwerk van alle kandidaten volledig nagekeken
Ik heb eerst een deel van de werken/vragen nagekeken en ben daarna gestopt
Ik heb eerst een deel van de werken/vragen nagekeken en daarna nog een deel van de overige werken/vragen
Ik heb eerst een deel van de werken/vragen nagekeken en daarna heb ik alsnog alle werken/vragen volledig nagekeken (omdat de resultaten van het eerste deel daartoe aanleiding
gaven)

Alleen indien 4 x ‘nee’ bij vraag 26:
27. U gaf bij de vorige vraag aan dat geen van de stellingen op u van toepassing is. Op welke
manier heeft u het examenwerk als tweede corrector nagekeken?
•

………………………………………………………………………………………………
………………………………………………

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

33

28. In hoeverre bent u het eens of oneens met de stelling ‘Door tijdsdruk heb ik de tweede
correctie minder zorgvuldig kunnen uitvoeren dan wenselijk is’?
•
•
•
•
•

Zeer mee oneens
Mee oneens
Noch mee eens, noch mee oneens
Mee eens
Zeer mee eens

29. Heeft u met de eerste corrector een afspraak gemaakt over wanneer het examenwerk bij
u aangeleverd zou worden?
•
•

Ja
Nee

30. Hoe groot is uw invloed als tweede corrector naar uw mening geweest op de scores van
de eerste corrector?
•
•
•
•
•

Zeer groot
Groot
Noch groot, noch klein
Klein
Zeer klein

Onderdeel C

De praktijk van de eerste en tweede correctie

31. Welke maatregelen zijn naar uw mening nodig om te bevorderen dat alle docenten de
tweede correctie integraal (kunnen) uitvoeren? Meerdere antwoorden mogelijk
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Er zijn geen maatregelen nodig
Tijdig een goede planning in onze school voor de examenperiode, zodat ik daar op tijd rekening mee kan houden
Taakverlichting door school tijdens de examenperiode (bijv. door vrijstelling van surveilleren
of uitroosteren van leraren)
De uren voor de tweede correctie aanwijsbaar opnemen in de jaartaak
Financiële compensatie voor de gewerkte uren
Meer tijd faciliteren om de tweede correctie uit te voeren, namelijk ….. extra dagen
Gezamenlijk corrigeren in breder verband (school of regio), zodat ik steun heb aan collega’s
Een periode landelijke controle op de uitvoering van de volledigheid en kwaliteit van de
tweede correctie
Ontwikkeling van sterker sturende antwoordmodellen met meer voorbeeld van volledig juiste, gedeeltelijk juiste en foute antwoorden (meer dichtgetimmerd)
Adviezen van vakverenigingen voor het corrigeren op basis van de regionale examenbesprekingen
Anders, namelijk …..

32. In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen over de eerste en tweede correctie? (Zeer mee oneens; mee oneens; noch mee eens, noch mee oneens; mee eens; zeer
mee eens)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

34

HOOFDSTUK 3

•
•

De tweede correctie moet integraal worden uitgevoerd (d.w.z.: alle examenwerken en per
kandidaat alle vragen)
Als de tweede corrector een deel heeft nagekeken en tot de conclusie komt dat de eerste corrector goed heeft nagekeken, is het niet nodig om alles na te kijken

33. Zijn er in schoolverband afspraken gemaakt over de organisatie van de examencorrectie?
•
•

Ja
Nee → door naar vraag 35

34. Wanneer vonden de eerste gesprekken over de organisatie van de examencorrecties ongeveer plaats?
•
•

dropdownmenu met maanden
dropdownmenu met jaar (2017 en 2018)

35. Hoe heeft u zichzelf op de hoogte gebracht van de examenbespreking? Meerdere antwoorden mogelijk
•
•
•
•
•

Ik ben bij een regionale examenbespreking van een vakvereniging geweest
Ik ben bij een examenbespreking op mijn school geweest
Ik heb het verslag van een examenbespreking gelezen
Ik ben niet op de hoogte van de examenbespreking
Anders, namelijk …

Tot slot
Alleen indien vraag 9 en/of vraag 20 is ‘zeer tevreden’
36. Uit de vragenlijst blijkt dat u zeer tevreden bent over de manier waarop uw school de
eerste en/of de tweede examencorrectie faciliteert. Andere scholen zouden daarvan
kunnen leren. Staat u ervoor open, dat we u telefonisch benaderen om enkele vragen te
stellen over de aanpak van uw school?
•
•

Ja, voor het maken van een afspraak hiervoor ben ik bereikbaar op telefoonnummer …..
Nee

37. Heeft u naar aanleiding van deze vragenlijst nog opmerkingen over de praktijk rondom
de correctie van de Centraal Schriftelijke Examens?
•

………………………………………………………………………………………………
…………………………………….

Heel hartelijk dank voor uw medewerking!

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN 2018

35

Bijlage E Vragenlijst schoolleiders
Welkom bij de vragenlijst over het proces rondom de correctie van de Centraal Schriftelijke
Examens in 2018. Deze vragenlijst bestaat uit twee onderdelen:
• Onderdeel 1 – Huidig schoolbeleid ten aanzien van het correctieproces
• Onderdeel 2 – Verbeteren van het correctieproces
Het doel van deze vragenlijst is om zicht te krijgen op het beleid ten aanzien van het correctieproces binnen uw school in het afgelopen schooljaar (2017-2018). De anonimiteit van uw school
en uzelf wordt uiteraard gewaarborgd.
1.

Wat is uw functie binnen de school (ten aanzien van het correctieproces)?
•
•
•
•

Directeur / schoolleider
Afdelingsleider / teamleider
Examensecretaris
Anders, namelijk …..

2.

Ongeveer hoeveel jaar ervaring heeft u vanuit uw huidige functie met het correctieproces?

3.

Voor hoeveel vestigingen en klassen bent u verantwoordelijk voor het correctieproces?

•
•
•

4.

…. jaar

… vestigingen
… klassen

Voor welke onderwijsniveaus bent u verantwoordelijk voor het correctieproces?
•
•
•

Vmbo
Havo
vwo

Onderdeel 1: Huidig schoolbeleid ten aanzien van het correctieproces
5. Wie draagt de verantwoordelijkheid voor de volgende processen ten aanzien van de examencorrectie? Meerdere antwoorden mogelijk
Directeur /
schoolleider

Examensecretaris

Afdelings- /
teamleiders

Docenten
correctoren

Voorafgaand aan de examens
Afnamecondities van de examens nalopen
Adviestabel voor het verzenden van het
correctiewerk bekend maken bij alle docenten
Docenten vrijstellen van werkzaamheden
voor het uitvoeren van de examencorrectie
(Tijdig) inplannen van de examencorrectie
Tijdens de examens
Voorzien in voldoende achtervang voor het
geval docenten onverhoopt uitvallen tijdens
de correctieperiode
Aanwijzen van een aanspreekpunt voor
problemen ten aanzien van de correctie
Na de examens

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

/

Niet
belegd

36

HOOFDSTUK 3

Het leveren van het examenwerk aan de
tweede correctoren
Het vaststellen van de eindcijfers van de
examenkandidaten
Evalueren van het verloop van de examenperiode

Afspraken rondom de correctie
6. Worden er in schoolverband afspraken gemaakt over de organisatie van de examencorrectie?
•
•

7.

Wanneer zijn de eerste afspraken gemaakt over de organisatie van de examencorrectie in het
schooljaar 2017-2018?
•
•

8.

Maand (jan – dec)
Jaar (2017/2018)

Is het correctieproces onderwerp van gesprek tussen de schoolleider en afdelingsleiders/teamleiders?
•
•
•

9.

Ja
Nee → door naar vraag 8

Ja, alleen rondom de examenperiode
Ja, ook buiten de examenperiode om
Nee

Wordt er overleg georganiseerd met docenten/vakgroepen ten aanzien van de examencorrectie?
•
•
•

Ja, alleen rondom de examenperiode
Ja, ook buiten de examenperiode om
Nee

10. Worden docenten geattendeerd op het zorgvuldig/volledig nakijken van de examens? Meerdere antwoorden mogelijk
•
•
•
•
•

Ja, door de schoolleider
Ja, door afdelings-/teamleiders
Ja, door docenten onderling
Ja, door iemand anders, namelijk ….
Nee, hier zijn ze zelf verantwoordelijk voor

11. Worden er afspraken gemaakt over het ontzorgen van docenten die meer correctiewerk hebben dan andere docenten?
•
•
•
•
•

Ja, door de schoolleider
Ja, door de afdelings-/teamleiders
Ja, door docenten onderling
Ja, door iemand anders, namelijk ….
Nee

Planning van de correctie
12. Wordt het correctieproces verwerkt in de jaarplanning van de school?
•
•

Ja
Nee → door naar vraag 15

13. Wordt er bij het inplannen van de examencorrectie gebruikgemaakt van bestaand hulpmateriaal, zoals de adviestabel voor het versturen van het examenwerk of de protocollen voor de
centrale examens?

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CORRECTIEPROCES CSE 2018

•
•

37

Ja
Nee

14. Waarom wordt de correctie niet verwerkt in de jaarplanning van de school?
•

Open antwoord

Facilitering
15. Worden docenten gefaciliteerd voor het uitvoeren van de examencorrectie?
•
•
•
•

Ja, alleen voor de eerste correctie → door naar vraag 17
Ja, alleen voor de tweede correctie → door naar vraag 18
Ja, voor zowel de eerste als de tweede correctie
Nee → door naar vraag 23

16. Verschilt de facilitering voor de eerste en de tweede correctie?
•
•

Ja, omdat …
Nee → door naar vraag 19

17. Op welke wijze wordt de eerste correctie gefaciliteerd? Meerdere antwoorden mogelijk
18. Op welke wijze wordt de tweede correctie gefaciliteerd? Meerdere antwoorden mogelijk
19. Op welke wijze worden de eerste en tweede correctie gefaciliteerd? Meerdere antwoorden mogelijk
•
•
•
•
•
•
•
•

Docenten krijgen een aardigheidje (bijv. een boekenbon of etentje)
Docenten krijgen een financiële compensatie voor (een deel) van de uren besteed aan de correctie
De vrijgekomen uren van docenten worden niet opgevuld met extra lessen
Docenten hoeven niet te surveilleren tijdens de centrale examens
Docenten kunnen gemaakte onkosten declareren (bijv. telefoonkosten)
Docenten worden tijdens de correctieperiode zoveel mogelijk ontzien van andere taken
De examencorrectie wordt verwerkt in de normjaartaak van docenten
Anders, namelijk …

20. Wordt er bij de facilitering gedifferentieerd naar correctie-intensiteit van de verschillende
vakken?
•
•

Ja, docenten van correctie-intensieve vakken worden meer gefaciliteerd
Nee, alle docenten worden evenveel gefaciliteerd

21. Wordt er voorzien in voldoende achtervang voor het geval docenten onverhoopt uitvallen
tijdens de correctieperiode?
•
•

Ja, door middel van …
Nee

22. Waarom wordt de examencorrectie niet gefaciliteerd?
•
•

De examencorrectie is onderdeel van de taken van docenten van examenklassen, het
hoort er dus gewoon bij
Anders, namelijk …

Evaluatie van het correctieproces
23. Wordt het correctieproces geëvalueerd?
•
•
•

Ja, dit wordt structureel gedaan (bijv. jaarlijks)
Ja, dit wordt alleen incidenteel gedaan (bijv. op aanvraag van docenten of bij ervaren
problemen)
Nee

24. Waarom wordt er niet geëvalueerd?
•

Alles verloopt goed, dus er is geen aanleiding toe

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

38

HOOFDSTUK 3

•

•

Door tijdgebrek komt het er niet van
Anders, namelijk …

Onderdeel 2: Verbeteren van het correctieproces
25. Zijn er wel eens problemen met de correctie waarbij zorgvuldigheid of volledigheid een rol
spelen?
•
•
•
•

Ja, bij de eerste correctie
Ja, bij de tweede correctie
Ja, bij zowel de eerste als tweede correctie
Nee

26. Zijn er wel eens problemen met de logistiek van de eerste en tweede correctie?
•
•
•

Ja, examens komen wel eens later dan afgesproken aan bij de tweede correctoren
Ja, examens komen wel eens later dan afgesproken terug van de tweede correctoren
Nee

27. In hoeverre bent u tevreden over het correctieproces van uw school?
•
•
•
•
•

Zeer ontevreden
Ontevreden
Noch ontevreden, noch tevreden
Tevreden
Zeer tevreden → naar vraag 30

28. Welke verbeteringen zijn er naar uw mening mogelijk in het correctieproces?
•

Open antwoord

29. Wat is er nodig om deze verbeteringen vorm te kunnen geven?
•

Open antwoord

Tot slot
30. Uit de vragenlijst blijkt dat u zeer tevreden bent over het correctieproces van uw school.
Andere scholen zouden daarvan kunnen leren. Staat u ervoor open, dat we u telefonisch benaderen om enkele vragen te stellen over de aanpak van uw school?
•
•

Ja, voor het maken van een afspraak hiervoor ben ik bereikbaar op telefoonnummer …..
Nee

31. Heeft u naar aanleiding van deze vragenlijst nog opmerkingen over het proces rondom de
correctie van de Centraal Schriftelijke Examens?
•

Open antwoord

Hartelijk dank voor uw deelname aan deze enquête!

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK