Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2334
Vragen van het lid Hazekamp (PvdD) aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie over EHEC-besmetting bij herten (ingezonden 7 maart 2012).
Antwoord van staatssecretaris Bleker (Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie), mede namens de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(ontvangen 26 april 2012). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2011–2012, nr. 1995.
Vraag 1
Kent u het bericht «Meerderheid Duitse herten besmet met EHEC bacterie»,
waaruit blijkt dat het overgrote deel van de Duitse herten en reeën besmet is
met de EHEC bacterie?1
Antwoord 1
Ja. Deze constatering moet wel in het juiste perspectief worden geplaatst. De
naam EHEC doet vermoeden dat de genoemde bacteriën ernstige ziekte bij de
mens zouden kunnen veroorzaken zoals de EHEC die in Duitsland in het
voorjaar van 2011 tot een grote uitbraak leidde. De daarvoor benodigde
combinatie van eigenschappen was echter afwezig bij de bacteriën die bij het
recente Duitse onderzoek bij herten en reeën zijn gevonden. Dit onderzoek
spreekt dan ook over «Shiga-toxine producerende E.coli-bacteriën» (STEC)
waarvan de meeste bacteriën geen of een veel minder ziekmakend vermogen
hebben.
STEC bacteriën behoren tot de darmflora van veel gehouden en wilde
diersoorten en worden ook aangetroffen in het milieu. Het is dus niet
verwonderlijk dat er ook bij herten STEC bacteriën gevonden worden. Een
klein deel van de STEC is wel in staat om mensen ziek te maken. Als er
voldoende monsters worden onderzocht kunnen er daarom vaak wel enkele
ziekteverwekkende STEC worden gevonden. Wild vormt daarop geen
uitzondering.

1

ah-tk-20112012-2334
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

http://www.boerderij.nl/Home/Nieuws/2012/3/Meerderheid-Duitse-herten-besmet-met-Ehecbacterie-1006114W/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wordt het vlees van herten en reeën uit Duitsland ook in Nederland verhandeld? Zo ja, kunt u aangeven om welke hoeveelheden het gaat, en op welke
wijze dit vlees gecontroleerd wordt op de aanwezigheid van EHEC en andere
pathogenen? Zo nee, waarop baseert u dit?
Antwoord 2
Ja, vlees van hert en ree uit Duitsland komt ook in Nederland op de markt.
Het is niet duidelijk om welke hoeveelheden het gaat. Het vlees wordt
conform de geldende EU-regels in Duitsland door de officiële dierenarts
onderzocht op mogelijke afwijkingen die het vlees ongeschikt maken voor
menselijke consumptie. Als er bij dit onderzoek een verdenking ontstaat op
de aanwezigheid van ziekteverwekkers kan aanvullend onderzoek worden
verricht. Wildvlees mag alleen nadat het is goedgekeurd op de Europese
markt worden gebracht.
Vraag 3
Kunt u aangeven op welke wijze de post mortem keuringen van geschoten
dieren en hun vlees in Nederland plaatsvindt? Zo ja, kunt u specifiek zijn in
uw antwoord ten aanzien van de eisen die hieraan gesteld worden en de
garanties die deze keuringen bieden voor de volksgezondheid? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
Ja. De keuring na het slachten (post-mortem keuring) van vrij wild vindt
plaats conform de Europese hygiëneregels. Meer specifiek conform artikel 5
van Verordening (EG) Nr. 854/2004 van het Europees parlement en de raad
van 29 april 2004, houdende vaststelling van specifieke voorschriften voor de
organisatie van de officiële controles van voor menselijke consumptie
bestemde producten van dierlijke oorsprong. In dit artikel worden de
beginselen beschreven van de officiële controles van vers vlees, met inbegrip
van vlees van vrij wild. Ten aanzien van de specifieke eisen verwijs ik naar
bijlage I, sectie IV, hoofdstuk 8 van dezelfde verordening en het antwoord op
de vragen 6 en 7.
Vraag 4
Kunt u uiteenzetten of, en op welke wijze, keuringen van geschoten dieren en
hun producten plaatsvinden, wanneer jagers deze dieren meenemen voor
eigen consumptie of deze rechtstreeks aan particulieren, restaurants of
poeliers leveren? Zo ja, kunt u hierbij ook uitleggen hoe de voedselveiligheid
en de volksgezondheid worden gegarandeerd? Zo nee, bent u bereid de
mogelijkheid te onderzoeken om te komen tot onafhankelijke keuringen
waarbij álle (producten van) in het wild levende dieren worden gekeurd op de
afwezigheid van pathogenen?
Antwoord 4
Productie van onbewerkte levensmiddelen voor eigen consumptie (zoals in
het wild verzamelde bramen, paddenstoelen, maar ook geschoten wild) zijn
uitgesloten van de reikwijdte van de Europese hygiëneregels. De consument
heeft een eigen verantwoordelijkheid voor wat betreft de veilige consumptie
en bereiding van dit soort levensmiddelen en kan deze ook nemen, aangezien
hij volledig op de hoogte is van de «productie» van dit soort levensmiddelen.
Ook de zogenaamde rechtstreekse leveringen vallen buiten de scope van de
Europese hygiëneregels.
Deze vallen echter wel onder de Regeling Vleeskeuring (Regeling van de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 15 december 2005,
nr. TRCJZ/2005/3655, houdende regels ter zake van vleeskeuring). In artikel 9
en 9a worden specifieke regels gesteld ten aanzien van rechtstreekse
leveringen om de veiligheid van deze producten te waarborgen.
Vraag 5
Worden door jagers voorzorgsmaatregelen getroffen (beschermende kleding,
handschoenen, ontsmetting van transportmiddelen en honden e.d.) om
besmetting met en verspreiding van pathogenen te voorkomen? Zo ja, welke
maatregelen zijn dat? Zo nee, bent u bereid dergelijke voorzorgsmaatregelen
verplicht te stellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Om besmetting met en verspreiding van pathogenen te voorkomen is een
aantal zaken van belang, zoals het juist plaatsen van het schot, het hygiënisch
ontweiden, gevolgd door transport en koeling. Iedere jager is verplicht een
basisopleiding te volgen waarin onder meer een praktijkexamen schietvaardigheid is opgenomen.
Wild dat door jagers aan derden wordt geleverd moet zijn beoordeeld door
een Gekwalificeerd Persoon (GP). Om wild ter plaatse aan een eerste
onderzoek te kunnen onderwerpen moeten GP’s over voldoende kennis
beschikken op het terrein van de pathologie van vrij wild, de productie en het
hanteren van vrij wild en vlees van vrij wild.
In samenwerking met de NVWA wordt een opleiding verstrekt om jagers tot
GP op te leiden. Daarin komen ten minste de volgende onderwerpen aan
bod:
a) normale anatomie, fysiologie en gedrag van vrij wild;
b) abnormaal gedrag en pathologische veranderingen bij vrij wild als gevolg
van ziekten, milieuverontreiniging of andere factoren die negatieve
gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid van de consument van het
vlees;
c) hygiënevoorschriften en adequate technieken om vrij wild na het doden te
hanteren, te vervoeren, van de ingewanden te ontdoen, enz.,
d) wetgeving, voorschriften en administratieve bepalingen op het gebied van
gezondheid en hygiëne van dier en mens, waaraan moet worden voldaan
om vrij wild in de handel te mogen brengen.
Ik zie geen reden om extra voorzorgsmaatregelen vast te stellen.
Vraag 6 en 7
Worden naar uw oordeel consumenten van vlees afkomstig van in het wild
levende dieren voldoende beschermd tegen pathogenen, zoals EHEC,
Salmonella, Campylobacter, Staphyloccus aureus, Clostridium perfringens,
Listeria monocytogenes en Trichinella spiralis? Zo ja, waaraan ontleent u die
zekerheid? Zo nee, welke maatregelen gaat u treffen en op welke termijn?
Kunt u aangeven welke risico’s het eten van met ziekmakende bacteriën en
parasieten besmet vlees van geschoten dieren uit het wild meebrengt voor de
consument? Zo ja, kunt u specifiek zijn in uw antwoord? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 6 en 7
Vlees van wild kan, net zoals vlees van landbouwhuisdieren en andere
levensmiddelen, besmet zijn met ziekteverwekkers.
Daarom moet ook het vlees van wild net als alle andere levensmiddelen,
voordat het op de markt mag worden gebracht, aan de geldende Europese en
nationale hygiëneregels voldoen. Hieronder valt onder andere een eerste
beoordeling door de gekwalificeerde jager, de keuring door de officiële
dierenarts en specifiek laboratoriumonderzoek zoals bijvoorbeeld het
Trichinella-onderzoek bij wilde zwijnen. Als er bij de keuring een verdenking
ontstaat op de aanwezigheid van ziekteverwekkers kan aanvullend onderzoek
worden verricht.
Daarnaast dient ook de consument van het vlees afkomstig van wild zijn
eigen verantwoordelijkheid te nemen. Hij dient eventuele (rest)risico’s te
vermijden door kruisbesmetting in de keuken te voorkomen en het vlees
goed te verhitten bij de bereiding.
Door bovenstaande maatregelen worden de voedselveiligheidsrisico’s in
voldoende mate beheerst.
Vraag 8
Kunt u uitleggen wie verantwoordelijk is voor de voedselveiligheid van
producten afkomstig van in het wild levende dieren, en wie aansprakelijk is
indien consumenten van die producten besmet raken met pathogenen, zoals
EHEC, Trichinella spiralis e.d.? Zo ja, kunt u dit aangeven voor de hele keten
van jager, (gekwalificeerde) keuringsinstantie, (veterinair) laboratorium,
groothandel, restauranthouder/poelier, consument of overheid? Zo nee, bent
u bereid dit te onderzoeken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

Antwoord 8
De verantwoordelijkheid voor de voedselveiligheid van een levensmiddel
berust in eerste instantie bij de exploitant van het levensmiddelenbedrijf, dat
het levensmiddel produceert of bewerkt. Dit geldt ook voor de productieketen
van vlees afkomstig van wild. Bedrijven moeten zich aan de geldende
wettelijke hygiëneregels houden. Ook hanteren ze zogenaamde hygiënecodes
en/of private voedselveiligheidssystemen om zo veilig mogelijk te produceren. De NVWA houdt toezicht op de hele keten.
Voor wat betreft de aansprakelijkheid wil ik verwijzen naar de artikelen 6:185
en verder van het Burgerlijk wetboek, waarin de kaders zijn opgenomen
omtrent aansprakelijkheid voor producten.
Vraag 9
Deelt u de mening dat de EHEC-uitbraken van 2011 (en 2012) ernstig waren,
en reden vormen om consumptie van met pathogenen besmette producten te
voorkomen? Zo ja, bent u bereid de consumptie van vlees van in het wild
levende dieren te verbieden, nu blijkt dat dit vlees aangemerkt moet worden
als een serieuze bron van besmetting met pathogenen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Ja, de EHEC uitbraak in 2011 in Duitsland was ernstig. Uitbraken van
voedselgerelateerde ziekten kunnen een ernstige bedreiging vormen voor de
volksgezondheid. Daarom is het nastreven en behouden van een hoog niveau
van bescherming van de volksgezondheid een van de fundamentele
doelstellingen van de Europese levensmiddelenwetgeving. Het voorkomen
van consumptie van gecontamineerde levensmiddelen speelt daarbij een
belangrijke rol.
Zoals aangegeven in antwoord op de vragen 6 en 7 worden de (microbiologische) risico’s van levensmiddelen afkomstig van in het wild levende dieren
net zoals bij vlees van landbouwhuisdieren in voldoende mate beheerst. Ik zie
daarom geen aanleiding om de consumptie van vlees van in het wild levende
dieren te verbieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4