Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2022
Vragen van het lid Koekkoek (Volt) aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat over het bericht «Gif in de grond» (ingezonden 1 februari 2023).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat), mede namens
de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (ontvangen 27 maart
2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1564.
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek «Gif in de grond»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat sinds het ingaan van de Kaderrichtlijn Water in het jaar 2000 de
waterkwaliteit achteruit is gegaan? Zo ja, hoe verklaart u dit?
Antwoord 2
Nee, er is sprake van een gestage verbetering van waterkwaliteit sinds het
jaar 2000. Dit blijkt uit onder andere hoofdstuk 3 «Monitoring en toestand»
van de Stroomgebiedbeheerplannen 2022–20272. Voor gewasbescherming
wordt verwezen naar de tussenevaluatie van de nota Gezonde Groei,
Duurzame Oogst3 en het Compendium voor de Leefomgeving4. Daarnaast
ontvangt de Kamer binnenkort een monitoringsrapportage van het Uitvoeringsprogramma van de Toekomstvisie gewasbescherming 2030. Deze
rapportage geeft over het behalen van waterkwaliteitsdoelen.
Vraag 3
Erkent u dat voor Nederland de Europese milieueisen voor 2027 bijna
onmogelijk zijn om te halen met de huidige kwaliteit van ons water?

1

De Groene Amsterdammer, 25 januari 2023
https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/
stroomgebiedbeheerplannen-2022–2027/
3
https://www.pbl.nl/publicaties/geintegreerde-gewasbescherming-nader-beschouwd
4
https://www.clo.nl/indicatoren/nl0547-gewasbeschermingsmiddelen-in-oppervlaktwater
2

ah-tk-20222023-2022
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De uitvoering van de maatregelen vraagt de komende jaren een stevige inzet
van alle partijen. Zoals eerder aan de Kamer gemeld (o.a. Kamerstukken
27 625, nr. 567), is de verwachting dat de doelen van de Kaderrichtlijn Water
(KRW) in 2027 niet voor iedere parameter zullen zijn behaald, maar biedt de
KRW daarop een uitzonderingsmogelijkheid, mits alle maatregelen die nodig
zijn om tot doelbereik te komen, zijn genomen. Maatregelen hebben tijd
nodig hebben om hun effect te bereiken, zo is er tijd nodig voor planten en
dieren om zich (opnieuw) te kunnen vestigen. In verband met deze zogenoemde na-ijleffecten, mogen de doelen daarom later worden behaald.
Vraag 4
Hoeveel bentazon wordt er in Nederland sinds medio jaren «80 gemeten in
de bodem en het grondwater?
Antwoord 4
De meetresultaten worden ontsloten via de grondwateratlas voor bestrijdingsmiddelen. Wageningen UR heeft recent een nieuwe versie gepubliceerd
van deze atlas en daarover een rapport gepubliceerd5 (in het Engels met een
Nederlandse samenvatting). Verwezen wordt naar dit rapport dat o.a. een
nadere analyse van 347 analyseresultaten van bentazon in grondwater geeft.
Het grondwater wordt op een diepte van 10 en 25 meter door de provincies
en de waterbedrijven gemonitord op de aanwezigheid van residuen van
werkzame stoffen die een toelating hebben als biocide, gewasbeschermingsmiddel en (dier)geneesmiddel en ook op de afbraakproducten van deze
stoffen.
Vraag 5
Indien de berichtgeving van de Groene Amsterdammer juist is, hoe verklaart
u dan dat deze stof in ons grondwater opduikt?
Antwoord 5
Het bericht in de Groene Amsterdammer dat bentazon in grondwater is
aangetroffen is op zich juist. De verklaring hiervoor behoeft een toelichting op
de binnen de EU geharmoniseerde toelating van gewasbeschermingsmiddelen.
Het College voor toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden
(Ctgb, een publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan) is in Nederland de
bevoegde instantie voor het toelaten van gewasbeschermingsmiddelen op de
Nederlandse markt. Het Ctgb laat alleen middelen toe in Nederland als uit
een Europees geharmoniseerde risicobeoordeling blijkt dat het voorgestelde
gebruik geen onaanvaardbare risico’s heeft voor mens, dier en milieu. Daarbij
hanteert het Ctgb voor het beoordelen van mogelijke risico’s voor de mens
voor grondwater een norm van 0,1 microgram per liter (EU Drinkwaterrichtlijn 2020/2184) en van 0,01 microgram per liter voor grondwaterbeschermingsgebieden (nationaal vastgelegd in het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden). Voor de beoordeling gebruikt het Ctgb de
stofeigenschappen en methodieken die de Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) beschikbaar stelt en de verplichte gegevens die de
toelatinghouder aanlevert6. Op basis hiervan is een toelating afgegeven.
Een toelating moet echter wel periodiek herbeoordeeld worden, op basis van
de meest recente stofeigenschappen en wetenschappelijke inzichten7. De
meest recente herbeoordeling van bentazonhoudende middelen in Nederland
heeft in 2021 geleid tot een aanscherping van de gebruiksvoorwaarden
vanwege het beschermen van het grondwater. Hierdoor mogen bentazonhoudende middelen niet meer tussen 1 oktober en 1 maart worden toegepast en
sinds 1 januari 2023 is de toepassing verboden in grondwaterbeschermingsgebieden.
Naast de periodieke herbeoordeling heeft het Ctgb ook de mogelijkheid om in
te grijpen op een bestaande toelating van een gewasbeschermingsmiddel als
uit nieuwe wetenschappelijke inzichten blijkt dat niet meer wordt voldaan aan

5

https://edepot.wur.nl/585273
De toelatingsprocedure is vastgelegd in Verordening (EU) 284/2013.
7
De procedure voor herbeoordeling is vastgelegd in Verordening (EU) 1107/2009.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

de toelatingsvoorwaarden. Dit kunnen, na implementatie van de nieuwe
grondwateratlas en bijbehorende methodiek, ook de meetresultaten van
monitoring van het grondwater zijn. Gezien de recente herbeoordeling ziet
het Ctgb daar voor bentazon momenteel geen aanleiding toe. Zie ook het
antwoord op vraag 6.
Vraag 6
Kunt u aangeven hoe vaak er zorgwekkende berichten zijn gedeeld met het
ministerie over de bedreiging van de waterkwaliteit door de stof bentazon?
Antwoord 6
Berichten over bentazon zijn in de loop van jaren meerdere keren met het
Ministerie van IenW en voorgangers gedeeld. Dit heeft er onder andere toe
geleid dat Nederland de uitspoeling van bentazon heeft laten onderzoeken.8
De nieuwe versie van de grondwateratlas (zie voetnoot 5) bevat een voorstel
voor een methodiek om de monitoringsresultaten te gebruiken bij de
risicobeoordeling. Het Ctgb voert op dit moment een uitvoeringstoets uit. Op
basis hiervan beslist de Minister van LNV over het aanreiken van deze
methodiek aan het Ctgb, waarna het Ctgb deze implementeert en toepast in
de toelating.
Vraag 7
Beschikken de waterschappen over voldoende personeelscapaciteit voor
opsporing van stoffen, zoals bentazon, die de waterkwaliteit bedreigen?
Antwoord 7
Het toezicht op naleving van voorschriften die gelden voor het gebruik van
stoffen zoals bentazonhoudende gewasbeschermingsmiddelen berust bij
meerdere instanties. Beantwoording van de vraag behoeft daarom eerst een
nadere toelichting op de taakverdeling en de wijze waarop deze instanties
samenwerken.
Waterschappen hebben mede op grond van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden een verantwoordelijkheid voor het toezicht op het gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen daar waar het de mogelijke verontreiniging
van oppervlaktewater betreft. In tegenstelling tot de situatie in grondwater is
bentazon geen probleemstof in oppervlaktewater voor zowel de ecologische
doelen als drinkwaterbereiding. Het toezicht op de toepassing van bentazonhoudende middelen concentreert zich daarom op de gevolgen voor kwaliteit
van grondwater en dan met name in grondwaterbeschermingsgebieden.
Met het oog op verontreiniging van grondwater berust het toezicht op het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen bij de NVWA. Provinciale toezichthouders hebben op grond van de Waterwet ook een bevoegdheid om
toezicht te houden op gebruik van gewasbeschermingsmiddelen als dit
mogelijk tot verontreiniging van grondwater leidt en kunnen daarbij een
beroep doen op de collega’s van de NVWA als het specifieke aspecten van de
Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden betreft waarvoor toezichthouders van provincies niet bevoegd zijn. Daarnaast hebben toezichthouders van
de provincies de bevoegdheid om toe te zien op naleving van voorschriften
voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen die voor grondwaterbeschermingsgebieden in de Provinciale milieuverordening zijn vastgelegd.
In 2021 heeft de NVWA de resultaten gepubliceerd van het toezicht op het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden. Hieruit bleek dat de naleving van de toepassingsvoorwaarden van
gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden in 2020
met 78% naleving sterk verbeterd is ten opzichte van 2017, toen de geconstateerde naleving 41% was. Desondanks wordt door 22% van de telers met
percelen in grondwaterbeschermingsgebieden nog steeds gewasbeschermingsmiddelen gebruikt in strijd met de toepassingsvoorwaarden die gelden
voor deze gebieden9. Om naleving te verbeteren zijn een aantal acties
voorgesteld, waaronder het realiseren van de kaartlaag grondwaterbescher8

https://www.rivm.nl/publicaties/evaluation-of-dutch-leaching-decision-tree-with-substancesbentazone-mcpa-and-mecoprop
9
https://www.nvwa.nl/documenten/plant/gewasbescherming/gewasbescherming/
inspectieresultaten/inspectieresultaten-gebruik-van-gewasbeschermingsmiddelen-ingrondwaterbeschermingsgebieden-2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

ming in «mijn percelen» (van RVO). Dit is op 1 december 2021 doorgevoerd.
Hierdoor kan een agrarische ondernemer zien of in gebruik zijnde of in
gebruik te nemen percelen in een grondwaterbeschermingsgebied liggen.
De NVWA heeft voor 2023 wederom inspecties gepland op de naleving van
het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden. Aan de hand hiervan wordt vastgesteld of de huidige capaciteit van
betrokken toezichthoudende instanties gezamenlijk voldoet om adequaat
toezicht te kunnen uitoefenen op het gebruik van risicovolle stoffen zoals
bentazon.
Vraag 8
Kunt u aangeven wie deze pesticide gebruiken en wat dit betekent voor de
drinkwaterleveringszekerheid door de impact op ons grondwater?
Antwoord 8
Het geldende wettelijke gebruiksvoorschrift10 van bentazonhoudende
gewasbeschermingsmiddelen specificeert in welke gewassen en onder welke
voorschriften een professionele gebruiker een middel kan toepassen. Het
gebruik van bentazonhoudende middelen is sinds 1 januari 2023 niet meer
toegestaan in grondwaterbeschermingsgebieden. Monitoring moet nog
aantonen of dit voorschrift effectief is om drinkwaterwinningen te vrijwaren
van verontreiniging met de werkzame stof bentazon. In aanvulling hierop
wordt gewezen op de actie uit het in december 2022 aan uw Kamer toegezonden advies van de Studiegroep Grondwater (Kamerstukken 27 625, nr. 594):
«Ontwikkel een «early warning» meetnet in het bovenste grondwater en zorg
voor een snelle terugkoppeling naar toelating en beleid». Het Ministerie van
IenW neemt het initiatief voor de ontwikkeling van dit meetnet en de Kamer
zal over de voortgang hiervan worden geïnformeerd voorafgaand aan het
Commissiedebat Water.
Vraag 9
Kunnen drinkwaterbedrijven deze stof uit het water zuiveren? Zo ja, welke
maatschappelijke kosten worden hierbij gemaakt?
Antwoord 9
Met het plaatsen van een actief koolfilter is het volgens informatie van
drinkwaterbedrijven mogelijk bentazon uit het water te zuiveren. Vanwege de
aanwezigheid van bentazon in het grondwater heeft WMD Drinkwater, het
drinkwaterbedrijf in Drenthe, bijvoorbeeld een aanpassing van de waterzuivering in Noordbargeres gerealiseerd. Dit betrof een investering van € 10
miljoen, bij een zuiveringscapaciteit van 5 miljoen kubieke meter drinkwater
per jaar. De exploitatiekosten van de zuivering nemen toe, door stijging van
het energieverbruik, door regeneratie van de kool en door bedrijfsvoering en
onderhoud.
Na verloop van tijd raakt een actief koolfilter verzadigd en moet deze onder
hoge temperatuur geregenereerd worden. Dit heeft dan ook tot gevolg dat dit
proces leidt tot een verhoging van de CO2-uitstoot bij de productie van
drinkwater.
Vraag 10
Bent u van mening dat het principe «de vervuiler betaalt» ook opgaat voor
wie grondwater vervuilt met pesticiden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Het principe «de vervuiler betaalt» is een algemeen principe dat niet
zondermeer kan worden toegepast omdat middelen een toelating hebben die
binnen geharmoniseerde EU-regelgeving tot stand is gekomen. Bij correct
naleven van de voorschriften, die op grond van deze geharmoniseerde
beoordeling in het wettelijk gebruiksvoorschrift zijn vastgelegd, is het niet
mogelijk om kosten op de vervuiler te verhalen. Zoals aangegeven in
antwoord 5, 6 en 11 kunnen monitoringsgegevens er in de toekomst wel toe
leiden dat de toelating opnieuw moet worden bezien.

10

https://toelatingen.ctgb.nl/nl/authorisations/212 en https://toelatingen.ctgb.nl/nl/
authorisations/212

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 11
Bent u voor een algemeen verbod op bentazon en, zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
Nederland kan een werkzame stof niet zomaar algemeen verbieden.
Verordening (EG) 1107/2009 kent een getrapt systeem. Dit getrapte systeem
leidt ertoe dat eerst een werkzame stof moet worden goedgekeurd op
Europees niveau, na een Europees geharmoniseerde risicobeoordeling.
Vervolgens kan een gewasbeschermingsmiddel met daarin een goedgekeurde
werkzame stof in een lidstaat worden toegelaten als het middel aan de
toelatingsvereisten voldoet.
Zoals ook aangegeven bij antwoord 5 heeft het Ctgb de mogelijkheid om in te
grijpen op een bestaande toelating van een gewasbeschermingsmiddel als uit
nieuwe wetenschappelijke inzichten blijkt dat niet meer wordt voldaan aan de
toelatingsvoorwaarden. Dit kunnen, na implementatie van de nieuwe
grondwateratlas en bijbehorende methodiek, ook de meetresultaten van
monitoring van het grondwater zijn. Gezien de recente herbeoordeling ziet
het Ctgb daar voor bentazon momenteel geen aanleiding toe.
Daarnaast heeft uw Kamer op 31 januari jl. de antwoorden ontvangen op de
Kamervragen van het lid Koekkoek (VOLT) over het bericht «Europese
Ministers vertragen en verzwakken bescherming drinkwaterbronnen tegen
bestrijdingsmiddelen»11. Hierin is aangegeven op welke wijze het kabinet
invulling geeft aan de uitvoering van de motie-De Groot die oproept het
gebruik van bestrijdingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden te
stoppen12.

11
12

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1417
Kamerstukken 27 858, nr. 587

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5