Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 361

Wijzing van de Mediawet 2008 in verband met
de implementatie van Richtlijn 2018/1808 van
het Europees Parlement en de Raad van
14 november 2018 tot wijziging van Richtlijn
2010/13/EU betreffende de coördinatie van
bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden
van audiovisuele mediadiensten (richtlijn
audiovisuele mediadiensten) in het licht van een
veranderende marktsituatie

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 17 februari 2020
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I.

kst-35361-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Blz.

ALGEMEEN
1.
Inleiding
2.
Onderwerpen
2.1
Reikwijdte herzieningsrichtlijn
2.2
Videoplatformdiensten
2.3
Bescherming minderjarigen
2.4
Aanzetten tot geweld of haat; uitlokken van
terroristisch misdrijf
2.5
Europese werken
2.6
Toegankelijkheid
2.7
Reclame
3.
Financiële gevolgen
4.
Regeldruk
5.
Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
6.
Toezicht en handhaving
7.
Consultatie van betrokken partijen
II. ARTIKELSGEWIJS
OVERIG

2
2
3
5
5
8
10
11
12
14
17
17
18
18
18
19
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

1

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel tot
wijziging van de Mediawet 2008 (hierna: het wetsvoorstel) ter implementatie van de richtlijn audiovisuele mediadiensten (hierna: de richtlijn) en
hebben hierover nog enkele vragen. Deze leden constateren dat
Nederland in de Europese Raad tegen de herziening van de
AVMD-richtlijn1 heeft gestemd. Kan de regering uiteenzetten waarom? In
hoeverre heeft de regering steun gezocht bij andere lidstaten om de
herziening van de richtlijn te blokkeren in de Europese Raad of aanpassingen te doen zodat deze wel acceptabel zou zijn geweest? Waarom is
dat niet gelukt? Deze leden hebben eveneens kennisgenomen van de
stemverklaring van Nederland in de Europese Raad die is opgesteld
samen met Finland en Ierland. Wat was het gemeenschappelijke belang
met deze lidstaten?
Voornoemde leden vragen welke impact assessment de Europese
Commissie heeft uitgevoerd met betrekking tot deze herziening. Kan de
regering deze impact assessment naar de Kamer sturen? Als er geen
impact assessment is uitgevoerd, is de regering van plan om dit alsnog te
doen, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van onderhavig
wetsvoorstel. Met het wetsvoorstel worden stappen gezet in de goede
richting, al vinden deze leden wel dat de regering de richtlijn had kunnen
aangrijpen om meer te regelen. Deze leden zijn hierbij bijvoorbeeld
kritisch over de keuze om alleen de verplichte bepalingen uit de richtlijn
om te zetten, zij vinden dit een gemiste kans. Daarnaast hebben deze
leden kritische vragen of de voorgestelde voorstellen niet te vrijblijvend
zullen zijn en of ze voldoende zullen worden gehandhaafd.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
in verband met de implementatie van de richtlijn audiovisuele mediadiensten. Zij hebben naar aanleiding hiervan nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben onderhavig wetsvoorstel tot
zich genomen. Deze leden zijn al geruime tijd van mening dat de
Mediawet aan herziening toe is vanwege de veranderde marktsituatie,
kijkgedrag en convergentie van verschillende type media. Een kwalitatief
hoogstaand, pluriform en toegankelijk Nederlands media-aanbod is geen
vanzelfsprekendheid. De snelle opkomst en dominantie van enkele grote
buitenlandse partijen hebben een disruptieve werking op het medialandschap. Nadere Europese richtlijnen en vervolgens Nederlandse wetgeving
achten deze leden noodzakelijk. Niettemin zijn deze leden teleurgesteld
dat de regering ervoor heeft gekozen enkel het minimaal noodzakelijke
van de Europese herzieningsrichtlijn te implementeren. De voornoemde
leden hebben legio vragen betreffende onderhavig wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de implementatie
van de Europese richtlijn audiovisuele mediadiensten, door middel van
het voorstel tot wijziging van de Mediawet. Zij hebben daarover de nodige
vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij vinden het een goede zaak dat naast
lineaire omroepdiensten nu ook mediadiensten op aanvraag onder de

1

AVMD-richtlijn: richtlijn audiovisuele mediadiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

2

reikwijdte van de richtlijn komen te vallen. De leden hebben nog wel
enkele vragen
Deze leden lezen dat onderdelen van de herzieningsrichtlijn, waarvan
evident is dat ze geen implementatie behoeven in de Nederlandse
wetgeving, niet zijn opgenomen in de wetswijziging. Deze leden zijn
benieuwd om welke specifieke onderdelen dit gaat en waarom het evident
is dat deze onderdelen geen implementatie behoeven in de Nederlandse
wetgeving.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden vinden het van groot belang dat
overheden meer bescherming bieden aan de belangen van minderjarigen,
waarbij een Europese aanpak op het terrein van audiovisuele media
noodzakelijk is. Zij menen dat Nederland met het oog op de belangen van
kinderen een voortrekkersrol zou moeten vervullen.
2. Onderwerpen
De leden van de VVD-fractie lezen dat de regering ervoor gekozen heeft
alleen de verplichte bepalingen om te zetten. Dit vanwege het krappe
tijdspad van 21 maanden die er is voor de implementatie. Daarnaast zijn
veel van de zogenoemde kan-bepalingen volgens de regering bewerkelijk
en vereisen deze meer onderzoek naar de wenselijkheid ervan. Gaat de
regering dit onderzoek naar de kan-bepalingen wel starten en wanneer
kan de Kamer hiervan de resultaten verwachten? Zijn er meer lidstaten die
door het krappe tijdspad gekozen hebben om enkel de verplichte
bepalingen te implementeren? Waarom hebben de Europese Raad en het
Europees Parlement gekozen voor dit krappe tijdspad? Is er overleg
geweest met de Europese Commissie met betrekking tot het korte
tijdspad? Zo ja, welk advies hebben zij gegeven hoe hiermee om te gaan?
Zo nee, waarom niet?
De leden vragen of de regering een overzicht kan geven van de lidstaatopties die vanwege het krappe tijdspad niet geïmplementeerd worden, de
zogenoemde kan-bepalingen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering ervoor heeft gekozen
om op dit moment alleen de verplichte bepalingen om te zetten in
wetgeving. Deze leden hebben hier zeker twijfels bij en vragen daarom
om een uitgebreidere toelichting waarom hiervoor is gekozen. Welke
kan-bepalingen vereisen volgens de regering meer onderzoek naar de
wenselijkheid ervan? Welke kan-bepalingen overweegt de regering op een
later moment wel te implementeren? Kan de regering aangeven hoe de
andere lidstaten, waar er net als in Nederland al een wetsvoorstel ligt,
omgaan met de kan-bepalingen?
Deze leden zijn positief over het voornemen van de regering om via een
wetsvoorstel een investeringsverplichting op te nemen, waarin voor een
viertal typen exploitanten een verplichting wordt opgenomen om te
investeren in nieuwe Nederlandse culturele audiovisuele producties.
Hiermee kan de positie van het Nederlands cultureel audiovisueel aanbod
worden versterkt. Deze leden zijn benieuwd waarom in dit voorstel niet al
de aangekondigde investeringsverplichting is opgenomen, zodat dit snel
kan ingaan? Klopt het dat de kan-bepaling artikel 13 een haakje zou zijn
om dit al in dit wetsvoorstel te regelen? In welk wetsvoorstel zal de
investeringsverplichting dan wel worden opgenomen en wanneer komt
dit wetsvoorstel naar de Kamer? Verder is op 3 december 2018 de motie
van de leden Van der Molen en Aartsen2 aangenomen die de regering
verzoekt om bij een volgende wijziging van de Mediawet mee te nemen
dat volstrekt helder wordt gemaakt dat de kosten van signaaldoorgifte van
2

35 000 VIII, nr. 126.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

3

NLPO3/lokale omroepen beperkt zijn tot de doorgiftekosten aan de
Mediahub. Waarom is dit niet meegenomen in dit wetsvoorstel? Is de
regering bereid dit alsnog op te nemen in dit wetsvoorstel via een nota
van wijziging om zo te voldoen aan de ruime wens van de Kamer, zo
vragen deze leden.
Ook de leden van de D66-fractie lezen dat wat betreft de bepalingen uit de
richtlijn die geïmplementeerd worden, rekening wordt gehouden met het
krappe tijdspad van 21 maanden waarin de richtlijn geïmplementeerd
moet worden. Derhalve worden alleen de verplichte bepalingen omgezet.
De leden vragen hoe lang al bekend is dat deze richtlijn eraan komt en
wanneer de inhoud van deze richtlijn bekend was. In hoeverre is deze 21
maanden-omzettingstermijn wat dat betreft relevant? Kan de regering
toelichten op welke wijze zij zich sinds de definitieve stemming in het
Europees Parlement en de start van de omzettingstermijn heeft
voorbereid op de implementatie naar Nederlandse wetgeving?
Kan de regering voorts toelichten welke van de kan-bepalingen meer
onderzoek vereisen naar de wenselijkheid om deze eventueel om te
zetten? Wanneer voorziet de regering dat onderzoek hiernaar gedaan zal
worden en wanneer kan de Kamer hiertoe resultaten verwachten, zo
vragen deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat onderhavig wetsvoorstel een
implementatie van Europese afspraken betreft. Deze leden vragen wat de
opstelling was van de Nederlandse regering tijdens het onderhandelen en
de totstandkoming van de richtlijn. Wat was de inzet van de Nederlandse
regering? Met welke lidstaten trok de Nederlandse regering op? Wat is
specifiek het resultaat van de Nederlandse inzet, zo vragen deze leden.
In de memorie van toelichting staat dat de regering ervoor heeft gekozen
alleen de verplichte bepalingen om te zetten in Nederlandse wetgeving.
De zogenoemde kan-bepalingen laat de Nederlandse regering tot op
heden links liggen. De regering geeft aan dat hiertoe is besloten vanwege
het krappe tijdspad van 21 maanden. Wat is de deadline waarvoor de
Europese richtlijn moet zijn geïmplementeerd? Wat is de oorzaak van dit
krappe tijdspad? Delen andere Europese lidstaten ook de mening van de
Nederlandse regering dat het tijdspad krap is? Zo ja, waarom is voor dit
tijdspad gekozen? Zo nee, waarom acht de regering dit tijdspad wel als
krap? Welke kan-bepalingen heeft de regering overwogen? Welke
niet-verplichte bepalingen voorziet de regering in de toekomst toch te
willen implementeren? Heeft het besluit om enkel het minimaal noodzakelijke van de Europese herzieningsrichtlijn niets te maken met botsende
politieke ideologieën hieromtrent? Kan de regering een overzicht delen
met de Kamer welke stappen het Ministerie van OCW, op hoofdlijnen,
heeft gezet sinds de Europese richtlijn definitief werd? De voornoemde
leden ontvangen graag een uitgebreide reactie hieromtrent.
Eveneens lezen de leden van de SP-fractie dat bij de implementatie van de
richtlijn met een beroep op het argument van tijdsdruk ervoor is gekozen
om alleen de verplichte bepalingen uit de richtlijn mee te nemen in het
wetgevingstraject. Deze leden zouden graag van elke van de acht
niet-verplichte bepalingen vernemen waarom het zo complex was om
deze tijdig in wetgeving te gieten. Mochten er toch inhoudelijke redenen
zijn waarom de regering ertoe besloten heeft bepaalde bepalingen niet te
implementeren, dan vernemen deze leden graag de inhoudelijke reden
hiervan. Deze leden zijn er niet van overtuigd dat bijvoorbeeld een
bepaling om duidelijkheid te geven over de eigendomsstructuur van een
mediadienst vanwege tijdsdruk niet in een wetsartikel was te vatten.

3

NLPO: Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

4

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke zogenoemde
kan-bepalingen als te bewerkelijk zijn bevonden en welke kan-bepalingen
meer onderzoek vereisen naar de wenselijkheid ervan. Tevens vragen
deze leden of de onderzoeken naar de wenselijkheid van de desbetreffende kan-bepalingen wel al lopen. Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is het
beoogde tijdspad van mogelijke implementatie van deze kan-bepalingen?
Deze leden vinden het voor de hand liggen dat de sponsoring van
kinderprogramma’s verboden wordt, zoals een van de kan-bepalingen
luidt. Deelt de regering deze mening en welke stappen gaat zij daartoe
zetten? Wil de regering overwegen om heffing te vragen aan aanbieders
van mediadiensten die zich tot het publiek op Nederlands grondgebied
richten, zo vragen deze leden.
2.1 Reikwijdte herzieningsrichtlijn
De leden van de CDA-fractie lezen dat in de herzieningsrichtlijn aanbieders
van videoplatformdiensten verplicht zullen worden om passende
maatregelen te treffen om minderjarigen te beschermen tegen inhoud die
hun lichamelijke, geestelijke en morele ontwikkeling kan aantasten. Welke
kaders bevat het begrip «passende maatregelen»? Ofwel, hoeveel ruimte
hebben aanbieders van videoplatformdiensten indien zij weinig op
hebben met bescherming van minderjarigen om zo weinig mogelijk
maatregelen te treffen? Deze leden lezen verder dat de passende
maatregelen betrekking dienen te hebben op de wijze waarop de inhoud
wordt georganiseerd en niet op de inhoud zelf. Waarom is hiervoor
gekozen? Wat zijn de verwachten effecten van deze keuze? Er wordt
verder aangegeven dat het uitgangspunt is dat altijd duidelijk moet zijn
voor de gemiddelde consument of het media-aanbod audiovisuele
commerciële communicatie bevat. Wat onder «altijd duidelijk» wordt
verstaan biedt ruimte voor eigen interpretatie. Hoe kijkt de regering er
tegen aan indien kaders zouden worden toegevoegd die duidelijker
weergeven wat onder het uitgangspunt wordt verstaan om zo misbruik
via eigen interpretatie te voorkomen? Tevens vragen deze leden waarom
alleen videoplatformdiensten die zelf audiovisuele commerciële communicatie verzorgen aangesloten dienen te zijn bij de Nederlandse Reclame
Code. Waarom geldt dit niet voor videoplatformdiensten die dit niet zelf
verzorgen, zo vragen deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat onderhavig wetsvoorstel
enkel geldt voor mediadiensten die in Nederland gevestigd zijn. Kan de
regering met de Kamer delen om welke omvangrijke, meer dan 10 miljoen
euro omzet, videoplatformdiensten en mediadiensten op aanvraag de
Nederlandse wet momenteel van toepassing zou zijn als deze nu in
werking zou treden?
2.2 Videoplatformdiensten
De leden van de VVD-fractie lezen dat de aanbieder van een videoplatformdienst verplicht is om door middel van een gedragscode vast te
leggen hoe het platform omgaat met audiovisuele commerciële communicatie. Dit omvat reclameboodschappen, maar ook sponsoring en
productplaatsing. Nu zien deze leden dat grote videoplatformdiensten hier
al goed werk mee laten zien, maar dat bij bepaalde videoplatformdiensten
binnen sociale media hier nog weinig aandacht voor is. Vallen sociale
media ook binnen de definitie van videoplatformdienst? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, kan de regering een lijst geven van de verschillende sociale
media die onder deze richtlijn vallen? Zijn dat bijvoorbeeld ook platformen
als Twitch, Facebook of Instagram? Hoe gaat de regering erop toezien dat
ook de platformen beter de regels rondom sponsoring en productplaatsing handhaven? Denk hierbij bijvoorbeeld aan influencers die vaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

5

niet transparant zijn over samenwerkingen met bedrijven of zelfs landen
als het gaat om hun video’s of foto’s.
De leden van de CDA-fractie lezen dat voor videoplatformdiensten een
verplichting geldt tot co- en zelfregulering op de belangrijkste thema’s uit
de herzieningsrichtlijn. De Raad van State heeft hier een aantal kritische
opmerkingen over. De Raad van State geeft aan van oordeel te zijn dat de
overheid zo onvoldoende controle houdt op de naleving van reclameeisen. Zij geven aan dat het Commissariaat voor de Media niet
handhavend kan optreden jegens aanbieders in het geval zij de gedragscodes onvoldoende naleven of wanneer de gedragscodes zelf niet
overeenstemmen met de reclame-eisen die in de gewijzigde richtlijn zijn
opgenomen. Ook geven zij aan dat de regelementen van de Stichting
Reclame Code niet voorzien in bindende geschilbeslechting en de
Reclame Code Commissie en het College van Beroep slechts aanbevelingen kunnen doen en vrijblijvende adviezen kunnen geven. Waarom is
dit geen aanleiding voor de regering geweest om de wet hierop aan te
passen? Is de regering bereid dit alsnog te doen? Kan de regering
aangeven waarom de voorgestelde vorm van handhaving wel voldoet aan
de eisen van de richtlijn? Kan de regering garanderen dat de richtlijn op
dit punt correct wordt omgezet en uitgevoerd?
Voornoemde leden lezen verder dat aanbieders van videoplatformdiensten onder de herzieningsrichtlijn verplicht worden om middels een
gedragscode maatregelen te nemen die betrekking hebben op het
media-aanbod en door gebruikers gegenereerde video’s die via hun
platform worden verspreid. Bij de mogelijkheden voor passende
maatregelen wordt onder andere aangegeven het tot stand brengen van
een systeem voor leeftijdscontrole van gebruikers, het ter beschikking
stellen van systemen voor ouderlijk toezicht en het voorzien in maatregelen en instrumenten op het gebied van mediageletterdheid. Waarom
worden deze drie maatregelen niet als verplichting in de wet opgenomen?
Deze leden lezen dat het Commissariaat voor de Media (hierna: het
Commissariaat) toezicht houdt op de inhoud van de gedragscodes. De
Raad van State geeft aan dat onduidelijk is of het Commissariaat of de
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media bij de totstandkoming van de gedragscode actief zal zijn en deze actief zal stimuleren.
Kan de regering dit verduidelijken? Wat gebeurt er als met de
gedragscode niet de beoogde doelstelling wordt gerealiseerd? In hoeverre
is de verwachting dat het Commissariaat zal optreden in het geval de met
de gedragscode beoogde doelen uit de herzieningsrichtlijn niet worden
behaald en hoe toetst het Commissariaat of de doelen wel of niet worden
behaald?
De leden van de D66-fractie vragen ten aanzien van de videoplatformdiensten of het land van oorsprong-principe nog adequaat en zinvol
geacht kan worden. Kan de regering hierop reflecteren gezien de
reikwijdte van videoplatformdiensten zoals YouTube, die niet in de EU4
gezeteld zijn? Klopt het dat geen enkel Europees land op basis van deze
richtlijn iets over YouTube te zeggen zal krijgen? Voor welke videoplatformdiensten zal het principe wel gelden? Kan de regering voorts een
overzicht bieden van de regelgeving die op dit vlak geldt in de Verenigde
Staten en China? In hoeverre acht de regering dat in vergelijking met deze
landen een gelijk speelveld zal ontstaan naar aanleiding van onderhavige
richtlijn?
Deze leden lezen dat videoplatformdiensten niet onder het begrip
«televisie» vallen en derhalve geen rekening gehouden hoeft te worden
met artikel 7 van de Grondwet, te weten vrijheid van meningsuiting. Kan
de regering aangeven wat hiervan de consequentie is? Wat betekent het
4

EU: Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

6

voor de relevantie hiervan dat de videoplatformdiensten zelf niet onder dit
artikel vallen, maar de content op het platform wel?
Deze leden begrijpen dat videoplatformdiensten geen redactionele
verantwoordelijkheid dragen voor de op hun platforms aangeboden
video’s. Daar hebben zij enkele vragen over. Kan de regering aangeven
wanneer wel en geen sprake is van redactionele verantwoordelijkheid?
Hoe verhoudt dit zich tot het feit dat algoritmes in principe bepalen wat de
consument te zien krijgt? Hoe verhoudt dit zich tot videoplatformdiensten
die bijvoorbeeld ook zogenaamde long-form content uitzenden waar ze de
rechten van hebben gekocht en deze vermengen met door anderen
geüploade content?
In hoeverre maakt de marktmacht nog uit voor de mate van verantwoordelijkheid die een videoplatformdienst heeft, bijvoorbeeld dat zij niet mag
«blocken» als monopolist, versus de mate van vrijheid die juist gegeven
moet worden aan de videoplatformdienst door de overheid? Hoe
verhoudt dit zich onder meer tot de uploadfilters, oftewel voorafgaande
controlemaatregelen, van een videoplatformdienst die voortvloeien uit
een wettelijk voorschrift, maar waar artikel 7 Grondwet alsnog aan in de
weg kan staan, zoals ook gesteld door de Raad van State5?
De aan het woord zijnde leden lezen dat wat betreft gedragscodes de
mogelijkheid tot overheidsoptreden (door het Commissariaat) resteert.
Kan de regering toelichten wat dit in uiterste omstandigheden zou kunnen
behelzen? In welke situatie kan dit gebeuren en hoe kan dit overheidsoptreden worden vormgegeven, zo vragen deze leden.
De leden van SP-fractie vragen of het voorschrift dat platforms een eigen
gedragscode moeten gaan opstellen, onder andere hoe zij minderjarigen
in bescherming nemen, ook betekent dat hierin afspraken gemaakt dienen
te worden over betaalde arbeid (al dan niet in natura) door minderjarigen.
Deze leden verwijzen hierbij expliciet naar de door de leden Kwint en Van
Dijk eerder gestelde schriftelijke vragen6 over dit onderwerp.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat aanbieders van videoplatformdiensten verplicht worden om in een gedragscode vast te leggen hoe
zij minderjarigen beschermen, hoe zij het algemeen publiek beschermen
tegen strafbare of schadelijke content en hoe zij omgaan met commerciële
communicatie. De maatregelen in deze gedragscode zien niet op de
inhoud die door het platform wordt aangehouden, maar enkel op de wijze
waarop de inhoud wordt georganiseerd. De regering voert hierbij als
argument aan dat videoplatformdiensten geen redactionele verantwoordelijkheid dragen voor het media-aanbod dat via hun platform aangeboden wordt. Dit roept bij deze leden de vraag op wat de waarde zal zijn
van een dergelijke gedragscode. Wat voor beeld heeft de regering bij
maatregelen over «de wijze waarop de inhoud wordt georganiseerd»?
Verwacht de regering dat een vrijblijvende gedragscode afdoende is om
strafbare en schadelijke content te weren? Deelt de regering de mening
dat videoplatformdiensten een grotere verantwoordelijkheid moeten
nemen om bijvoorbeeld minderjarigen te beschermen en te voorkomen
dat via hun platform inhoud beschikbaar komt die bijvoorbeeld aanzet tot
geweld of waarvan de verspreiding een strafbaar feit is? Welke aanvullende maatregelen zouden hiertoe genomen kunnen worden binnen de
kaders van de richtlijn, zo vragen deze leden.

5
6

Kamerstuk 35 361, nr. 4, paragraaf 1: Vrijheid van meningsuiting (artikel 7 Grondwet).
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 970.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

7

2.3 Bescherming minderjarigen
De leden van de VVD-fractie lezen dat kinderen beter dan onder de oude
richtlijn beschermd worden tegen reclame-uitingen die potentieel
schadelijk zijn voor hun ontwikkeling. Het toezicht ligt bij het Commissariaat. Houdt het Commissariaat ook toezicht op reclame-uitingen op
sociale mediadiensten?
De leden van de CDA-fractie lezen dat artikel 6bis van de herziene richtlijn
bepaalt dat media-aanbod dat de lichamelijke, geestelijke of morele
ontwikkeling van minderjarigen zou kunnen aantasten, uitsluitend zo
beschikbaar wordt gesteld dat minderjarigen dit gewoonlijk niet te horen
of te zien krijgen. De daarvoor te treffen maatregelen dienen evenredig te
zijn aan de mogelijke schade die het programma kan berokkenen. Hoe
wordt bepaald welke maatregelen evenredig zijn aan de mogelijke schade
die het programma kan berokkenen en wie controleert of dit het geval is?
Deze leden lezen dat aanbieders van het media-aanbod ervoor moeten
zorgen dat de mediadiensten voldoende informatie aan de kijkers
verstrekken over de inhoud die de lichamelijke, geestelijke en morele
ontwikkeling van minderjarigen kan aantasten. Deze leden vinden het
hierbij een zeer goede zaak dat bij de implementatie van het artikel
gebruik wordt gemaakt van het Kijkwijzer systeem van de NICAM7. Deze
leden lezen dat de nieuwe bepalingen in de Mediawet alleen zien op
videoplatformdiensten die in Nederland gevestigd zijn. Kan de regering
een overzicht geven welke spelers dat zijn? Deze leden lezen verder dat de
regering heeft besloten een uitzondering op te nemen voor aanbieders
van mediadiensten die gevestigd zijn in Nederland, maar zich (deels)
richten op het buitenland. Deze leden begrijpen het opnemen van deze
uitzondering niet. Deze leden vrezen dat hiervoor voor lineair en VOD8 het
bestaande systeem wordt verzwakt en de positie van NICAM wordt
uitgehold doordat aanbieders met aanbod gericht op het buitenland geen
gebruik meer hoeven te maken van Kijkwijzer. Ook vrezen deze leden de
borging van de onafhankelijkheid indien ruimte wordt geboden aan
aanbieders om een eigen systeem te maken en dat onnodige en onwenselijke concurrentie gaat ontstaan op classificatiesystemen. Ziet de regering
deze zorg ook? Kan de regering verder toelichten hoe het precies zal gaan
werken qua classificatiesystemen voor aanbod in Nederland dat afkomstig
is van videoplatformdiensten gevestigd in andere lidstaten van de EU en
hoe het gaat werken voor aanbod uit landen buiten Europa? Voornoemde
leden hebben eerder gepleit voor een Kijkwijzer voor YouTube. Deze leden
zijn daarom verheugd om in het AD te lezen dat YouTubers en vloggers
zich moeten gaan aansluiten bij de Kijkwijzer9. Kan de regering aangeven
of dit gaat gelden voor alle Nederlandse YouTube-kanalen? Zo ja, kan de
regering een overzicht geven welke kanalen hier precies onder vallen?
Hoe zit het met buitenlandse YouTube-kanalen? In het artikel wordt
aangegeven dat de reden dat het zolang heeft geduurd komt door
onderhandelingen die met Google moesten worden gevoerd. Wat zijn de
precieze resultaten geweest van deze onderhandeling? Kan de regering
verder aangeven hoe Ierland deze richtlijn op dit punt gaat implementeren
omdat hier Google/YouTube is gevestigd? Is de regering bereid om indien
nodig deze implementatie van de richtlijn aan te grijpen om zijn Ierse
ambtgenoot te overtuigen dat zij de Kijkwijzer, of een variant hierop, voor
videoplatformdiensten opnemen in de Ierse wet zodat op YouTube breed
bescherming voor kinderen plaatsvindt?

7

NICAM: Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media.
VOD: Video on demand.
9
AD, 11 februari 2020, https://www.ad.nl/tech/kijkwijzer-gaat-ook-gelden-vooryoutubers~a672c058/.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

8

De aan het woord zijnde leden hebben eerder voorgesteld om indien er
een leeftijdsclassificatie geldt bij het media-aanbod dit gedurende het
gehele programma in beeld te laten staan, zowel lineair als online.
Waarom heeft de regering ervoor gekozen dit niet op te nemen in dit
wetsvoorstel?
De leden van de D66-fractie lezen dat voor aanbieders van mediadiensten
die gevestigd zijn in Nederland, maar zich (deels) richten op het
buitenland, een uitzondering wat betreft het classificatiesysteem van het
NICAM wordt geboden. Zij kunnen van een vergelijkbaar systeem gebruik
maken, mits dit voldoet aan de Nederlandse standaarden zoals geregeld
in de Mediawet. Geldt dit enkel voor de content die aan het buitenland
wordt aangeboden? In hoeverre wordt bepaald of een dergelijk systeem
voldoet aan dezelfde eisen? Komt het er in de praktijk op neer dat
aanbieders meerdere classificatiesystemen voor dezelfde programma’s
kunnen hanteren als dit in zowel binnen- als buitenland wordt aangeboden?
Voornoemde leden zijn enigszins verward over de reikwijdte van
instrumenten als Kijkwijzer aan de hand van de implementatie van deze
richtlijn. Zo begrepen deze leden dat dit bijvoorbeeld niet voor videoplatformdiensten zou gelden, maar de Instagramposts van een collega van de
CDA-fractie doet anders vermoeden10. Kan de regering hier opheldering
over geven?
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het merkwaardig dat lineaire
mediadiensten aan strengere regels moeten voldoen dan aanbieders van
mediadiensten op aanvraag ten aanzien van de bescherming van
minderjarigen tegen schadelijke inhoud. Deze leden vinden het een
positieve ontwikkeling dat de Europese richtlijn verplicht om dit onderscheid teniet te doen en de eisen hieromtrent gelijk te trekken. Niet alleen
draagt dit bij aan een «level playing field», maar voornoemde leden zijn
van mening dat mediadiensten op aanvraag net zo goed een verantwoordelijkheid dragen ten opzichte van schadelijke content voor minderjarigen.
Deze leden vragen wel welke maatregelen mediadiensten op aanvraag nu
moeten treffen? De herziene richtlijn stelt dat dergelijke content
gewoonlijk niet te horen of te zien moeten zijn. Hoe moet dit worden
geïmplementeerd zonder dat dit ten koste gaat van het aanbod, zo vragen
deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het essentieel dat minderjarigen beschermd worden tegen schadelijke inhoud. Juist ook voor het
steeds groter wordende online aanbod is het van belang om hier goede
regels voor te stellen. In dit kader vragen deze leden of het wenselijk is dat
Nederlandse aanbieders die media-aanbod maken dat is gericht op het
buitenland met dit wetsvoorstel de keuze krijgen tussen het gebruik van
het Nederlandse classificatiesysteem of een ander classificatiesysteem.
Deze leden vrezen dat dit leidt tot een wildgroei van classificatiesystemen
en dat videoplatforms hun eigen classificatiesystemen zullen gaan
ontwikkelen. Hierdoor ontstaat er onduidelijkheid voor de consument,
terwijl het juist wenselijk zou zijn om te komen tot internationale
harmonisatie van classificatiesystemen. Hoe kijkt de regering hier
tegenaan? Waarom is ervoor gekozen om de keuze voor het classificatiesysteem vrij te laten? Deelt de regering de mening dat het van belang is
om toe te werken naar een Europese c.q. internationale harmonisatie als
het gaat om classificatie van media-aanbod? De regering stelt dat het
beschermingsniveau ten minste moet voldoen aan de Nederlandse
10

Instagram van het lid Van der Molen (@harryvdmolen), 11 februari 2020, https://
www.instagram.com/p/B8bMUNOBYdp/?utm_source=ig_web_button_share_sheet [In dit
filmpje komt o.a. een beeld voorbij van het logo van YouTube en de symbolen van Kijkwijzer].

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

9

standaarden en dat het Commissariaat hier toezicht op zal houden. Het
Commissariaat geeft zelf echter aan dat het vergelijken van het beschermingsniveau lastig zal zijn. Waarom heeft de regering hier dan alsnog
voor gekozen? Dient het beschermingsniveau niet nader gedefinieerd en
uitgewerkt te worden om effectief toezicht mogelijk te maken?
Voornoemde leden constateren dat de herziene richtlijn ten aanzien van
materiaal dat mogelijk schadelijk is reeds instrumenten benoemt als
leeftijdsverificatie, maar dat lidstaten ten aanzien van het meest schadelijke materiaal zelf de strengste maatregelen moeten treffen. Deze leden
vragen waarom het in dat licht toereikend is om de regie over de keuze
van middelen ook bij deze zwaarste categorie bij de aanbieders en
verspreiders zelf te leggen. Eveneens vragen zij op basis van welk kader
het Commissariaat bepaalt dat aannemelijk is dat het materiaal ontoegankelijk zal zijn voor minderjarigen.
De aan het woord zijnde leden constateren dat de regering als leeftijdsgrens uitgaat van zestien jaar, terwijl de richtlijn spreekt van minderjarigen. Deze leden vragen waarom bij de afbakening van minderjarigheid
niet de leeftijd centraal staat die Nederland als lidstaat zelf heeft gekozen.
Eveneens vragen zij of het gelet op de ontwikkelingen inzake alcohol en
prostitutie niet voor de hand ligt om de leeftijd van achttien jaar te
hanteren.
Deze leden vragen de regering te beschrijven hoe en in welke mate
ouders op dit moment bij de classificatie van audiovisueel materiaal
invloed kunnen aanwenden. Blijft deze invloed beperkt tot het opstellen
van de vragenlijst of krijgen ouders ook een positie in het proces van
classificatie door de codeurs, zo vragen deze leden. Eveneens vragen zij
waar deze procedure is vastgelegd.
2.4 Aanzetten tot geweld of haat; uitlokken van terroristisch misdrijf
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het belangrijk dat het aanzetten
tot geweld en het zaaien van haat in het publieke debat wordt tegengegaan. Iedereen moet zich aan de wet houden, ook burgers op online
platforms. Deze leden zijn van mening dat online platforms, zoals
aanbieders van videoplatformdiensten, nadrukkelijk een verantwoordelijkheid hebben dat er geen sprake is aanzetten tot geweld, haatzaaien of
andere strafbare feiten. De voornoemde leden begrijpen dat onderhavig
wetsvoorstel videoplatformdiensten verplicht om passende maatregelen
te treffen ter bescherming van het algemeen publiek tegen inhoud die
aanzet tot geweld of waarvan de verspreiding een strafbaar feit is. Deze
maatregelen moeten worden beschreven in een gedragscode. Hoe wordt
niet alleen het hebben, maar ook het handhaven van deze gedragscode
gecontroleerd door het Commissariaat? Binnen welk termijn moet de
platformaanbieder optreden in het geval van een strafbaar feit? Vallen
internetreacties binnen videoplatformdiensten ook onder deze richtlijn en
gaat het Commissariaat ook hierop toezien? De regering kiest ervoor om
in de Mediawet op te nemen dat publieke en commerciële mediainstellingen met passende maatregelen moeten zorgen dat in hun
media-aanbod niet wordt aangezet tot geweld of haat jegens een groep
personen. Is de regering van mening dat sinds het begin van deze
regeringsperiode deze norm eens is overschreden in het huidige
media-aanbod? Zo ja, wanneer? Deelt de regering de zorgen dat over
bepaalde groepen in de samenleving stelselmatig op pejoratieve wijze
wordt gesproken hetgeen kan resulteren in het aanwakkeren van haat?
Deelt de regering de zorgen van deze leden dat de vrijheid van meningsuiting11 en haat zaaien12 meer dan eens op gespannen voet staan met
elkaar, zo vragen deze leden.
11
12

Artikel 7 GW.
Wetboek van Strafrecht, artikel 137d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

10

De leden van de SP-fractie lezen dat het wetsvoorstel onder andere
specifieke afspraken bevat over de bescherming van burgers tegen
media-aanbod dat aanzet tot haat of terroristische inhoud betreft. Deze
leden vragen het kabinet waarom deze twee – reeds strafbare – zaken zo
specifiek uitgelicht worden. Het strafrecht heeft hier toch reeds betrekking
op? Wat is de reden dat bijvoorbeeld aanzetten tot haat expliciet genoemd
wordt, maar bijvoorbeeld – de leden noemen slechts een voorbeeld – het
doorzetten van strafbaar materiaal zoals kinderporno niet, zo vragen deze
leden.
2.5 Europese werken
De leden van de VVD-fractie lezen dat in artikel 13 van de herziene richtlijn
bepaald wordt dat lidstaten er zorg voor dragen dat onder hun
bevoegdheid vallende aanbieders van mediadiensten op aanvraag ten
minste 30 procent aan Europese producties opnemen in hun catalogi en
dat deze producties passende aandacht krijgen. Waarop is die 30 procent
gebaseerd? Daarnaast lezen deze leden dat het Commissariaat de
mogelijkheid krijgt om ontheffing te leveren aan een mediadienst op
aanvraag met een lage omzet of klein publiek. Wat is de definitie van
«lage omzet» en «klein publiek»? Kan de regering hier eveneens een
voorbeeld van geven, zo vragen deze leden.
Ook de leden van de CDA-fractie lezen dat de herzieningsrichtlijn een
ontheffingsmogelijkheid biedt voor gevallen waarin de verplichting om 30
procent Europese producties op te nemen in de catalogi gezien de aard of
het onderwerp van de audiovisuele mediadiensten, onuitvoerbaar of
ongerechtvaardigd zouden zijn. Kan de regering voorbeelden geven
wanneer aanspraak kan worden gemaakt op ontheffing vanwege het
argument onuitvoerbaarheid of ongerechtvaardigd, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie hebben eveneens kennisgenomen van de
bepaling dat lidstaten er zorg voor moeten dragen dat minstens 30
procent van het aanbod van aanbieders van mediadiensten Europese
producties moet bevatten. Zij hebben hierover enkele vragen. Wanneer
precies is een productie Europees? Is dat wanneer de regisseur van een
productie Europees is, bijvoorbeeld Paul Verhoeven als regisseur van
ShowGirls, of de Nederlandse Sam de Jong die in de Verenigde Staten
Goldie regisseerde, of Bertram van Munster, die regelmatig producties
voor Amerikaanse zenders produceert?
De leden van de GroenLinks-fractie pleiten al jaren voor verdere inspanningsverplichtingen van mediadiensten op aanvraag. Deze leden
constateren dat de Nederlandse regering te laks is geweest in het
vormgeven van een «level playing field» tussen lineaire media-aanbieders
en mediadiensten op aanvraag. De afgelopen jaren is het medialandschap, mediagebruik en de markt ingrijpend veranderd. Voornoemde
leden vinden het van essentieel belang voor onze cultuur, democratie en
samenleving, dat er sprake is van een hoogstand kwalitatief, pluriform en
toegankelijk Nederlands media-aanbod. Enkele mediadiensten op
aanvraag opereren op wereldschaal waardoor zij enorme omzetten
genereren in de Nederlandse markt met elders geproduceerde content.
Hierdoor dragen deze mediadiensten nauwelijks iets bij aan de circulariteit
van het Nederlandse medialandschap. Deze leden zijn blij dat de Europese
richtlijn lidstaten verplicht ook mediadiensten op aanvraag te laten
voldoen aan de 30 procent norm aan Europese producties. De aan het
woord zijnde leden vragen echter of de regering de randvoorwaarden
rondom dit quotum verder uiteen kan zetten. Hoe prominent moeten de
Europese producties opgenomen worden in de catalogi voordat deze
meetelt? Hoe borgt de regering dat mediadiensten op aanvraag niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

11

mediarechten opkopen van oude, voordelige, Europese producties en
hierdoor voorbij gaan aan de geest van de wet? Heeft de regering
overwogen om ook een tijdsbepaling aan dit quotum toe te voegen,
bijvoorbeeld tenminste 30 procent aan Europese producties geproduceerd
in de afgelopen 10 jaar? Wat zijn de sancties wanneer een aanbieder van
mediadiensten op aanvraag zich niet aan dit quotum houdt? Wat is de
precieze definitie is van «Europese producties»? Aan welke kenmerken
moet een dergelijke productie voldoen, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de keuze voor een quotum voor
Europese producties zich verhoudt tot de scherpe bewoordingen
waarmee de regering afstand neemt van de aanbeveling van de Raad
voor Cultuur om ook een quotum voor Nederlandse producties op te
nemen. Waarom leidt een Europees quotum niet tot verschraling van
kwaliteit en een Nederlands quotum wel? Deze leden constateren een
forse inconsequentie in de argumentatie van de regering.
2.6 Toegankelijkheid
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een online contactpunt dient te
komen waar Nederlanders terecht kunnen met hun klachten. Hoe is dit
contactpunt toegankelijk gemaakt voor auditief of visueel beperkten?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de herziene richtlijn bepaalt dat
lidstaten waarborgen dat de onder hun bevoegdheid vallende aanbieders
van mediadiensten er voortdurend en in toenemende mate voor zorgen
dat de toegankelijkheid van hun media-aanbod wordt gerealiseerd.
Nederland heeft «in toenemende mate» geïnterpreteerd als het op
progressieve wijze toegankelijk maken van het aanbod. Wanneer wordt
volgens de regering voldaan aan het «op progressieve wijze toegankelijk
maken van het aanbod»? Welke concrete doelstellingen worden hierbij
gesteld zodat er ook werkelijk stappen gezet moeten worden en hoe wordt
dit gecontroleerd? Deze leden lezen dat het uitbrengen van een verslag
moet bewerkstelligen dat de media-instellingen ook daadwerkelijk een
actieplan opstellen en maatregelen treffen waardoor het media-aanbod
voor personen met een handicap verder wordt ontwikkeld. Kan de
regering aangeven op welke wijze het Commissariaat toets of voldoende
vorderingen zijn gemaakt? Welke instrumenten heeft het Commissariaat
als de vorderingen onvoldoende zijn? Kan de regering aangeven wat haar
reactie is op de kritiek dat de wijzigingsvoorstellen in onvoldoende mate
een vertaling zijn van de Europese richtlijn en het VN-verdrag Handicap13?
Verschillende organisaties in het veld, zoals de directeur van Ieder(in), de
Minister van Gehandicaptenzaken en de directeur Oogvereniging, geven
in een brief14 aan de Kamer aan dat bijvoorbeeld de voorstellen om artikel
7.1 van de Europese audiovisuele mediadienstenrichtlijn te implementeren te mager en te vrijblijvend zijn. Is de regering het hiermee eens? Zo
ja, op welke wijze wil zij deze zorg weg nemen? Klopt het verder dat met
audiodescriptie Nederland al flink onder het Europese gemiddelde duikt
doordat vorig jaar een procent van het totale daarvoor geschikte aanbod
van de NPO15 voorzien was van audiodescriptie, terwijl dit in Europa
gemiddeld 15 procent is? Zo ja, wat wil de Minister hier aan gaan doen?
Hoe staat het met de uitvoering van de motie van de leden Van der Molen
en Westerveld16 over het toegankelijker maken van Nederlandstalige

13

VN-verdrag handicap: Verenigde Naties-verdrag voor de rechten van personen met een
handicap.
Parlis nr. 2020Z02658.
15
NPO: Nederlandse Publieke Omroep.
16
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 111.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

12

tv-programma’s voor mensen met een audiovisuele beperking, zo vragen
deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie pleiten structureel voor een toegankelijk media-aanbod voor iedereen. Dit is helaas nog steeds geen
vanzelfsprekendheid terwijl de voornoemde leden van mening zijn dat het
ondertekenen van het VN-verdrag Handicap tot verplichtingen leidt die
niet altijd worden nagekomen. Deze leden hebben begrepen dat de
regering heeft verzuimd om vertegenwoordigers en belangenorganisaties
van mensen met een auditieve en/of visuele beperking te consulteren bij
de totstandkoming van onderhavig wetsvoorstel. Waarom heeft de
regering dit verzaakt? Hoe verhoudt dit zich tot de uitspraak in de
memorie van toelichting dat het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap «nauw contact heeft onderhouden met de relevante
stakeholders» rondom onderhavig wetsvoorstel? Hoe verhoudt dit zich tot
het VN-verdrag Handicap waarin wordt gesteld dat de regering de plicht
heeft mensen met een beperking te betrekken bij relevante wet- en
regelgeving? Is de regering van mening dat de rechten van mensen met
een beperking voldoende geborgd zijn met onderhavig wetsvoorstel? Wat
is de rol van het Commissariaat in het borgen van de toegankelijkheid?
Gaat het Commissariaat adequaat om met klachten over een ontoegankelijk media-aanbod?
Voornoemde leden lezen in de memorie van toelichting dat publieke en
commerciële media-instellingen verslag moeten uitbrengen hoe zij hun
diensten toegankelijk maken voor mensen met een auditieve en/of visuele
beperking. Deze leden vinden dit bijzonder mager en wijzen de regering er
op dat met name publieke mediadiensten er voor ons allemaal zijn en een
toonvoorbeeld zouden moeten zijn van inclusie en toegankelijkheid. Is de
regering ervan op de hoogte dat Nederlandse media-instellingen qua
toegankelijkheid veelal achterblijven in vergelijking met andere Europese
landen? Kan de regering zich voorstellen dat de uitkomsten van de
aangenomen motie van de leden Van der Molen & Westerveld17 tot
verdere wettelijke verplichtingen kunnen leiden? Is de regering bereid in
onderhavig wetsvoorstel minder vrijblijvende bepalingen toe te voegen
ter bevordering van de toegankelijkheid en duidelijke definities van
toegankelijkheidsdiensten toe te voegen? De leden hebben er begrip voor
dat de regering niet tot op de komma nauwkeurig wil voorschrijven hoe
het media-aanbod toegankelijker moet worden gemaakt gezien de snelle
technologische ontwikkelingen, maar de leden vinden onderhavig
wetsvoorstel te vrijblijvend.
De leden van de SP-fractie lezen dat in het wetsvoorstel wordt gekozen
voor een zeer lichte verplichting voor commerciële omroepen wanneer
het gaat om toegankelijkheid. Niet meer dan verslag doen van eventuele
inspanningen wordt van deze omroepen verlangd. Deelt de regering de
inschatting van belangenorganisaties dat het wetsvoorstel niet in lijn is
met de uitgangspunten van het VN-verdrag Handicap en relevante
Europese regelgeving? Zo niet, waarom niet? Zo ja, is de regering alsnog
bereid om het wetsvoorstel in lijn met verdragen en internationale
regelgeving te brengen? Voornoemde leden constateren bijvoorbeeld dat
nu al het voor audiodescriptie geschikte aanbod van de NPO bij lange na
niet benut wordt voor daadwerkelijke audiodescriptie. Hoe gaat de
regering de Nederlandse achterstand ten opzichte van het Europees
gemiddelde wegwerken?
De aan het woord zijnde leden vragen hoe de regering reageert op de
kritiek dat belangenorganisaties van mensen met een beperking en
senioren in het geheel niet zijn betrokken bij het opstellen van dit
wetsvoorstel.
17

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 111.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

13

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of videoplatformdiensten
naar het oordeel van de regering afdoende inspanning leveren om hun
diensten toegankelijk te maken voor auditief en visueel beperkten. Heeft
het genoeg effect als enkel van media-instellingen gevraagd wordt om
verslag uit te brengen van de wijze waarop zij toegankelijkheid
vormgeven? Welke andere maatregelen of eisen op dit gebied heeft de
regering overwogen? Welke maatregelen worden er op dit vlak genomen
door andere EU-landen? Heeft de regering hierbij ook afstemming gezocht
met belangenorganisaties van mensen met een beperking, zo vragen deze
leden.
De leden van de SGP-fractie vragen of het signaal waar is dat organisaties
van mensen met een auditieve en visuele beperking niet zijn betrokken bij
de voorbereiding van dit wetsvoorstel. Zij vragen of de regering, indien dit
bericht klopt, bereid is dit alsnog te doen. Eveneens vragen zij in te gaan
op de tien punten die door de organisaties zijn benoemd ter verbetering
van het voorstel18.
2.7 Reclame
De leden van de CDA-fractie lezen dat de herziene richtlijn een algeheel
verbod oplegt aan telewinkelboodschappen in kinderprogramma’s. Dit
vinden deze leden een goede stap. Voor reclameboodschappen blijft het
oude regime van de richtlijn audiovisuele mediadiensten gelden. Kan de
regering uitleggen waarom dit zo is? Waarom kiest de regering hier niet
ook voor een algeheel verbod aan reclameboodschappen in kinderprogramma’s? Artikel 11 van de herziene richtlijn bepaalt dat productplaatsing in principe is toegestaan. Deze wijziging betreft een omkering
van het bestaande uitgangspunt dat productplaatsing in beginsel niet is
toegestaan. Waarom wordt hier opeens gekozen voor een versoepeling?
Wat is de noodzaak van de omkering van het bestaande uitgangspunt?
Indien de regering door de bril van het algemeen belang kijkt, met welk
argument vindt de regering het dan verdedigbaar om voor deze omkering
te kiezen? De herziene richtlijn bepaalt dat productplaatsing wel is
toegestaan, met uitzondering van nieuws- en actualiteitenprogramma’s,
programma’s over consumentenzaken, religieuze programma’s en
programma’s gericht op kinderen onder de twaalf jaar. In artikel 3.19a
wordt dit geïmplementeerd als «programma die in het bijzonder bestemd
zijn voor kinderen jonger dan twaalf jaar». Kan de regering aangeven of
het programma Superkids en het programma The Voice Kids vallen onder
«programma’s die in het bijzonder bestemd zijn voor kinderen jonger dan
twaalf jaar»? Zo niet, voor welke leeftijd van kinderen zijn deze
programma’s wel bijzonder bestemd? Waarom is er niet gekozen voor
«programma’s met een significant kinderpubliek onder de 12 jaar»?
Waarom is er niet gekozen voor 16 jaar in plaats van 12 jaar? Deze leden
lezen verder dat het ook van belang is dat de kijker door een duidelijke
vermelding kan zien of er sprake is van productplaatsing in een
programma. Welke eisen gelden hiervoor?
Voornoemde leden lezen dat artikel 23 van de herzienings-richtlijn bepaalt
dat het aandeel van televisiereclame- en telewinkelspots tussen 6:00 uur
en 18:00 uur en tussen 18:00 uur en 24:00 uur niet meer dan 20 procent
bedraagt. Op dit moment is dat nog een maximum van 20 procent per
klokuur. In de Mediawet wordt de uurlimiet vervangen door een limiet per
tijdsperiode. Kan de regering aangeven of deze versoepeling een
verplichting is uit de richtlijn? Is er onderzoek gedaan naar de effecten van
deze versoepeling? Kan het straks het gevolg zijn dat er toenemende
irritatie is over reclames doordat populaire programma’s veel frequenter
en langer als nu onderbroken worden en programma’s met weinig kijkers
nog nauwelijks reclame bevatten? Deze leden lezen verder dat de regering
18

Parlis nr. 2020Z02658.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

14

van mening is dat het huidige systeem van zelfregulering en handhaving
via de Stichting Reclame Code en het Commissariaat voldoende effectief
is en doeltreffende en evenredige sancties biedt in overeenstemming met
de herzieningsrichtlijn. Deze leden vermoeden dat proactieve opsporing
op overtredingen op de Nederlandse Reclame Code de effectiviteit nog
wel eens zou kunnen verhogen. Hoe staat het met uitvoering van de motie
van het lid Van der Molen c.s.19 waarin onder andere wordt verzocht te
onderzoeken wat de effecten zouden zijn indien proactieve opsporing
mogelijk zou worden om de Nederlandse Reclame Code te kunnen
handhaven, zo vragen deze leden
De leden van de D66-fractie constateren dat met de herziene richtlijn een
algeheel verbod op telewinkelboodschappen in kinderprogramma’s oplegt
en dat het oude regime wat betreft reclameboodschappen blijft gelden.
Kan de regering aangeven wat hiervan de leeftijdscriteria zijn? Tot hoe
oud worden programma’s gekwalificeerd als kinderprogramma? Welke
ruimte biedt de richtlijn om te differentiëren naar leeftijd en in hoeverre
wordt in de implementatie hiervan gebruik gemaakt? In onderdeel I lezen
de leden dat het gaat om kinderen tot en met 12 jaar. Betekent dit dat voor
jongeren tussen 13 en 16 jaar dezelfde regels gelden? Gaat het hier alleen
om het criterium «schadelijk voor hun ontwikkeling»? Zo ja, kan nader
worden gedefinieerd wat daar precies mee wordt bedoeld in de context
van reclame?
Voornoemde leden constateren dat productplaatsing niet gaat gelden in
onder meer religieuze programma’s. Waarom niet? Wat wordt precies
bedoeld met religieuze programma’s?
Voorts constateren deze leden op dit punt dat de regering ervoor heeft
gekozen gebruik te maken van de uitzonderingsmogelijkheid die de
richtlijn biedt ten aanzien van media-aanbod dat niet is geproduceerd of
besteld door de aanbieder van mediadiensten zelf of door een met de
aanbieder van mediadiensten verbonden onderneming. Wat wordt
bedoeld met «niet besteld»? Kan dit met een voorbeeld nader worden
toegelicht? Betekent dit dat wanneer Netflix een serie laat zien die het
«van de plank» heeft gekocht, deze regels niet gelden? Hoe verhoudt zich
dit tot een videoplatformdienst als Youtube, dat niets besteld en dus
volgens deze regelgeving nergens voor verantwoordelijk zou zijn? Welke
andere landen maken gebruik van deze uitzondering zoals de regering nu
voorstelt? Kan de regering toelichten waarom Nederland wél gebruik
maakt van deze uitzondering? Het gaat hier enkel om «redactionele
onafhankelijkheid», maar gaat het toch ook om sluikse beïnvloeding van
kijkers? Welke overige regels rondom productplaatsing blijven dan wel
van toepassing?
De aan het woord zijnde leden vragen wat de aanleiding is om de regels
met betrekking tot de maximale hoeveelheid reclame te versoepelen? Is
de regering van mening dat 12 minuten reclame per uur een acceptabel
limiet is? Is hier sprake van maximumharmonisatie? Kan een overzicht
geboden worden hoeveel minuten reclame in de praktijk op dit moment
wordt uitgezonden? Hoe lang zal de tijdsperiode zijn die het uurlimiet zal
vervangen?
Deze leden lezen dat in artikel 9 van de herzieningsrichtlijn een aantal
kwalitatieve eisen aan reclame wordt gesteld. Op deze regels wordt
toegezien door de Stichting Reclame Code, waaronder het verbod op het
aansporen van gedrag dat schadelijk is voor de gezondheid, de veiligheid
of voor het milieu. Kan de regering dit nader duiden? Moeten de leden
hierbij denken aan zaken als autorijden, vliegen en vlees eten? Waarom
wel of waarom niet? Hoe duidt de regering de mogelijkheden waarop de
Stichting Reclame Code kan toezien op deze regels? Welke sancties
kunnen worden opgelegd? Hoe vaak is in de afgelopen 5 jaar door de
Stichting Reclame Code ingegrepen, zo vragen deze leden.
19

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 112.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

15

De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de regering de wet- en
regelgeving voor reclames en productplaatsing in onderhavig
wetsvoorstel tracht te versoepelen. Deze wijziging betreft een omkering
van het bestaande uitgangspunt dat productplaatsing in beginsel niet is
toegestaan. Nu geldt nog dat productplaatsing niet is toegestaan, met
uitzondering van een aantal type programma’s. Kan de regering uiteenzetten waarom zij het uitgangspunt rondom productplaatsing fundamenteel tracht te veranderen? Deelt de regering de zorgen van deze leden
dat het belang en presentie van commercie, in de samenleving reeds is
doorgeschoten? Kan de regering wetenschappelijke inzichten met de
Kamer delen wat de psychologische effecten zijn van productplaatsing op
het gedrag van burgers?
De voornoemde leden merken op dat onderhavig wetsvoorstel de regels
met betrekking tot de maximale hoeveelheid reclame versoepelt. In
onderhavig wetsvoorstel wordt het maximum van 20 procent reclame per
klokuur vervangen door een tijdlimiet per tijdsperiode. Waarom heeft de
regering hiervoor gekozen?
De leden van de SP-fractievragen waarom de regering ervoor heeft
gekozen om de reclamevoorschriften voor commerciële aanbieders eerder
te versoepelen dan aan te scherpen. Deze leden begrijpen dat de keuze
om het percentage maximaal toegestane reclame niet langer per uur maar
per tijdvak voor te schrijven een nationale keuze was, niet een verplichting
die voortkomt uit de richtlijn. Waarom kiest de regering dan voor een
versoepeling van deze regels, juist in een tijd dat reclame meer aan
banden wordt gelegd? Is de regering alsnog bereid deze versoepeling niet
door te voeren? Ook zijn deze leden benieuwd waarom niet de
gelegenheid is aangegrepen om de eerder door het kabinet geuite ambitie
tot het reclameluw maken van de publieke omroep in wetgeving te
verankeren.
De leden van de ChristenUnie-fractie waarderen het dat onder de nieuwe
richtlijn een algeheel verbod op telewinkelboodschappen en productplaatsing in kinderprogramma’s geldt. Deze leden vragen of het klopt dat
dit zowel geldt voor lineair als non-lineair aanbod. De regering stelt dat,
net als onder de oude richtlijn, nog wel reclameboodschappen bij
kinderprogramma’s zijn toegestaan. Biedt de herzieningsrichtlijn de
ruimte om reclame rond kinderprogramma’s, lineair dan wel non-lineair,
volledig te verbieden? Heeft de regering dit overwogen?
Voornoemde leden vragen of de regering maatregelen heeft overwogen
ten aanzien van reclame, sponsoring en productplaatsing in vlogs. Er zijn
zeer populaire vlogkanalen die met name onder jongeren een groot bereik
hebben. Dikwijls is hierbij sprake van een commerciële component. Hoe
kijkt de regering hier tegenaan? Zijn er op grond van de herzieningsrichtlijn maatregelen mogelijk om bij vlogkanalen sponsoring en
productplaatsing tegen te gaan?
De aan het woord zijnde leden vragen of de constatering klopt dat de
bepalingen in de herzieningsrichtlijn op het gebied van kwalitatieve eisen
aan reclame niet leiden tot aanpassing van Nederlandse wetgeving.
Betekent dit dat de Nederlandse wetgeving op alle punten al voldoet aan
de eisen in de herzieningsrichtlijn en dat al deze eisen straks ook gelden
voor reclame op videoplatforms? Heeft het Commissariaat daadwerkelijk
genoeg bevoegdheden om op dit punt te handhaven, zo vragen deze
leden.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de implementatie van de
herziene richtlijn voor de regering geen aanleiding vormt om een strikere
norm voor de hoeveelheid reclames te formuleren, mede gezien de
aangekondigde voornemens. Waarom wordt slechts de ondergrens van
de richtlijn aangehouden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

16

Deze leden vragen waarom de leeftijd van twaalf jaar inzake telewinkelboodschappen voor kinderen gebaseerd is. Kan de regering inzichtelijk
maken welke leeftijd in andere lidstaten gangbaar is? Eveneens vragen
deze leden waarom het verbod op alcoholreclames uitgaat van het tijdstip
van 21:00 uur, terwijl de Kijkwijzer bij de bescherming van minderjarigen
uitgaat van de norm van 22:00 uur? Waarom wordt niet gekozen voor
eenduidige normen.
Voornoemde leden vragen waarom de regering slechts de rol van het
Commissariaat inzake het toezicht op de regels voor reclame-uitingen
benoemt en niet onder meer ook de regels over medische behandelingen.
Klopt het dat het Commissariaat wel degelijk ook op die regels toezicht
houdt? De leden constateren dat de regelgeving over specifieke categorieën reclame erg onoverzichtelijk is en verspreid is over verschillende
wetten. Zo is het verbod op tabaksreclame bijvoorbeeld ondergebracht in
artikel 5, tweede lid, van de Tabaks- en rookwarenwet. Deze leden vragen
de regering of het niet de voorkeur verdient alle regels over specifieke
vormen van reclame die valt binnen het bereik van de Mediawet overzichtelijk in deze wet samen te brengen.
De aan het woord zijnde leden vragen de regering op basis van de
specifieke instrumenten waarover de Reclame Code Commissie beschikt
de stelling te onderbouwen dat het toezicht op de naleving van de code
voldoende doeltreffend is. Deze leden menen dat de algemene stelling dat
het toezicht toereikend is en de vermelding dat de sector zelf geen
problemen lijkt te zien niet toereikend is om de conclusie van de regering
te dragen. Hoe kan sprake zijn van doeltreffend toezicht wanneer de
Reclame Code Commissie slechts met het oog op de toekomst adviezen
kan geven en niet zelf boetes kan opleggen voor begane overtredingen?
Eveneens vragen deze leden waarom de regering de vereiste van
doeltreffend toezicht op basis van de herziene richtlijn en de regeling van
de code voor videoplatformen niet ook opneemt in de wetsartikelen over
de reclamecodes. Deze leden vragen de regering op jaarbasis inzichtelijk
te maken hoeveel meldingen van non-compliance de Reclame Code
Commissie de afgelopen vijf jaar heeft verstuurd naar de ACM20 en in
hoeveel van die gevallen de autoriteit daadwerkelijk een boete heeft
opgelegd. Deze leden vragen eveneens welk beoordelingskader de ACM
hanteert voor het opleggen van boetes
3. Financiële gevolgen
De leden van de D66-fractie lezen dat bij de uitwerking van nieuwe taken
van het Commissariaat gekeken zal worden naar de financiële consequenties ervan. Kan de regering hier meer toelichting op bieden? Zij
constateren in de paragraaf over toezicht en handhaving dat het Commissariaat er een significant aantal taken bij krijgt. Van welke maatregelen
worden financiële consequenties voorzien? Wat is hiervan de inschatting?
Op welke wijze kan worden toegekomen aan het budgetrecht van de
Kamer door bij indiening van een wetsvoorstel te verzuimen enige
adequate financiële onderbouwing te bieden? Met de ontwikkelingen
rondom het functioneren van het Commissariaat afgelopen jaar verzoeken
de aan het woord zijnde leden om een uitgebreidere financiële toelichting
van de regering op onderhavig wetsvoorstel.
4. Regeldruk
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering wat betreft mediadiensten op aanvraag uitgaat van ongeveer 100 tot 300 aanbieders. Deze
leden merken op dat dit op hen overkomt als een vrij ruime schatting. Kan
de regering aangeven welke aanbieders dit allemaal zijn?
20

ACM: Autoriteit Consument en Markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

17

5. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de CDA-fractie lezen dat het Commissariaat aandacht miste
voor de mechanismen om de geschiktheid van de maatregelen die door
de videoplatformdiensten zijn genomen te beoordelen. Dit heeft geleid tot
een verduidelijking in de toelichting. Welke verduidelijking is dit geweest
en wordt dit nu voldoende geborgd?
6. Toezicht en handhaving
De leden van de VVD-fractie hebben eveneens een vraag over de
jurisdictie richtlijn. Om de effectiviteit van de nieuwe regels te maximaliseren is de richtlijn ook van toepassing op aanbieders die niet gevestigd
zijn in de EU maar die wel een moeder- dochter- of groepsvennootschap
in een lidstaat hebben. Hierdoor wordt voorkomen dat de grootste spelers
op de markt buiten de richtlijn vallen. Tegelijkertijd constateren deze leden
dat er ook aanbieders zijn die geen vestiging of moeder-, dochter- of
groepsvennootschappen in de EU hebben en daarmee buiten de werking
van de herziene richtlijn vallen, maar wel gericht zijn op de EU. Waarom is
er niet gekozen om ook videodiensten onder de richtlijn te laten vallen die
wel gericht zijn op de EU? Ziet de regering mogelijkheden om dit alsnog
te bewerkstelligen of aan te kaarten bij de Europese Commissie om te
voorkomen dat bijvoorbeeld Chinese videoplatformdiensten zich minder
snel zullen vestigen in de EU, om zo niet onder de richtlijn te hoeven
vallen?
Voornoemde leden stellen dat ook live streaming onder de scope valt van
deze richtlijn. Hoe kan er adequaat toezicht worden gehouden door het
Commissariaat als het gaat om bijvoorbeeld productplaatsing bij live
streaming, zo willen deze leden weten.
7. Consultatie van betrokken partijen
De leden van de VVD-fractie lezen dat er met verschillende VOD21diensten gesprekken zijn gevoerd over deze implementatie. Deze
gesprekken gingen vooral over het quotum voor Europese producties van
30 procent en de regeling over de bescherming van minderjarigen die nu
ook voor VOD-diensten zullen gaan gelden. Kan de regering meer
informatie geven over de algemene positie van de VOD-diensten ten
opzichte van deze implementatie, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering ervoor heeft gekozen
om dit wetsvoorstel niet aan te bieden via internetconsultatie omdat het
hier gaat om een minimale vorm van implementatie. Deze leden vinden
dit een rare manier van redeneren. De regering heeft er namelijk zelf voor
gekozen om te kiezen voor een minimale implementatie. Het had daarom
juist waardevol kunnen zijn om via een internetconsultatie te toetsen of de
keuze voor een minimale vorm van implementatie wordt gesteund bij de
betrokken partijen in het veld. Kan de regering aangeven in hoeverre
betrokken partijen in het veld de keuze voor minimale implementatie
steunen? Klopt het verder dat belangenorganisaties van mensen met een
auditieve en/of visuele beperking en van senioren niet zijn geconsulteerd?
Is de regering bereid dit alsnog te doen, ook gezien het VN-verdrag
Handicap die de Nederlandse overheid verplicht om (belangenorganisaties van) mensen met een beperking te betrekken bij het ontwikkelen
van wet- en regelgeving?

21

VOD: Video on demand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

18

De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld over het feit dat de regering
gekozen hebben dit wetsvoorstel niet aan te bieden via internetconsulatie.
Zij kunnen de redenering hiertoe, namelijk dat de richtlijn slechts
minimaal geïmplementeerd wordt, ook niet volgen. In de ogen van deze
leden had consultatie er juist toe kunnen leiden een bredere mate van
implementatie te bepleiten, of specifieke formuleringen te becommentariëren, zoals waar de opmerkingen van het Commissariaat wél toe hebben
geleid. Kan de regering aangeven met welke stakeholders tijdens de
totstandkoming van dit wetsvoorstel wel «nauw contact» is geweest? Als
de regering uitgaat van toch zo’n 100 tot 300 aanbieders die onder de
reikwijdte van dit wetsvoorstel vallen, is dit toch een keuze die wat betreft
deze leden nadere toelichting en argumentatie behoeft. Zij ontvangen
deze toelichting en argumentatie gaarne.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, Onderdelen J en K (Artikelen 3.19a en 3.19c)
De leden van de CDA-fractie lezen dat aangezien de liberalisering van
productplaatsing niet heeft geleid tot het verwachte gebruik van productplaatsing, de mogelijkheid van productplaatsing in de herzieningsrichtlijn
is verruimd. Zijn er cijfers bekend over het gebruik van productplaatsing
in Nederland? Waarom is het logisch dat als liberalisering van productplaatsing niet heeft geleid tot het verwachte gebruik van productplaatsing
om dan over te gaan tot een verruiming? Is het doel van de regering om
productplaatsing te bevorderen, zo vragen deze leden.
Artikel I, onderdeel Q (Artikel 4.1)
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering kiest voor de
positieve formulering dat het verspreiden van schadelijk aanbod
toegestaan is mits men is aangesloten bij het NICAM, in plaats van de
constructie dat het verspreiden van schadelijk materiaal verboden is tenzij
men is aangesloten bij het NICAM. Deze leden vragen of het gezien de
maatschappelijke urgentie en de grondwettelijke verantwoordelijkheid
van eenieder niet voor de hand ligt om de onwenselijkheid van schadelijk
materiaal voorop te stellen.
OVERIG
De leden van de D66-fractie wijzen op artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet. Kan de regering toelichting of deze tevens van toepassing zal zijn
op onderliggend wetsvoorstel? Kan de regering beargumenteren wanneer
deze wet als geslaagd beschouwd kan worden? Is de regering bereid een
evaluatieparagraaf in onderhavig wetsvoorstel te voegen? Zo nee,
waarom niet?
Voornoemde leden hebben met interesse naar de transponeringstabel
gekeken. Beoordeling hiervan gaat echter moeizaam doordat geen
inhoudelijke strekking van artikelen uit de richtlijn geeft. Waarom is
hiervoor gekozen? Is de regering bereid in de nota naar aanleiding van het
verslag de transponeringstabel, inclusief inhoudelijke strekking van
artikelen uit de richtlijn weer te geven, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering zich in Brussel
verzet heeft tegen het land-van-bestemming-beginsel? Deelt de regering
de mening van deze leden dat het aanbieden van een dienst in een land
ook betekent dat dat land daar eisen aan mag stellen? Wat betekent in de
praktijk het land-van-vestiging-beginsel voor de reikwijdte van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

19

richtlijn, zo vragen de leden. Vallen bijvoorbeeld videodiensten zoals die
van Amazon, Disney en Apple nu wel of niet onder deze richtlijn, zo
informeren zij.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Verouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 5

20