Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 541

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(XIII) voor het jaar 2020 (Vijfde incidentele
suppletoire begroting inzake het Steun-en
herstel-pakket)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A. Artikelgewijze toelichting bij het wetsvoorstel
Wetsartikelen 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te
brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat.
Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de StatenGeneraal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van
de spoedeisende maatregelen die in deze vijfde incidentele suppletoire
begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten
tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het
kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt
gehandeld conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

kst-35541-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 541, nr. 2

1

B. Artikelgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen
1. Leeswijzer
Ondergrenzen toelichtingen
Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven,
ontvangsten en verplichtingen zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals
opgenomen in de onderstaande tabel.
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting) in
€ miljoen

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

1
2
5
10

2
4
10
20

< 50
=> 50 en < 200
=> 200 < 1000
=> 1000

In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.
2. Beleidsartikelen
2.1 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid vijfde incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerpbegroting
2020 incl.
NvW en
amendementen

Stand na
suppletoire
begroting
(incl. ISB’s)1

Mutaties
5e ISB

Stand
5e ISB

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
Waarvan overige verplichtingen

2.191.632
1.250.000
941.632

16.710.361
12.303.000
4.407.361

– 32.700

16.677.661
12.303.000
4.374.661

1.382.200

0

0

0

UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht

1.075.493
83%

5.779.244
39%

– 942.700

4.836.544
53%2

1.642.200

200.000

200.000

100.000

205.011

3.321.901

– 38.500

3.283.401

1.363.000

0

0

0

39.131
18.132
21.390

39.581
18.132
59.776

39.581
18.132
59.776

22.361
6.161
61.400
14.400
21.000
0
0

15.025
7.661
48.000
13.155
48.264
10.271
1.636.000

15.025
7.661
48.000
13.155
48.264
10.271
1.636.000

0
0

9.000
31.000
1.371.000

9.000
31.000
1.329.500

Subsidies
MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
Eurostars
Bevorderen Ondernemerschap
Cofinanciering EFRO, inclusief
INTERREG
Bijdrage aan ROM’s
Verduurzaming industrie
Startup-beleid
Urgendamaatregelen industrie
Invest NL
Noodloket (TOGS)
Noodloket (TOGS) Caribisch
Nederland
Qredits
Tegemoetkoming vaste lasten
Tegemoetkoming vaste lasten
Caribisch Nederland
Overige subsidies
Leningen
Bedrijfssteun
Garanties

– 32.700

– 41.500

1.382.200

1.357.000

14.000
1.036

3.000

17.000
1.036

6.000

1.036
0
0

100.000
100.000

0

100.000
100.000

10.000
10.000

0

0

0

57.211

1.499.211

– 900.000

599.211

250.000

200.000

200.000

100.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 541, nr. 2

2

Stand
ontwerpbegroting
2020 incl.
NvW en
amendementen

Stand na
suppletoire
begroting
(incl. ISB’s)1

BMKB
Garantieregeling voor kredieten tot
€ 50.000 (Corona)
Groeifaciliteit
Garantie Ondernemingsfinanciering
(GO)
Garantie Ondernemingsfinanciering
(Corona)
Garanties MKB Financiering

36.744

239.744

239.744

0
8.722

164.000
8.722

164.000
8.722

11.745

86.745

86.745

0
0

1.000.000
0

– 900.000

Opdrachten
Onderzoek en opdrachten
Caribisch Nederland
Regeldruk
Regiekosten regionale functie
Small Business Innovation Research

10.561
4.134
1.056
2.206
665
2.500

9.933
3.843
1.121
2.206
665
2.098

Bijdragen aan agentschappen
Bijdrage RVO.nl
Bijdrage Agentschap Telecom
Invest-NL

93.235
82.448
516
10.271

Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Bijdrage aan TNO
Kamer van Koophandel
Bijdrage aan NWO-TTW
Bijdragen aan medeoverheden
Sterke Regio’s en Nota Ruimte
Bijdragen aan (inter-)nationale
organisaties
Internationaal Innoveren
PPS-toeslag (voorheen TKI-toeslag)
TO2 (Deltares, MARIN en NLR)
Topsectoren overig
Ruimtevaart (ESA)
Bijdrage NBTC
Bijdragen organisaties
Economische ontwikkeling en
technologie
Stortingen begrotingsreserve
Storting reserve BMKB
Storting reserve Garanties MKB
Financiering
ONTVANGSTEN
BMKB
Groeifaciliteit
Onttrekking reserve Groeifaciliteit
Garantie Ondernemingsfinanciering
(GO)
Onttrekking reserve GO
MKB Financiering
Luchtvaartkredietregeling
Rijksoctrooiwet
Eurostars
F-35
Diverse ontvangsten

Mutaties
5e ISB

Stand
5e ISB

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

100.000
0

250.000

200.000

200.000

100.000

0

9.933
3.843
1.121
2.206
665
2.098

0

0

0

0

146.137
145.621
516
0

– 4.200
– 4.200

141.937
141.421
516
0

19.200
19.200

0

0

0

316.624
170.860
121.757
24.007

318.966
172.662
122.320
23.984

0

318.966
172.662
122.320
23.984

0

0

0

0

6.800
6.800

8.400
8.400

0

8.400
8.400

0

0

0

0

386.051
40.851
165.059
50.121
10.834
96.430
9.536
5.720

363.696
41.027
137.481
53.871
12.900
96.615
9.036
5.266

0

363.696
41.027
137.481
53.871
12.900
96.615
9.036
5.266

0

0

0

0

7.500

7.500

0
0

11.000
1.000

0

0

0

0

0

10.000

129.867
33.000
8.000
0

152.467
33.000
8.000
10.000

0

0

0

0

13.000
0
0
6.116
36.012
5.094
7.000
21.645

13.000
324
0
6.116
37.723
5.094
7.000
32.210

7.500
0

11.000
1.000
10.000

0

152.467
33.000
8.000
10.000
13.000
324
0
6.116
37.723
5.094
7.000
32.210

1
Kamerstuk 35 413, nrs. 1 en 2, Kamerstuk 35 438 nrs. 1 en 2, Kamerstuk 35 451, nrs. 1 en 2, Kamerstuk 35 450 XIII, nrs. 1 en 2 en Kamerstuk 35 472,
nrs. 1, 2 en 3.
2
Van het budget is 5% bestuurlijk gebonden. Dit betreft de kasbuffer voor de GO-Corona module en de kasbuffer voor de Klein Krediet Corona
garantieregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 541, nr. 2

3

Toelichting
Verplichtingen
De mutatie van het verplichtingenbudget in 2020 wordt in belangrijke
mate veroorzaakt door verlaging van het budget voor de Tegemoetkoming
Vaste Lasten mkb (TVL) die loopt van 1 juni tot en met 30 september 2020
(TVL 1.0) met € 495 mln en de toevoeging van budget voor de TVL 2.0 van
€ 454 mln voor de periode 1 oktober tot en met 31 december 2020 en
€ 1.357 mln voor de periode 1 januari tot en met 30 juni 2021. Ten
behoeve van de tegemoetkoming vaste lasten voor Bonaire, Saba en Sint
Eustatius wordt daarnaast in 2020 € 3,0 beschikbaar gesteld en in 2021
€ 6,0 mln.
Ook is het verplichtingenbudget in 2020 met € 10 mln verhoogd voor
leningen aan kleine garantiefondsen/regelingen in de reisbranche.
Hiernaast wordt in 2020 het verplichtingenbudget voor de uitvoeringskosten van de TVL 1.0 met € 4,2 mln verlaagd. In 2021 wordt voor de
uitvoeringskosten van RVO.nl voor de TVL € 19,2 mln geraamd. Onder de
uitgaven worden deze mutaties nader toegelicht.
Uitgaven
Subsidies
Tegemoetkoming Vaste Lasten mkb (TVL)
De TVL biedt bedrijven in sectoren die hard geraakt zijn door de
overheidsmaatregelen ter bestrijding van het coronavirus een tegemoetkoming voor de vaste lasten. In het kader van het Steun- en herstelpakket
biedt het kabinet deze bedrijven ook na 1 oktober ondersteuning, om ze in
staat te stellen de noodzakelijke aanpassingen in hun bedrijfsvoering te
doen.
De TVL wordt daartoe met negen maanden verlengd (TVL 2.0), waarbij het
maximale subsidiebedrag wordt verhoogd naar € 90.000 per drie
maanden. Zo kan de TVL beter tegemoet komen aan de behoeften van het
(midden)grote mkb, voor wie de huidige cap van € 50.000 voor vier
maanden te laag is om een wezenlijke bijdrage aan de vaste kosten te
leveren. Bovendien wordt de TVL vanaf 1 januari gerichter ingezet op de
bedrijven die het sterkst worden beperkt in hun bedrijfsvoering.
Voor de periode tot en met 31 december wordt de TVL verlengd onder de
huidige voorwaarden, dat wil zeggen dat bedrijven met een omzetverlies
van meer dan 30% in aanmerking komen. Vanaf 1 januari worden de
voorwaarden voor de TVL aangescherpt door deze omzetdervingsgrens te
verhogen naar 40%. Voor de periode 1 april tot en met 30 juni wordt de
grens op 45% gesteld. De overige voorwaarden voor de TVL blijven
ongewijzigd: zo blijft het percentage van de vaste kosten dat de
TVL vergoedt 50%.
De kosten van de eerste periode van de TVL 2.0 (1 oktober–31 december)
worden globaal geraamd op € 654 mln. Aangezien de betalingen voor de
eerste periode deels nog begin 2021 zullen plaatsvinden, wordt van deze
kosten € 454 mln geraamd in 2020 en € 200 mln in 2021. Ingeschat wordt
dat de kosten dalen naar € 594 mln voor de tweede periode (1 januari–
31 maart) en € 563 mln voor de derde periode (1 april–30 juni).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 541, nr. 2

4

Het budget voor de TVL 1.0 in het Noodpakket banen en economie 2.0
wordt met € 500 mln verlaagd, om aan te sluiten op de actuele kostenraming. Daarnaast wordt € 5 mln aan het budget toegevoegd in verband
met de openstelling van de regeling voor de recreatieve vliegsector.
Tegemoetkoming vaste lasten mkb Caribisch Nederland
Ten behoeve van de tegemoetkoming vaste lasten voor Bonaire, Saba en
Sint Eustatius wordt daarnaast in 2020 € 3,0 beschikbaar gesteld en in
2021 € 6,0 mln.
Qredits
Aan Qredits werd eerder een subsidie van € 6 mln verstrekt voor het
verlenen van uitstel van de aflossingsverplichting voor de duur van 6
maanden met rentekorting aan ondernemers die door Qredits gefinancierd zijn1. De nu resterende ruimte van de van EZK ontvangen subsidie
(€ 2 mln) zet Qredits in voor een nieuwe periode van uitstel van aflossingsverplichting met rentekorting voor die ondernemers waarvoor dit
echt noodzakelijk is, eveneens voor de duur van 6 maanden. Uitstel van
aflossing voor deze tweede periode wordt tot uiterlijk 31 december 2020
verleend en de duur van het uitstel loopt tot uiterlijk 31 mei 2021.
Leningen
Bedrijfssteun
In mei dit jaar heeft het kabinet besloten om de Stichting Garantiefonds
Reisgelden (SGR) een lening te verstrekken van € 150 miljoen2. Door deze
lening kan SGR consumenten schadeloos blijven stellen bij een faillissement van aangesloten reisorganisaties. Tevens kan door deze steun het
vouchersysteem in stand blijven, wat de druk op de liquiditeitspositie van
de reisaanbieders verkleint. Naast SGR bestaan echter nog enkele andere
kleine garantiefondsen/regelingen, die zich ten tijde van het uitwerken van
de steun aan SGR nog niet bij het Rijk voor steun hadden gemeld. Een
drietal fondsen heeft inmiddels aangegeven van eenzelfde soort faciliteit
tegen dezelfde voorwaarden gebruik te willen maken, namelijk VZR
Garant, het Garantiefonds voor Gespecialiseerde Touroperators (GGTO)
en de Stichting Garantie- en Waarborgfonds Zeilreizen. Daarover vindt op
dit moment nog nader overleg plaats. Vooralsnog wordt voor leningen
aan de kleine garantiefondsen/regelingen € 10 mln in 2021 aan de
EZK-begroting toegevoegd.
Garanties
Garantie Ondernemingsfinanciering (Corona)
De kasbuffer voor de Coronamodule van de Garantie Ondernemingsfinanciering van € 1 mld wordt meerjarig gespreid over de looptijd van de
garanties (de periode 2020–2026). Op basis van de daadwerkelijke
benutting van de Coronamodule van de Garantie Ondernemingsfinanciering zal de raming in 2021 worden geactualiseerd.

1
2

Zie Kamerbrief Noodpakket banen en economie van 17 maart jl., Kamerstuk 35 420, nr. 2.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Kamerstuk 35 420, nr. 72.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 541, nr. 2

5

Bijdragen aan agentschappen
Bijdrage RVO.nl
Voor de uitvoeringskosten van de Tegemoetkoming vaste lasten mkb is in
2020 nog voldoende budget beschikbaar uit Noodpakket banen en
economie 1.0 en 2.0. Dit budget wordt in 2020 met € 4,2 mln verlaagd.
Voor de uitvoeringskosten in 2021 wordt voor de TVL 1.0 € 4,2 mln en
voor de TVL 2.0 € 15,0 mln begroot.
Het kabinet monitort voortdurend hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog
adequaat is. Als de uitgaven hoger uitvallen dan de huidige ramingen dan
zal dit generaal worden gecompenseerd. Bij onderuitputting na definitieve
beëindiging van de crisismaatregelen vloeien de middelen terug naar het
algemene beeld.
2.2 Beleidsartikel 3 Toekomstfonds
Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid vijfde incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerpbegroting 2020
incl. NvW en
amendementen

Stand na
suppletoire
begroting
(incl. ISB’s)1

Mutaties
5e ISB

Stand 5e
ISB

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen
Waarvan overige verplichtingen

142.952

572.756

75.000

647.756

75.000

0

0

0

142.952

572.756

75.000

647.756

75.000

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

184.452
76%

636.730
52%

75.000

711.730
75%

75.000

0

0

0

Subsidies
Smart Industry
Haalbaaarheidsstudies STW
Thematische Technology Transfer

999
199
800

18.180
1.168
812
16.200

0

18.180
1.168
812
16.200

0

0

0

0

Leningen
Startups / MKB financiering
Volledig revolverend
Fund to Fund
ROM’s
Co-investment venture capital
instrument / EIF
Deels revolverend
Innovatiekrediet
Risicokapitaal Seed Capital
Vroegefasefinanciering / informal
investors
Startups / MKB
Investeringen in fundamenteel en
toegepast onderzoek
Met vermogensbehoud
Fundamenteel en toegepast
onderzoek
Onco research
Smart Industry
Thematische Technology Transfer
Regmed

175.147

604.412

75.000

679.412

75.000

0

0

0

35.733
0

33.876
328.000

75.000

33.876
403.000

75.000

10.154

32.462

32.462

55.205
46.823

55.465
61.630

55.465
61.630

13.702
5.186

19.163
12.872

19.163
12.872

5.500
2.500
344

11.944
6.818
382
31.800
10.000

11.944
6.818
382
31.800
10.000

8.306
8.306

14.138
14.138

0

0

0

Bijdrage aan agentschappen
Bijdrage RVO.nl

0

14.138
14.138

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 541, nr. 2

6

Ontvangsten
Fund to Fund
Investeringen in fundamenteel en
toegepast onderzoek
Innovatiekrediet
Seed Capital
DVI II

Stand
ontwerpbegroting 2020
incl. NvW en
amendementen

Stand na
suppletoire
begroting
(incl. ISB’s)1

Mutaties
5e ISB

Stand 5e
ISB

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

34.600
8.050

49.600
8.050

0

49.600
8.050

0

0

0

0

0
17.000
9.400
150

15.000
17.000
9.400
150

15.000
17.000
9.400
150

1
Kamerstuk 35 413, nrs. 1 en 2, Kamerstuk 35 438 nrs. 1 en2, Kamerstuk 35 451, nrs. 1 en 2, Kamerstuk 35 450 XIII, nrs. 1 en 2 en Kamerstuk 35 472,
nrs. 1, 2 en 3.

Toelichting
Verplichtingen
Het verplichtingenbudget in 2020 en 2021 wordt met € 75 mln verhoogd
voor het versterken van het fondsvermogen van de ROM’s.
Uitgaven
Leningen
Fondsvermogen ROM’s
Er wordt in totaal € 150 mln (in twee tranches van € 75 mln) vanuit het
Rijk beschikbaar gesteld voor versterking van het fondsvermogen van de
ROMs. Met de Corona-Overbruggingslening heeft het kabinet via de
ROM’s straks circa 800 mkb-ondernemingen met overbruggingskredieten
geholpen. Door het fondsvermogen van ROM’s te versterken, kunnen de
ROM’s in nieuwe financieringsrondes ook het eigen vermogen van deze
veelal innovatieve mkb-ondernemingen versterken. Daarmee wordt de
solvabiliteitspositie van deze bedrijven verstevigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 541, nr. 2

7