Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2378
Vragen van het lid Dibi (GroenLinks) aan de ministers van Veiligheid en
Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over huiszoekingen
in aanloop naar Koninginnedag 2012 (ingezonden 20 maart 2012).
Antwoord van minister Spies (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),
mede namens de minister van Veiligheid en Justitie (ontvangen 1 mei 2012).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2011–2012, nr. 2082.
Vraag 1
Kent u het bericht dat de burgemeester van de gemeente Rhenen in aanloop
naar Koninginnedag 2012 huiszoekingen wil laten uitvoeren en dat wie niet
meewerkt zal worden gearresteerd?1 Zo ja, klopt dit bericht?
Antwoord 1
Ja. Het bericht betreft een fragment van het verloop van een voorlichtingsbijeenkomst in de aanloop naar Koninginnedag 2012 en mist daardoor de
context waarin de opmerking van de burgemeester is geplaatst. Het
binnentreden zonder toestemming van de bewoner en het verrichten van
huiszoekingen en arrestaties kunnen uiteraard niet zomaar worden verricht.
Dit zijn vergaande bevoegdheden waarmee terughoudend dient te worden
omgegaan en die uitsluitend kunnen worden toegepast binnen de grenzen
van wet- en regelgeving. De burgemeester geeft daar ook blijk van in het
door hem verstrekte ambtsbericht.
Vraag 2
Heeft de burgemeester van Rhenen überhaupt wel de juridische bevoegdheid
om dergelijke vergaande bevoegdheden te treffen? Zo ja, welke juridische
grondslag hebben deze huiszoekingen? Hoe verhoudt dit voornemen zich tot
het grondwettelijk en verdragsrechtelijk erkende recht op eerbiediging van de
persoonlijke levenssfeer? Vindt u dit voornemen van de Rhenense burgemeester voldoen aan de criteria van subsidiariteit en proportionaliteit?
Antwoord 2
In zijn ambtsbericht laat de burgemeester weten dat er geen voornemen tot
huiszoeking bestaat en eerst bij een eventueel ernstig dreigende situatie
sprake zal kunnen zijn van rechtmatig binnentreden.

1

ah-tk-20112012-2378
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

«Kamervragen over huiszoekingen voor koninginnedag», www.elsevier.nl, 9 maart 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

Binnentreden zonder toestemming van de bewoner is een inperking van het
huisrecht, zoals gegarandeerd in artikel 12 van de Grondwet, artikel 8 van het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden, artikel 17 van het Internationaal Verdrag inzake
burgerrechten en politieke rechten en artikel 7 van het Handvest van de
grondrechten van de Europese Unie. Het binnentreden in een woning zonder
toestemming van de bewoner is daarom slechts geoorloofd in de gevallen bij
of krachtens de wet bepaald, door hen die daartoe bij of krachtens de wet zijn
aangewezen, aldus artikel 12, eerste lid, van de Grondwet. De bevoegdheid
tot binnentreden zonder toestemming moet zijn geregeld in een specifiek
daarop toegesneden formele wet (of in daarop gebaseerde lagere regelgeving), zoals artikel 8 van de Politiewet, artikel 55a van het Wetboek van
Strafvordering, artikel 49 van de Wet Wapens en Munitie of artikel 149a van
de Gemeentewet. Voorts gelden er verschillende vormvereisten op grond
artikel 12, tweede en derde lid, van de Grondwet voor het binnentreden in
overeenstemming met artikel 12, eerste lid, van de Grondwet. Deze zijn
uitgewerkt in de Algemene wet op het binnentreden. Daarin is onder andere
als vereiste voor de bevoegdheid tot binnentreden zonder toestemming van
de bewoner opgenomen dat er, behoudens enkele uitzonderingen, sprake
moet zijn van een rechterlijke of bestuurlijke machtiging.
In het onderhavige geval van de gemeente Rhenen is van belang dat ten tijde
van Koninginnedag een noodverordening van kracht is (Koninginnedagnoodverordening 2012) die strekt tot handhaving van de openbare orde en het
beperken van gevaar voor personen, alsmede een algemene raadsverordening die mede is gebaseerd op artikel 149a van de Gemeentewet. Deze
raadsverordening biedt de grondslag voor de bevoegdheid tot binnentreden
zonder toestemming van de bewoner, ten behoeve van het toezicht op de
naleving of de opsporing van een overtreding van de Koninginnedagnoodverordening 2012. Daadwerkelijk inzet van deze bevoegdheid zal moeten voldoen
aan de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit. De vraag of daarvan
sprake is, kan pas kort voorafgaand aan en na de eventuele inzet van de
bevoegdheid worden beantwoord. De inzet van bevoegdheden is toetsbaar
door de rechter.
Vraag 3
Sinds wanneer heeft het weigeren van toestemming tot het binnentreden van
een woning tot gevolg dat een onverdachte burger gearresteerd kan worden?
Levert dit niet ook strijd op met grondwettelijk en verdragsrechtelijk erkende
burgerlijke vrijheden? Is ook dit niet in strijd met de criteria van subsidiariteit
en proportionaliteit?
Antwoord 3
Het weigeren toestemming te verlenen tot binnentreden is geen strafbaar feit
en levert geen zelfstandige grond op voor aanhouding. Wel kan er grond zijn
voor een aanhouding van de bewoner die weigert toestemming te verlenen,
indien deze zich bijvoorbeeld tevens verzet tegen rechtmatig binnentreden of
niet voldoet aan een in dat kader rechtmatig gegeven vordering of ambtelijk
bevel (respectievelijk artikel 180 en 184 van het Wetboek van Strafrecht); de
reden voor aanhouding bij het binnentreden is dan gelegen in het verzet of
de weigering aan een rechtmatig bevel of vordering te voldoen, niet in de
enkele weigering om toestemming te verlenen. In dit licht kan ook de
verbodbepaling van artikel 16, derde lid, van de Koninginnedagnoodverordening 2012 van de gemeente Rhenen worden gezien. Daarin wordt de eigenaar
of gebruiker van (o.a.) de woning verboden om in verband met de handhaving van het bepaalde in de Koninginnedagnoodverordening de met toezicht
en handhaving van die verordening belaste ambtenaren, de toegang te
beletten of te belemmeren. Voor overtreding van deze verbodsbepaling wordt
(ook) verwezen naar artikel 443 van het Wetboek van Strafrecht, dat overtreding van bepalingen uit een noodverordening strafbaar stelt. Voorstelbaar
zou zijn geweest een verwijzing naar de genoemde artikelen 180 en 184 van
het Wetboek van Strafrecht. Overigens is wederrechtelijk binnentreden door
een ambtenaar strafbaar op grond van artikel 370 van het Wetboek van
Strafrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Vraag 4
Deelt u de mening dat in dit geval nogal achteloos is omgesprongen met de
vrijheidsrechten van onverdachte burgers? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Nee. Het creëren en gebruikmaken van bevoegdheden dient te gebeuren
binnen de daarvoor gegeven wettelijke kaders. Van deze bevoegdheden is
vooralsnog geen gebruik gemaakt. Evenmin bestond er – in elk geval ten tijde
van de door de burgemeester aan mij verstrekte informatie – een voornemen
om daartoe over te gaan. Bovendien blijkt uit de informatie dat de burgemeester zich terdege bewust is van de wettelijke kaders.
Vraag 5
Bent u bereid om in gesprek te gaan met de burgemeester van Rhenen over
zijn voornemens? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Nee. Ik heb vooralsnog geen reden om aan te nemen dat de burgemeester
zijn bevoegdheden niet zorgvuldig en binnen de wet zal toepassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3