Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 701

Intrekking van de Wet werk en inkomen
kunstenaars

Nr. 8

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 27 juni 2011
1. Inleiding
Met belangstelling heeft de regering kennis genomen van de inbreng van
de verschillende fracties in het nader verslag betreffende bovengenoemd
wetsvoorstel. De leden van de PvdA-fractie geven aan niet overtuigd te
zijn door de regering en blijven achter het idee van de WWIK staan. De
leden van de PVV-fractie maken kenbaar achter de maatregel tot de
intrekking van de WWIK te staan. De leden van de CDA-fractie danken de
regering voor de beantwoording in de nota naar aanleiding van het
verslag en hebben nog een extra vraag. De beantwoording van de eerder
gestelde vragen door de regering, geeft de leden van de SP-fractie
aanleiding tot het stellen van aanvullende vragen. De leden van de
ChristenUnie-fractie danken de regering voor de beantwoording van de
gestelde vragen in de nota naar aanleiding van het verslag. Deze leden
stellen een paar nadere vragen. In deze nota naar aanleiding van het
nader verslag reageert de regering op vragen en opmerkingen van de
verschillende fracties.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af waarom de regering enerzijds
wil dat minder kunstenaars een beroep doen op de overheid en dat er een
cultuuromslag noodzakelijk is en anderzijds de WWIK wil afschaffen
waarvan 94% van de gebruikers hiervan na gemiddeld twee jaar uitkeringsonafhankelijk is.
Anders dan de leden van de PvdA-fractie doen vermoeden, is hier géén
sprake van een tegenstrijdigheid in het regeringsbeleid. De regering wil
de overheidsbemoeienis met kunst en cultuur beperken en meer ruimte
geven aan particulier initiatief. Een gezonde cultuursector is zo min
mogelijk afhankelijk van de overheid. Dit laatste geldt ook voor individuele
kunstenaars. De beroepsgroep kunstenaars geniet een uitzonderingspositie in de sociale zekerheid. Dat is onnodig omdat kunstenaars veelal in
staat zijn te werken. De regering wil de sociale zekerheid reserveren voor
mensen die echt niet met werk in de bestaanskosten kunnen voorzien.
Kunstenaars kunnen ook zonder de WWIK een beroepspraktijk opbouwen,
zo nodig in combinatie met niet vakgerelateerde inkomsten.

kst-32701-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 701, nr. 8

1

De leden van de fracties van de PvdA en de SP constateren dat kunstenaars die gebruik maken van de WWIK voldoen aan de toegangscriteria
van de bijstand, dus onvoldoende inkomsten hebben om in hun bestaan
te kunnen voorzien. In dit verband vragen de leden van de SP-fractie,
waarop de regering de conclusie baseert dat «de kunstenaar veelal op
eigen kracht een beroepspraktijk als kunstenaar kan opbouwen» en
«kunstenaars veelal in staat zijn te werken». Volgens de leden van de
PvdA-fractie is de WWIK juist bedoeld om kunstenaars de gelegenheid te
geven om een eigen beroepspraktijk als kunstenaar op te bouwen. Zij
vragen of de regering het met deze leden eens is, dat dit een stuk
moeilijker is als kunstenaars daarnaast buiten het werkgebied hun
inkomsten moeten genereren. Ook vragen zij de regering of kunstenaars
dan niet juist een beroep gaan doen op de bijstand en de stimulans om
een eigen culturele onderneming op te zetten wegvalt. In dat geval zou
volgens de leden van de PvdA-fractie de doelstelling van de regering om
kunstenaars meer subsidieonafhankelijk te maken niet wordt gehaald. De
leden van de SP-fractie stellen een vergelijkbare vraag onder verwijzing
naar het succes van de WWIK (94% van de gebruikers bereikt uitkeringsonafhankelijkheid na gemiddeld 2 jaar).
De regering deelt niet het beeld dat de leden van de fracties van de PvdA
en de SP hierboven schetsen. Het einddoel van de WWIK is onafhankelijkheid van een bijstandsuitkering en de opbouw van een beroepspraktijk
als kunstenaar. Dit doel kan de kunstenaar volgens de regering ook op
eigen kracht bereiken. Veelal zijn kunstenaars in staat om met werk in de
kosten van het bestaan te voorzien. De regering baseert dit op de
uitkomsten van de evaluatie van de WWIK en het aantal kunstenaars dat
geen beroep doet op de sociale zekerheid. Kunstenaars die momenteel
gebruik maken van de WWIK dienen ook in toenemende mate inkomen te
genereren om continuering van hun uitkering veilig te stellen. Ingeval
kunstenaars na intrekking van de WWIK een beroep doen op de bijstand
vanwege onvoldoende bestaansmiddelen, zal het college logischerwijs
kiezen voor de kortste weg naar werk. Reguliere arbeid buiten het
vakgebied van kunstenaars is dan een reële optie. Daarbij zijn het hoger
dan gemiddelde opleidingsniveau en de jonge leeftijd – grofweg driekwart
betreft twintigers en dertigers – in het voordeel van de kunstenaars.
Vervolgens kunnen kunstenaars vanuit een uitkeringsonafhankelijke
positie in toenemende mate activiteiten ontplooien om op eigen kracht
een beroepspraktijk op te starten.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of beginnende kunstenaars gebruik kunnen maken van microkrediet.
Er bestaan meerdere microkredietverstrekkers die bij het verstrekken van
kredieten hun eigen voorwaarden stellen. Indien beginnende kunstenaars
aan de voorwaarden van de desbetreffende microkredietverstrekker
voldoen, kunnen ook zij hiervoor in aanmerking komen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven hoe de
WWIK scoort (94% bereikt uitkeringsonafhankelijkheid) ten opzichte van
de Wet werk en bijstand (WWB) en andere regelingen in de sociale
zekerheid die uitkeringsonafhankelijkheid tot doel hebben.
Uit het evaluatierapport van de WWIK dat in 2010 is verschenen, blijkt dat
6% van de in 2007 uitgestroomde WWIK-ers in juni 2008 bijstandafhankelijk was. Omdat de populatie en het karakter van de WWIK zodanig
afwijkt van andere regelingen in de sociale zekerheid is een één-op-één
vergelijking niet mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 701, nr. 8

2

2. Doelstelling en strekking van de WWIK
De leden van de SP-fractie constateren dat de regering stelt dat kunstenaars niet uniek zijn ten opzichte van andere beroepsgroepen. Deze leden
geven vervolgens aan dat onder creatieven als enige beroepsgroep het
aantal zelfstandigen rond de 50% ligt, wat vele malen hoger zou zijn dan
bij andere beroepsgroepen.
De regering is van mening dat niet gesteld kan worden dat alleen voor de
beroepsgroep kunstenaars geldt dat het aandeel zelfstandigen hoog is.
Onderstaande tabel bevat een aantal voorbeelden van beroepen met
eveneens een hoog aandeel zelfstandigen.
Tabel 2: Voorbeelden van beroepen met een hoog aandeel zelfstandigen, 2010
Beroep

Aantal
werknemers
(x 1 000)

Aantal
zelfstandigen
(x 1 000)

Aandeel
werknemers
(%)

Aandeel
zelfstandigen
(%)

11

10

52%

48%

11

96

10%

90%

502

153

77%

23%

27

44

38%

62%

middelbare docenten
transport- en sportvakken
middelbare agrarische
beroepen
hogere administratieve
commerciële economische beroepen,
waarvan: Hogere
algemeen economische
beroepen
Bron: CBS

Vervolgens vragen de leden van de SP-fractie of deze eigenschap niet
maakt dat zij op een heel andere markt opereren dan andere beroepsgroepen waardoor een uitzonderingspositie gerechtvaardigd is. Zoals
aangegeven zijn er meerdere beroepen waarvoor geldt dat het aandeel
zelfstandigen relatief hoog is. Verder bestaat er voor zelfstandigen die aan
de criteria voldoen reeds een vangnetregeling in de vorm van het Besluit
bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz). De regering ziet in deze
eigenschap derhalve geen reden om de genoemde uitzonderingspositie te
rechtvaardigen.
3. Intrekking van de WWIK
De leden van de PvdA-fractie maken zich ernstige zorgen over de
uitspraak van de regering dat de intrekking van de WWIK leidt tot
vermindering van de culturele activiteiten van de kunstenaar. Zij vragen of
deze maatregel in samenhang met andere bezuinigingen op de culturele
sector tot verschraling en verarming van de cultuur in Nederland leidt en
hoe de regering dit denkt te voorkomen.
In samenhang hiermee vragen de leden van de SP-fractie of het volgens
de regering denkbaar is dat de kunst en cultuursector op het huidige
niveau is te handhaven zonder enkele steun van de overheid. Deze leden
vragen ook of kan worden aangeven welke gevolgen de intrekking van de
WWIK heeft voor de kwaliteit en kwantiteit van de kunst en cultuursector
en hoeveel kunstenaars als gevolg hiervan activiteiten binnen het
vakgebied niet meer kunnen uitoefenen.
In de nota naar aanleiding van het verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2010/11, 32 701, nr. 6), komt de regering tot het oordeel dat van
verschraling bij het wegvallen van de WWIK voor individuele kunstenaars
en voor de samenleving géén sprake is. Het einddoel van de WWIK is een
eigen beroepspraktijk en onafhankelijkheid van de bijstand, wat volgens
de regering veelal door de kunstenaars zelf kan worden bereikt. Bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 701, nr. 8

3

intrekking van de WWIK zal de kunstenaar zich naar verwachting eerst
meer richten op inkomstenbronnen buiten de kunst. De kunstenaar kan
zich vervolgens vanuit die positie richten op uitbreiding van activiteiten
binnen het vakgebied. Dit resulteert mogelijk tijdelijk in een vermindering
van de culturele activiteiten, maar hoeft geen beëindiging hiervan te
betekenen.
Voor wat betreft de overige bezuinigingen op cultuur wordt opgemerkt dat
de cultuursector in de afgelopen decennia steeds meer van de overheid
afhankelijk is geraakt. De regering vindt een cultuuromslag noodzakelijk,
waarin meer ruimte wordt gegeven aan de samenleving en aan particulier
initiatief. Dat is nodig om de cultuursector gezond te maken. Daarom
beperkt de overheid haar rol. De regering is ervan overtuigd dat er een
goed cultuurstelsel blijft bestaan. Het rijk investeert nog altijd jaarlijks
€ 750 miljoen in cultuur.
Daarnaast vragen de leden van de PvdA-fractie op welke termijn de
regering met een nadere uitwerking van de plannen omtrent het huidige
flankerend beleid bij de WWIK komt. In zijn beleidsnota van 10 juni 2011
heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) op
diverse plaatsen op hoofdlijnen aangegeven hoe hij ondernemerschap in
de cultuursector wil stimuleren. De middelen voor het aan de WWIK
verbonden flankerend beleid zullen daar mede voor worden gebruikt. De
komende maanden zullen de aangekondigde plannen nader worden
uitgewerkt, zodat die met ingang van 1 januari 2012 kunnen worden
uitgevoerd.
In reactie op een vraag hierover van de leden van de SP-fractie kan de
regering bevestigen dat de middelen voor het flankerend beleid, dat valt
onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van OCW, behouden
blijven ter bevordering van ondernemerschap in de culturele sector.
De leden van de fracties van de PvdA, de SP en de ChristenUnie vragen
een nadere onderbouwing van het te verwachten weglekeffect van 65%
van de WWIK naar de bijstand.
Niet alle WWIK-ers zullen in aanmerking komen voor een bijstandsuitkering. Over de omvang van het weglekeffect als gevolg van het intrekken
van de WWIK zijn geen directe empirische gegevens beschikbaar. Het
weglekeffect is dan ook bepaald uit relevante andere informatie. Een 100%
weglek is niet reëel. Een ondergrens wordt gevormd door de mate waarin
WW-ers naar de bijstand doorstromen. Deze bedroeg over de afgelopen
jaren 30%.
Voorts heeft de regering in aanmerking genomen dat de mate waarin
iemand voor de bijstand in aanmerking komt, onder andere af hangt van
de mate waarin hij of zij over vermogen of (andere) inkomsten beschikt,
en van de kans op werkhervatting. Omdat de WWIK al een vermogenstoets kent, stromen WWIK-ers meer door naar de bijstand dan WW-ers.
Daarnaast hebben veel kunstenaars een kunstopleiding, en daarmee een
minder grote kans op horizontale mobiliteit dan niet-kunstopgeleiden.
Daar staat tegenover dat – vanwege de in de WWIK toegestane bijverdiensten en de daaraan gekoppelde progressieve inkomenseis –
WWIK-ers vaker andere inkomsten zullen hebben dan WW-ers. Een
WWIK-er is bovendien gemiddeld jonger en hoger opgeleid dan een
WW-er, hetgeen wijst op een grotere werkhervattingskans. Met inachtneming van deze uitgangspunten is de regering van mening dat een
weglekeffect van 65% reëel is.
Ook vragen de leden van de fracties van de PvdA en de ChristenUnie wat
de budgettaire consequenties zijn als het weglekeffect hoger uitvalt.
Het gerealiseerde weglekeffect komt tot uiting in de door gemeenten
gerealiseerde bijstandsuitgaven. Deze worden zoals gebruikelijk verwerkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 701, nr. 8

4

in de raming van het gehele bijstandsbudget. Een eventueel hoger
weglekeffect komt daarmee voor rekening van de rijksoverheid.
4. Financiële effecten
De leden van de fracties van de PvdA, de SP en de ChristenUnie vragen of
de regering een nieuwe berekening kan maken van de besparingen die
aan de intrekking van de WWIK zijn verbonden. De berekeningen van de
regering gaan uit van de situatie in 2009, waarin sprake is van 2 300
WWIK-uitkeringen. Volgens de leden is de actuele situatie anders en zijn
er momenteel 3 200 WWIK-uitkeringen. Ook vragen de leden van de
ChristenUnie naar het verschil van inzicht tussen diverse organisaties en
de regering over de besparingen.
Het intrekken van de WWIK leidt volgens de regering tot een besparing
van € 10 miljoen. De ramingen voor een wetsvoorstel worden altijd
gemaakt op basis van het meest recente beschikbare materiaal.
Gedurende het wetgevingstraject, kunnen andere gegevens beschikbaar
komen, dan waar het onderhavige wetsvoorstel vanuit gaat. Teneinde het
besluitvormingsproces niet nodeloos te compliceren, wordt het budgettaire beeld echter stilgezet na behandeling in de Ministerraad. Eventuele
aanpassingen verlopen via het reguliere begrotingsproces: besparingsverliezen dan wel meevallers worden in de begroting verwerkt als de
realisaties daar aanleiding toe geven. Als we een analyse doen met de
meest recente gegevens, blijkt overigens dat de besparing grosso modo
gelijk blijft. Een stijging van het gebruik van de WWIK leidt in zichzelf tot
een hogere besparing. Daar staat echter tegenover dat ook de kosten van
de weglek naar de bijstand stijgen.
Het verschil van inzicht tussen diverse organisaties en de regering over de
besparingen, zoals de leden van de ChristenUnie vragen, houdt verband
met de omvang van het te verwachten weglekeffect naar de bijstand.
Diverse organisaties verwachten dat alle kunstenaars als gevolg van de
intrekking van de WWIK terugvallen in de bijstand. De regering heeft
hierboven beargumenteerd dat een weglekeffect van 65% reëel is.
De leden van de SP-fractie vragen of het de regering bekend is dat van de
€ 18 miljard omzet in kunst en cultuur niet meer dan € 5 miljard
afkomstig is van gesubsidieerde instellingen, zoals de staatssecretaris van
OCW stelt in zijn beleidsnota van 10 juni 2011. Ook vragen deze leden hoe
dit zich verhoudt tot de stelling van de regering dat de overheid het
particulier initiatief in de cultuursector heeft overgenomen en dat er meer
ruimte moet zijn voor de samenleving en particulier initiatief. Zij vragen of
de regering de mening deelt dat dit een zwaar overtrokken beeld is.
De regering deelt deze mening niet. Het feit dat het meeste cultuuraanbod
op de vrije markt tot stand komt (en ook in het gesubsidieerde deel van de
sector een deel van de omzet uit de markt komt), neemt niet weg dat de
afgelopen decennia de cultuursector steeds meer op de overheid gericht
is geraakt. In die omvang van de rol van de overheid wil de regering
verandering brengen.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 701, nr. 8

5