Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2959
Vragen van het lid De Groot (D66) aan de Minister voor Medische Zorg over
het debat inzake het rapport van de commissie-Sorgdrager over de
fipronilcrisis (ingezonden 2 mei 2019).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 11 juni 2019).
Vraag 1
Herinnert u zich uw volgende uitspraak gedaan tijdens het debat over het
rapport van de commissie-Sorgdrager over de fipronilcrisis naar aanleiding
van de motie-De Groot over het wegmengen van vervuiling niet langer toe te
staan in levensmiddelen, ook niet in grondstoffen of halfproducten: «Het was
niet toegestaan, het is niet toegestaan en het zal niet worden toegestaan»?1
Antwoord 1
Ja, deze uitspraak heb ik gedaan tijdens het debat over het fipronilincident op
7 maart 2019 en heb deze herhaald in het Algemeen Overleg NVWA op
23 april jongstleden. Deze uitspraak heb ik gebaseerd op de geldende
wetgeving. In verordening (EG) Nr. 396/2005 tot vaststelling van maximumgehalten aan bestrijdingsmiddelenresiduen in of op levensmiddelen en
diervoeders van plantaardige en dierlijke oorsprong staat namelijk in artikel
19 expliciet aangegeven dat opmengen/verdunnen van verontreinigde
grondstoffen, halfproducten of levensmiddelen niet is toegestaan.
Vraag 2
Herinnert u zich de uitspraak gedaan tijdens het debat over het rapport van
de commissie-Sorgdrager over de fipronilcrisis waarin u stelt dat zodra in
partijen fipronil boven de maximale residulimiet (MRL) wordt aangetroffen de
ondernemer de betreffende partij uit de handel moet nemen en het wegmengen niet wordt toegestaan door de Nederlandse Voedsel- en Watenautoriteit
(NVWA)?
Antwoord 2
Ja, ik herinner mij deze uitspraak. Deze uitspraak heb ik gedaan op basis van
artikel 19 van de Algemene Levensmiddelenwetgeving (EG) Nr. 178/2002. Een
exploitant van een levensmiddelenbedrijf moet namelijk, indien hij redenen
heeft om aan te nemen dat een levensmiddel dat hij ingevoerd, geprodu-

1

ah-tk-20182019-2959
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2018 -2019, kamerstuk 26 991, nr. 544

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

ceerd, verwerkt, vervaardigd of gedistribueerd heeft niet aan de
voedselveiligheids- voorschriften voldoet, onmiddellijk procedures inleiden
om het betrokken levensmiddel uit de handel te nemen en de bevoegde
autoriteit (= NVWA) daarvan in kennis te stellen. Zodra het product de
consument bereikt kan hebben, stelt de exploitant de consumenten op
doeltreffende en nauwkeurige wijze in kennis van de redenen voor het uit de
handel nemen en roept zo nodig, wanneer andere maatregelen niet volstaan
om een hoog niveau van gezondheidsbescherming te verwezenlijken, de
reeds aan de consument geleverde producten terug.
Zie het antwoord op vraag 1 over het niet toestaan van het wegmengen van
verontreinigde grondstoffen.
Vraag 3
Herinnert u zich de volgende uitspraak gedaan tijdens het debat over het
rapport van de commissie-Sorgdrager over de fipronilcrisis: «Als een bedrijf
van de verwerkende industrie wordt geconfronteerd met een verontreinigde
grondstof moet het bedrijf een risicoanalyse uitvoeren om te bepalen of de
reeds geproduceerde ei-producten onder de MRL zijn. Indien onder de MRL,
dan hoeven de producten niet van de markt gehaald te worden. Indien boven
de MRL zijn, dan terughalen uit de markt. Op het moment dat het verwerkende bedrijf weet heeft van een verontreiniging, moet het bedrijf daarop de
ingangscontrole uitbreiden en verontreinigde grondstoffen uit het productieproces halen»?
Antwoord 3
Een exploitant van een levensmiddelenbedrijf moet te allen tijde ervoor
zorgen dat de veiligheid van haar producten geborgd is. Zodra een bedrijf
weet dat er sprake is of kan zijn van een verontreiniging in grondstoffen, dan
zal het betreffende bedrijf maatregelen moeten nemen om te borgen dat de
verontreinigde grondstoffen niet in de levensmiddelen worden verwerkt. Dit
kan onder andere door de ingangscontrole uit te breiden, na te gaan of er
risico’s zijn opgetreden en de verontreinigde grondstoffen uit het productieproces te halen.
Ten tijde van het fipronilincident heeft de eiverwerkende industrie, toen
bekend werd dat fipronil aanwezig was in de grondstoffen, risicobeoordelingen uitgevoerd. Er moest voor de geproduceerde levensmiddelen, waarin in
de voorafgaande periode met fipronil verontreinigde eieren waren verwerkt,
worden nagegaan of hier sprake was van een risico. Hiervoor werd gebruikgemaakt van informatie over de gehalten fipronil in de eieren van de
toeleveranciers en de receptuur van het levensmiddel of door analytisch
onderzoek. Zodra uit de berekeningen of uit het onderzoek bleek dat het
geproduceerde levensmiddel een fipronilgehalte bevatte boven de maximale
residulimiet (MRL van 0,005 mg/kg), dienden de betreffende partijen
levensmiddelen geproduceerd vanaf 1 januari 2017 met terugwerkende kracht
uit de handel te worden genomen.
Vraag 4
Erkent u dat indien verontreinigde grondstoffen worden gebruikt boven de
MRL, deze kunnen worden verdund indien het eind- of tussenproduct niet
uitsluitend deze grondstoffen bevat?
Antwoord 4
In Verordening (EG) 852/2004 artikel 4 lid 2 bijlage 2 en Verordening (EG)
853/2004 artikel 3 lid 1 bijlage 3 voor erkende bedrijven is vastgelegd dat een
exploitant van een levensmiddelenbedrijf geen grondstoffen of ingrediënten
mag verwerken die zodanig verontreinigd zijn met parasieten, pathogene
micro-organismen of toxische, in ontbinding verkerende of vreemde
substanties dat zij, na het normale sorteer- en/of voorbereidings- of verwerkingsproces dat door de exploitant van het levensmiddelenbedrijf hygiënisch
wordt toegepast, nog steeds ongeschikt zouden zijn voor menselijke
consumptie.
Deze wetgeving maakt duidelijk dat het niet is toegestaan om een partij
grondstoffen verder te verwerken zodra een verontreiniging boven de
maximale residulimiet (MRL) wordt aangetroffen in de betreffende partij. In
dat geval moet de ondernemer de partij en de levensmiddelen waarin de
betreffende partij als grondstof is verwerkt uit de handel halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 5
Herinnert u zich dat in punten 329 en 330 van het rapport Sorgdrager staat
vermeld dat «de naleving van de wettelijke voorschriften inzake de voedselveiligheid niet goed was» en dat de «achtergrond van deze tekortkoming was
gelegen in de misvatting bij de eiverwerkende bedrijven onder de Big-8 dat
melding niet noodzakelijk was wanneer het (te hoge) percentage in het
tussenproduct toch zou verdwijnen bij verdunning»? Welke bedrijven behoren
tot de Big8?
Antwoord 5
De Commissie Sorgdrager heeft inderdaad geconstateerd dat er bij de
eiverwerkende bedrijven een misvatting bestond over hun verplichting om
aan de NVWA de gehalten fipronil boven de MRL in tussenproducten die toch
zou verdwijnen bij verdunning, te melden. Een vertegenwoordiger van
betreffende bedrijven geeft daarbij aan dat in de afhandeling van het
fipronilincident voorrang is gegeven aan het informeren van klanten en
consumenten boven het doen van meldingen aan de NVWA, maar geeft aan
dat achteraf gezien de prioriteiten anders gesteld hadden moeten worden.
Ik kan u niet de namen van de Big8 geven, hierbij ben ik gebonden aan
gebonden aan privacywetgeving.
Vraag 6
Hoe verklaart u dat er sinds augustus 2017 geen GFL-meldingen werden
gedaan door de eiverwerkende industrie van overschrijdingen van de MRL
voor fipronil, terwijl uit de monsternames in de retail tot en met december
2017 forse overschrijdingen bleken?
Antwoord 6
Sinds de eerste berichten eind juli 2017 over fipronil in eieren zijn door de
bedrijven grondstoffen gecontroleerd. Zodra in partijen levensmiddelen
fipronil boven de MRL werd aangetroffen, mochten die partijen niet verder
verwerkt worden.
Het blokkeren van grondstoffen en uitvoeren van extra controles door de
eiverwerkende industrie is in de crisis regelmatig gebeurd op basis van de
uitslagen van testen die de producenten lieten uitvoeren. De NVWA geeft aan
dat er sinds augustus 2017 wel GFL-meldingen zijn gedaan voor aanwezigheid van fipronil in eieren en in daarvan afgeleide producten (bijvoorbeeld
vloeibaar ei, vloeibaar eigeel, eidooiers, eipoeder, gekookte en gepelde
eieren). Deze meldingen werden echter niet altijd tijdig of volledig gedaan.
De overschrijdingen die de NVWA constateerde zijn de resultaten van
analyses op verse tafeleieren. Deze analyses zijn steekproefsgewijs uitgevoerd. Dat in het najaar toch nog altijd fipronil werd aangetroffen is niet
wenselijk maar gezien de hardnekkigheid van fipronil en het feit dat niet ieder
ei wordt onderzocht, niet te voorkomen. Fipronil bleek lang in de stallen te
blijven zitten.
Vraag 7
Op welke wijze heeft de NVWA vastgesteld dat de eiverwerkende industrie
ingangscontroles uitvoerde?
Antwoord 7
De NVWA en de NCAE hebben ten tijde van het fipronilincident het toezicht in
de eiverwerkende industrie (pakstations en eiverwerkende bedrijven)
aanzienlijk geïntensiveerd. Hierbij werd nagegaan of bedrijven bij de
ingangscontroles ook op fipronil controleerden en of bij het aantreffen van te
hoge gehaltes van fipronil de juiste maatregelen werden getroffen. Dit heeft
eind augustus/begin september 2017 geleid tot maatregelen, omdat de
betreffende bedrijven de voedselveiligheidsvoorschriften niet goed naleefden.
De bedrijven meldden niet, te laat of onvolledig zodra er sprake was van
overschrijdingen van de MRL.
Door de NVWA is handhavend opgetreden door het opleggen van een last
onder dwangsom, het opmaken van schriftelijke waarschuwingen en/of een
rapport van bevindingen. Tevens werden betreffende bedrijven gesommeerd
om alsnog passende maatregelen te nemen. In totaal heeft de NVWA zes
waarschuwingen uitgedeeld, zestien rapporten van bevindingen opgelegd en
driemaal een last onder dwangsom opgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 8
Zijn hierbij overschrijdingen van de MRL voor fipronil vastgesteld door de
NVWA dan wel zijn uit de ingangscontroles van de eiverwerkende bedrijven
overschrijdingen van de MRL voor fipronil vastgesteld in de grondstof? Zo ja,
heeft dit geleid tot het maatregelen van NVWA en/of bedrijven om deze
grondstoffen te weren uit het productieproces? Zo nee, bent u het eens met
de constatering dat het wel heel vreemd zou zijn dat in de supermarkten een
op de vijf tot een op de zeven eieren een overschrijding van de MRL van
fipronil liet zien en de verwerkende industrie alleen met schone eieren
werkte, wetende dat de pakstations onvoldoende ingangscontroles uitvoerden?
Antwoord 8
De NVWA heeft tijdens de inspecties en audits bij de eiverwerkende industrie
vastgesteld of bedrijven de grondstoffen onderzochten op aanwezigheid van
fipronil. Bij constatering van overschrijdingen van de vastgestelde MRL voor
fipronil zijn door de diverse bedrijven verschillende maatregelen genomen.
Zo werden de partijen grondstoffen geblokkeerd en afgevoerd naar Rendac,
zijn afnemers geïnformeerd zodra zij verontreinigde producten hadden
ontvangen, is de NVWA geïnformeerd over de verontreinigde partijen en
werden de afgezette producten teruggetraceerd. Er werden aanvullende
risicobeoordelingen gedaan om na te gaan of in het eindproduct de MRL was
overschreden en de producten uit de handel genomen dienden te worden.
Ook werden grondstoffen met gehalten fipronil boven de MRL niet langer
geaccepteerd van toeleveranciers.
Zie verder het antwoord in vraag 7 over de maatregelen die de NVWA heeft
genomen zodra bedrijven de voedselveiligheidsvoorschriften onvoldoende
naleefden.
Vraag 9
Gelet op de overschrijdingen van de MRL van eieren in supermarkten en
gelet op de constateringen van het rapport Sorgdrager, bent u het dan eens
met de stelling dat de eiverwerkende industrie op grote schaal met fipronil
vervuilde eieren heeft verwerkt van september 2017 tot december 2017?
Antwoord 9
Ik ben het niet met u eens dat de eiverwerkende industrie op grote schaal
met fipronil verontreinigde eieren heeft verwerkt. Op basis van monitoringsresultaten in de supermarkten (overschrijding van de MRL van consumptieeieren en eiproducten) kan niet worden geconcludeerd dat de eiverwerkende
industrie geen passende maatregelen heeft genomen om grondstoffen boven
de MRL te weren uit het productieproces. De eiverwerkende industrie heeft,
evenals de supermarkten, partijen grondstoffen met gehalten aan fipronil
boven de MRL niet afgenomen van de leveranciers danwel geretourneerd
naar de producent of vernietigd.
De monitoringsresultaten door de NVWA van de producten in de supermarkten van eieren en producten waarin eieren verwerkt zijn lieten zien dat in het
najaar in een aantal monsters nog gehalten fipronil aanwezig waren maar wel
progressief afnam.
Vraag 10
Indien u vraag negen min of meer positief beantwoordt, bent u het dan ook
met eens met de stelling dat de NVWA dus niet altijd maatregelen neemt,
zoals u in de boven geciteerde brief schrijft, sterker nog, dat de NVWA
helemaal geen maatregelen heeft genomen die hebben geleid tot het weren
van met fipronil verontreinigde eieren als grondstof voor de verwerkende
industrie?
Antwoord 10
De NVWA heeft tijdens het fipronilincident de benodigde maatregelen
genomen zodra geconstateerd werd dat bedrijven de voedselveiligheidsvoorschriften niet naleefden en geen of onvoldoende maatregelen namen. Ook in
het rapport van de Commissie Sorgdrager heeft u kunnen lezen dat de NVWA
haar interventiebeleid ten tijde van het incident goed heeft toegepast. NVWA
heeft bij meerdere bedrijven een last onder dwangsom opgelegd om ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

te zorgen dat bedrijven de voedselveiligheidsvoorschriften gingen naleven.
Zie verder het antwoord op vraag 7.
Vraag 11
Als u de stellingen onder 9 en 10 onderschrijft, blijft u dan bij de beantwoording op de motie-De Groot?
Antwoord 11
Ik onderschrijf uw stellingen in vragen 9 en 10 niet en blijf dan ook bij mijn
beantwoording op de motie De Groot. Ten tijde van het fipronilincident
hebben bedrijven maatregelen genomen door extra borgingsstappen in te
bouwen (zoals extra ingangscontroles en uit de handel halen van verontreinigde partijen) en heeft de NVWA maatregelen genomen zodra zij constateerden dat de bedrijven de voedselveiligheidsvoorschriften niet goed naleefden.
Vraag 12
Erkent u dat er in het najaar van 2017 met medeweten van de overheid met
fipronil vervuilde eieren zijn verwerkt door de eiverwerkende industrie?
Antwoord 12
Uit de weergave van het feitenrelaas van de Commissie Sorgdrager en alle
informatie die de NVWA mij over dit incident heeft gegeven, leid ik af dat er
geen sprake is geweest van het met medeweten van de overheid verwerken
van vervuilde eieren. Zodra overschrijdingen van de MRL in grondstoffen,
halfproducten en eindproducten werden aangetroffen, dienden de betreffende
partijen uit de handel te worden gehaald. De NVWA heeft ingegrepen zodra
zij constateerde dat hierbij niet aan de geldende wetgeving werd voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5