2015D04990

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 18 december 2014 inzake de beleidsreactie op de
evaluatie van de wijziging in het toezicht op de naleving door scholen van
de Leerplichtwet (Kamerstuk 26 695, nr. 97).
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Meelker

nds-tk-2015D04990

1

I
1.
2.
3.
4.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
Wetswijziging: overdracht toezichttaak aan de inspectie
Bevindingen evaluatie
Vervolg: maatregelen gericht op verbetering van het toezicht

2
2
2
3
4

II

Reactie van de Staatssecretaris

6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de wijziging in het toezicht op de naleving door scholen van de
Leerplichtwet en de beleidsreactie hierop en hebben enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief. Zij juichen toe dat de regering zich blijft inzetten
om het voortijdig schoolverlaten verder terug te dringen en menen dat het
in dit verband ook nodig is dat verzuimregistratie en -melding door
scholen op orde wordt gebracht.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van voorliggende
brief. Zij stellen een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie op de evaluatie van de wijziging in het toezicht op naleving door
scholen van de Leerplichtwet. Deze leden onderschrijven het belang van
het registreren en melden van verzuim als een noodzakelijke eerste stap
om ongeoorloofd schoolverzuim terug te kunnen dringen. Bovendien kan
ongeoorloofd schoolverzuim een voorbode zijn van vroegtijdig schoolverlaten. Alle reden dus om goed toe te zien op de naleving door scholen van
de Leerplichtwet. De genoemde leden hebben enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
op de evaluatie van de wijziging in het toezicht op de naleving door
scholen van de Leerplichtwet. Zij zien aanleiding tot het stellen van enkele
vragen
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling en enige zorg
kennisgenomen van de evaluatie van de wijziging van de Leerplichtwet
inzake naleving door scholen. Zij vinden het opmerkelijk dat juist ten
aanzien van cruciale punten in de wetsbehandeling, zoals de signaleringsfunctie van de leerplichtambtenaren, nauwelijks resultaat lijkt te zijn
geboekt.
2. Wetswijziging: overdracht toezichttaak aan de inspectie
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris verder in te gaan op
de verdeling van taken tussen de gemeente en de Inspectie van het
Onderwijs (hierna: inspectie). Met name vragen zij wie de uiteindelijke
verantwoordelijkheid heeft voor de professionalisering van de leerplichtambtenaren. Hoe krijgt deze in de praktijk vorm en op welke wijze houdt
de inspectie daar toezicht op, zo vragen zij.
Verder vragen deze leden waar precies de verschillen zitten tussen het
toezicht dat uitgevoerd wordt door gemeenten en toezicht dat uitgevoerd
wordt door de inspectie. Deze leden vragen of de Staatssecretaris het
verschil in naleving kan verklaren.

2

De leden van de SGP-fractie constateren dat sommige gemeenten een
vorm van toezicht op de naleving van de Leerplichtwet blijken te hanteren
buiten de wet om. Deze leden vragen wat het oordeel van het kabinet is
over dergelijke initiatieven.
3. Bevindingen evaluatie
Het verzuim neemt de laatste jaren af, dat is voor leden van de VVD-fractie
goed nieuws. Toch lezen deze leden in de voorliggende evaluatie dat er
een aantal mogelijkheden zijn om het toezicht op de naleving van de
Leerplichtwet te verbeteren. De genoemde leden zijn van mening dat het
onderzoek laat zien dat intensiever toezicht leidt tot betere naleving van
de wet door scholen en dat betere naleving weer bijdraagt aan minder
verzuim. Is de Staatssecretaris het eens met deze conclusie, zo vragen de
genoemde leden.
Het toezicht op de naleving van de Leerplichtwet functioneert het beste in
het mbo1, waar het onderdeel uitmaakt van het reguliere toezicht van de
inspectie. Waarom is het toezicht op naleving van de leerplichtwet niet
opgenomen in het reguliere inspectiekader in het primair en voortgezet
(speciaal) onderwijs? Vanaf wanneer zal dit wel het geval zijn, zo vragen
de genoemde leden.
Bij gemeenten die samenwerken met de inspectie via een samenwerkingsovereenkomst is het toezicht ook verbeterd. Waarom werken nu
slechts 53 gemeenten via samenwerkingsovereenkomsten met de
inspectie samen? Gaat de Staatssecretaris zich inspannen om meer
gemeenten zover te krijgen via een dergelijke samenwerking het toezicht
in te richten, zo vragen de genoemde leden.
Zoals gezegd geldt voor de meeste onderwijsvormen dat er enkel
risicogericht toezicht bestaat op de naleving van de Leerplichtwet, dit
toezicht valt of staat dus bij het aantal signalen die bij de inspectie
binnenkomen. Nu blijkt uit de evaluatie dat er maar weinig signalen
doorkomen. Hoe komt dit? De expertise van leerplichtambtenaren is
cruciaal voor de uitvoering van de Leerplichtwet. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat alle leerplichtambtenaren op de hoogte zijn van de
regelgeving en mogelijkheden en ook worden opgeleid om tekortkomingen te melden, zo vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat uit de evaluatie blijkt dat
leerplichtambtenaren uit de gemeenten die geen samenwerkingsovereenkomst hebben gesloten met de inspectie nauwelijks melding doen van
tekortkomingen van scholen in de naleving van de Leerplichtwet. Kan de
Staatssecretaris uitleggen welke maatregelen hij neemt om deze
gemeenten, en daarmee de leerplichtambtenaren, te wijzen op de
wenselijkheid om tekortkomingen in de naleving van de Leerplichtwet te
melden bij de inspectie, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de naleving van de Leerplichtwet
met name op het mbo is verbeterd en in de gemeenten die een samenwerkingsverband hebben afgesloten met regionale bureaus leerplicht. Wel
zijn deze leden geschrokken dat in de gemeenten zonder samenwerkingsverband de leerplichtambtenaren nauwelijks tekortkomingen in de
naleving van de leerplichtwet door scholen melden. Als reden wordt door
de Staatssecretaris aangegeven de onbekendheid van de leerplichtambtenaar om tekortkomingen in de naleving door scholen te melden aan de
inspectie. Deze leden vragen de Staatssecretaris aan te geven hoe het kan
dat deze leerplichtambtenaren, drie jaar na invoering van de wijziging van
de wet, hier nog geen weet van hebben. Welke maatregelen troffen deze

1

mbo: middelbaar beroepsonderwijs

3

leerplichtambtenaren wel als ze tekortkomingen in de naleving van de
Leerplichtwet constateerden, zo vragen zij.
De genoemde leden vragen voorts de Staatssecretaris aan te geven of via
het toezicht van de inspectie wel in beeld is bij welke scholen de verzuimregistratie niet op orde is en hoe daar op geacteerd is door de inspectie de
afgelopen jaren. Gaarne een toelichting.
De leden van de D66-fractie lezen dat de naleving van de Leerplichtwet in
veel gemeenten, en met name in het po2, vo3 en so4, nog onder de maat
is. Binnen gemeenten met samenwerkingsovereenkomsten is wel goed
toezicht. Gemeenten met een samenwerkingsovereenkomst controleren
scholen op hun verzuimbeleid en het melden en registreren van verzuim.
Deze manier van werken lijkt sterk op de situatie van vóór de wetswijziging. De genoemde leden vragen de Staatssecretaris toe te lichten in
hoeverre de resultaten van het evaluatieonderzoek aangeven dat de
manier van toezicht van voor de wetswijziging effectiever was.
De leden van de SGP-fractie merken op dat uit de evaluatie blijkt dat juist
in situaties waar gemeenten het voortouw nemen bij de controle op
scholen goede resultaten geboekt worden. Deze leden constateren dat
scholen vaak ook positief zijn over deze initiatieven. Hoe oordeelt het
kabinet in dit licht over het succes van de wetswijziging die het toezicht op
scholen juist uit handen van de gemeente heeft gehaald? Is dit een
verstandige beslissing geweest of werkt de figuur van de samenwerkingsovereenkomst vertroebeling van de verantwoordelijkheden van de
verschillende partijen in de hand, zo vragen deze leden.
De genoemde leden vragen voorts in hoeverre leerplichtambtenaren
voldoende zicht (kunnen) hebben op de procedure bij verwijdering van
leerlingen. Hoe weet de leerplichtambtenaar dat aan de wettelijke
vereisten is voldaan, bijvoorbeeld dat door de school voor voortgezet
onderwijs daadwerkelijk met de inspectie is overlegd over verwijdering,
zo vragen zij.
De genoemde leden vragen welke inspanningen door Ingrado de
afgelopen jaren zijn verricht om de wettelijke kaders en het belang van
meldingen bij de inspectie onder de aandacht te brengen. Hoe kan het
gebeuren dat leerplichtambtenaren vaak niet op de hoogte zijn van basale
regels en mogelijkheden ten aanzien van het toezicht op scholen, zo
vragen zij.
Deze leden vragen voorts welke acties de inspectie de afgelopen jaren
heeft verricht zodra duidelijk werd dat leerplichtambtenaren slechts zeer
beperkt melding doen inzake het verzuimbeleid van scholen. Waarom zijn
vroegtijdige verbeteringen uitgebleven, terwijl de gebrekkige naleving van
de Leerplichtwet juist de aanleiding vormde voor de wetswijziging? Zij
vragen waarom niet veel eerder bij Ingrado onder de aandacht is gebracht
dat de mogelijkheid van meldingen actief benut moet worden.
4. Vervolg: maatregelen gericht op verbetering van het toezicht
De leden van de PvdA-fractie constateren dat voor gemeenten die
proactief willen bijdragen aan de naleving van de Leerplichtwet door
scholen het mogelijk blijft om daartoe een samenwerkingsovereenkomst
te sluiten met de inspectie. Deze leden vragen of de Staatssecretaris dit
enkel openlaat als zomaar een mogelijkheid, of dat hij dit ook wil
stimuleren. Indien hij dit wil stimuleren, op welke wijze gaat hij dit dan
doen?

2

po: primair onderwijs
vo: voortgezet onderwijs
4
so: speciaal onderwijs
3

4

In de gesprekken die de Staatssecretaris laat voeren met gemeenten en
scholen in verband met de extra investeringen in de kwaliteit van de
verzuimaanpak komt vanzelfsprekend het registreren en melden van
verzuim door scholen aan de orde, evenals het door de leerplichtambtenaar melden aan de inspectie van tekortkomingen in de naleving. De
leden vragen de Staatssecretaris toe te lichten wat op dit laatste punt tot
nu toe de bevindingen zijn.
De Staatssecretaris meldt dat hij de inspectie vanaf het schooljaar
2015–2016 in het voortgezet onderwijs en het speciaal onderwijs naar het
verzuimbeleid laat kijken. Nu kent het toezichtkader daar al langer de
formulering: «De school heeft een effectief beleid om schoolverzuim te
voorkomen.» Waarom, zo vragen deze leden, heeft de inspectie tot nog
toe hieraan kennelijk minder aandacht aan geschonken.
Scholen die niet worden bekostigd uit de kas van het Rijk hoeven
uiteraard niet te voldoen aan bekostigingsvoorwaarden, maar zij moeten
wel onder schooltijd onderwijs aanbieden in de zin van de Leerplichtwet
indien leerplichtige leerlingen daar staan ingeschreven. Enkele jaren
geleden heeft de toenmalige Staatssecretaris Dijksma zulke scholen
aangesproken op de manier waarop hun onderwijsaanbod op dit punt
tekortschoot. De genoemde leden menen dat er een sluipend gevaar
bestaat dat leerplichtige jongeren een onderwijsachterstand oplopen
indien zij bij een niet-bekostigde school worden beziggehouden met een
lesprogramma dat onvoldoende de naam onderwijs verdient. Deelt de
Staatssecretaris deze mening? In hoeverre houdt de huidige Staatssecretaris hier de ontwikkelingen in het vizier? Wat zijn zijn bevindingen met
betrekking tot de onderwijskwaliteit op deze scholen voor niet bekostigd
onderwijs, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de SP-fractie merken op dat de Staatssecretaris het voeren
van gesprekken met scholen als actiepunt noemt. Deze leden vragen de
Staatssecretaris aan te geven op welke wijze deze gesprekken tot concrete
verbeteringen zullen gaan leiden. Welk effect hebben die gesprekken op
de werkwijze van de leerplichtambtenaar? Het melden van gesignaleerde
tekortkomingen door de leerplichtambtenaar moet toch vanzelfsprekend
onderdeel zijn van zijn werk? Hoe kan het dat dit nu niet automatisch
gebeurt, zo vragen zij.
De inspectie gaat per volgend schooljaar programmatisch handhaven. De
genoemde leden vragen welke consequenties het heeft voor scholen,
wanneer blijkt dat de leerplichtwet niet goed wordt gehandhaafd.
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of het mogelijk is
eerder actie te ondernemen dan 2017 (als de volgende evaluatie plaatsvindt) in het geval de situatie niet snel verbetert. Ten slotte zijn de
genoemde leden benieuwd hoe de Staatssecretaris de kwaliteit van de
verzuimaanpak gaat verbeteren. Immers, met alleen het registreren en
melden van verzuim los je het verzuim niet op.
De leden van de D66-fractie constateren dat de Staatssecretaris aangeeft
een aantal acties te zullen ondernemen om het toezicht op de
Leerplichtwet te verbeteren, namelijk: meer aandacht voor verzuimregistratie, programmatisch handhaven op het vo, het besef van het belang
van het melden van tekortkomingen in de naleving en uitwisseling van
kennis en ervaring stimuleren. De genoemde leden vragen of de Staatssecretaris ook de mogelijkheid van samenwerkingsovereenkomsten onder
de aandacht van scholen en gemeenten zal brengen. Daarnaast weet 64%
van scholen niet of hun gemeente een samenwerkingsovereenkomst met
de inspectie heeft. De genoemde leden vragen de Staatssecretaris dit punt
mee te nemen in gesprekken met scholen en gemeenten.

5

De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat niet onnodig tijd
verloren wordt om verbeteringen door te voeren. Zij vragen welke
tussentijdse acties het kabinet onderneemt om te toetsen of de informatieuitwisseling tussen leerplichtambtenaren en de inspectie voldoende
gestalte krijgt. Zij willen weten hoe voorkomen wordt dat ontwikkelingen
opnieuw gedurende twee jaar stagneren en dat – indien nodig – pas na de
volgende evaluatie actie kan worden ondernomen.
II Reactie van de Staatssecretaris

6