Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1134
Vragen van het lid Van der Plas (BBB) aan de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over het bericht «Lange wachtlijst kinderopvang
dwingt ouders minder te gaan werken» (ingezonden 26 november 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Wiersma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 16 december 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Lange wachtlijst kinderopvang dwingt ouders
minder te gaan werken»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het eens dat het, om arbeidsparticipatie te waarborgen in een
overspannen arbeidsmarktsituatie, «alle hens aan dek» is om kinderen van
werkende ouders te voorzien van opvang?
Antwoord 2
In de brief2 van 29 november jl. heb ik aangegeven dat de personeelstekorten
en hoge werkdruk in de kinderopvangsector mij zorgen baren. Pedagogisch
professionals hebben een onmisbare rol in onze samenleving. Zij werken elke
dag hard om kwalitatief goede en veilige opvang te bieden aan onze kinderen
en ze te begeleiden in hun ontwikkeling. De kinderopvang heeft daarnaast
een belangrijke rol in het ondersteunen van ouders bij het combineren van
arbeid en zorg voor kinderen. Hiermee heeft de kinderopvang een belangrijke
maatschappelijke functie. Het personeelstekort in de kinderopvang kan leiden
tot wachtlijsten, of zelfs ervoor zorgen dat opvanggroepen moeten sluiten als
een organisatie de personeelsbezetting niet rond kan krijgen. Als ouders
daardoor geen opvang hebben voor hun kinderen kan dit ook een negatief
effect hebben op de beschikbaarheid van medewerkers voor andere sectoren.
Dit kan de reeds bestaande personeelstekorten in een groot aantal sectoren
versterken. Daarom vind ik het van belang om samen met de sector te
1

De Telegraaf, 10 oktober 2021, «Lange wachtlijst kinderopvang dwingt ouders minder te gaan
werken», (Lange wachtlijst kinderopvang dwingt ouders minder te gaan werken | Nieuws |
Telegraaf.nl).
2
Kamerstuk 31 322, nr. 437

ah-tk-20212022-1134
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

werken aan oplossingsrichtingen voor de werkdruk en het personeelstekort.
De kinderopvang moet een aantrekkelijke sector blijven voor de pedagogisch
professionals om in te werken, waar kwaliteit en veiligheid hoog in het
vaandel staan. In de brief van 29 november jl. heb ik uw Kamer daarom
geïnformeerd over de stappen die ik ga nemen in de aanpak van de
personeelstekorten in de kinderopvang.
Vraag 3
Bent u het eens dat gastouderopvang een cruciale rol vervult in het opvangen
van kinderen die in de reguliere kinderopvang niet geplaatst kunnen worden
en in het aanbieden van flexibele opvang, daar waar (alleenstaande) ouders
soms buiten de standaard openingstijden van kinderdagopvang of buitenschoolse opvang moeten werken?
Antwoord 3
Zoals eerder aan uw Kamer geschreven3 vervult de gastouderopvang een
functie binnen het aanbod van kinderopvang. Het biedt flexibiliteit voor
ouders, is kleinschalig, en wordt ook veelvuldig aangeboden in niet-stedelijke
regio’s waar minder vraag naar en aanbod van kinderopvang is.
Vraag 4
Wat is volgens u de reden van de trend van 33.000 gastouders in 2017, naar
22.000 gastouders in 2021?
Antwoord 4
Het aantal gastouderlocaties is inderdaad gedaald van ongeveer 33.000 in
2017, naar ongeveer 22.000 in 2021. In diezelfde periode is het aantal
kinderen dat gebruik maakt van gastouderopvang minder hard gedaald, van
118.000 in 2017 naar 99.000 in 20214. Dit betekent dat gastouders gemiddeld
meer kinderen zijn gaan opvangen. Hier is geen onderzoek naar gedaan, dus
het is niet met zekerheid te zeggen wat de oorzaak is van deze trends.
Mogelijke verklaringen die in de sector genoemd worden zijn dat veel opa’s
en oma’s, die gastouderopvang verzorgden voor enkel hun eigen kleinkinderen, hun gastouderpraktijk hebben beëindigd nadat het bereiken van een
bepaalde leeftijd door de kinderen. Dit kan mede in verband worden gezien
met het stellen van kwaliteitseisen voor gastouders in 2010 waaronder een
opleidingseis en registratie in het Landelijk Register Kinderopvang. Ook zou
een deel van de uitstroom te verklaren kunnen zijn doordat gastouders (weer)
als pedagogisch medewerker zijn gaan werken op een kinderdagverblijf of
buitenschoolse opvang nu daar de vraag naar personeel de afgelopen jaren is
toegenomen. De komende periode laat het Ministerie van SZW onderzoek
uitvoeren om de gastouderbranche beter in kaart te brengen. De uitkomsten
van dit onderzoek worden verwacht voor de zomer 2022 en zullen meer zicht
geven op de gastouders en (mogelijk) op de achtergronden van trends in
deze groep.
Vraag 5
Bent u het eens dat het belangrijk is dat beleidsmatige obstakels die er
kunnen zijn voor mensen, die overwegen als gastouder aan de slag te gaan,
zoveel mogelijk uit de weg genomen worden?
Antwoord 5
Om de kwaliteit en veiligheid van de opvang van (vaak jonge) kinderen te
waarborgen, moeten locaties voor kinderopvang, waaronder gastouders,
voldoen aan de kwaliteitseisen in de Wet kinderopvang. Zo moeten startende
opvanglocaties zich inschrijven in het Landelijk Register Kinderopvang, zijn
pedagogisch professionals verplicht een Verklaring Omtrent Gedrag te
hebben en gelden er regels voor de veiligheid van de opvanglocatie. Deze
regels dienen dus om te waarborgen dat er verantwoorde kinderopvang
plaatsvindt. Waar regels onnodig belemmerend werken en kunnen worden
aangepast, zonder dat de kwaliteit en veiligheid van de opvang in het geding

3
4

Kamerstuk 31 322, nr. 414
Cijfers kinderopvang tweede kwartaal 2021 (Cijfers kinderopvang tweede kwartaal 2021 | Publicatie | Rijksoverheid.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

komt, heeft dat vanzelfsprekend mijn aandacht. Mijn ministerie is over de
geldende kwaliteitsvoorwaarden doorlopend in gesprek met brancheorganisaties, vertegenwoordigers van ouders en met toezichthouders in de kinderopvang. Tevens wordt bij het opstellen van nieuwe regelgeving advies gevraagd
aan het Adviescollege Toetsing Regeldruk, om te beoordelen of de administratieve lastendruk in verhouding staat tot het beoogde doel van de regels.
Vraag 6 en 7
Kunt u aangeven hoeveel middelen gemeenten nu ontvangen en in 2013
ontvingen, via het gemeentefonds, om toezicht en handhaving op het gebied
van de gastouderopvang in te richten en uit te voeren?
Het aantal gemeenten dat leges heft voor de registratie van gastouders is
sinds 2012 (73) fors uitgebreid (150+) waarbij de leges erg uiteenlopen (€ 50,–
tot € 800+), kunt u een overzicht geven van de algemene middelen die
gemeenten de afgelopen jaren voor de inspectie voor registratie van
gastouderopvang hebben ontvangen?
Antwoord 6 en 7
Gemeenten ontvangen via de algemene uitkering van het gemeentefonds
middelen voor hun wettelijke taak op het gebied van toezicht en handhaving
in de kinderopvang (waaronder gastouderopvang). Inspecties voor registratie
zijn een onderdeel van die taak. Het gemeentefonds kent geen specifieke
middelen; de middelen in het gemeentefonds zijn niet geoormerkt en vrij
besteedbaar. Het is dus niet mogelijk om een specifiek overzicht te geven van
de middelen die gemeenten ontvangen voor toezicht en handhaving in
kinderopvang. Wel kan ik een overzicht geven van de middelen die sinds
2012 voor dit doel zijn toegevoegd aan het gemeentefonds:
– Structureel € 13 mln. met ingang van 2012 voor toezicht en handhaving
op kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang, gastouderbureaus en
gastouders (met een aanloop van ca. € 10 miljoen per jaar in 2010 en
2011).
– Structureel € 13 mln. met ingang van 2020 voor toezicht en handhaving
kinderopvang en gastouderopvang (met een aanloop van € 10 miljoen in
2019).
– Structureel € 6,4 miljoen met ingang van 2022 voor het intensiveren van
toezicht en handhaving van de gastouderopvang.
Ook deze middelen zijn overigens vrij besteedbaar door gemeenten.
Vraag 8
Bent u het eens dat, om de toegang tot gastouderschap voor iedereen gelijk
te maken, potentiële hobbels in de vorm van hoge leges uit de weg geruimd
moeten worden, zodat voor alle toekomstige gastouders in Nederland gelijk
zou moeten zijn en teruggebracht naar «0», zoals in sommige gemeenten
reeds het geval is? Kunt u dit antwoord onderbouwen?
Antwoord 8
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de registratie van voorzieningen voor
kinderopvang en zijn autonoom bevoegd om hier leges voor te heffen, mits
deze maximaal kostendekkend zijn. Er zijn verschillen tussen gemeenten in de
kosten die worden gemaakt en in lokale (politieke) keuzes met betrekking tot
hoe inkomsten worden verkregen om deze kosten te dekken (bijvoorbeeld via
leges of algemene middelen). Dit is een afweging die het beste op lokaal
niveau kan worden gemaakt. De gemeenteraad is het geschikte orgaan om de
hoogte van de leges te controleren en eventueel bij te sturen. Leges maken
bovendien inzichtelijk voor burgers dat een aanvraag bij de gemeente
uitvoeringskosten met zich meebrengt en dus niet vrijblijvend gedaan moet
worden. Hoge legeskosten kunnen tegelijkertijd voor potentiële gastouders
een te hoge drempel betekenen om in de kinderopvang aan de slag te gaan.
Dat vind ik een ongewenst effect. Om de drempel niet hoger te laten zijn dan
nodig zouden gemeenten in ieder geval bij de vaststelling van de kosten
rekening moeten houden met de middelen die zij via het gemeentefonds
ontvangen voor hun wettelijke taak op het gebied van toezicht en handhaving
in de kinderopvang (waaronder inspecties voor registratie van een nieuwe
voorziening). Daarbij vind ik het belangrijk dat gemeenten transparant zijn in
de kostenposten die zijn toegerekend aan leges. Ik ben in overleg met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

VNG om te bezien hoe gemeenten hier nog bewuster van kunnen worden
gemaakt.
Vraag 9
Wat gaat u verder ondernemen om het gastouderschap aantrekkelijker en
toegankelijker te maken?
Antwoord 9
Zoals in de brief5 van juli 2021 aan uw Kamer is geschreven, verken ik op dit
moment verbetermaatregelen om de kwaliteit van de gastouderopvang te
verbeteren. Langs drie sporen worden concrete voorstellen in kaart gebracht
in dialoog met relevante veldpartijen: (1) het versterken van toezicht, (2) het
verbeteren van de begeleiding van gastouders door de gastouderbureaus en
(3) professionalisering van de gastouders. Als gastouders meer mogelijkheden krijgen en begeleid worden om zich verder te ontwikkelen door bijvoorbeeld bijscholing te volgen, draagt dat bij aan de aantrekkelijkheid van het
beroep. Vanwege de benodigde wetswijziging, financiële dekking en de
demissionaire status van het kabinet, is besluitvorming over verbetermaatregelen uiteindelijk aan het volgende kabinet.

5

Kamerstuk 31 322, nr. 434.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4