Zo doende 2016
Jaaroverzicht dierproeven en proefdieren
van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

elzijn, ziekte, vis, veiligheid, fok,
echnologie, muis, toezicht, wet,
zorging, gedrag, toezicht, vaccin,
ziekte, welzijn, biotechnologie,
nderwijs, toetsing, onderzoek,
rging, vaccin, toezicht, medicijn,
nijn, ongerief, proefdieren, vis,

Voorwoord

Deze uitgave van ‘Zo doende 2016’ geeft informatie over de dierproeven die vergunninghouders hebben uitgevoerd, de
proefdieren die bij vergunning houdende instellingen aanwezig zijn, en het toezicht dat de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) heeft uitgevoerd op de naleving van de Wet op de dierproeven (Wod) in 2016. De NVWA heeft dit
jaaroverzicht opgesteld op basis van onder andere gegevens die de vergunning houdende instellingen hebben aangeleverd
en op basis van informatie van inspecties die zijn uitgevoerd door de NVWA.
Met dit jaaroverzicht onderstreept de NVWA het belang van zorgvuldige en transparante informatievoorziening over
dierproeven en proefdieren in Nederland. Het beleid van de overheid streeft naar het verantwoord en zorgvuldig uitvoeren
van dierproeven. De NVWA draagt hieraan bij door toe te zien op de naleving van de Wet op de dierproeven. De NVWAinspecties van 2016 laten het beeld zien dat vergunninghouders de voorschriften die direct verband houden met het welzijn
van de proefdieren goed hebben nageleefd.
Klachten over het omgaan met proefdieren kunt u, eventueel vertrouwelijk, melden. Dit kunt u doen op de internetsite van
de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (www.nvwa.nl), telefonisch via 0900-0388.Ook als u vragen hebt over het
onderwerp kunt u op die manier contact opnemen met de NVWA. Meer informatie over dierproeven en eerdere jaaroverzichten vindt u op www.nvwa.nl.

Rob van Lint
Utrecht, februari 2018
inspecteur-generaal Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 2

Inhoudsopgave

Voorwoord

1

1 Samenvatting

5

2 Toezicht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

7

3 Verlenen van vergun­ningen, ontheffingen en gelijkstellingen

9

4 Registratie proefdieren en dierproeven
4.1 Inleiding
4.2 Dierproeven
4.3 Herkomst proefdieren

11
11
11
17

Bijlage 1 Dierproeven in 2016 in percentages

19

Bijlage 2 Registratie dierproeven en proefdieren 2016

23

Bijlage 3 Lijst met specificatie diersoorten

57

Bijlage 4 Lijst met vergunninghouders

59

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 3

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 4

1 Samenvatting

Nieuwe registratiemethodiek

Dieren gedood vóór gebruik in dierproef

Met de implementatie van de Europese richtlijn 201063/EU
is de registratie van proefdieren met ingang van het
registratiejaar 2014 veranderd. De registraties van 2014, 2015
en 2016 zijn uitgevoerd conform het Europese uitvoeringsbesluit EU/2012/707. Het uitvoeringsbesluit geeft nadere
uitleg over de registratie-eisen die voortvloeien uit de
richtlijn EU/2010/63. Deze nieuwe registratiemethodiek
heeft geleid tot een verandering in de omschrijving van
registratiecategorieën. De NVWA heeft met ingang van 2014
de Nederlandse registratiegegevens zo gepresenteerd dat
vergelijking met de gegevens van andere EU-landen in de
toekomst mogelijk is.

In 2016 worden door de vergunninghouders 440.766 dieren
gerapporteerd die gedood zijn na gebruik in fok of voor
gebruik in fok of dierproef. Ten opzichte van 2015 is dit een
stijging van 8,5%

Daling van het aantal dierproeven in 2016

In 2016 registreerden de Nederlandse vergunninghouders
449.874 dierproeven. Dat zijn 78.285 (14.8%) dierproeven
minder dan in 2015. In 2016 vonden minder proeven plaats
met onder andere muizen, schapen, konijnen en runderen.
In 2016 zijn 78.209 (19,4%) dierproeven verricht op
genetisch gewijzigde dieren. Dat is een daling van 49.604
dierproeven ten opzichte van het aantal dierproeven met
genetisch gewijzigde dieren in 2015.
De daling van het aantal dierproeven met genetisch
gewijzigde dieren ten opzichte van vorig jaar is voor een
groot gedeelte te verklaren door de nieuwe registratiemethodiek. Bij het maken van genetisch gewijzigde lijnen
tellen twee generaties nakomelingen als dierproeven totdat
uit een welzijnsevaluatie blijkt dat er geen sprake is van
ongerief. In het afgelopen jaar is door middel van welzijns­
evaluaties van een groot aantal lijnen aangetoond dat er
geen sprake is van fok leidend tot dieren met ongerief.
Hierdoor wordt het fokken van deze dieren niet langer
gerapporteerd als dierproef.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Hergebruik van proefdieren

Een dierproef wordt gedefinieerd als ‘elk al dan niet invasief
gebruik van een dier voor experimentele of andere
doeleinden, waarvan het resultaat bekend of onbekend is,
of voor onderwijskundige doeleinden, die bij het dier
evenveel of meer pijn, lijden, angst of blijvende schade kan
veroorzaken als, dan wel dan het inbrengen van een naald
volgens goed diergeneeskundig vakmanschap’. Het is
mogelijk om een proefdier te laten deelnemen aan
meerdere onderzoeken. Hierdoor ligt het werkelijke aantal
proefdieren lager dan het aantal verrichte dierproeven. In
2016 zijn bij 10.819 procedures dieren hergebruikt.
Doel van de proef

De meeste dierproeven worden uitgevoerd voor de doelen
Krachtens wetgeving vereiste toxiciteits- en veiligheidstesten (142.733,
35,4%), Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek (131.599, 32,6%)
en Toegepast en omzettingsgericht onderzoek (107.748, 26,7%).
Inspecties NVWA

De NVWA houdt toezicht op de naleving van de Wet op de
dierproeven (Wod). De NVWA inspecteert in 2016 alle
vergunninghouders, op enkele kleine vergunninghouders
na die in dit jaar geen dierproeven hebben uitgevoerd of
geen dieren hebben. In 2016 verleent de NVWA namens de
Minister van Economische Zaken nieuwe vergunningen aan
vier instellingen, vier vergunningen worden ingetrokken en
vijf vergunningen worden gewijzigd. Eind 2016 zijn 81
instellingen in het bezit van een vergunning voor het
verrichten van dierproeven. Deze instellingsvergunninghouders zijn bijvoorbeeld universiteiten, universitaire
ziekenhuizen, onderzoeksinstellingen en farmaceutische
bedrijven. Van de 81 vergunninghouders zijn 49 instellingen

Zo doende 2016 | 5

ook in het bezit van een vergunning voor het fokken of
afleveren van dieren met het oog op dierproeven. Eén
instelling is alleen in het bezit van een fokvergunning.
In 2016 voert de NVWA in totaal 300 inspecties uit. Dit zijn
ongeveer evenveel inspecties vergeleken met het aantal
inspecties in 2015. Tijdens de inspecties geeft de NVWA drie
schriftelijke waarschuwingen aan drie verschillende
vergunninghouders.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 6

2 Toezicht

Algemeen

De NVWA houdt toezicht op naleving in het kader van de
Wet op de dierproeven (Wod). In 2016 gaat het om toezicht
op 81 instellingen en bedrijven die een instellingsvergunning hebben voor het verrichten van dierproeven, het
fokken van proefdieren en het afleveren van proefdieren.
Deze instellingsvergunninghouders zijn bijvoorbeeld
universiteiten, universitaire ziekenhuizen, onderzoeks­
instellingen en farmaceutische bedrijven.
De NVWA inspecteert in 2016 alle vergunninghouders, op
enkele kleine vergunninghouders na die in dit jaar geen
dierproeven hebben uitgevoerd of geen dieren hebben. De
NVWA voert haar toezicht risicogericht uit. Aan de hand van
scores op risico-indicatoren bepaalt de NVWA hoe vaak zij
een bepaalde vergunninghouder jaarlijks inspecteert.
Risico-indicatoren zijn bijvoorbeeld het aantal dieren, het
aantal verschillende diersoorten, het aantal locaties waar
dierproeven plaatsvinden, de soorten dierproeven, de
inspectiehistorie en eventuele meldingen.
Voor 2016 heeft de NVWA vijf inspectieonderwerpen voor de
uitvoering van het toezicht vastgesteld.
Deze inspectieonderwerpen zijn:
• de naleving van de huisvesting en verzorging proefdieren;
• de zorgvuldigheid van verrichte handelingen;
• het verrichten van de handelingen conform het
onderzoeksplan;
• he controle op de deskundigheid van personen die met
proefdieren werken en/of dierproeven uitvoeren;
• overige redenen voor een inspectie zoals bijvoorbeeld de
controle op de aanlevering van de registratiegegevens
door vergunninghouders.
In 2016 voert de NVWA in totaal 300 inspecties uit bij
vergunninghouders. Dit zijn ongeveer evenveel inspecties
als in het vorige verslagjaar.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Een aantal van de inspecties hebben twee inspecteurs
uitgevoerd. De NVWA voert deze duo-inspecties uit bij
bijvoorbeeld nieuwe vergunninghouders, bij vergunning­
houders met verminderde naleving, bij specifieke
inspectieonderwerpen of in het kader van intervisie en
intercollegiale afstemming. De NVWA legt 38,2% van de
inspectie­bezoeken onaangekondigd af in 2016.
Afbeelding 1 (pagina 8) geeft de aantallen NVWAinspecties weer per inspectieonderwerp in 2016. De meeste
inspecties die de NVWA in 2016 uitvoert, betreffen inspecties
op de naleving van de Regeling huisvesting en verzorging
proefdieren.
Als een vergunninghouder de wet overtreedt, handhaaft de
NVWA conform het interventiebeleid voor het toezicht op
dierproeven en het gebruik van proefdieren. Het interventiebeleid is primair gericht op het opheffen van overtredingen. De NVWA kan bijvoorbeeld bij een overtreding een
schriftelijke waarschuwing geven, waarbij de vergunninghouder de overtreding binnen de gestelde termijn moet
verhelpen. Een andere vorm van interventie die de NVWA bij
een ernstige of herhaalde overtreding kan toepassen, is het
beperken of intrekken van de instellingsvergunning. De
vergunninghouder mag dan in het uiterste geval geen
dierproeven meer uitvoeren of geen proefdieren meer
fokken of afleveren. Daarnaast kan de NVWA naleefhulp
geven aan de vergunninghouder. De NVWA geeft dan
informatie hoe de vergunninghouder aan de wettelijke
voorschriften kan voldoen.
Maatregelen

In 2016 geeft de NVWA drie schriftelijke waarschuwingen
aan drie verschillende vergunninghouders. De NVWA
constateert bij twee vergunninghouders dat de dieren
onvoldoende beddingmateriaal hebben. Dit is een
overtreding van artikel 7, lid 1 onder a van het

Zo doende 2016 | 7

Dierproevenbesluit. Ook constateerde de NVWA eenmaal
dat de dagelijkse controles van de dieren onvoldoende
werden geregistreerd. Dit is een overtreding van artikel 7,
eerste lid onder c van het Dierproevenbesluit. De NVWA
constateert ook bij een vergunninghouder dat de dierproef

anders werd uitgevoerd dan in de projectvergunning
beschreven was. Dit is een overtreding van artikel 10c, lid 1
van de Wod. Ook constateert de NVWA bij een vergunninghouder dat er geen pijnbestrijding werd toegepast.

Afbeelding 1
Aantallen NVWA-inspecties per inspectieonderwerp uitgevoerd in 2016
Naleving huisvesting
en verzorging proefdieren (n=89)
Zorgvuldigheid van verrichte handelingen (n=15)
Verrichten handelingen zoals beschreven in
onderzoeksplan of projectvergunning (n=28)

Controle op de deskundigheid (n=54)

Overige redenen inspectie (n=114)

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 8

3 Verlenen van vergun­
ningen, ontheffingen
en gelijkstellingen
De NVWA voert namens de Economische Zaken nog andere
taken uit in het kader van de Wet op de dierproeven (Wod).
Deze taken zijn het verlenen van instellingsvergunningen,
ontheffingen en gelijkstellingen van beroepskwalificaties.

• TNO Triskelion B.V. is gewijzigd in Triskelion B.V.
• Crucell Holland B.V. is gewijzigd in Janssen Vaccines &
Prevention B.V.
Ontheffingen

Verlenen van vergunningen

Eind 2016 zijn 81 instellingen in het bezit van een vergunning voor het verrichten van dierproeven conform artikel 2
van de Wod. Daarvan zijn 49 instellingen ook in het bezit
van een vergunning op basis van artikel 11a voor het fokken
of afleveren van dieren met het oog op dierproeven. Eén
instelling is alleen in het bezit van een fokvergunning.
Bijlage 4 geeft een overzicht van de vergunninghouders.
Nieuwe vergunningen

In 2016 verleent de NVWA namens de Minister vier nieuwe
vergunningen aan:
• Bureau Waardenburg B.V. te Culemborg
• Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie te Utrecht
• Technische Universiteit Eindhoven te Eindhoven
• Viroclinics Biosciences B.V. te Rotterdam
Ingetrokken vergunningen

In 2016 heeft de NVWA vier vergunningen ingetrokken:
• Aquasense B.V. te Amsterdam
• InteRNA Technologies te Utrecht
• Akzo Nobel Nederland B.V. te Arnhem
• KIT Biomedical Research te Amsterdam
Gewijzigde vergunningen

In 2016 heeft de NVWA de naamstelling van vijf vergunningen gewijzigd:
• ModiQuest Therapeutics B.V. is gewijzigd in ModiQuest
Research B.V.
• NutriControl B.V. te Veghel is gewijzigd in Agrifirm
Innovation Center B.V. te Apeldoorn
• WILL Research Europe B.V. is gewijzigd in Charles River
Laboratories Den Bosch B.V.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

De NVWA verleent namens de Minister ontheffingen. Deze
ontheffingen worden verleend op basis van artikel 6, lid 2
van de Dierproevenregeling, artikel 5 lid 3 van de
Dierproevenregeling en/of artikel 2, lid 5 van het
Dierproevenbesluit.
In 2016 heeft de NVWA 36 ontheffingen op basis van artikel
6 lid 2 van de Dierproevenregeling verleend. Deze ontheffingen kunnen worden afgegeven als de persoon die
proefdieren verzorgt, biotechnische werkzaamheden
uitvoert of proefdieren doodt beschikt over een vergelijkbaar deskundigheids- en bekwaamheidsniveau vergeleken
met het vereiste in artikel 6, eerste lid van deze regeling.
Deze ontheffing kan worden beperkt tot specifieke
werkzaamheden op proefdieren.
In het verslagjaar heeft de NVWA 22 ontheffingen afgegeven
op basis van artikel 5, derde lid van de Dierproevenregeling.
Deze ontheffing betreft personen die beschikken over een
vergelijkbaar deskundigheids- en bekwaamheidsniveau
vergeleken met de vereisten in artikel 5, eerste lid van de
Dierproevenregeling en/of artikel 2, vijfde lid van het
Dierproevenbesluit. Deze ontheffing betreft een vergelijkbaar deskundigheids- en bekwaamheidsniveau van de
persoon die het project en de dierproef opzet.
Gelijkstelling van EU-beroepskwalificaties

Als een persoon in een lidstaat van de Europese Unie of de
Europese Economische ruimte de opleiding heeft gevolgd
waarbij kan worden aangetoond dat deze persoon wel
beschikt over een vergelijkbaar deskundigheids- en
bekwaamheidsniveau kan deze persoon bij de NVWA een
aanvraag doen voor gelijkstelling van EU-beroeps­

Zo doende 2016 | 9

kwalificaties. De NVWA heeft in het verslagjaar twee
gelijkstellingen afgegeven. Deze gelijkstellingen betreffen
de gelijkstelling van de door de Minister erkende cursus
proefdierkunde en de beschikking over soort-specifieke
kennis.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 10

4 Registratie proefdieren
en dierproeven
4.1 Inleiding
Conform artikel 15 van de Wet op de dierproeven moeten
vergunninghouders over het voorafgaande kalenderjaar
opgave doen van de verwerving van de proefdieren en de
verrichte dierproeven. Over 2016 heeft de NVWA registratiegegevens ontvangen van 81 instellingen. Daarvan verrichten
12 vergunninghouders in het verslagjaar geen dierproeven.
Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de bijzonderheden van de registratiegegevens. De vergunninghouders
hebben voor het derde jaar de registratiegegevens aangeleverd conform de nieuwe registratiemethodiek. Hierdoor zijn
deze gegevens moeilijker te vergelijken met die voor 2014.
Wel kan wel een vergelijking worden gemaakt met de
gegevens van 2014 en 2015. In bijlage 2 presenteren de
tabellen 1 tot en met 15 de belangrijkste gegevens over de
verwerving en bestemming van proefdieren en de uitgevoerde dierproeven. De NVWA heeft sinds 2014 de Nederlandse
registratiegegevens op zo’n manier gepresenteerd dat
vergelijking met de gegevens van andere EU-landen in de
toekomst mogelijk is. Op verzoek van het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) geven de tabellen
16 tot en met 29 van bijlage 2 apart de dierproeven weer die

verricht zijn bij universiteiten en universitaire medische
centra. De tabellen 30 en 31 presenteren de dierproeven die
in opdracht van het ministerie van Defensie zijn verricht.

4.2 Dierproeven
4.2.1 Algemeen
Naar aanleiding van de wijziging van de Wod, is de registratie in 2016 uitgevoerd conform het Uitvoeringsbesluit
EU/2012/707 bij de Richtlijn EU/2010/63. Voor de nieuwe
registratiemethodiek zijn vanaf het rapportagejaar 2014 alle
eerder gestelde registratievragen in meer of mindere mate
aangepast. Dit maakt het erg moeilijk om de antwoorden
op de aangepaste registratievragen één op één te vergelijken
met die van de jaren voor 2014.

4.2.2 Aantal dierproeven
In 2016 registreren de Nederlandse vergunninghouders
449.874 dierproeven; een daling van 78.285 (14.8%) ten
opzichte van 2015. Het Uitvoeringsbesluit EU/2012/707 en het
daarbij behorende Corrigendum geven nadere uitleg van de
registratie-eisen die voortvloeien uit de Richtlijn EU/2010/63.

Afbeelding 1: Totaal aantal dierproeven 2011 t/m 2016
700.000
600.000
500.000
400.000
300.000
200.000
100.000
0

2011

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

2012

2013

2014

2015

2016

Zo doende 2016 | 11

Afbeelding 1 geeft het totaal aantal dierproeven weer in de
jaren 2011 tot en met 2016. De stijging van het aantal
dierproeven in 2014 is een rechtstreeks gevolg van de
nieuwe registratiemethodiek.

4.2.3 Doden zonder voorafgaande handeling
Het doden van dieren alleen ten behoeve van het gebruik
van hun organen, weefsels of lichaamsvloeistoffen merkt
Nederland, in tegenstelling tot de EU, aan als dierproef. In
2016 gebruiken de Nederlandse vergunninghouders

hiervoor 46.504 dieren (10,3%) die zij registreren in de
categorie ‘Doden zonder voorafgaande handeling’. Voor
deze categorie worden ten opzichte van de overige
dierproeven relatief veel ratten en vissen gebruikt. De
onderstaande afbeeldingen maken bij ‘Doden zonder
voorafgaande handeling’ de onderverdeling per diersoort
en per doel van de proef. ‘Doden zonder voorafgaande
handeling’ vindt voornamelijk plaats voor de doelen
‘Bescherming van diersoorten’ en ‘Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek’.

Leeswijzer bij analyses en tabellen in hoofdstuk 4. Registratie proefdieren en dierproeven
Uitsluitend Nederlandse vergunninghouders registreren de categorie ‘Doden zonder voorafgaande handeling’.
Om de vergelijking met andere EU-landen in de toekomst te vereenvoudigen, is ervoor gekozen de categorie
Doden zonder voorafgaande handeling buiten de analyse te laten van de aspecten van dierproeven. Dit betekent
dat alle volgende analyses en tabellen in hoofdstuk 4, conform de EU-systematiek, steeds gebaseerd zijn op:
Het totaal aantal dierproeven geregistreerd in 2016 (= 449.874) min het aantal dieren gedood zonder voorafgaande handeling (=46.504) is het aantal dierproeven voor de Europese registratie (=403.370).
Waar vergelijking met voorgaande jaren mogelijk is, zijn die aantallen ook gecorrigeerd voor Doden zonder
voorafgaande handelingen. Op basis van de Europese registratie zijn in 2016 76.210 (15,9%) minder dierproeven
uitgevoerd dan in 2015.
Proefdieren kunnen meerdere keren per jaar worden hergebruikt in dierproeven. Het werkelijke aantal gebruikte
proefdieren ligt hierdoor lager dan het aantal dierproeven. In 2016 zijn 10.819 dierproeven geregistreerd waarbij
sprake is van hergebruik van proefdieren. Hergebruik vindt met name plaats bij proeven met het doel onderwijs.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 12

Afbeelding 2
Doden zonder voorafgaande handeling, per diersoort en per doel van de proef

4.2.4 Doel van de proef
Afbeelding 3
Aantallen dierproeven per hoofddoel

In de registratie kunnen acht hoofddoelen worden
onderscheiden waarvoor dierproeven worden uitgevoerd:
• fundamenteel wetenschappelijk onderzoek;
• toegepast en omzettingsgericht onderzoek;
• onderwijs;
• bescherming van het milieu;
• bescherming van diersoorten;
• krachtens wetgeving vereiste toxicologische en
veiligheidstesten;
• forensisch onderzoek;
• fok met ongerief, niet gebruikt in dierproeven.
De meeste dierproeven worden uitgevoerd voor de doelen
Krachtens wetgeving vereiste toxiciteits- en veiligheidstesten (142.733,
35,4%), Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek (131.599, 32,6%)
en Toegepast en omzettingsgericht onderzoek (107.748, 26,7%).
De doelen Bescherming van het milieu (24 proeven, 0,0%),
Bescherming van diersoorten (4257 proeven, 1,1%), Fok met
ongerief, niet gebruikt in dierproeven (1618 proeven, 0,4%) en
Forensisch onderzoek (677 proeven, 0,2%) zijn uit het taart­
diagram gelaten vanwege de kleine percentages.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 13

4.2.5 Wettelijke bepalingen

4.2.6 Diersoorten

In 2016 hebben de vergunninghouders 142.733 dierproeven
(35,4% van het totaal) uitgevoerd op grond van wettelijke
bepalingen. 140.100 (34,7%) proeven zijn uitgevoerd op
grond van EU-wetgeving en 2.633 (0,7%) proeven op grond
van niet-EU wetgeving.

Vergelijking 2016 met 2015:
In 2016 worden aanzienlijk minder proeven gerapporteerd
met muizen ten opzichte van 2015 (82.826 dierproeven
minder) Daarnaast worden minder dierproeven gerapporteerd met schapen, konijnen en runderen in 2016 ten
opzichte van 2015.

Tabel 1
Aantallen dierproeven per diersoort 2014, 2015 en 2016
Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Syrische
goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Resusapen
Java-apen
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen, huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Amfibieën
Zebravissen
Andere vissen

2014
277.505
99.125
4.348
1.702

%
49,2
17,6
0,8
0,3

2015
244.804
99.602
3.433
1.518

%
51,0
20,8
0,7
0,3

2016
161.978
109.589
3.148
1.443

%
40,2
27,2
0,8
0,4

2.285
10.763
1.068
244
782
342
77
143
18
381

0,4
1,9
0,2
0
0,1
0,1
0
0
0
0,1

1.031
9.899
750
61
396
410
91
96
47
213

0,2
2,1
0,2
0,0
0,1
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0

472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146

0,1
2,1
0,2
0,0
0,1
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0

13.179
437
2.496
11.886
24
85.675
17.307
748

2,3
0,1
0,4
2,1
0
15,2
3,1
0,1

8.402
239
2.126
5.240
14
51.386
18.248
851

1,8
0,0
0,4
1,1
0,0
10,7
3,8
0,2

308
547
4.021
28.358

0
0,1
0.7
5,0

1.181
562
4.909
24.071

0,2
0,1
1,0
5,0

10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942

2,5
0,0
0,1
1,0
0,0
13,0
5,0
0,1
0,0
0,1
0,0
3,9
3,2

Totaal

563.769

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

479.580

403.370

Zo doende 2016 | 14

4.2.7 Bijzonderheid dier

Dieren uit de wilde fauna

Vergunninghouders dienen bij de registratie aan te geven of
een dierproef is verricht op:
• een gewoon dier;
• een genetisch gewijzigd dier;
• een dier afkomstig uit de wilde fauna;
• een dier in het vrije veld (biotoop).

In 2016 zijn 1980 dierproeven verricht op dieren uit de wilde
fauna. Dat zijn er 7.903 minder dan in 2015. Het grootste
aantal dierproeven wordt uitgevoerd met vissen (1367). De
proeven worden voornamelijk gedaan voor de doelen:
Bescherming van diersoorten en Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek (ethologie, diergedrag en biologie).

Afbeelding 4
Bijzonderheid dier

Dieren in hun biotoop

Dieren uit de
wilde fauna
0,5%

Dieren in het vrije
veld (biotoop)
5,3%

Genetische
gewijzigde
dieren
19,4%

In 2016 vonden 21.541 dierproeven plaats op dieren in hun
natuurlijke leefomgeving (biotoop). Dat aantal is vergelijkbaar met 2015 (21.175). Het betreft vooral vogels (16.737)
voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek en
toegepast en omzettingsgericht onderzoek, en vissen
(4.236) voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek en
toegepast en omzettingsgericht onderzoek.

4.2.8 Herkomst en hergebruik van gebruikte
proefdieren in dierproeven
Afbeelding 5
Herkomst dieren in dierproef

Gewone dieren
66,9%

Genetisch gewijzigde dieren

Genetisch gemodificeerde dieren zijn dieren waarvan het
genoom door een DNA-techniek is gewijzigd; genetisch
gewijzigde dieren zijn ook dieren van lijnen met een
spontane of chemisch geïnduceerde mutatie. In 2016 zijn
78.209 (19,4%) dierproeven verricht op genetisch gewijzigde
dieren. Het aantal geregistreerde dierproeven op genetisch
gewijzigde dieren is daarmee 49.604 lager dan het aantal
dierenproeven op genetisch gewijzigde dieren in 2015.
De meeste dierproeven op genetisch gewijzigde dieren
hebben vergunninghouders verricht op muizen (61.241,
78,3% van het aantal dierproeven op genetisch gewijzigde
dieren). In beperkte mate betreft het dierproeven op
zebravissen (14.289 dieren, 18,3%), ratten (2519 dieren, 3,2%)
en konijnen (160 dieren, 0,2%).

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

In de EU, maar
niet bij een
geregistreerde
fokker geboren
dieren
20,4%

Elders ter wereld
geboren dieren
1,1%
Hergebruikte dieren
2,7%

In de EU, bij een
geregistreerde
fokker geboren dieren
75,7%

Zo doende 2016 | 15

Tabel 2
Aantallen dierproeven met NHP’s opgesplitst in afkomst per generatie
F2 of groter
Hergebruik
Rhesusapen
Java-apen
Klauwaapjes
In de EU (inclusief Nederland) bij een geregistreerde fokker geboren apen
Rhesusapen
Java-apen
Klauwaapjes
In Azië geboren apen
Rhesusapen
Java-apen
Klauwaapjes

28
9
2
39
5
14
3
20

Totaal aantal dierproeven met NPH’s per generatie

Voor het merendeel van de dierproeven zijn dieren gebruikt
die zijn geboren bij een geregistreerde fokker in de EU
(305.441, 75,5%).
Het is mogelijk om een proefdier meer dan één maal in een
dierproef te gebruiken. Hierdoor ligt het werkelijke aantal
gebruikte proefdieren lager dan het aantal verrichte
dierproeven. In 2016 zijn 10.819 dierproeven geregistreerd
waarbij sprake is van hergebruik van proefdieren.
Hergebruik vindt met name plaats bij proeven met het doel
onderwijs.
Voor het gebruik van non humane primaten (NHP’s) in
dierproeven moet de afkomst en de generatie worden
geregistreerd. ‘F1’,’ F2 of groter’ en ‘zichzelf in stand
houdende kolonie’ geeft informatie over het aantal
generaties dat het dier afstamt van wildvang dieren.

Zichzelf in stand houdende kolonie

23

97

dieren voor het creëren van een nieuwe genetisch gewijzigde lijn. Hiervoor zijn 2016 8.630 dieren gebruikt. Dit is
iets minder dan in 2015 (10.141). Het betreft 8.589 muizen,
14 ratten en 27 zebravissen.

4.2.11 Ongerief
Afbeelding 6
Ernstig
3,3%

Terminaal onder
anesthesie
6,3%

Matig
21,7%

4.2.9 Herplaatsing of adoptie
In 2016 verzamelde de NVWA gegevens over herplaatsing en
adoptie van (voormalige) proefdieren. In het verslagjaar zijn
130 honden, 2 katten en 11 kippen ter adoptie aangeboden
en 8 cavia’s herplaatst.

Licht
68,7%

4.2.10 Bijzondere technieken
De registratiemethodiek van de dierproeven vraagt
bijzondere technieken of ingrepen te vermelden. Hieronder
registreren vergunninghouders het doden zonder voorafgaande handeling (46.504, zie 4.2.3) en het gebruik van

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 16

Het ondervonden ongerief wordt vastgelegd in een
welzijnsdagboek; op basis van de welzijnsevaluatie schat de
vergunninghouder achteraf de mate van ongerief in bij
dieren. De nieuwe registratiemethodiek deelt ongerief in
vier categorieën in (terminaal onder anesthesie, licht,
matig, ernstig). In uitzonderlijke situaties kan aangegeven
worden dat het ongerief de categorie ‘ernstig’ oversteeg.
Verreweg de meeste dierproeven worden door vergunninghouders geregistreerd als licht (68,7%) of matig ongerief
(21,7%). Dit komt overeen met de registratie van ongerief in
2015 (72,2% licht en 19,3% matig).

4.2.12 Pijnbestrijding
In de nieuwe registratiemethodiek zijn vanaf 2014 de
coderingen gewijzigd, zowel voor pijnbestrijding als voor
anesthesie. De opties ‘Is niet toegepast/onverenigbaar
proef’ en ‘Is niet toegepast/praktisch niet uitvoerbaar’ zijn
gecombineerd tot één optie ‘Is niet toegepast/ onverenigbaar proef/ praktisch niet uitvoerbaar’. In de praktijk blijken
deze twee opties nauwelijks te onderscheiden. Het
percentage dierproeven waarbij in 2016 pijnbestrijding is
gegeven aan de proefdieren (9,5%) is ten opzichte van 2015
gelijk gebleven (9,4%).

4.3 Herkomst proefdieren
Algemeen

Onderstaande tekst heeft betrekking op de herkomst van alle
dieren, dus ook dieren waarop (nog) geen dierproeven zijn
verricht. Paragraaf 4.2.8 spitst zich toe op de herkomst van
dieren in proeven. Onder herkomst wordt vanaf 1 januari
2014 verstaan: de plaats waar de dieren geboren zijn. Tot 1
januari 2014 werd herkomst gedefinieerd als de plaats
waarvandaan de dieren als laatste geleverd zijn.
Nieuwe proefdieren bij een vergunninghouder kunnen
afkomstig zijn uit eigen fok, van een fokinstelling voor
proefdieren of uit een andere bron (wilde fauna of
particuliere leveranciers).
Tabel 3 geeft informatie over de herkomst van de dieren die
de vergunninghouders in 2015 hebben betrokken.
Deze tabel geeft het totaal weer van verworven proefdieren.
De herkomstgegevens en fokgegevens van de professionele
proefdierfokkers staan niet in de tabel om te voorkomen dat
deze dieren dubbel geregistreerd worden.
Het totale aantal verworven dieren in 2016 is licht gestegen
met 8.881 dieren ten opzichte van het aantal in 2015.

4.2.13 Anesthesie
Uit de gegevens blijkt dat bij 158.564 dierproeven anesthesie
is toegepast en dat bij 8.454 (2,1%) van alle uitgevoerde
proeven geen anesthesie mogelijk was omdat dit onverenigbaar was met de proef.

4.2.14 Toestand na de proef
Uit de gegevens blijkt dat bij 357.689 (88,7%) dierproeven de
dieren tijdens of in het kader van de proef zijn gestorven of
gedood. Bij 45.681 (11,3%) van de dierproeven blijven de
dieren na afloop in leven.

4.3.1 Herkomst genetisch gewijzigde dieren.
Van het totaal aantal verworven dieren zijn 466.080 (54,1%)
dieren genetisch gewijzigd. Dit zijn 3.901 dieren meer dan in
2015. Deze stijging doet zich vooral voor bij het aantal
verworven genetisch gewijzigde konijnen en vissen. Uit de
gegevens blijkt dat de meeste genetisch gewijzigde dieren
verkregen zijn uit eigen fok of kweek.

Tabel 3
Herkomst van de in 2016 verworven dieren
Diersoort
Muizen
Ratten
Andere knaagdieren
Honden
Katten
Andere dieren

Eigen fok
395.728
66.568
469
162
0
155.452

Fokinstelling
90.951
54.452
4.422
183
83
60.922

Andere herkomst
1.461
104
140
252
48
29.420

Totaal 2016
488.140
121.124
5.031
597
131
245.794

Totaal 2015
532.677
78.676
5.854
334
12
234.383

Totaal

618.379

211.013

31.425

860.817

851.936

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 17

Tabel 4
Herkomst van de in 2016 verworven genetisch gewijzigde dieren
Genetisch gewijzigde diersoort
Muis
Rat
Konijn
Vis

Eigen fok
335.714
5.883
450
101.853

Fokinstelling
18.080
235
17
1.229

Andere herkomst
1.315
72
0
1.232

Totaal 2016
355.109
6.190
467
104.314

Totaal 2015
373.996
8.876
265
79.042

Totaal

443.900

19.561

2.619

466.080

462.179

4.3.2 Dieren afkomstig uit de wilde fauna
Van de verworven proefdieren is 2,9% (25.270) afkomstig uit
de wilde fauna. Het merendeel hiervan zijn vissen (97,0%).

4.3.3 ‘Dieren dood of gedood na gebruik in fok’
en ‘dieren dood of gedood vóór gebruik in
fok of dierproef’
De NVWA houdt ook toezicht op dieren die bij een vergunning houdende instelling aanwezig zijn en niet in dierproeven worden gebruikt (artikel 1.b.3.Wod). De NVWA vraagt
instellingsvergunninghouders om de dieren te registreren
die zijn doodgegaan of gedood zonder dat zij zijn gebruikt
in een dierproef.

Sinds 2014 wordt bij deze dieren onderscheid gemaakt
tussen dieren die zijn doodgegaan of gedood na gebruik in fok
(bijvoorbeeld ouderdieren die zijn gebruikt voor de fok) en
dieren die zijn dood gegaan of zijn gedood vóór gebruik in fok of
dierproef (bijvoorbeeld vanwege ongeschiktheid voor gebruik
in dierproeven).
In 2016 zijn 104.166 dieren dood gegaan of gedood na
gebruik in fok en 336.600 dieren doodgegaan of gedood
vóór gebruik in fok of dierproef (zie Tabel 5). Het totaal
aantal dieren dat in 2016 is doodgegaan zonder dat ze zijn
gebruikt in een dierproef is daarmee 440.766. Dit is een is
stijging van 8,5 % ten opzichte van 2015 (zie Tabel 6).

Tabel 5
Dieren doodgegaan of gedood vóór gebruik in fok of dierproef in 2016
‘Gewone’ dieren
Genetisch gewijzigde dieren
Waarvan muizen
Waarvan ratten
Waarvan vissen
Dieren uit de wilde fauna

Dieren dood of gedood na gebruik in fok
25.973
78.193
41.744
494
35.864
0

Dieren dood of gedood vóór gebruik in fok of dierproef
52.895
283.593
232.472
3.715
47.225
112

104.166

336.600

Totaal

Tabel 6
Dieren doodgegaan of gedood vóór gebruik in dierproef van 2012 tot en met 2016
‘Gewone’ dieren
Genetisch gewijzigde dieren
Waarvan muizen
Waarvan ratten
Waarvan vissen
Dieren uit de wilde fauna

2012
129.015
395.695
320.292
844
73.661
25

2013
128.475
446.026
303.299
783
140.941
10

2014
106.447
420.631
300.384
1.020
119.227
8

2015
92.961
313.180
252.318
3.093
57.614
34

2016
78.868
361.786
274.216
4.209
83.089
112

Totaal dieren dood vóór dierproef

524.735

574.511

527.086

406.175

440.766

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 18

Bijlage 1
Dierproeven in 2016 in
percentages

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 19

Bijzonderheid dier
A. Dier ander dan B, C en D
B. Genetisch gewijzigd dier
C. Uit de wilde fauna
D. In het vrije veld (biotoop)

%
74,8
19,4
0,5
5,3
100

Herkomst dieren en hergebruik
In de EU , bij een geregistreerde fokker geboren dieren
In de EU, maar niet bij een geregistreerde fokker geboren dieren
Elders ter wereld geboren dieren
Hergebruikte dieren

%
75,7
20,4
1,2
2,7
100

Doel
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
			 tbv de Mens
			Dierziekten, dierenwelzijn
			Overig
Bescherming van het milieu
Bescherming van diersoorten
Onderwijs
Forensisch onderzoek
Fok met ongerief, niet gebruikt in dierproef
Gereguleerde productie
Kwaliteitscontrole
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
			Algemeen
			Ecologie
			 Diervoeder en doeldier

%
32,6
14,4
11,8
0,5
0,0
1,1
3,7
0,2
0,4
0,0
13,6
20,1
1,2
0,5
100

Wettelijke bepalingen
Geen wettelijke bepaling
EU wetgeving
Nationale wetgeving EU-land(en)
Niet-EU wetgeving

%
64,6
34,7
0,7
100

Bijzondere technieken
In de proef werden bijzondere technieken of ingrepen toegepast, bestaande uit:
Géén van onderstaande technieken of ingrepen
Doden zonder voorafgaande handelingen
Gebruikt in productie van een nieuwe genetisch gewijzigde lijn

%
87,7
10,3
1,9
100

Anesthesie
Werd niet toegepast omdat hiertoe geen aanleiding bestond
Werd niet toegepast omdat dit onverenigbaar was met de proef
Werd wel toegepast

%
58,6
2,1
39,3
100

Pijnbestrijding, postoperatief of op een ander tijdstip
Werd niet toegepast omdat hiertoe geen aanleiding bestond
Werd niet toegepast omdat dit onverenigbaar was met de proef
Werd wel toegepast

%
82,7
7,8
9,5
100

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 20

Mate van ongerief
Terminaal onder anesthesie
Licht
Matig
Ernstig

%
6,3
68,7
21,7
3,3
100

Toestand van de dieren na beëindiging van de proef
Het dier is gestorven of gedood tijdens of in het kader van de proef
Het dier is na beëindiging van de proef in leven gelaten

%
88,7
11,3
100

Doden zonder voorafgaande handeling, diersoort
Zoogdieren
			waarvan muizen
			waarvan ratten
Vogels
Vissen
Amfibien
Reptielen

%
45,3
30,3
14,5
0,8
53,9
0,0
0,0
100

Doden zonder voorafgaande handeling, doel
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
Onderwijs
Gereguleerde productie
Bescherming van diersoorten
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie

%
32,5
11,7
4,7
0,0
46,4
4,5
100

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 21

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 22

Bijlage 2
Registratie dierproeven
en proefdieren 2016
Tabellarische registratiegegevens – algemeen
1.		
2.		
3.		
4.		
5.		
6.		
7.		
8.		
9.		
10.
11.
12.
13.
14.
15.

Diersoort – bijzonderheid dier
Diersoort – herkomst dier en hergebruik
Diersoort – hoofddoel van de proef
Genetisch gewijzigde dieren – hoofddoel van de proef
Diersoort – wettelijke bepalingen
Diersoort – toxicologisch onderzoek
Diersoort – anesthesie
Diersoort – pijnbestrijding
Diersoort – mate van ongerief
Diersoort – toestand van de dieren na de proef
Doel van de proef – bijzonderheid dier
Doel van de proef – herkomst dieren en hergebruik
Doel van de proef – mate van ongerief
Doel van de proef – wettelijke bepalingen
Doel van de proef – toxicologisch onderzoek

Instellingen voor wetenschappelijk onderwijs (wo)
16. Academisch Medisch Centrum van de Universiteit van Amsterdam – diersoort/doel proef
17. Universiteit van Amsterdam – diersoort/doel proef
18. Vrije Universiteit Medisch Centrum Amsterdam – diersoort/doel proef
19. Vrije Universiteit Amsterdam – diersoort/doel proef
20. Universiteit Twente Enschede – diersoort /doel proef
21. Rijksuniversiteit Groningen – diersoort/doel proef
22. Leids Universitair Medisch Centrum – diersoort/doel proef
23. Universiteit Leiden – diersoort/doel proef
24. Universiteit Maastricht – diersoort/doel proef
25. Radboud Universiteit Nijmegen – diersoort/doel proef
26. Universitair Medisch Centrum Utrecht – diersoort/doel proef
27. Universiteit Utrecht – diersoort/doel proef
28. Erasmus Universitair Medisch Centrum Rotterdam– diersoort/ doel proef
29. Wageningen Universiteit – diersoort/doel proef
30. Dierproeven bij Defensie – diersoort/doel van de test
31. Dierproeven bij Defensie – diersoort/mate van ongerief

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

24
25
26
28
30
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39

41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
55

Zo doende 2016 | 23

Eindtotaal

216
160

81
5
20

16
65
14

146
10.129
152
438
4.073

613

16.737
207

20
431
63
1.515
7.339

13.594

695

301.520

67.451

10.758

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

1.367

4.236

1.980

21.541

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146
10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942

1
52.237
2.793

Totaal

Nhp zichzelf
instandhoudende kolonie

9.230
833

NHP F2 of groter

52.011
1.686

Dieren in hun biotoop
(behalve aap)

Genetisch gewijzigd met
ongerief

100.737
107.070
3.148
1.443
256
8.419
656
89
294
135

Dieren uit wilde fauna
(behalve aap)

Genetisch gewijzigd zonder
ongerief

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen
daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Gewoon dier (behalve aap)

Tabel 1
Diersoort - bijzonderheid dier

25

95

403.370

Zo doende 2016 | 24

Eindtotaal

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

3.756
1.623
27

198
259
28
60

157.399
107.884
3.121
1.443
201
8.369
171
49
184

823
82

2

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146
10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942

271
12

45
216

226
12
5

2
28
9

14
39
5
144

Totaal

In Azië geboren apen

In de EU (inclusief Nederland)
bij een geregistreerde fokker
geboren apen

Elders ter wereld geboren
dieren (geen NHP)

In de EU maar niet bij een
geregistreerde fokker
geboren dieren (geen NHP)

In de EU (inclusief Nederland)
bij een geregistreerde fokker
geboren dieren (geen NHP)

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen
daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Hergebruikt (inclusief NHP)

Tabel 2
Diersoort - herkomst dier en hergebruik

163
1
48
2.096

1.182
109
76
167

1.040
887

6.608
13

370

61

59
165

15.371
3.033

63
80
6.576

294
3.168

10.819

305.441

82.417

4.612

3
20

8.784
42
314
1.810
1
44.589
19.243
207
20

58

23

Zo doende 2016 | 25

403.370

Eindtotaal

15
14
7
375
33
115
117
1
2.165
11.296
207
20
431
63
15.187
2.154
131.599

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

226

1.201
144

Onderwijs

Bescherming van
diersoorten

1.489
143
175
33
38
93
74
11
5

Bescherming van
het milieu

45.045
5.049
238
321
48
229
7

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek dierziekten,
dierenwelzijn

87.444
10.865
437
78
386
45
28
30
9
77

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek tbv de mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen
daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Fundamenteel
wetenschappelijk
onderzoek

Tabel 3
Diersoort - doel van de proef

6.751
3.218
28

9
22
28
2

108
58
54
4

16
55
20
92

45

225
18
19
335

7.278

244
6.096

32.828
1.756

121
13

1.360

440
5

47.549

2.008

58.191

23

188
1.986

356
101
112
1.487

4

20

24

237

1.392
337

4.016

54
613

4.257

14.714

Zo doende 2016 | 26

160

2.331
55
6

5.591
406
40

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146

135

2
2

964

850

56

25

4
30

82

7

536

9.442

4.133
28

1.376
360

123
4.794
677

1.618

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

162

54.947

80.908

Totaal

5.065
64.509
192
12

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

13.732
25.180
2.076
990

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

2

Kwaliteitscontrole

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef
1.151
467

Gereguleerde productie

Forensisch onderzoek
100
14

4.917

1.799

Zo doende 2016 | 27

10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942
403.370

Eindtotaal
18.356
521

53.526
18.877

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

946
103

14.273

946
103

2.406
95

2.517

40

40
1.618

1.151
467

160

16
160

Totaal

Krachtens wetgeving vereiste
toxicologie algemeen

Gereguleerde productie

Fok met ongerief,
niet gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Toegepast
en omzettingsgericht
onderzoek overig

37.817
1.436
Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
Dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek tbv de Mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Konijnen
Zebravissen
Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek
(FW)

Tabel 4
Genetisch gewijzigde dieren - doel van de proef

422
61.241
2.519
160
14.289

422
78.209

Zo doende 2016 | 28

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavias
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

143.181
19.900
878
441
472
497
195
43
294
81
16
70
34
144
8.259
152
434
3.954
1
37.286
19.755
207
20
431
63
15.681
8.148

18.636
89.503
2.270
1.002

161
186

8.078
406
40

4
55
6

Eindtotaal

260.637

140.100

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

135

279

2
1.591

89

4
30

14.357
388

594

123
4.794
2.633

Zo doende 2016 | 29

Totaal

Niet-eu wetgeving

Eu wetgeving

Geen wettelijke bepaling

Tabel 5
Diersoort – wettelijke bepalingen

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146
10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942
403.370

Eindtotaal

260.637

284

438

346

86

4.122

6

12

2.331
71
30
135

2

2.756

1.729

56

4
103

16

10.799

20

38.543

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

30.184

62

68.172

310

1.376
388

438

2.182

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146
10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942

123
4.794
2.756

Totaal

2.574
56.367
192

Tox/wv industriële
chemicaliën

Tox/wv medische
toepassingen

Tox/wv biociden

85

1.829
990

40
10

Tox/wv diervoeding

8.259
152
434
3.954
1
37.286
19.755
207
20
431
63
15.681
8.148

1.623
390
16

12.161

Tox/wv voeding incl.
Contactmaterialen

4.022
32.158
249

Tox/wv
plantenbeschermende
producten

143.181
19.900
878
441
472
497
195
43
294
81
16
70
34
144

Tox/wv diergeneesmiddelen
en residuen daarvan

Tox/wv geneesmiddelen
voor de mens

Tox/wv anders

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Geen toxicologisch
onderzoek

Tabel 6
Diersoort – toxicologisch onderzoek

86

403.370

Zo doende 2016 | 30

9.450
101
350
3.571
1
51.457
20.045
200
20
431
12
616
1.738

123
4.794

Eindtotaal

236.352

8.454

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

54.404
84.019
1.776
1.067
75
6.007
616
75
1
212

1.091
2.186

108

260

Totaal

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavias
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen
daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Is toegepast als anesthesie
(geen euthanasie)

Is niet toegepast
(onverenigbaar proef)

Is niet toegepast
(geen aanleiding)

Tabel 7
Diersoort – anesthesie

106.483
23.384
1.372
376
397
2.572
40
14
293
4
16
70
34
38

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146

679
51
88
502

51
15.065
6.410

10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942

158.564

403.370

520
98
7

Zo doende 2016 | 31

Eindtotaal

119.022
99.613
1.772
986
460
8.365
603
89
218
69
16
49
14
112

13.253
4.029
1.309
411

9.144
102
377
3.152
1
46.794
20.143
200
20
431
63
14.043
7.740

536

1.137
5.202

624

333.598

31.536

38.236

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

20
16
10
147

29.703
5.947
67
46
12
194
37
66

21
20
34

5
18

449
50
56
903

5.443
7

Totaal

Is toegepast

Is niet toegepast
(onverenigbaar proef)

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen
daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Is niet toegepast
(geen aanleiding)

Tabel 8
Diersoort – pijnbestrijding

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146
10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942
403.370

Zo doende 2016 | 32

Eindtotaal

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Totaal

197
1
32

Ernstig

7

Matig

18.679
5.011
430
1
38
59
12

Licht

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavias
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen
daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Terminaal onder anesthesie

Tabel 9
Diersoort – mate van ongerief

82.457
87.976
964
699
327
7.178
609
89
55
77

52.766
15.356
1.727
332
107
1.337
35

8.076
1.246
27
411

134
139
16
30
30
86

105

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146

4.219
32
186
1.387

427
19
24
51

40
4
53

5

5.266
2.080
7

2.565
14

140
683

5.286
100
196
2.635
1
44.406
18.049
200
20
431
63
15.546
9.744

80
2.189

38
326

10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942

25.290

277.205

87.541

13.334

403.370

Zo doende 2016 | 33

Eindtotaal

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

156.554
107.872
3.110
1.443
257
8.286
271
10
239
135
16
41
30
37

5.424
1.717
38

5.529
51
255
743
1
47.978
2.198

4.600
101
183
3.330

215
293
385
79
55
81
29
4
109

Totaal

In leven gelaten na het
einde van de proef

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavias
Syrische goudhamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Paarden, ezels en kruisingen
daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen

Dood of gedood tijdens of
in het kader van de proef

Tabel 10
Diersoort – toestand van de dieren na de proef

161.978
109.589
3.148
1.443
472
8.579
656
89
294
216
16
70
34
146

61
1
15.674
6.897

4.259
17.945
207
20
370
62
130
6.045

10.129
152
438
4.073
1
52.237
20.143
207
20
431
63
15.804
12.942

357.689

45.681

403.370

Zo doende 2016 | 34

Eindtotaal

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

16.802

46.565

945

1.905

103

Totaal

33.179

NHP zichzelf
instandhoudende kolonie

6.990

NHP F2 of groter

46.536

Dieren in hun biotoop
(behalve aap)

Genetisch gewijzigd
met ongerief

64.941

Dieren uit wilde fauna
(behalve aap)

Genetisch gewijzigd
zonder ongerief

Doel van de proef
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
(FW)
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
tbv de mens
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
overig
Bescherming van het milieu
Bescherming van diersoorten
Onderwijs
Forensisch onderzoek
Fok met ongerief, niet gebruikt in dierproef
Gereguleerde productie
Kwaliteitscontrole
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
algemeen
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
ecologie
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Gewoon dier (behalve aap)

Tabel 11
Doel van de proef – bijzonderheid dier

587

12.516

5

24

131.599

2.075

6.044

20

71

58.191

1

38

2.008

4
12.138
637

2.443
40

2
54.947
80.486

160

47.549

74

1.367
26

20
2.890
33

24
4.257
14.714
677
1.618
162
54.947
80.908

1.618

422

4.917

4.917

1.799

1.799

301.520

67.451

10.758

1.980

21.541

25

95

Zo doende 2016 | 35

403.370

Eindtotaal

In de EU (inclusief Nederland)
bij een geregistreerde fokker
geboren dieren (geen NHP)

In de EU maar niet bij een
geregistreerde fokker
geboren dieren (geen NHP)

Elders ter wereld geboren
dieren (geen NHP)

In de EU (inclusief Nederland)
bij een geregistreerde fokker
geboren apen

In Azië geboren apen

Totaal

Doel van de proef
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
(FW)
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
tbv de mens
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
overig
Bescherming van het milieu
Bescherming van diersoorten
Onderwijs
Forensisch onderzoek
Fok met ongerief, niet gebruikt in dierproef
Gereguleerde productie
Kwaliteitscontrole
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
algemeen
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
ecologie
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Hergebruikt (inclusief NHP)

Tabel 12
Doel van de proef – herkomst en hergebruik

2.846

114.344

13.633

758

15

3

131.599

547

50.758

6.366

457

43

20

58.191

1.720

6.857

38.965

7

340

1.444

224

4

20
4.088
1.504
240

4.972

16
378

10.573
5.005

1.918

2.008

222

24
4.257
14.714
677
1.618
162
54.947
80.908

2.999

4.917

169

1.799
10.819

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

8.238
437
1.618
162
44.358
75.303

47.549

305.441

82.417

1.799
4.612

58

23

403.370

Zo doende 2016 | 36

Eindtotaal

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Licht

Matig

Ernstig

Totaal

Doel van de proef
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
(FW)
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
tbv de mens
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
overig
Bescherming van het milieu
Bescherming van diersoorten
Onderwijs
Forensisch onderzoek
Fok met ongerief, niet gebruikt in dierproef
Gereguleerde productie
Kwaliteitscontrole
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
algemeen
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
ecologie
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Terminaal onder anesthesie

Tabel 13
Doel van de proef – mate van ongerief

21.042

74.784

33.842

1.931

131.599

1.217

30.157

22.201

4.616

58.191

626

35.783

9.337

1.803

47.549

615

1.064

329

2.008

4
2.228
10.978
663
993
161
40.764
73.377

20
2.029
1.262
13
609

103

10.437
6.715

3.714
816

24
4.257
14.714
677
1.618
162
54.947
80.908

4.899

12

6

4.917

2.371
1
1
32

16

1.799
25.290

277.205

1.799
87.541

13.334

Zo doende 2016 | 37

403.370

Eindtotaal

Totaal

Niet-EU wetgeving

131.599
58.191

131.599
58.191

47.549

47.549

2.008

2.008

24
4.257
14.714
677
1.618

24
4.257
14.714
677
1.618
162
54.947
80.908

162
53.564
79.658

260.637

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

EU wetgeving

Doel van de proef
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
tbv de mens
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn
Toegepast en omzettingsgericht onderzoek
overig
Bescherming van het milieu
Bescherming van diersoorten
Onderwijs
Forensisch onderzoek
Fok met ongerief, niet gebruikt in dierproef
Gereguleerde productie
Kwaliteitscontrole
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
algemeen
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
ecologie
Krachtens wetgeving vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Geen wettelijke bepaling

Tabel 14
Doel van de proef – wettelijke bepaling

1.383
1.250

4.917

4.917

1.799

1.799

140.100

2.633

403.370

Zo doende 2016 | 38

Totaal

Tox/wv Biociden

Tox/wv diervoeding

Tox/wv voeding incl.
Contactmaterialen

Tox/wv
plantenbeschermende
producten

Tox/wv industriële
chemicaliën

Tox/wv medische
toepassingen

Tox/wv diergeneesmiddelen
en residuen daarvan

Tox/wv geneesmiddelen
voor de mens

Tox/wv anders

Doel van de proef
Fundamenteel
wetenschappelijk
onderzoek (FW)
Toegepast en

Geen toxicologisch
onderzoek

Tabel 15
Doel van de proef – toxicologisch onderzoek

131.599

131.599

58.191

58.191

47.549

47.549

2.008

2.008

24

24

omzettingsgericht
onderzoek tbv de
mens
Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek dierziekten,
dierenwelzijn
Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig
Bescherming van het
milieu
Bescherming van
diersoorten
Onderwijs
Forensisch onderzoek
Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef
Gereguleerde
productie
Kwaliteitscontrole
Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen
Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
ecologie
Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en
doeldier

4.257

4.257

14.714
677
1.618

14.714
677
1.618

Eindtotaal

260.637

2.756

160

2

27.000
11.383

27.947
2.228

162

62

63.255

310

438

390

86

4.917

4.917

7

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

2.756

38.543

30.184

1.792

62

68.172

54.947
80.908

310

438

2.182

Zo doende 2016 | 39

1.799

86

403.370

Registratie dierproeven
en proefdieren 2016
Dierproeven bij instellingen van wetenschappelijk onderwijs

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 40

Eindtotaal

11.900
1.483

2

67

13

62

75

10

10

624

7.982

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

50

779
115

Forensisch onderzoek

17

Onderwijs

32

Bescherming van diersoorten

4.574
540

Bescherming van het milieu

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

6.515
826

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 16
Academisch Medisch Centrum van de Universiteit van Amsterdam - Diersoort - Doel van de proef

624

5.177

32

966

2

14.159

Zo doende 2016 | 41

Eindtotaal

1.692
32

113
118

27
20

9

1.733

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 17
Universiteit van Amsterdam - Diersoort - Doel van de proef

1.832
170

9

231

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

47

2.011

Zo doende 2016 | 42

Eindtotaal

2.264
714

2.978

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

860
96

956

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 18
Vrije Universiteit Medisch Centrum Amsterdam - Diersoort - Doel van de proef

119
22
3

3.243
832
3

4

4

148

4.082

Zo doende 2016 | 43

Eindtotaal

28

123

1.055

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

388

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

341
212
3

4.477
717
25

3

3

360

3.457

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

963
92

Bescherming van het milieu

123

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

3.022
413
22

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 19
Vrije Universiteit Amsterdam - Diersoort - Doel van de proef

360

559

5.582

Zo doende 2016 | 44

Eindtotaal

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 20
Universiteit Twente Enschede - Diersoort - Doel van de proef

151
98

151
98

249

249

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 45

Eindtotaal

7.270
1.975
18

1.246
460
215

210
1.023

84

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 21
Rijksuniversiteit Groningen - Diersoort - Doel van de proef

8.810
3.458
233

70

70

95

95

1
148
3.100

1
148
3.422

20

237

65

90
12.767

90
1.921

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

20

237

1.298

84

16.327

Zo doende 2016 | 46

Eindtotaal

14.774
1.929

3.766
2

117
2

442
85

88

19.187
2.018

285

16.703

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

4.053

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 22
Leids Universitair Medisch Centrum - Diersoort - Doel van de proef

285

119

527

88

21.490

Zo doende 2016 | 47

Eindtotaal

2.053
129

357
34

6
160

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 23
Universiteit Leiden - Diersoort - Doel van de proef

2.416
323

121

121

12.630
136

12.630
136

15.069

391

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

166

15.626

Zo doende 2016 | 48

Eindtotaal

1.688
609

821
1.201
18

4

80

24

6
2

170
93

108
3

2.787
1.906
18

84

10
30
2

10

90

2.415

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 24
Universiteit Maastricht - Diersoort - Doel van de proef

90

2.128

273

111

4.927

Zo doende 2016 | 49

Eindtotaal

22

426
324

743
399

9

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

4

Bescherming van het milieu

4.269
1.473

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

3.549
761

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 25
Radboud Universiteit Nijmegen - Diersoort - Doel van de proef

9.009
2.961

9

2

2

13

35
1
13

61

61

114
192

114
192

4
1

4.692

5.747

31

4

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

31

781

1.142

12.397

Zo doende 2016 | 50

Eindtotaal

3.811

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

2.804

88

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

36
11
17

Gereguleerde productie

17
9

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

15

81
99

Forensisch onderzoek

24
28

Onderwijs

1.144

Bescherming van diersoorten

2.313
379
33

Bescherming van het milieu

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

2.690
1.043

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 26
UMC Utrecht - Diersoort - Doel van de proef

6.316
1.521
33

39
28

82
20
31

29
14

1.144

223

88

8.070

Zo doende 2016 | 51

Eindtotaal

3.398
443

119
436

7

20

20
12

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

1.753
574
23

5.270
1.453
23

104
32
54

151
65
13
59

66

47

113

396
23
21

108
1
88
1.445

524
1
111
1.466

868
4

1.210
204

2.098
220

47
23
11
5

3
2

1.416

5.269

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 27
Universiteit Utrecht - Diersoort - Doel van de proef

1.416

602

1.464

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

5

5.643

12.983

Zo doende 2016 | 52

Eindtotaal

740
397

15
63

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 28
Erasmus Medisch Centrum Rotterdam - Diersoort - Doel van de proef

6.060
174

12.840
686

19.655
1.320

8

36

44

36

82
36

157

157

20

20

82

3

56

10

142

73

6.096

6.096

577

6.904

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

16

19.927

10

1.226

593

78

28.145

Zo doende 2016 | 53

Eindtotaal

45
15

Totaal

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie ecologie

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
algemeen

Kwaliteitscontrole

Gereguleerde productie

Fok met ongerief, niet
gebruikt in dierproef

Krachtens wetgeving
vereiste toxicologie
diervoeding en doeldier

646
15

38

38

30

30

2
353

82

117

56

2.017

863

2

4

42

477

31

208

88

2.968

20

20

1.122
300
4.437

Forensisch onderzoek

Onderwijs

Bescherming van diersoorten

Bescherming van het milieu

123

Toegepast en
omzettingsgericht
onderzoek overig

478

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek
dierziekten, dierenwelzijn

Toegepast en omzettings­
gericht onderzoek tbv de
mens

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Mongoolse gerbils
Syrische goudhamsters
Chinese
dwerghamsters
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere roofdieren
Halfapen
Klauwaapjes
Rhesusapen
Java-apen
Meerkatten
Bavianen
Doodshoofdaapjes
Mensapen
Andere soorten nietmenselijke primaten
Paarden, ezels en
kruisingen daarvan
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Huishoenders
Andere vogels
Reptielen
Kikkers
Klauwkikkers
Andere amfibieen
Zebravissen
Andere vissen
Koppotigen

Fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek

Tabel 29
Wageningen Universiteit - Diersoort - Doel van de proef

760
123

1.801

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

4

635

1.122
1.695

856

7.221

Zo doende 2016 | 54

Registratie dierproeven
en proefdieren 2016
Ten behoeve van defensie

Medische
tegenmaatregelen
en toxicologie
zenuwgasvergiftiging

Tabel 30
Dierproeven bij Defensie - Diersoort – doel van de proef

Diersoort
Cavia
Rat

12
73

Totaal

85

Diersoort
Cavia
Rat

1
12
4

Totaal

16

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

2

3

Totaal

Tabel 31
Dierproeven bij Defensie - Diersoort – mate van ongerief

69

12
73

69

85

Zo doende 2016 | 55

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 56

Bijlage 3
Lijst met specificatie
diersoorten
Andere knaagdieren

Bosmuis (Apodemus sylvaticus), Bosspitsmuis (Sorex
araneus), Braziliaanse cavia (Cavia aperea), Dwergmuis
(Micromys minutus), Eikelmuis (Eliomys quercinus),
Hamster (Cricetus cricetus), Moeras cavia (Cavia magna),
Muskusrat (Ondatra zibethicus), Noordse woelmuis
(Microtus oeconomus), Rosse woelmuis (Myodes glareolus),
Veldmuis (Microtus arvalis), Woestijnrat (Gerbillinae)
Andere zoogdieren
Boommarter (Martes martes), Gewone zeehond (Phoca
vitulina), Nerts (Mustela lutreola), Toepaja (Tupaia belangeri), Wild zwijn (Sus scrofa)
Andere vogels
Aalscholver (Phalacrocorax carbo), Bankivahoen (Gallus
gallus), Bergeend (Tadorna tadorna), Bladkoning
(Phylloscopus inornatus), Blauwborst (Luscinia svecica),
Blauwe kiekendief (Circus cyaneus), Blauwe reiger (Ardea
cinerea), Bontevliegenvanger (Ficedula hypoleuca),
Bosrietzanger (Acrocephalus palustris), Braamsluiper (Sylvia
curuca), Brandgans (Branta leucopsis), Bruine kiekendief
(Circus aeruginosus), Buizerd (Buteo buteo), Canadese gans
(Branta canadensis), Draaihals (Jynx torquilla), Drieteen
strandloper (Calidris Alba), Ekster (Pica pica), Fitis
(Phylloscopus trochilus), Fluiter (Phylloscopus sibilatrix),
Gaai (Garrulus glandarius), Gekraagde roodstaart
(Phoenicurus phoenicurus), Goudplevier (Pluvialis
apricaria), Grasmus (Sylvia communis), Grauwe gans (Anser
anser), Grauwe kiekendief (Circus pygargus), Grauwe
klauwier (Lanius collurio), Grauwe vliegenvanger
(Muscicapa striata), Grote karekiet (Acrocephalus arundinaceus), Grutto (Limosa limosa), Houtsnip (Scolopax
rusticola), Huismus (Passer domesticus), Kalkoen (Meleagris
gallopavo), Kanoet (Calidris canutus), Kauw (Corvus
monedula), Kleine karekiet (Acrocephalus scirpaceus),
Kleine mantelmeeuw (Larus fuscus), Kleine rietgans (Anser
brachyrhynchus), Kleine zwaan (Cygnus columbianus
bewickii), Knobbelzwaan (Cygnus olor), Kokmeeuw

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

(Chroicocephalus ridibundus), Kolgans (Anser albifrons),
Koolmees (Parus major), Korhoender (Tetrao tetrix),
Krakeend (Anas strepera), Kuifeend (Aythya fuligula),
Kwartel (Coturnix coturnix), Lepelaar (Platalea leucorodia),
Meerkoet (Fulica atra), Merel (Turdus merula), Nachtegaal
(Luscinia megarhynchos), Nijlgans (Alopochen aegyptiaca),
Oeverloper (Actitis hypoleucos), Paapje (Saxicola rubetra),
Parkiet (Melopsittacus undulatus), Pijlstaarteend (Anas
acuta), Pimpelmees (Cyanistes caeruleus), Pontische meeuw
(Larus cachinnans), Postduif (Columba livia), Rietzanger
(Acrocephalus schoenobaenus), Roerdomp (Botauris
stellaris), Roodborst (Erithacus rubecula), Rosse grutto
(Limosa lapponica), Rotsstrandloper (Arenaria interpres),
Scholeksters (Haematopus osteralegus), Slobeend (Anas
clypeata), Smient (Anas Penelope), Sperwergrasmus (Sylvia
nisoria), Spotvogel (Hippolais icterina), Spreeuw (Sturnus
vulgaris), Sprinkhaanzanger (Locustella naevia), Stadsduif
(Columba livia), Steenuil (Athene noctua), Stormmeeuw
(Larus canus), Struikrietzanger (Acrocephalus dumetorum),
Tapuit (Oenanthe oenanthe), Tjiftjaf (Phylloscopus
caolybita), Tuinfluiter (Sylvia borin), Tureluur (Tringa
tetanus), Vink (Fringilla coelebs), Vlaamse gaai (Garrulus
glandarius), Waterhoen (Gallinula chloropus), Waterral
(Rallus aquaticus), Wespendief (Pernis apivorus), Wilde
eend (Anas platyrhynchos), Wilde zwaan (Cygnus cygnus),
Wintertaling (Anas crecca), Zanglijster (Turdus philomelos),
Zebravink (Taeniopygia guttata), Zilvermeeuw (Larus
argentatus), Zomertaling (Anas querquedula), Zwarte specht
(Dryocopus martius), Zwartkop (Sylvia atricapilla)
Reptielen
Gladde slang (Coronella austriaca), Hazelworm (Anguis
fragilis), Levendbarende hagedis (Zootoca vivipara),
Russische rattenslang (Elaphe schrenkii)
Andere amfibieën
Bastaard kikker (Pelophylax esculenta), Heikikker (rana
arvalis), Knoflookpad (Pelobates fuscus)

Zo doende 2016 | 57

Andere vissen
Aal (Anguilla anguilla), Alver (Alburnus alburnus),
Amerikaanse lepelsteur (Polyodon spathula), Ansjovis
(Engraulis encrasicolus), Baars (Perca fluviatilis), Barbeel
(Barbus barbus), Beekdonderpad (Cottus rhenanus),
Beekforel (Salmo trutta fario), Bermpje (Barbatula barbatula), Blankvoorn (Rutilus rutilus), Blauwe wijting
(Micromesistius poutassou), Bot (Platichthys flesus),
Botervis (Pholis gunnellus), Brasem (Abramis brama),
Chinese bittervoorn (Rhodeus Ocellatus), Cichlide (H.
Piciathus), Cichlide (Haplochromis pyrrhocephalus),
Cichlide (Neochromis mnicaeruleus), Cichlide (P. pundamilia), Cichlide (Paralabidochromis rockkribensis), Cichlide
(Pseudotropheus saulosi), Dikkopje (Pimephales promelas),
Diklipharder (Chelon labrosus), Dikrugtong (Microchirus
variegatus), Driedoornige stekelbaars (Gasterosteus
aculeatus), Dwergbot (Zeugopterus norvegicus), Dwergtong
(Buglossidium luteum), Europese Zalm (Salmo salar), Fint
(Alosa fallax), Geep (Belone belone), Gehoornde slijmvis
(Parablennius gattorugine), Gele koffervis (Ostracion
cubicus), Gestreepte zeilvin doktersvis (Zebrasoma
desjardinii), Gevlekte gladde haai (Mustelus asterias), Giebel
(Carassius gibelio), Goudbrasem (Sparus aurata),
Goudharder (Liza aurata), Goudvis (Carassius auratus), Griet
(Scophthalmus rhombus), Groene zeedonderpad (Taurulus
bubalis), Grote zeenaald (Syngnathus acus), Grouwe poon
(Eutrigla gurnardus), Gup (Poeciliopsis gracilis), Haring
(Clupea harengus), Harnasmannetje (Agonidae), Heek
(Merluccius merluccius), Hondshaai (Scyliorhinus canicula),
Horsmakreel (Trachurus trachurus), Kabeljauw (Gadus
morhua), Karper (Cyprinus carpio), Kessler’s grondel
(Neogobius kesslerii), Kever (Trisopterus esmarkii), Killifisch
(Nothobranchius furzeri), Kleine marene (Coregonus
albula), Kleine pieterman (Echiichthys vipera),

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Kleine zandspiering (Ammodytes tobianus), Kolblei (Blicca
bjoerkna), Koolvis (Pollachius virens), Koornaarsvis
(Atherina presbyter), Kopvoorn (Leuciscus cephalus), Lange
schar (Hippoglossiodes platessoides), Leng (Molva molva),
Makreel (Scomber scombrus), Meerval (Siluridae), Mul
(Mullus surmuletus), Noorse zandspiering (Ammodytes
marinus), Pantsermeerval (Corydoras aeneus), Pelser
(Clupeidae), Pijlstaartrog (Dasyatis pastinaca), Pitvis
(Callionymus lyra), Pollak (Pollachius pollachius), Pos
(Gymnocephalus cernuus), Puitaal (Zoarces viviparus),
Regenboogforel (Oncorhynchus mykiss), Rietvoorn
(Scardinius erythrophthalmus), Rivierdonderpad (Cottus
perifretum), Riviergrondel (Gobio gobio), Rode poon
(Chelidonichthys lucerna), Ruisvoorn (Scardinius erythrophthalmus), Ruwe haai (Galeorhinus galeus), Schar
(Limanda limanda), Scharretong (Lepidorhombus whiffiagonis), Schelvis (Melanogrammus aeglefinus), Schol
(Pleuronectes platessa), Schurftvis (Arnoglossus laterna),
Serpeling (Leuciscus leuciscus), Slakdolf (Brotula barbata),
Smelt (Hyperoplus lanceolatus), Sneep (Chondrostoma
nasus), Snoek (Esox lucius), Snoekbaars (Sander lucioperca),
Spiering (Osmerus eperlanus), Sprot (Sprattus sprattus),
Steenbolk (Trisopterus luscus), Tandkarper (Cyprinodon
variegatus), Tarbot (Scophthalmus maximus), Tilapia
(Oreochromis niloticus), Tong (Solea solea), Tongschar
(Microstomus kitt), Vijfdradige meun (Ciliata mustela),
Wijting (Merlangius merlangus), Winde (Leuciscus idus),
Zalm (Salmo salar), Zandspiering (Ammodytes sp.), Zeebaars
(Dicentrarchus labrax), Zeedonderpad (Cottidae), Zeeforel
(Salmo trutta), Zeelt (Tinca tinca), Zeeprik (Petromyzon
marinus), Zwartbekgrondel (Neogobius melanostomus)

Zo doende 2016 | 58

Bijlage 4 Lijst met
vergunninghouders
(Artikel 2 Wod) zoals gepubliceerd in de Staatscourant

Erasmus Universitair Medisch Centrum (Erasmus MC),
te Rotterdam *
Radboud Universiteit Nijmegen, te Nijmegen *
Wageningen-Universiteit, te Wageningen *
Rijksuniversiteit Groningen, te Groningen *
Universiteit Leiden, te Leiden *
Universiteit Maastricht, te Maastricht *
Universiteit Utrecht, te Utrecht *
Technische Universiteit Delft , te Delft
Universiteit Twente, te Enschede *
Universiteit van Amsterdam, te Amsterdam *
Vrije Universiteit Amsterdam, te Amsterdam *
VU Medisch Centrum, te Amsterdam *
UMC Utrecht, te Utrecht *
Leids Universitair Medisch Centrum, te Leiden *
Academisch Medisch Centrum, te Amsterdam *
Technische Universiteit Eindhoven, te Eindhoven
Nutreco Nederland B.V., te Boxmeer
Farma Research Animal Health, te Nijmegen
ATKB, te Geldermalsen
Janssen Vaccines & Prevention B.V., te Leiden *
Bio Trading Benelux BV, te Mijdrecht
Rottier, te Kloosterzande
Provimi BV, te Velddriel *
Intervet International BV, te Boxmeer *
VisAdvies BV, te Nieuwegein *
Boehringer Ingelheim Animal Health Operations BV
(BIAHO) , te Weesp *
Danone Research BV, te Utrecht *
Vereniging Sportvisserij Nederland, te Bilthoven
Topigs Norsvin, te Beuningen
Charles River Laboratories Den Bosch B.V., te ‘s-Hertogenbosch *
MSD- Organon N.V., te Oss *
CURAX BV, te Nieuwersluis
Genmab B.V., te Utrecht *
FUJIFILM SonoSite BV, te Amsterdam-Duivendrecht
De Schothorst, te Lelystad *
Brains-On-Line, te Groningen

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Steunstichting VZZ, te Nijmegen
SOVON Vogelonderzoek, te Nijmegen
Stichting Kenniscentrum Dierplagen , te Wageningen *
UniQure, te Amsterdam *
RRR E&C, te Almere
Crossbeta Biosciences BV, te Utrecht *
Mucosis, te Groningen *
Dutch Medical & Science Consultancy BV, te Leiden
ModiQuest Research B.V. , te Nijmegen
InteRNA Technologies B,V,, te Utrecht
Agrifirm Innovation Center B.V., te Apeldoorn
Stichting RAVON, te Nijmegen *
Equine Diagnostics, te Wyns
Jasja Dekker Dierecologie, te Arnhem
Bureau Mulder, te Groenekan
Chardon Pharma, te Herpen *
Natuurbalans - Limes Divergens BV, te Nijmegen
Glasaal Volendam BV, te Volendam *
Bureau Waardenburg B.V., in Culemborg
Pharming Technologies B.V., te Leiden *
Viroclinincs Biosciences B.V., te Rotterdam *
Dopharma Research BV, te Raamsdonkveer
Nederlands Kanker Instituut , te Amsterdam *
St. Sanquin Bloedvoorziening, te Amsterdam *
InTraVacc, te Bilthoven *
Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie, te Utrecht *
Stg DLO, te Wageningen *
Gezondheidsdienst voor Dieren, te Deventer *
NIZO food research, te Ede
Organisatie TNO, te Den Haag *
Biomedical Primate Research Center, te Rijswijk *
Triskelion B.V., te Zeist *
Van Hall Larenstein, te Velp
Hogeschool Utrecht, te Utrecht
Hogeschool Rotterdam, te Rotterdam
Avans Hogeschool, te Breda
Aeres Groep , te Ede *
Hogeschool Leiden, te Leiden
Kon. Ned. Academie van Wetenschappen, te Amsterdam *

Zo doende 2016 | 59

Ned. Inst. Voor Onderzoek der Zee , te Den Burg *
Envigo RMS BV, te Horst*
BioXpert BV, te Schaijk *
Innoser BV, te Lelystad *
Innoser Laboratories BV, te Leiden *
(de met een * gemarkeerde instanties beschikken ook over een
vergunning artikel 11a Wod)
Er is één vergunninghouder met alleen een vergunning
artikel 11a Wod:
Hartelust B.V. te Tilburg

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Zo doende 2016 | 60

Dit is een uitgave van:
Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit
Postbus 43006
3540 AA Utrecht
t (088) 223 33 33
f (088) 223 33 34
info@nvwa.nl
www.nvwa.nl
februari 2018

proefdieren, we
onderwijs, biote
onderzoek, verz
veiligheid, doel,
muis, vaccin, o
medicijn, verzor
huisvesting, ko