Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2412
Vragen van de leden Irrgang en
Bashir (beiden SP) aan de
staatssecretarissen van Economische
Zaken en van Financiën
en de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking over
medicijnen voor Afrika die worden
tegengehouden. (Ingezonden
10 maart 2009)
1
Wat is uw reactie op het bericht
«Weer partij medicijnen voor Afrika
tegengehouden»?1
2
Kunt u aangeven of zowel wat betreft
de Hiv-medicijnen als wat betreft de
Losartan-zaak uitvoering wordt
gegeven aan Nederlandse en/of
Europese wetgeving en beleid? Zo ja,
kunt u dit toelichten? Zo nee, hoe kan
het dan zijn dat inbeslagname van
generieke medicijnen tweemaal in
korte tijd plaats vindt?
3
Is het u bekend dat in de
onderhandelingen van de Europese
Unie met de Andes-landen (CAN)
intellectueel eigendom ook onderdeel
van de onderhandelingen vormt? Zo
ja, kunt u aangeven wat Nederland
betreft hier de insteek in moet zijn
met het oog op (het doorlaten van)
generieke medicijnen en het leveren
van goede gezondheidszorg in het
algemeen zoals bijvoorbeeld
neergelegd in internationale

KVR35968
2008Z04247
0809tkkvr2412
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

VN-verdragen zoals het ICESCR
(International Covenant on Economic,
Social and Cultural Rights)?
4
Kunt u in dit verband een reactie
geven op de brief die HAI Europe op
9 februari jl. naar onder meer de
Europese Commissie heeft gestuurd,
waarin zij bezwaren uiten tegen de
intellectuele eigendomsrechten in de
EU-CAN onderhandelingen?2 Kunt u
hierbij specifiek ingaan op het
oprekken van het toepassingsgebied
van IP-bepalingen en het opnemen
van vergaande en gedetailleerde
bepalingen op het gebied van
handhaving betreffende o.a. de
invoer, doorvoer, uitvoer van zaken
die onder Trade Related Aspects of
Intellectual Property Rights (TRIPS)
vallen?
1
2

Trouw, 7 maart 2009.
Brief van HAI Europe d.d. 9 februari 2009.

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Heemskerk (Economische Zaken),
mede namens de staatssecretaris van
Financiën en de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking
(ontvangen 21 april 2009) Zie ook
Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2008–2009, nr. 221
1
Het klopt, zoals in het artikel gemeld,
dat een lading Hiv-medicijnen
(zending Abacavir, afkomstig uit India
en bestemd voor Nigeria) en een

lading bloeddrukverlagende
medicijnen (zending Losartan,
afkomstig uit India en bestemd voor
Brazilië) op grond van mogelijke
inbreuk op
intellectuele-eigendomsrechten zijn
gestopt door de Nederlandse douane.
In de Losartan-zaak is een schikking
tussen octrooihouder en Indiase
fabrikant getroffen en zijn de
goederen teruggegaan naar India. In
de Hiv-medicijnenzaak deed zich een
vermoeden van een strafbaar feit
voor en is de zaak na in beslagname
van de zending overgedragen aan het
Openbaar Ministerie. Hierbij zijn de
voor aanhouding en afhandeling
gestelde termijnen niet nageleefd
door de douane. Een door de douane
ingesteld onderzoek naar deze
handelwijze heeft laten zien dat dit
geval een incident betreft en dat in de
overige gevallen wel conform de
voorgeschreven regels is gehandeld.
De goederen zijn inmiddels
vrijgegeven en konden hun weg
vervolgen naar Nigeria.
De werkzaamheden door de
Nederlandse douane zijn uitgevoerd
op basis van geldende
EU-regelgeving. Deze regelgeving
geeft aan octrooihouders het recht
om de douane te vragen op te treden
als mogelijk inbreuk wordt gemaakt
op hun octrooirechten. Gezien de
belangen van de farmaceutische
industrie bij de ontwikkeling van
innovatieve medicijnen is de
bescherming hiervan een
gerechtvaardigd streven. De vraag is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5065

echter of het in de hiervoor
genoemde specifieke gevallen
wenselijk is om de doorgang van
generieke medicijnen afhankelijk te
maken van de goedkeuring door de
octrooigerechtigde. Het Nederlandse
standpunt is dat in die situaties het
belang van de toegang van
ontwikkelingslanden tot
geneesmiddelen beter dient te
worden beschermd dan tot op heden
het geval is.
Omdat de uitvoering van de
intellectuele-eigendomsrechten door
de douane berust op Europese
regelgeving, heeft Nederland de
Europese Commissie gevraagd deze
kwestie verder te analyseren en haar
uitgenodigd om, indien de geldende
regelgeving belemmeringen opwerpt,
een oplossing voor te stellen die de
toegang tot medicijnen voor
ontwikkelingslanden bevordert. De
Commissie heeft overigens ook
aangekondigd om samen met Brazilië
en India de Losartan-zaak verder uit
te zoeken.
Ook in Nederland bestuderen de
betrokken ministeries hoe de
EG-Verordening 1383/20031 zich
verhoudt tot internationale
regelgeving en overeenkomsten,
waaronder de «2001 Doha Verklaring
(Verklaring van Doha inzake de
TRIPs-overeenkomst – Trade-Related
Intellectual Property Rights – en de
Openbare Gezondheid)». Nederland
onderschrijft het belang van deze
verklaring en de daarmee
samenhangende toegang tot
medicijnen voor ontwikkelingslanden.
Verder zal met alle betrokken partijen,
zoals de farmaceutische industrie,
NGO’s, leveranciers, in overleg
worden getreden om
oplossingsrichtingen te
inventariseren.
2
Zowel bij de Hiv-medicijnen als de
bloeddrukverlagende medicijnen is
uitvoering gegeven aan Europese
regelgeving.
Beide zendingen zijn door de douane
op Schiphol in transit tegengehouden
op grond van de EG-Verordeningen
1383/2003 en 1891/20042. Krachtens
eerstgenoemde Verordening kan een
houder van een intellectueel
eigendomsrecht de
douaneautoriteiten verzoeken op te
treden ten aanzien van goederen
waarvan wordt vermoed dat deze
inbreuk maken op dit recht als deze

worden aangetroffen bij een controle
van goederen die het grondgebied
van de EU binnenkomen, verlaten, na
kennisgeving worden
wederuitgevoerd of opgeslagen in
vrije zone of vrij entrepot. Het
optreden tegen een inbreuk op een
intellectueel eigendomsrecht is in
eerste instantie de
verantwoordelijkheid van de houder
van het recht zelf. Zodra de douane
goederen op grond van voornoemd
verzoek heeft tegengehouden, geeft
zij dit door aan de houder van het
recht. Als deze houder meent dat er
sprake is van een inbreuk kan hij de
eigenaar van de aangehouden
zending (gerechtelijk) aanspreken. In
de Hiv-medicijnenzaak heeft de
douane de zending op grond van het
Wetboek van Strafrecht (vermoeden
van inbreuk op
intellectuele-eigendomsrechten) in
beslag genomen en de zaak conform
de afspraken tussen het Openbaar
Ministerie en de douane
overgedragen aan het Openbaar
Ministerie.
De uitvoering van nationale wettelijke
maatregelen op het gebied van
bepaalde
intellectuele-eigendomsrechten,
waaronder octrooirecht en
merkenrecht, valt onder de
verantwoordelijkheid van het
ministerie van Economische Zaken.
Dit ministerie heeft met het ministerie
van Financiën een zogenoemde
Kaderovereenkomst gesloten over de
uitvoering van de regelgeving door
de douane. Deze overeenkomst heeft
ook betrekking op de in dit verband
relevante Europese regelgeving, zoals
de genoemde Verordening 1383/2003.
Zoals eerder gemeld, dient
helderheid te worden verkregen over
de reikwijdte van de Europese
regelgeving en de ruimte die deze
regelgeving biedt. Zodra dit duidelijk
is zal – indien nodig – de
Kaderovereenkomst worden
aangepast. Hierover zullen wij uw
Kamer te zijner tijd nader informeren.
Vooruitlopend op de mogelijke
aanpassingen streven wij naar een
zodanige uitvoering van het in
Verordening 1383/2003 neergelegde
douane-instrumentarium dat in het
bijzonder de legitieme doorvoer van
generieke medicijnen naar
ontwikkelingslanden voortaan met zo
min mogelijk oponthoud plaatsvindt.
Hiertoe zal worden gesproken met de

farmaceutische industrie over hun
verantwoordelijkheden en belangen
bij doorvoer van generieke
medicijnen naar ontwikkelingslanden.
Dat de industrie zich bewust is van
deze verantwoordelijkheid blijkt ook
uit de verklaring «Customs seizures
of in-transit medicines» van de
Fédération Européene d’Associations
er d’Industries Pharmaceutiques
(EFPIA) van 13 maart jl.
Met betrekking tot Europese
regelgeving stellen wij vast dat de
Europese Raad in het najaar van 2008
de Europese Commissie heeft
uitgenodigd de geldende
douanewetgeving te onderzoeken
met het oog op verbetering van de
toepassing ervan voor namaak van
goederen die een gevaar zijn voor de
consumenten3. Zoals aangegeven is
een onderwerp dat volgens
Nederland in aanmerking moet
worden genomen de noodzaak om
zeker te stellen dat de toegang tot
generieke medicijnen voor
ontwikkelingslanden wordt
geoptimaliseerd.
3
Ja, dat is bekend. Nederland steunt
de 2001 Doha Verklaring4. Deze
verklaring geeft ontwikkelingslanden
de ruimte om de bescherming van
intellectuele-eigendomsrechten af te
wegen tegen het publiek belang van
een goede gezondheidszorg inclusief
de toegang tot medicijnen. Nederland
hecht veel waarde aan deze
zogenoemde TRIPs-flexibiliteiten. Het
is aan landen zelf om te bepalen hoe
zij deze flexibiliteiten willen
toepassen.
De inzet van Nederland is erop
gericht dat ontwikkelingslanden
gebruik kunnen maken van de
TRIPs-flexibiliteiten. Voorts vindt
Nederland dat de 2001 Doha
Verklaring niet alleen betrekking moet
hebben op octrooien, maar op alle
intellectuele-eigendomsrechten die
onderdeel vormen van de
onderhandelingen over het
vrijhandelsakkoord tussen EU en
Andes-landen.
4
Terughoudend moet worden
omgegaan met verder dan TRIPS
gaande bepalingen in
vrijhandelsakkoorden met
ontwikkelingslanden tenzij deze
aantoonbaar ten goede komen aan en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5066

gevraagd worden door die
ontwikkelingslanden.
De Europese Commissie voert de
onderhandelingen over een
associatieovereenkomst met de
Andeslanden. Nederland en de
andere lidstaten bespreken
regelmatig met de Commissie de
voortgang van de onderhandelingen
en de precieze inzet. De inzet van
Nederland voor de
intellectuele-eigendomsrechtelijke en
de bijbehorende
handhavingsbepalingen in dit
vrijhandelsakkoord is het opnemen
van bepalingen in lijn met de
TRIPS-overeenkomst. Voor zover
mogelijk en indien gewenst door
beide partijen kunnen EU-bepalingen
op het gebied van civielrechtelijke
handhaving van
intellectuele-eigendomsrechten in de
onderhandelingen over de
handhavingsbepalingen worden
ingebracht.
Overigens is wat Nederland betreft
evident dat er geen sprake kan zijn
van het opleggen van Europese
normen aan de Andeslanden.
Onderhandelingen zijn een kwestie
van geven en nemen en in geval van
dit vrijhandelsakkoord dient de
ontwikkelingsdimensie voorop te
staan.
1

Verordening (EG) nr. 1383/2003 van de Raad
van 22 juli 2003 inzake het optreden van de
douaneauthoriteiten ten aanzien van goederen
waarvan wordt vermoed dat zij inbreuk maken
op bepaalde intellectuele-eigendomsrechten
en inzake de maatregelen ten aanzien van
goederen waarvan is vastgesteld dat zij
inbreuk maken op dergelijke rechten.
2
Verordening (EG) nr. 1891/2004 van de
Commissie van 21 oktober 2004 tot
vaststelling van uitvoeringsbepalingen van
Verordening (EG) nr. 1383/2003 van de Raad
inzake het optreden van de
douaneauthoriteiten ten aanzien van goederen
waarvan wordt vermoed dat zij inbreuk maken
op bepaalde intellectuele-eigendomsrechten
en inzake de maatregelen ten aanzien van
goederen waarvan is vastgesteld dat zij
inbreuk maken op dergelijke rechten.
3
Resolutie van de Raad van 25 september
2008, 2008/C 253/01
4
En de daaraan gerelateerde verklaringen:
het 2003 WTO-besluit ten aanzien van de
waiver van paragraaf 6 van de Doha verklaring
inzake de TRIPs-overeenkomst en de
Openbare Gezondheid en de 2008 World
Health Assembly Resolutie 61.21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5067