Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2708
Vragen van de leden Jasper van Dijk en Kooiman (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de toename van het aantal dakloze
jongeren (ingezonden 22 augustus 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(ontvangen 14 september 2017).
Vraag 1
Hoe verklaart u dat het aantal dakloze jongeren schrikbarend is gestegen van
8.000 in 2015 naar 12.000 in 2016?1 Kunt u een overzicht geven van de
ontwikkeling in de afgelopen jaren?
Antwoord 1
Er is inderdaad sprake is van een zorgelijke stijging. Om die reden lopen er
twee trajecten om meer zicht te krijgen op dakloze jongeren. Allereerst heeft
de Staatssecretaris van VWS aan de Federatie Opvang gevraagd eind 2017
een rapportage «Cijfers maatschappelijke opvang 2016» op te leveren. De
rapportage zal een beeld geven van het aantal jongeren (18–22 jaar en 23–30
jaar) dat in 2016 gebruik heeft gemaakt van de maatschappelijke opvang. De
Federatie Opvang bekijkt of zij bij een stijging of daling van het gebruik van
een bepaalde doelgroep een verklaring kan geven.
Ten tweede wordt er in opdracht van de Staatssecretaris van VWS, de
Minister van OCW en mijzelf onderzoek uitgevoerd naar zwerfjongeren en
schulden. Aan het onderzoeksbureau wordt onder andere gevraagd in kaart te
brengen hoeveel zwerfjongeren er op dit moment in Nederland zijn.
Het CBS publiceert jaarlijks schattingen van het aantal daklozen. De onderstaande tabel geeft een beeld van het aantal dakloze jongeren in de afgelopen vijf jaar.

1

ah-tk-20162017-2708
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

«Vondelingen» Volkskrant 25 juli 2017 en «Wat er moet veranderen om van jonge daklozen af te
komen» NOS 10 augustus 2017 https://nos.nl/op3/artikel/2187371-wat-er-moet-veranderen-omvan-jonge-daklozen-af-te-komen.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Leeftijd: 18 tot 30 jaar

Periode

Daklozen absoluut

Daklozen percentage

2012
2013
2014
2015
2016

6.400
7.200
6.800
8.300
12.400

23%
29%
25%
27%
41%

Bron: Statline CBS

Vraag 2
Wat gaat u doen om te zorgen dat het aantal dakloze jongeren snel minder
wordt? Wat zijn uw doelstellingen voor 2017 en 2018?
Antwoord 2
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de aanpak van deze doelgroep en het
maken van goed beleid om te voorkomen dat mensen dakloos raken. Zoals
de Staatssecretaris van VWS in de brief van 3 juli jl.2 heeft aangegeven,
werken gemeenten op dit moment aan een inhoudelijke doorontwikkeling van
het beschermd wonen en de maatschappelijke opvang. Zij werken in hun
regio samen aan een plan over hoe zij de ondersteuning aan de cliënten van
beschermd wonen en de opvang vorm gaan geven. Een integrale aanpak op
alle probleemgebieden van de cliënt is daarbij het uitgangspunt. Gemeenten
geven hierin aan hoe zij invulling geven aan een aantal inhoudelijke
uitgangspunten zoals benoemd in het advies van de commissie Toekomst
beschermd wonen. Het gaat bijvoorbeeld om het garanderen van langdurige
begeleiding met flexibele intensiteit, maar ook om preventie, het bestrijden
van wachtlijsten en het bevorderen van de uitstroom naar passende
woningeenheden.
Daarnaast lopen er enkele specifieke trajecten die een bijdrage leveren aan
een betere aanpak van deze doelgroep. Zo ondersteunt het Rijk de VNG en
gemeenten met een landelijke werkagenda18-/18+ waarin de overgang van
kwetsbare jongeren naar volwassenheid centraal staat. Zoals aangegeven bij
vraag 1 start er binnenkort ook een onderzoek waarin de problemen rondom
zwerfjongeren met schulden in kaart worden gebracht en verbetermaatregelen voor de korte en langere termijn op een rij worden gezet. Dit onderzoek
zal eind 2017 worden afgerond.
Vraag 3 en 5
Bent u van mening u dat de kostendelersnorm een factor is die heeft geleid
tot een hoger aantal dakloze jongeren (zoals bijvoorbeeld bij Sander)?
Vindt u dat de bezuinigingen in de psychiatrische zorg ertoe leiden dat meer
jonge probleemgevallen op straat eindigen? Zo ja, wat gaat u hier aan doen?
Antwoord 3 en 5
De verwachting is dat de rapportage «Cijfers maatschappelijke opvang 2016»
van de Federatie Opvang een verklaring zal geven voor een eventuele stijging
van het gebruik van de maatschappelijke opvang. Zodra duidelijk is wat de
oorzaken zijn, kan bepaald worden of aanvullende maatregelen noodzakelijk
zijn en zo ja, welke.
Vraag 4
Bent u bereid de kostendelersnorm af te schaffen, nu blijkt dat hierdoor meer
jongeren dakloos worden, met alle maatschappelijke kosten van dien?
Antwoord 4
De bijstand is een tijdelijk vangnet voor mensen die niet in hun onderhoud
kunnen voorzien. Het doel is te voorzien in de noodzakelijke kosten van
bestaan. Als mensen samen in een huis wonen hebben ze schaalvoordelen.
Ze hebben bijvoorbeeld lagere woonlasten. Daar houdt de kostendelersnorm
rekening mee. Overigens biedt de Participatiewet gemeenten de mogelijkheid
om de uitkeringshoogte aan te passen als de individuele situatie hier om
vraagt en er geen voorliggende voorzieningen aanwezig zijn. Jongeren tot 21
jaar en studenten tellen niet mee voor de kostendelersnorm.
2

Kamerstuk 29 325, nr. 89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 6
Wat zijn de mogelijkheden voor daklozen om een briefadres te krijgen
waarmee zij worden opgenomen in de Basisregistratie Personen? Hoe
verschilt het beleid hierover per gemeente? Waarom zijn er gemeenten die
een briefadres slechts tijdelijk toewijzen en hoeveel zijn dit er?
Antwoord 6
De essentie van de Wet basisregistratie personen (BRP) en het bijhouden
daarvan is dat de overheid haar burgers kent en weet te bereiken. Dit
betekent dat een inwoner altijd ingeschreven moet zijn in de BRP op een
woonadres of op een briefadres3. Uitgangspunt is dat iedereen ingeschreven
is op het adres waar hij/zij woont. Als er geen woonadres is, maar betrokkene
wel in Nederland verblijft, moet deze ingeschreven worden op een briefadres.
Dit betreft mensen die dakloos zijn. Een briefadres kan ook aan de orde zijn
vanwege de bescherming van de persoonlijke levenssfeer bijvoorbeeld in
geval iemand verblijft in een psychiatrische instelling of bij verblijf in een
huis voor vrouwen/mannenopvang. De college’s van B&W die verantwoordelijk zijn voor de bijhouding van de BRP moeten desnoods ambtshalve
overgaan tot inschrijven op een briefadres als de persoon daarvoor in
aanmerking komt en zelf geen aangifte doet. Zo nodig gebruikt de gemeente
haar eigen adres (of van een andere gemeentelijke instantie) als briefadres.
Ons is niet bekend dat er verschillen zijn in de uitvoering van de Participatiewet en de BRP door gemeenten.
Aan een briefadres kan in de BRP geen tijdslimiet worden gesteld, net zomin
als aan een woonadres. Wel kan de betrokken persoon van tijd tot tijd
worden gevraagd inlichtingen te geven waaruit blijkt of hij of zij nog terecht
met een briefadres in de BRP is geregistreerd. Dit valt onder de reguliere
bijhoudingstaak van de gemeenten. Om dit te kunnen, moeten gemeenten
een administratie bijhouden en aan de hand hiervan controles uitvoeren. Iets
meer dan 50.000 inwoners van Nederland staan in de BRP geregistreerd met
een briefadres.
Vraag 7
Wat is er gebeurd met de afspraak in het kader van het aanjaagteam
verwarde personen tussen Rijk en gemeenten dat gemeenten mensen zonder
een adres actief traceren en een briefadres verstrekken? Hoeveel meer
dakloze personen hebben hierdoor een briefadres gekregen? Kunt u de cijfers
geven van dit jaar en voorgaande jaren ter vergelijking?
Antwoord 7
In november 2016 heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de circulaire «Correcte registratie op een briefadres in de BRP»
vervangen. In de vernieuwde circulaire is expliciet aandacht gevraagd voor de
problematiek van dak- en thuislozen en het belang van het hebben van een
briefadres. In maart 2017 is ter ondersteuning van het Programmaplan
Aanpak problematiek personen met verward gedrag de Subsidieregeling
medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden in werking getreden. Op dit
moment zijn nog geen cijfers beschikbaar waaruit kan worden afgeleid in
welke mate meldingen hebben geleid tot actief traceren van onverzekerden of
het verstrekken van een briefadres. De Staatssecretaris van VWS heeft de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten gevraagd dit te monitoren.
Daarnaast wordt de uitvoering van de genoemde subsidieregeling gemonitord (aantal meldingen, aantal declaraties, aantal toekenningen) zodat te
3

Een briefadres is het adres van een andere persoon of van een instelling (de zogenoemde briefadresgever). Met het adres van de briefadresgever is iemand zonder woonadres toch
bereikbaar voor de overheid. Een briefadres is daarom nooit een postbus. Het briefadres kan
alleen in Nederland zijn. De briefadresgever moet ervoor zorgen dat post van de overheid
iemand bereikt. Denk aan brieven, belastingformulieren, een stempas of een dagvaarding. De
briefadresgever is óf een natuurlijk persoon; óf een instelling die door de gemeente is aangewezen. Iemand die is ingeschreven in de BRP op een woonadres kan briefadresgever zijn. Het
briefadres is dan het woonadres van die persoon. De briefadresgever moet daar schriftelijk
toestemming voor geven. De briefadresgever kan ook een instelling zijn die volgens het college
van burgemeester en wethouders briefadresgever mag zijn. Bijvoorbeeld een instelling voor
maatschappelijke opvang. Het briefadres is dan het adres van de instelling. Dat kan ook de
gemeente zelf zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

zijner tijd op basis van het aantal meldingen en toegekende declaraties
cijfermatige gegevens beschikbaar zullen komen.
Vraag 8 en 12
Bent u bereid in samenspraak met de gemeenten er voor te zorgen dat het
aanzienlijk eenvoudiger wordt voor daklozen om een briefadres te krijgen,
aangezien uit het Volkskrant artikel blijkt dat het niet hebben van een
briefadres nog steeds een groot probleem is voor dakloze jongeren?
Wat heeft u gedaan om het recht op opname in Basisregistratie Personen,
zoals door de Nationale ombudsman bepleit in «Onderzoek naar (problemen
rond) inschrijvingen in de Basisregistratie personen (BRP)», vorm te geven?
Antwoord 8 en 12
In de afgelopen periode is er veel gedaan om het beleid met betrekking tot
het briefadres extra onder de aandacht te brengen bij gemeenten. Behalve de
nieuwe circulaire briefadres (met ingangsdatum 1 november 2016) is recent
een stappenplan beschikbaar gesteld aan gemeenten met handvatten om de
beoordeling4 van de situatie van de persoon en de eventuele hulpvraag beter
te kunnen beoordelen. Het geeft onder andere een toelichting op de situaties
die niet standaard zijn en dus om maatwerk (binnen de regels van de wet)
vragen. Dit stappenplan is het resultaat van de werkbijeenkomsten die in de
maanden maart en april 2017 in het land en op het NVVB-congres (Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken) zijn gehouden om de nieuwe circulaire
toe te lichten. Aan de hand hiervan kunnen gemeenten een eigen stappenplan c.q. werkproces opstellen.
Vraag 9 en 10
Wat zijn de mogelijkheden voor daklozen om een uitkering te krijgen en hoe
verschilt het beleid hierover per gemeente?
Ziet u mogelijkheden om in bepaalde gevallen een uitkering toe te kennen op
een postadres, om zo voor daklozen de gang terug naar de maatschappij te
vergemakkelijken?
Antwoord 9 en 10
Artikel 40, lid 1 van de Participatiewet biedt de centrumgemeenten5 de
mogelijkheid om aan daklozen zonder woonadres een bijstandsuitkering te
verlenen. Voortvloeiend uit de Wet Basisregistratie Personen (BRP) moeten
daklozen zonder woonadres bij deze gemeenten ingeschreven worden op een
briefadres. Dit kan bijvoorbeeld het adres van de sociale dienst zijn. Indien
met «postadres» op het briefadres – voortvloeiend uit de BRP – wordt
gedoeld, zijn er dus al diverse mogelijkheden waarmee voor daklozen de
teruggang naar de maatschappij wordt vergemakkelijkt.
Bij een nieuwe inschrijving controleren gemeenten altijd eerst of de persoon
al ingeschreven is, of is geweest. Is dat laatste het geval dan worden de
gegevens opgehaald en geactualiseerd. Dit om dubbele inschrijvingen te
voorkomen. De centrumgemeenten worden achteraf (na twee jaar) gecompenseerd voor de bijstandsuitgaven aan daklozen. Het is aan gemeenten om
– binnen de kaders van de wet – uitvoering te geven aan deze bevoegdheid.
Vraag 11
Wilt u met de gemeenten afspreken dat zij ook mensen van een briefadres
voorzien die aanspraak maken op een niet gemeentelijke uitkering, zoals de
Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) of de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong)?
Antwoord 11
Iedereen die feitelijk en rechtmatig in Nederland verblijft moet altijd
ingeschreven zijn in de BRP, hetzij met een woonadres, hetzij met een
briefadres. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 6. Dit is de verantwoordelijkheid van gemeenten in het kader van de uitvoering van de Wet basisregistratie personen. De eventuele mogelijkheid aanspraak te kunnen maken op

4

Deze beoordeling wordt uitgevoerd door de afdeling burgerzaken in samenwerking met
collega’s van het sociaal domein en/of het wijkteam.
5
Het betreft de centrumgemeenten zoals genoemd in artikel 11 van het Besluit Participatiewet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

een voorziening of uitkering (al dan niet uitgevoerd door gemeenten) speelt
bij de vraag of iemand al dan niet wordt ingeschreven in de BRP dan ook
geen rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5