Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1601
Vragen van de leden Poppe, Van
Velzen (beiden SP) en Eijsink (PvdA)
aan de staatssecretaris van Defensie
over gevaarlijke stoffen afkomstig
van defensiematerieel in Uruzgan.
(Ingezonden 18 januari 2010)
1
Is het waar dat het Britse ministerie
van Defensie al in 2008 alarm heeft
geslagen over gevaarlijk hoge
concentraties van het zogeheten
«kristallijn silica» op oorlogsmaterieel
dat in Afghanistan is gebruikt? Kunt u
de brandbrief waarin de Britten
kenbaar maken dat deze
kankerverwekkende stof in
onaanvaardbaar grote hoeveelheden
loskomen bij het schoonspuiten,
repareren en onderhouden van tanks,
jeeps, pantservoertuigen en
vliegtuigen aan de Kamer sturen?1
2
Is er sprake van natuurlijk stof uit het
gebied? Zo ja, bestaat er dan ook niet
een algemener gezondheidsrisico
voor het personeel in Uruzgan bij het
rijden met genoemde voertuigen en
het daardoor opwerpen van extreem
hoge concentraties stof?2
3
Zijn er metingen verricht om de
concentratie van kristallijn silica vast
te stellen? Zo nee, bent u bereid

KVR39394
2010Z00817
0910tkkvr1601
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

metingen te laten verrichten bij
stofproductie tijdens het
schoonmaken materieel en in de
stofwolken die ontstaan door het
rijden met dit materieel? Zo nee,
waarom niet?
4
Is het waar dat de Britten al hun
militairen en particuliere
onderhoudsaannemers al in 2008
opdroegen om maatregelen te treffen
ter voorkoming van het vrijkomen
van teveel fijnstof en dat het de
Engelsen werd afgeraden om
perslucht te gebruiken bij het reinigen
van materieel dat uit Afghanistan
komt?
5
Is het waar dat u geen instructies
heeft gegeven en geen maatregelen
heeft getroffen om het inademen van
deze gevaarlijke stof te voorkomen,
terwijl er bij het onderhoud van het
Nederlands materieel geregeld met
perslucht wordt gewerkt? Waarom
hebt u dat niet gedaan? Welke
maatregelen gaat u alsnog treffen?
Bent u bereid om in ieder geval de
maatregelen zoals de Britten die
ingevoerd hebben ook voor onze
manschappen te laten gelden?
6
Hoeveel mensen zijn potentieel in
contact gekomen met deze stof? Bent
u bereid deze mensen te registreren
zodat indien zij hierdoor later ernstige

gezondheidsproblemen krijgen
bekend is dat zij bij het uitoefenen
van hun beroep met deze stof in
aanraking gekomen zouden kunnen
zijn?
1

De Telegraaf, 14 januari 2010: «Soldaten
Uruzgan bezorgd om fijnstof».
Belgian Safe Work Information Center
(BeSWIC): «Meting van de
beroepsblootstelling aan inadembaar
kristallijn silica (IKS)»
http://www.beswic.be/nl/topics/dangerous_
substances/silica

2

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris De
Vries (Defensie) (ontvangen
12 februari 2010)
1 en 4
In een gerubriceerd document,
gedateerd 16 september 2008 en
bestemd voor alle gecontracteerde
onderhoudsbedrijven, is vanuit het
Britse Ministerie van Defensie
aandacht gevraagd voor de mogelijke
blootstelling aan respirabel kristallijn
silica bij onderhoudswerkzaamheden
aan materieel dat afkomstig is uit
uitzendgebieden. Het document is in
december 2009 aan het Nederlandse
Ministerie van Defensie bekend
gesteld. In het document worden
blootstellinglimieten vermeld en
worden maatregelen aanbevolen
waarmee blootstelling wordt beperkt.
Het Britse Ministerie van Defensie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3419

heeft inmiddels een ongerubriceerde
versie van het document ter
beschikking gesteld. Deze treft u als
bijlage aan.1
2, 3 en 5
Afghanistan is een droog en
bergachtig land waar veel natuurlijk
stof voorkomt. Een belangrijk deel
van het stof bestaat uit fijn zand en
gesteente. In zand en gesteente komt
kwarts voor. Kwarts is één van de
kristallijne vormen van
silicium(di)oxide die in de natuur
voorkomen. Als stof zeer fijn is
bestaat de kans dat het tot diep in de
longen terecht kan komen. We
spreken dan van zogenaamd
respirabel stof. Een schadelijk effect
van langdurige blootstelling aan
respirabel kwarts is het ontstaan van
silicose, ook wel stoflongen
genoemd, en een verhoogd risico op
longtumoren. De kans op
gezondheidseffecten neemt toe
naarmate de blootstelling toeneemt,
vooral bij jarenlange dagelijkse
blootstelling. Er is daarom een
grenswaarde vastgesteld als
tijdgewogen gemiddelde over 8 uur
per dag, 5 dagen per week gedurende
een arbeidsleven.
Het risico van stof- en
kwartsblootstelling is tijdens
verschillende uitzendingen
onderzocht. Zowel tijdens UNMEE in
Eritrea, SFIR in Irak, als in
Afghanistan is onderzoek naar
stofblootstelling verricht. De
conclusie van de onderzoeken was
dat er geen onherstelbare
gezondheidseffecten door stof en
kwartsblootstelling te verwachten
zijn, onder meer omdat de
blootstellingen een tijdelijk karakter
hebben. Wel kunnen er kortdurende
gezondheidseffecten optreden, zoals
hoesten en kortademigheid.
Blootstelling aan stof en het daarin
aanwezige kwarts treedt vooral op
tijdens zandstormen en bij
opwaaiend stof door
voertuigverplaatsingen.
Door het verharden van wegen en
landingsplaatsen in en bij de militaire
bases wordt de stofbelasting
teruggedrongen. Waar mogelijk
worden stoffilters op de airco’s van
de slaapvertrekken geplaatst. Het
personeel krijgt stofmaskers mee in
de persoonlijke uitrusting.
Er wordt naar gestreefd om tijdens
piekblootstellingen zoveel mogelijk
de blootstelling te reduceren door
bijvoorbeeld binnen te blijven of een
stofmasker met P3-filter te dragen.

Personeel wordt tijdens het
opwerkprogramma en ter plaatse
voorgelicht over het doel van deze
maatregelen door de specialist
Hygiëne en Preventieve
Gezondheidszorg (HPG) of door de
arts.
Met bovenstaande maatregelen kan
de stofbelasting, binnen de beperkte
mogelijkheden in een operationele
omgeving, zoveel mogelijk worden
gereduceerd.
Voor schoonmaakwerkzaamheden
wordt geadviseerd geen perslucht of
bezem te gebruiken, maar door
middel van afspoelen, nat afnemen of
met behulp van een speciale
stofzuiger het stof te verwijderen en
daarbij gebruik te maken van
adembescherming.
6
Iedere militair in Afghanistan zal
tijdens de uitzending gemiddeld een
enigszins hogere blootstelling aan
stof krijgen dan in Nederland. De
uiteindelijke blootstelling is daarbij
mede afhankelijk van de functie van
de desbetreffende militair. Blijvende
of ernstige gezondheidsklachten zijn
gezien de gemeten concentraties
kwarts in stof in Afghanistan, Eritrea
en Irak, de blootstellingduur en de
aanbevolen maatregelen zeer
onwaarschijnlijk. Er is daarom
onvoldoende aanleiding een
registratie bij te houden.
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3420