Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 900

Wijziging van de Kieswet en de Wet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba,
houdende aanpassing van de regeling met
betrekking tot het kiesrecht van
niet-Nederlanders bij eilandsraadsverkiezingen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
In de wet van 3 juli 2013 tot wijziging van de Kieswet houdende maatregelen om het eenvoudiger te maken voor Nederlanders in het buitenland
om hun stem uit te brengen, wijziging van de wijze van inlevering van de
kandidatenlijsten, aanpassing van de datum van kandidaatstelling en
stemming, alsmede regeling van andere onderwerpen (Stb. 2013, 289;
hierna: de Kieswetwijziging) is onder meer voorzien in de toekenning van
het actief en passief kiesrecht aan niet-Nederlandse ingezetenen van de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de verkiezing van
de leden van de eilandsraad.
Het onderdeel met betrekking tot het actief kiesrecht strekt tot codificatie
van een uitspraak van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba,
Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: het
Hof) van 10 januari 2011. In deze uitspraak bepaalde het Hof dat artikel Ya
14 van de Kieswet, waarin was vastgelegd dat het kiesrecht voor de
eilandsraadverkiezingen alleen toekwam aan Nederlanders, buiten
toepassing moet worden gelaten wegens strijd met de artikelen 26 van
het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en 1,
eerste lid, van het Twaalfde Protocol bij het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en fundamentele vrijheden. De
uitspraak van het Hof heeft geen betrekking op het in artikel 11 van de Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba neergelegde passief
kiesrecht voor de verkiezing van de leden van de eilandsraad. Naar
aanleiding van het advies van de Kiesraad is in artikel V van het
wetsvoorstel dat heeft geleid tot de Kieswetwijziging (hierna: wetsvoorstel
33 268) niettemin het passief kiesrecht toegekend aan niet-Nederlandse
ingezetenen van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
De Kiesraad adviseerde hiertoe, aangezien het actief en passief kiesrecht
in relatie tot alle overige verkiezingen in ons land op één lijn staan.
In de memorie van toelichting bij wetsvoorstel 33 268 is opgemerkt dat
indien de Grondwet zal zijn gewijzigd en aan de leden van de eilandsraad

kst-33900-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 900, nr. 3

1

het kiesrecht voor de leden van de Eerste Kamer zal zijn toegekend,1 de
regering zal bezien of alsdan de regeling met betrekking tot het actief en
passief kiesrecht van niet-Nederlandse ingezetenen van de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de verkiezing van de leden
van de eilandsraad moet worden aangepast (Kamerstukken II 2011/12,
33 268, nr. 3, p. 16).
Bij de behandeling van wetsvoorstel 33 268 in de Eerste Kamer sprak een
groot deel van die Kamer zich uit tegen deze onderdelen van dat
wetsvoorstel. De tegenstanders stelden zich op het standpunt dat de
regeling met betrekking tot het actief en passief kiesrecht van
niet-Nederlandse ingezetenen van de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba voor de verkiezing van de leden van de eilandsraad
dient te vervallen indien de Grondwet aldus wordt gewijzigd, aangezien
niet-Nederlandse ingezetenen direct noch indirect invloed zouden moeten
hebben op de samenstelling van de beide Kamers der Staten-Generaal.
Tegen deze achtergrond spraken zij een voorkeur uit voor een regeling
waarmee uitsluitend uitvoering wordt gegeven aan de hiervoor
genoemde uitspraak van het Hof. Dit betekent dat slechts voor het actief
kiesrecht een regeling wordt getroffen, die bovendien van rechtswege
vervalt bij inwerkingtreding van het hiervoor genoemde voorstel tot
wijziging van de Grondwet.
Het kabinet is van oordeel dat niet-Nederlanders geen invloed moeten
krijgen op het op nationaal niveau gevoerde beleid, waaronder het
buitenlands- en defensiebeleid. Daarom deelt het kabinet het standpunt
dat niet-Nederlandse ingezetenen direct noch indirect invloed zouden
moeten hebben op de samenstelling van de beide Kamers der StatenGeneraal. Binnen de kaders van het hiervoor genoemde voorstel tot
wijziging van de Grondwet heeft dit tot gevolg dat de niet-Nederlandse
ingezetenen van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
naar het oordeel van het kabinet geen actief en passief kiesrecht dienen te
krijgen voor de verkiezingen van de leden van de eilandsraad. Aldus
ontstaat wel een ongelijkheid tussen niet-Nederlandse ingezetenen in het
Europese deel van Nederland en niet-Nederlandse ingezetenen van de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De eerste groep heeft
immers wel kiesrecht voor de gemeenteraden, terwijl de tweede groep
geen kiesrecht heeft voor de eilandsraden. Deze ongelijkheid is naar het
oordeel van het kabinet gerechtvaardigd, aangezien de leden van de
gemeenteraad geen kiesrecht hebben of zullen krijgen voor de Eerste
Kamer. Alles afwegend weegt het uitgangspunt dat de samenstelling van
de Eerste en Tweede Kamer uitsluitend beïnvloed mag worden door
Nederlanders voor het kabinet zwaarder dan het uitgangspunt dat
gevestigde niet-Nederlandse ingezetenen, mits zij tenminste voldoen aan
de vereisten die gelden voor ingezetenen die tevens Nederlander zijn,
actief en passief kiesrecht moeten hebben voor de meest nabije
bestuurslaag.
Tegen deze achtergrond heb ik tijdens de plenaire behandeling van
wetsvoorstel 33 268 toegezegd een wetsvoorstel in procedure te brengen
waarin slechts voor het actief kiesrecht een regeling wordt getroffen, die
bovendien van rechtswege vervalt indien het hiervoor genoemde voorstel
tot wijziging van de Grondwet in werking treedt. Dat wetsvoorstel is
voorgelegd aan de Kiesraad en de bestuurscolleges van de openbare
1

Zoals is voorgesteld in het voorstel van wet, houdende verklaring dat er grond bestaat een
voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het opnemen
van een constitutionele basis voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en
het regelen van de betrokkenheid van hun algemeen vertegenwoordigende organen bij de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer (Kamerstukken I 2012/13, 33 131, A).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 900, nr. 3

2

lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het bestuurscollege van het
openbaar lichaam Saba merkt in zijn reactie van 29 augustus 20132 op dat
het kiesrecht van niet-Nederlanders bij de eilandsraadsverkiezingen is
verruimd en wenst dat dit recht behouden blijft.3 Het wetsvoorstel geeft
uitvoering aan de uitspraak van het Hof met betrekking tot het actief
kiesrecht van de niet-Nederlandse ingezetenen van de openbare lichamen
en leidt dus niet tot een beperking van het kiesrecht van deze categorie
ingezetenen.
De Kiesraad heeft op 3 september 2013 advies uitgebracht4. De Kiesraad
adviseert om, zolang de hiervoor genoemde wijziging van de Grondwet
niet in werking is getreden, niet-Nederlanders niet alleen het actief, maar
ook het passief kiesrecht toe te kennen voor de eilandsraadsverkiezingen.
Het kabinet heeft het advies van de Kiesraad aanvankelijk niet overgenomen, vanuit de gedachte dat er geen rechterlijke uitspraak is die tot
wettelijke regeling van het passief kiesrecht noopt en het bovendien niet
wenselijk is om de niet-Nederlandse ingezetenen van de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba het passief kiesrecht toe te
kennen voor de naar verwachting korte periode tot de inwerkingtreding
van het hiervoor genoemde voorstel tot wijziging van de Grondwet.
De Afdeling advisering van de Raad van State acht deze overwegingen in
haar advies van 13 december 2013 echter onvoldoende om een inbreuk
op artikel 26 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en
politieke rechten en artikel 1, eerste lid, van het Twaalfde Protocol bij het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en
fundamentele vrijheden te rechtvaardigen. Tegelijkertijd merkt de Afdeling
advisering op dat indien de hiervoor genoemde grondwetswijziging in
werking treedt, het maken van een onderscheid tussen de eilandsraden en
de gemeenteraden bij de toekenning van het kiesrecht voor
niet-Nederlandse ingezetenen mogelijk kan worden gerechtvaardigd,
aangezien de gemeenteraden immers geen stemrecht hebben voor de
Eerste Kamer.
Het kabinet volgt dan ook niet het advies van de Afdeling advisering om
artikel II van het oorspronkelijke wetsvoorstel – dat betrekking heeft op het
passief kiesrecht – te schrappen en artikel V van de Kieswetwijziging
zonder meer in werking te laten treden. Wel is het kabinet van oordeel dat
het advies noopt tot het ongedaan maken van het onderscheid dat in het
wetsvoorstel werd gemaakt tussen het actief en het passief kiesrecht voor
niet-Nederlandse ingezetenen voor de eilandsraden en ook ten aanzien
van het passief kiesrecht te bepalen dat dit vervalt op het tijdstip waarop
een wijziging van de Grondwet die voorziet in het kiesrecht van de leden
van de eilandsraden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer in werking treedt. Indien
deze wijziging van de Grondwet niet in werking treedt, is er geen reden
het actief en het passief kiesrecht voor niet-Nederlandse ingezetenen voor
de eilandsraden te laten vervallen.
Het kabinet is voornemens de onderdelen van de Kieswetwijziging die
betrekking hebben op de toekenning van het actief en passief kiesrecht
aan niet-Nederlandse ingezetenen van de openbare lichamen Bonaire,

2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Van de bestuurscolleges van de openbare lichamen Bonaire en Sint Eustatius is geen reactie
ontvangen.
4
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 900, nr. 3

3

Sint Eustatius en Saba voor de verkiezing van de leden van de
eilandsraad, die thans nog niet in werking zijn getreden,5 in werking te
laten treden indien het onderhavige wetsvoorstel tot wet wordt verheven.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

5

Stb. 2013, 378.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 900, nr. 3

4