Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2010

Nr. 67

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 24 november 2009
De vaste commissie voor Justitie1 heeft op 29 oktober 2009 overleg
gevoerd met minister Hirsch Ballin van Justitie over:
– de brief van staatssecretaris Albayrak van Justitie d.d. 17 juni
2009 ter begeleiding van het jaarbericht van het Openbaar
Ministerie over het jaar 2008 (31 700 VI, nr. 143).
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
De Pater-van der Meer
De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
Nava

1

Samenstelling:
Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib
(PvdA), ondervoorzitter, De Pater-van der Meer
(CDA), voorzitter, C
q örüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Velzen (SP), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), De Krom (VVD),
Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Roemer
(SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme
(PvdD), Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA),
Van Toorenburg (CDA) en Anker (ChristenUnie).
Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies
(SGP), Besselink (PvdA), Aasted Madsen-van
Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA),
Leijten (SP), Ulenbelt (SP), Jan de Vries (CDA),
Weekers (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg
(VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV), Karabulut
(SP) Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA), Bouchibti
(PvdA), Van Haersma Buma (CDA), Slob
(ChristenUnie), Sterk (CDA) en Van Gent
(GroenLinks).

KST137568
0910tkkst32123VI-67
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

1

Voorzitter: Van Haersma Buma
Griffier: Nava
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: Gerkens, Van Haersma
Buma, Heerts en Teeven,
en minister Hirsch Ballin, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn
ministerie.
De voorzitter: Ik open de vergadering, heet de minister en zijn medewerkers welkom en geef in eerste termijn het eerst het woord aan de heer
Heerts van de PvdA-fractie. Net als de andere leden heeft hij een spreektijd van zeven minuten.
De heer Heerts (PvdA): mijnheer de voorzitter. Ik heb dit overleg aangevraagd. Je moet dan altijd wel een cliffhanger hebben en ik heb gemeend
daarvoor maar het jaarbericht van het OM te gebruiken om met de
minister van Justitie even van gedachten te wisselen over de ontwikkelingen en de reorganisatie van het OM en bijvoorbeeld niet over de vraag
of taps nu wel tijdig of niet worden vernietigd. Een van medewerkers
kwam met een lijstje met misstanden bij Justitie en het Openbaar Ministerie en ik zei hem dat ik dat nu niet nodig had, maar misschien wel voor
een ander debat. Waar het mij vandaag in alle ernst om gaat, is ...
De heer Teeven (VVD): U spreekt nu wel over misstanden, maar u zou het
voor de verandering ook wel eens kunnen hebben over de successen van
het OM. Dat zou ook wel eens aardig zijn.
De heer Heerts (PvdA): Zeker, maar daar houdt een andere medewerker
zich mee bezig en die heb ik vandaag nog niet gesproken. Maar ik begrijp
uw opmerking en u weet ook dat ik het daar wel mee eens ben. Vaak gaat
het hier echter over wat niet goed gaat en daar draagt u met uw aanvragen voor spoeddebatten natuurlijk ook aan bij.
Nogmaals, vandaag gaat het mij om een wat bredere ontwikkeling van het
Openbaar Ministerie in het perspectief van twee, misschien wel drie aanpalende ontwikkelingen in ons veiligheidsbestel. Ik doel hiermee niet op de
reorganisatie van de Ghor-regio’s, maar met name de reorganisatie van
de politie en van de rechterlijke macht, in dit huis meer genoemd de
gerechtelijke kaart. De derde ontwikkeling is die van de veiligheidshuizen
en dit alles in het kabinetsbeleid samenkomend in het programma Veiligheid begint bij voorkomen. Ter voorbereiding op dit debat heb ik mij laten
vertellen dat wij formeel gesproken hier niet alles zien van de reorganisatie van het Openbaar Ministerie en dat moeten wij ook niet willen.
Recent hebben wij plenair wel de rechtspositie van onder andere de
medewerkers van het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht
behandeld. Dat gaat nu naar de Eerste Kamer. Maar als je die ontwikkeling
ziet van die A- en B-officieren , seniorofficieren en ook rechters met
verschillende letters van het alfabet erachter, dat is er wel degelijk iets
gaande. Het leek mij gepast om met de minister van Justitie nu wel even
verder te spreken over deze aanpalende ontwikkelingen en de vraag hoe
zich die nu verhouden tot die andere reorganisaties. Ik bedoel dan niet
alleen de reorganisatie van de politie, want daar gaat natuurlijk ook de
minister van Binnenlandse Zaken over.
Toen ik het jaarbericht las, werd ik wel getriggerd door de woorden regionalisering, samen doen wat samen kan. Ik lees daar dat het Openbaar
Ministerie sinds 1 januari 2009 naast het Landelijk Parket en het Functioneel Parket werkt met elf regio’s, waarin een regiohoofdofficier als voorzitter opereert van het regiomanagementteam met een of twee lokale
hoofdofficieren. Ik vraag mij dan wel af hoe zich dit verhoudt met de
ontwikkeling van met name de lokale driehoek, waarin de rol en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

2

verantwoordelijkheid van de burgemeesters nogal zijn toegenomen. Niet
in de zin dat zij al niet verantwoordelijk waren voor het beheer van de
politie of dat er in de gezagsverhouding tussen het OM en de politie het
nodige is veranderd, maar wel het feit dat een aantal burgemeesters ook
korpsbeheerders zijn en een aantal die ook een veiligheidshuis in haar of
zijn domein hebben. Hoe zit het nu met de reorganisatie van het Openbaar
Ministerie in deze elf regio’s en verhouden die zich tot de politieregio’s en
de ontwikkelingen van de gerechtelijke kaart? Klopt in dat licht gezien ook
het zeer recent uitgesproken oordeel van de Kamer over het functiehuis
van het Openbaar Ministerie dat verder regionaliseert? Ik noem maar een
voorbeeld. In Groningen zit een hoofdofficier van Justitie die ook voorzitter is van het managementteam van de nieuwe structuur van het Openbaar Ministerie. Zijn dan de hoofdofficieren in Drenthe of in Friesland
tweederangsofficieren van Justitie, de zogenaamde A- en B-lijnen? Graag
krijg ik hier een toelichting hierop van de minister. Als zich in Drenthe of
Friesland iets afspeelt, is er dan iets wezenlijks veranderd in de verantwoordelijkheidsverdeling? Moet de hoofdofficier in Drenthe of Friesland
dan eerst te biecht bij de voorzitter van het managementteam, zijn collega
in Groningen, om iets te doen of na te laten? Hoe verhoudt zich dat dan
weer met de sturing van de recherche van de reguliere politie, de 26
korpsen en de KMar en hoe verhoudt die verantwoordelijkheid zich weer
met de bovenregionale recherche en eventueel de nationale recherche?
Loopt het Openbaar Ministerie bij de ontwikkelingen in het veiligheidsdomein nu voorop ten opzichte van de zittende magistratuur en de politie of
is de ontwikkeling daarvan een die daarin past?
In steeds meer gemeenten komen er veiligheidshuizen. Dat is een meer
decentrale beweging. Hoe is nu geborgd dat ook het Openbaar Ministerie
een officier in die veiligheidshuizen laat deelnemen die ook de verantwoordelijkheid aankan en die ook zowel in de driehoeksverhouding als in
zijn nieuwe rol van justitiefunctionaris in het veiligheidshuis is aangesloten op de lokale ontwikkelingen.
Aan de ene kant zien wij een wat meer centralistische benadering van de
organisatiestructuur van het Openbaar Ministerie, terwijl wij aan de
andere kant in het veiligheidsdenken en – doen te maken hebben met een
decentrale ontwikkeling. Ik wil voorkomen dat bijvoorbeeld de burgemeester van een gemeente met veel criminaliteit die korpsbeheerder is
noch een veiligheidshuis in zijn gemeente heeft behoorlijk wat lijnen moet
aflopen voordat hij in de nieuwe structuur van het Openbaar Ministerie
eindelijk een officier van Justitie krijgt te spreken die ook weet waar het in
de desbetreffende gemeente over gaat.
Om die reden heb ik om dit overleg verzocht. Ik wil graag met de minister
van Justitie van gedachten wisselen over deze verschillende ontwikkelingen, want ik wil voorkomen dat wij over een aantal maanden gaan
strijden over de indeling van de gerechtelijke kaart en de reorganisatie
van de politie en de reorganisatie van het Openbaar Ministerie zich daar
als het ware sluimerend doorheen beweegt en blijkt dat de Kamer niet
heeft opgelet en niet heeft gedaan wat zij wellicht tijdiger had moeten
doen. Dit is weliswaar de negatieve variant, maar de bedoeling is in elk
geval om daar vandaag constructief wel een stap verder mee te zetten en
dat de Kamer zich ook goed realiseert hoe het Openbaar Ministerie zich in
die zich wijzigende veiligheidsstructuur en -organisatie beweegt en voortbeweegt.
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Ik wil vandaag wel ingaan op het
jaarbericht van het Openbaar Ministerie. Het is inderdaad een mooi
verhaal, mijnheer Teeven, ook met dalende cijfers, zij het misschien niet
ten opzichte van 2004, maar wel van de voorafgaande jaren. Je zou bijna
zeggen dat het reden is om feest te vieren, maar ik heb vanmorgen de
taart en de limonade toch maar in de koelkast laten staan toen ik het Algemeen Dagblad opensloeg want daar stond iets over een zedendelinquent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

3

die door een fout eerder vrijkomt, terwijl hijzelf nog in de gevangenis
aangeeft dat zijn vrijlating niet kan kloppen. Hoe kan dit nu gebeuren? Hoe
loopt zo’n proces eigenlijk? Waar wordt nu zo’n fout gemaakt en wie had
dit nu moeten doorgeven? Kortom, waar is het misgelopen?
Ik heb er het jaarbericht nog even snel op nageslagen, maar zag daar geen
staatje in van fouten door het Openbaar Ministerie. Is dat nu wel terecht?
Ik mis de rekenschap die het Openbaar Ministerie aflegt over de fouten.
Maar misschien kun je het impliciet wel terugvinden. Er zijn bijvoorbeeld
minder veroordelingen. In het jaarbericht wordt dit verklaard door het feit
dat rechters zwaarder aan het bewijsmateriaal hechten door zaken als de
Schiedammer parkmoord. Zo zou je het inderdaad kunnen zeggen, maar
je zou het ook kunnen omdraaien: kennelijk is het bewijsmateriaal niet
voldoende en komt dat nu beter naar voren omdat de rechters beter zijn
gaan opletten en motiveren. Of de tenlastelegging is onvoldoende, zoals
bij het minderjarige zwakbegaafde meisje dat seks had met haar chauffeur, of bij Saban B. waar het OM het verlof niet afwees, of bij de medewerker van een bank die zich via de computer rijk maakte en het geld
vergokte. Een verkeerde tenlastelegging zorgde ook in dit geval voor
vrijspraak. Als laatste wil ik het voorbeeld noemen van de zogenaamde
Tom Poes-zaak. Ook hier speelde een opeenstapeling van fouten een rol.
Ik zou daarom graag van de minister horen hoe hij hierover oordeelt. Wat
doet hij om te voorkomen dat het OM fouten maakt bij het vervolgen van
de boeven? Is hij het met mijn fractie eens dat dit soort berichten in de
krant het vertrouwen in onze rechtsstaat aantast?
De heer Heerts (PvdA): Toen die Tom Poes-zaak bekend werd, was ik er al
de kippen bij om een spoeddebat aan te vragen, maar die zaak is nog
onder de rechter. Vraagt u nu specifiek over deze zaak een oordeel aan de
minister of bedoelt u het meer in algemene zin?
Mevrouw Gerkens (SP): Veel meer in algemene zin. Ik denk dat dit soort
berichten in de krant ons vertrouwen in de rechtsstaat aantast en zou
graag van de minister willen weten wat het Openbaar Ministerie eraan
kan doen om dat te verbeteren.
In het kader daarvan wil ik het in tegenstelling tot de heer Heerts wel
hebben over de taps. Gisteren hebben enkele advocaten hierover de
noodklok geluid. Zij eisen een onafhankelijk onderzoek naar de gevolgen
van het niet vernietigen van afgeluisterde taps van gesprekken tussen
advocaten en verdachten. Het aantal taps is al bijzonder hoog, binnenkort
hebben wij daar nog een overleg over. Deze zouden niet daadwerkelijk
gewist worden, alleen de verwijzing ernaar zou gewist worden. De advocaten pleitten zelfs voor het stopzetten van het tappen totdat die geregeld
is. Nu zou ik daar niet zo’n voorstander van zijn, maar wil er toch wel
graag opheldering over. Hoe zit het nu? Kan de minister dit tot de bodem
uitzoeken en daarover duidelijkheid geven? Ik kan mij voorstellen dat hij
dat niet meteen vandaag kan, maar wil hij ons dan hierover berichten
voor aanstaande dinsdag 12.00 uur?
Ik heb nog enkele vragen waarop ik graag een nadere toelichting krijg.
Wat vindt de minister van de toename van het niet vervolgen van
verdachten? Kan hij dat nader verklaren. Er is ook een toename van het
aantal taakstraffen voor volwassenen te zien. Wij gaan nog uitgebreid
discussiëren over het nut en de noodzaak van taakstraffen, maar bij
volwassenen hebben wij het meestal niet over een uit de hand gelopen
stapavond. Kan de minister vertellen hoe die toename nu in elkaar steekt?
Ten slotte een vraag over de doorlooptijd van jeugdzaken die is gestegen.
Dat is om veel redenen onwenselijk. Begrijp mij goed, zorgvuldigheid in
de rechtspraak staat voorop, maar in het bijzonder voor de jeugd is een
snelle doorlooptijd om diverse redenen goed. In het jaarbericht lees ik dat
er een onderzoek is ingesteld naar de normering en de mogelijkheden tot
verkorting. Kan de minister verklaren waarom die doorlooptijd is gestegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

4

en zeggen of dat onderzoek al klaar is? Zo nee, kan hij dan zeggen
wanneer dat klaar zal zijn en of hij de resultaten naar de Kamer wil sturen?
De heer Teeven (VVD): Voorzitter. Ik heb dit overleg niet aangevraagd,
maar vind het toch goed dat wij er vandaag over spreken. Ik begrijp ook
wel dat de heer Heerts wilde spreken wilde zeggen over die veiligheidshuizen die lang niet altijd succesvol zijn, hoewel het kabinet dat wel altijd
wil doen geloven. Onze fractie is daar in ieder geval altijd toe bereid, maar
eerst een vraag aan de minister over het jaarbericht. Er staat een stempeltje op: ter inzage gelegd stuk. Dit jaarbericht was in eerste instantie niet
gewoon naar de Kamerleden toegestuurd, maar ter inzage gelegd op het
CIP. Wij moesten het dus daar gaan bekijken, maar wat is daarvan nu de
reden geweest? Als je dit bericht lees, zou ik denken dat je je nergens voor
zou hoeven te schamen. Het is een stuk dat je in feite zo op de website
openbaar kunt maken. Behaalde resultaten worden goed vermeld. Ik merk
dat mijn opmerkingen veel reacties oproepen, maar eigenlijk zijn ze
gewoon een compliment voor de meer dan 5000 medewerkers van het
Openbaar Ministerie die op een buitengewoon lastige plaats in de samenleving ...
De voorzitter: Er is nog wat discussie over uw vraag waarom het alleen
maar ter inzage lag en daarover was ik even in gesprek met de griffier.
De heer Teeven (VVD): Prima. Nogmaals, dat jaarbericht vind ik een mooi
stuk. De voorzitter van het College van procureurs-generaal spreekt op de
eerste bladzijde over 5000 medewerkers die hun werk onder vaak moeilijke omstandigheden doen. Ik ben de eerste om dat te beamen, om in te
zien dat het een buitengewoon lastige positie is als je op het snijvlak van
de uitvoerende en de rechterlijke macht werkt. Dat is toch het vlak waarop
het Openbaar Ministerie zich beweegt; als poortwachter naar de rechter
en aan de andere kant de uitvoerende macht, politie en dergelijke. In ieder
geval bij onze fractie bestaat heel veel waardering voor de intenties en de
inspanningen voor dit moeilijke werk, zowel bij officieren van Justitie als
bij de advocaten-generaal, maar ook bij de ondersteuning, de mensen die
dat werk elke dag moeten doen. Inderdaad richt de Kamer vaak de focus
op de negatieve aspecten. Dat is belangrijk, wat daar zit een aantal zaken
bij die de samenleving nogal schokken. Sprekers voor mij hebben er al
enkele genoemd. Als slachtoffers bijvoorbeeld een keer niet goed worden
behandeld, kan dat buitengewoon veel uitstraling hebben. Gesprekken
tussen verdachten en advocaten worden afgeluisterd. Zo zijn er veel meer
voorbeelden waarover wij in de Kamer een spoeddebat vragen, al dan
niet terecht, vaak is dat ook een politieke beoordeling. Dat die zaken
aandacht verdienen, lijdt in ieder geval geen twijfel.
Vandaag wilde ik de aandacht vragen voor het werk in uitvoering. Als ik
het jaarbericht lees, bekruipt mij het gevoel dat de reorganisatie van het
Openbaar Ministerie nagenoeg is afgerond. De zaak staat althans goed in
de steigers met die elf hoofdparketten, A-officieren en B-officieren, zoals
collega Heerts ze noemde. Hij sprak volgens mij zelfs over hoofdofficieren.
Ik zou ze niet zo willen noemen, maar hij zal het ook wel niet zo bedoeld
hebben. Het staat in ieder geval goed in de steigers en je zou denken dat
het klaar is. Ik realiseer mij heel wel dat je niet te veel moet willen reorganiseren, maar wij hebben er nu al een tijdje niet over gesproken. Wel
hebben collega Heerts en ik er een aantal malen de aandacht voor
gevraagd. In ieder geval onze fractie mist nog wel een puntje van de reorganisatie. Wij begrijpen best dat niet alles maar achter elkaar door kan
gaan, maar wij vinden dat er toch nog een rare en vreemde eend in de bijt
van dat Openbaar Ministerie zit waar wij niets van snappen, namelijk het
Landelijk Parket dat heel belangrijke werk doet en het Functioneel Parket
dat ook heel belangrijk werk doet. Beide zijn ze zo’n beetje regionaal over
het land vertegenwoordigd en ze opereren soms ook in elkaars verlengde,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

5

bijvoorbeeld de financiële recherche en de recherche die zich bezighoudt
met de georganiseerde misdaad. Onze fractie vraagt zich af, wanneer de
minister nu in overleg met het College van procureurs-generaal die twee
parketten samen gaat smelten en er een organisatie van gaat maken die
gewoon landelijk de georganiseerde en financiële misdaad kan aanpakken. Ik kan het best begrijpen als de minister zegt dat dit niet in 2010 zal
gebeuren en wellicht is begin 2011 ook nog te vroeg, maar er zou in de
volgende kabinetsperiode toch op zijn minst een aanvang mee moeten
worden gemaakt, welk kabinet er dan ook zit. Naar het oordeel van onze
fractie zou die samenvoeging dan snel tot stand moeten komen, in 2011
of 2012. Wij denken dat dit ook heel efficiënt zal zijn.
Vandaag meldde het Algemeen Dagblad inderdaad het incident waarover
mevrouw Gerkens al sprak., iemand die te vroeg was vrijgelaten. Dat riep
bij mij de vraag op hoe de executieofficieren functioneren op de eerstelijnsparketten. Is er een goede verbinding met de Dienst Justitiële Inrichtingen? Zit er wel een dubbele check op? Of is dit toch ongelukkige voorval een menselijke fout bij de Dienst Justitiële Inrichtingen? Zo ja, dan
moeten wij daar de staatssecretaris op aanspreken en moet zij daar de
boel op orde brengen. Is dit überhaupt wel een probleem van het Openbaar Ministerie, zo vraag ik de minister? Is dit geen probleem dat op het
kerndepartement thuishoort en wel bij de DJI? Ik vraag mij af of het Openbaar Ministerie daar überhaupt iets aan kan doen. Ik hoor dat graag, ook
in relatie tot die executieofficieren.
Onze fractie vindt het heel belangrijk dat het Openbaar Ministerie bezig is
met versterking van de tweede lijn. In het jaarbericht staat dat daarvoor
ook een plan is ontwikkeld; in moeilijke en zwaardere zaken krijgen
advocaten-generaal eerstelijnsofficieren naast zich. Ligt dat plan op
schema en hoe is dat plan ontvangen? Als Kamerlid niet krijg ik Opportuun niet meer, maar af en toe kom ik er nog wel eens aan. Zo heb ik
daarin gelezen dat het plan ook in de organisatie is vertaald. Zit het nu ook
tussen de oren op de werkvloer van de tweede lijn dat dit de weg is in
moeilijke, zware en megazaken of is dat nog een proces wat nog niet tot
een volledig draagvlak heeft geleid?
Net als de heer Heerts wil ik iets zeggen over de veiligheidshuizen. Onze
fractie is daar aanmerkelijk minder positief over. Wij zien dat het in
sommige plaatsen inderdaad werkt, dat dit kabinetsbeleid zijn vruchten
afwerpt, maar bijvoorbeeld in Amsterdam wordt er veel met elkaar en met
instanties gepraat, wordt er veel over mensen gepraat, maar wordt niet
mèt heel veel mensen gepraat en wordt ook niet heel veel in de richting
van mensen gehandeld. Het dilemma van het OM als het gaat om die
veiligheidshuizen ziet mijn fractie ook wel. Anders dan collega Heerts
denken wij dat het Openbaar Ministerie niet die sturende rol in die veiligheidshuizen kan vervullen die het vaak wel zou willen vervullen. Het is ook
de vraag of het Openbaar Ministerie altijd de meest aangewezen instantie
is die de lead moet nemen in al die werkzaamheden die in die veiligheidshuizen onderdeel zijn van het kabinetsbeleid. Ik zou graag horen wat de
minister hiervan vindt, want onze fractie heeft niet zo veel behoefte aan
officieren van Justitie die in veiligheidshuizen zitting gaan nemen, ook
fysiek, en dan maar voor een tiende van de werkzaamheden die daar
worden verricht een daadwerkelijke inbreng hebben en voor de rest
eigenlijk veel beter op zitting kunnen zitten en leiding kunnen geven aan
de opsporing in de echt grote zaken waar de echt grote slachtoffers
worden gemaakt en waar het Openbaar Ministerie ook een voorbeeld
heeft. Ik doel dan met name op de meervoudige strafzaken.
De heer Heerts (PvdA): U maakt het verschil tussen uw partij en de mijne
nu wel erg groot op het punt van die veiligheidshuizen. Als ik u goed
begrijp, mogen ze door als ze goed functioneren, maar dat het loket wordt
gesloten als ze niet goed functioneren en u langs bent geweest. Ook al is
het maar een tiende van de rol van het Openbaar Ministerie en de officier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

6

van Justitie, als daarna daardoor menig meervoudige zaak wordt voorkomen, zou dan niet de preventie die ervan kan uitgaan en het gezag dat
het OM naar mijn oordeel nog veel meer in die veiligheidshuizen zou
moeten hebben ertoe kunnen leiden dat enorm veel misdaden worden
voorkomen? U hebt het altijd over die kleintjes die groot worden, maar die
kleintjes, die 12- tot 17-jarigen en anderen pakken wij daar aan, die leggen
wij daar maatregelen op. U wilt steeds meer maatregelen door de officier
opgelegd zien – soms denk ik wel eens: de rechter is er ook nog – maar
dat generale preventieaspect en het feit dat het OM daar al zo dichtbij zit,
zijn toch belangrijk. Wij moeten het kind toch niet met het badwater
weggooien? Dan kunnen wij die mensen uit Amsterdam beter elders in
het land laten kijken om te zien hoe het wel zou moeten en wat minder
laten praten.
De heer Teeven (VVD): De heer Heerts heeft zeker geleid dat het op
sommige plaatsen goed werkt, maar dat heb ik ook al toegeven. Ik ben er
zelf ook geweest, maar dat doet er niet aan af dat dit op een groot aantal
plaatsen niet het geval is. Het hangt zeer af van plaatselijke omstandigheden, maar ook van de manier waarop andere partners dan het Openbaar Ministerie in die veiligheidshuizen opereren. Daar vraag ik ook
aandacht voor. Soms gaat het om vragen of je kinderen aan de ouderlijke
macht moeten onttrekken, onderwerpen waar het Openbaar Ministerie
nauwelijks invulling aan kan geven. Waar het mij om gaat, is dat wij geen
dure officier van Justitie moeten zetten op plaatsen waar ze misschien 90
van de tijd meepraten en misschien maar 10% van de tijd daadwerkelijk
iets voor kunnen beïnvloeden. Daar vraag ik aandacht voor. Ik zeg niet dat
die veiligheidshuizen allemaal weg moeten, maar als wij dure medewerkers van het Openbaar Ministerie zetten, mensen die hoog zijn opgeleid
en ook zijn opgeleid om onder grote druk te werken, dan is het de vraag of
dat altijd wel zo functioneel is. In de richting van collega Heerts zeg ik nog
dat wij natuurlijk al even bezig zijn met die veiligheidshuizen. Zoals ze nu
bestaan, zijn ze weliswaar een idee van dit kabinet, maar ook de minister
van Justitie zal toch moeten toegeven dat wij al met een laagdrempelige
preventieachtige organisatievorm om criminaliteit te voorkomen werken
sinds eind 1998, begin 1999 vorm van Justitie in de buurt. Dat model is
ontwikkeld en ook wel anders geworden, maar ook Justitie in de buurt
had heel goede ontwikkelingen die aan preventie van criminaliteit
bijdroegen. Wij zijn toen eens begonnen met officieren van Justitie in
veiligheidshuizen. Toen wij ermee begonnen, zaten ze in al die JIP’s en
bleek dat dit toch niet zo’n doelmatige investering was. Daarna zijn de er
dan ook weggehaald. Ik wil de heer Heerts dan ook waarschuwen voor de
al te rigide opvatting dat altijd die officier van Justitie in persoon nodig is
in die veiligheidshuizen om goede resultaten te behalen. Ik hoor ook
graag wat de minister daarvan vindt.
De heer Heerts (PvdA): Er is wel wezenlijk iets veranderd in vergelijking
met 10 of 15 jaar geleden met die JIP’s en officieren in een kantine in
Maastricht of Heerlen waar ook recht werd gesproken, namelijk dat de
verantwoordelijkheid naar een decentraal niveau is gegaan, met name
van gemeenten en een aantal zorgverleners. Juist om potentiële criminelen, kinderen die later grote drugsbazen of pooiers worden niet meer te
kunnen laten ontglippen, moeten wij vroeg interveniëren. Als u het alleen
maar in geld waardeert, weet ik wel waar het eindigt. Dan wordt de
preventieve taak van het OM weer wegbezuinigd en leidt dat uiteindelijk
toch tot veel meer kosten voor de maatschappij. Volgens mij wil uw fractie
nog maar zes ministeries overeind houden. Ik ben het daar niet direct mee
oneens, maar bent u het niet met mij eens dat hoewel de aanwezigheid
van de officier misschien wat duur is, juist van die integrale benadering
een goede drive uitgaat om kinderen wel weer naar school te laten gaan,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

7

om voortijdig schoolverlaten te voorkomen, om criminelen in wording op
tijd de pas af te snijden?
De heer Teeven (VVD): Eerst even een correctie: het gaat om acht ministeries en niet om zes.
Uw opmerking en vraag zijn wel heel terecht. Waar uw fractie en de mijne
verschillen als het gaat om die veiligheidshuizen is dat wij zeggen dat je
die officieren van Justitie niet moet neerzetten in praatclubs waar ze 20%
van hun tijd zinnig besteden en 80% wat minder zinnig kunnen besteden
omdat er doodeenvoudig geen werk voor hen is. Misschien moet je er van
voor kiezen om de officieren wel te koppelen aan de veiligheidshuizen,
maar daar niet te laten meepraten en de taak te geven van de vroegere
kinderofficier. Als dan vanuit de sfeer van preventie naar repressie wordt
gegaan, het moment waarop daadwerkelijk moet worden gestraft, moeten
wij ervoor zorgen dat er meer jeugdofficieren zijn en daarop meer wordt
ingezet en kunnen wij bekijken of wij niet beter kunnen opschalen. Als u
praat over 12- tot 17-jarigen preventief benaderen en daarna repressie,
dan geeft onze fractie u daarin gelijk. Eerst bekijken of je mensen kunt
afhouden van criminaliteit, dat geldt van 12 tot en met 14 jaar, en dan
schuift het op. Dan komt er een moment – dat was ook de reden van ons
voorstel bij de begrotingsbehandeling een jaar geleden – dat je misschien
ook 15, 16- en 17-jarigen die in de criminaliteit blijven zitten als volwassenen moet gaan berechten en aanzienlijk hogere straffen moet laten
geven dan het jeugdstrafrecht op dit moment nog mogelijk maakt. Onze
fractie wil dus best meedenken met preventie via die veiligheidshuizen,
maar wij vinden dat de overgang van het jeugdstrafrecht naar het volwassenenstrafrecht op dit moment nog veel te groot is. Ik zou graag van de
minister vernemen of hij misschien mogelijkheden ziet om dat gat de
komende tijd te verkleinen.
De voorzitter: Dit punt is volgens mij nu wel uitgebreid gewisseld. Daar
was enige ruimte voor en het onderwerp was ook belangrijk genoeg,
maar ik stel toch voor dat u uw betoog vervolgt.
De heer Teeven (VVD): Akkoord, voorzitter.
Onze fractie vraagt zich nog wel eens af of het Openbaar Ministerie zijn
successen niet wat beter zou kunnen uitdragen. Ik was aangenaam verrast
door een interview in De Telegraaf van afgelopen zaterdag van de landelijk officier oorlogsmisdrijven en de teamleider van het team oorlogsmisdrijven die gewoon eens vertelden wat zij precies deden. Is het niet
verstandiger om als het Openbaar Ministerie goede resultaten boekt –
gelukkig doet het dan heel veel, al leggen wij vaak de vinger op de slechte
resultaten – een wat actiever persbeleid te voeren en de successen eens
wat knapper uit te dragen en de media mee te laten kijken achter de voordeur van het Openbaar Ministerie? De minister zit daar volgens mij wat
minder rigide in dan zijn voorgangers, ook het College van procureursgeneraal lijkt mij er wat minder rigide in te zitten dan enkele jaren geleden, dus hoop ik op een positief antwoord. Dat is ooit wel eens gedaan,
zeg ik de minister erbij, misschien kan hij het zich nog herinneren al was
hij volgens mij toen net geen minister meer. In 1995, 1995 lieten wij op het
Amsterdamse parket de media wel eens meelopen, eens achter de voordeur kijken. Het Openbaar Ministerie staat op dat snijpunt in de samenleving, precies op de scheidslijnen van uitvoerende en rechterlijke macht,
een heel lastige positie. Daar doet het heel veel goed werk, maar af en toe
gaat het ook wel eens hartstikke fout. Dan komen de koppen bij elkaar en
houden wij spoeddebatten. Dat moet ook, want daar kijkt ook de samenleving naar. Maar mijn fractie zou toch ook graag zien dat alle dingen die
het OM goed doet wat actiever worden uitgedragen. Maak er eens een
wat mooier verhaal van. Het houdt de minister wel bezig, voorzitter, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

8

merk ik, want hij kan bijna niet stoppen met er met u over te praten. Maar
in ieder geval tot zover onze bijdrage.
De voorzitter: Ik verzoek de heer Heerts even het voorzitterschap over te
nemen, zodat ik mijn bijdrage kan leveren namens de CDA-fractie.
Voorzitter: Heerts
De voorzitter: Graag en dan geef ik u direct het woord.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Dank daarvoor.
Voorzitter. Veel is al gezegd, maar de reden dat wij nu apart praten over
het jaarbericht van het Openbaar Ministerie heeft voor een belangrijk deel
te maken met de reorganisatie van het OM, zoals de heer Heerts ook heeft
aangeduid. Vorig jaar behandelen wij een aantal punten daarvan bij de
begroting. Dat zal ik dit jaar ook doen, maar enkele zeer specifieke punten
met betrekking tot het OM wil ik nu naar voren brengen.
Toen ik dit jaarbericht las, was weer het eerste dat mij opviel dat je de
incidenten meteen in verhouding plaatst tot de 233 500 aangebrachte
verdachten. Als ik dat aantal zie in relatie tot de gemaakte fouten, dan ben
ik eerlijk gezegd toch wel onder de indruk van de geleverde prestaties. Er
worden fouten gemaakt, maar iedere fout haalt nu eenmaal het nieuws,
terwijl successen die over het algemeen niet halen. Afgelopen dinsdagavond sprak ik op een bijeenkomst een officier van Justitie die mij een
heel interessante waarneming vertelde over het nieuws: de landelijke
kranten leveren voortdurend de mislukkingen en vooral regionale en
lokale kranten schrijven altijd over successen. Dit overigens terzijde, maar
ik vond het toch wel interessant. Het OM zou ik in ieder geval willen
suggereren om vooral lokale kranten onder het personeel te verspreiden,
dat is goed voor de motivatie.
Wat ik een belangrijke ontwikkeling ten goede vind, is dat het Openbaar
Ministerie meer en meer openstaat voor burgers. Wij hadden het er net al
over dat voortdurend op negatieve ontwikkelingen wordt ingezoomd,
maar waarom burgers er niet bij betrekken zodat ze van een kritische
buitenstaander een kritische deelnemer worden. Denk aan Burgernet, aan
meedoen met Meld Misdaad Anoniem, aan het voorstel van de voorzitter
van het College van procureurs-generaal om te werken met panels die
kunnen oordelen over de hoogte van straffen, natuurlijk met behoud van
de eigen verantwoordelijkheid van het OM. Ik vind het zich naar de maatschappij toe keren van het OM een heel goede verandering, een verandering die je overigens zo langzamerhand ook wel bij de rechters ziet
komen. Als je je organisatie anders inricht, is het natuurlijk wel belangrijk
om ervoor te zorgen dat je dicht bij de burgers blijft. Wat dat betreft, zijn
de vragen die de heer Heerts daarover stelde mij wel uit het hart gegrepen. Aan de ene kan krijg je een grotere schaal, maar aan de andere kant
wil je juist dichter bij de burgers werken, bijvoorbeeld via die veiligheidshuizen. Hoe wordt in die nieuwe structuur met dat spanningsveld omgegaan? Voor het overige sluit ik mij wat die structuur betreft aan bij de heer
Heerts. Ik houd mij graag aan wat ik in het verleden heb gezegd, namelijk:
u moet reorganiseren als dat nodig is, maar de rol van de politiek is toch
om met name te kijken naar de output. Als er een nieuwe organisatie
nodig is om het efficiënter en beter te doen, dan vind ik dat prima, maar
wij zullen uiteindelijk beoordelen of de gevraagde output ook daadwerkelijk wordt geleverd.
Ik heb nog enkele specifieke vragen. In het jaarbericht staat dat de
instroom van geweldsmisdrijven de afgelopen jaren, van 2007 tot 2008
met zo’n 12% is gestegen en dat er ook een toename is van mishandeling.
Ik dacht dat in andere cijfers voortdurend sprake is van een daling, ook
van geweldsmisdrijven. Ik vraag mij dan ook af hoe de cijfers uit het jaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

9

bericht zich verhouden tot de algemene veiligheidscijfers die in de politiemonitor staan.
Een heel belangrijke verandering bij het Openbaar Ministerie is natuurlijk
het programma Versterking opsporing en vervolging. Is dat nu al helemaal ingebed en werkt dat volledig, of wordt er nog steeds aan gewerkt?
Zal het inderdaad die kwaliteitsverbetering opleveren die ervan wordt
gehoopt omdat er minder fouten gemaakt zullen worden? In de stukken
staat dat rechters vaker vrijspreken als een reactie op de Schiedammer
parkmoord. Dat ging van 4,4% in 2004 naar 7,4% in 2008. In het jaarbericht
staat dat rechters beducht zijn geworden om fouten te maken zoals in de
Schiedammer parkmoord. Maar het kan natuurlijk niet lang blijven duren
dat rechters bang zijn dat het OM fouten maakt en niet veroordelen en dat
het OM daar wellicht niet op reageert. Hoe wordt geprobeerd om het
vrijspraakpercentage op het aanvaardbare niveau van het verleden te
houden?
Ik heb nog een vraag over de werking van de Centrale Toetsingscommissie die de zware opsporingsmethoden in het kader van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden toetst. In het verleden kregen wij soms
ook het jaarverslag van die toetsingscommissie. Ik vond dat altijd heel
plezierig, want je kon daarin zien hoe veel zaken er precies geweest waren
en wat de aard daarvan was. Op een bepaald moment kregen wij die
jaarverslagen niet meer. Ik vraag mij af of dat een bewuste keuze is
geweest of dat die jaarverslagen niet meer worden uitgebracht, maar ik
zou er wel behoefte aan hebben om met dit jaarbericht ook weer dat jaarverslag van die toetsingscommissie te krijgen, zodat wij ons ook daarover
een oordeel kunnen vormen.
Mijn laatste vraag betreft de omzetting van niet uitgevoerde taakstraffen
in celstraffen. De minister heeft hiervoor een wetsvoorstel aangekondigd.
Het Openbaar Ministerie zit ermee, want als een taakstraf niet wordt uitgevoerd, kost het veel moeite om die om te laten zetten in een celstraf, want
het moet daarvoor toch naar de rechter. Ik zou graag vernemen wanneer
wij dat wetsvoorstel tegemoet kunnen zien of hebben wij dat al.
Minister Hirsch Ballin: Volgens mij wel!
De heer Van Haersma Buma (CDA): Dan heb ik deze vraag niet gesteld,
maar zeg nog wel dat wij het dan snel zullen gaan behandelen.
Voorzitter: Van Haersma Buma
De voorzitter: Ik wil nog even reageren op de vraag van de heer Teeven
waarom dit jaarbericht bij het CIP ter inzage is gelegd. Ik heb vernomen
dat dit een beslissing van de Kamer is geweest. Wij zullen intern overleggen hoe wij dat in het vervolg willen.
De minister heeft behoefte aan een korte schorsing.
De vergadering wordt van 15.45 uur tot 15.55 uur geschorst.
Minister Hirsch Ballin: Mijnheer de voorzitter. Ik dank de leden voor de
niet alleen geïnteresseerde maar de ook positief getoonzette reacties op
het jaarbericht van het OM, op wat zich verder in deze sfeer afspeelt en
natuurlijk ook voor de suggestie van de heer Teeven om de successen van
het Openbaar Ministerie die zo mooi in het jaarbericht naar voren komen
toch beter onder de aandacht van anderen te brengen. Er tekent zich haast
een mooie taakverdeling af: het OM brengt de successen meer en beter
naar buiten en u spreekt mij aan op de fouten. Wij zullen natuurlijk
proberen er een goede balans in te vinden, maar ik ben er in ieder geval
trots op dat het OM zo veel goede resultaten heeft behaald. Wij brengen
die ook graag gezamenlijk onder de aandacht. Het is ook de wens van het
College van procureurs-generaal dat hier in persoon door de voorzitter en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

10

een van de leden vertegenwoordigd is, terwijl op dit moment een ander
lid, een oud-procureur-generaal en de huidige hoofdofficier van justitie op
de conferentie Mensenhandel aanwezig is waar ik net vandaan kom en
waarbij ook de voorzitter van uw vaste commissie aanwezig is, althans
toen ik weg moest. Maar ik had de indruk dat zij zeker van plan was om te
blijven en dat wordt ook van onze kant zeer gewaardeerd.
Ik heb het ook op prijs gesteld dat naar voren is gebracht dat het werken
bij en van het Openbaar Ministerie zeer intensief is. Het gaat om enorme
aantallen zaken, waarbij de aantallen voor een deel worden bepaald door
zeer eenvoudige zaken, die desalniettemin met de vereiste zorg moeten
worden gedaan en waarin parketsecretarissen ook een groot aandeel
kunnen hebben, maar er zijn ook zeer complexe zaken bij die de intense
aandacht vragen van de zaaksofficier, de leiding van de parketten en het
College van procureurs-generaal. Ten dele zijn dat ook de zaken waarover
wij nu spreken.
Hoezeer ik ook dag in dag uit mag constateren dat een heleboel mensen
met een geweldige inzet bij Justitie werken, gaat daar natuurlijk ook daar
wel eens iets mis, zoals ik ook al in het verleden heb erkend. Soms is dat
een wisselwerking tussen verschillende instanties, bijvoorbeeld het Openbaar Ministerie en de rechtspraak, waarbij voor de rechtspraak hoe dan
ook natuurlijk de onafhankelijkheid geldt, maar waarbij het OM zich desalniettemin wat van iets de oorzaken zijn, of er wellicht betere voorlichting
had moeten worden gegeven aan de rechter. Nog onlangs hebben wij
naar aanleiding van interpellatievragen gesproken over wat er gebeurd is
met de in eerste aanleg veroordeelde Saban B. Als het meezit, krijgt u nog
voordat deze dag voorbij is en anders in ieder geval in het weekend een
uitgebreide brief over. Er zijn ook andere gevallen die misgaan, maar
soms blijkt het ook mogelijk om nog corrigerend op te treden. In de
kwestie waarover vanmorgen in het Algemeen Dagblad is bericht, was
inderdaad sprake van een telfout in de berekening van de uitgezeten
dagen, maar is in ieder geval de inzet van het Openbaar Ministerie
geweest dat de straf wel volledig wordt uigezeten en naar mijn indruk ook
met resultaat, maar wij zullen daar uiteraard nader naar kijken. Deze week
werden wij geconfronteerd met een zaak die ons zeer ongelukkig heeft
getroffen. Iemand die veroordeeld was tot een straf van vier jaar wegens
mensenhandel had nog te zitten tot september volgend jaar, is niet teruggekeerd van weekendverlof. Dat het om mensenhandel gaat, is des te
vervelender omdat de bestrijding van mensenhandel nu eenmaal behoort
tot de prioriteiten die wij ons aan het begin van deze kabinetsperiode
hebben gesteld en waar dus ook intens aan wordt gewerkt. Dat was ook
de boodschap naar aanleiding van de zevende rapportage van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel die ik vandaag in ontvangst heb genomen
en waaraan het Openbaar Ministerie met veel inzet en grote deskundigheid ook aan werkt. Maar dan blijkt toch door een menselijke fout, door
het niet noteren en het niet op tijd doorgeven wat er met betrokken
veroordeelde aan de hand was, weekendverlof is toegekend. Het Openbaar Ministerie zegt dat het verlof niet zou zijn toegekend als de goede
signalering van de executie-indicator erop was gezet en was doorgegeven. Ook dat soort dingen gebeuren. Zoals u weet, heb ik van meet af
aan de benadering gekozen dat wij dit soort zaken onder ogen zien, dat
wij waar nodig ook corrigerend optreden. Soms zijn het zaken die je moet
rekenen tot menselijke fouten, maar dan moet je je desalniettemin de
vraag stellen of wellicht in de structuren, in de processen iets kan worden
gedaan om ze te verbeteren. Soms zijn het zaken die dieper reiken en dan
moet, zoals wij hebben gedaan met de Justitiële Jeugdinrichtingen, de
conclusie worden getrokken van een ingrijpender veranderingsproces
waarvan je op den duur ook de resultaten ziet.
Dit leidt ook tot de werkwijze die het Openbaar Ministerie toepast en die
ook bij Justitie wordt toegepast: best practices waarvan wij willen leren.
De heer Teeven zei iets over de veiligheidshuizen. Onze ervaring is dat uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

11

het werken in de veiligheidshuizen, die er in sommige gemeenten al
langer zijn – het oudste is dat in Tilburg dat dateert uit 2002, maar ook
Eindhoven behoorde tot de pioniers – zeer goede resultaten voortkomen.
Ook daarvoor geldt natuurlijk zonder enige twijfel dat dit voor een deel
afhankelijk is van de manier waarop daar gewerkt wordt, dus mensen bij
elkaar zetten die spreken over de gevallen die hen worden voorgelegd.
Gevallen zijn bij Justitie altijd mensen, mensen die criminaliteit, onveiligheid en overlast ondervinden, maar ook mensen die dat bedrijven en
daarvoor verantwoordelijk moeten gesteld. Ik denk bijna op de dag twee
jaar geleden hebben staatssecretaris Albayrak en ik voor deze algemene
formule gekozen en ons hebben voorgenomen om die veiligheidshuizen
overal in het land te stimuleren waar ze er al waren en waar ze er nog niet
waren tot stand te brengen. Eind dit jaar wordt dit afgerond en daarin
heeft het OM ook via de financieringslijn die via het OM loopt een belangrijke rol gespeeld. In manier waarop in de veiligheidshuizen wordt
gewerkt, is bewust lokale verscheidenheid geaccepteerd met soms een
grotere en soms een minder grote directe betrokkenheid van de gemeente, soms met accent op bepaalde vormen van criminaliteit, soms met een
bredere taakstelling, maar ze zijn er eind dit jaar in ieder geval wel overal.
De heer Teeven sprak over de Amsterdamse variant van de veiligheidshuizen, die daar ketenunits heten, maar die waren er al langer. In
Amsterdam vond men die units beantwoorden aan het concept van de
veiligheidshuizen. Als de indruk bestaat dat er beter in die units moet
worden gewerkt, zullen wij daar natuurlijk naar kijken, maar op dit
moment moet ik het voor kennisgeving aannemen. U kunt ervan verzekerd zijn dat wij in onze periodieke en systematische contacten met de
veiligheidshuizen, inclusief de Amsterdamse ketenunits die daar op wijkbasis zijn georganiseerd, onder ogen zullen zien.
Wij wisselen de best practices van de veiligheidshuizen uit. In het project
Veiligheid begint bij Voorkomen maakt die uitwisseling van informatie via
de nieuwsbrieven en de conferentie die in december wordt gehouden ook
deel uit van de werkwijze.
Mevrouw Gerkens (SP): De minister ging bijna vlekkeloos over van het
ene op het andere onderwerp, maar ik wil het toch nog even hebben over
de fouten die bij het OM worden gemaakt. Natuurlijk, waar gehakt wordt,
vallen spaanders en waar gewerkt wordt, worden ook fouten gemaakt en
die zijn ook menselijk. Als de minister nu het jaarbericht van het OM leest
waarin tot twee keer toe wordt gesteld dat er minder veroordelingen zijn
omdat nu door de rechters gewoonlijk beter wordt opgelet op wat wordt
aangeleverd, trekt hij daar dan niet de conclusie uit dat wat wordt aangeleverd kennelijk niet een goede kwaliteit is? Is dat niet waarover hij zich
als minister zorgen zou moeten maken? Zou hij niet eerder moeten zeggen: er moet kwaliteit worden geleverd en ik ga daar ook voor zorgen?
Minister Hirsch Ballin: Maar dat doen wij ook! Ik zou de diagnose van
mevrouw Gerkens dan ook niet zonder meer tot de mijne willen maken.
Na de Schiedammer parkmoord is er in alle geledingen van de strafrechtspleging een grotere scherpte opgetreden. Ik heb dat pas nog gezegd in het
wetgevingsoverleg over de begroting met betrekking tot het NFI. Dat geldt
net zo goed voor de politie. Ik heb niet de illusie van feilloos handelen,
maar wel de verwachting dat er zo scherp mogelijk op wordt toegezien
dat het best mogelijke wordt gedaan door de politie op het gebied van
opsporing en criminaliteitspreventie, maar ook door het OM als bevoegd
gezag. De rechtspraak is inderdaad kritischer, maar is om te beginnen zelf
kritischer geworden, maar het Openbaar Ministerie zeker ook. Er is
bijvoorbeeld geïnstitutionaliseerd dat bij zaken waar het op aankomt
tegenspraak wordt georganiseerd. Soms wordt er zelfs externe tegenspraak georganiseerd. Uit wat ik u zal berichten over de uitvoering van de
met algemene stemmen aanvaarde motie van de heer Teeven over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

12

verhoudingen in de eerste en de tweede lijn, zal ook blijken dat er veel
meer wordt gedaan om te voorkomen dat de kennis van zaken uit de
eerste lijn weggeëbd is bij de behandeling van de zaken in tweede lijn,
uiteraard met behoud van de specifieke rol van de tweedelijn op het punt
van waarborging van de kwaliteit van de behandeling door het gerechtshof.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik wil dit voorbeeld bij de hand nemen, maar
daarmee niet zeggen dat dit specifiek moet worden uitgewerkt. Het heeft
natuurlijk ook te maken met de rol van de media die in het geval van dat
zwakbegaafde meisje stelt dat de rechter de aangeklaagde zomaar vrijspreekt. Maar als je dieper in de zaak duikt, zou je moeten concluderen dat
de rechter eigenlijk niet anders kon dat vrijspreken omdat de tenlastelegging verkeerd was. Wat doen wij nu aan dat beeld, hoe kan dat soort
zaken nu worden voorkomen? Hoe kan worden voorkomen dat na vrijspraak halve verhalen in de media verschijnen. Misschien is het niet een
echt goed voorbeeld, maar de minister zal wel begrijpen wat ik bedoel. De
rechter moet wel vrijspreken omdat de tenlastelegging niet juist is
geweest. Wat doet u nu om dat soort zaken in de toekomst te voorkomen.
Ze komen voor en worden opgeblazen in de media en het is gewoon niet
goed voor de beeld dat mensen hebben van de rechtspraak.
Minister Hirsch Ballin: Ik ben dat met u eens en u kunt ervan verzekerd
zijn dat elke zaak van die aard binnen het Openbaar Ministerie wordt
geëvalueerd en dat, als daar lering uit kan worden getrokken, dat ook
gebeurt. Ik denk dat ik wel een vergelijking over een langere periode mag
maken. Ik durf wel te zeggen dat in vergelijking met 15 à 20 jaar geleden
en ook met 25 en 30 jaar geleden het Openbaar Ministerie een veel sterker
zelfkritisch vermogen heeft ontwikkeld, uiteraard zonder af te doen aan
het vele goede werk dat ook in vroegere periodes door officieren van
justitie is gedaan, en dat dat vermogen, het leren van dingen die niet goed
gaan, bijvoorbeeld in de beleidsmatige aansturing of de beoordeling van
zaken naar hun gewicht, de behaalde successen wel verklaart.
De heer Teeven (VVD): Het is goed dat niet alleen het Openbaar Ministerie
een groter zelfkritisch vermogen heeft, maar ook deze minister van
Justitie in vergelijking met zijn collega van zo’n 15 jaar geleden. Dat
draagt allemaal bij, we worden allemaal wat kritischer en kijken allemaal
wat kritischer naar onszelf en ons functioneren. Dat geldt volgens mij wel
voor iedereen aan deze tafel, dus dat is hartstikke mooi.
Nog even terug naar de veiligheidshuizen. Het was niet mijn bedoeling
om specifiek de lantaarn op Amsterdam te zetten. Ik heb gezegd dat het in
Amsterdam en enkele andere plaatsen niet goed gaat. Die indruk heb ik
uit werkbezoeken, uit gesprekken met medewerkers en uit signalen die ik
uit die maar ook uit andere organisaties, ketenpartners krijg. Ik zeg daarbij
tegelijkertijd, want dat zie ik natuurlijk ook, dat het op een aantal andere
plaatsen wel heel goed gaat. Het beeld is dus niet alleen negatief, maar op
sommige plaatsen. Op sommige plaatsen blijft het beeld ook een beetje
negatief omdat niet geleerd is van de fouten van tien jaar geleden.
Vandaar mijn vraag aan de minister. Ik zie ook wel de voordelen die hij en
de heer Heerts schetsten, maar hoe denkt hij dat de komende jaren te
verbeteren? Er gaat immers veel geld van het kabinet in die veiligheidshuizen zitten. Een groot deel van het beleid van de minister is daarop ook
gestoeld. Hoe wil hij ervoor zorgen dat het over vijf jaar een stuk beter is
of misschien al over anderhalf jaar?
Minister Hirsch Ballin: Er komt een evaluatie van de veiligheidshuizen
en, zoals ik al zei, met de bedoeling om ervan te leren, de best practices,
het leren dat wij al doende doen. Al doende, zien we ook er een ongekend
goed contact tot stand is gekomen tussen de verschillende instanties bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

13

de bespreking van individuele gevallen. Ik noemde Tilburg al als het
oudste veiligheidshuis, maar daar hebben wij bijvoorbeeld al gezien dat
jeugdrecidive in de periode 2002–2008, de periode waarin je recidive pas
kunt beoordelen, met 49% is teruggelopen. Nogmaals, er wordt geëvalueerd, er wordt geleerd, maar op dit moment is mijn hoofdzorg eigenlijk
nog steeds om te leren van een voldoende uitwisseling van de goede
dingen die gebeuren. Er is weliswaar extra geld voor uitgetrokken, maar
het is toch niet zo’n dure verandering in de aanpak van de criminaliteit.
Het zijn de mensen die toch al hun werk deden, mensen van de
gemeenten, van de politie, van het Openbaar Ministerie, van de jeugdzorg, soms ook van de verslavingszorg en de leerplichtambtenaren en de
reclassering die bij elkaar worden gebracht. Het is dus vooral een verandering van werkwijze door de fysieke nabijheid en de mogelijkheid om
gezamenlijk de gevallen en de personen te bespreken waarom het gaat. In
sommige plaatsen met kleinere veiligheidshuizen gebeurt dat eens in de
week in de grotere gemeente dagelijks.
De heer Teeven (VVD): U hebt er wel gelijk in dat die mensen er al waren,
maar als je bijvoorbeeld die parketsecretarissen van de parketten weghaalt en je brengt ze naar de veiligheidshuizen, hetgeen ook is gebeurd,
dan kunnen ze het werk wat ze daar deden daar niet meer doen. Op
sommige plaatsen is de werkdruk op de parketten ook groter geworden
net als de druk om verdachten voor te geleiden. Met de implementatie
van het plan Versterking opsporing en vervolging met die tegenspraak en
verbetering van de kwaliteit, bereik je natuurlijk wel een aantal goede
dingen, maar de werkdruk wordt wel groter omdat meer mensen gaan
kijken naar het hetzelfde product. Dat betekent toch dat minder mensen
iets in eerste aanleg kunnen doen. Dat ziet u toch ook wel? Ik hoop dat u
toch ook signalen krijgt van de parketten dat de werkdruk af en toe wel
toeneemt?
Minister Hirsch Ballin: Wellicht kijkt de heer Teeven ook naar zijn eigen
vroegere ervaringen en collega’s. Ik kan mij heel goed voorstellen dat zij
zeggen dat ze het drukker hebben gekregen. Dat gevoel delen ze met
anderen die zich inzetten voor het vele dat er bij Justitie te doen is. Er gaat
ook meer om, maar er worden ook meer resultaten bereikt. Het is niet zo
dat degenen die aan het werk in de veiligheidshuizen deelnemen dan
wezenlijk met iets anders bezig zijn dan wat reeds hun taak was. Als
mensen hun werk doelmatiger doen in betere samenwerking, dan leidt
dat er in ieder geval toe dat er meer resultaten worden behaald. Of dat er
uiteindelijk toe bijdraagt dat je met dezelfde hoeveelheid mensen betere
resultaten bereikt of dat je dat op een andere manier moet doorrekenen, is
te complex om daar op dit moment een uitspraak over te doen, maar
iedereen die die ervaring heeft – wat dit betreft, spreek ik ook uit eigen
ervaring – weet dat het goed is om met anderen samen te werken met
degenen om je heen die zich ook inzetten voor dezelfde zaak. Zij ervaren
dat alleen maar als een positieve factor in de effectiviteit van hun werk.
Ik kom op de tweede vraag van de heer Heerts over de verhouding tussen
de lokale hoofdofficier van justitie en de regiohoofdofficier. De lokale
hoofdofficier van justitie blijft aansprakelijk en verantwoordelijk voor de
afspraken in de lokale driehoek. Qua gezagsverhouding in de lokale driehoek verandert er dus niets. In een aantal regio’s is sinds de invoering van
de Politiewet 1993 in 1994 en eigenlijk ook al tijdens de voorbereidingen
daarvan al een fungerend hoofdofficier van justitie die een rol heeft in de
beheersdriehoek met de korpsbeheerder en de korpschef, maar die ook in
veel gevallen de gebiedsofficier was voor dat deel van de regio. Het Openbaar Ministerie heeft inmiddels dus al een ruime ervaring, zo’n 15 jaar,
met een groter verband waarin de hoofdofficierfunctie behalve bij degene
die de leiding heeft van dat parket ook berust bij een andere, in de oude
situatie de fungerend hoofdofficier van justitie en in de nieuwe situatie de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

14

hoofdofficier van de betreffende regio in verhouding tot de hoofdofficier
van het grotere verband.
De regionalisering van het OM moet zich ook goed verhouden tot de
ontwikkelingen in de gerechtelijke kaart en het politiebestel. Hetgeen de
heer Heerts daarover zei, onderschrijf ik volledig. Ook al zijn er wellicht
verschillen in schaal, we letten erop dat de schalen en de territoriale indeling op elkaar worden afgestemd. Dat was ook al het geval bij de Politiewet 1993 en dat zal ook het geval zijn bij de inrichting van de regionale
herindeling die nu plaatsvindt.
De heer Van Haersma Buma vroeg naar de daling van de cijfers met
betrekking tot geweld. De cijfers in het jaarbericht van het Openbaar
Ministerie betreffen de periode 2004–2008 en laten inderdaad een
toename zien. Dat was ook een van de feiten waarmee wij aan het begin
van deze kabinetsperiode werden geconfronteerd. In afwijking van het
algemene beeld van de criminaliteit, die reeds dalende was vanaf het
eerste kabinet-Balkenende gingen de ontwikkelingen in de sfeer van
geweldsdelicten en enkele andere delictsoorten in een andere richting.
Dat was ook een van de redenen waarom Justitie gekozen heeft voor een
heel sterk accent op de persoongerichte aanpak. Het is ook het soort
criminaliteit waarbij persoonlijke factoren, gedragstoornissen et cetera,
een belangrijke rol spelen. Om die reden hebben wij ook op deze manier
bestraffing en preventie met elkaar verbonden. De cijfers die de daling
laten zien van geweldsdelicten betreffen de daling in 2008 ten opzichte
van 2007 en de eerste acht maanden van 2009 ten opzichte van 2008.
De heer Van Haersma Buma heeft gesproken over het vrijspraakniveau.
De gevallen waarin dat gebeurt, zijn divers. Dat kan te maken hebben met
een kritischer benadering van bewijsmateriaal door zowel rechters als
officieren. Soms wijst een officier van justitie er zelf op dat er andere
kanten zitten aan wat er is gekomen. De officier van justitie heeft ook de
plicht om de rechter daarover goed en zo volledig mogelijk te informeren.
Het jaarverslag van de Centrale toetsingscommissie bevat bepaalde
bijzonderheden die niet breed verspreid kunnen worden, maar in een
geanonimiseerde vorm lijkt mij het een goede zaak om dat u te overleggen.
In aanvulling op wat uiteraard tot de eigen orde van de Kamer behoort,
wijs ik er nog op dat wij bij verspreiding van stukken die behoren bij
brieven die ik u doe toekomen, uiteraard bereid zijn om dienstverlenend te
zijn in de zin van het verstrekken van extra exemplaren voor de vaste
commissie voor Justitie. Ik wijs bovendien nog op de website van het
Openbaar Ministerie waar het jaarbericht te vinden is: www.om.nl en waar
ook meer informatie is te vinden over meer recente ontwikkelingen op ons
beleidsterrein. Vanuit www.justitie.nl kun je doorlinken naar volgens mij
www.justitiekrant.nl. Mocht ik dat niet juist zeggen, dan zult u daarover
nader worden geïnformeerd.
De heer Heerts (PvdA): Deze digiminister verwijst wel vaker naar zijn
eigen website. Dit lijkt misschien een grapje, maar ik bedoel het toch echt
serieus. Hij is er verantwoordelijk voor dat de Kamer via haar eigen
verzendlijst de stukken krijgt die wij moeten hebben voor onze controlerende functie.
Minister Hirsch Ballin: Zeker, maar het was ook niet mijn bedoeling om
dat te ontkennen, zelfs niet om dat te relativeren, maar om het aan te
vullen. Ik weet van de heer Heerts dat hij graag ook andere informatiekanalen aanboort en voedt. Dit is dus louter alleen aanvullend en dienstverlenend bedoeld.
De heer Heerts (PvdA): Wat bedoelt u overigens met «voeden»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

15

De voorzitter: Laten wij dit nu niet te ver uitdiepen, al was het een beetje
uitlokking van de minister. Hij moet zijn beantwoording maar vervolgen.
Minister Hirsch Ballin: U gaat er natuurlijk helemaal zelf over wat
gedrukt wordt als Kamerstuk en wat niet. Maar gedrukt of niet gedrukt, wij
leveren u graag wat u verder nodig vindt.
De heer Teeven (VVD): Ik heb niet die kanalen waarover de heer Heerts
blijkbaar wel beschikt om buiten de aan de Kamer geleverde stukken om
aan informatie te komen, maar ik heb nog wel een verzoek aan de
minister. Het Openbaar Ministerie geeft een heel mooi bulletin uit met de
naam Opportuun. Heeft de minister er bezwaar tegen om dat naar alle
leden van de vaste commissie voor Justitie te laten sturen?
De voorzitter: Dit Kamerlid krijgt het al!
De heer Teeven (VVD): Dat is fijn voor u, voorzitter, maar misschien willen
andere leden dat ook wel graag krijgen!
Minister Hirsch Ballin: Dat zullen wij heel graag doen!
De heer Teeven vroeg of wij de successen van het Openbaar Ministerie
beter over het voetlicht kunnen brengen, maar ik denk dat ik daar nu echt
wel het nodige over heb gezegd.
Ik kom op de verhouding tussen de eerste en de tweede lijn. Gevraagd is
of het proces nu ook tussen de oren zit. Over de uitwerking van de motie
zal ik u uiteraard nog nader informeren, maar u zult daaruit kunnen
afleiden dat het antwoord op deze vraag in ieder geval bevestigend zal
zijn.
Mevrouw Gerkens had vragen over de technische kant van de vernietiging
van getapte gesprekken. Daarover zijn enkele berichten verschenen. Mede
namens mijn collega van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die
de beheersverantwoordelijkheden ten aanzien van de politie op landelijk
niveau heeft, wil ik er nog wel iets over zeggen. De berichten zijn gebaseerd op uitlatingen over het oude tapsysteem dat inmiddels is vernieuwd
en van veel betere veiligheids- en voorzorgsmaatregelen met betrekking
tot de niet vernietiging is voorzien. Enkele jaren geleden kon het nog
voorkomen dat gesprekken ongecontroleerd werden gekopieerd op
nieuwe digitale gegevensdragers. Dat gebeurt nu niet meer. Het College
bescherming persoonsgegevens heeft medio 2007 onderzoek gedaan naar
de werking van het centrale tapsysteem en van de Unit Landelijke Interceptie op het punt van de vernietiging van geheimhoudergesprekken
maar daaruit is niet gebleken van het niet wissen van geheimhoudergesprekken of het overtreden van artikel 126aa, 2e lid Strafvordering. Dat
onderzoek concludeerde dat de geheimhoudergesprekken op de technisch
juiste wijze werden vernietigd.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat onderzoek was in 2007, maar nu hebben wij
die boze advocaten. Er gaat dus echt iets mis in de berichtgeving, althans
in de richting van die advocaten. Wat gaat u doen om deze beroepsgroep
ervan te verzekeren dat de taps echt worden gewist? Als u zegt dat het
systeem vernieuwd is, kunt u mij dan vertellen of de broncodes bij u
bekend zijn?
Minister Hirsch Ballin: Bij mij niet. Wij zijn in ieder geval met die geheimhoudergesprekken bezig. Het is een buitengewoon complex onderwerp,
inclusief de techniek van de vernietiging. De inrichting van de systemen is
een beheersverantwoordelijkheid bij de politie. Ik heb dat verder niet
paraat, maar ik zal u daarover uiteraard nader informeren. Dat er reden is
om naar de hele werking van het systeem met enorme aantallen vergaarde gegevens op basis van de taps en de moeilijkheid om te ontrafelen wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

16

wel en niet onder de geheimhouderregeling valt, daarvan zijn wij ons
bewust en dat is ook de aanleiding geweest voor de afspraak tussen het
OM en de Orde van Advocaten die heeft geleid tot een regeling over de
nummers. Wij moeten nog beoordelen of die voldoende werkt. Er staat
een enorme druk op het systeem door de grote aantallen gesprekken
waarom het gaat. Ik realiseer mij dat heel wel en het Openbaar Ministerie
is daar ook mee bezig in samenwerking met mijn ministerie en uiteraard
ook met de politie.
Mevrouw Gerkens (SP): De minister zegt dat hij ons nog technische informatie zal geven. Kan hij dat doen voor aanstaande dinsdag 12.00 uur of
als dat niet kan in ieder geval eind van die dag, zodat wij het voor de
begrotingsbehandeling hebben?
Minister Hirsch Ballin: Dat weet ik niet, zelfs naar rechts kijkend durf ik
dat niet toe te zeggen omdat er ook een ander ministerie bij betrokken is.
Wij zullen proberen om die informatie te krijgen, maar ik durf het niet toe
te zeggen zonder ook maar de mogelijkheid van oogcontact met degenen
die het moeten leveren.
Mevrouw Gerkens (SP): Maar ik begrijp uit uw woorden dat u zich daar
wel voor wil inspannen?
Minister Hirsch Ballin: Zeker.
Voorzitter. Ik heb zo de indruk dat ik een paar vragen vergeten ben.
Excuses daarvoor, maar dat hoor ik dan wel in tweede instantie.
De voorzitter: Ik stel voor om in de tweede termijn dan ook aan te geven
of de minister vragen vergeten is en, zo ja, welke.
De heer Heerts (PvdA): Voorzitter. Ik heb weinig geïnterrumpeerd, maar
over mijn hoofdvraag over de rol van het OM op de verschillende lagen in
relatie tot het bestuur en uiteindelijk ook wel tot de rechterlijke macht heb
ik eigenlijk weinig gehoord. Je zou kunnen zeggen dat het Openbaar
Ministerie zich natuurlijk moet verhouden tot elke burgemeester. Hiermee
wil ik niet zeggen dat elke gemeente een officier van justitie moet hebben,
want dan zouden wij er veel van nodig hebben. Maar die verhouding is
niet het probleem, want daar verandert eigenlijk niets aan. Dan komt wel
vrij snel de opschaling en heb je een officier van justitie die zich moet
verhouden in de lokale driehoek tot de korpsbeheerder en in feite ook het
parket waaronder wordt geopereerd. Maar, dat parket schaalt nu wel op,
want als ik het goed lees, gaan wij nu toch naar elf regio’s. De uiteindelijke
bedoeling daarvan is toch dat wij dan ook naar elf parketten gaan en dan
ook nog een landelijk parket. Ik ben het met de heer Teeven eens dat dat
dan gewoon een parket is en niet meer een Functioneel en Landelijk
Parket. Dan hebben wij ook nog een officier in die veiligheidshuizen,
waarvan er zo’n 40 tot 45 komen, die daarin ook een bepaalde verantwoordelijkheid heeft. Daarenboven heb je dan nog officieren van justitie
die zich bezighouden met de bovenregionale recherches en misschien ook
nog wel officieren van justitie die zich met de landelijke recherche of
landelijke prioritering bezighouden. In het jaarbericht van het OM lees ik
dat bijvoorbeeld bepaalde zaken, zoals complexe zedenzaken, mensenhandel, mensensmokkel, discriminatie en medische zaken, op regionaal
niveau worden afgedaan en niet op het «oude» niveau van het aantal
parketten, namelijk 19. Ik zie dat toch goed, want de regio’s binnen het OM
vertonen op een woordje na ook wel heel nauwe verwantschap met de
door de minister beoogde herstructurering van de gerechtelijke kaart. Hoe
verhoudt zich nu die centralisatie met die op verschillende andere niveaus
liggende structuren in ons bestuursdomein. Dat is natuurlijk niet alleen
maar de rechtbank en de politie, denk ook aan de bestuurlijke ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

17

ling. Neem het meest recente voorbeeld in Eindhoven waar een burgemeester het erg vervelend vindt dat zijn besluit niet door de rechter wordt
gedragen. Je zou dan kunnen zeggen dat de wet moet worden aangepast,
maar het zal niet de eerste zaak zijn die met die verschillende verantwoordelijkheden en bevoegdheden moet worden behandeld. Ik zeg niet dat het
OM er overal bij zou moeten zijn, maar over die grotere ontwikkeling heb
ik van de minister toch eigenlijk weinig van gehoord en daar ging het mij
vandaag toch met name om.
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Een aantal punten zal ongetwijfeld
terugkomen bij de begrotingsbehandeling, maar de minister heeft nog
wel wat vragen laten liggen. Ik heb gevraagd wat hij vond van de toename
van klachten wegens het niet vervolgen van verdachten en of hij die
toename kon verklaren. Ik heb ook gevraagd of hij mij de toename van de
taakstraffen onder volwassenen kon uitleggen. Ten slotte had ik nog een
vraag gesteld over de doorlooptijd van jeugdzaken. In het jaarbericht staat
dat onderzoek wordt gedaan naar de normering en de reden van de
toename van die doorlooptijd. Ik heb gevraagd of dat onderzoek al klaar
was en, zo niet, wanneer het dan wel klaar zou zijn en of wij de resultaten
daarvan zouden krijgen. Ik vind het onwenselijk dat de doorlooptijd van
zaken toeneemt, maar zeker van jeugdzaken. Graag hier nog de
antwoorden op.
De heer Teeven (VVD): Ik denk dat de minister het goed zei aan het begin
van zijn beantwoording: successen draagt het OM uit en op de ongelukken en fouten wordt de minister politiek aangesproken. Zo hoort het
ook. De glans straalt op de minister af en hij wordt af en toe ook een
beetje «geteisterd» door politieke stormen. Hij moet op de uitvoering
leggen en dus komen de incidenten logischerwijs bij hem en niet bij het
Openbaar Ministerie zelf. Dat is nu precies het verschil met de successen,
maar die heeft hij natuurlijk ook wel een beetje. Dat komt vanzelf wel
goed.
Volgens mij zijn twee van mijn vragen nog niet beantwoord. De eerste
was of de executieofficier nog wel op alle eerstelijnsparketten aanwezig is,
dat een beetje in relatie tot het bericht in het Algemeen Dagblad. De
executieofficier is toch bij uitstek de persoon die op het laatste moment
nog een noodverbandje kan leggen. Als die er overal is, hoe is dan de
verbinding met de DJI? Kunnen die noodverbandjes nog steeds op tijd
worden gelegd?
Mijn tweede vraag had ik bewust wat soepel gebracht, ook in de tijd. Onze
fractie en ik denk ook wel mijnheer Heerts zouden toch wel graag van de
minister willen horen of hij van plan is om samen met het College, het
Functioneel Parket en het Landelijk Parket op termijn samen te voegen. Hij
heeft daar eigenlijk niets over gezegd. Het is geen reorganisatie om te
reorganiseren, maar het lijkt mij ook uit doelmatigheid wel verstandig.
Voorzitter: Heerts
De heer Van Haersma Buma (CDA): Al mijn vragen zijn beantwoord,
maar ik wil nog wel een puntje aanvullen en wel wat betreft artikel 12 Sv
waarover mevrouw Gerkens al sprak. Onlangs sprak ik enkele mensen van
het Openbaar Ministerie die te maken hebben met veel artikel 12-verzoeken. Er zitten echter ook verzoeken bij die niet zijn terug te brengen op
reële verzoeken. Ik vroeg mij af, in hoeverre ook daar moet worden
gekeken naar de logica van dat artikel 12, want het moet natuurlijk wel
een serieus artikel 12-verzoek zijn en geen «zand in de machine-verzoek»!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

18

Voorzitter: Van Haersma Buma
Minister Hirsch Ballin: Over de vraag hoe landelijk, regionaal, lokaal en
functioneel zich tot elkaar verhouden, hebben wij al vaker gesproken. Je
zou kunnen zeggen dat het schering en inslag zijn. Er is een bepaalde
functionele specialisatie nodig, bijvoorbeeld voor milieustrafzaken, voor
financieel-economische criminaliteit, voor terroristische criminaliteit. Daar
is bepaalde deskundigheid voor nodig die je niet op elk parket afzonderlijk
nodig hebt en die je ook niet op alle 19 regionale parketten in dezelfde
mate kunt realiseren. Ik kom net van die conferentie over mensenhandel
en het was een uitdrukkelijk aandachtspunt voor de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel dat om te begrijpen wat er speelt, om de aard van de
criminaliteit te begrijpen en daar adequaat op te reageren deskundigheid
nodig is, bij het Openbaar Ministerie, uiteraard ook bij de politie, maar
natuurlijk ook in de rechtspraak. Ik heb dat ook in mijn bijdrage aan de
conferentie instemmend op gereageerd. Die deskundigheid kun je alleen
maar realiseren als de schaal van de werkverbanden voldoende is. Bij dit
soort criminaliteit is er ook een grote mate van vertrouwdheid nodig met
de modus operandi in die criminaliteit. Hoe komen meisjes en andere
slachtoffers in handen van bedrijvers van mensenhandel terecht? Daar
hebben wij die grotere schaal en die specialisatie, de functionele inrichting van het Openbaar Ministerie, maar ook tot op zekere hoogte ook van
de rechtspraak bij nodig. Er zijn ook vormen van criminaliteit waarvan je
kunt zeggen dat iedere officier van justitie die haar of zijn vak heeft
geleerd die ook moet kunnen behandelen. Het belangrijkste is dan dat er
voldoende nabijheid is van de lokale omstandigheden, waar je als
gebiedsofficier of officier die in grote steden een bepaald deel van de stad
als aandachtsveld heeft, moet weten wat daar gebeurt, wat daar omgaat.
Dat alles moet gerealiseerd worden binnen een werkverband van een
schaal die als het ware het midden houdt tussen alles nationaal organiseren en alles alleen maar in ogenschijnlijk nabije kleine werkeenheden
met een territoriale basis. Dat is de taak waar het Openbaar Ministerie
voor staat. De politie staat voor een soortgelijke taak en de rechtspraak in
feite ook. Mijn ervaring is dat het overgrote deel van de betrokkenen zich
dat ook heel goed realiseert. Het openbaar bestuur verschijnt aan ons
primair als partner waar juist die lokale omstandigheden een rol spelen. Ik
wil op dit moment echt niet de indruk wekken dat burgemeesters alleen
maar oog hebben voor de lokale dimensie van de problematiek. In toenemende mate zie je dat burgemeesters zich ook zorgen maken over soorten
van criminaliteit die alleen in landelijke samenwerking goed kunnen
worden bestreden. Op die conferentie over de mensenhandel waren twee
burgemeesters, de heren Wolfsen en Bruinooge, die zich heel wel realiseren dat dit soort criminaliteit ook landelijke expertise vereist. Het is een
verantwoordelijkheid van ons allemaal om daar het juiste evenwicht in te
vinden.
De heer Heerts (PvdA): Laat ik het nog wat scherper proberen te formuleren. Is het mogelijk dat, als wij straks elf regio’s van het OM hebben, er
ook elf parketten zijn?
Minister Hirsch Ballin: Wij zullen binnenkort spreken waar wij naar toe
werken als het gaat om de gerechtelijke kaart is een aantal rechtbanken in
die orde van grootte en een inrichting van het Openbaar Ministerie in die
orde van grootte. Om maar meteen de vraag van de heer Teeven erbij te
nemen: dat lijkt mij het goede moment om te bezien of het Functioneel
Parket en het Landelijk Parket niet beter bij elkaar kunnen worden
gevoegd. Voor beide ontwikkelingen geldt dat dit niet van de ene op de
andere dag kan worden gerealiseerd, maar wel in een patroon van samenwerking dat nu al binnen het Openbaar Ministerie gestalte krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

19

De heer Heerts (PvdA): Ik hoef nu ook nog niet precies die indeling af te
hameren. Voor een deel is dat nog werk in uitvoering en als het even mee
zit, volgt er uiteindelijk wel een structuurdiscussie over de werkwijze die
tot de beste is gaan behoren. De minister weel heel goed dat ik voorstander ben van opschaling van bepaalde bestuurlijke structuren omdat
die het enige houvast zijn om voort te bestaan. En als dat de enige reden
is om voort te bestaan maar de onderligger daarvoor is kwantitatief
gezien onvoldoende moeten wij ons ernstig afvragen of wij wel moeten
wensen voort te blijven bestaan, nog afgezien van het feit dat wij het geld
niet hebben om alles voort te laten bestaan. Van het OM wordt wel veel
gevraagd. Laat ik even de burgemeester van Ede noemen. Die is geen
korpsbeheerder, maar heeft inmiddels wel een veiligheidshuis en te
maken met behoorlijke wat grotestedenproblematiek, onder andere dranken zuipketen, maar ook een wijk waarin zich het een en ander afspeelt. Wij
zijn daar ook met de vaste commissie op bezoek geweest. Uiteindelijk
moet hij toch wel iemand van het OM hebben die met mandaat kan
spreken en niet steeds terug hoeft naar de voorzitter van het regionaal
managementteam, even los van de vraag of dat dan nog parketgebieden
zijn. In dat driehoeksverband – ik heb het dan nog niet eens over de lokale
driehoek – heeft hij daar ook behoefte aan. Aan de ene kant vragen wij
een veel grotere flexibiliteit in dit geval van het OM, maar als wij het daar
vragen, heeft dat natuurlijk ook gevolgen voor de politie en de gerechtelijke kaart en hebben wij eigenlijk nog maar een weeffout, namelijk die
bovenregionale recherche. Het gaat mij om die ontwikkeling. Als wij het
daarover maar eens zijn, want ik heb toch de indruk dat velen die dynamiek ontgaat, terwijl die straks wel een keer werkelijkheid is geworden. Ik
zie toch graag dat heel veel mensen dit wel mee krijgen.
Minister Hirsch Ballin: Die dynamiek ontgaat ons zeker niet. Ik heb
gisteren nog een gesprek gehad over de gevolgen van de gerechtelijke
kaart met de Raad voor de rechtspraak en de leiding van het Openbaar
Ministerie, uiteraard ook een regelmatige afstemming met Binnenlandse
Zaken, met het korpsbeheerdersberaad en het dagelijks bestuur daarvan,
met de VNG en met de vertegenwoordigers van de politiechefs. Ook bij de
bezoeken aan de veiligheidshuizen zie ik dat het Openbaar Ministerie zich
zeer welbewust is van de verantwoordelijkheid om zowel landelijk het
goede werk te leveren als op regionaal en subregionaal niveau in elk van
de veiligheidshuizen. Dat geldt ook voor het veiligheidshuis in Ede. Naast
alle die andere maatschappelijke organisaties en de gemeentelijke
mensen die erbij betrokken zijn, kom ik bij mijn bezoeken aan die veiligheidshuizen minstens een maar vaak een groepje vertegenwoordigers van
het OM tegen die speciaal dat gebied, die regio van dat veiligheidshuis tot
hun aandachtsveld rekenen. Ik heb zelfs de indruk dat de komst van de
veiligheidshuizen in een groter aantal dan er arrondissementen in ons
land zijn, namelijk ruim twee keer zo veel in het voorlopige eindbeeld van
de veiligheidshuizen, eraan heeft bijgedragen dat er ook subregionaal
voldoende betrokkenheid is tussen burgemeesters en Openbaar Ministerie en politie.
De heer Heerts (PvdA): Precies, en dat betekent dus dat wij misschien wel
op een ander terrein moeten doorpakken met die klassieke indeling van
de gebiedsverantwoordelijkheden, of dat nu de rechterlijke macht is of de
OM-macht, dus dat wij aan de ene kant juist flexibeler moeten worden.
Minister Hirsch Ballin: Die flexibiliteit geeft daar ook de beste kaders
voor. Waar het gaat om de indeling van de rechtspraak zullen wij ook een
patroon krijgen waarbij er weliswaar minder arrondissementen zijn maar
wel aanzienlijk meer plaatsen zijn waar recht wordt gesproken. Oer de
richting waarin wij werken, zijn wij het denk ik wel met elkaar eens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

20

Voorzitter. Ik kom op de punten die mevrouw Gerkens nog heeft aangesneden. De toename van klachten over het niet vervolgen van verdachten.
Dat hebben wij inderdaad ook waargenomen. Het is ook een punt van
zorg. Waar het vroeger een wat incidentele werkzaamheid was van de
gerechtshoven om daarover te moeten beslissen, is het nu echt een factor
in hun werklast geworden. Ik heb daar nog geen verklaring voor, dat vergt
meer analyse. Het punt is zeer recent onder de aandacht gebracht en
besproken in het overleg dat ik net al noemde met de Raad voor de rechtspraak en het College van procureurs-generaal. Ook uit een oogpunt van
de doorloopsnelheid voordat daarop beslist is, is het een factor van onzekerheid voor de verdachten. Wij hebben daarvoor ook de aandacht
gevraagd. De analyse hoe het komt en of er iets aan zou moeten worden
gedaan, is nog niet gemaakt.
Mevrouw Gerkens (SP): Mag ik hieruit afleiden dat het wel geanalyseerd
wordt? Ik heb ook gelezen dat het indienen van de klachten niet leidt tot
meer veroordelingen, dus dat die klachten uiteindelijk grotendeels niet
terecht worden bevonden. Het is dan wel interessant om te weten hoe het
komt dat mensen dan toch eerder die stap naar de rechter maken.
Minister Hirsch Ballin: Het zou een jurisprudentieonderzoek vergen,
maar ik wil graag nagaan of wij daar een goede onderzoeksvraag voor
kunnen ontwikkelen.
De voorzitter: Ik sluit mij daar zelf even aan, want ik had mij al aangesloten bij die vraag van mevrouw Gerkens en eraan toegevoegd dat ik heb
nog gehoord dat sommige mensen niet een maar voortdurend artikel
12-verzoeken indienen. Ik wil de minister toch vragen om te onderzoek
wat de achtergrond daarvan is en of daar echt niet wat aan gedaan moet
worden. Zo’n systeem is voor uitzonderlijke gevallen en hoort daarom
natuurlijk uitzondering te zijn en niet voor een burger om zijn ongenoegen
te uiten dat er geen vervolging wordt ingesteld. Het is om het zo maar
eens te zeggen een ander soort ventiel dan dat.
Minister Hirsch Ballin: Ja, ik kan daar alleen maar met instemming op
reageren.
De heer Teeven (VVD): Misschien kan de minister het zich nog herinneren, maar volgens mij hebben wij enige tijd geleden nog een discussie
gehad in de Kamer over de vraag of niet moest worden bezien of de
procedure van artikel 12 op het eerste gezicht tot niet ontvankelijkheid zou
moeten leiden, dus dat die zaken meteen al door een soort poortwachterfunctie ter zijde kunnen worden gelegd. Dat systeem van die niet-ontvankelijkheid kent artikel 12 nu niet. Ik dacht dat collega Van der Staaij en ik
toen nog een motie hebben ingediend die zelfs ook is aangenomen.
Minister Hirsch Ballin: Het lijkt mij goed om die gedachte die een mogelijke oplossing is voor dit probleem wat preciezer in kaart te brengen en
daarbij te betrekken.
De voorzitter: Het schijnt dat er over die motie een brief is gekomen.
Wellicht dat de minister toch nog even de vragen die over dat artikel 12
zijn gerezen op zich laat inwerken en beziet of er nog nadere informatie
over naar de Kamer moet, zodat wij dat probleem met artikel 12 even
goed bij de kop kunnen nemen.
Minister Hirsch Ballin: Dan is volgens mij op dit moment de hoofdvraag
of nader onderzoek kan en moet worden gedaan.
De voorzitter: En van de achtergronden ervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

21

Minister Hirsch Ballin: Ja, jurisprudentieonderzoeken.
Mevrouw Gerkens heeft nog gesproken over de doorlooptijden in jeugdzaken. In een reeks van jaren zijn de doorlooptijden bij politie, OM en
rechtspraak aanzienlijk teruggebracht, maar met name bij de rechtbankzaken zien wij bij jeugdstrafzaken stagnatie in het bereiken van de norm
van 80% binnen zes maanden. In 2008 zien wij zelfs een stijging, weliswaar een geringe, van de doorlooptijd. De politie en het OM hebben die
norm in 2008 vrijwel gehaald. Die beperkte toename zien wij dus bij de
rechtbankzaken. Uiteraard is het ook mijn bedoeling dat die doorlooptijden worden gehaald en dat dit in 2010 wordt gerealiseerd. Een onafhankelijk adviesbureau heeft daarom onderzoek gedaan en de doorlooptijden
geanalyseerd om na te gaan wat de oorzaken zijn van de stagnatie waar
mevrouw Gerkens op doelde. Dat zit onder andere in het logistieke proces
tussen OM en rechtspraak. Daar is ruimte voor verbetering in die logistiek.
Als daar minder stagnatie in is, kan onbestede tijd uit de doorlooptijd
worden gehaald. Met de ketenpartners bespreken wij op dit moment de
resultaten. Het is bedoeling om daarin met een plan van aanpak verbetering aan te brengen. Ik verwacht dat dat plan van aanpak er dit najaar zal
zijn.
De heer Teeven heeft half schertsend en half ernstig gesproken over de
taakverdeling bij successen en dingen die niet goed gaan. Uiteraard ben ik
in mijn politieke verantwoordelijkheid voor het Openbaar Ministerie graag
beschikbaar voor een gesprek over beide.
De heer Teeven sprak ook over de executieofficier van justitie. Die is er
zeker nog op alle parketten. Dat er reden is om soms aandacht te besteden aan voldoende aansluiting van de executieofficier op de rest van de
processen binnen het Openbaar Ministerie onderkennen wij en daar zal
ook door de leiding van het Openbaar Ministerie aandacht aan worden
besteed.
Over het Landelijk en het Functioneel Parket heb ik al wat gezegd. De
eerste stap zou kunnen zijn een gezamenlijke huisvesting, maar dat is niet
een, twee, drie te realiseren. En die drie zal naar verwachting in 2017
vallen.
De heer Van Haersma Buma is nog ingegaan op artikel 12 en daar ben ik
al op ingegaan.
De voorzitter: Ik heb genoteerd dat de minister, zoals gevraagd door
mevrouw Gerkens, de Kamer nog nadere informatie stuurt over de technische kanten van de taps. Indien die informatie beschikbaar is, zal hij
proberen dat voor de begrotingsbehandeling te doen.
De minister zal ook nagaan of het nodig is om de achtergronden van
artikel 12 nader te analyseren. Ik merk daarbij op dat de Kamer er in ieder
geval wel aan hecht om daar nog over te kunnen spreken. De heer Teeven
wordt aangesloten op de leesportefeuille van het OM en krijgt in het
vervolg Opportuun.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 67

22