Beleidsdoorlichting
Actieplan Werving & Behoud 2008-2010

Versie 1.0.
Datum
Status

8 maart 2013
Definitief

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Colofon

Ministerie van Defensie
Hoofddirectie Personeel

Binckhorstlaan 135
Postbus 20703
2500 ES Den Haag

Versie
Opdrachtgever

1.0.
Minister van Defensie

Pagina 2 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Inhoud
COLOFON ..................................................................................................... 2
1

MANAGEMENTSAMENVATTING ............................................................... 5

2

INLEIDING ............................................................................................. 9
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

3

AANLEIDING ........................................................................................... 9
OPDRACHT ............................................................................................ 9
NOOT VOORAF ...................................................................................... 10
ONAFHANKELIJK DESKUNDIGE ..................................................................... 10
INDELING RAPPORT ................................................................................. 10

OPZET BELEIDSDOORLICHTING ........................................................... 12
3.1 PROBLEEMSTELLING ................................................................................ 12
3.2 DEFINITIES .......................................................................................... 12
3.3 MAATREGELEN ACTIEPLAN WERVING EN BEHOUD............................................... 12
3.4 UITGANGSPUNTEN EN RANDVOORWAARDEN ...................................................... 13
3.4.1 Vereisten .................................................................................... 13
3.4.2 Methode...................................................................................... 13
3.4.3 Periode: 2008-2010...................................................................... 13
3.4.4 Buiten scope ................................................................................ 14

4

AANLEIDING ACTIEPLAN WERVING EN BEHOUD .................................. 15
4.1
4.2
4.3
4.4

5

CONTEXT ............................................................................................ 15
ARBEIDSMARKTONTWIKKELINGEN 2008 ......................................................... 15
ONTWIKKELINGEN VANAF 2008 .................................................................. 16
ACTUELE SITUATIE ANNO 2012-2013 .......................................................... 16

ANALYSE .............................................................................................. 18
5.1 ANALYSE MAATREGELEN ACTIEPLAN .............................................................. 18
5.1.1 Maatregel I: Invoeren wervingsbonuskaart ...................................... 18
5.1.2 Maatregel II: Uitbreiden van het aantal parttime wervers van 50 in 2008 naar 150
vanaf 2011. ............................................................................................ 19
5.1.3 Maatregel III: Vermindering van de uitval bij keuring en selectie naar maximaal
40% in 2010........................................................................................... 20
5.1.4 Maatregel IV: Het terugdringen van het opleidingsverloop van gemiddeld 35
procent in 2007 naar 30 procent in 2010. ................................................... 22
5.1.5 Maatregel V: Het verhogen van het aantal loopbaanbegeleiders van 50 in 2008
naar 200 in 2010. ................................................................................... 23
5.2 ONTWIKKELING VAN DE PERSONELE VULLING .................................................... 24
5.3 AANDACHT VOOR PERSONEEL ...................................................................... 26

6

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ....................................................... 27
6.1
6.2
6.3

7

ALGEMENE ANALYSE ................................................................................ 27
CONCLUSIES ........................................................................................ 27
AANBEVELING ....................................................................................... 30

BIJLAGEN ............................................................................................. 32
7.1
7.2
7.3

REFERTES ........................................................................................... 32
OVERZICHT PERSONELE VULLING SCHAARSTECATEGORIEËN .................................... 33
BEOORDELING BELEIDSDOORLICHTING DOOR CDR B.D. H.H.J. PLOEG ...................... 34

Pagina 3 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Pagina 4 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

1

Managementsamenvatting

Begin 2008 is gestart met de implementatie van het Actieplan Werving & Behoud. In de
periode 2008 tot 2010 zijn op basis van het Actieplan diverse maatregelen genomen op het
gebied van werving en behoud van defensiepersoneel. Voorliggend document is de
beleidsdoorlichting van het Actieplan Werving en Behoud waarin gekeken wordt naar de
doeltreffendheid en doelmatigheid van de maatregelen van het Actieplan op de vulling van de
Krijgsmacht. Deze evaluatie moet duidelijk maken in hoeverre de doelstelling van het
Actieplan– volledige vulling van de defensieorganisatie1 – daadwerkelijk is behaald. De
evaluatie is uitgevoerd als een ex – post onderzoek, waarbij beleid op het niveau van de
algemene of operationele doelstellingen wordt geëvalueerd.
Geconcludeerd kan worden dat de brede doelstelling uit het Actieplan Werving en Behoud, te
weten het bereiken van volledige vulling, niet is gehaald. Wel is de personele vullinggraad
zowel generiek als voor de onderkende schaarstecategorieën in de onderzoeksperiode licht
gestegen.

Ontwikkeling vullingspercentage organiek voor Defensie
91,0%
90,5%
90,0%
89,5%
89,0%
%

88,5%
88,0%
87,5%
87,0%
86,5%
86,0%
85,5%
Totaal

1/1/09

1/7/09

1/1/10

1/7/10

1/1/11

1/7/11

1/1/12

87,4%

88,6%

89,3%

90,3%

90,1%

90,0%

89,4%

Zoals aangegeven is begin 2008 gestart met de implementatie van het Actieplan Werving en
Behoud. Voor ogen moet worden gehouden dat het effect van de meeste maatregelen uit dit
Actieplan pas op termijn – na volledige implementatie – ontstaat. Het doorvoeren van echte
wijzigingen in een grote organisatie als Defensie kost tijd. Het Kabinet Balkenende-IV stelde in
augustus 2009 echter de ambitie vast € 35 miljard te bezuinigen in 2015, vanwege het
oplopende begrotingstekort. Dit leidde uiteindelijk in 2010 tot een taakstelling voor Defensie
als onderdeel van het regeerakkoord van kabinet Rutte-I. Op deze externe ontwikkelingen had
Defensie geen invloed. Om aan die taakstelling van bijna € 1 miljard2 aan bezuinigingen bij
Defensie binnen de gestelde termijn te kunnen voldoen, werd onder meer in 2010 besloten tot
een vacaturestop voor burgerpersoneel en een beperking van de werving van militair
personeel. Deze ontwikkelingen en de daaruit voortvloeiende acties vanaf 2010 stonden
daarmee haaks op de voorgenomen activiteiten uit het Actieplan Werving en Behoud. De
uitvoering van het Actieplan Werving en Behoud is daarmee onder druk van de bezuinigingen

1 Volledige vulling betekende ten tijde van het Actieplan Werving en behoud 100% personele vulling.
2 De taakstelling van het kabinet Rutte I bedroeg €650 miljoen, daar bovenop kwam ca. €200 miljoen aan interne ‘oude’
problematiek en €150 miljoen aan gewenste investeringen.

Pagina 5 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

vroegtijdig beëindigd. De doeltreffendheid en doelmatigheid van de maatregelen uit het
Actieplan is daarmee lastig aan te tonen door deze aanvullende effecten. Dit alles maakt een
integrale evaluatie van de doelstellingen en dus een goede beleidsdoorlichting lastig.
Desalniettemin zijn globale conclusies te trekken met betrekking tot de effecten van het
Actieplan.
-

Het lerend effect van Defensie op het gebied van vullingsbeleid in het licht van de
verschuivingen op de arbeidsmarkt en de maatschappelijke en demografische
ontwikkelingen lijkt, ondanks de beste bedoelingen, niet optimaal en veelal gestuurd door
korte termijn (financiële) overwegingen (bezuinigingen). Daarmee reageert Defensie ook
traag, reactief en soms contrair aan de verschuivingen op de arbeidsmarkt wat soms
ingrijpende gevolgen heeft voor juist die personele vulling.

-

Bij de aanvang van de implementatie van de maatregelen uit het Actieplan is bij een
enkele maatregel in de samenhang met de brede doelstelling van het Actieplan, te weten
de volledige vulling van de krijgsmacht, niet volledig helder en vooral meetbaar
gedefinieerd wat de exacte doelstelling van de individuele maatregel en ook
hoofddoelstelling moest zijn. Dit maakt een juiste beoordeling van de effectiviteit,
doeltreffendheid en doelmatigheid van de maatregelen in deze beleidsdoorlichting lastig.

In het Actieplan Werving en Behoud is een zogenoemde top vijf van concrete maatregelen
benoemd. Deze vijf maatregelen zijn de meest ingrijpende maatregelen die doorgevoerd zijn
en waarover in de richting van de Kamer is gerapporteerd. Voor Defensie zijn dit de
belangrijkste maatregelen uit het Actieplan Werving en Behoud geweest met de meeste
verwachtingen qua rendement. Ten aanzien van deze individuele maatregelen kan het
volgende geconcludeerd worden.
Wervingsbonus
De wervingsbonus heeft kwantitatief het beoogde effect niet kunnen waarmaken. De
doelstelling om in 2009 2000 nieuwe medewerkers te werven met de wervingsbonus is niet
gehaald. In 2009 solliciteerde 1.233 mensen bij Defensie en van deze groep zijn er 125
aangesteld met de wervingsbonus. Tot en met 2011 zijn er 282 mensen aangesteld met een
wervingsbonus. Wel heeft de maatregel de nodige publiciteit voor Defensie gegenereerd. De
opbrengst van positieve media aandacht is lastig vast te stellen. De uitvoering van deze
maatregel is per 1 januari 2011 stopgezet. Achteraf kan worden gesteld dat de doelmatigheid
van deze maatregel, gelet op de uitgaven versus het rendement, als hoogstens beperkt is te
kwalificeren.
Parttime wervers
De activiteiten om parttime wervers aan te stellen en in te zetten zijn volgens plan verlopen
(van 50 parttime wervers in 2008 naar 150 vanaf 2011). In alle jaren zijn de doelstellingen
behaald en in 2010 zijn 156 parttime wervers ingezet.
De huidige poule parttime wervers is opgeleid. In hoeverre de invulling van deze maatregel nu
concreet heeft bijgedragen aan de algehele doelstelling van het Actieplan is op basis van de
beschikbare gegevens niet te beoordelen. Daarmee is ook niet te beoordelen of deze
maatregel, gelet op het rendement versus het
hiermee gemoeide bedrag, rendabel is geweest. De doelmatigheid en doelgerichtheid zijn
daarmee niet vast te stellen.

Pagina 6 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Uitval bij Keuring en selectie
De doelstelling uit het Actieplan om de uitval bij keuring en selectie terug te dringen naar
40% is niet gehaald. Het is uiteindelijk lastig vast te stellen in hoeverre de maatregelen uit
het Actieplan Werving en Behoud hebben bijgedragen aan het terugdringen van de uitval bij
de werving en selectie. De effecten van de genomen maatregelen werden overschaduwd door
verschuivingen in de arbeidsmarkt en de bezuinigingen bij Defensie.
Opleidingsverloop
Een structurele daling van 35% naar 30% opleidingsverloop in 2010 als doelstelling van het
Actieplan is niet gerealiseerd. Dit heeft vrijwel zeker gevolgen gehad voor de uiteindelijke
hoeveelheid instroom van nieuw personeel vanuit de initiële opleiding naar een eerste
functievervulling. Dit hing weer samen met de verschuivingen op de arbeidsmarkt, de
ontwikkelingen binnen Defensie en vooral een focus op initiële opleidingen voor
schaarstecategorieën met traditioneel een hoger opleidingsverloop. Het is niet gezegd dat
daarmee de maatregel niet succesvol is geweest, maar het effect, de doelmatigheid en de
doelgerichtheid kunnen niet worden vastgesteld.
Loopbaanbegeleiding
Eind 2010 waren 162 loopbaanbegeleiders geplaatst. Het aantal van 200 loopbegeleiders is
daarmee niet tijdig behaald. Wel kan worden verondersteld dat de
loopbaanbegeleidingorganisatie heeft bijgedragen aan het bewerkstelligen van behoud van
personeel. Loopbaanbegeleiding is geïnstitutionaliseerd en voor militair personeel beschikbaar
bij het opstellen van doorstroomplannen. De inrichting van de loopbaanbegeleidingorganisatie en de vulling daarvan is in de jaren na 2010 voortgezet, waarbij bijna volledige
vulling van de formatieruimte (200 VTE) is gerealiseerd. De doeltreffendheid en de
doelmatigheid worden positief ingeschat, maar het effect kan niet worden vastgesteld.
Ondanks het stopzetten van de uitvoering van het Actieplan heeft Defensie er wel verstandig
aan gedaan toch ook op een aantal terreinen door te gaan. De loopbaanbegeleidingorganisatie
is vrijwel volledig gevuld. Ook het doorontwikkelen van de samenwerking met de ROC’s en
bedrijfsleven in de VeVa – opleidingen, het anders insteken van de arbeidsmarktcommunicatie
en de zogenoemde ‘€10.000 – maatregel’ zijn voorbeelden van maatregelen waar Defensie
ondanks de bezuinigingen en herprioritering mee door is gegaan. Daarnaast is onder leiding
van de CDS in samenwerking met de nieuwe Divisie P&O Defensie een Actieplan opgelopen
om de keten van werving en instroom structureel te versterken voor de toekomst en laat
Defensie ook externe partners (ABD – Top Consultants) kritisch meekijken naar de werving.

Uit de beleidsdoorlichting volgen een aantal aanbevelingen:
1. SMART
Een aantal maatregelen uit het Actieplan bleken niet op doeltreffendheid en doelmatigheid te
kunnen worden getoetst. Oorzaak is dat bij een aantal maatregelen de doelstelling niet is
vastgesteld en/of de doelstellingen niet werden gekoppeld aan meetbare effecten. Dit is
echter van essentieel belang om het inzicht in de werking van haar beleid te vergroten en het
beleid eenvoudiger bijgesteld kan worden. Derhalve wordt aanbevolen om in de fase vóór het
implementeren van het beleid, de doelen SMART te maken zodat maatregelen op hun
doeltreffendheid en doelmatigheid getoetst kunnen worden.

Pagina 7 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

2. Focus op implementatie
Door de jaren heen is veelvuldig onderzoek gedaan naar werving en behoud van personeel
voor de krijgsmacht. Defensie besteedt veel tijd en aandacht aan de planfase, maar niet aan
de implementatie van de plannen. Tijdens de implementatie wordt vaak op grond van
financiële overwegingen (bezuinigingen) op korte termijn generiek ingegrepen. Het realiseren
van wijzigingen in een grote organisatie als Defensie kost echter tijd en vergt meer
aanpassingen dan alleen de structuur en systemen.
3. Focus op gehele werving- en instroomketen
Al met al lijkt het lerend effect van Defensie in het licht van de verschuivingen op de
arbeidsmarkt en de maatschappelijke en demografische ontwikkelingen ondanks beste
bedoelingen nog niet optimaal en veelal gestuurd door korte termijn financiële overwegingen
(bezuinigingen). Structurele verbetering op dit vlak en hier ook de ruimte voor bieden binnen
de gestelde kaders middels juiste prioriteitsstelling moet voor Defensie een serieus
aandachtspunt zijn. Op dit moment wordt onder leiding van de CDS in samenwerking met de
nieuwe Divisie P&O Defensie al aan verbeteringen gewerkt. Het is daarbij van eminent belang
in de gehele instroomketen te blijven investeren en permanent focus en druk te houden op
behoudsinstrumenten voor het op termijn kunnen vullen met het gewenste personeel.
Voorkomen moet worden dat deelmaatregelen geïsoleerd worden opgelopen zonder oog te
blijven houden voor de totale keten van werving en instroom.
4. Meerjarige anticyclische aanpak
Om te voorkomen dat dit fenomeen zich nog decennia lang zal blijven herhalen zal Defensie in
tijden van overvloed op de arbeidsmarkt maximaal moeten werven (anticyclisch werven). Dit
vereist ook een flexibilisering van de meerjarige structurele aanpak van de wervings-,
instroom- en opleidingsketen. Daarnaast vergt een structurele oplossing ook het tijdelijk
loslaten van het gesloten P-systeem voor militair personeel om boeggolven buiten de
instroomrangen als gevolg van het (deels) sluiten van de instroom op te lossen. In tijden van
schaarste zal Defensie zich maximaal moeten richten op behoud van personeel om daarmee
de (irreguliere) uitstroom zo veel mogelijk te beperken. Hierover zal de primaire
verantwoordelijkheid in de lijn gevoeld moeten worden, ondersteund en uitgevoerd door een
integraal opererend P&O – functiegebied. Het is uiteindelijk een verantwoordelijkheid van
iedereen binnen de gehele defensieorganisatie om te zorgen voor voldoende instroom van
personeel.
5. Blijf communiceren
Het negatieve imago als gevolg van alle bezuinigingen en de ogenschijnlijk beperkte
mogelijkheden voor personeel zorgen inmiddels voor tegenvallende belangstelling – en
instroomresultaten. Het is zaak dat Defensie zorgt voor blijvende aanwezigheid op de
arbeidsmarkt als zichtbare potentiële werkgever en blijf communiceren over de ontwikkelingen
en mogelijkheden binnen Defensie. Een periode niet communiceren en werven heeft een
langdurig negatief effect op de belangstelling.
6. Heb aandacht voor personeel
Medewerkers van Defensie beleven hun werk op dit moment minder positief dan medewerkers
van andere organisaties in Nederland. Uitzondering hierop vormt het werkbelevingsaspect
‘tevredenheid over de manier van leidinggeven door de directe chef’. Blijvende aandacht
hiervoor is en blijft noodzakelijk, zeker vanuit het oogpunt van het ambassadeurschap.

Pagina 8 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

2

Inleiding

2.1

Aanleiding

De doelstelling van het personeelsbeleid van Defensie is het vullen en gevuld houden van de
defensieorganisatie met goed opgeleid en gemotiveerd personeel binnen de beschikbare
financiële kaders. In het Actieplan Werving en Behoud wordt het uiteindelijke doel van het
Actieplan kortweg omschreven als het bereiken van volledige vulling3.
In de periode 2007-2008 ondervond Defensie als één van de grootste werkgevers van
Nederland nadrukkelijk de gevolgen van de krappe arbeidsmarkt. Tekorten in personeel
hebben een negatieve invloed op de inzetgereedheid van Defensie en daardoor, op termijn, op
de operationele taken. Naast de ‘reguliere’ tekorten was er vooral een tekort bij bepaalde
schaarstecategorieën (met name techniek en medisch) en bij de manschappen.
Gelet op de urgentie van het probleem waren op korte termijn maatregelen nodig, niet in de
laatste plaats om juist ook in de vulling van schaarstecategorieën en manschappen te
voorzien. Er werd besloten tot het instellen van een projectgroep Werving & Behoud die een
onderzoek verrichtte naar de beweegredenen voor vertrek en naar de inspanningen,
methoden en maatregelen op het gebied van de werving en het behoud van
defensiepersoneel. De hoofdpunten uit dit onderzoek waren dat:
•
•

de personele vulling van de krijgsmacht in sterke mate afhankelijk is van externe
factoren, zoals ontwikkelingen op de arbeidsmarkt;
de vulling van de krijgsmacht niet alleen staat of valt met de werving, maar
nadrukkelijk ook met het behoud van personeel.

Na de probleemanalyse zijn oplossingsrichtingen voorgesteld. Op basis hiervan zijn keuzes
gemaakt die geleid hebben tot het Actieplan Werving & Behoud (referte 2) dat in april 2008
aan de voorzitter en leden van de Tweede Kamer is gezonden.
Het plan onderkent maatregelen met een verschillende planningshorizon:
• quick win maatregelen voor 2008 (beoogd positief effect op korte termijn);
• maatregelen die nader moesten worden uitgewerkt en na 2008 konden worden
uitgevoerd;
• voorstellen voor de langere termijn die eerst nader werden geanalyseerd voordat een
uitvoeringstraject kon worden bepaald.

2.2

Opdracht

In de Rijksbegroting 2011 van het Ministerie van Defensie (referte 1) heeft de Minister
toegezegd dat het Actieplan Werving en Behoud in 2011 wordt doorgelicht:
‘In 2008 is het Actieplan Werving en Behoud gepresenteerd. Dit Actieplan bevat maatregelen
die moeten bijdragen aan een verbeterde instroom en behoud van personeel. In de
doorlichting wordt gekeken naar het effect van het Actieplan op de vulling van de
krijgsmacht.‘

3 Volledige vulling betekende ten tijde van het Actieplan Werving en behoud 100% personele vulling.

Pagina 9 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

De opdracht luidt: voer een beleidsdoorlichting uit op het Actieplan Werving en Behoud,
waarin gekeken wordt naar het effect van het Actieplan op de vulling van de krijgsmacht.
Deze evaluatie moet duidelijk maken in hoeverre de doelstelling – volledige vulling van de
defensieorganisatie – daadwerkelijk is behaald. De evaluatie wordt uitgevoerd als een ex-post
onderzoek, waarbij het beleid op het niveau van de algemene of operationele doelstellingen
wordt geëvalueerd.

2.3

Noot vooraf

Begin 2008 is gestart met de implementatie van het Actieplan Werving & Behoud. In de
periode 2008 tot 2010 zijn op basis van het Actieplan diverse maatregelen doorgevoerd op het
gebied van werving en behoud van defensiepersoneel. In 2010 besloot het kabinet echter
forse bezuinigingen door te voeren bij de krijgsmacht. In plaats van een tekort aan personeel
ontstond er in korte tijd op het niveau van de totale defensiepopulatie een overschot aan
personeel. Besloten werd de instroom te minimaliseren (op een aantal schaarstecategorieën
en de instroom via ROC’s na) en derhalve is de actieve uitvoering van het Actieplan bevroren,
hoewel verschillende activiteiten uit het Actieplan regulier of met vertraging binnen de
organisatie voortgang vonden.
Het doel van een beleidsdoorlichting is om vast te stellen in hoeverre het beleid effectief was,
oftewel in hoeverre de maatregelen hebben bijgedragen aan het beoogde effect. Zoals
aangegeven veranderde de context in 2010 dusdanig dat de behoefte aan personeel volledig
veranderde en de uitvoering van het Actieplan werd stopgezet. Door deze maatregel is de
doeltreffendheid van de maatregelen veelal feitelijk niet of beperkt vast te stellen. Daarnaast
was in het Actieplan niet altijd goed gedefinieerd wat de doelstellingen van de individuele
maatregelen waren in relatie tot de brede doelstelling van het Actieplan, zodat een gedegen
beleidsbeschouwing van het effect van het Actieplan moeilijk is vast te stellen. Desalniettemin
is de evaluatie uitgevoerd om te bezien in hoeverre het mogelijk is te leren van gemaakte
keuzes.

2.4

Onafhankelijk deskundige

Ter bevordering van de betrouwbaarheid van de beleidsinformatie zijn in de
rijksbegrotingvoorschriften 2012 kwaliteitseisen opgenomen. Eén van deze eisen is dat de
onafhankelijkheid van de evaluatie en van de bedrijfsvoeringonderzoeken geborgd is. Om de
onafhankelijkheid te waarborgen is het voorliggende evaluatierapport door Cdr b.d. H.H.J.
Ploeg, als onafhankelijk deskundige, beoordeeld. Zijn oordeel is als bijlage 4 van dit rapport
integraal opgenomen.

2.5

Indeling rapport

In hoofdstuk 3 wordt de opzet van de beleidsdoorlichting geschetst. Hierin komen
probleemstelling, definities, de maatregelen, de uitgangspunten en randvoorwaarden aan de
orde. In hoofdstuk 4 wordt de aanleiding voor het Actieplan Werving & Behoud beschreven.
De context van het Actieplan Werving en Behoud wordt geschetst, evenals de ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt. De analyse van de effecten volgt in hoofdstuk 5. Hierin wordt onderzocht
wat de invloed van het Actieplan is (geweest) op de instroom en het behoud van personeel.

Pagina 10 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Om inzicht te geven of en in hoeverre het gevoerde beleid tot het beoogde resultaat heeft
geleid, zijn een kwantitatieve en een kwalitatieve analyse uitgevoerd. De bestedingen ten
behoeve van het Actieplan zullen daarbij zo veel als mogelijk inzichtelijk worden gemaakt.
Zoals reeds aangegeven zijn bij de analyses de afzonderlijke maatregelen in samenhang
bezien. Tot slot volgen in hoofdstuk 6 de conclusies en aanbevelingen.

Pagina 11 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

3

Opzet beleidsdoorlichting

3.1

Probleemstelling

Hoe doeltreffend en doelmatig zijn de maatregelen in het Actieplan Werving en Behoud
geweest in de periode van 2008 tot en met 2010 op de vulling van de krijgsmacht?

3.2

Definities

Doeltreffend:
De mate waarin de doelstelling, al dan niet dankzij de inzet van beleidsinstrumenten, is
gerealiseerd.
Doelmatig:
De kosten en baten van de maatregelen in relatie tot de effecten die de maatregelen
gegenereerd hebben.

3.3

Maatregelen Actieplan Werving en Behoud

In het Actieplan is een aantal maatregelen opgenomen. De maatregelen zijn ingedeeld in twee
categorieën: de zogenaamde quick wins en de maatregelen waarbij de uitvoering op lange(re)
termijn zal plaatsvinden.
In het Actieplan Werving en Behoud (referte 2) is een zogenoemde top vijf van concrete
maatregelen benoemd. Deze vijf maatregelen zijn de meest ingrijpende maatregelen die
doorgevoerd zijn en waarover in de richting van de Kamer is gerapporteerd. Voor de Defensie
zijn dit de belangrijkste maatregelen uit het Actieplan Werving en Behoud geweest met de
meeste verwachtingen qua rendement.
Het onderzoek zal zich bij de beleidsdoorlichting en beoordeling primair richten op de
volgende vijf maatregelen, die zijn samengesteld ter verbetering van de werving en behoud
van personeel en een personeelssysteem. De vijf maatregelen zijn:
I. De invoering van de wervingsbonus.
De wervingsbonus betreft de invoering van een bonuskaart waarbij alle medewerkers
verschillende wervingsbonuskaarten ontvingen. Aan medewerkers is gevraagd deze
kaart aan mogelijke sollicitanten te geven. Wanneer een bekende van de medewerker
de bonuskaart invulde, ging solliciteren, werd aangenomen en zijn of haar initiële
opleiding afrondde kreeg de medewerker € 1000,II. Uitbreiden van het aantal parttime wervers van 50 in 2008 naar 150 vanaf 2011.
Parttime wervers zijn medewerkers die naast hun functie deelnemen aan
wervingsactiviteiten. Voorgesteld werd de inzet van medewerkers op
wervingsactiviteiten te verhogen.
III. Vermindering van de uitval bij keuring en selectie naar maximaal 40% in 2010.
De uitval bij keuring en selectie betreffen die personen die starten aan een selectie en
keuringsproces maar die uiteindelijk niet worden aangesteld als militair.

Pagina 12 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

IV. Het terugdringen van het opleidingsverloop van gemiddeld 35 procent in 2007 naar 30
procent in 2010 en 25 procent in 2013.
Onder het opleidingsverloop wordt het totaal aantal militairen dat is begonnen aan een
initiële opleiding ten opzichte van het aantal militairen dat start aan zijn of haar eerste
functie binnen Defensie bedoeld. Onder initiële opleidingen worden zowel de opleidingen
tot manschap, onderofficier en officier meegerekend.
V. Het verhogen van het aantal loopbaanbegeleiders van 50 in 2008 naar 200 in 2010.
Een loopbaanbegeleider bespreekt met medewerkers de middellange
termijnperspectieven binnen en buiten defensie en maakt afspraken over te volgen
opleidingen.

3.4

Uitgangspunten en randvoorwaarden

3.4.1

Vereisten

Deze beleidsdoorlichting moet voldoen aan de eisen zoals beschreven in de Regeling Periodiek
Evaluatieonderzoek en beleidsonderzoek zoals opgenomen in 3.5 van de
Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) 2012 (referte 14).

3.4.2

Methode

Gedurende de looptijd van het project is de Tweede Kamer structureel geïnformeerd over de
voortgang van het Actieplan. Deze voortgangsrapportages (referte 5 t/m 9) zijn als eerste
samen met interne project voortgangsrapportages beschouwd. De mate van vulling van de
defensieorganisatie is een reguliere informatiebehoefte die in maandelijkse rapportages is
opgenomen.
Voor de analyse in deze beleidsdoorlichting is gebruik gemaakt van de (informatie) uit
kamerbrieven, onderzoeken door het Dienstencentrum Gedragswetenschappen (DCGW),
arbeidsmarktanalyses, reeds gehouden/lopende onderzoeken en evaluaties, financiële
informatie etc. Verder is zo nodig aanvullend literatuuronderzoek en deskresearch gedaan
en/of zijn relevante functionarissen benaderd voor aanvullende (praktijk)informatie.

3.4.3

Periode: 2008-2010

In deze beleidsdoorlichting wordt de periode 2008-2010 geëvalueerd. Het Actieplan is in 2008
aangeboden aan de Tweede Kamer. De projectgroep Werving & Behoud werd in 2010
opgeheven en het uitvoeren van de maatregelen is waar nodig overgedragen aan de staande
organisatie (veelal de defensieonderdelen).
In 2009 is als gevolg van de economische crisis en de interne budgettaire situatie besloten om
de vulling van de defensieorganisatie geleidelijker te laten verlopen. De Tweede Kamer is
hierover geïnformeerd (referte 4).

Pagina 13 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

3.4.4

Buiten scope

Er is in separate trajecten gerapporteerd over de invoering van het Flexibel
Personeelssysteem en de samenwerking met de regionale opleidingscentra in het kader van
het ontwikkelen van de opleiding Veiligheid en Vakmanschap. Om deze reden vallen beide
thema’s buiten de scope van deze evaluatie en zal de evaluatie zich alleen richten op de
thema’s werving en behoud.

Pagina 14 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

4

Aanleiding Actieplan Werving en Behoud

4.1

Context

In de Beleidsbrief Wereldwijd Dienstbaar uit 2007 werd aangegeven dat Defensie nadrukkelijk
de gevolgen ondervond van de krapte op de arbeidsmarkt. In 2008 was er een negatief saldo
van in- en uitstroom. Daarnaast volgden op dat moment een beperkt aantal medewerkers een
instroomopleiding bij Defensie. Kortom de behoefte aan personeel was onverminderd hoog,
terwijl de verwachte instroom laag bleef.
De tekorten bestonden vooral in het militaire personeelsbestand, in het bijzonder in de
zogenaamde schaarstecategorieën, zoals vliegers, luchtverkeersleiders en special forces
evenals technisch, ICT, EOD en medisch personeel. Deze tekorten hadden een negatieve
invloed op de inzetgereedheid en, bij uitblijven van verbetering, zou op termijn de uitvoering
van operationele taken in het geding komen. De toenemende druk op het zittende personeel
leidde daarnaast tot een toename van de uitstroom van ervaren medewerkers en het verdere
verlies van kennis in de organisatie.

4.2

Arbeidsmarktontwikkelingen 2008

De Projectgroep Werving & Behoud heeft naast een intern onderzoek naar de beweegredenen
van het personeel om te solliciteren en te blijven werken binnen Defensie ook een externe
analyse gemaakt. Deze analyse is gebaseerd op onderzoek bij een aantal grote Nederlandse
bedrijven, de politie en enkele NAVO-partners. Ook is een rondetafelconferentie gehouden
met vertegenwoordigers van de Sociaal Economische Raad, het Sociaal Cultureel Planbureau,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksaangelegenheden en de werkgeversorganisatie VNO-NCW.
Hierbij is gesproken over de verschillende visies op de arbeidsmarktontwikkelingen. Uit de
gesprekken bleek dat alle deelnemers voorzagen dat de krapte op de arbeidsmarkt zou
aanhouden. Wat reeds lang zichtbaar was werd daarmee in 2008 door de projectgroep
bevestigd als start bij de ontwikkeling van het Actieplan Werving en Behoud. Naast de
economische conjunctuur en de demografische ontwikkeling kon geconcludeerd worden dat
werving en behoud van gekwalificeerd personeel ook de komende decennia moeilijk zou
blijven, zeker bij bepaalde schaarstecategorieën.
De arbeidsmarkt kende destijds (en kent nog steeds) regionale verschillen. De regio’s in het
noorden en zuiden kampen met een beduidend hoger werkloosheidspercentage dan de rest
van het land. Logischerwijs is de concurrentie op de arbeidsmarkt in die gebieden minder,
waardoor werving en behoud van personeel in deze regio’s minder moeilijk is dan in regio’s
met een laag werkloosheidspercentage. Voor schaarstecategorieën in de personele vulling bij
Defensie geldt echter dat werving en behoud landelijk een knelpunt is.
Het beeld was dat de komende decennia de bevolking zou vergrijzen en de omvang van de
(potentiële) beroepsbevolking zou afnemen, terwijl de vraag naar personeel onverminderd
hoog bleef. Ook de behoeften van toekomstige werknemers zouden veranderen. De
individuele ontwikkeling, de mate van afwisseling en de maatschappelijke relevantie leken
belangrijker dan alleen geld en een baan voor het leven. De baanmobiliteit nam steeds meer
toe. Steeds meer werknemers kregen een tijdelijk contract voor een onbepaald aantal uren.
De groei van dergelijke aanstellingen was met name groot onder jongeren, maar ook 35- tot
55-jarigen krijgen steeds vaker een tijdelijk dienstverband aangeboden. De arbeidsmarkt
werd daardoor dynamischer. De demografische ontwikkelingen maken het dan ook nodig om

Pagina 15 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

de aandacht meer te richten op vrouwen, allochtonen en 30-plussers. Defensie zou zich met
haar bijzondere identiteit nadrukkelijk moeten profileren, waarbij meer aandacht nodig zou
zijn voor onderwerpen als diversiteit en flexibiliteit om werk en privé te combineren4.

4.3

Ontwikkelingen vanaf 2008

De financiële crisis en de gevolgen voor de reële economie en overheidsfinanciën waren
onvoorzien. Dit wordt zichtbaar in de macro economische verkenningen uit deze jaren. In het
voorwoord van de macro economische verkenningen 2009 sprak de toenmalige minister van
Economische Zaken Van der Hoeven over ‘conjuncturele tegenwind’, waarbij de verwachte
groei van de economie zou afzwakken tot 1,5%. In de Macro Economische Verkenningen van
2010 constateerde ze dat ‘de Nederlandse economie in 2009 een ongekende dreun had
gekregen’. Ten gevolge van de economische crisis ging de arbeidsmarkt voor jongeren
grotendeels op slot, tegelijkertijd steeg de belangstelling voor een baan bij Defensie
aanzienlijk.
In datzelfde jaar stelde het kabinet Balkenende-IV in augustus 2009 de ambitie € 35 miljard
te bezuinigen in 2015, vanwege het oplopende begrotingstekort. Dit leidde uiteindelijk in 2010
tot een taakstelling voor Defensie als onderdeel van het regeerakkoord van kabinet Rutte-I.
Om de bezuinigingsmogelijkheden binnen Defensie te onderzoeken werden twintig
werkgroepen ingesteld. Om aan die taakstelling van bijna € 1 miljard5 aan bezuinigingen te
kunnen voldoen, werd onder meer besloten tot een vacaturestop voor burgerpersoneel en een
beperking van de werving van militair personeel. Deze ontwikkelingen en de daaruit
voortvloeiende acties vanaf 2010 stonden daarmee haaks op de voorgenomen activiteiten uit
het Actieplan Werving en Behoud. De uitvoering van het Actieplan Werving en Behoud is
daarmee onder druk van de bezuinigingen vroegtijdig beëindigd.

4.4

Actuele situatie anno 2012-2013

Defensie heeft een jaarlijkse vervangingsvraag om de operationele inzet te kunnen blijven
waarborgen. Instroom voor deze vervangingsvraag blijft nodig, waardoor jaarlijks 4.000 tot
5.000 schoolverlaters kunnen instromen. Daarmee blijft Defensie, ongeacht het economische
klimaat en/of maatregelen, een belangrijke speler op de arbeidsmarkt en een van de grootste
werkgevers voor schoolverlaters. De instroom via ROC’s speelt hierin met name een
belangrijke rol, zeker om een structurele instroom in de toekomst te kunnen blijven
garanderen.
De gevolgen van de beëindiging van het Actieplan zijn echter nu erg actueel. Het is op dit
moment (2012/2013) moeilijk om voldoende personeel te werven en in het bijzonder is het
lastig om schaarse categorieën personeel te werven. Dit betreft met name de structurele
schaarste in techniek, maar in een aantal gevallen ook medisch personeel. Zeker gezien de
kleine aantallen medisch personeel die binnen Defensie resteren kan een enkele vacature
aanzienlijke gevolgen hebben.
In tijden van recessie is het normaal gesproken veel eenvoudiger om te voldoen aan de
personele instroombehoefte. Op basis van de gegevens van het CBS en het UWV is te zien dat
vanaf 2009 de werkeloosheid is gestegen. De stijging van de werkloosheid is met name
4 Actieplan werving en behoud, kamerbrief 4 april 2008, P/2008009326 pagina 4.
5 De taakstelling van het kabinet Rutte I bedroeg €650 miljoen, daar bovenop kwam ca. €200 miljoen aan interne ‘oude’
problematiek en €150 miljoen aan gewenste investeringen.

Pagina 16 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

aanzienlijk onder jongeren en lager en middelbaar opgeleiden. De toename van de
werkeloosheid voor de groep 15 tot 25 jarigen is de afgelopen tijd met 35% gestegen. Ook
het aantal werkeloze mannen tussen de 25 en 45 is gestegen van 78.000 naar 123.000 in juni
2012. Doordat de arbeidsmarkt met vertraging reageert op de reële economische ontwikkeling
is de verwachting dat de vraag naar arbeid in ieder geval tot en met 2014 wordt gedempt.
In tegenstelling tot de gebruikelijke toename van de belangstelling voor een baan bij Defensie
in economisch mindere tijden heeft Defensie op dit moment voor het eerst te maken met juist
een afname in belangstelling en instroom. Door de financiële problemen is de instroom van
nieuw personeel in 2011 sterk gereduceerd en zijn de wervingsinspanningen grotendeels
gestaakt. Het (tijdelijk) niet aanwezig zijn op de wervingsmarkt als potentieel werkgever heeft
daarmee ingrijpende gevolgen voor de zichtbaarheid en aantrekkelijkheid als werkgever.
Anderzijds hebben de bezuinigingen het imago van Defensie op de arbeidsmarkt verslechterd.
Beide effecten hebben geleid tot een lagere instroom van militairen in 2011 en 2012. Nog
steeds zijn de effecten hiervan merkbaar. Het imago van Defensie op de arbeidsmarkt is niet
binnen een jaar hersteld. Om het imago te herstellen is de arbeidsmarktcommunicatie
herstart en verwacht wordt dat de uitgangssituatie voor 2013 aanzienlijk is verbeterd ten
opzichte van 2012, maar het zal desondanks lastig worden om in de vullingsbehoefte te
voorzien. In 2013 en 2014 zullen echter ook de effecten van de reorganisaties duidelijk
merkbaar worden met negatieve uitstraling naar de arbeidsmarkt. Permanente zichtbaarheid
in de media en wervingsuitingen is dan ook onontbeerlijk op de arbeidsmarkt voor voldoende
instroom van nieuw personeel in 2013 en de jaren daarna.
Naast de generieke werving van nieuw personeel ligt de prioriteit meer in het bijzonder bij de
werving van schaarse categorieën personeel. Ondanks de verminderde krapte op de
arbeidsmarkt blijft het moeilijk om ook specifiek schaarse categorieën personeel te werven.
Defensie volgt hiermee de landelijke trend als het gaat om de werving van schaarse
categorieën personeel.
Er worden maatregelen genomen om met name de schaarse categorieën personeel te werven.
Zo komen techneuten bijvoorbeeld in aanmerking voor een gemiddelde (aanstellings-)premie
van € 10.000 wanneer zij in dienst treden van Defensie en worden er speciaal op schaarste
georiënteerde wervingscampagnes uitgevoerd. Het huidige personeel is een belangrijke
ambassadeur, dat direct en indirect kan bijdragen aan de werving van nieuw personeel. De
reorganisaties zijn nog niet afgerond, wat de komende jaren zal leiden tot minder positieve
ambassadeurs.
Defensie zal zich dus met haar bijzondere identiteit nadrukkelijker moeten profileren, vooral
voor (hoger opgeleid) technisch personeel, ICT-ers, en in beperkte mate medisch personeel.
Dit sluit aan bij hetgeen in het Actieplan was verwoord: “Van ons personeel wordt veel
gevraagd. Ik zal mij ervoor inzetten dat het personeel werkelijk ervaart dat daar ook veel
tegenover staat. De beleving van de medewerkers is de sleutel voor een betere vulling. Zij
zijn de ambassadeurs van de defensieorganisatie en zij bepalen in belangrijke mate het
succes van alle inspanningen voor behoud en werving. Waar Defensie veel van mensen
vraagt, zal het ook veel moeten bieden. Met dit plan willen wij ook daaraan inhoud geven.”

Pagina 17 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

5

Analyse

In de periode 2008 tot en met 2010 is (een deel van) het Actieplan Werving en Behoud tot
uitvoering gekomen. In hoeverre de verschillende maatregelen effect hebben gehad zal in het
navolgende verder worden uitgewerkt.

5.1

Analyse maatregelen Actieplan

In het Actieplan Werving en Behoud (referte 2) is een zogenoemde top vijf van concrete
maatregelen benoemd. Deze vijf maatregelen zijn de meest ingrijpende maatregelen die
doorgevoerd zijn en waarover in de richting van de Kamer is gerapporteerd. Voor de Defensie
zijn dit de belangrijkste maatregelen uit het Actieplan Werving en Behoud geweest met de
meeste verwachtingen qua rendement. In navolgende paragrafen zullen de vijf belangrijkste
maatregelen uit het Actieplan zowel kwantitatief als kwalitatief beschouwd worden.

5.1.1

Maatregel I: Invoeren wervingsbonuskaart

Kwantitatieve analyse
De wervingsbonuskaart is 1 december 2008 ingevoerd en bedroeg € 1.000,- netto. In
december 2008 hebben 68 van de 1.074 mensen gesolliciteerd met behulp van een
wervingsbonuskaart6. In 2009 solliciteerde 1.233 van de 22.900 mensen via een
wervingsbonuskaart. In dezelfde periode (2008 – 2009) zijn 125 mensen aangesteld met
behulp van de kaart. De doelstelling om in 2009 2.000 nieuwe medewerkers te werven is
daarmee niet gehaald. Gezien het beperkte succes is het initiatief in 2010 gestopt7.
Defensie heeft een constante wervingsbehoefte van ongeveer 5000 militairen per jaar.
Kwantitatief gezien kan worden gesteld dat de wervingsbonuskaart slechts een zeer beperkte
invloed op de werving heeft gehad.

Kwalitatieve analyse
De introductie van de wervingsbonuskaart leverde publiciteit op in de media. Diverse media
besteedden aandacht aan de maatregel waaruit bleek dat Defensie op zoek was naar extra
personeel. Onderzoek naar effectbereik van deze maatregel in de media was niet voorzien en
is niet uitgevoerd, waardoor het kwantificeren en beoordelen van de opbrengsten ten gevolge
van het genereren van publiciteit op dit moment niet meer mogelijk is.

6 P-rapportage over 2008, 26 febr. 2009
7 P-rapportage over 2009, 19 maart 2010

Pagina 18 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Financiën
De uitbetaling van de wervingsbonus vindt plaats nadat een sollicitant zijn of haar initiële
opleiding heeft afgerond. De duur van een initiële opleiding verschilt per vakgebied en kan dus
langer lopen dan de periode van de maatregel. Tot en met 2011 zijn er 282 bonussen a €
1.000,- netto uitbetaald, wat Defensie in totaal € 497.770 heeft gekost. Het is mogelijk dat
enkele mensen in 2013 hun initiële opleiding afronden en dat daarna nog enkele bonussen
worden uitgekeerd.

Conclusie
De wervingsbonus heeft kwantitatief het beoogde effect niet kunnen waarmaken. De
doelstelling om in 2009 2.000 nieuwe medewerkers te werven met de wervingsbonus is niet
gehaald. In 2009 solliciteerden 1.233 mensen bij Defensie en van deze groep zijn er 125
aangesteld met de wervingsbonus. Tot en met 2011 zijn 282 mensen aangesteld met een
wervingsbonus. Wel heeft de maatregel de nodige publiciteit voor Defensie gegenereerd. De
opbrengst van positieve media-aandacht is lastig vast te stellen. De uitvoering van deze
maatregel is per 1 januari 2011 stopgezet. Achteraf kan worden gesteld dat de doelmatigheid
van deze maatregel, gelet op de uitgaven versus het rendement, als hoogstens beperkt is te
kwalificeren.

5.1.2

Maatregel II: Uitbreiden van het aantal parttime wervers van 50 in 2008 naar 150
vanaf 2011.

Kwantitatieve analyse
De doelstelling voor het jaar 2008, de aanwijzing en opleiding van 50 parttime wervers8 is
gehaald. In 2009 is het aantal parttimerwervers gegroeid naar 131, waarmee de doelstelling
voor 2009 is behaald9. In 2010 waren er zelfs meer parttime wervers aangesteld (156) dan de
doelstelling van de maatregel.

Kwalitatieve analyse
Er is niet separaat geregistreerd welke mensen naar aanleiding van deze wervingsactiviteit
daadwerkelijk hebben gesolliciteerd naar een baan bij Defensie. Daardoor kan niet worden
onderzocht of de inzet van deze wervers effectief is geweest. Wel kan worden verondersteld
dat de inzet van deze maatregel heeft bijgedragen aan de werving, maar het effect kan niet
worden vastgesteld.
Eén van de doelstellingen uit het Actieplan Werving en Behoud was om de kwaliteit van de
parttime wervers te versterken. Naar aanleiding van het Actieplan is er een plan van aanpak
opgesteld om de kwaliteit van de parttime wervers te verbeteren door middel van een
opleiding. In de periode 2008-2010 hebben nieuwe parttime wervers een cursus gevolgd. Na
2010 is de opleiding voortgezet voor verschillende defensieonderdelen.

8 Capaciteit van de opco’s die meer lokaal ingezet wordt om te ondersteunen bij het wervingsproces
9 P-rapportage over 2009, 19 maart 2010

Pagina 19 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Financiën
In het plan van aanpak zijn diverse opleidingskosten geraamd voor uitbreiding van het aantal
parttime wervers, te weten:
Centrale projectcapaciteit: 0,3 VTE;
ontwikkeling van een opleiding door het krijgsmachtdeel (4x enkele dagen);
tenminste 1 opleidingsdag per parttime werver.
De centrale projectcapaciteit is niet benut en er zijn dan ook geen kosten gemaakt.
In 2008 en 2009 zijn de opleidingen tot parttime werver decentraal verzorgd als onderdeel
van de reguliere wervingsactiviteiten. De uitgaven voor deze opleidingen waren beperkt en
zijn niet apart geregistreerd.

Conclusie
De activiteiten om parttime wervers aan te stellen en in te zetten zijn volgens plan verlopen
(van 50 parttime wervers in 2008 naar 150 vanaf 2011). In alle jaren zijn de doelstellingen
behaald en in 2010 zijn 156 parttime wervers ingezet. De huidige poule parttime wervers is
opgeleid. In hoeverre de invulling van deze maatregel nu concreet heeft bijgedragen aan de
algehele doelstelling van het Actieplan is op basis van de beschikbare gegevens niet te
beoordelen. Daarmee is ook niet te beoordelen of deze maatregel gelet op het rendement
versus het hiermee gemoeide bedrag rendabel is geweest. De doelmatigheid en
doelgerichtheid is daarmee niet vast te stellen.

5.1.3

Maatregel III: Vermindering van de uitval bij keuring en selectie naar maximaal
40% in 2010.

Kwantitatieve analyse
In 2008 bleek dat de uitval bij keuring en selectie 41% bedroeg. Dat was lager dan de
beoogde 45% die voor 2008 als doelstelling was vastgelegd in het Actieplan. Het jaar 2009
was een uitzonderlijk jaar door de forse stijging van de belangstelling en het aantal
sollicitaties, dit mede ingegeven door de economische ontwikkelingen en de nog niet ingezette
bezuinigingen bij Defensie. Door de grote belangstelling voor een min of meer gelijkblijvend
aantal functies was het uitvalpercentage in 2009 gestegen. Dat is vervolgens in 2010 weer
gedaald.10

Uitval keuring en selectie

2008
41,0%

2009
69,9%

2010
41,7%

10 P-rapportage over 2010 7 april 2011

Pagina 20 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Kwalitatieve analyse
In het plan van aanpak bij deze deelmaatregel is kwalitatief ingezet op:
Het beter inzicht krijgen op de wensen en behoeften van belangstellenden;
het herzien van medische en fysieke keuringseisen;
het bijscholen van keuringsartsen;
het hanteren van digitale, cultuurvrije psychologische testen;
het versneld aansluiten bij Digid en het digitaal versturen van de Staat van
inlichtingen aan de MIVD;
het verkleinen van de periode tussen selectie- en keuringsprocedure en aanstelling.
In 2009 is intensief ingezet op het beter zicht krijgen op de wensen en behoeften van
belangstellenden. Door de terugval in wervingsactiviteiten in 2010 is deze maatregel
getemporiseerd. De digitale psychologische testen zijn gerealiseerd. De actiepunten ‘het
herzien van de medische en fysieke keuringseisen ’en‘ de bijscholing van de keuringsartsen’
zijn daarentegen niet voor eind 2010 gerealiseerd. Inmiddels worden op deze
deelmaatregelen wel stappen gezet onder leiding van de CDS.

Belangstellenden voor Defensie
120.000
100.000
80.000
60.000
40.000
20.000
0
Belangstellenden

2008

2009

2010

2011

49.841

97.593

67.790

31.787

Doordat het jaar 2009 een aanzienlijke toename van belangstellenden kende (verdubbeling)
nam het aantal kandidaten dat toegelaten werd tot het selectie- en keuringstraject evenredig
toe. Dit had negatieve gevolgen voor de duur en het uitvalpercentage van het selectie- en
keuringstraject. Het omgekeerde effect was dan ook waarneembaar in het jaar 2010. Toen
daalde het aantal aanmeldingen en als gevolg daarvan de doorlooptijd en het
uitvalpercentage.

Financiën
De kosten van de uitvoering van deze deelmaatregelen zijn niet apart geregistreerd en zijn
binnen de beschikbare budgetten geaccommodeerd.

Conclusie
De doelstelling uit het Actieplan om de uitval bij keuring en selectie terug te dringen naar 40%
is niet gehaald. Het is uiteindelijk niet eenduidig vast te stellen in hoeverre de maatregelen uit
het Actieplan Werving en Behoud hebben bijgedragen aan het terugdringen van de uitval bij

Pagina 21 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

de werving en selectie. De effecten van de genomen maatregelen werden overschaduwd door
verschuivingen in de arbeidsmarkt en de bezuinigingen bij Defensie.

5.1.4

Maatregel IV: Het terugdringen van het opleidingsverloop van gemiddeld 35
procent in 2007 naar 30 procent in 2010.

Kwantitatieve analyse
In onderstaande tabel is het opleidingsverloop in de jaren 2008 t/m 2010 weergegeven.

Totaal

2008

2009

2010

Opleidingsverloop %

Opleidingsverloop
%
28,8%

Opleidingsverloop %

34,7%

43,7%

In 2009 daalde het opleidingsverloop, maar in 2010 steeg het opleidingsverloop weer
aanzienlijk. Dit is te verklaren door het feit dat in die periode vooral veel leerlingen zijn
opgeleid voor moeilijker vulbare functies (schaarstecategorieën). Deze initiële opleidingen
hebben veelal een hoger dan gemiddeld opleidingsverloop. Defensiebreed is echter in alle
fasen van de opleidingen een daling van de uitval ten opzichte van de rapportage van medio
2009 waarneembaar geweest. Dit zou te maken kunnen hebben met de economische
ontwikkelingen buiten Defensie. Leerlingen lijken meer moeite te doen de opleidingen te willen
voltooien. Gezien de nadruk die is gelegd op de instroom van schaarse categorieën personeel,
waarbij het opleidingsverloop in de praktijk relatief hoog blijkt te zijn, is het de verwachting
dat dit percentage de komende jaren zal stijgen, omdat deze nadruk ook de komende jaren
hierop zal blijven liggen.

Kwalitatieve analyse
Ondanks dat de krijgsmachtdelen hebben ingezet op een daling van het opleidingsverloop
door onder meer persoonlijke aandacht, intensievere en langdurigere begeleiding van
leerlingen werden in het jaar 2010 de gevolgen van de bezuinigingen duidelijk.
Krijgsmachtdelen hebben er in een aantal gevallen bewust voor gekozen om meer prioriteit bij
behoud van (ouder) personeel te leggen en de medewerkers in opleiding meer mogelijkheden
tot vrijwillig ontslag te bieden dan te investeren op initiële leerlingen. Daarnaast hebben
leerlingen zelf keuzes gemaakt als gevolg van het verwachte perspectief op een loopbaan
binnen Defensie en dientengevolge de defensieorganisatie verlaten. Dit is dan ook terug te
zien in het opleidingsverloop zoals voorgaand weergegeven.
Daarnaast geldt dat bij zowel de initiële opleiding als de opleidingen voor militairen in het
vervolg van hun loopbaan de beschikbare opleidingscapaciteit jaarlijks min of meer gelijk is.
Het flexibiliseren van de opleidingscapaciteit naar behoefte van het moment van instroom als
een van de oplossingen uit het Actieplan vergt investeringen en zijn niet tot effect gekomen.
In 2009 is niet besloten extra te investeren in opleidingscapaciteit.

Financiën
De kosten van de uitvoering van deze deelmaatregelen zijn niet apart geregistreerd maar
binnen de beschikbare budgetten geaccommodeerd.

Pagina 22 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Conclusie
Een structurele daling van 35% naar 30% opleidingsverloop in 2010 als doelstelling van het
Actieplan is niet gerealiseerd. Dit heeft vrijwel zeker gevolgen gehad voor de uiteindelijke
hoeveelheid instroom van nieuw personeel vanuit de initiële opleiding naar een eerste
functievervulling. Dit hing weer samen met de veranderende arbeidsmarkt, de ontwikkelingen
binnen Defensie en vooral een focus op initiële opleidingen voor schaarstecategorieën met
traditioneel een hoger opleidingsverloop. Het is niet gezegd dat daarmee de maatregel niet
succesvol is geweest, maar het effect, de doelmatigheid en de doelgerichtheid kunnen niet
worden vastgesteld.
5.1.5

Maatregel V: Het verhogen van het aantal loopbaanbegeleiders van 50 in 2008
naar 200 in 2010.

Kwantitatieve analyse
De vulling van het bestand aan loopbaanbegeleiders is vrij traag op gang gekomen. In 2008
zijn er slechts 67 aangesteld van de 100 die als doelstelling waren verwoord in het Actieplan
voor het jaar 200811. De vulling van de loopbaanbegeleiding-organisatie heeft echter wel een
stijgende lijn laten zien en eind 2010 waren er 162 aangesteld. Deze maatregel is niet stil
gezet door alle bezuinigingen, mede in verband met de doelstellingen van de invoering van
het flexibel personeelssysteem (FPS) en de vulling heeft uiteindelijk in het jaar 2011 wel bijna
de beoogde doelstelling (200 VTE) behaald. Een overzicht van het aantal toegekende
formatieplaatsen en het daadwerkelijk aantal toegewezen loopbaanbegeleiders binnen de
termijn van deze beleidsdoorlichting is in onderstaande weergegeven.

Aantal loopbaanbegeleiders

Totaal

Aantal formatieplaatsen toegekend in 2008

200

31/12/2008 (realisatie - VTE)

67

31/12/2009 (realisatie - VTE)

77

31/12/2010 (realisatie - VTE)

162

Kwalitatieve analyse
De loopbaanbegeleiders zijn toegewezen ten behoeve van het behoud van het personeel. In
hoeverre het verloop is gedaald als gevolg van gesprekken met loopbaanbegeleiders is niet
gemeten en is niet aan te tonen.

Financiën
Het aanstellen van loopbaanbegeleiders is stapsgewijs ingevoerd. De totale salariskosten voor
de periode 2008-2013 bedragen circa € 13 miljoen en waren onderdeel van de reguliere
personele exploitatie.

11 P-rapportage over 2008, 26 febr. 2009

Pagina 23 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Naast de salariskosten zijn er ook kosten gemaakt om het personeel op te leiden tot
loopbaanbegeleider. Deze kosten zijn onderdeel van de reguliere begroting van de
krijgsmachtdelen en daardoor niet separaat te achterhalen.

Conclusie
Eind 2010 waren 162 loopbaanbegeleiders geplaatst. Het aantal van 200 loopbegeleiders is
daarmee niet tijdig behaald. Wel kan worden verondersteld dat de
loopbaanbegeleidingorganisatie heeft bijgedragen aan het bewerkstelligen van behoud van
personeel. Loopbaanbegeleiding is geïnstitutionaliseerd en voor beschikbaar bij het opstellen
van doorstroomplannen. De inrichting van de loopbaanbegeleidingorganisatie en de vulling
daarvan is in de jaren na 2010 voortgezet, waarbij bijna volledige vulling van de
formatieruimte (200 VTE) is gerealiseerd. De doeltreffendheid en de doelmatigheid wordt
positief ingeschat.

5.2

Ontwikkeling van de personele vulling

Hieronder is de personele omvang van de defensieorganisatie naar militair personeel (MP)
weergegeven in de periode 2008 tot en met 2011.

Te constateren valt dat de personele vullingontwikkeling van het militair personeel bij de start
van het Actieplan Werving en Behoud in 2008 eerst nog verslechterde. De vulling van het
militair personeelsbestand liep terug. In de jaren daarop volgend (vanaf 1/1/2009) steeg de
personele vulling weer, maar nog niet tot het niveau van de beoogde volledige vulling.
Voor burgerpersoneel vertoont de personele vulling eenzelfde beweging, zoals hieronder
weergegeven.

Pagina 24 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

De vulling van het burgerpersoneelsbestand stijgt zelfs tot boven de 100%. Dit is te verklaren
uit de behoefte voor compensatie voor een tekort in de militaire vulling. In de jaren vanaf
2010 is weer een duidelijk dalende trend te zien bij de vulling van het burgerpersoneel. Dit
komt vooral door de bezuinigingsmaatregelen, zoals het stopzetten van de vulling van
burgervacatures en het niet verlengen van tijdelijke contracten.
Defensiebreed ziet de vullingontwikkeling er in die periode als volgt uit.

Ontwikkeling vullingspercentage organiek voor Defensie
91,0%
90,5%
90,0%
89,5%
89,0%
%

88,5%
88,0%
87,5%
87,0%
86,5%
86,0%
85,5%
Totaal

1/1/09

1/7/09

1/1/10

1/7/10

1/1/11

1/7/11

1/1/12

87,4%

88,6%

89,3%

90,3%

90,1%

90,0%

89,4%

In bijlage 3 is een overzicht gegeven van de personele vullingontwikkeling voor de destijds
gedefinieerde schaarstecategorieën. Hieruit blijkt dat de schaarste bij veel van deze
categorieën duidelijk afnam. Het is echter niet te achterhalen op basis van de beschikbare
gegevens of en in welke mate het teruglopen van deze schaarste bij die categorieën te danken
is aan de inspanningen van de (deels) gerealiseerde maatregelen uit het Actieplan. Het valt
echter zeker niet uit te sluiten dat de maatregelen uit het Actieplan hieraan wel hebben
bijgedragen. Desondanks waren er ook enkele categorieën waarbij de schaarste juist toenam.

Pagina 25 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

5.3

Aandacht voor personeel

In het Actieplan is aangegeven dat de beleving van de medewerker de sleutel is voor betere
vulling. Defensie doet structureel onderzoek naar de werkbeleving van het Defensiepersoneel.
In de laatste kwartaalrapportage 2012 wordt onder andere geconcludeerd:
Evenals in de afgelopen kwartalen beleven medewerkers van Defensie hun werk minder
positief dan medewerkers van andere organisaties in Nederland. Uitzondering hierop vormt
het werkbelevingsaspect ‘tevredenheid over de manier van leidinggeven door de directe chef’.
We zien dat medewerkers van Defensie duidelijk tot enigszins positiever zijn over dit aspect
dan de medewerkers in het Nederlandse bedrijfsleven. Over de werkbelevingsaspecten
‘aandacht voor veiligheid’ en ‘goede samenwerking’ zijn de medewerkers van Defensie even
positief als medewerkers in het Nederlandse bedrijfsleven.
Ik word voldoende geïnformeerd over wat
mijn onderdeel wil bereiken

54
46

Ik krijg voldoende informatie om mijn werk goed te kunnen
doen

69
64
75
75

Wij werken goed samen om het werk gedaan te krijgen

80

De werksfeer binnen mijn onderdeel is goed

70
76

Ik ben tevreden over het werken bij mijn eigen onderdeel

62
66
66

Binnen mijn onderdeel is er voldoende aandacht voor
veiligheid

68

Er wordt aantoonbaar gewerkt aan kwaliteit

64
37

Vorige onderzoeken zijn gebruikt voor verbeteringen

Bedrijven NL
Defensieorganisatie

20
69
67

Mijn onderdeel speelt goed in op de wensen van de klant
45

Ik ben tevreden over mijn salaris

34
62

Mijn onderdeel biedt voldoende opleidingsmogelijkheden

51

Mijn onderdeel biedt voldoende mogelijkheden tot pers.
ontplooiing

59
46
58

Ik ben tevreden over de manier van leidinggeven
door mijn directe chef

62
0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

%

Over de goede samenwerking is het defensiepersoneel het meest positief, evenals over de
goede werksfeer, het inspelen op de wens van de klant en de aandacht voor veiligheid. Net als
de medewerkers in het Nederlandse bedrijfsleven is het defensiepersoneel het minst positief
over de mate waarin eerder onderzoek is gebruikt voor verbeteringen binnen de organisatie
en over het salaris.
Over het gebruik van eerder onderzoek ten behoeve van verbeteringen en het werken bij het
eigen onderdeel is men bij Defensie overigens duidelijk kritischer dan bij andere Nederlandse
organisaties. Eveneens komt duidelijk naar voren dat de medewerkers van Defensie relatief
kritisch zijn ten aanzien van de mogelijkheden voor persoonlijke ontplooiing en het salaris.

Pagina 26 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

6

Conclusies en aanbevelingen

6.1

Algemene analyse

Defensie heeft structurele behoefte aan een jaarlijkse instroom van 4.000 à 5.000
schoolverlaters, horizontale instroom en burgerpersoneel. Niet in de laatste plaats is de
werving en instroom van zogenoemde schaarstecategorieën daarbij belangrijk voor de
operationele inzet van Defensie.
De maatschappelijke en demografische ontwikkelingen zijn bekend bij Defensie. Het is bekend
dat proactief hierop inspelen noodzakelijk is om de personele vulling ook op termijn te kunnen
waarborgen. Desondanks kan worden geconstateerd dat Defensie niet altijd op juiste wijze
met deze problematiek omgaat en er ondanks beste bedoelingen onvoldoende proactief op
inspeelt. Veelal onder druk van korte termijn doelstellingen (vaak financieel) worden andere
prioriteiten gesteld met soms ingrijpende gevolgen. Deze situatie deed zich ook voor in de
periode 2008-2010. Een Actieplan werd opgesteld om een verbetering in werving en behoud
te bewerkstelligen in tijden waarin de arbeidsmarkt goed was, maar de gewenste resultaten
voor de instroom bij Defensie op korte termijn bleven achter. Eerder handelen had een
dergelijk Actieplan niet nodig gemaakt. Later werd het Actieplan echter grotendeels stopgezet
als gevolg van de bezuinigingstaakstelling, wat in de latere jaren direct weer nadelige
gevolgen heeft voor de vulling. Het voorkomen van een ongewenste schommelingen in de
personele vulling is onwenselijk voor de operationele taakstelling van de krijgsmacht, maar
hier blijkt telkenmale door onvoldoende meerjarig beleid een risico te liggen.
Geconstateerd kan worden dat het inperken van de zichtbaarheid van Defensie als potentieel
werkgever op de arbeidsmarkt door het (grotendeels) stoppen met werven, ingrijpende
gevolgen heeft voor de werving en instroom. Het duurt lang voordat na een periode van
afwezigheid weer voldoende positieve aandacht is gecreëerd met een navenant resultaat in de
instroom.

6.2

Conclusies

Begin 2008 is gestart met de implementatie van het Actieplan Werving & Behoud. In de
periode 2008 tot 2010 zijn op basis van het Actieplan diverse maatregelen doorgevoerd op het
gebied van werving en behoud van defensiepersoneel. Geconcludeerd kan worden dat de
brede doelstelling uit het Actieplan Werving en Behoud, te weten het bereiken van volledige
vulling, niet is gehaald. Wel zijn individuele maatregelen uit het Actieplan in meer of mindere
mate gerealiseerd en is de vullinggraad licht gestegen, zowel generiek als voor de onderkende
schaarstecategorieën.

Pagina 27 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Voor ogen moet worden gehouden dat het effect van de meeste maatregelen uit dit Actieplan
pas op termijn rendement laten zien, als ze volledig zijn gerealiseerd. In 2010 zijn echter de
meeste maatregelen vroegtijdig beëindigd als gevolg van de economische ontwikkelingen en
de bezuinigingen op Defensie. Dit maakt een goede beleidsdoorlichting lastig.
Desalniettemin zijn globale conclusies te trekken met betrekking tot de effecten van het
Actieplan en de vijf belangrijkste maatregelen uit het Actieplan Werving en Behoud.
Het lerend effect van Defensie in het licht van de maatschappelijke en demografische
ontwikkelingen lijkt ondanks de beste bedoelingen niet optimaal te zijn. Maatregelen zijn
veelal gestuurd door korte termijn (financiële) prioriteiten. Daarmee reageert Defensie ook te
traag, reactief en contrair aan de maatschappelijke beweging met soms ingrijpende gevolgen
voor juist de personele vulling. Het voorkomen van ongewenste schommelingen in de
personele vulling is een zeer onwenselijk situatie voor de operationele taakstelling van de
krijgsmacht.
Geconstateerd kan worden dat ook het inperken van de zichtbaarheid van Defensie als
potentieel werkgever op de arbeidsmarkt door het (grotendeels) stoppen met werven,
ingrijpende gevolgen heeft voor de werving en instroom.
Bij de aanvang van de implementatie van de maatregelen uit het Actieplan is bij een enkele
maatregel in de samenhang met de brede doelstelling van het Actieplan, te weten de volledige
vulling van de krijgsmacht, niet volledig helder en vooral meetbaar gedefinieerd wat de exacte
doelstelling van de individuele maatregel moest zijn. Dit maakt een juiste beoordeling van de
effectiviteit van de maatregelen in deze beleidsdoorlichting lastig.

Pagina 28 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Ten aanzien van de individuele maatregelen kan desondanks het volgende geconcludeerd
worden:
Wervingsbonus
De wervingsbonus heeft kwantitatief het beoogde effect niet kunnen waarmaken. De
doelstelling om in 2009 2000 nieuwe medewerkers te werven met de wervingsbonus –is niet
gehaald. In 2009 solliciteerde 1.233 mensen bij Defensie en van deze groep zijn er 125
aangesteld met de wervingsbonus. Tot en met 2011 zijn er 282 mensen aangesteld met een
wervingsbonus. Wel heeft de maatregel de nodige publiciteit voor Defensie gegenereerd. De
opbrengst van positieve media aandacht is lastig vast te stellen. De uitvoering van deze
maatregel is per 1 januari 2011 stopgezet. Achteraf kan worden gesteld dat de doelmatigheid
van deze maatregel gelet op de uitgaven versus het rendement als hoogstens beperkt is te
kwalificeren.
Parttime wervers
De activiteiten om parttime wervers aan te stellen en in te zetten zijn volgens plan verlopen
(van 50 parttime wervers in 2008 naar 150 vanaf 2011). In alle jaren zijn de doelstellingen
behaald en in 2010 zijn 156 parttime wervers ingezet. De huidige poule parttime wervers is
opgeleid. In hoeverre de invulling van deze maatregel nu concreet heeft bijgedragen aan de
algehele doelstelling van het Actieplan is op basis van de beschikbare gegevens niet te
beoordelen. Daarmee is ook niet te beoordelen of deze maatregel gelet op het rendement
versus het hiermee gemoeide bedrag rendabel is geweest. De doelmatigheid en
doelgerichtheid is daarmee niet vast te stellen.
Uitval bij Keuring en selectie
De doelstelling uit het Actieplan om de uitval bij keuring en selectie terug te dringen naar 40%
is niet gehaald. Het is uiteindelijk lastig vast te stellen in hoeverre de maatregelen uit het
Actieplan Werving en Behoud hebben bijgedragen aan het terugdringen van de uitval bij de
werving en selectie. De effecten van de genomen maatregelen werden overschaduwd door
verschuivingen in de arbeidsmarkt en de bezuinigingen bij Defensie.
Opleidingsverloop
Een structurele daling van 35% naar 30% opleidingsverloop in 2010 als doelstelling van het
Actieplan is niet gerealiseerd. Dit heeft vrijwel zeker gevolgen gehad voor de uiteindelijke
hoeveelheid instroom van nieuw personeel vanuit de initiële opleiding naar een eerste
functievervulling. Dit hing weer samen met de veranderende arbeidsmarkt, de ontwikkelingen
binnen Defensie en vooral een focus op initiële opleidingen voor schaarstecategorieën met
traditioneel een hoger opleidingsverloop. Het is niet gezegd dat daarmee de maatregel niet
succesvol is geweest, maar het effect, doelmatigheid en doelgerichtheid kan niet worden
vastgesteld.
Loopbaanbegeleiding
Eind 2010 waren 162 loopbaanbegeleiders geplaatst. Het aantal van 200 loopbegeleiders is
daarmee niet tijdig behaald. Wel kan worden verondersteld dat de
loopbaanbegeleidingorganisatie heeft bijgedragen aan het bewerkstelligen van behoud van
personeel. Loopbaanbegeleiding is geïnstitutionaliseerd en voor militair personeel beschikbaar
bij het opstellen van doorstroom plannen. De inrichting van de loopbaanbegeleidingorganisatie en de vulling daarvan is in de jaren na 2010 voortgezet, waarbij bijna volledige
vulling van de formatieruimte (200 VTE) is gerealiseerd. De doeltreffendheid en doelmatigheid
wordt positief ingeschat, maar het effect kan niet worden vastgesteld.

Pagina 29 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

In het algemeen kan worden gesteld dat de genomen maatregelen, hoewel niet allemaal
volledig uitgevoerd, wel in een aantal gevallen positieve effecten hebben gehad. De
ontwikkelingen in de arbeidsmarkt en bij Defensie hebben echter een verlammende werking
op het Actieplan gehad en maakt een integrale evaluatie van de doelstellingen lastig.
Ondanks het stopzetten van de uitvoering van het Actieplan heeft Defensie er wel verstandig
aan gedaan toch op een aantal terreinen door te gaan. De loopbaanbegeleidingorganisatie is
vrijwel volledig gevuld. Ook het doorontwikkelen van de samenwerking met de ROC’s en
bedrijfsleven in de VeVa – opleidingen, het anders insteken van de arbeidsmarktcommunicatie
en de zogenoemde ‘€10.000 – maatregel zijn voorbeelden van maatregelen waar Defensie
ondanks de bezuinigingen en herprioritering mee door is gegaan. Daarnaast is onder leiding
van de CDS in samenwerking met de nieuwe Divisie P&O Defensie een Actieplan opgelopen
om de keten van werving en instroom structureel te versterken voor de toekomst en laat
Defensie ook externe partners (ABD – Top Consultants) kritisch meekijken naar de werving.

6.3

Aanbeveling

Defensie heeft in de periode 2007-2009 sterk ingezet op werving en behoud van personeel.
De recessie maakte in eerste instantie dat de belangstelling voor een baan bij Defensie sterk
steeg, terwijl door de bezuinigingen de mogelijkheden om nieuw personeel aan te trekken
sterk verminderde. Het negatieve imago als gevolg van alle bezuinigingen en daardoor de
ogenschijnlijk beperkte mogelijkheden voor personeel zorgen inmiddels voor tegenvallende
belangstelling – en instroomresultaten. Het is belangrijk dat de boodschap moet zijn dat
Defensie ondanks de bezuinigingen jaarlijks veel mensen zoekt voor een baan binnen
defensie, maar ook blijft communiceren over de ontwikkelingen en mogelijkheden binnen
Defensie om personeel te werven en aan zich te binden.
In 2012 zijn de wervingsactiviteiten weer zichtbaar opgestart, na een stilte van meer dan een
jaar. Er was veel geïnvesteerd in het opbouwen van een arbeidsmarktpositie. Het acuut
stopzetten van de werving en selectie en van de activiteiten hieromtrent zijn funest voor een
goede arbeidsmarktpositie gebleken. Het blijkt van eminent belang in de gehele
instroomketen te blijven investeren en permanent focus en druk te houden op
behoudsinstrumenten voor het op termijn kunnen vullen met het gewenste personeel.
Voorkomen moet worden dat deelmaatregelen geïsoleerd worden opgelopen zonder oog te
blijven houden voor de totale keten van werving en instroom.
Het lerend effect van Defensie in het licht van de maatschappelijke en demografische
ontwikkelingen lijkt ondanks de beste bedoelingen niet optimaal te zijn en veelal gestuurd
door korte termijn (financiële) prioriteiten. Structurele verbetering op dit vlak moet een
serieus aandachtpunt voor Defensie zijn. Daarbij moet gelden dat hier ook ruimte voor wordt
geboden binnen de gestelde (financiële) kaders middels juiste prioriteitsstelling. Voorkomen
moet worden dat korte termijn prioriteiten steeds weer leiden tot ingrijpende gevolgen voor
de structurele instroombehoefte van Defensie en dus het waarborgen van het operationele
proces om daar vervolgens weer op te reageren middels nieuwe Actieplannen.

Pagina 30 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

Om te voorkomen dat dit fenomeen zich nog decennia lang zal blijven herhalen zal Defensie in
tijden van overvloed op de arbeidsmarkt maximaal moeten werven (anticyclisch werven). Dit
vereist ook een flexibilisering van de meerjarige structurele aanpak van de wervings-,
instroom- en opleidingsketen. Daarnaast vergt een structurele oplossing ook het tijdelijk
loslaten van het gesloten P-systeem voor militair personeel om boeggolven buiten de
instroomrangen als gevolg van het (deels) sluiten van de instroom op te lossen. In tijden van
schaarste zal Defensie zich maximaal moeten richten op behoud van personeel om daarmee
de (irreguliere) uitstroom zo veel mogelijk te beperken. Hierover zal de primaire
verantwoordelijkheid in de lijn gevoeld moeten worden, ondersteund en uitgevoerd door een
integraal opererend P&O – functiegebied. Het is uiteindelijk een verantwoordelijkheid van de
gehele defensieorganisatie om te zorgen voor voldoende instroom van personeel.
Deze rode lijn wordt inmiddels opgepakt onder leiding van de CDS in samenwerking met de
nieuwe Divisie P&O Defensie om de keten van werving en instroom structureel te versterken
voor de toekomst. Defensie laat daarbij ook externe partners (ABD – Top Consultants) kritisch
meekijken naar de werving.
Een aantal maatregelen uit het Actieplan bleken niet op doeltreffendheid en doelmatigheid te
kunnen worden getoetst. Oorzaak is dat bij een aantal maatregelen de doelstelling niet is
vastgesteld en/of de doelstellingen niet werden gekoppeld aan meetbare effecten. Dit is
echter van essentieel belang om het inzicht in de werking van haar beleid te vergroten en het
beleid eenvoudiger bijgesteld kan worden. Derhalve wordt aanbevolen om in de fase vóór het
implementeren van het beleid, de doelen SMART te maken zodat maatregelen op hun
doeltreffendheid en doelmatigheid getoetst kunnen worden.

Pagina 31 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

7

Bijlagen

7.1

Refertes

1.
2.
3.
4.
5.
6.

Rijksbegroting 2011, Ministerie van Defensie, 21 september 2010
Actieplan Werving en Behoud, Briefnummer P/2008009326, 4 april 2008
Jaarplan HDP, 2011, 20 december 2010
Plan van aanpak beleidsdoorlichting werving en behoud, 16 september 2011
Voortgang Actieplan Werving en Behoud, briefnummer P/200802792, 15 oktober 2008
Rapportage militair personeel Defensie met Flexibel Personeelssysteem (FPS) en Werving
& Behoud (W&B), briefnummer P/2009002692, 28 februari 2009
7. Rapportage Personeel Defensie op stand 30 juni 2009, briefnummer P/2009013906, 15
september 2009
8. Personeelsrapportage 2009, briefnummer BS/2010007314 , 19 maart 2010
9. Personeelsrapportage midden 2010, briefnummer BS/2010029986, 11 oktober 2011
10. Rijksbegroting 2010, Ministerie van Defensie, beleidsagenda 2010, 15 september 2009
11. Rijksbegroting 2009, Ministerie van Defensie, beleidsagenda 2009, september 2008
12. Jaarverslag en slotwet Ministerie van Defensie 2008,
13. Jaarverslag en slotwet Ministerie van Defensie 2009, 19 mei 2010
14. Rijksbegrotingsvoorschriften 2011, Onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid
(RPE), p. 65-70.

Pagina 32 van 34

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

7.2

Overzicht personele vulling schaarstecategorieën
Vullingspercentage

DO

RANG

FUNCTIE
Logistieke dienst administratie
Logistieke geneeskundige diensten
Logistieke dienst verzorging

SLD

Marinier
Operationele dienst
Operationele dienst verbindingen
Technische dienst
Wapentechnische dienst scheepvaartssystemen
Logistieke dienst administratie
Logistieke geneeskundige diensten
Logistieke dienst goederen beheer
Logistieke dienst verzorging
Marinier

CZSK

Marinier verbindingen
KPL

Operationele dienst operaties
Operationele dienst verbindingen
Technische dienst vliegtuigtechniek
Technische dienst werktuigtechniek
Technische dienst electrotechniek
Wapentechnische dienst scheepvaartssystemen
Wapentechnische dienst vliegtuigtechniek
Logistieke geneeskundige diensten
Marinier

SGT

Technische dienst electrotechniek
Wapentechnische dienst scheepvaartssystemen
Wapentechnische dienst vliegtuigtechniek

LTZ 2
LTZ 2 OC

CLAS

LTZ 1

Manschappen

Officieren Zeedienst
Officieren Mariniers
Officieren Zeedienst
Officieren Mariniers
Officieren Technische Dienst
Officieren Mariniers
LUMBL
13e Mechbrig
43e Mechbrig
Tecnische dienst

Onderofficier

Manoeuvre

KPL

Logistiek Geneeskundig
CIS
OO IDT

CLSK

Onderofficier

OO Mechanische Grondsystemen
OO Voeding
Luchtverkeersleiding
Officieren

BS

OO (AVT)

Burger

CIS Elektronica
Elektronica
Techniek
Schaal 11 t/m 15 Register Accountant
Electric Intelligence

Pagina 33 van 34

2008

2009

2010

2011

87%
57%
80%
69%
53%
83%
68%
76%
48%
85%
82%
83%
72%
88%
71%
75%
76%
88%
71%
65%
81%
73%
80%
85%
87%
88%
66%
99%
72%
73%
71%
64%
88%
88%
89%
78%
76%
60%
67%
87%
73%
65%
53%
80%
76%
87%
86%
72%
75%

70%
58%
74%
71%
55%
68%
59%
48%
77%
70%
64%
75%
66%
82%
68%
83%
57%
74%
60%
71%
76%
69%
68%
70%
90%
88%
64%
89%
68%
70%
66%
65%
85%
86%
89%
75%
81%
62%
85%
82%
88%
74%
46%
83%
87%
86%
87%
69%
75%

77%
71%
70%
77%
59%
67%
54%
52%
73%
76%
63%
83%
60%
73%
61%
88%
72%
71%
65%
72%
68%
67%
71%
74%
83%
70%
76%
93%
72%
77%
73%
67%
85%
94%
86%
74%
79%
64%
90%
76%
86%
75%
69%
87%
85%
85%
92%
69%
75%

90%
78%
78%
90%
66%
66%
57%
59%
79%
85%
74%
82%
70%
66%
71%
75%
67%
88%
76%
68%
47%
72%
75%
78%
78%
61%
70%
77%
80%
85%
85%
81%
92%
94%
90%
73%
75%
70%
87%
79%
80%
80%
74%
93%
91%
88%
88%
67%
75%

DEFINITIEF | Beleidsdoorlichting Actieplan Werving & Behoud 2008-2010 | 8 maart 2013

7.3

Beoordeling beleidsdoorlichting door Cdr b.d. H.H.J. Ploeg

Pagina 34 van 34