Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

35 370

Zorg en dwang

Nr. 605

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 maart 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport over de brief van 16 december 2021 over de
Wetsevaluatie Wvggz-Wzd eerste fase (Kamerstukken 25 424 en 35 370, nr.
598).
De vragen en opmerkingen zijn op 3 februari 2022 aan de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport voorgelegd. Bij brief van 22 maart 2022 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Heller

kst-25424-605
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

1

Inhoudsopgave
I.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de lede van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de lede van de GroenLinks-fractie
Vragen en opmerkingen van de lede van de ChristenUnie-fractie
Vragen en opmerkingen van de lede van de BBB-fractie

2
2
3
6
7
7
14
14

II.

16

Reactie van de Minister

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling de wetsevaluatie
van ZonMw gelezen en danken de onderzoekers en betrokken partijen
voor hun inzet.
De leden van de VVD-fractie lezen dat alle betrokkenen een sterke
toename van administratieve lasten ervaren door de komst van de Wvggz
en de Wzd. Zij vragen de Minister daarom hoe wordt gewaarborgd dat de
administratieve lasten niet verder zullen toenemen, daar een verdere
toename van administratieve lasten – en daardoor een hogere druk op het
personeel – zeer onwenselijk is. De leden van de VVD-fractie ondersteunen het belang van gegevensuitwisseling. Zij begrijpen echter de
ervaring en zorg van de betrokkenen dat het accent nu te veel op formele
vereisten en op «vastleggen en verantwoorden» wordt gelegd en dat het
belang van vertrouwen en van cliëntcontacten voor het bereiken van de
wettelijke doelstellingen wordt onderschat. Tevens willen de leden van de
VVD-fractie graag weten wat de Minister gaat doen om de bekendheid en
uitvoering van de Wzd goed over het voetlicht te krijgen bij cliënten en
zorgprofessionals. Zowel de cliënt, verzorgers, als medewerkers moeten
immers genoeg kennis en bekendheid met deze wet hebben. Mede
daarom zijn genoemde leden benieuwd wat de Minister doet of gaat doen
aan scholing van personeel en zorginstellingen. Deze leden vragen de
Minister hier ook bij de tweede evaluatie een onderdeel over op te nemen,
omdat implementatie en uitvoerbaarheid volgens hen cruciaal zijn voor
zorgcontinuïteit en patiëntveiligheid. Wanneer verwacht de Minister met
een reactie op deze vragen te komen en wanneer staat de tweede
evaluatie gepland?
De leden van de VVD-fractie vinden het fijn te lezen dat zorgprofessionals
over het algemeen positief zijn over het idee van een stappenplan. Echter,
zij vinden het jammer om te lezen dat zorgprofessionals en ook juridische
respondenten het stappenplan tegelijkertijd «bureaucratisch», «rigide»,
«een papierwinkel» en «overgereguleerd» noemen. Het stappenplan zorgt
er volgens hen voor dat zaken dubbel worden beschreven, onnodig
ingewikkeld worden en het leidt tot overbodig werk. Genoemde leden
begrijpen dat dit door professionals als demotiverend wordt ervaren en
benadrukken het belang van het zoveel mogelijk beperken van de
administratieve lasten. De leden van de VVD-fractie zouden graag zien dat
er wordt gekeken naar hoe het stappenplan zijn toegevoegde waarde kan
behouden, maar zonder onnodige en tijdrovende administratieve lasten.
Ook vinden zij het wenselijk dat er met souplesse kan worden omgegaan
met het stappenplan. Respondenten verschillen namelijk van opvatting als
het gaat om de vraag of voor alle vormen van onvrijwillige zorg, zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

2

ingrijpende als lichte vormen, hetzelfde gedetailleerde stappenplan
gevolgd moet worden. De leden van de VVD-fractie kunnen zich ook
voorstellen dat professionals zelf het beste kunnen beoordelen hoe en hoe
vaak iets geëvalueerd moet worden. En dat er bij de ene cliënt bijvoorbeeld behoefte is aan meer evaluatiemomenten dan in het stappenplan
staan beschreven, en bij de andere cliënt juist aan minder evaluatiemomenten. Van belang is dat een stappenplan te allen tijde goed aansluit bij
het zorgproces om de cliënt zo goed mogelijk te kunnen helpen en dat
doel zou volgens de leden van de VVD-fractie nooit voorbij geschoten
mogen worden door formaliteiten of regeldruk.
Genoemde leden lezen over de in het veld bestaande vrees voor een
toename van «psychiatriseren» van strafrechtelijk verwijtbaar gedrag.
Daaropvolgend wordt in het rapport de vraag gesteld of het risico niet
bestaat dat het strafrechtelijke traject voortijdig wordt gestopt, omdat de
zorgmachtiging als een uitweg wordt gezien (artikel 2.3 Wet forensische
zorg (Wfz) als «afschuifartikel»). De leden van de VVD-fractie delen deze
zorg en ontvangen ook graag een antwoord op deze vraag, gezien zij van
mening zijn dat het voortijdig stopzetten van het strafrechtelijke traject
onwenselijk is.
Ook willen deze leden graag van de Minister weten wat zij gaat doen om
de rechtspositie en navenante bevoegdheden, zoals locatiebezoeken van
cliëntenvertrouwenspersonen, goed te borgen. Zij verrichten belangrijk
werk en zijn zo een belangrijke schakel tussen de cliënt, mantelzorgers en
de zorgverleners en/of de overheid. De leden van de VVD-fractie zien
graag dat ook de ervaringen van mantelzorgers van mensen met
dementie worden meegenomen in de tweede evaluatie. Tot slot zijn zij
benieuwd hoe de Minister toeziet op de gemeentelijke uitvoering met het
oog op het waarborgen van de zorgcontinuïteit en veiligheid van de cliënt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66 fractie hebben met veel interesse de eerste fase van
de evaluatie van beide wetten gelezen. Verplichte behandeling of opname
kunnen voor cliënten (of patiënten), voor hun familie, maar ook voor de
hulpverlener een zeer impactvolle ervaring zijn. Dit moet dan ook
zorgvuldig gebeuren. Het doel van de invoering van de Wvggz en de Wzd
was destijds dat mensen betere rechtsbescherming krijgen en dat zij in
een thuissetting geholpen kunnen worden indien dit gewenst is.
Genoemde leden staan achter dit principe omdat dit inspeelt op de
huidige situatie waarin mensen vaker, ook met intensieve zorg, nog lang
thuis kunnen blijven wonen. Bijvoorbeeld als het een dwangopname
betreft. Deze leden vinden het daarnaast van belang dat overbodige
administratieve lasten bij zorgverleners worden voorkomen.
De leden van de D66-fractie vragen van de Minister een korte appreciatie
per aanbeveling uit deze eerste fase evaluatie. Zij vragen de Minister wat
specifiek de acties zijn om deze aanbevelingen over te nemen (of op te
volgen), wat de urgentie is van elke aanbeveling en welke aanbeveling per
direct wordt overgenomen en geïmplementeerd, of hiervoor een
wetswijziging is aangewezen en of dit nog terugkomt in de volgende fase
van de evaluatie omdat nadere kwantificatie nodig is. Deze leden vragen
de Minister wie de aanjaagrol heeft om deze aanbevelingen te realiseren.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister in hoeverre de Wvggz en
de Wzd ervoor hebben gezorgd dat zorg inderdaad meer in de thuissituatie heeft plaatsgevonden en dat de instroom naar de intramurale zorg
verminderd werd. Hoe wordt in de tweede fase van de evaluatie geborgd
dat er een goed beeld komt van deze effecten op deze instroom? Heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

3

wetgeving er bijvoorbeeld toe geleid dat er minder (dwang)opnames
waren en patiënten beter thuis geholpen werden, en dat daarmee de
wachttijden bij intramurale instellingen konden worden verminderd? Hoe
wordt dit ook in budgettaire zin gekwantificeerd? Waar werd als gevolg
van deze wetgeving minder uitgegeven en waar meer? Hoe borgt de
Minister in de tweede fase van de monitor dat de Kamer deze informatie
krijgt?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het bevorderen van de
rechtsbescherming van de patiënt een belangrijk doel is voor het invoeren
van deze wetgeving. De evaluatie geeft aan dat het onduidelijk is of deze
nu goed geborgd is. Hoe apprecieert de Minister dit? Welke stappen gaat
de Minister ondernemen om te borgen dat hier meer duidelijkheid over
komt? In hoeverre is er sprake van een beperkte kennis over de rechtspositie of zijn er andere redenen? Zien we verschillen in kenmerken (SES,
migratieachtergrond etc.) van patiënten/cliënten of naasten als het gaat
om kennis over hun rechtspositie? Zo nee, kunnen verschillende
kenmerken van patiënten/cliënten en hun naasten worden meegenomen
in het tweede deel van de evaluatie om hier meer zicht op te krijgen en
hier vervolgens effectiever beleid op te kunnen maken? Wat gaat er
gebeuren om de beperkte kennis over de rechtspositie te verbeteren?
De leden van de D66-fractie horen vanuit de praktijk dat juist de complexe
problematiek die onder deze wetten valt, vaak in kansarme wijken wordt
geplaatst. Zij vragen de Minister daarom of ook de wijkagent goed genoeg
geëquipeerd is op zijn/haar taak om toezicht te houden en escalatie te
voorkomen. Kan de Minister aangeven hoe de rol van de politie en
wijkagent wordt meegenomen in de tweede evaluatie van de wetgeving?
In het regeerakkoord is opgenomen dat de politie en de ggz intensiever
gaan samenwerken om ervoor te zorgen dat personen met onbegrepen
gedrag (vaak benoemd als verward gedrag) zorg krijgen en niet onnodig
worden opgepakt. Hoe gaat de Minister hiermee aan de slag?
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de verdere uitvoering van
motie-Van der Laan1 die de regering verzocht bij de evaluatie van de
Wvggz te onderzoeken in welke mate administratieve verplichtingen voor
cliënten, inclusief de hoeveelheid correspondentie, in negatieve zin
bijdragen aan hun rechtspositie. Zowel in het rapport van de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)2 als in deze evaluatie wordt benadrukt
dat de hoeveelheid brieven niet bijdragen aan de rechtspositie van de
cliënt (bijvoorbeeld vanaf pagina 166). Hoe wordt deze motie betrokken bij
deze evaluatie in de tweede fase? Deze leden constateren dat de rechtspositie van de cliënt (of patiënt) nader in de tweede fase van de evaluatie
wordt onderzocht. Derhalve vragen zij of deze motie daarbij wordt
betrokken en er ook gekwantificeerd kan worden wat de gevolgen zijn
voor cliënten? Welke voornemens heeft de Minister, vooroplopend op
deze tweede fase, om de papierwinkel voor cliënten te verminderen of te
verbeteren? Ziet de Minister mogelijkheden om op andere manieren met
cliënten te communiceren dan via documenten, zoals ook professionals
aangeven in de evaluatie? Zijn er andere manieren om de kennis over de
eigen rechtspositie over te brengen naar de cliënt? Kunnen ervaringsdeskundigen ingezet worden voor het verbeteren van de communicatie en de
kennisoverdracht? De IGJ benadrukt dat voor het beperken van de
administratieve lasten voor cliënten, en daarmee het verbeteren van de
rechtspositie, niet per definitie een wetswijziging voor nodig is. In de
1
2

Kamerstuk 35 667, nr. 31.
IGJ, 2 december 2020, «De zorgvuldige uitvoering van dwang in de zorg écht goed regelen, kan
alleen regionaal» (De zorgvuldige uitvoering van dwang in de zorg écht goed regelen, kan
alleen regionaal | Publicatie | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl))

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

4

evaluatie wordt aangegeven dat er gebrek is aan kennis over de nieuwe
wetgeving, omdat deze zo ingewikkeld is. Dat leidt tot fouten in de
uitvoering. Hoe gaat de Minister hiermee om en welke stappen worden
gezet in bijvoorbeeld meer voorlichting en opleiding?
De leden van de D66-fractie benadrukken het belang van de autonomie
van de cliënt. Een bevinding in de evaluatie die opvalt is dat betrokkenen
nog weinig gebruikmaakten van instrumenten die beogen dat rekening
wordt gehouden met hun wensen en voorkeuren. Dit is onder andere
terug te zien in het lage aantal aanvragen van zorgmachtigingen naar
aanleiding van een zelfbindingsverklaring en de beperkte mate waarin
gebruik wordt gemaakt van een plan van aanpak van cliënten. Eén van de
redenen die cliënten hiervoor geven, is de complexiteit van het format van
het plan van aanpak en het gebrek aan ondersteuning. Kan de Minister
hierop reflecteren en met oplossingen voor de korte- en lange termijn
komen om de zelfbeschikking van cliënten, binnen de gestelde kaders, te
vergroten?
De leden van de D66-fractie zien ook een belangrijke rol voor de onafhankelijk cliëntenondersteuner weggelegd voor het borgen van de positie van
de patiënt. Hiervoor zijn in de vorige kabinetsperiode middelen
beschikbaar gesteld. Kan de Minister aangeven wat de effecten zijn van de
komst van de onafhankelijk cliëntenondersteuner op de positie van de
patiënt. Hoe wordt de onafhankelijkheid van de cliëntenondersteuning
geborgd? Daarnaast is in 2021 extra geld beschikbaar gesteld voor
gemeenten, namelijk € 9 miljoen, voor de inzet van de vertrouwenspersonen. Hoe hebben deze middelen bijgedragen aan het versteken van de
positie van de patiënt?
De leden van de D66-fractie vragen de Minister hoe deze evaluatie zich
verhoudt tot het KMPG-rapport uit 2020 over de Wzd, waarin deels
vergelijkbare conclusies en aanbevelingen terugkomen. Welke stappen
zijn er sinds dit rapport genomen om de wetgeving te verbeteren en hoe
hebben de verbeteringen zich in de praktijk geeffectueerd?
Genoemde leden vragen de Minister in hoeverre de ambulante zorg van
belang is voor de uitvoering van de wet. Deze leden denken daarbij aan de
FACT-teams in de ggz en de wijkteams van de gemeenten. Kan de Minister
aangeven wat het effect is van de nieuwe bekostiging ggz op de inzet van
deze teams voor de Wvggz? In hoeverre zal het voor instellingen lonend
blijvend om de Wvggz uit te voeren en is er geen prikkel om patiënten
toch in een instelling te behandelen?
De leden van de D66-fractie lezen op pagina 137 van de evaluatie dat in de
evaluatie de aanbeveling wordt gedaan om de hoorplicht van de
burgemeester bij de crisismaatregel te schrappen. Kan de Minister
aangeven wat de voor- en nadelen hiervan zouden kunnen zijn? Dat een
besluit niet wijzigt na horen betekent niet dat het niet bijdraagt aan
rechtsbescherming. Het gaat ook om het gevoel gehoord te worden. En
inspraak en meer rechtsbescherming was toch doel van deze wijziging?
Hoe kijkt Minister hiernaar?
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of in de wetsevaluatie is
meegenomen wat de overeenkomsten zijn tussen de Wet op de Beroepen
in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG), en de verantwoordelijkheden daarbinnen, en de verplichtingen ten aanzien van goed hulpverlenerschap binnen de Wvggz en de Wzd. Zo ja, wat is de uitkomst hiervan?
Ook bij de behandeling van de laatste reparatiewet hebben deze leden
daar hun zorgen over geuit. Zij vragen de Minister om, ook kijkend naar
de aanbeveling in de evaluatie, om beide wetten te screenen op onnodige
administratieve belasting, en in gesprek te gaan met zorgverleners waar
dubbelingen zitten tussen de Wvggz en de Wzd enerzijds en de Wet BIG
anderzijds. Dit zodat de Wvggz en de Wzd in een later stadium verder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

5

vereenvoudigd kunnen worden zonder dat dit ten koste gaat van de
rechtspositie van de cliënt of patiënt.
De leden van de D66-fractie vragen over de verbinding met de Wet BIG
voorts hoe de Minister aankijkt tegen het verworpen amendement Van
Der Laan / Van den Berg3, waarin werd voorgesteld dat, indien geen
overeenstemming wordt bereikt tussen vertegenwoordiger en de
deskundige over de wilsonbekwaamheid van een cliënt, de niet bij de zorg
betrokken deskundige die dan wordt ingeschakeld om een beslissing te
nemen BIG-geregistreerd moet zijn. Deze leden blijven van mening dat of
iemand wilsbekwaam dan wel wilsonbekwaam is, een ingrijpende stap is
en dat deze alleen wordt gedaan door een deskundige geregistreerd op
grond van de Wet BIG. Hoe kijkt de Minister aan tegen dit standpunt,
gegeven de evaluatie en hoeverre dit nog een rol speelt bij de tweede fase
van de evaluatie.
De leden van de D66-fractie constateren ook dat de evaluatie meldt dat
een strafrechter kan besluiten tot een machtiging op grond van artikel 2.3
van de Wfz en dat dit in de praktijk leidt tot aanzienlijke problemen in de
uitvoering. Is de Minister voornemens nader te onderzoeken hoe
opvolging kan worden gegeven aan dit probleem, omdat een aanbeveling
in de evaluatie ontbreekt? Tevens krijgen deze leden signalen dat het
schakelartikel 2.3 van de Wfz ook op andere terreinen tot veel problemen
leidt in de praktijk. Is de Minister bereid nog voor het nadere onderzoek te
inventariseren bij zorgverleners en patiëntvertegenwoordiging of en hoe
dit artikel mogelijk eerder gewijzigd kan worden?
De leden van de D66-fractie lezen dat er bij cliënten onduidelijkheid is over
hoe zij hun onvrede kunnen uiten over vrijheidsbeperkende maatregelen
in het kader van corona binnen de klachtenprocedure van de Wvggz.
Uitspraken van klachtencommissies hierover variëren: soortgelijke
klachten zijn gegrond, ongegrond of niet ontvankelijk verklaard. Soms
verklaarde de klachtencommissie zich onbevoegd of werd de klacht
behandeld als Wkkgz-klacht. Kan de Minister naast duidelijkheid scheppen
over de klachtenmogelijkheden, ook op korte termijn richtlijnen bieden
aan instellingen over hoe om te gaan met vrijheidsbeperkende maatregelen in relatie tot corona, zodat er één lijn komt in de wijze van handelen
en waarmee voorkomen wordt dat cliënten gebruik hoeven maken van
een klachtenprocedure?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben de informatie uit eerste fase van de
wetsevaluatie Wvggz en de Wzd tot zich genomen. Ten eerste willen deze
leden de Minister kenbaar maken dat uit de veelheid van voorlopige
aanbevelingen blijkt dat de wet niet eenduidig is en moeilijk uitvoerbaar.
Een eerste lijn die zij trekken is dat de uitvoering van de Wzd voor mensen
met een verstandelijke handicap of psychogeriatrisch ziektebeeld nog niet
op orde is. Deelt de Minister deze zienswijze?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de doelstelling van beide wetten
worden onderschreven. Ook lezen zij dat de doelstellingen nog lang niet
gehaald worden. Dat begrijpen zij, de wet heeft nog maar een korte
geschiedenis. Hoe kan de Minister dit bevorderen?
Verder willen genoemde leden de Minister vragen welke aanbevelingen of
voorlopige conclusies de Minister opvallend vindt. Kan de Minister een
reactie geven op alle aanbevelingen en ook motiveren waarom deze
direct, later of niet wordt overgenomen? Of aangeven welke aanbeve3

Kamerstuk 35 667, nr. 40.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

6

lingen en conclusies vanuit de optiek van de Minister om een nader
onderzoek vragen? Hoe wordt ervoor gezorgd dat het kaf van het koren
gescheiden wordt?
De Minister stelt in haar brief dat de onderzoekers tot een groot aantal
aanbevelingen en een aantal voorlopige conclusies zijn gekomen. Deze
laatste zullen voor een deel nog een nadere onderbouwing krijgen in de
tweede fase. Welke conclusies krijgen dan een nadere onderbouwing en
welke niet? Kan de Minister uitleggen hoe het een en ander in de tweede
fase gewogen wordt? Heeft de Minister een leidraad om een afweging te
maken welke zaken zouden moeten leiden tot een wetsaanpassing of
aanpassingen in lagere regelgeving en welke niet? Kan deze leidraad
samen met de conclusies uit de tweede fase naar de Kamer worden
gezonden?
Wat de leden van de CDA-fractie missen is conclusies over wat mensen
die verplichte zorg zelf krijgen/moeten ondergaan vinden van de wet. Kan
de Minister aangeven wat hier de belangrijkste conclusie van zijn?
Genoemde leden lezen op pagina 369 van de wetsevaluatie de volgende
zinssnede: «Voorafgaand aan de inwerkingtreding van beide wetten was
al sprake van een zeer omvangrijke discussie tussen de diverse stakeholders over mogelijke knelpunten bij de uitvoering van deze wetten. Deze
discussie is in de jaren 2020 en 2021 bepaald niet geluwd. Op punten waar
de onderzoeksresultaten aansluiten bij de in deze discussie aangekaarte
kwesties is in dit hoofdstuk meer ruimte genomen voor het formuleren
van conclusies en aanbevelingen dan in het kader van een vroege
evaluatie gebruikelijk is.» Deze leden vragen de Minister welke aanbevelingen en conclusies dit zijn. Waarom is deze keuze destijds gemaakt?
Eerder staat immers ook de zinssnede dat er niet te snel conclusies
kunnen worden getrokken, omdat er soms meer tijd nodig is te bezien hoe
het een en ander zich ontwikkeld – mede vanwege de coronapandemie in
het achterhoofd. De eerste fase van het onderzoek lijkt hiermee op twee
gedachten te hinken.
Op pagina 372 van de wetsevaluatie staat verder: «Een van de respondenten merkte over dit traject op: «iedereen mocht meepraten, de wet is
overvol». Op tal van momenten hebben partijen uit het veld zich geroerd,
en zijn door hen gedane suggesties in de Wvggz of de Wzd opgenomen.»
Als het veld zo uitgebreid is betrokken, waar is het dan misgegaan?
Waarom zijn er zoveel juridische opmerkingen over de opbouw van de
wet, los van de opmerkingen over administratieve lasten?
De onderzoekers stellen dat een goede implementatie van beide wetten
naar verwachting nog vele jaren vergt. Een belangrijke vraag is volgens
deze leden: is wetgeving die zoveel «begeleiding» noodzakelijk maakt wel
goede wetgeving? Kan de Minister hierop reflecteren? En deelt de
Minister het uitgangspunt van de leden van de CDA-fractie dat wetgeving
die mensen verplicht zorg oplegt veel nauwkeurigheid en begeleiding
vraagt, en met name in de cultuur van zorginstellingen geborgd moet
worden. Zeker omdat er eerder wordt geconcludeerd dat de implementatie van wetgeving niet goed is verlopen en dat er in het veld nog veel
kennis ontbreekt.
Uit het onderzoek komt ook naar voren het (nog) ontbreken van noodzakelijke randvoorwaarden. Te denken valt aan het tekort aan crisisbedden in
het Wzd-domein, het ontbreken van beveiligde bedden/plaatsen in beide
sectoren (in relatie tot plaatsingen op grond van artikel 2.3 van de Wfz),
allerlei geschillen over de beschikbaarheid of de hoogte van financiering,
en personeelstekorten. Vervolgens stellen de onderzoekers dat eind 2021
nog lang niet alle knelpunten op dit gebied zijn opgelost. Kan de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

7

aangeven welke randvoorwaarden wel geregeld zijn en welke niet? En
specifiek hoe het gesteld is met het aantal beveiligde bedden op grond
van plaatsingen volgens artikel 2.3 van de Wfz.? Hoeveel bedden zijn er nu
meer dan bij de start van de onderhavige wetgeving?
10.3 De Wvggz
Hoe kan de Minister bevorderen dat deze wet meer een behandelingswet
gaat worden, aangezien de onderzoekers stellen dat deze andere «kijk»
nog van de grond moet komen?
Deze leden vragen de Minister naar de uitwerking van het
amendement-Van den Berg4, dat dat de mogelijkheden voor cliënten om
bij een wisselende zorgbehoefte over te stappen van de ouderenzorg of
gehandicaptenzorg naar de geestelijke gezondheidszorg en andersom
verruimd. Dit is van belang omdat «de juiste zorg op de juiste plek» zorgt
voor betere behandeling en sluit aan bij de andere kijk op verplichte zorg.
Genoemde leden vragen de Minister of dit amendement aansluit bij de
praktijk.
In het eerste halfjaar van 2021 werden ongeveer zes procent van de
voorbereidingsprocedures voor een zorgmachtiging geschorst, om de
patiënt in staat te stellen een plan van aanpak op te stellen – en werd circa
één procent van de procedures definitief stopgezet vanwege een
opgesteld plan van aanpak. Kan de Minister hierop reflecteren?
Wat betreft het opleggen van de crisismaatregel in de Wvggz, vragen de
leden van de CDA-fractie de Minister of duidelijk is hoeveel procent van
de mensen een crisismaatregel opgelegd krijgt vanwege verward gedrag,
overlast op straat, et cetera.
Wat betreft de familievertrouwenspersoon (fvp) geven de gegevens over
de eerste helft van 2021 aan dat de fvp vooral ondersteuning biedt aan
familie en naasten van patiënten met een lopende (voortgezette)
crisismaatregel of zorgmachtiging, en veel minder aan familie en naasten
van patiënten voor wie een zorgmachtiging wordt voorbereid. Hoe kan de
Minister bevorderen dat de fpv ook bekend is bij familie en naasten van
patiënten voor wie een zorgmachtiging wordt voorbereid?
10.4 De Wzd
De onderzoekers trekken de voorzichtige conclusie dat de Wzd-sector
minder klaar was voor de inwerkingtreding van de wet dan de Wvggzsector. De leden van de CDA-fractie begrijpen dit de eerste fase van de
evaluatie lezend. Kan de Minister hierop reflecteren?
De onderzoekers stellen dat nog niet alle zorgaanbieders beschikken over
een Wzd-functionaris, mede vanwege de personeelsproblematiek. Dat
kunnen de leden van de CDA-fractie zich enerzijds voorstellen. Anderzijds
bemoeilijkt dit wel de uitvoering van de wet. Kan de Minister aangeven
hoeveel zorgaanbieders nu nog geen Wzd-functionaris hebben?
Genoemde leden lezen dat het verlenen van ambulant onvrijwillige zorg in
de jaren 2020–2021 binnen het Wzd-domein nog niet of nauwelijks van de
grond is gekomen. In de eerste plaats waren de omstandigheden daar niet
naar, vanwege de gevolgen van de coronapandemie. Ook ten tijde van de
coronapandemie wordt toch echter onvrijwillige zorg in de thuissituatie
verleend? Deze leden begrijpen deze zinsnede niet.
Het gaat verder om een nieuw onderdeel van de wet. Er bestaat nog veel
onduidelijkheid over de (on)mogelijkheden van ambulante onvrijwillige
zorg. Zorgaanbieders kijken de kat uit de boom en wachten de resultaten
van de lopende proeftuinen (PG) en praktijklaboratoria (VG) af. Betekent
4

Kamerstuk 35 667, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

8

dit dat er onvrijwillige zorg thuis wordt verleend zoals voorheen? Dat het
dus een gewone handeling is, voordat de huidige wet inwerking trad? Hoe
moeten genoemde leden dit lezen?
Hoe wordt dit thema in fase twee uitgediept, als het blijkbaar nu ook
plaats vindt maar niet volgens de wet, en er niet vanuit een voortvloeiend
stappenplan wordt gewerkt? Dit terwijl 2020 juist gebruikt kon worden als
een proefjaar!
Denkt de Minister dat zorgaanbieders de Wzd voldoende prioriteit geven?
De Wzd vraagt om een cultuurverandering in de zorg en zou de cliënt
meer centraal moeten zetten. Dwang is een laatste middel en mag niet
gezien wordt als «standaard» handeling.
Genoemde leden begrijpen dat samenwerking in het delen van gegevens
moeizaam tot stand komt, ook in relatie tot de cliëntvertrouwenspersoon.
Hierbij willen zij opgemerkt hebben dat dit in bredere zin in de zorg
terugkomt. Wat kan de Minister praktisch doen om dit aan te pakken?
Per jaar wordt in enkele duizenden gevallen een dergelijke machtiging
afgegeven. Onder de Wzd doen zich met betrekking tot die machtiging tal
van uitvoeringsproblemen voor. Voorts is er in de praktijk een groot
gebrek aan plaatsingsmogelijkheden. Hoe groot zijn de plaatsingsmogelijkheden precies en welke uitvoeringsproblemen wordt hier precies
bedoelt?
Een aantal respondenten stelt dat de verschillen in rechtsbescherming
tussen de Wvggz en Wzd te groot zijn. Kan de Minister hierop reflecteren?
Dit was namelijk ook tijdens de wetsgeschiedenis een punt van aandacht.
Een voorbeeld hiervan is dat er wordt aangegeven dat cliënten niet
rechtstreeks naar de klachtencommissie Wzd (KCOZ) kunnen en hierdoor
een rechtsongelijkheid wordt gecreëerd ten opzichte van cliënten die
onder de Wvggz vallen en wel direct bij een klachtencommissie hun klacht
kunnen indienen. Daarbij speelt voor de leden van de CDA-fractie dat
ambulante gedwongen zorg binnen het nieuwe wettelijke kader nog van
de grond moet komen. Deelt de Minister het punt dat rechtsbescherming
dan helemaal een belangrijk punt is om goed te regelen?
10.6 De relatie met de Wfz
De leden Van den Berg (CDA) en Kuiken (PvdA) hebben in mei/ juni 2021
bij de wetsbehandeling «Wijziging van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten teneinde de uitvoering te vereenvoudigen en technische onvolkomenheden en omissies te herstellen»5 een
motie ingediend, namelijk het onderzoeken in hoeverre de Wvggz en de
Wfz elkaar tegenwerken in de uitvoering. Kan de Minister aangeven hoe
ver zij is met de uitwerking van deze motie (Kamerstuk 35 667, nr. 27)?
Wat is de stand van zaken? Deze leden willen dit graag weten, mede
omdat bij deze eerste fase van deze wetsevaluatie er een aantal aanbevelingen en voorzichtige conclusies worden getrokken.
Op pagina 367 van de wetsevaluatie lezen de leen van de CDA-fractie
verder het volgende: «Meer principieel neemt Widdershoven stelling.
Strafrechtelijk gedetineerden mogen (uiteraard) niet verstoken blijven van
GGZ zorg, maar die dient zijns inziens bij voorkeur in een justitiële setting
plaatste vinden. Hij waarschuwt tegen het verder vermengd raken van
beide sectoren. «Het betrekken van de klinische GGZ-voorzieningen bij de
tenuitvoerlegging van strafrechtelijke detenties heeft betekenis voor de
beeldvorming over die zorg en daarmee ook voor de laagdrempeligheid

5

Kamerstuk 35 667

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

9

van die zorg.» Deze leden kunnen dit principiële punt goed volgen. Deelt
de Minister dit uitgangspunt ook? Zo niet, waarom niet?
De onderzoekers stellen dat de nieuwe mogelijkheid van artikel 2.3 van de
Wfz in de praktijk tot veel discussie heeft geleid en dit lang niet altijd
eenvoudig uitvoerbaar is. Toepassing van dit wetsartikel veronderstelt dat
in het domein van de Wvggz of de Wzd voldoende plaatsen beschikbaar
zijn voor patiënten uit het strafrechtelijke circuit, zogenaamde «beveiligde» bedden. Daarvan zijn er niet voldoende. Ook op dit punt belemmert
het ontbreken van relevante randvoorwaarden de toepassing van de wet.
Hoe vaak wordt het artikel 2.3 van de Wfz nu toegepast?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de eerste fase van
de wetsevaluatie Wvggz-Wzd en hebben daar op dit moment geen vragen
bij.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van GroenLinks-fractie hebben de wetsevaluatie met interesse
gelezen. Al komt deze evaluatie vroeg, de evaluatie laat zien dat het van
belang was om deze nu al uit te voeren. Ook lijkt het deze leden
verstandig om bij bepaalde cruciale punten niet te wachten op het
afronden van de tweede fase van de evaluatie en de aanbevelingen gelijk
op te pakken om op die manier de wetgeving te verbeteren. Is de Minister
voornemens om op bepaalde punten direct actie te ondernemen naar
aanleiding van de aanbevelingen? Zo niet, waarom niet, zeker gezien het
feit dat er punten zijn waar directe aanpassing urgent is? Hoe ziet het
evaluatietraject er nu verder uit? Kan de Minister puntsgewijs aangeven
bij hoeveel van de 43 aanbevelingen uit de evaluatie zij voornemens is
deze op te volgen? Kan bij de aanbevelingen die niet worden opgevolgd
gemotiveerd worden waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het nog onduidelijk is of
beide wetten al hebben geleid, of eigenlijk wel kunnen leiden tot een
vermindering van dwang. Ook of de rechtspositie van de patiënt/cliënt
door beide wetten daadwerkelijk is verbeterd, of alleen op papier, is nog
niet duidelijk. Hoe kijkt de Minister naar beide conclusies? Wanneer
verwacht de Minister wel verbetering te zien op deze twee punten? En is
de Minister het met deze leden eens dat het zorgelijk is dat zelfs wordt
getwijfeld of beide wetten een verbetering zullen zijn op genoemde
punten? Wat zegt dit over deze wetten, zeker gezien het lange wetstraject
dat eraan vooraf is gegaan? Heeft de Minister hier iets van geleerd? Deze
vraag mag de Kamer ook aan zichzelf stellen, zo willen genoemde leden
toevoegen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er veel zorgen waren over de
uitvoerbaarheid van beide wetten, mede vanwege de vrees voor zeer
aanzienlijke administratieve lasten, en dat er daarom allerlei activiteiten
zijn ontwikkeld om de implementatie en uitvoerbaarheid te bevorderen. In
de evaluatie wordt de vraag opgeworpen of er bij wetgeving waarbij
zoveel «begeleiding» noodzakelijk is wel sprake is van goede wetgeving is
en dat vanuit de optiek van «kwaliteit van wetgeving» de Wvggz en de
Wzd veel vragen oproepen. Kan de Minister reflecteren op bovenstaande
vragen die worden opgeworpen en laten weten hoe er naar de totstandkoming en implementatie van deze wetten gekeken wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

10

De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in de evaluatie geconcludeerd wordt dat er sprake is van gebrek aan kennis over de wetgeving bij
de uitvoerders van de Wvggz en de Wzd. Betrokkenen zouden lang niet
allen op de hoogte zijn van de inhoud van de wet of denken soms dat de
wet van toepassing is terwijl dit niet het geval is (of omgekeerd).
Genoemde leden vinden dit zorgelijk, aangezien het hier gaat om wetten
waarin verstrekkende zaken als dwang zijn geregeld. In de evaluatie wordt
tevens geconcludeerd dat gebrek aan kennis van de wetgeving in de
uitvoeringspraktijk tot fouten kan leiden. Is de Minister het met hen eens
dat dit zorgelijk is? Wat gaat de Minister doen om het kennisniveau van
alle betrokkenen over beide wetten te verbeteren? Gaat de Minister de
aanbeveling opvolgen om de voorlichting en scholing aan alle betrokkenen bij de Wvggz en de Wzd te intensiveren?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de evaluatie dat geconcludeerd wordt dat veel noodzakelijke randvoorwaarden om de wetten uit te
kunnen voeren en te implementeren ontbreken. Hierdoor komt ook de
geleverde zorg onder ernstige druk te staan. Deze leden hebben hier in het
laatste debat over de wet vorig jaar al voor gewaarschuwd. De grote
personeelstekorten in beide domeinen, het tekort aan crisisbedden in
beide sectoren, geschillen over de hoogte van de financiering. Niet alleen
maakt het de uitvoerbaarheid van deze wetten lastig, bovenal raakt het de
kwaliteit van de zorg. In de evaluatie wordt geconcludeerd dat de
benodigde randvoorwaarden begin 2020 er nog niet waren tijdens de
inwerkingtreding van beide wetten, en dat deze knelpunten eind 2021 nog
niet zijn opgelost. Kan de Minister hierop reageren, zo vragen de leden
van de GroenLinks-fractie haar. Klopt het bijvoorbeeld dat er niet altijd
voldoende middelen en voorzieningen beschikbaar zijn om het wederkerigheidsprincipe van artikel 2:1 lid 4 van de Wvggz uit te voeren? Is de
Minister van mening dat deze wetten, waarin zoiets essentieels als dwang
geregeld wordt, op dit moment op de juiste manier worden uitgevoerd,
kijkend naar de ontbrekende randvoorwaarden? Is de kwaliteit van de
huidig geleverde zorg voldoende of onder de maat? Kan de Minister
gericht onderzoek doen naar de discrepantie tussen de wettelijke eisen en
de beschikbaarheid van daarvoor benodigde middelen en voorzieningen
(personeel, financieel, beddencapaciteit), zoals wordt aanbevolen in de
evaluatie? Wordt dit meegenomen in het kostenonderzoek dat is aangekondigd voor de tweede fase van de evaluatie? En wat gaat de Minister
doen om ervoor te zorgen dat de randvoorwaarden op alle vlakken
worden verbeterd?
Is bekend hoeveel patiënten in een dwangtraject terecht zijn gekomen
wegens het ontbreken van bovenstaande randvoorwaarden (personeel,
crisisbedden)? Zou het aantal mensen dat nu met dwang te maken krijgt,
minder zijn als de zorg wel op orde zou zijn? Is de Minister het met deze
leden eens dat een dwangtraject nooit de oplossing kan zijn voor
onvoldoende personeel? Zo ja, wat gaat de Minister hieraan doen?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat alle betrokkenen door de
komst van de Wvggz en de Wzd een sterke toename ervaren van
administratieve lasten. Dit komt vooral door verplichte gegevensuitwisseling tussen bepaalde partijen en de ook hier ontbrekende randvoorwaarden hiervoor. Genoemde leden lezen dat wordt aanbevolen om beide
wetten te screenen op onnodige administratieve belasting, door telkens
de vraag te stellen: is deze administratieve verplichting noodzakelijk en
proportioneel? Is de Minister voornemens deze aanbeveling over te
nemen en een taskforce hiervoor in te stellen? Het lijkt deze leden goed
dat deze taskforce na de screening ook met concrete aanbevelingen komt
om de uitvoerbaarheid van de wetgeving te vereenvoudigen en hierbij
ook de zorgverleners te betrekken. De leden van de GroenLinks-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

11

lezen dat er ook aanbevolen wordt om een tweede taskforce in te richten
die de opdracht krijgt de voorgeschreven momenten van gegevensuitwisseling in de Wvggz en de Wzd te screenen op uitvoerbaarheid en
nut/noodzaak, om te komen tot concrete aanbevelingen ter vereenvoudiging van de uitvoerbaarheid van de wetgeving. Is de Minister
voornemens om ook deze aanbeveling over te nemen?
10.3 De Wvggz
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de mogelijkheid voor
patiënten om een plan van aanpak op te stellen nog relatief weinig wordt
gebruikt. Hoe staat de Minister tegenover de aanbeveling om de wettelijke
regeling van het plan van aanpak zodanig aan te passen dat betere en
effectievere mogelijkheden ontstaan om verplichte zorg te voorkomen? Zij
lezen ook dat het informeren van de patiënt over zijn rechtspositie binnen
deze wetgeving nog niet goed werkt. De veelal schriftelijke informatievoorziening is vaak niet afgestemd op het begripsvermogen van de
mensen om wie het gaat. Patiënten worden daarmee niet bereikt of
ontvangen brieven op momenten dat zij daar niet bevattelijk voor zijn.
Deze leden vinden het zorgelijk dat wordt gesteld: «De formele wettelijke
benadering van het informeren van patiënten wordt beschouwd als een
inefficiënt systeem, dat vooral leidt tot administratieve belasting en niet
tot beter geïnformeerde patiënten, hetgeen de wetgever wel beoogt.» Is
de Minister voornemens om aanbeveling zes uit te voeren waarin wordt
gepleit om de informatievoorziening te vereenvoudigen aan patiënten? Zo
ja, op welke manier?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er onduidelijkheid is of het
opleggen van anticonceptie in deze wet valt onder verplichte zorg. Er zijn
rechters die binnen de Wvggz hiervoor geen ruimte zien, maar ook
rechters die hier anders over denken. Is het mogelijk om hierop verduidelijking aan te brengen? Of wil de Minister wachten op een uitspraak van
de Hoge Raad? Kan de Minister motiveren voor welke optie gekozen
wordt en waarom?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat door de complexiteit van
onder andere het administratieve proces de wettelijke termijn van vier
weken tot een beslissing van een zorgmachtiging vaak niet gehaald wordt.
Kan de Minister onderzoeken of het proces vereenvoudigd kan worden
zodat de vier weken periode wel gehaald kan worden? Ook wordt
geconcludeerd in de evaluatie dat de Wvggz onhelder is over de beëindiging van de zorgmachtiging. Is de Minister voornemens om expliciete
wettelijke duidelijkheid te geven over het moment van beëindigen van de
zorgmachtiging (anders dan door het verstrijken van de geldigheidsduur)?
Zo ja, op welke manier? Zo niet, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er bedenkingen zijn over de
hoorplicht van de burgemeester en dat deze breed worden gedeeld. Hoe
kijkt de Minister hiernaar en de aanbeveling om deze plicht te schrappen?
Kan de Minister duidelijk onderbouwen waarom gekozen wordt om deze
verplichting wel of niet te schrappen?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de huidige wettelijke
procedures ervoor hebben gezorgd dat er moeilijk contact komt tussen
patiënt en de patiëntenvertrouwenspersoon (pvp). Zij vinden dit zorgelijk,
zeker omdat eerder in de evaluatie ook blijkt dat de schriftelijke informatievoorziening de patiënten nauwelijks bereikt. De leden van de
GroenLinks-fractie begrijpen dat in de Wvggz geregeld is dat de burgermeester in het geval van een crisismaatregel de persoonsgegevens van
de betrokkene alleen aan de pvp verstrekt als de betrokkene daar
uitdrukkelijk toestemming voor geeft. Dit terwijl de patiënt op dat moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

12

in een crisissituatie zit. Gaat de Minister aanbeveling zestien opvolgen
waardoor dit veranderd wordt, zodat de patiëntgegevens automatisch aan
de pvp wordt verstrekt bij een crisismaatregel?
In de evaluatie lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat familie en
naasten zich niet altijd gehoord voelen door zorgverleners en onvoldoende geïnformeerd te worden. Ook zijn ze te weinig op de hoogte van
de familievertrouwenspersoon. Is het mogelijk om de zorgaanbieder te
verplichten om familie en naasten te informeren over de mogelijkheid van
een familievertrouwenspersoon? Zo ja, overweegt de Minister dit te
verplichten?
10.4 De Wzd
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in het Wzd-domein de
problemen rondom de randvoorwaarden nog groter zijn dan op het
gebied van de Wvggz. Het gaat hierbij om personeelstekorten, tekort aan
Wzd-functionarissen, hoge werkdruk en de belasting door administratieve
handelingen, gecombineerd met ondersteunende informatiesystemen die
niet op orde zijn. Het toepassen van onvrijwillige zorg mag niet toenemen
vanwege knelpunten in bovengenoemde randvoorwaarden. Welke
oplossingen ziet de Minister hiervoor? Genoemde leden lezen dat er ook
in het Wzd-domein bij betrokkenen onvoldoende bekendheid en kennis is
over de strekking van de wet. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de
bekendheid over de Wzd en de uitvoering daarvan bij cliënten, naasten en
zorgaanbieders wordt vergroot? Kunnen er bijvoorbeeld meer middelen
beschikbaar worden gesteld voor het ontwikkelen van een
goed-toegankelijke kennisinfrastructuur voor de Wzd?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er nog onduidelijkheid
bestaat over welke interventies wel of niet vallen onder de wettelijke
vormen van onvrijwillige zorg. Hoe gaat de Minister er samen met de
veldpartijen zorg voor dragen dat er verheldering komt van de inhoud van
de in artikel 2 lid 1 van de Wzd genoemde vormen van onvrijwillige zorg?
Hoe kunnen alternatieve oplossingen beter bekend en beschikbaar
worden?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de functie van de cliëntvertrouwenspersoon (cvp) nog niet ingeburgerd is en te vaak onbekend is
voor cliënten en naasten. Hoe kan de Minister bijdragen aan de
bekendheid en beschikbaarheid van cliëntvertrouwenspersonen? En wat
is de Minister hierin voornemens te doen, ook kijkend naar de aangenomen motie-Kwint/Westerveld6 en het aangenomen amendement
Westerveld/Pouw-Verweij7 op dit vlak? En is de Minister voornemens om
artikel 58 in de Wzd aan te passen zodat de cvp altijd in staat kan worden
gesteld tot algemene locatiebezoeken?
10.6 De relatie met de Wfz
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de nieuwe mogelijkheid van
artikel 2.3 van de Wfz in de praktijk tot veel discussie heeft geleid en lang
niet altijd uitvoerbaar is gebleken. In de evaluatie wordt aanbevolen om
de mogelijkheden te onderzoeken om een beter onderscheid te maken
tussen patiënten waarbij de nadruk ligt op de zorgbehoefte en patiënten
waarbij het vooral gaat om delict preventie. Beroepsorganisaties pleiten
echter niet voor een onderzoek, maar om dit punt snel met reparatiewetgeving te verbeteren. Zij pleiten voor een scherpere selectie door de
6
7

Kamerstuk 35 667, nr. 32.
Kamerstuk 35 667, nr. 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

13

strafrechter in het bekijken welke patiënten geschikt zijn voor plaatsing
binnen de context van de Wvggz en Wzd en welke niet. Hoe kijkt de
Minister naar deze oproep van de beroepsorganisaties, alsmede de
aanbeveling van de wetsevaluatie? Is de Minister voornemens snel hierop
te handelen? Zo niet, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie danken de Minister voor het
toezenden van de eerste wetsevaluatie. Deze leden realiseren zich dat
deze eerste evaluatie relatief snel na de invoering van beide wetten
plaatsvindt, na een lange parlementaire behandeling vooraf en twee
reparatiewetten na invoering. Genoemde leden vinden het vanwege de
ingrijpende wijziging die beide wetten met zich meebrengen passend dat
al binnen twee jaar gekeken is naar de uitvoerbaarheid en implementatie.
Zij maken graag van de gelegenheid gebruik om te reageren op enkele
bevindingen uit de evaluatie.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de evaluatie dat er onvoldoende bekendheid en kennis is over onder andere strekking van de wet,
het stappenplan bij onvrijwillige zorg en de toepassing van de wet bij
ambulante onvrijwillige zorg. Hoe gaat de Minister ervoor zorgdragen dat
de bekendheid over de Wzd en de uitvoering daarvan bij cliënten, naasten
en zorgaanbieders wordt vergroot?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de inzet van de Wzd in de
ambulante setting nog niet goed van de grond is gekomen, mede omdat
de bekostiging en infrastructuur nog niet goed geregeld zijn. Dit geldt
voor mensen met een persoonsgebonden budget (pgb) en mensen die
zorg in natura ontvangen. Wanneer is de Minister van plan om de
bekostiging van de Wzd in ambulante setting voor pgb en zorg in natura
te regelen, zodat de implementatie van de Wzd ook daar goed van de
grond kan komen?
De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat knelpunten in randvoorwaarden, zoals personeelsdruk, tekort aan Wzd-functionarissen, hoge
werkdruk, belasting door administratieve handelingen gecombineerd met
ondersteunende informatiesystemen nog in de weg staan van goede zorg
en inzet van de Wzd. Welk risico ziet de Minister hierin met betrekking tot
het toepassen van onvrijwillige zorg? Welke oplossingen ziet de Minister
om een toename van onvrijwillige zorg als gevolg van deze knelpunten te
voorkomen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister hoe zij kan
bijdragen aan de bekendheid en beschikbaarheid van cliëntvertrouwenspersonen. Deze leden zien de grote waarde van een onafhankelijk
vertrouwenspersoon met het oog op de rechtspositie van de cliënt. Wat
vindt de Minister ervan om een cliëntvertrouwenspersoon altijd in staat te
stellen tot algemene locatiebezoeken? Wordt een wetswijziging op dat
punt overwogen? Deze leden brengen ook graag onder de aandacht dat
ook cliëntenraden een rol hebben om de rechtspositie te borgen en hun
medezeggenschap de kwaliteit van zorg ten goede komt. Deze leden
vragen de Minister om zorgaanbieders verder te informeren over de rol
van cliëntenraden in het beleid rond de Wzd.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van de
voorliggende wetsevaluatie en heeft daarbij een aantal vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

14

Het lid van de BBB-fractie merkt op dat uit de evaluatie blijkt dat alle
betrokkenen door de komst van de Wvggz en de Wzd een sterke toename
van administratieve lasten hebben ervaren. Er is sprake van «een sterke
toename van papierwerk». Dit papierwerk wordt voor een deel veroorzaakt door de vele momenten waarop gegevensuitwisseling tussen
bepaalde partijen of functionarissen noodzakelijk is. Het lid van de
BBB-fractie vindt deze ontwikkeling zeer onwenselijk, het verminderen van
regeldruk moet juist hoge prioriteit hebben. Is de Minister dit met het lid
van de BBB-fractie eens? In het verlengde daarvan: welke mogelijkheden
ziet de Minister om op zo kort mogelijke termijn de administratieve lasten
te verminderen?
Het lid van de BBB-fractie maakt zich zorgen over de constatering dat de
verschillen in gekozen vorm van rechtsbescherming tussen Wvggz en
Wzd in de weg staan van het bereiken van een belangrijke doelstelling van
beide regelingen, namelijk het bewerkstelligen van zorgcontinuïteit en van
«de juiste zorg op de juiste plaats». Juist in het grensgebied tussen Wvggz
en Wzd is er sprake van problematische situaties. Hoe kijkt de Minister
tegen deze constatering aan en deelt de Minister de zorgen over deze
constatering?
Het lid van de BBB-fractie vraagt aandacht voor de cliëntenvertrouwenspersoon: lang niet alle instellingen werken mee aan het verstrekken van
(vrije) toegang tot een cvp. Het is bij een aantal instellingen heel erg
bewerkelijk voor een cvp om toegang te verkrijgen tot cliënten. Het
evaluatierapport geeft als aanbeveling «het wettelijk regelen van de
bevoegdheid van de cliëntenvertrouwenspersoon om algemene locatiebezoeken te mogen afleggen.» Wil de Minister deze aanbeveling
overnemen? Of heeft de Minister andere suggesties om te realiseren dat
de vertrouwenspersoon ook daadwerkelijk in contact kan komen met
cliënten? Het lid van de BBB-fractie wil hierbij inbrengen dat de meeste
instellingen een meewerkende houding innemen, maar het probleem ligt
bij een klein aantal instellingen die dat niet doen. Opgemerkt moet
worden dat zorgaanbieders niet altijd (h)erkennen dat op een bepaalde
locatie onvrijwillige zorg wordt verleend. Kan de Minister daar een
oplossing voor bieden?
Het lid van de BBB-fractie vraagt aandacht voor de bekostiging van de
Wzd in ambulante setting voor zowel pgb als zorg in natura. De inzet van
de Wzd in de ambulante setting is immers onvoldoende van de grond
gekomen, mede omdat de bekostiging en infrastructuur nog niet goed
geregeld zijn. Vanuit het pgb kan de inzet van de Wzd niet bekostigd
worden, waardoor dit een groot knelpunt vormt voor mensen die hun
zorg met een pgb of in natura regelen. Is de Minister voornemens dit te
gaan regelen?
Ook de bekendheid van de Wzd blijkt een knelpunt. Voorop moet staan dat
«dwang» een laatste optie is. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de
bekendheid over de Wzd en de uitvoering daarvan bij cliënten, naasten en
zorgaanbieders wordt vergroot?
Ten slotte vraagt het lid van de BBB-fractie hoe de Minister de verdere
evaluatie van de Wvggz en Wzd vorm wil geven? Het eerste deel van de
evaluatie geeft wat het lid van de BBB-fractie betreft reden tot spoedige
bijsturing, waarbij met name de onnodige administratieve belasting zo
spoedig mogelijk moet worden aangepakt. Maar ook het bereiken van de
doelen is een belangrijk punt van zorg. Het lid van de BBB-fractie is van
mening dat administratieve lastenverlichting juist bijdraagt aan het sneller
bereiken van de doelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

15

II. Reactie van de Minister
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
3 februari 2022 inzake het eerste deelrapport van de evaluatie van Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
(Wzd) en de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz).8 Ook
enkele leden van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport van de Eerste Kamer hebben vragen en opmerkingen gesteld naar
aanleiding van het eerste deelrapport. De antwoorden op de vragen van
beide Kamers zijn in samenhang met elkaar behandeld en tegelijkertijd
verzonden.
Allereerst wil ik u bedanken voor de inbreng van de leden van de
VVD-fractie, D66-fractie, CDA-fractie, SP-fractie, GroenLinks-fractie,
ChristenUnie-fractie en BBB-fractie. Uw vragen laten zien dat er vanuit uw
Kamer belang wordt gehecht aan de rechtsbescherming van kwetsbare
cliënten en patiënten, en dat belang deel ik volledig. Het is belangrijk om
cliënten en patiënten zo veel mogelijk vrijheid te geven om het leven in te
richten zoals zij dat zelf willen. De Wzd en de Wvggz zijn bedoeld om hier
een belangrijke bijdrage aan te leveren, juist als er geen andere
mogelijkheid is dan gedwongen zorg toe te passen. Echter, zoals u ook
heeft kunnen lezen zijn de onderzoekers kritisch over de uitvoerbaarheid
van de Wvggz en Wzd.
Alvorens ik specifiek in ga op de vragen die door verschillende fracties zijn
gesteld, wil ik eerst inleiden hoe ik naar deze wetten en de uitkomsten van
het eerste deelrapport van de evaluatie kijk. Zoals uw Kamer weet, hebben
de Wvggz en de Wzd een lange en complexe ontstaansgeschiedenis. In
alle jaren dat over de Wvggz en de Wzd is gesproken zijn er veel
bepalingen aan de inhoud van beide wetten toegevoegd, waardoor de
centrale doelstellingen om goede zorg aan betrokkene te organiseren,
dwang terug te dringen en meer vrijheid te creëren, onbedoeld meer naar
de achtergrond zijn verdrongen. De complexiteit van de regelgeving ligt
ook ten grondslag aan het merendeel van de aanbevelingen die de
onderzoekers doen in het eerste deel van de wetsevaluatie. Aan de
regering en beide Kamers gezamenlijk de taak om deze complexiteit terug
te dringen zodat de zorg organiseerbaar en houdbaar blijft en de focus
weer komt te liggen op het leveren van goede zorg. Deze twee wetten
kunnen immers niet los worden gezien van de uitdagingen die er liggen
voor de ggz, ouderenzorg en gehandicaptenzorg als geheel. Ik ben ervan
overtuigd dat een beter uitvoerbare wet leidt tot betere zorg. Immers, hoe
minder tijd besteed hoeft te worden aan administratieve handelingen, hoe
meer tijd zorgprofessionals overhouden voor de daadwerkelijke zorgverlening aan de patiënt, en hoe meer inzet kan worden gepleegd in het
individuele geval om dwang te voorkomen, minder ingrijpende dwang in
te zetten of de duur daarvan te beperken.
Verschillende leden verzoeken om in reactie op hun vragen al te komen
met een beleidsreactie en concrete verbetervoorstellen. Ik blijf evenwel
vasthouden aan het voornemen dat is geschetst in de aanbiedingsbrief9
om niet nu al met een beleidsreactie of appreciatie te komen en specifiek
in te gaan op de aanbevelingen of met concrete voorstellen tot
aanpassing van wetgeving te komen. Hiermee wil ik ook voorkomen dat
we in dezelfde valkuil stappen die geleid heeft tot de complexe regelgeving die er nu ligt. Een integrale afweging op basis van beide delen van
de wetsevaluatie is noodzakelijk om te voorkomen dat er nu voorstellen
8
9

Kamerstukken 35 370 en 25 424, nr. 598 en bijlage.
Kamerstukken 35 370 en 25 424, nr. 598.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

16

worden gedaan die op zichzelf bezien verstandig of nuttig lijken maar die
in het grote geheel van regels niet bijdragen aan betere zorg voor de
betrokkene. Dat betekent uiteraard niet dat ik afwacht tot het tweede
rapport van de evaluatie er ligt. De aanbevelingen uit het eerste rapport
zijn weliswaar deels concreet, maar het merendeel vergt nadere
uitwerking. Ik denk hier bijvoorbeeld aan de aanbevelingen om procedures tegen het licht te houden in relatie tot de administratieve belasting.
Ik ben inmiddels met de uitwerking van de eerste aanbevelingen aan de
slag. Bij deze uitwerking betrek ik uitdrukkelijk eerst het veld: de patiënten,
cliënten en hun vertegenwoordigers en de uitvoerende praktijk van
aanbieders en professionals. Ik vind het belangrijk dat we eerst daar
starten om concrete oplossingen op te halen en te toetsen. Het zijn
immers deze partijen die dagelijks met de uitvoering van de wet van doen
hebben.
Ik ben dan ook blij dat de cliëntenorganisaties, beroepsverenigingen en
brancheverenigingen die in de stuurgroep Wet zorg en dwang vertegenwoordigd zijn het initiatief hebben genomen en commitment hebben
uitgesproken om de komende maanden in gezamenlijkheid te komen met
concrete verbetervoorstellen voor de Wzd om de uitvoeringslasten te
verlagen, de procedures beter aan te laten sluiten op de zorgpraktijk met
behoud van zorgvuldige besluitvorming en oog voor de rechtsbescherming van de betrokkene. In dit traject zullen wij ook de aanbevelingen inbrengen die te maken hebben met het vergroten van kennis
onder cliënten en professionals, goede randvoorwaarden voor het
toepassen van de Wzd en het verminderen van de administratieve lasten
dan wel onnodige momenten van gegevensuitwisseling.
Ook voor de doorontwikkeling van de Wvggz hebben de patiëntenorganisaties, beroepsverenigingen en de branchevereniging hun bestuurlijke
commitment uitgesproken om gezamenlijk de aanbevelingen uit te
werken en te vertalen naar de praktijk. Ik zal daarbij in het bijzonder oog
houden voor de samenloop tussen de Wzd en Wvggz en de relatie met de
Wet forensische zorg (Wfz).
Het eindrapport van de wetsevaluatie wordt naar verwachting in de zomer
van 2022 opgeleverd. Ik verwacht dat dit rapport de eerdere aanbevelingen in perspectief zet en ingaat op de belangrijkste doelen van de wet.
De oplossingen en voorstellen die wij in de tussentijd met het veld zoeken
zullen op dat moment in deze brede context een plek krijgen.
De beleidsreactie waarin ik ook de uitkomsten betrek van de trajecten met
het veld zal ik eind 2022 aan uw Kamer doen toekomen, zoals ik u eerder
heb aangekondigd. Ik ga daarover te zijner tijd uiteraard graag met uw
Kamer in gesprek.
In deze brief ga ik in op de richting waarin de wetgeving zich gelet op de
eerste uitkomsten van de wetsevaluatie logischerwijs zou moeten
ontwikkelen en wat daarbij voor mij belangrijke uitgangspunten zijn die ik
hanteer bij het opstellen van de uitgebreide beleidsreactie en het
formuleren van wetswijzigingen.
Belangrijke uitgangspunten
Voor de regering staat voorop dat de wetgeving moet bijdragen aan de
mogelijkheid om mensen het leven te laten leiden zoals zij dat zelf willen
en om zo veel mogelijk eigen regie voor de betrokkene te realiseren.
Centraal staat hierbij de kwaliteit van zorg. Het echt kennen van de cliënt
of patiënt en methodisch werken als uitgangspunt voor de zorgverlening
dragen bij aan persoonsgerichte zorg waarbij dwang als ultimum
remedium kan worden ingezet en zo snel mogelijk kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

17

afgebouwd. Regelgeving is noodzakelijk ter legitimatie van inbreuken op
grondrechten door toepassing van gedwongen zorg, maar ook om de
patiënt en cliënt in die kwetsbare situatie zo goed mogelijk te beschermen
en van rechtsmiddelen te voorzien. Maar we zien in de praktijk dat het
strikt naleven van regels het leveren van goede zorg ook in de weg kan
staan. Het voornemen is dan ook om te herzien tot in welke mate van
detail procedures op wetsniveau vormgegeven dienen te worden om de
effectiviteit en uitvoerbaarheid te maximaliseren. Enerzijds moeten
noodzakelijke vereisten en waarborgen vastgelegd worden en rechtszekerheid geboden worden, anderzijds is denkbaar dat normen worden
ingevuld via breed gedragen richtlijnen en het toepassen van maatwerk.
Het is voor de regering dan ook geen gegeven dat het detailniveau van de
huidige regelgeving in stand blijft. Naast aanpassingen in wet- en
regelgeving wil ik ook inzetten op het vergroten van de bewustwording
over gedwongen zorg en het gesprek tussen de betrokkene, familie,
cliënten- of patiëntenvertrouwenspersoon en zorgverleners nog verder
bevorderen ter invulling van de daarover gestelde regels. Over deze
thema’s ga ik met het veld in gesprek.
Ik hecht eraan dat er voor de voorstellen die in de komende periode
ontwikkeld zullen worden zoveel mogelijk draagvlak is bij de cliënten- en
patiëntenorganisaties, zorgaanbieders en zorgverlener. Ik besef dat er
misschien geen consensus zal zijn voor alle oplossingen, maar ik hecht
eraan om het goede gesprek over de gezamenlijke belangen te blijven
voeren. Dit proces zal tijd kosten maar zorgt er wel voor dat ik beter
uitvoerbare, concrete voorstellen aan uw Kamer kan doen toekomen.
Ik ga graag in op de gestelde vragen en opmerkingen van de leden van de
verschillende fracties. Hierbij is de indeling van het verslag aangehouden.
De vragen van de leden zijn boven de antwoorden geparafraseerd.
1. Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
1.1. De leden van de VVD-fractie vragen hoe wordt gewaarborgd dat de
administratieve lasten niet verder zullen toenemen.
Zoals in mijn algemene inleiding toegelicht, vereisen de inperking van
grondrechten en bescherming van cliënt en patiënt zorgvuldige procedures. Deze procedures brengen onvermijdelijk administratieve lasten met
zich mee. De komende periode zal ik gebruiken om met de betrokken
partijen – inclusief de zorgverleners van de werkvloer – te spreken over de
aanbevelingen uit het rapport en te komen tot oplossingen. Een belangrijk
thema daarbij is het vinden van een evenwichtige balans tussen formele
vereisten ten behoeve van de rechtsbescherming van de betrokkene en de
uitvoerbaarheid van de wet. Mijn inzet daarbij is de uitvoerbaarheid van
de wet te verbeteren, zodat zorgprofessionals meer tijd hebben voor de
patiënt of cliënt en dus voor goede zorg. Daarnaast wil ik ook inzetten op
het vergroten van bewustwording en kennis onder zorgverleners ten
aanzien van gedwongen zorg en alternatieven om vrijwillige zorg te
bieden. In mijn beleidsreactie zal ik uiteenzetten hoe ik dit concreet wil
bereiken.
1.2. Tevens willen de leden van de VVD-fractie graag weten wat de
Minister gaat doen om de bekendheid en uitvoering van de Wzd goed
over het voetlicht te krijgen bij cliënten en zorgprofessionals, mede in
relatie tot scholing van personeel en zorginstellingen. Voorts vragen deze
leden hierover een onderdeel op te nemen in het tweede evaluatierapport.
Het eerste evaluatierapport laat zien dat de bekendheid over de Wzd
onder cliënten, naasten en professionals in relatie tot scholing verbeterd
moet worden. Hierover ga ik met het veld in gesprek, om concrete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

18

oplossingen en voorstellen op te halen die ik te zijner tijd met uw Kamer
zal delen.
1.3. De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de Minister met een
reactie op deze vragen zal komen, en voor wanneer het tweede deel van
de evaluatie gepland staat.
Zoals in de inleiding is geschetst, verwacht ik mijn beleidsreactie op beide
evaluatierapporten en de trajecten met het veld eind 2022 met uw Kamer
te kunnen delen. Het tweede deel van de evaluatie zal ik naar verwachting
in de zomer van 2022 in ontvangst kunnen nemen.
1.4. De leden van de VVD-fractie merken op dat zorgprofessionals over het
algemeen positief zijn over het idee van een stappenplan, maar zij vinden
het jammer om te lezen dat het stappenplan door zorgprofessionals als
bureaucratisch, rigide, papierwinkel en overgereguleerd wordt ervaren. Zij
vinden het van belang dat het stappenplan goed aansluit bij het
zorgproces en niet voorbij geschoten mag worden door formaliteiten of
regeldruk.
In essentie draait het stappenplan van de Wzd om methodisch en
multidisciplinair werken. Ik ben blij om te vernemen dat zorgprofessionals
over het algemeen positief zijn over de essentie van het stappenplan,
omdat ik ervan overtuigd ben dat methodisch en multidisciplinair
evalueren uiteindelijk leidt tot goede zorg, en dus minder onnodige
onvrijwillige zorg. Tegelijkertijd deel ik ook de opvatting dat het
stappenplan zijn doel niet voorbij moet schieten. In de afgelopen
maanden heb ik al met veldpartijen gesproken over de mogelijkheden om
bij het stappenplan meer maatwerk mogelijk te maken. Dit gesprek zal ik
naar aanleiding van dit eerste evaluatierapport voortzetten.
1.5. De leden van de VVD-fractie vragen of het risico niet bestaat dat een
strafrechtelijk traject voortijdig wordt gestopt als de zorgmachtiging als
uitweg wordt gezien («afschuifartikel). De leden van de VVD-fractie zijn
van mening dat het voortijdig stopzetten van een straftraject onwenselijk
is.
Met de leden van de VVD ben ik het eens dat het voortijdig stopzetten van
een strafrechtelijk traject onwenselijk zou zijn. Ik heb geen aanleiding te
veronderstellen dat hiervan sprake is. Artikel 2.3 Wfz biedt de strafrechter
de mogelijkheid om in voorkomende gevallen een integrale afweging te
maken tussen straf en zorg.
De rechter kan personen op meerdere momenten in het strafproces
doorgeleiden naar reguliere zorg, wanneer zij niet (meer) thuishoren in de
forensische sector. Dus ook bij de rechterlijke uitspraak waarbij iemand
wegens een strafbaar feit wordt veroordeeld. Daarbij is van belang dat
voor de toepassing van dit wetsartikel het noodzakelijk is dat aan de
criteria van de Wvggz dan wel de Wzd wordt voldaan. Het artikel biedt
derhalve de mogelijkheid dat een integrale en zorgvuldige afweging kan
worden gemaakt die leidt tot het opleggen van de meest geëigende
maatregel voor een persoon.
1.6. Voorts vragen de leden van de VVD-fractie wat de Minister gaat doen
om de rechtspositie en navenante bevoegdheden, zoals locatiebezoeken
van cliëntenvertrouwenspersonen, goed te borgen.
Vertrouwenspersonen spelen een belangrijke rol bij de ondersteuning van
mensen die te maken hebben met gedwongen zorg. Ik vind het belangrijk
dat de positie van deze functionaris geborgd is, daarom is deze ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

19

wettelijk verankerd in de Wzd en Wvggz. Zoals uw Kamer eerder is
gemeld10 ben ik bezig met een ontwikkeltraject, waarin wordt onderzocht
of de rollen, taken en toegang van cliënten tot het aanbod van functionarissen voor vertrouwenswerk en klachtenopvang op basis van de
Jeugdwet, de Wet kwaliteit klachten en geschillen zorg, de Wvggz en de
Wzd op de huidige wijze het best tot hun recht komen. Ik ben voornemens
de Kamers over de uitkomsten van dit traject na afronding te informeren,
naar verwachting in de tweede helft van 2022. Voor een mogelijke
herijking van wettelijke taken wil ik ook de resultaten van het tweede
evaluatierapport van de Wzd en Wvggz meenemen.
Specifiek voor de cliëntenvertrouwenspersoon (cvp, Wzd) merk ik het
volgende op. Het betreft een nieuwe functie die door vier aanbieders
wordt uitgevoerd. Ten behoeve van kwaliteitsborging is de Landelijke
Faciliteit opgericht, die ik ook in 2022 en 2023 financieel blijf steunen.
Zorgbelang Inclusief heeft, samen met de andere drie aanbieders van
cliëntenvertrouwenswerk, een petitie ingediend bij de commissie voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Hierin is de oproep: «Zorg voor vrije
toegang van cliëntvertrouwenspersonen zorg en dwang tot alle cliënten».
Ik wil deze brief graag benutten om, zoals verzocht door de commissie
voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport te reageren op de petitie.
Voor punt 1 (vrije toegang) in de petitie is mijn reactie de volgende: waar
geen toegang wordt verleend en er wel sprake is van onvrijwillige zorg in
het kader van de Wzd, is het aan de cvp’en om te melden bij de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Het is de taak van de IGJ om hierop te
handhaven. Vrije toegang voor de cvp, zover dat redelijkerwijs nodig is
voor het uitvoeren van zijn of haar taak is, op basis van artikel 58 Wzd, al
geregeld. Daarnaast worden gesprekken gevoerd. Partijen zijn het erover
eens dat de toegang niet ontzegd mag worden bij (1) cliënten die
onvrijwillige zorg ervaren en een verzoek doen om advies of bijstand en
(2) voor algemene bezoeken aan zorgaanbieders die de Wzd uitvoeren.
Wel is belangrijk dat hierbij afstemming plaatsvindt tussen cvp en
zorgaanbieder en bezoeken niet onaangekondigd plaatsvinden. Afgelopen
januari is in een overleg, gefaciliteerd door VWS tussen branche-,
cliënten- en cvp-organisaties, gesproken over de toegang en de locatiebezoeken van de cvp. Partijen hebben in dit overleg gezamenlijk afgesproken
te zullen communiceren over de cvp, met als doel om de bekendheid van
de cvp te vergroten.
Voor punt 2 uit de petitie (verzoek om meer budget) is mijn reactie de
volgende: dat de cvp-organisaties het budget van € 9 miljoen niet
toereikend vinden is mij bekend. Het uitgangspunt in de Wzd is dat
cliënten die te maken krijgen met onvrijwillige zorg een beroep kunnen
doen op een cvp. De beschikbaarheid van de cvp voor de cliënt is wettelijk
geborgd en VWS zal daar voldoende middelen voor beschikbaar stellen.
Tegelijkertijd is de cvp een nieuwe functie binnen de ouderen- en
gehandicaptensector die nog volop in ontwikkeling is. Vooralsnog houd ik
vast aan de € 9 miljoen als beschikbaar budget. Eventuele structurele
aanpassingen ten aanzien van de cvp, waaronder de bekostiging, wil VWS
bezien in samenhang met de resultaten van de wetsevaluatie. Ik vind het
daarbij van belang om de doelmatigheid van de inzet cvp niet uit het oog
te verliezen.
1.7. De leden van de VVD-fractie zien graag dat de ervaringen van
mantelzorgers van mensen met dementie worden meegenomen in de
tweede fase van de evaluatie.

10

Kamerstuk 35 667, E.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

20

Ik vind het belangrijk dat de Wzd goed aansluit bij de verschillende
doelgroepen van de wet, waaronder ook de mensen met dementie en hun
naasten. Daarom is het van belang dat hun vertegenwoordigende
organisaties goed betrokken worden bij de wetsevaluatie. Op pagina 427
van het rapport staat een overzicht van de kwalitatieve dataverzameling
voor de eerste fase van de wetsevaluatie. Hieruit blijkt dat de ervaringen
van naasten van mensen met dementie in deze eerste fase zijn meegenomen door middel van interviews, net als de ervaringen van patiënten
en naasten met een psychische stoornis en een verstandelijke beperking.
Cliëntenorganisaties, waaronder Alzheimer Nederland, zijn door de
onderzoekers uitgenodigd om ervaringen te delen met betrekking tot
beide wetten en zijn uitgenodigd voor drie duidingssessies die gedurende
de eerste fase zijn gehouden. Ik plaats dan ook kanttekeningen bij de
veronderstelling dat de stem van mensen met dementie en hun naasten
onvoldoende is meegenomen in het eerste rapport.
Uiteraard ben ik bereid om binnen de kaders die een onafhankelijke
evaluatie met zich meebrengt de onderzoekers te vragen om ook in de
tweede fase het perspectief van patiënten/cliënten en hun naasten (waar
mogelijk nog intensiever) te betrekken.
1.8. Voorts vragen de leden van de VVD-fractie hoe de Minister toeziet op
de gemeentelijke uitvoering van de wetten, met het oog op het
waarborgen van de zorgcontinuïteit.
Een van de uitgangspunten van de Wvggz is dat rekening wordt
gehouden met de voorwaarden die noodzakelijk zijn om deelname van
betrokkene aan het maatschappelijk leven te bevorderen. Dat betekent dat
onder meer bij het opstellen van een zorgplan wordt gekeken wat iemand
nodig heeft buiten de zorginstelling, zoals een huis, dagbesteding of
schuldhulp. Voor de gemeente is het geen nieuwe taak en er zijn
voorafgaand aan de invoering van de Wvggz structureel middelen
toegevoegd aan het Gemeentefonds. De Wmo-toezichthouder is belast
met het toezicht op deze taken, uitgevoerd door de gemeenten zelf. Voor
de uitvoering van de verdere gemeentelijke taken onder de Wvggz heeft
de gemeente beleidsvrijheid om dit in te vullen. Over het toezicht op de
Wvggz en de Wzd zijn afspraken gemaakt tussen gemeenten,
Wmo-toezichthouders en de IGJ.
2. Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
2.1 De leden van de D66-fractie vragen om een korte appreciatie per
aanbeveling uit het eerste deelrapport van de evaluatie. Voorts vragen
deze leden wat specifiek de acties zijn om de aanbeveling over te nemen
of op te volgen, wat de urgentie is van elke aanbeveling en welke
aanbeveling per direct wordt overgenomen, of hiervoor een wetswijziging
is aangewezen en of dit nog terugkomt in de volgende fase van de
evaluatie. De leden vragen voorts wie de aanjaagrol heeft om de
aanbevelingen te realiseren.
In mijn inleidende opmerkingen heb ik het proces geschetst dat ik voor
ogen zie bij de uitwerking van de aanbevelingen, ook in relatie tot de
tweede fase van de wetsevaluatie. Omdat ik alle eventuele wijzigingen in
zijn geheel wil bezien, wil ik daar niet op vooruitlopen door een appreciatie te geven bij de individuele aanbevelingen uit het eerste evaluatierapport. In zijn algemeenheid wens ik voortvarend te werk te gaan en
betracht ik de zorgvuldigheid die is vereist bij wijzigingen van deze
complexe wetgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

21

2.2. De leden van de D66-fractie vragen de Minister in hoeverre de Wvggz
en de Wzd ervoor hebben gezorgd dat zorg inderdaad meer in de
thuissituatie heeft plaatsgevonden en dat de instroom naar de intramurale
zorg verminderd werd.
De mogelijkheid om ook buiten een zorginstelling gedwongen zorg te
verlenen, en niet enkel gekoppeld aan een gedwongen opname, is een
belangrijk onderdeel van de nieuwe wetten. Tegelijk zijn deze wetten in
werking getreden in een periode die werd gekenmerkt door corona en de
corona-maatregelen. Dat heeft eraan bijgedragen dat ambulante
gedwongen zorg nog maar beperkt van de grond is gekomen, zoals ook
de onderzoekers concluderen.
De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) is vooralsnog
terughoudend in het toepassen van ambulante dwang11. Het beeld over
de Wvggz is dat zorgmachtigingen worden gebruikt zoals voorheen onder
de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz)
de voorwaardelijke machtiging. Dat wil zeggen dat de mogelijkheid van
een gedwongen opname voorwaardelijk wordt opgenomen in de
zorgmachtiging en als iemand zich niet houdt aan die voorwaarden, wordt
overgegaan tot opname in plaats van gedwongen zorg thuis.
Ook branchevereniging Zorgthuisnl adviseert haar leden terughoudend
om te gaan met het toepassen van onvrijwillige zorg in de thuissituatie.
Op grond van de Wzd wordt ambulante onvrijwillige zorg vooralsnog
slechts sporadisch toegepast. Indien onvrijwillige zorg toch nodig blijkt te
zijn, kiezen zorgaanbieders er veelal voor om de cliënt over te dragen naar
een zorgaanbieder die wel de Wzd uitvoert.12
Al met al kan dus nog niet worden gezegd dat de Wvggz en de Wzd
ervoor hebben gezorgd dat meer zorg in de thuissituatie heeft plaatsgevonden en dat de instroom naar intramurale zorg is verminderd. Daarbij
wil ik wel de kanttekening maken dat de mogelijkheid om ook buiten een
zorginstelling dwang te verlenen een geheel nieuw onderdeel is van deze
wetten, die nog maar kort in werking zijn getreden.
2.3. Voorts vragen de leden van de D66-fractie hoe in de tweede fase van
de evaluatie wordt geborgd dat er een goed beeld komt van deze effecten
op deze instroom. Zij vragen daarnaast of de wetgeving ertoe heeft geleid
dat er minder (dwang)opnames waren en patiënten beter thuis geholpen
werden, en dat daarmee de wachttijden bij intramurale instellingen
konden worden verminderd. Deze leden vragen ook hoe dit in budgettaire
zin wordt gekwantificeerd, en waar als gevolg van deze wetgeving minder
werd uitgegeven en waar meer. Ook vragen de leden van de D66-fractie
hoe de Minister in tweede fase van de monitor kan borgen dat de Tweede
Kamer deze informatie krijgt.
Wat betreft de door de leden van de D66-fractie gevraagde effecten van
deze wetten op de zorg, komt deze wetsevaluatie te vroeg om hier een
betrouwbaar beeld van te geven. Dat was daarom ook geen onderdeel
van de opdracht. De wetten zijn nog maar kort in werking en zijn nog
volop in beweging. Met de tweede fase van de evaluatie verwacht de
regering wel inzicht in de kosten van de belangrijkste procedure in de
Wvggz, de zorgmachtiging, voor zowel de partijen in de zorg en als de
justitiële kant. Ook is gevraagd om waar mogelijk de financiële gevolgen
van het uitvoeren van bepaalde procedures in de Wvggz in perspectief te
plaatsen van de te bereiken doelen van de wet. Voor de Wzd is reeds
11
12

https://wvggz-kct.nl/handreikingen-wvggz
https://zorgthuisnl.nl/actueel/persberichten/rapport-knelpunten-wet-zorg-en-dwang-binnen-deintra-en-extramurale-zorg-bij-kleinschalige-zorgaanbieders/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

22

eerder door de NZa een kostenonderzoek gedaan naar de uitvoering van
het stappenplan in de intramurale setting. De NZa doet momenteel
vervolgonderzoek in de ambulante setting.
2.4. De leden van de D66-fractie geven aan dat het onduidelijk is of de
rechtsbescherming nu goed geborgd is, en vragen om een appreciatie op
dit punt. Zij vragen vervolgens welke stappen de Minister gaat ondernemen om te borgen dat hier meer duidelijkheid over komt.
Gedwongen zorg is een ingrijpende inbreuk op grondrechten. Het bieden
van goede rechtsbescherming is een kernpunt van de Wvggz en de Wzd.
Het eerste rapport geeft al enig inzicht in mogelijke verbeteringen, zoals
het vergemakkelijken van de informatievoorziening en het eerder
betrekken van vertrouwenspersonen. In het tweede evaluatierapport zal
het thema rechtsbescherming verder worden uitgediept. Ik verwacht dan
ook nog verdere aanbevelingen om de rechtsbescherming van cliënt en
patiënt op een juiste manier te borgen. Deze wil ik eerst integraal afwegen
voordat ik kom tot vervolgstappen. De komende periode zal ik echter al
gebruiken om met betrokken partijen te spreken over de aanbevelingen
uit het rapport en te komen tot oplossingsrichtingen.
2.5. De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre er sprake is van een
beperkte kennis over de rechtspositie of er andere redenen zijn dat de
rechtsbescherming niet goed geborgd is. Voorts vragen deze leden wat er
gaat gebeuren om de beperkte kennis over de rechtspositie te verbeteren.
Daarnaast vragen deze leden of er verschillen in kenmerken van patiënten/
cliënten of naasten te zien zijn als het gaat om kennis over de rechtspositie, en zo niet, of dit meegenomen kan worden in de tweede fase van de
evaluatie.
In het evaluatierapport is de aanbeveling opgenomen om de manier van
informatievoorziening aan patiënten te heroverwegen of te verbeteren. Dit
wil ik integraal afwegen in samenhang met andere aanbevelingen om tot
een goed uitvoerbare wet te komen. Zoals gezegd, zal ik de komende tijd
ook in gesprek gaan met betrokken partijen om onder andere het thema
rechtsbescherming te bespreken. Ik zal dan ook kijken wat de oorzaken
ervan zijn dat de cliënt of patiënt niet altijd goed op de hoogte is van
zijn/haar rechtspositie. Ik verwacht daarnaast in het tweede rapport een
verdere uitdieping van het thema rechtspositie van de betrokkenen.
2.6. De leden van de D66-fractie brengen in dat de complexe problematiek
die onder deze wetten valt vaak in kansarme wijken wordt geplaatst. Zij
vragen de Minister of de wijkagent genoeg geëquipeerd is om toezicht te
houden en escalatie te voorkomen en of de Minister kan aangeven hoe de
rol van politie en wijkagent wordt meegenomen in de tweede fase van de
evaluatie.
Agenten in de wijk, waaronder de wijkagent, signaleren vaak als één van
de eersten zorgwekkende situaties. De agent in de wijk speelt daarmee
een rol in het op gang brengen van de zorg of ondersteuning. In het
Basispolitieonderwijs is het onderdeel «Optreden bij overlast»
opgenomen. Daarbij is aandacht voor de-escalerend optreden, het
betrekken van de juiste partner en het handelingsrepertoire ten gevolge
van nieuwe wet- of regelgeving. De politie stelt hierbij geen diagnose
maar maakt een inschatting en is in staat om hulpverlening tijdig te
betrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

23

De politie kan (evenals burgers) zorgmeldingen doen bij de gemeente,
bijvoorbeeld als er vermoedelijk (verplichte) zorg nodig is. De meldpunten
bepalen of een onderzoek naar een mogelijke zorgmelding nodig is. In dat
bredere kader kan de rol van de politie aan de orde komen in de evaluatie.
2.7. De leden van de D66-fractie vragen hoe de Minister aan de slag gaat
met de passage in het regeerakkoord over intensievere samenwerking
tussen politie en ggz om ervoor te zorgen dat personen met onbegrepen
gedrag zorg krijgen en niet onnodig worden opgepakt.
In de brief van 9 februari jl.13 heeft de Minister van Justitie en Veiligheid
laten weten dat de politie en GGZ intensiever gaan samenwerken om
ervoor te zorgen dat personen met verward of onbegrepen gedrag op tijd
de juiste zorg en/of brede ondersteuning wordt geboden. Daarvoor moet
de toeleiding naar passende zorg en ondersteuning worden verbeterd. Zo
is het belangrijk dat er actief opvolging kan worden gegeven aan signalen
en meldingen bij politie en bij het meldpunt voor niet-acute zorgmeldingen. Daartoe wordt de beschikbaarheid van laagdrempelige
bemoeizorg op lokaal niveau (zoals wijk-GGD’ers) gestimuleerd. Voor
personen met verward gedrag en een hoog veiligheidsrisico wordt de
implementatie van de levensloopaanpak ketenveldnorm voortgezet. Uw
Kamer wordt voor het zomerreces – door de Minister van Justitie en
Veiligheid en mij – nader geïnformeerd over de uitwerking van de passage
in het regeerakkoord over intensievere samenwerking tussen politie en
ggz om ervoor te zorgen dat personen met onbegrepen gedrag zorg
krijgen en niet onnodig worden opgepakt.14
2.8. De leden van de D66-fractie vragen hoe de motie-Van der Laan wordt
betrokken bij de tweede fase van de evaluatie, waarin de regering werd
verzocht om bij de evaluatie van de Wvggz te onderzoeken in welke mate
administratieve verplichtingen in negatieve zin bijdragen aan hun
rechtspositie. Voorts vragen zij of dit gekwantificeerd kan worden. De
leden van de D66-fractie vragen eveneens welke voornemens de Minister
vooruitlopend op de tweede fase heeft om de papierwinkel voor cliënten
te verminderen of te verbeteren. Voorts vragen deze leden of de Minister
mogelijkheden ziet om op andere manier met cliënten te communiceren
dan via documenten.
De genoemde motie-Van der Laan, naar aanleiding van de constatering
van de IGJ dat de vele brieven en administratieve lasten voor cliënten
gevolgen hebben voor hun rechtspositie, heeft reeds in de eerste fase van
de wetsevaluatie tot een concrete aanbeveling geleid om de informatievoorziening te vereenvoudigen. Waar het gaat om aanpassingen in
wettelijke vormgeving loopt dit mee met het in de inleiding geschetste
proces. Waar het gaat om de uitvoering is dit afgelopen jaar reeds
opgepakt door de ketenpartners. Zo zijn verschillende brieven reeds
herzien en is in werkafspraken verduidelijkt dat betrokkene bij voorkeur
ook mondeling wordt geïnformeerd. In de tweede fase van de evaluatie
zullen de onderzoekers, in kwalitatieve zin, nader ingaan op de beoogde
rechtsbescherming.
2.9. De leden van de D66-fractie vragen of er andere manieren zijn om de
kennis over de eigen rechtspositie over te brengen naar de cliënt en of
ervaringsdeskundigen kunnen worden ingezet voor het verbeteren van de
communicatie en de kennisoverdracht. Voorts vragen deze leden welke
stappen worden gezet om kennis onder uitvoerders over deze ingewikkelde wetgeving te vergroten.

13
14

Kamerstuk 35 925 VI, nr. 132.
Kamerstuk 35 925 VI, nr. 132.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

24

De leden van de D66-fractie vragen terecht naar andere manieren om de
kennis over de eigen rechtspositie te borgen dan via brieven. In de Wvggz
lijkt de rechtspositie goed geborgd door op verschillende momenten te
eisen dat iemand schriftelijk wordt geïnformeerd. Maar in de praktijk gaat
er veel tijd en energie van zorgverleners naar het sturen van brieven, die
vervolgens niet altijd hun doel bereiken omdat de betrokkene (op dat
moment) niet in staat is ze te verwerken. Het verbeteren van de wijze
waarop betrokkenen geïnformeerd kunnen worden over de eigen
rechtspositie is een belangrijk onderdeel voor de doorontwikkeling van
zowel de Wvggz als de Wzd. Bezien zal bijvoorbeeld worden of we minder
gedetailleerd moeten voorschrijven wanneer iemand welke informatie
schriftelijk moet krijgen, maar meer moeten toetsen of iemand goed is
geïnformeerd.
2.10. De leden van de D66-fractie benadrukken het belang van de
autonomie van de cliënt, en verwijzen naar de bevinding in het rapport
dat betrokkenen nog weinig gebruikmaakten van instrumenten die
beogen dat rekening wordt gehouden met hun wensen en voorkeuren
(lage aantal aanvragen van zorgmachtigingen naar aanleiding van een
zelfbindingsverklaring en de beperkte mate waarin gebruik wordt gemaakt
van een plan van aanpak voor cliënten).
De complexiteit en gebrek aan ondersteuning is hier volgens respondenten debet aan. De voornoemde leden vragen om een reflectie op dit
punt en oplossingen voor de korte- en lange termijn om de zelfbeschikking van cliënten te vergroten.
De Wvggz kent verschillende instrumenten die betrokkenen kunnen
inzetten om hun wensen en voorkeuren kenbaar te maken, zoals het eigen
plan van aanpak, de zorgkaart en de zelfbindingsverklaring. In het
deelrapport wordt geconstateerd dat deze instrumenten nog weinig
worden ingezet. Voor een deel kan dit in de praktijk al worden opgepakt
op korte termijn. Zo zijn ketenpartners bezig met een pilot om het plan
van aanpak te verbeteren en zien we in de ketenmonitor15 dat er steeds
meer zelfbindingsverklaringen worden geregistreerd. Wel beschouw ik de
evaluatie als het moment om goed te bezien of de instrumenten die de
wet kent wellicht te star zijn ingebouwd in de procedure om voldoende tot
hun recht te komen.
2.11. De leden van de D66-fractie vragen wat de effecten zijn van de komst
van de onafhankelijk cliëntondersteuner op de positie van de patiënt. Zij
vragen voorts hoe de onafhankelijkheid van cliëntondersteuning wordt
geborgd, en hoe de extra middelen van € 9 miljoen die in 2021
beschikbaar zijn gesteld voor gemeenten voor de inzet van vertrouwenspersonen hebben bijgedragen aan het versterken van de positie van de
patiënt.
Het recht op onafhankelijke cliëntondersteuning is wettelijk verankerd in
de Wlz en in de Wmo 2015. Een cliëntondersteuner staat naast de cliënt en
helpt deze desgevraagd de juiste keuzes te maken over hoe zorg passend
georganiseerd kan worden. Een cliëntondersteuner biedt zelf geen zorg
aan een cliënt maar zoekt samen met de cliënt naar passende oplossingen
en mogelijkheden waarop de zorg georganiseerd kan worden. Het is voor
een cliënt namelijk niet altijd duidelijk welke aanbieders beschikbaar zijn
voor de gewenste zorg en op welke zorg precies aanspraak gemaakt kan
worden. Zo is het voor de cliënt mogelijk om zelf de regie over zijn zorg
meer in eigen handen te houden.

15

https://wvggz-kct.nl/ketenmonitor-wvggz-en-regiomonitor-wvggz/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

25

Wlz-uitvoerders en gemeenten kunnen als niet-onafhankelijk worden
gezien, omdat zij immers ook de ondersteuning en de zorg inkopen.
Daarom kunnen cliënten ook altijd een beroep doen op onafhankelijke
cliëntondersteuning. Zowel in de Wmo 2015 als in de Wlz is er een
wettelijk recht van cliënten om een beroep te doen op onafhankelijke
cliëntondersteuning. Gemeenten en Wlz-uitvoerders dienen cliënten actief
over deze mogelijkheid te informeren en kopen de ondersteuning voor
hun cliënten in bij (meerdere) onafhankelijke cliëntorganisaties. Zowel de
Wlz als de Wmo 2015 schrijven voor dat deze cliëntondersteuning
onafhankelijk van de financier (gemeente of Wlz-uitvoerder) of de
zorgaanbieder dient te zijn. Daarmee is de onafhankelijkheid van de
cliëntenondersteuning geborgd.
Daarnaast heb ik extra ondersteuning beschikbaar gesteld voor mensen
die te maken kunnen krijgen met gedwongen zorg, voor de wettelijke
taken van de cliëntenvertrouwenspersoon, patiëntvertrouwenspersoon en
familievertrouwenspersoon. Gedwongen zorg en opname zijn ingrijpende
gebeurtenissen en daarvoor moeten cliënten/patiënten en familie en
naasten extra ondersteuning kunnen krijgen bij vragen en klachten.
Voor het vertrouwenswerk in de Wvggz is structureel budget beschikbaar
gesteld, zoals is aangekondigd in de Rijksbegroting 202116. Deze
investering gaat niet naar gemeenten, maar wordt via een instellingssubsidie direct beschikbaar gesteld aan de Stichting Patiëntvertrouwenspersonen en de Landelijke Stichting Familievertrouwenspersonen die zorgen
voor een landelijke dekking van de patiënt- en familievertrouwenspersoon. De pvp en fvp kunnen patiënten, familie en naasten bijstaan met
informatie, advies en ondersteuning bij klachten. Door dit extra budget
kunnen mensen betrokken bij gedwongen zorg een gratis beroep doen op
het vertrouwenswerk. Dit heeft ertoe geresulteerd dat in 2021 de pvp
21.000 keer ondersteuning heeft gegeven en de fvp bij 1.174 dossiers van
familie/naasten eenmalig of meermaals heeft kunnen ondersteunen en de
positie van de patiënt of familie en naasten heeft kunnen versterken.
2.12. De leden van de D66-fractie vragen hoe deze evaluatie zich verhoudt
tot het KPMG-rapport uit 2020 over de Wzd, waarin deels vergelijkbare
conclusies en aanbevelingen terugkomen. Zij vragen welke stappen zijn
gezet sinds dit rapport om wetgeving te verbeteren en hoe dit in de
praktijk is geëffectueerd.
Het uitgangspunt van het KPMG-rapport uit 2020 is geweest te onderzoeken hoe een monitor over de Wzd vorm kan krijgen. Het doel van de
Wzd-monitor is om periodiek de voortgang en knelpunten bij de implementatie van de Wzd kwantitatief en objectief inzichtelijk te maken. Het
doel van de monitor is dus niet om wetgeving te verbeteren. Het resultaat
van verbeterde wetgeving kan wel zichtbaar worden in de monitor. Voor
verbetering van de wetgeving zijn met de twee reparatiewetten reeds
stappen gezet om de uitvoerbaarheid van de Wzd te verbeteren.
Daarnaast zullen de uitkomsten van de wetsevaluatie naar alle waarschijnlijkheid leiden tot wetswijzigingen voor zowel de Wvggz als de Wzd.
2.13. De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de ambulante zorg
van belang is voor de uitvoering van de wet. Zij denken hierbij aan
FACT-teams in de ggz en wijkteams van de gemeenten.
Op grond van de in hoofdstuk 2 van de Wvggz verankerde uitgangspunten, waaronder proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid, is
aangewezen om de minst ingrijpende vorm van verplichte zorg in te
16

Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

26

zetten, rekening houdend met de individuele situatie van betrokkene. Dit
kan inhouden dat eerst gekeken wordt naar ambulante mogelijkheden,
voordat een verplichte opname aan de orde is. Daarmee is ambulante
zorg van groot belang voor de uitvoering van de wet. Ook onder de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) werden
patiënten ambulant behandeld, met een voorwaardelijke machtiging.
Hoewel de onderzoekers in de eerste fase van de evaluatie concluderen
dat de dwang in de ambulante setting zeer beperkt wordt toegepast, lijkt
de praktijk van een voorwaardelijke machtiging onder de Wvggz te
worden voortgezet. Dat betekent dat iemand met een zorgmachtiging
thuis wordt behandeld, bijvoorbeeld door een FACT-team, en alsnog
wordt opgenomen als hij niet meewerkt aan de behandeling of poliklinisch (verplichte) medicatie krijgt.
2.14. De leden van de D66-fractie vragen wat het effect is van de nieuwe
bekostiging ggz op de inzet van deze teams voor de Wvggz en in hoeverre
het voor instellingen lonend blijft om de Wvggz uit te voeren. Voorts
vragen zij of er geen prikkel is om patiënten toch in een instelling te
behandelen.
Ontwerpuitgangspunt van de nieuwe ggz-bekostiging, het zorgprestatiemodel, is dat een reële vergoeding wordt geboden voor de zorg die
feitelijk aan een individuele cliënt wordt geleverd, of dat nu klinische zorg
is of ambulante zorg. Dat betekent dat het in het zorgprestatiemodel voor
een ggz-aanbieder gemiddeld genomen financieel niet gunstiger of
ongunstiger is om klinische zorg of juist ambulante zorg te leveren. Wat
betreft de ggz die geleverd wordt door FACT-teams is nog relevant om te
melden dat in de nieuwe ggz-bekostiging aparte tarieven zijn vastgesteld
voor zorg die in een zogenaamde «outreachende setting» wordt geleverd,
zodat ook voor ggz geleverd door een FACT-team een passend tarief in
rekening kan worden gebracht. Voor de kosten van het aanvragen van een
zorgmachtiging is in de nieuwe ggz-bekostiging een aparte declarabele
prestatie opgenomen. Bovendien leiden de uitgangspunten van de
Wvggz, zoals ik in het antwoord op voorgaande vraag van deze leden heb
toegelicht, ertoe dat eerst naar de ambulante mogelijkheden gekeken
moet worden, voordat een verplichte opname aan de orde is.
2.15. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan aangeven wat
de voor- en nadelen van het schrappen van de hoorplicht van de
burgemeester bij een crisismaatregel zouden kunnen zijn. Voorts vragen
zij om een reflectie op het doel van de hoorplicht: inspraak en meer
rechtsbescherming.
In dit stadium zal ik nog niet komen met een appreciatie van de aanbevelingen, omdat ik eerst het tweede rapport wil afwachten, zodat ik ook dat
rapport kan betrekken bij de beleidsreactie. Zo wil ik een integrale
afweging maken van de mogelijke verbetervoorstellen op basis van twee
evaluatierapporten. Ik zal de komende tijd gebruiken om met het veld de
aanbevelingen te duiden en uit te werken, ook in relatie tot andere
instrumenten om de wensen en voorkeuren van betrokkene te horen.
2.16. De leden van de D66-fractie vragen of in de evaluatie is meegenomen wat de overeenkomsten zijn tussen de Wet BIG en de verplichtingen ten aanzien van goed hulpverlenerschap binnen de Wvggz en Wzd,
en zo ja, wat hiervan de uitkomsten zijn.
In het eerste deel van de evaluatie zijn de onderzoekers niet ingegaan op
de eventuele overeenkomsten tussen de Wet BIG, en de verantwoordelijkheden daarbinnen, en de verplichtingen ten aanzien van goed hulpverlenerschap binnen de Wvggz en de Wzd. Wel is kort aandacht besteed aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

27

hoe de Wvggz en de Wzd zich verhouden tot algemene gezondheidszorgwetgeving, met name de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg
(Wkkgz). Er zijn mijns inziens niet zozeer overeenkomsten tussen de Wet
BIG en de verplichtingen ten aanzien van goed hulpverlenerschap binnen
de Wvggz en de Wzd. Zoals ook wordt vermeld in het rapport, is de
zogeheten kwaliteitswetgeving, zoals de Wkkgz, onverkort van toepassing
op zorg die wordt verleend in het kader van de Wvggz en de Wzd. Ook de
Wet BIG kan gezien worden als onderdeel van kwaliteitswetgeving en ook
deze wet is van toepassing op zorgverleners op het gebied van de Wvggz
en de Wzd. Dit houdt onder andere in dat goede zorg moet worden
verleend en dat zorgverleners moeten handelen in overeenstemming met
de voor hen geldende professionele standaarden. Op grond van de Wvggz
en de Wzd worden geen afwijkende regels gesteld over goed hulpverlenerschap. Wel zijn bepaalde aspecten en onderdelen van de zorgverlening
nader omschreven om de verlening van goede zorg kracht bij te zetten. Zo
is het stappenplan dat is opgenomen in de Wzd daar een voorbeeld van.
2.17. De leden van de D66-fractie vragen de Minister om beide wetten te
screenen op onnodige administratieve belasting en in gesprek te gaan
met zorgverleners waar dubbelingen zitten tussen de Wvggz en de Wzd
enerzijds en de Wet BIG anderzijds.
Gezien de aanbevelingen in het eerste deel van de evaluatie zal ik in
gesprek gaan met zorgverleners in verband met het screenen van de
Wvggz en de Wzd op administratieve belasting. Vooralsnog heb ik geen
aanwijzingen dat er dubbelingen zijn tussen de Wet BIG enerzijds en de
Wvggz en de Wzd anderzijds.
2.18. De leden van de D66-fractie vragen voorts hoe de Minister aankijkt
tegen het verworpen amendement Van der Laan/Van der Berg aangaande
het vaststellen van de wils(on)bekwaamheid. Deze leden blijven van
mening dat het vaststellen van wilsbekwaamheid alleen kan worden
gedaan door een BIG-geregistreerde deskundige. Zij vragen hoe de
Minister tegen dit standpunt aankijkt en of dit nog een rol speelt bij de
tweede fase van de evaluatie.
Tijdens de voorbereiding van de Wet van 29 september 2021 tot wijziging
van de Wvggz en de Wzd teneinde de uitvoering te vereenvoudigen en
technische onvolkomenheden en omissies te herstellen17 had een groot
aantal brancheorganisaties, beroepsverenigingen en cliëntenorganisaties,
waaronder ActiZ, VGN, NVAVG, V&VN, Nederlandse vereniging van
pedagogen en onderwijskundigen (NVO), Nederlands Instituut van
Psychologen (NIP) en Raad op Maat, verzocht om niet in de Wzd als eis op
te nemen dat altijd een BIG-registreerde deskundige de wilsbekwaamheid
moet vaststellen bij een cliënt.
Bij de beoordeling van wilsonbekwaamheid ter zake is aangesloten bij de
richtlijnen die door het veld zijn ontwikkeld en in de praktijk worden
gebruikt. Binnen de Wzd moet altijd per situatie worden gekeken of de
cliënt ten aanzien van de beslissing wilsbekwaam ter zake is of niet. In
situaties waarin het niet gaat om medische zorg zijn niet-BIG geregistreerde deskundigen, zoals orthopedagogen en psychologen, in staat om
de wilsonbekwaamheid te beoordelen. Voorbeelden van professionele
richtlijnen zijn het «Stappenplan wilsbekwaamheid» van de KNMG of de
handreiking «Toetsing wilsbekwaamheid voor orthopedagogen en
psychologen werkzaam in de zorg voor mensen met een verstandelijke
beperking» van NVO, NIP en Stichting Philadelphia Zorg. Daarnaast is
stichting SKILZ (Stichting Kwaliteitsimpuls Langdurige Zorg) bezig met
het ontwikkelen van een nieuwe handreiking gericht op wilsbekwaamheid
17

Stb. 2021, nr. 468.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

28

bij ouderen en mensen met een verstandelijke beperking. Hier zijn
Verenso, NVAVG, V&VN, NVO, NIP, Alzheimer Nederland en KansPlus bij
betrokken18. Ik ben derhalve van mening dat wetgeving om BIG-registratie
op dit punt te verplichten niet nodig en onwenselijk is.
2.19. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister voornemens is om
nader te onderzoeken hoe opvolging gegeven kan worden aan de in het
rapport genoemde problemen rond de uitvoering van artikel 2.3 Wfz.
Voorts vragen deze leden of de Minister bereid is nog voor het nadere
onderzoek te inventariseren bij zorgverleners en patiëntvertegenwoordiging of en hoe dit artikel mogelijk eerder gewijzigd kan worden.
In het onderzoek «Artikel 2.3 Wfz in de praktijk», dat door de Minister voor
Rechtsbescherming op 16 december jl. aan uw Kamer is aangeboden19,
geeft het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
een eerste beeld van de toepassing van en ervaringen met artikel 2.3 Wfz.
Deze evaluatie is het eerste deelrapport in een meerjarige evaluatie naar
de Wfz. Dit onderzoek bevat tevens aanbevelingen voor het verbeteren
van problemen in de uitvoering van dit artikel. Deze aanbevelingen
worden de komende periode – in samenhang met de aanbevelingen uit
het ZonMw-rapport op dit terrein – nader geduid en opgevolgd. Daarbij
zullen alle relevante partijen, waaronder zorgverleners en patiëntvertegenwoordiging, worden betrokken. De beleidsreactie op de evaluaties van de
Wfz, de Wvggz en de Wzd zal naar verwachting eind 2022 aan uw Kamer
toegezonden worden.
Zoals in mijn algemene inleiding toegelicht, ben ik niet voornemens om
verschillende wetstrajecten te starten. Het heeft mijn sterke voorkeur om
alle mogelijke wijzigingen in zijn geheel en onderlinge samenhang te
bezien. Zeker waar het gaat over de meer principiële vraagstukken die
betrekking hebben op het snijvlak van het strafrecht en het zorgproces,
bijvoorbeeld aanbevelingen die zien op de introductie van een forensische
titel en de continuïteit van zorg vanuit een strafrechtelijk kader naar
reguliere (gedwongen) zorg, wil ik samen met de Minister voor Rechtsbescherming dit proces zorgvuldig doorlopen. Uiteraard zal daarbij oog zijn
voor snelle verbeteringen die geen wijziging van wet- en regelgeving
betreffen.
2.20. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister duidelijkheid kan
bieden over de klachtenmogelijkheden bij klachten over vrijheidsbeperkende maatregelen in het kader van corona binnen de klachtenprocedure
van de Wvggz. Voorts vragen zij of op korte termijn richtlijnen geboden
kunnen worden aan instellingen hoe om te gaan met vrijheidsbeperkende
maatregel in relatie tot corona, zodat er één lijn komt in de wijze van
handelen en waarmee voorkomen wordt dat cliënten gebruik hoeven
maken van een klachtenprocedure.
Voor individuele vrijheidsbeperkende maatregelen gelden de wettelijke
kaders van de Wzd en Wvggz, tenzij het maatregelen betreft die
beschreven staan in de COVID-wetgeving. De vraag hoe omgegaan dient
te worden met de Wzd en Wvggz in relatie tot COVID-19 wordt gecommuniceerd via dwangindezorg.nl. Voor klachten over de maatregelen die
omschreven staan in de COVID-wetgeving geldt de Wkkgz klachtenroute.
Voor klachten over individuele vrijheidsbeperkingen gelden de klachtenroutes van de Wzd en Wvggz indien een van deze wetten van toepassing
is. Er zijn door het veld producten ontwikkeld die handvatten bieden voor
instellingen over hoe om te gaan met vrijheidsbeperking, zoals de
18
19

https://www.skilz.nu/kwaliteitsinstrumenten/wilsbekwaamheid/
Kamerstuk 33 628, nr. 87.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

29

Handreiking «Bezoek en sociaal contact – corona in verpleeghuizen20 en
de «Richtlijn GGZ en Corona»21.
3. Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
3.1. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister de zienswijze deelt
dat de uitvoering van de Wzd nog niet op orde is.
Ik deel de zienswijze dat de uitvoering van de Wzd nog niet overal op orde
is. Tegelijkertijd zie ik dat er ook aanbieders zijn die, ondanks de coronapandemie, hard gewerkt hebben om de Wzd binnen hun organisatie te
implementeren.
3.2. De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister kan bevorderen
dat de doelstellingen van beide wetten worden gehaald.
Vooropgesteld zij dat de doelstellingen van beide wetten breed worden
gedeeld door de betrokken partijen. Zorgverleners hebben het beste voor
met hun cliënten en patiënten en het terugdringen van dwang is een
belangrijk uitgangspunt. In deze eerste fase van de wetsevaluatie wordt
getwijfeld of die doelstellingen al worden gerealiseerd, juist omdat de
procedures die de rechtspositie van cliënten en patiënten moeten
waarborgen, soms te weinig effectief zijn of ten koste gaan van de zorg.
Daarom wil ik de uitkomst van de eindrapportage, die expliciet op de
doelstellingen zal ingaan, de uitwerkingen en oplossingen die we nu met
het veld maken als geheel bezien.
3.3. De leden van de CDA-fractie vragen welke aanbevelingen de Minister
opvallend vindt, en of de Minister een reactie kan geven op alle aanbevelingen en motiveren waarom deze direct, later of niet wordt overgenomen, en welke aanbevelingen om een nader onderzoek vragen. Zij
vragen hoe het kaf en koren van elkaar worden gescheiden.
Zoals ik in mijn inleiding heb aangegeven, ga ik aan de slag met de
uitwerking van deze aanbevelingen. Ik wil daarbij uitdrukkelijk eerst het
veld betrekken: de patiënten, cliënten en hun vertegenwoordigers en de
uitvoerende praktijk van zorgaanbieders en professionals. Ik vind het
belangrijk dat we daar starten, om concrete mogelijke oplossingen op te
halen en te toetsen.
3.4. De leden van de CDA-fractie vragen welke conclusies een nadere
onderbouwing krijgen, en welke niet. Voorts vragen zij of de Minister kan
uitleggen hoe het een en ander in de tweede fase gewogen wordt. Deze
leden vragen of de Minister een leidraad heeft om een afweging te maken
welke zaken moeten leiden tot een wetsaanpassing of lagere regelgeving
en welke niet, en of deze samen met de conclusies uit de tweede fase naar
de Kamer kan worden gezonden.
De leden van de CDA-fractie vragen of er een leidraad is om een afweging
te maken over welke zaken moeten leiden tot aanpassing van regelgeving
en welke niet. Ik heb in mijn inleiding het proces geschetst om de
aanbevelingen uit te werken en de belangrijkste uitgangspunten geschetst
die voor mij als leidraad dienen bij het wegen van de verschillende
aanbevelingen.

20
21

https://www.actiz.nl/covid-handreikingen-geactualiseerd
https://www.ggzstandaarden.nl/richtlijnen/ggz-en-corona-richtlijn/inleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

30

3.5. De leden van de CDA-fractie geven aan dat zij conclusies missen over
wat mensen die verplichte zorg moeten ondergaan zelf vinden van de wet.
Zij vragen wat hier de conclusies van zijn.
De ervaringen van patiënten met verplichte zorg zijn een expliciet
onderdeel van de evaluatie en komen op verschillende plekken in het
rapport terug. In de eerste fase zijn patiënten, hun naasten, cliëntenraden,
vertrouwenspersonen en organisaties als MIND en Ypsilon geïnterviewd
en betrokken. In de tweede fase van de evaluatie worden de doelstellingen en de mate van rechtsbescherming meer diepgaand onderzocht.
Daaruit verwacht ik tevens nadere conclusies met betrekking tot de
ervaringen met de wetten.
3.6. De leden van de CDA-fractie stellen dat de eerste fase van de
evaluatie op twee gedachten lijkt te hinken, omdat enerzijds meer ruimte
is genomen voor het formuleren van conclusies en aanbevelingen dan in
het kader van een vroege evaluatie gebruikelijk is en anderzijds in de
evaluatie staat dat niet te snel conclusies kunnen worden getrokken.
Voorts vragen zij bij welke aanbevelingen en conclusies meer ruimte
genomen is en waarom deze keuze destijds is gemaakt.
De onderzoekers hebben ervoor gekozen om in de eerste fase enkele
concrete en ook meer algemene aanbevelingen te doen en in de tweede
fase meer in te gaan op de bredere doelstellingen van de wetten. Dit heeft
geleid tot het proces zoals in de inleiding is geschetst, van het uitwerken
van de aanbevelingen met de betrokken partijen en de eindrapportage die
ik medio dit jaar verwacht.
3.7. De leden van de CDA-fractie vragen waar het is misgegaan met de
Wvggz en Wzd als het veld zo uitgebreid betrokken is geweest bij de
totstandkoming van de wetten.
De oorsprong van beide wetten ligt in een veranderende zorg en andere
gedachten over dwang waardoor de Wet bijzondere opnemingen in
psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) obsoleet werd. De twee wetstrajecten zijn los van elkaar geïnitieerd, en het veld leek tevreden met de
oorspronkelijke wetsvoorstellen. Beide wetten kennen echter een complex
wetgevingstraject dat lang heeft geduurd en waarin de oorspronkelijke
wetsvoorstellen veelvuldig zijn gewijzigd, onder meer naar aanleiding van
het maatschappelijk debat naar aanleiding van enkele tragische
incidenten. Samengevat is de wetgeving goed begonnen, maar – met de
beste bedoelingen van alle betrokkenen – uiteindelijk te complex
geworden. Dat is een wijze les en reden om nu zorgvuldig dit traject in te
zetten met het veld, maar ook met verwachtingenmanagement: om de
wetten uitvoerbaar te houden en de doelstellingen te bereiken zullen we
niet alles in consensus kunnen bepalen, maar is het belangrijk om de
focus te houden op de breed gedeelde doelstellingen.
3.8. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan reflecteren op
de vraag of wetgeving die zoveel begeleiding nodig heeft wel goede
wetgeving is.
De Wvggz en de Wzd zijn erop gericht om goede zorg aan cliënt en patiënt
te organiseren, dwang terug te dringen en meer vrijheid te creëren. Beide
wetten hebben ertoe bijgedragen dat veel bewuster wordt omgegaan met
het toepassen van gedwongen zorg. Zoals ik in mijn inleiding heb
geschetst, zal ik de huidige wet- en regelgeving wat betreft de mate van
gedetailleerdheid tegen het licht houden, juist omdat het huidige
detailniveau ertoe heeft geleid dat de wet- en regelgeving van de Wvggz

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

31

en Wzd complex is geworden wat maakt dat er veel begeleiding nodig is
geweest.
3.9. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister het uitgangspunt
deelt dat wetgeving die mensen verplichte zorg oplegt veel nauwkeurigheid en begeleiding vraagt en met name in de cultuur van zorginstellingen geborgd moet worden.
Dit uitgangspunt deel ik. De wetgeving biedt het instrumentarium om
gedwongen zorg te kunnen verlenen en waarborgt de rechtspositie van de
patiënt of cliënt, maar het dient bovenal geborgd te zijn in de cultuur van
de zorginstelling en zorgprofessionals om dwang zo veel als mogelijk te
voorkomen en zorg in vrijwilligheid te verlenen.
3.10. De leden van de CDA-fractie vragen hoe het is gesteld met het aantal
beveiligde bedden in het kader van artikel 2.3 Wfz. Voorts vragen deze
leden hoeveel bedden er nu meer zijn dan bij de start van de Wvggz en
Wzd, en hoe vaak artikel 2.3 Wfz wordt toegepast.
Personen aan wie een zorgmachtiging (Wvggz) of rechterlijke machtiging
(Wzd) via de schakelbepaling van artikel 2.3 Wfz is afgegeven, kunnen
verschillende typen gedwongen zorg ontvangen. Het maken van een
inschatting van de benodigde zorg en beveiligingsniveau is aan de
verantwoordelijke geneesheer-directeur. Daarnaast is het zo dat de
beveiligde bedden voor zorg op grond van de Wfz in de praktijk dezelfde
bedden zijn als de bedden die op grond van andere titels (Wvggz en Wzd)
worden bezet.
Ik ben samen met het veld het afgelopen jaar gestart met het in kaart
brengen van de mogelijkheden om cliënten voor wie de strafrechter een
rechterlijke machtiging tot opname en verblijf (Wzd) heeft afgegeven, te
plaatsen op een passende zorgplek en het proces tot die passende
zorgplek te verbeteren. Behalve de uitbreiding van het aantal beveiligde
bedden wordt er ook gefocust op de uitstroom naar de reguliere zorg.
Bij de inwerkingtreding van de onderhavige wetgeving op 1 januari 2020
was er geen inzicht in het aantal beveiligde bedden op grond van
plaatsingen volgens artikel 2.3 Wfz. Vanaf februari 2021 is door aanbieders
en financiers van beveiligde zorg het dashboard beveiligde bedden
ingericht, waarmee inzicht in de bezetting van beveiligde bedden in heel
Nederland kan worden verkregen22. Het dashboard laat zien dat er op dit
moment in totaal 1728 beveiligde bedden op beveiligingsniveau 2, 3 en 4
(tbs niet meegeteld) zijn.
In 2021 zijn 168 machtigingen met toepassing van artikel 2.3 van de Wfz
afgegeven. Dat betreffen 150 zorgmachtigingen (Wvggz) en 18 machtigingen tot opname en verblijf (Wzd).
3.11. De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister kan bevorderen
dat de Wvggz meer een behandelingswet gaat worden, aangezien de
onderzoekers stellen dat deze andere «kijk» nog van de grond moet
komen.
Allereerst merk ik op dat de evaluatie van de Wvggz al kort na inwerkingtreding ervan plaatsvindt. Dit betreft de periode waarin de uitvoering nog
moet wennen aan de nieuwe wet. Tegelijkertijd is het de periode waarin
ook de ggz kampt met de gevolgen van de corona-pandemie en is per
1 januari van dit jaar de nieuwe bekostiging van de ggz ingevoerd. Dit
alles doet een beroep op de (verander)capaciteit van de sector.

22

Kamerstuk 25 424, nr. 594

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

32

Voor het bieden van goede zorg is het essentieel dat de zorgprofessional
tijd heeft voor de zorgverlening. Een deel van de respondenten heeft bij
de onderzoekers aangegeven dat zij in de uitvoering veel onnodige checks
en verplichte uitvragen bij verschillende partijen zien, die niet bijdragen
aan goede zorg. De komende periode ga ik met de betrokken partijen in
overleg om te bezien hoe de wettelijke procedures aangepast zouden
kunnen worden, zodat deze in betere mate bijdragen aan de uitgangspunten van de Wvggz, waaronder het uitgangspunt dat de zorg centraal
staat. Het gesprek over meer open normen en minder gedetailleerde
procedures ga ik daarbij niet uit te weg.
Een aanpassing van de Wvggz alleen is niet genoeg om de Wvggz meer
het karakter te geven van een behandelwet. In het kader van goede zorg is
het evenwel aan de sector om het instrumentarium van de Wvggz te
vertalen naar de context van de behandeling. Ik zie dat de sector niet stil
staat. In oktober 2021 is de Generieke Module Assertieve en Verplichte
zorg, de herziene versie van de Generieke Module Dwang en Drang,
gepubliceerd op ggzstandaarden.nl. Deze module beschrijft het
continuüm van vrijwillige (gevraagde) zorg, via assertieve (ongevraagde)
zorg naar verplichte zorg en terug. In de herziene module is meer
aandacht voor het perspectief van patiënten en naasten en voor de
samenwerking tussen patiënt, naaste en professional, en ligt er meer
focus op het voorkomen van verplichte zorg. De sector werkt aan de
implementatie ervan. Dit is een belangrijke ontwikkeling.
3.12. De leden van de CDA-fractie vragen naar de uitwerking van het
amendement-Van den Berg (Kamerstuk 35 667, nr. 38) dat de mogelijkheden voor cliënten om bij een wisselende zorgbehoefte over te stappen
van de ouderenzorg of gehandicaptenzorg naar de geestelijke gezondheidszorg en andersom verruimt. Deze leden vragen of het amendement
aansluit bij de praktijk.
Dit amendement maakt het mogelijk dat iemand met een psychische
stoornis die beter op zijn of haar plek is in een instelling voor ouderenzorg
of gehandicaptenzorg daar met een rechterlijke machtiging op grond van
de Wzd kan worden opgenomen, ook al zou diegene op grond van de
psychische stoornis in eerste instantie onder de reikwijdte van de Wvggz
vallen. Zorgaanbieders geven aan te verwachten dat dit amendement
bijdraagt aan passende zorg op de juiste plek en in schrijnende gevallen
kan helpen om plaatsingsproblemen te voorkomen. Echter, de wetswijziging van 6 november 2021 waarin dit amendement is opgenomen is nog
te kort in werking om uitspraken over de uitwerking van de wijziging in de
praktijk te kunnen doen.
3.13. De leden van de CDA-fractie vragen een reflectie op de mate waarin
een plan van aanpak in de Wvggz wordt toegepast.
Met het eigen plan van aanpak is er een extra mogelijkheid gekomen om
verplichte zorg te voorkomen. Dit is een belangrijke doelstelling van de
Wvggz. Het eigen plan van aanpak is een nieuwe werkwijze waarvan de
uitvoering in de praktijk nog tijd nodig heeft. Met een reflectie op de
huidige werking van het eigen plan van aanpak zal ik echter wachten tot
de beleidsreactie naar aanleiding van het tweede evaluatierapport.
3.14. De leden van de CDA-fractie vragen of duidelijk is hoeveel procent
van mensen een crisismaatregel opgelegd krijgt vanwege verward
gedrag, overlast op straat, et cetera.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

33

Verward gedrag of overlast op straat is niet voldoende reden om een
crisismaatregel opgelegd te krijgen door een burgemeester. Achter
verward gedrag kan in sommige gevallen psychiatrische problematiek
schuilgaan, maar er kan ook (een combinatie van) andere problematiek
schuilgaan, zoals een (licht) verstandelijke beperking, dementie of
problemen op andere levensgebieden. Voor een crisismaatregel moet
sprake zijn van een ernstig vermoeden dat het gedrag dat leidt tot ernstig
nadeel wordt veroorzaakt door een psychische stoornis, vastgesteld in
een medische verklaring door een psychiater. Daarbij moet er sprake zijn
van een crisissituatie waarin snel ingegrepen moet worden vanwege
onmiddellijk dreigend ernstig nadeel vor de persoon zelf of voor zijn
omgeving, door gedrag dat uit die psychische stoornis voortkomt. In 2021
hebben 8.748 betrokkenen een crisismaatregel opgelegd gekregen. Bij
welk percentage sprake was van verward gedrag of overlast op straat als
aanleiding om een procedure voor een crisismaatregel te starten is niet
bekend. Ten algemene geldt dat het merendeel van de mensen die
verplichte zorg krijgt, vooral ernstig nadeel voor zichzelf veroorzaakt.
3.15. De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister kan bevorderen
dat de fvp ook bekend is bij familie en naasten van patiënten voor wie een
zorgmachtiging wordt voorbereid.
De familievertrouwenspersoon was al een bekende figuur in veel
ggz-instellingen en is in de Wvggz ook wettelijk verankerd. De Landelijke
Stichting Familievertrouwenspersonen (LSFVP) krijgt een instellingssubsidie die ook de ruimte geeft om voorlichting te geven of hun netwerk te
vergroten, zodat hun bekendheid groter wordt en de fvp ook eerder in het
proces wordt gevonden.
3.16. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan reflecteren op
de voorzichtige conclusie van de onderzoekers dat de Wzd-sector minder
goed was voorbereid op de inwerkingtreding van de wet dan de Wvggzsector.
In 2019 is uitvoerig gesproken over het moment van inwerkingtreding van
de Wzd. Dit heeft ertoe geleid dat het jaar 2020 een overgangsjaar was
voor Wzd-zorgaanbieders, waarin er ruimte was om te leren en te
ontwikkelen, en waarin het mogelijk was om in de praktijk te starten met
de nieuwe wet en ervaringen op te doen23. Dit omdat we wisten dat de
uitvoering niet meteen perfect zou verlopen. Desondanks was het
belangrijk om de Wzd in werking te laten treden, gezien de samenhang
van de Wzd met de Wvggz en de uitdrukkelijke wens van uw Kamer en
een groot deel van het veld om de rechtspositie van de cliënt te
versterken. Daarnaast is er voor de inwerkingtreding van de Wzd veel
gedaan om de sector goed voor te bereiden: er zijn handreikingen
geschreven over alle onderdelen van de wet, diverse bijeenkomsten
georganiseerd en er zijn pilots uitgevoerd.
3.17. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan aangeven
hoeveel zorgaanbieders nu nog geen Wzd-functionaris hebben.
Deze exacte cijfers zijn niet bekend, omdat ze geen onderdeel uitmaken
van de gegevens die zorgaanbieders moeten aanleveren bij de IGJ. De IGJ
heeft al wel eerder geconstateerd dat het voor de Wzd-functionaris in de
praktijk moeilijk kan zijn om de taken goed uit voeren. Dit omdat zij hun
functie vaak in deeltijd vervullen en soms voor meer dan één zorgaan-

23

Kamerstuk 35 087, nr. 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

34

bieder Wzd-functionaris zijn.24 In het tweede deel van het rapport zal
dieper worden ingegaan op de rollen en verantwoordelijkheden binnen de
Wzd, waarbij ook zal worden meegenomen of het aantal beroepsgroepen
dat de rol van Wzd-functionaris kan vervullen moet worden uitgebreid.
3.18. De leden van de CDA-fractie lezen in het evaluatierapport dat het
verlenen van ambulante onvrijwillige zorg binnen het Wzd-domein nog
niet of nauwelijks van de grond is gekomen. Tegelijkertijd stellen deze
leden dat ook ten tijde van de coronapandemie onvrijwillige zorg thuis is
verleend en verzoeken om een uitleg van de zinsnede in het rapport.
Ambulante onvrijwillige zorg is mede vanwege de corona-pandemie en
onduidelijkheid van de (on)mogelijkheden van ambulante onvrijwillige
zorg nog niet goed van de grond gekomen, zo stellen de onderzoekers. Zij
geven aan dat het ten dele komt doordat er een gebrek aan kennis is over
dit deze ambulante mogelijkheid en mogelijk ten onrechte wordt gedacht
dat er geen sprake is van dwang als bedoeld in de Wzd. In 2022 wordt
samen met het veld in de vorm van zogenoemde «praktijktuinen» gekeken
hoe de uitvoering van de Wzd in de extramurale setting het beste vorm
kan krijgen.
3.19. Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of dit betekent dat
onvrijwillige zorg thuis wordt verleend zoals voorheen, en vragen zij hoe
dit thema in fase twee wordt uitgediept.
Onder de wet Bopz was het verlenen van onvrijwillige zorg in de
thuissituatie niet toegestaan. Op grond van de Wzd wordt ambulante
onvrijwillige zorg vooralsnog slechts sporadisch toegepast. Indien
onvrijwillige zorg toch nodig blijkt te zijn, kiezen zorgaanbieders er veelal
voor om de cliënt over te dragen naar een zorgaanbieder die wel de Wzd
uitvoert. De onderzoekers geven in het rapport van de eerste fase van de
wetsevaluatie aan dat het thema ambulante onvrijwillige zorg nader wordt
uitgediept in de tweede fase van de wetsevaluatie. De onderzoekers
bepalen zelf de te gebruiken onderzoeksmethoden, maar zullen
waarschijnlijk de beschikbare data onderzoeken en gesprekken voeren
met betrokken uitvoerders van de wet.
3.20. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister van mening is dat
zorgaanbieders de Wzd voldoende prioriteit geven.
Ik ben van mening dat zorgaanbieders in de ouderenzorg- en gehandicaptenzorg de afgelopen twee jaar ontzettend hard gewerkt hebben om
gedurende de coronapandemie goede zorg te blijven leveren. Daarbij valt
niet uit te sluiten dat de implementatie van de Wzd door corona meer naar
de achtergrond is verschoven. Naarmate de coronapandemie verder
achter ons lijkt te komen te liggen ga ik er vanuit dat de implementatie
van de Wzd verder op gang komt.
3.21. De leden van de CDA-fractie wat de Minister praktisch kan doen om
samenwerking in het delen van gegevens, mede in relatie tot de cliëntenvertrouwenspersoon, te bevorderen.
In wetgeving is vastgelegd welke gegevensuitwisseling mogelijk is. Het is
aan partijen afspraken te maken over de inrichting van deze samenwerking; dit geldt ook het delen van gegevens met de cliëntenvertrouwenspersoon. In praktische zin ondersteun ik de praktijk om deze
uitwisseling te verbeteren. Voorbeelden hiervan zijn het tot stand komen
van de gegevensuitwisseling tussen de IGJ en de zorgaanbieders. Ook zijn

24

https://www.igj.nl/onderwerpen/dwang-in-de-zorg/documenten/rapporten/2021/12/08/
inspectie-dwang-in-de-zorg-moet-zorgvuldiger.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

35

er verschillende informatieproducten voor het veld gemaakt die gebruikt
worden voor onderlinge uitwisselingen.
3.22. De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot de plaatsingsproblemen zijn bij het uitvoeren van een Wzd-machtiging en welke uitvoeringsproblemen precies worden bedoeld.
Het rapport maakt niet geheel duidelijk hoe groot de plaatsingsproblemen
precies zijn, hier zijn dan ook geen cijfers over bekend. Het rapport noemt
wel op pagina 343 dat het plaatsingstekort zich met name in de verstandelijk gehandicaptenzorgsector voordoet, en dat dit ook te maken heeft
met problematiek rondom de samenloop van de Wvggz en Wzd.
3.23. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om te reflecteren op
enkele respondenten die in het onderzoek aangeven dat de verschillen in
rechtsbescherming tussen de Wvggz en de Wzd te groot zijn. Daarnaast
vragen deze leden of de Minister het punt deelt dat rechtsbescherming
een belangrijk punt is om te regelen, mede in relatie tot de route naar de
klachtencommissies in beide wetten.
De verschillen in rechtsbescherming tussen de beide wetten worden in de
tweede fase van de evaluatie verder uitgediept. Ik wacht daarom op de
conclusies uit het tweede rapport, alvorens ik inhoudelijk inga op de
verschillen in rechtsbescherming tussen beide wetten. Uiteraard deel ik de
mening van de leden van de CDA-fractie dat het belangrijk is dat patiënten
en cliënten op een gelijkwaardige rechtsbescherming kunnen rekenen.
Tegelijkertijd is met deze wetten bewust gekozen voor verschillende
procedures, afgestemd op de verschillende doelgroepen van beide
wetten.
3.24. De leden van de CDA-fractie vragen hoe het staat met de uitwerking
van de motie van de leden Van den Berg (CDA) en Kuiken (PvdA)25, die in
mei/juni 2021 bij de wetsbehandeling is ingediend, waarin de regering
wordt verzocht te onderzoeken in hoeverre de Wvggz en de Wfz elkaar
tegenwerken in de uitvoering.
In de brief van 29 oktober jl.26 heeft de Minister voor Rechtsbescherming
aan uw Kamer laten weten dat in de lopende wetsevaluatie van de Wfz (en
de wetsevaluatie van de Wvggz/Wzd) geïnventariseerd wordt welke
knelpunten in de praktijk worden ondervonden bij de samenloop tussen
de Wvggz en de Wfz. Het zorgveld, zowel regulier als forensisch, is bij
deze evaluatie betrokken en de door het zorgveld ervaren knelpunten en
voorgestelde oplossingen zijn in het opgeleverde rapport meegenomen.
Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie van de leden Van den
Berg (CDA) en Kuiken (PvdA) om de dwarsverbanden tussen de Wvggz en
de Wfz te onderzoeken en te bezien in hoeverre deze wetten elkaar
tegenwerken.
De eerste deelrapporten van beide wetsevaluaties schetsen de knelpunten
waar het veld in de praktijk tegenaan loopt bij de samenloop van deze
twee wetten, zoals het instemmingsvereiste van de Minister bij personen
die via artikel 2.3 Wfz geplaatst zijn, en doet hiervoor aanbevelingen. Deze
aanbevelingen worden de komende periode nader geduid en uitgewerkt.
3.25. De leden van de CDA-fractie vragen of ik het uitgangspunt van de
passage, te lezen op pagina 365 van de wetsevaluatie, deel.

25
26

Kamerstuk 35 667, nr. 27.
Kamerstuk 25 424, nr. 593.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

36

De stelling luidt, kort gezegd, dat ggz-zorg aan strafrechtelijk gedetineerden bij voorkeur in een justitiële setting plaats moet vinden. De
wetgever beoogde met de introductie van artikel 2.3 van de Wfz een
betere aansluiting tussen het straf- en het zorgdomein. Belangrijke doelen
van zowel de Wfz als de Wvggz zijn «de patiënt op de juiste plek» en «een
goede aansluiting tussen de forensische en de curatieve zorg». Het
uitgangspunt van deze wetten is dat een vergelijkbare psychische
problematiek noodzaakt tot een vergelijkbare behandeling van een gelijk
kwalitatief niveau. Bij het leveren van die zorg is het uitgangspunt
ggz-tenzij, dat wil zeggen dat plaatsing in een ggz-instelling het
uitgangspunt is, tenzij er sprake is van een contra-indicatie. Hierbij is het
van belang dat de zorg en veiligheid op orde zijn. De stelling gaat voorbij
aan het gegeven dat het vaak gaat om patiënten die zich op het snijvlak
van beide domeinen bevinden en daarom heen en weer pendelen tussen
justitie en ggz. Een strikte scheiding heeft dan ook niet de voorkeur.
4. Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Geen vragen.
5. Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
5.1. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister voornemens
is om op bepaalde punten directe actie te ondernemen naar aanleiding
van de aanbevelingen. Indien de Minister daar niet toe bereid is vragen
deze leden om een toelichting.
In mijn algemene inleiding heb ik het proces geschetst wat ik met het veld
voor ogen heb om opvolging te geven aan de aanbevelingen uit het
evaluatierapport. De gesprekken met het veld zij reeds gestart. In de
beleidsreactie, die ik verwacht eind dit jaar aan uw Kamer aan te kunnen
bieden, zal ik nader ingaan op de opvolging van de aanbevelingen, mede
in het licht van het tweede evaluatierapport.
5.2. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het evaluatietraject er
nu uit ziet.
Het eindrapport van de eerste wetsevaluatie van de Wvggz en Wzd zal
naar verwachting in de zomer van 2022 verschijnen. In deze tweede fase
zal naar een selectie van thema’s nader onderzoek worden verricht, aan de
hand van beschikbare kwantitatieve gegevens over de toepassing van
gedwongen zorg. Het accent ligt daarbij op thema’s in relatie tot de
doelstellingen van beide wetten, evenals een kostenonderzoek naar de
uitvoering van de Wvggz. Een kostenonderzoek inzake de prestaties en
tarieven is reeds voor de Wzd uitgevoerd door de NZa. Met betrekking tot
de tweede fase zijn de volgende thema’s geselecteerd: verschillen in
rechtsbescherming tussen beide wetten, toezicht op de naleving van
beide wetten, het terugdringen van dwang (inclusief verschuiving van
intramurale naar ambulante gedwongen zorg), meer rekening houden met
wensen en voorkeuren patiënten, versterken rechtsbescherming
(zorgmachtiging en stappenplan), de rol van de gemeente in de Wvggz, de
positie van cliënten die zich niet verzetten in de Wzd, en de functionarissen van de Wzd (zorgverantwoordelijke, Wzd-functionaris).
5.3. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan
aangeven bij hoeveel van de 43 aanbevelingen zij bereid is deze op te
volgen, en bij de aanbevelingen die niet worden opgevolgd of gemotiveerd kan worden waarom niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

37

Zoals ik in mijn inleiding heb geschetst, wil ik met het veld in gesprek over
deze aanbevelingen en wacht ik het tweede deel van de evaluatie af,
alvorens ik concreet inga op de opvolging van specifieke aanbevelingen.
5.4. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister kijkt naar
de conclusies in het rapport dat nog onduidelijk is of beide wetten al
hebben geleid, of eigenlijk wel kunnen leiden tot een vermindering van
dwang en of de rechtspositie van patiënt/cliënt daadwerkelijk is verbeterd.
De leden vragen wanneer de Minister verbetering verwacht te zien op
deze punten. Voorts vragen deze leden of de Minister het eens is dat het
zorgelijk is dat zelfs wordt getwijfeld of beide wetten een verbetering
zullen zijn op genoemde punten.
Gezien de vroege termijn van deze evaluatie, reeds twee jaar na inwerkingtreding van de Wzd en Wvggz, acht ik het niet reëel om te kunnen
concluderen of de doelstellingen van beide wetten om dwang terug te
dringen en de rechtspositie van patiënten en cliënten te versterken al zijn
gehaald of haalbaar zijn. Daarvoor komt deze evaluatie te vroeg. Wat deze
evaluatie ons wel kan vertellen is welke knelpunten er zijn die het behalen
van de doelstellingen van de wetten in de weg staan. In de tweede fase
van de evaluatie zal dieper worden ingegaan op een aantal thema’s,
waaronder de effecten van de beide wetten op de rechtsbescherming. Die
verdiepingsslag is mijns inziens nodig om te kunnen reflecteren over het
wel of niet behalen van de doelstellingen, maar ook daarbij geldt de
kanttekening dat dit een vroege evaluatie is. De beleidsreactie op zowel
het eerste als de tweede fase van de wetsevaluatie verwacht ik uw Kamer
eind dit jaar te doen toekomen. Ik ben van mening dat beide wetten
kunnen bijdragen aan het verminderen van dwang. De regelgeving is een
aspect als het gaat om het terugdringen van dwang. Ook de cultuur bij de
aanbieders en de kennis en kunde van de zorgverleners is essentieel om
daadwerkelijk tot minder dwang te komen.
5.5. De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat dit zegt over deze
wetten, gezien het lange wetstraject dat hieraan vooraf is gegaan, en of de
Minister hier iets van heeft geleerd. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen of de Minister kan reflecteren op de uitspraak in het rapport dat de
vraag kan worden opgeworpen of wetgeving waarbij zoveel begeleiding
noodzakelijk is wel goede wetgeving kan worden genoemd. Voorts vragen
de leden hoe er naar totstandkoming en implementatie van deze wetten
gekeken wordt.
Voor een reflectie op de evaluatie en de totstandkoming van deze
wetgeving, verwijs ik de leden van de GroenLinks-fractie naar mijn
algemene inleiding. De beleidsreactie, waarin ik zal ingaan op zowel het
eerste als het tweede rapport, verwacht ik eind dit jaar aan uw Kamer aan
te kunnen bieden.
5.6. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister het met hen
eens is dat het zorgelijk is dat onder uitvoerders van de Wvggz en Wzd
een gebrek aan kennis over de wetgeving aanwezig is. Voorts vragen deze
leden wat de Minister voornemens is om te doen om het kennisniveau
van alle betrokkenen te verbeteren en of de Minister de aanbeveling om
voorlichting en scholing te intensiveren gaat opvolgen.
Ik deel de mening dat het zorgelijk is dat kennis over de wetgeving nog
niet overal op orde is. Vooropgesteld zij dat de patiëntveiligheid niet in het
geding mag zijn. Daar ziet de IGJ ook op toe en zo nodig treedt zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

38

handhavend op. In haar publicatie «Van wet naar mindset»27 van
8 december 2021 constateert de IGJ dat de hoger opgeleide zorgverleners
(psychologen en specialisten) in de thuiszorg, de verpleeghuiszorg en de
gehandicaptenzorg over het algemeen goed geschoold zijn in het
(voorkomen van) dwang, maar dat de zorgverleners op de werkvloer nog
onvoldoende scholing hebben gehad. In de ggz was het personeel
volgens de IGJ meestal goed voorbereid op de komst van de Wvggz en is
(het voorkomen van) dwang hun dagelijkse werk. Ik vind dat de conclusie
dat er onder een deel van de zorgverleners nog gebrek aan kennis is over
de wetten een indicatie is van de complexiteit van de wet- en regelgeving
die gedurende het totstandkomingsproces van de Wvggz en Wzd is
ontstaan. Ik zal met het veld in gesprek gaan om te bezien op welke wijze
het beste opvolging gegeven kan worden aan de aanbeveling om
voorlichting en scholing te verbeteren.
5.7. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan
reageren op de bevinding in het rapport dat de benodigde randvoorwaarden bij inwerkingtreding van beide wetten nog niet op orde waren,
en dat deze knelpunten eind 2021 nog niet zijn opgelost.
Voorafgaand aan inwerkingtreding van beide wetten is met het veld
uitgebreid overlegd en gewerkt aan de voorbereiding voor het werken
met de Wvggz en Wzd. Zoals uw Kamer bij afzonderlijke brieven van
20 december 2019 inzake de Wvggz28 en Wzd29 is geïnformeerd, waren er
ook na inwerkingtreding praktische uitdagingen die opgelost moesten
worden om de wet goed uit te kunnen voeren, waar voortvarend mee aan
de slag is gegaan. De ketenpartners die samen de Wvggz uitvoeren,
werken sinds 2016 samen aan de implementatie en gaven aan klaar te zijn
voor de invoering. De uitvoerders van de Wzd wilden uitstel. Desondanks
was het belangrijk om de Wzd in werking te laten treden, gezien de
samenhang van de Wzd met de Wvggz en de uitdrukkelijke wens van uw
Kamer en een groot deel van het veld om de rechtspositie van de cliënt te
versterken. In de afgelopen jaren zijn stappen gezet om de randvoorwaarden te verbeteren. Voor de uitvoering van de Wzd is structureel
€ 102,6 miljoen aan extra middelen beschikbaar gesteld via de contracteerruimte Wlz om de meerkosten voor het uitvoeren van het stappenplan
op te vangen.
5.8. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het klopt dat niet altijd
voldoende middelen en voorzieningen beschikbaar zijn om het wederkerigheidsprincipe van artikel 2:1 lid 4 van de Wvggz uit te voeren.
Op grond van artikel 2:1, vierde lid, van de Wvggz wordt rekening
gehouden met de voorwaarden die noodzakelijk zijn om deelname van
betrokkene aan het maatschappelijk leven te bevorderen. Dat betekent dat
onder meer bij het opstellen van een zorgplan wordt gekeken wat iemand
nodig heeft buiten de zorginstelling, zoals een huis, dagbesteding of
schuldhulp. Deze zaken behoren tot de taak van de gemeente in het
sociaal domein en er zijn voor de invoering van de Wvggz structureel
middelen toegevoegd aan het Gemeentefonds. Het is echter voorstelbaar
dat het aanbod van bijvoorbeeld woningen beperkt is. Zoals u bekend is,
is dat een breder probleem dat de volle aandacht van dit kabinet heeft.
5.9. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister van mening
is dat de Wvggz en Wzd op dit moment op de juiste manier worden

27

https://www.igj.nl/publicaties/rapporten/2021/12/08/inspectie-dwang-in-de-zorg-moetzorgvuldiger
28
Kamerstuk 32 399, nr. 91.
29
Kamerstuk 35 370, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

39

uitgevoerd, kijkend naar de ontbrekende randvoorwaarden. Deze leden
vragen of de kwaliteit van zorg voldoende of onder de maat is.
In de hiervoor reeds aangehaalde publicatie «Van wet naar mindset»
concludeert de IGJ dat de meeste aanbieders van verplichte zorg de
Wvggz hebben geïmplementeerd en uitvoeren in hun organisatie. Voor de
Wzd geldt dat er meer bewustwording over onvrijwillige zorg bij
zorgaanbieders op gang is gekomen, maar dat nog niet alle onderdelen
van de wet overal goed worden uitgevoerd. De aanbevelingen uit de
eerste fase van de wetsevaluatie in ogenschouw nemend, is daar
verbetering op mogelijk en noodzakelijk. Ik heb geen signalen dat de
kwaliteit van zorg onder de maat is. Daar ziet de IGJ op toe en zo nodig
treedt zij handhavend op.
5.10. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister gericht
onderzoek kan doen naar de discrepantie tussen wettelijke eisen en de
beschikbaarheid van daarvoor benodigde middelen en voorzieningen
(personeel, financieel, beddencapaciteit), zoals in de evaluatie wordt
aanbevolen.
Zoals ik in mijn inleiding heb geschetst kunnen we de Wvggz en Wzd niet
los zien van de uitdagingen die er voor de zorg als geheel zijn op het
gebied van personeel, financiën en beddencapaciteit. Deze thema’s
hebben derhalve mijn aandacht in de gesprekken die ik met het veld zal
voeren. In de afgelopen jaren zijn reeds stappen gezet om de randvoorwaarden te verbeteren. Zo is voor de Wzd een kostenonderzoek uitgevoerd door de NZa. Dit onderzoek heeft ertoe geleid dat vanaf 2022
€ 102,6 miljoen beschikbaar is gesteld via de contracteerruimte Wlz.
Daarnaast zijn er middelen beschikbaar gesteld voor de incidentele
meerkosten van de implementatie van de Wzd.
5.11. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of dit wordt meegenomen in het kostenonderzoek dat is aangekondigd voor de tweede fase,
en wat de Minister gaat doen om ervoor te zorgen dat de randvoorwaarden op alle vlakken worden verbeterd.
De onderzoekers bevelen aan een apart onderzoek te doen naar de
randvoorwaarden, en zullen dit niet zelf meenemen in het voor de tweede
fase aangekondigde kostenonderzoek. Als geschetst in de inleiding, ga ik
met het veld in overleg hoe opvolging gegeven kan worden aan de
verschillende aanbevelingen.
5.12. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of bekend is hoeveel
patiënten in een dwangtraject terecht zijn gekomen vanwege het
ontbreken van randvoorwaarden. Voorts vragen deze leden of het aantal
mensen dat nu met dwang te maken krijgt minder zou zijn als de zorg wel
op orde zou zijn. Tot slot vragen zij de Minister het met hen eens is dat
een dwangtraject nooit de oplossing kan zijn voor onvoldoende
personeel, en zo ja, wat de Minister hieraan gaat doen.
Het is niet bekend hoeveel patiënten dwangzorg hebben ontvangen
vanwege het ontbreken van randvoorwaarden. Zoals hiervoor in
antwoord op de vragen van dezelfde leden opgemerkt, zijn in de
afgelopen jaren stappen gezet om de randvoorwaarden te verbeteren.
Voor de uitvoering van de Wzd is structureel € 102,6 miljoen aan extra
middelen beschikbaar gesteld om de meerkosten voor het uitvoeren van
het stappenplan op te vangen. Ik denk dat inzetten op slimme zorg,
vrijheidsverruimende domotica en het verminderen van regeldruk ervoor
kan zorgen dat zorgverleners meer tijd overhouden voor de patiënt of
cliënt, waardoor dwangtrajecten kunnen worden verminderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

40

5.13. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister
voornemens is om de aanbevelingen over het vormen van een taskforce
voor het screenen van beide wetten op onnodige administratieve
belasting en een taskforce voor het screenen op onnodige momenten van
gegevensuitwisseling over te nemen.
Ja, in mijn algemene inleiding heb ik uiteengezet dat en hoe ik het veld ga
betrekken bij de opvolging en uitwerking van de aanbevelingen uit het
evaluatierapport van de eerste fase. Onderdeel van het proces is dat met
uitvoerders uit de praktijk gekeken wordt naar concrete verbetervoorstellen, waar de administratieve belasting en de momenten van gegevensuitwisseling ook aan bod komen.
5.14. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister staat
tegenover de aanbeveling om de wettelijke regeling van het plan van
aanpak aan te passen, zodat betere en effectievere mogelijkheden
ontstaan om verplichte zorg te voorkomen.
Onder verwijzing naar mijn algemene inleiding, zal ik in dit stadium nog
niet komen met een appreciatie van de aanbevelingen, omdat ik eerst het
tweede rapport wil afwachten voordat ik zal komen met een beleidsreactie. Daarbij wil ik een integrale afweging maken op basis van twee
evaluatierapporten die uiteindelijk tot verbetervoorstellen kunnen leiden.
Ik zal de komende periode gebruiken om met het veld de aanbevelingen
uit te werken. De aanbeveling over het plan van aanpak nemen we ook
hierin mee.
5.15. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister
voornemens is om aanbeveling zes uit te voeren waarin wordt gepleit
voor vereenvoudiging van informatievoorziening aan patiënten en zo ja,
op welke manier dit gaat gebeuren.
Waar het gaat om aanpassingen in wettelijke vormgeving loopt dit mee
met het in de inleiding geschetste proces. Waar het gaat om de uitvoering
pakken de ketenpartners dit op. Zo zijn verschillende brieven aan
betrokkene reeds herzien en is in werkafspraken verduidelijkt dat
betrokkene bij voorkeur ook mondeling wordt geïnformeerd. In de tweede
fase van de evaluatie zullen de onderzoekers nader ingaan op de beoogde
rechtsbescherming, zij het in kwalitatieve zin.
5.16. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het mogelijk is
verduidelijking aan te brengen met betrekking tot het opleggen van
anticonceptie binnen de Wvggz, of dat de Minister wil wachten op een
uitspraak van de Hoge Raad. Voorts vragen deze leden te motiveren voor
welke optie wordt gekozen.
Gedwongen zorg is altijd een ultimum remedium waarbij zeer zorgvuldig
wordt gekeken naar onder meer proportionaliteit en subsidiariteit. De
huidige jurisprudentie is zeer genuanceerd. Onder omstandigheden kan
een rechter met toepassing van de criteria van de wet ook (tijdelijk)
verplichte anticonceptie opleggen, waarbij het voorkomen van ernstig
nadeel voor betrokkene steeds nadrukkelijk voorop staat. Gedwongen
zorg is altijd een afweging in een individueel geval. Er is sprake van
maatwerk, dus ik zie geen reden om hier een van overheidswege een
algemene regel te stellen.
5.17. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan
onderzoeken of het proces voor het afgeven van een zorgmachtiging
vereenvoudigd kan worden zodat de vier wekenperiode gehaald kan
worden. Voorts vragen deze leden of de Minister voornemens is om
expliciete wettelijke duidelijkheid te geven over het moment van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

41

beëindigen van de zorgmachtiging (anders dan door het verstrijken van
de geldigheidsduur).
Zoals ik in mijn algemene inleiding heb aangegeven, is het streven om de
uitvoerbaarheid van de Wvggz te verbeteren. Daarbij zullen ook de
activiteiten die in de vier weken periode uitgevoerd moeten worden,
alsmede het moment van beëindigen van een zorgmachtiging tegen het
licht gehouden worden. Ik kan niet vooruitlopen op de wijze waarop ik een
eventuele wijziging zou willen voorstellen. Hiervoor acht ik het van belang
eerst met het veld in overleg te gaan en alle mogelijke wijzigingen in zijn
geheel te bezien.
5.18. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister kijkt
tegen de aanbeveling om de hoorplicht te schrappen en of de Minister kan
onderbouwen waarom deze verplichting wel of niet wordt geschrapt.
Voorts vragen deze leden of ik aanbeveling zestien, over het automatisch
verstrekken van de patiëntgegevens aan de pvp bij een crisismaatregel, ga
opvolgen.
In dit stadium zal ik nog niet komen met een appreciatie van de aanbevelingen, omdat ik eerst het tweede rapport wil afwachten voordat ik zal
komen met een beleidsreactie. Daarbij wil ik een integrale afweging
maken op basis van de beide evaluatierapporten. Ik zal de tussentijd
gebruiken om met het veld de aanbevelingen uit te werken en te wegen,
ook in relatie tot andere instrumenten om de wensen en voorkeuren van
betrokkene te horen.
5.19. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het mogelijk is de
zorgaanbieder te verplichten om familie en naasten te informeren over de
mogelijkheid van een familievertrouwenspersoon en zo ja, of de Minister
dit overweegt.
De zorgaanbieder is reeds verplicht om ervoor te zorgen dat de voor
continuïteit van zorg relevante naasten een beroep kunnen doen op een
familievertrouwenspersoon. Een wettelijke plicht om op bepaalde
momenten in de procedure te verwijzen naar de mogelijkheid van
bijstand, zal ik bezien in het bredere kader zoals geschetst in mijn
inleiding.
5.20. De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke oplossingen de
Minister ziet voor het verbeteren van de randvoorwaarden die nodig zijn
voor de toepassing van de Wzd.
Naast de extra middelen die reeds beschikbaar zijn gesteld (zie het
antwoord op vraag 5.11 van de GroenLinks-fractie), heb ik de NZa
gevraagd om een onderzoek te doen naar de kosten voor de ambulante
uitvoering van de Wzd. (Zie voor een verdere toelichting het antwoord op
de vraag van de BBB-fractie over de bekostiging van ambulante
Wzd-zorg). De uitkomsten van dit onderzoeken zullen worden gebruikt om
de bekostiging van ambulante onvrijwillige zorg te verbeteren. Het
verbeteren van de randvoorwaarden zal verder onderdeel uitmaken van
de beleidsreactie die ik in eind dit jaar aan uw Kamer zal toezenden.
5.21. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister gaat
zorgen dat de bekendheid over de Wzd en de uitvoering daarvan bij
cliënten, naasten en zorgaanbieders wordt vergroot en of bijvoorbeeld
meer middelen beschikbaar kunnen worden gesteld voor het ontwikkelen
van een goed-toegankelijke kennisinfrastructuur voor de Wzd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

42

Sinds de inwerkingtreding van de Wzd werk ik samen met alle veldpartijen aan de implementatie van de Wzd, belangrijk onderdeel hiervan is
het vergroten van de bekendheid bij de verschillende doelgroepen. Hier
blijf ik ook de komende jaren op inzetten.
5.22. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister er samen
met de veldpartijen voor gaat zorgen dat er verheldering komt van de in
artikel 2, lid 1 van de Wzd genoemde vormen van onvrijwillige zorg.
Voorts vragen deze leden hoe alternatieve oplossingen beter bekend en
beschikbaar kunnen worden gemaakt.
Zoals ik in mijn inleiding heb geschetst ga ik met het veld in gesprek over
de opvolging van de in het eerste evaluatierapport genoemde aanbevelingen. Door veldpartijen zijn in de afgelopen jaren al diverse handreikingen ontwikkeld met als doel om alternatieve oplossingen beter bekend
te maken bij zorgverleners. Een voorbeeld van een dergelijke handreiking
is de Alternatievenbundel van Vilans, kennisinstituut in de langdurige
zorg.30 In deze bundel staan 85 alternatieve mogelijkheden om passende
en vrijwillige zorg aan te kunnen bieden aan cliënten.
5.23. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister kan
bijdragen aan de bekendheid en beschikbaarheid van cliëntenvertrouwenspersonen en wat de Minister hierin voornemens is te doen, ook
kijkend naar de aangenomen motie-Kwint/Westerveld (Kamerstuk 35 667,
nr. 32) en het aangenomen amendement Westerveld/Pouw-Verweij
(Kamerstuk 35 667, nr. 34) op dit vlak. Voorts vragen deze leden of de
Minister voornemens is artikel 58 aan te passen zodat de cvp altijd in staat
kan worden gesteld tot algemene locatiebezoeken.
Op grond van de Wzd hebben zorgaanbieders de taak om cliënten en
diens vertegenwoordigers te informeren over de cliëntenvertrouwenspersoon (cvp). Daarnaast heeft de cvp een voorlichtingstaak. In een
recente publicatie van de IGJ31 staat dat de cvp steeds beter in beeld is bij
zorgaanbieders. Vanaf inwerkingtreding is er ook door VWS aandacht
besteed aan de cvp, via informatieproducten en verschillende handreikingen voor cliënten, familie en vertegenwoordigers. Deze zijn te vinden
op dwangindezorg.nl. Ook is tijdens de Week van de Wzd, in een
«Steffi»32 (die specifiek gericht is op de doelgroep) en door Vilans
aandacht gevraagd voor de cvp. Ook in de toekomst zal hier blijvend
aandacht voor gevraagd worden.
Afgelopen januari heeft daarnaast een overleg, gefaciliteerd door VWS,
tussen branche, cliënten- en cvp-organisaties plaatsgevonden. In dat
overleg kwamen ook de resultaten van de peiling van Alzheimer
Nederland ter sprake. Mede dankzij deze gegevens is afgesproken dat
partijen extra zullen communiceren over de cvp, met als doel om de
bekendheid van de cvp te vergroten.
5.24. De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister kijkt naar
de oproep van de beroepsorganisaties, alsmede de aanbeveling van de
wetsevaluatie met betrekking tot artikel 2.3, om snel met reparatiewetgeving te komen en een scherpere selectie door de strafrechter in het
bekijken welke patiënten geschikt zijn voor plaatsing binnen de context
van de Wvggz en Wzd en welke niet. Voorts vragen deze leden of de
Minister voornemens is hierop snel te handelen.
30

https://www.vilans.nl/kennis/alternatievenbundel-voor-meer-vrijheid-in-de-zorg
https://www.igj.nl/publicaties/rapporten/2021/12/08/inspectie-dwang-in-de-zorg-moetzorgvuldiger
32
https://www.hoewerktzorgendwang.nl/nl/
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

43

Voorop staat dat patiënten naar de juiste plek met de juiste zorg moeten
worden geleid en dat er een goede aansluiting moet zijn tussen forensische zorg en reguliere zorg. Een van de aanbevelingen gaat in op het
verbeteren van het maken van onderscheid tussen patiënten waar de
nadruk ligt op zorgbehoefte en patiënten waar de nadruk ligt op delictpreventie opdat de rechter artikel 2.3 van de Wfz beter kan inzetten. In het
WODC-onderzoek «Artikel 2.3 Wet forensische zorg in de praktijk» doet het
WODC de aanbeveling om verder te onderzoeken in hoeverre een
forensische variant van artikel 2.3 Wfz binnen deze doelen van de Wfz zou
passen. Gezamenlijk met ketenpartners zullen deze aanbevelingen geduid
worden. Deze overleggen zijn reeds gestart. Dergelijke beleidskeuzes
hebben verstrekkende gevolgen, wat vraagt om een gedegen visie,
zorgvuldige afweging van verschillende scenario’s en een uitvoeringstoets. Zoals in mijn algemene inleiding aangegeven, wil ik een integrale
afweging maken op beide delen van de wetsevaluatie zodat voorstellen
tot aanpassing van wet- en regelgeving in samenhang kunnen worden
bezien en het debat ook in samenhang kan worden gevoerd. Ik ben
daarom niet voornemens meerdere volgtijdelijke wetstrajecten te
initiëren.
6. Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
6.1. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de Minister ervoor
gaat zorgdragen dat de bekendheid over de Wzd en de uitvoering daarvan
bij cliënten, naasten en zorgaanbieders wordt vergroot.
Zoals ik in mijn inleiding heb geschetst neem ik dit onderwerp mee in de
gesprekken die ik met het veld ga voeren naar aanleiding van het eerste
evaluatietraject.
6.2. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wanneer de Minister van
plan is om de bekostiging van de Wzd in ambulante setting voor PGB en
zorg in natura te regelen.
Ik ben voornemens om de bekostiging van de Wzd in de ambulante
setting voor zowel pgb als zorg in natura te regelen. Echter, het zoeken
naar een goede bekostiging voor de Wzd in de ambulante setting is tot
dusverre niet eenvoudig gebleken. In 2022 wordt samen met het veld in
de vorm van zogenoemde «praktijktuinen» gekeken hoe de uitvoering van
de Wzd in de extramurale setting het beste vorm kan krijgen, met als doel
om de ambulante uitvoering van de Wzd een impuls te geven. De NZa
doet parallel onderzoek naar de meerkosten van het stappenplan in de
ambulante setting. De uitkomsten van het onderzoek worden rond Q4
2022/Q1 2023 verwacht. Hierna zal de NZa prestaties ontwikkelen voor de
bekostiging van de Wzd in de ambulante setting. De verwachting is dat de
bekostiging geregeld zal zijn in 2025.
Omdat de Wzd van toepassing is ongeacht de wijze waarop de zorg wordt
bekostigd is de Wzd in principe van toepassing in elke setting waarin zorg
wordt geleverd aan cliënten met een psychogeriatrische aandoening of
een verstandelijke beperking of een gelijkgestelde aandoening. Echter, in
het ambulante veld, in kleinschalige woonvormen en in situaties waarin
zorg met een pgb wordt bekostigd zijn er mogelijk beperkingen in het
kunnen toepassen van onvrijwillige zorg omdat er niet altijd voldoende
toezicht is of omdat er onvoldoende evaluatiemogelijkheden zijn. In
samenwerking met het veld wordt er bekeken welke bekostigingssystematiek het meest geschikt is voor pgb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

44

6.3. De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat knelpunten in randvoorwaarden nog in de weg staan van goede zorg en inzet van de Wzd en
vragen welk risico de Minister hierin ziet met betrekking tot het toepassen
van onvrijwillige zorg. Voorts vragen deze leden welke oplossingen de
Minister ziet om een toename van onvrijwillige zorg als gevolg van deze
knelpunten te voorkomen.
We kunnen de Wzd niet los zien van de uitdagingen die er voor de zorg als
geheel zijn op het gebied van personeel, financiën en beddencapaciteit.
Deze thema’s hebben derhalve mijn aandacht in de gesprekken die ik met
het veld zal voeren. In de afgelopen jaren zijn reeds stappen gezet om de
randvoorwaarden te verbeteren. Zo is voor de Wzd een kostenonderzoek
uitgevoerd door de NZa. Dit onderzoek heeft ertoe geleid dat vanaf 2022
€ 102,6 miljoen beschikbaar is gesteld via de contracteerruimte Wlz om de
meerkosten voor het uitvoeren van het stappenplan op te vangen.
Daarnaast zijn er middelen beschikbaar gesteld voor de incidentele
meerkosten van de implementatie van de Wzd. Ik verwacht dat deze
aanvullende middelen ertoe zullen leiden dat de randvoorwaarden voor
uitvoering van de Wzd worden verbeterd en dat daarmee ook kan worden
voorkomen dat onvrijwillige zorg wordt toegepast als gevolg van het
ontbreken van randvoorwaarden. Daarnaast denk ik dat inzetten op
slimme zorg, vrijheidsverruimende domotica en het verminderen van
regeldruk hier ook een belangrijke rol in kan spelen.
6.4. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister hoe zij kan
bijdragen aan de bekendheid en beschikbaarheid van de cliëntenvertrouwenspersoon. Voorts vragen deze leden wat de Minister ervan vindt om
cliëntenvertrouwenspersonen altijd in staat te stellen tot algemene
locatiebezoeken, en of een wetswijziging op dit punt wordt overwogen.
Deze leden brengen ook onder de aandacht dat cliëntenraden een rol
hebben om de rechtspositie te borgen en hun medezeggenschap de
kwaliteit van zorg ten goede komt. Deze leden vragen de Minister om
zorgaanbieders verder te informeren over de rol van cliëntenraden in het
beleid rond de Wzd.
Zorgaanbieders hebben een wettelijke taak om cliënten te informeren
over de cliëntenvertrouwenspersoon (cvp). Daarnaast heeft de cvp een
voorlichtingstaak. De cvp is een nieuwe functie. Vanaf inwerkingtreding is
er ook door VWS aandacht besteed aan de cvp, via informatie en
verschillende handreikingen voor cliënten, familie en vertegenwoordigers
te vinden op dwangindezorg.nl, tijdens de Week van de Wzd, ook in een
«Steffi» en door Vilans is aandacht gevraagd voor de cvp. Afgelopen
januari kwamen in een overleg, gefaciliteerd door VWS, tussen branche-,
cliënten- en cvp-organisaties, ook de resultaten van de peiling van
Alzheimer Nederland ter sprake. Mede dankzij deze gegevens is
afgesproken dat partijen zullen communiceren over de cvp, met als doel
om de bekendheid van de cvp te vergroten. Op de vraag of een wetswijziging wordt overwogen, verwijs ik naar de inleiding van deze brief.
Cliëntenraden hebben inderdaad een belangrijke rol in Wzd, deze is ook
wettelijk vastgelegd. In verschillende producten, ontwikkeld voor
zorgaanbieders, komt de rol van de cliëntenraden al terug. Voorbeelden
zijn: «Profiel Wzd-functionaris» (te vinden op dwangindezorg.nl) en het
«voorbeeld beleidsplan Wet zorg en dwang» ontwikkeld door Vilans (te
vinden op www.vilans.nl). Ik vind het belangrijk dat zorgaanbieders zo
goed mogelijk op de hoogte zijn van de rol en zal daarom uitvoering
geven aan de wens van de ChristenUnie om zorgaanbieders verder te
informeren. Ik zal daarbij nog bezien op welke wijze dit het beste vorm kan
krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

45

7. Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
7.1. Het lid van de BBB-fractie vraagt of de Minister de mening deelt dat
het onwenselijk is dat de Wvggz en Wzd voor een sterke toename voor
administratieve lasten hebben gezorgd, en dat het verminderen van
regeldruk hoge prioriteit moet hebben. Voorts vraagt dit lid welke
mogelijkheden de Minister ziet om op zo kort mogelijke termijn de
administratieve lasten te verminderen.
Gedwongen zorg houdt een inperking van grondrechten in. Dat vereist
zorgvuldige procedures en die procedures kunnen leiden tot administratieve lasten. Er dient een goede balans te zijn tussen de vereisten ten
behoeve van de rechtsbescherming en de uitvoerbaarheid van de wet. Dit
is een complexe puzzel. Zoals toegelicht in de algemene inleiding ga ik
hierover in gesprek met de betrokken partijen.
7.2. Het lid van de BBB-fractie vraagt hoe de Minister aankijkt tegen de
constatering dat de verschillen in gekozen vorm van rechtsbescherming
tussen Wvggz en Wzd in de weg staan van de zorgcontinuïteit en het
bieden van de juiste zorg op de juiste plek, juist in het grensgebied tussen
Wvggz en Wzd. Voorts vraagt dit lid of de Minister deze zorgen deelt.
Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet Bopz heeft de wetgever
ervoor gekozen om verschillende wettelijke kaders in te voeren die passen
bij de populaties van enerzijds de ggz (Wvggz), en anderzijds personen
met een verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening
(Wzd). Hier is in de wetsgeschiedenis ook veel aandacht aan besteed. De
samenloop tussen deze twee wetten is soms complex waardoor het lastig
kan zijn juiste zorg op de juiste plaats te bieden. Het thema rechtsbescherming wordt in de tweede fase van de wetsevaluatie nader uitgediept.
In samenhang met de overige aanbevelingen zal ik onderzoeken hoe
opvolging gegeven kan worden aan de aanbevelingen omtrent de
(juridische) samenhang en afstemming tussen de Wvggz en Wzd.
Er zijn en worden overigens wel stappen gezet om te bevorderen dat de
juiste zorg op de juiste plek kan worden geboden. Ik verwijs hierbij naar
de uitbreiding van het aantal gelijkgestelde aandoeningen in het Besluit
zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
(Bzd) en het aangenomen amendement-Van den Berg33, dat het mogelijk
heeft gemaakt dat aan een persoon met een psychische stoornis een
rechterlijke machtiging op grond van de Wzd verleend kan worden, indien
kort gezegd de cliënt het beste op zijn of haar plaats is bij een aanbieder
die de Wzd uitvoert. Ik acht het daarnaast van belang op te merken dat
een goede regionale samenwerking tussen de verschillende (zorg)sectoren essentieel is om de juiste zorg op de juiste plaats te bieden, temeer
in situaties waarbij sprake is van multi-problematiek.
7.3. Het lid van de BBB-fractie vraagt of de Minister de aanbeveling die
ziet op de toegang van de cvp wil overnemen, of dat de Minister andere
suggesties heeft om te realiseren dat de cvp in contact kan komen met
cliënten. Voorts vraagt dit lid of de Minister een oplossing kan bieden voor
het probleem dat zorgaanbieders niet altijd (h)erkennen dat op een
bepaalde locatie onvrijwillige zorg kan worden geboden.
Met betrekking tot de opvolging van de aanbevelingen uit de wetsevaluatie, verwijs ik naar mijn algemene inleiding, waarin ik uiteenzet dat ik
op dit moment niet kan reageren op de opvolging van individuele
aanbevelingen. De beleidsreactie, waarin ik ook de aanbevelingen uit het

33

Kamerstukken II 2020/21, 35 667 nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

46

tweede rapport wil betrekken, verwacht ik eind dit jaar aan uw Kamer aan
te kunnen bieden.
Wettelijk is vastgelegd dat het de taak is van zorgaanbieders om cliënten
te informeren over de cvp. Daar kan op verschillende wijzen invulling aan
worden gegeven. Zo kan vaak op de website van zorgaanbieders de
contactgegevens van de cvp te vinden zijn. Posters op locatie en één
landelijke website zijn andere kanalen. Ik vind het belangrijk dat in de
benadering zo goed mogelijk wordt aangesloten bij de diverse
doelgroepen die onder de Wzd vallen, mensen met een verstandelijke
beperking, psychogeriatrische aandoening of daaraan gelijkgestelde
aandoening.
Ik ben het verder met het lid van de BBB-fractie eens dat het een onwenselijke situatie is dat zorgaanbieders zich niet altijd bewust zijn van het feit
dat er op een locatie toch onvrijwillige zorg wordt verleend, en zich
bijgevolg ook niet als zodanig registreren. Dit is mede reden waarom ik
het van belang acht dat er meer aandacht komt voor het herkennen en
erkennen van verzet. Vilans, kennisinstituut voor de langdurige zorg, geeft
al aandacht aan dit thema via de Wzd-wijzer, een hulpmiddel dat
zorgaanbieders helpt bij bewustwording, het herkennen van gedrag en
uitingen die duiden op verzet. De wijze waarop bewustwording en kennis
kan worden geïntensiveerd neem ik mee in de gesprekken die ik met het
veld ga voeren. Overigens kan de IGJ in dergelijke situaties ook
handhavend optreden. Immers, op grond van artikel 20 van de Wzd zijn
zorgaanbieders reeds verplicht om alle locaties waar onvrijwillige zorg
wordt verleend op te laten nemen in het locatieregister Wzd/Wvggz.
7.4. Het lid van de BBB-fractie vraagt of de Minister voornemens is de
bekostiging van de Wzd in ambulante setting voor PGB en zorg in natura
te regelen.
Ik ben voornemens om de bekostiging van de Wzd in de ambulante
setting voor zowel pgb als zorg in natura te regelen. Echter, het zoeken
naar een goede bekostiging voor de Wzd in de ambulante setting is tot
dusverre niet eenvoudig gebleken. In 2022 wordt samen met het veld in
de vorm van zogenoemde «praktijktuinen» gekeken hoe de uitvoering van
de Wzd in de extramurale setting het beste vorm kan krijgen, met als doel
om de ambulante uitvoering van de Wzd een impuls te geven. De NZa
doet parallel onderzoek naar de meerkosten van het stappenplan in de
ambulante setting. De uitkomsten van het onderzoek worden rond Q4
2022/Q1 2023 verwacht. Hierna zal de NZa prestaties ontwikkelen voor de
bekostiging van de Wzd in de ambulante setting. De verwachting is dat de
bekostiging geregeld zal zijn in 2025.
Omdat de Wzd van toepassing is ongeacht de wijze waarop de zorg wordt
bekostigd is de Wzd in principe van toepassing in elke setting waarin zorg
wordt geleverd aan cliënten met een psychogeriatrische aandoening of
een verstandelijke beperking of een gelijkgestelde aandoening. Echter, in
het ambulante veld, in kleinschalige woonvormen en in situaties waarin
zorg met een pgb wordt bekostigd zijn er mogelijk beperkingen in het
kunnen toepassen van onvrijwillige zorg omdat er niet altijd voldoende
toezicht is of omdat er onvoldoende evaluatiemogelijkheden zijn. In
samenwerking met het veld wordt er bekeken welke bekostigingssystematiek het meest geschikt is voor pgb.
7.5. Het lid van de BBB-fractie vraagt hoe de Minister de verdere evaluatie
van de Wvggz en Wzd vorm wil geven.
Het eindrapport van de eerste wetsevaluatie van de Wvggz en Wzd zal
naar verwachting in de zomer van 2022 verschijnen. In deze tweede fase

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

47

zal naar een selectie van thema’s nader onderzoek worden verricht, aan de
hand van beschikbare kwantitatieve gegevens over de toepassing van
gedwongen zorg. Het accent ligt daarbij op thema’s in relatie tot de
doelstellingen van beide wetten, evenals een kostenonderzoek naar de
uitvoering van de Wvggz. Een dergelijk onderzoek is reeds voor de Wzd
uitgevoerd door de NZa. Met betrekking tot de tweede fase zijn de
volgende thema’s geselecteerd: verschillen in rechtsbescherming tussen
beide wetten, toezicht op de naleving van beide wetten, het terugdringen
van dwang (inclusief verschuiving van intramurale naar ambulante
gedwongen zorg), meer rekening houden met wensen en voorkeuren
patiënten, versterken rechtsbescherming (zorgmachtiging en
stappenplan), de rol van de gemeente in de Wvggz, de positie van cliënten
die zich niet verzetten in de Wzd, en de functionarissen van de Wzd
(zorgverantwoordelijke, Wzd-functionaris). Zoals ik in mijn inleiding heb
aangegeven, zal ik de beleidsreactie waarin ik ook de uitkomsten betrek
van de trajecten met het veld eind 2022 aan uw Kamer doen toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 605

48