Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 623

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 24 oktober 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport over de Verzamelbrief ggz van 7 juli 2022
(Kamerstuk 25 424, nr. 619) en over de brief van 15 augustus 2022 over de
rode draden analyse en verkenning van de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) inzake (voorgenomen) sluitingen en veranderingen in behandelaanbod (Kamerstuk 25 424, nr. 621).
De vragen en opmerkingen zijn op 23 september 2022 aan de Minister
voor Langdurige Zorg en Sport voorgelegd. Bij brief van 21 oktober 2022
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Heller

kst-25424-623
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

1

Inhoudsopgave
I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVDfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDAfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdAfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
GroenLinks-fractie

2

Reactie van de Minister

9

2
3
4
5
7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat voornaamste reden achter de
sluiting van de KIB Vlaardingenlaan een tekort aan personeel was.
Genoemde leden vragen de Minister om wat voor type personeel het hier
ging. Was er sprake van een tekort aan basispsychologen of van hoger
gekwalificeerd personeel, zoals klinisch psychologen? Hoe kan er vanuit
de opleidingskant beter worden ingespeeld op dit soort specifieke kanten?
Worden de ramingen vanuit het Capaciteitsorgaan hieromtrent consequent opgevolgd?
Voorts lezen de leden van de VVD-fractie in de analyse van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op pagina 7 dat er «zorgplichtrisico’s zijn
gelopen doordat in sommige situaties de proactieve, coördinerende rol
vanuit de zorgverzekeraar soms pas laat is ingevuld». De leden van de
VVD-fractie vinden dit een zorgelijke constatering, aangezien zorgverzekeraars een belangrijke rol hebben binnen het zorgstelsel en deze zorgplicht
een van hun kerntaken is. Hoe wordt er op toegezien dat zorgverzekeraars
binnen de ggz-sector zo min mogelijk zorgplichtrisico’s lopen? Het is goed
dat de NZa binnenkort langs gaat om te kijken of alle getroffen patiënten
goede vervolgzorg hebben gekregen, maar hoe kan deze zorgplicht
structureel beter worden gemonitord?
Ook vragen de leden van de VVD-fractie de Minister hoe zij de relevante
veldpartijen kan stimuleren om zo spoedig mogelijk een (voldoende)
beeld te vergaren van de benodigde landelijke of regionale klinische
capaciteit voor het waarborgen van de klinische ggz-zorg die minimaal
nodig is in Nederland. Er worden eerste stappen gezet lezen genoemde
leden, maar er mag van hen wel wat meer snelheid achter. Hoe ziet de
Minister dit?
De NZa heeft het aantal dubbel- en voorkeurswachtenden in kaart
geprobeerd te brengen, om zo de toegankelijkheidsproblematiek beter te
duiden. De NZa concludeert onder andere dat het overgrote deel van de
wachtenden hun wachten niet als vrijwillige of bewuste keuze ervaart,
maar niet (voldoende) op de hoogte is van mogelijke alternatieven. Het
onderzoek toont daarmee vooral aan dat het belangrijk is dat wachtenden
door huisartsen en/of ggz-aanbieders actiever worden gewezen op de
mogelijkheid van zorgbemiddeling door zorgverzekeraars en/of op het
bestaan van de regionale transfermechanismen. Ook moeten zorgverzekeraars hun verzekerden informeren over de mogelijkheid ten aanzien van
zorgbemiddeling. De leden van de VVD-fractie vragen al langer aandacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

2

voor het actief informeren over zorgbemiddeling, ook waar het gaat om
inhaalzorg naar aanleiding van de coronapandemie. Hoe sturen zorgverzekeraars op dit moment op het behalen van resultaten in de afspraken met
zorgaanbieders? Hoe wordt deze sturing meer gestimuleerd? Welke
stappen worden er op dit moment gezet door zorgverzekeraars om
structureel inzicht in de aard, omvang en ontwikkeling van wachttijden te
hebben? Welke resultaatdoelstellingen worden of zijn hieromtrent
afgesproken?
De leden van de VVD-fractie vinden het goed dat veldpartijen nadenken
over een ondergrens met betrekking tot ambulantisering. Zij zijn
benieuwd of het hier ook gaat om specialistische ggz? Bij een beweging
naar ambulantisering is het cruciaal dat er een juiste afstemming
plaatsvindt in de ggz-keten en met het sociale domein. Welke acties
vinden daar nu vanuit de Minister plaats?
In het Integraal Zorgakkoord (Kamerstuk 31 765, nr. 655) hebben de leden
van de VVD-fractie gelezen dat naar aanleiding van de goed ervaringen
met hybride zorgvormen in de ggz, de komende jaren voor alle groepen in
de ggz verdere stappen worden gezet op het gebied van hybride zorg. De
kwaliteit van deze zorg zal door partijen nauwgezet gemonitord en
geanalyseerd worden, zodat een cyclus van met elkaar leren en verbeteren plaats kan vinden. Hoe wordt geborgd dat de cyclus van leren en
verbeteren daadwerkelijk van de grond komt en niet iedereen het wiel
opnieuw gaat uitvinden, zo vragen deze leden de Minister?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
analyse van de NZa over de (voorgenomen) sluitingen en veranderingen
in behandelaanbod in de ggz. Voor de leden is het belangrijk dat er
voldoende specialistische ggz-zorg beschikbaar is voor patiënten met een
complexe zorgvraag. De leden van de D66-fractie ondersteunen echter
ook de richting van ambulantisering, omdat herstel in de veilige thuisomgeving voor patiënten vaak beter is dan opname in een klinische setting.
De klinische setting moet echter wel beschikbaar zijn, als het thuis
bijvoorbeeld niet meer gaat, vinden deze leden.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de conclusies
van de NZa dat zorgverzekeraars een meer proactieve rol kunnen
vervullen bij de afbouw van zorg en in de communicatie hierover richting
verzekerden en patiënten. Deze leden vragen de Minister om aan te geven
hoe zij erop gaat toezien dat deze communicatie beter wordt. Voor
genoemde leden is het belangrijk dat niet alleen gecommuniceerd wordt,
maar dat patiënten en verzekerden ook beter betrokken worden bij de
besluitvorming, omdat dit het maatschappelijk draagvlak voor keuzes
vergroot. Zij vragen de Minister om aan te geven hoe dit in de toekomst
beter geregeld gaat worden.
De leden van de D66-fractie lazen daarnaast dat zowel aanbieders als
verzekeraars zich beter rekenschap moeten geven van het zorglandschap
in de regio en willen van de Minister weten hoe dit concreet ingevuld gaat
worden en hoe zij erop gaat toezien dat de (vervolg)zorg in de regio ook
geborgd blijft. Zij lazen dat er een rol is weggelegd voor verzekeraars en
zorgaanbieders om de kritische ondergrens in kaart te brengen en vragen
de Minister wat het tijdspad hiervoor is. Deze leden vragen de Minister
om te kijken welke rol de NZa kan spelen om hier regie op te houden en
horen graag van haar hoe zij aankijkt tegen het concreter invullen van de
«zorgplicht» van de NZa. Genoemde leden zien nu dat deze niet concreet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

3

is ingevuld en zouden graag zien dat de Minister hierin het veld meer
handvaten geeft.
Ook namen de leden van de D66-fractie kennis van het voorstel om betere
afstemming in de ggz-keten en het sociaal domein te laten plaatsvinden,
omdat dit cruciaal is voor de beweging ambulantisering. Genoemde leden
horen graag van de Minister wie hier de regie op zou moeten nemen om
te borgen dat er goede samenwerking in de keten plaatsvindt. Een signaal
dat de leden regelmatig vanuit het ggz-veld krijgen, is dat zij te maken
hebben met veel verschillende inkopers (zorgkantoren, zorgverzekeraars,
verschillende gemeenten) die ook weer veel verschillende eisen stellen.
Deze leden vragen de Minister of bijvoorbeeld de maatregel uit het
coalitieakkoord om delen van de inkoop- en verantwoordingseisen in de
Zorgverzekeringswet (Zvw) te standaardiseren, breder ingezet zou kunnen
worden binnen de ggz en of de Minister al heeft bekeken welke voordelen
dat voor de ggz zou kunnen opleveren.
De leden van de D66-fractie lazen in de Kamerbrief dat de wachttijden in
de ggz wat af lijken te nemen ten opzichte van vorig jaar, maar zien ook
nog steeds dat er veel patiënten op de wachtlijst staan. Deze leden leggen
een link tussen recente berichtgeving naar aanleiding van Trimbosonderzoek dat met name de mentale gezondheid van meisjes achteruit
gaat1. Zij maken zich hier ernstige zorgen over en vragen hier aandacht
voor. Genoemde leden vragen de Minister of zij deze link ook legt en
welke oorzaken zij nog meer ziet voor de toename van instroom. Welke
stappen kan zij of kunnen veldpartijen en maatschappelijke organisaties
nemen om deze zorgelijke ontwikkeling te remmen, vragen de leden.
Genoemde leden willen ook graag van de Minister weten welke stappen
zij gaat nemen om het personeelsverzuim in de ggz tegen te gaan en het
werken in de ggz weer aantrekkelijker te maken. Deze leden vinden de ggz
een belangrijke sector waar belangrijk werk wordt verricht en waar dus
personeel ook in staat moet worden gesteld om goed dit werk te kunnen
doen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van de gelegenheid gebruik om
een aantal aanvullende en verduidelijkende vragen te stellen over de
Kamerbrieven van de Minister.
De leden van de CDA-fractie willen opmerken dat zij het punt met de
Minister delen dat er tussen de drie genoemde casussen geen directe
samenhang is, iedere casus heeft zijn eigen aanloop en verloop. Echter,
deze leden wensen wel op te merken dat de conclusie(s), gevolgen van de
sluitingen, wel hetzelfde is. Het aantal intramurale bedden (plaatsen) voor
hoogcomplexe ggz-zorg neemt in het totaal af en misschien zelfs meer
voor bepaalde regio’s. Deelt de Minister deze zienswijze? Kan de Minister
aangeven met hoeveel bedden het totale intramurale aanbod daalt door
de sluiting van deze drie casussen?
Het benodigde aanbod van het unieke en specialistische zorgaanbod met
landelijk functies zal in de komende periode in kaart worden gebracht. De
onderhavige brief is van 7 juli 2022. Kan de Minister aangeven hoever het
hier nu mee staat? Wanneer verwacht zij dat dit klaar is? Wordt er dan ook
een relatie gelegd met het aantal mensen dat voor specialistische
ggz-zorg op de wachtlijst staat? De Minister stelt in haar brief dat de totale

1

Trimbos Instituut, 14 september 2022, « Forse verslechtering mentale gezondheid meisjes»
(Forse verslechtering mentale gezondheid meisjes – Trimbos-instituut)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

4

landelijke zorgvraag en het aanbod wordt meegewogen, maar wat wordt
er dan precies bedoeld? Kan de Minister in dit kader een nadere duiding
geven?
Wat betreft de Monitor Wachttijden NZa stelt de Minister dat er een lichte
daling is van het aantal wachtenden, maar dat mensen over het algemeen
wel langer moeten wachten. Kan de Minister uiteenzetten of de groep van
30 procent die langer wacht op behandeling, met name wacht op
specialistisch complexe zorg of juist niet? En gaat het dan om een
specifiek soort intramurale zorg of juist niet? De NZa stelt dat de langere
gemiddelde wachttijd deels te verklaren is door een hoog personeelsverzuim. Hoe hoog is het personeelsverzuim? En komt dat in de ggz
vooral voor onder personeel dat werkt in de hoogcomplexe zorg?
De leden van het CDA-fractie lezen verder dat de mensen onvoldoende op
de hoogte zijn van regionale transfermechanismen of zorgbemiddeling
door zorgverzekeraars. Bedoelt de Minister hier de (regionale) regietafels
mee? Zo ja, hoeveel mensen met een hoogcomplexe zorgvraag zijn
hierdoor inmiddels geholpen aan adequate zorg? Wat gaat er volgens de
Minister goed bij de regiotafel’s en wat kan er nog beter?
De Minister stelt tot slot dat de sector zelf het initiatief neemt om het
specialistische en uniek aanbod met landelijke functies in beeld te
brengen. Genoemde leden willen graag weten hoe de Minister gaat
toetsen of dit lukt of gelukt is. Welke rol ziet de Minister hierbij voor het
ministerie zelf?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over de rode draden analyse van de
Nederlandse Zorgautoriteit naar enkele (voorgenomen) sluitingen en
wijzigingen in het behandelaanbod.
Rode draden analyse en verkenning NZa inzake (voorgenomen) sluitingen
en veranderingen behandelaanbod
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister wanneer de Kamer
uitgebreider zal worden geïnformeerd over de uitvoering van de aanbevelingen van de NZa op basis van de bevindingen uit de controlebezoeken.
Deze leden lezen bijvoorbeeld dat de NZa aangeeft dat in de onderzochte
casuïstiek de zorgplicht niet is geschonden, maar dat er een risico was dat
dit anders had kunnen lopen, omdat niet iedere zorgverzekeraar er even
proactief op toezag dat iedere patiënt toch passende zorg zou krijgen. Zij
vragen de Minister hoe de NZa er op toe gaat zien dat zorgverzekeraars
wel actief naar zorg zoeken voor hun verzekerden wanneer zorg op een
bepaalde locatie wordt afgebouwd.
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister of een overzicht gegeven
kan worden van wat zorgverzekeraars precies anders gaan doen dan
voorheen om verzekerden goede (vervolg)zorg te geven. Hoe gaat de
regering daarop toezien? Hoe gaat concreet gezorgd worden voor een
betere afstemming met het sociale domein? In het Integraal Zorgakkoord
lezen deze leden slechts dat de samenwerking tussen huisartsen, ggz en
sociaal domein verbeterd gaat worden, maar hoe gaat dat dan gebeuren?
Wanneer worden concrete maatregelen aan de Kamer gestuurd en welk
tijdspad wordt daarbij gehanteerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

5

Monitor Wachttijden NZa
De leden van de PvdA-fractie zien de al jarenlang bestaande wachtlijsten
in de ggz als een ernstig probleem. In dit verband vragen zij een reactie
van de Minister op het artikel in Zorgvisie2, waarin wordt gesteld dat de
NZa de zorgplicht van zorgverzekeraars niet handhaaft. Hoeveel patiënten
maken gebruik van zorgbemiddeling in de ggz en hoe is het toezicht
daarop? Hoeveel mensen dienden de afgelopen jaren na falende
zorgbemiddeling een klacht in bij de NZa en hoe werd deze door de NZa
opgepakt? Hoe vaak heeft de NZa in de afgelopen jaren een aanwijzing
gegeven aan verzekeraars om tijdig bij te contracteren?
Waarom controleert de NZa niet ieder jaar per regio of er voldoende zorg
is ingekocht voor de verwachte zorgvraag in die regio? Zou een laagdrempelig meldpunt voor niet nakomen van de zorgplicht bij de NZa een rol
kunnen spelen? Zo ja, is de Minister bereid dat in te laten stellen? Zo nee,
waarom niet?
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat volgens de NZa 60.000
mensen wachten op zorg, waarvan 41.000 langer dan de Treeknorm.
Omdat dit om dermate grote aantallen gaat, moet er structureel iets
veranderen. De NZa heeft hier een bepalende rol in. Wat is hierover de
mening van de Minister?
De leden van de PvdA-fractie vragen met welke tussenstappen gezorgd
gaat worden dat de wachttijden worden ingekort van veertien naar vijf
weken. Hoe wordt er op toegezien dat de tussenstappen daadwerkelijk in
de praktijk worden gebracht?
Genoemde leden vragen de Minister wanneer wordt gestart met het
landelijke netwerk van laagdrempelige steunpunten, welke concrete
maatregelen daartoe worden genomen en welk tijdspad wordt gehanteerd. Zij vragen ook wat de in het Integraal Zorgakkoord opgenomen zin
«ook in zorg- en ondersteuningstrajecten blijft de eigen regie van de
inwoner uitgangspunt» betekent in relatie tot de eerdere uitspraak in
ditzelfde akkoord «door een betere samenwerking tussen huisarts, ggz en
sociaal domein ervaart de cliënt dat zijn/haar hulpvraag sneller op de
juiste plek opgepakt en wordt onnodige instroom in de ggz voorkomen».
Wat wordt precies verstaan onder eigen regie van de inwoner, juist op het
moment dat deze het risico loopt die eigen regie even niet te kunnen
nemen?
Genoemde leden vragen de Minister hoe en wanneer de regionale
samenwerkingsafspraken tot stand zullen komen, bijvoorbeeld ten
aanzien van de mentale gezondheidscentra, en vragen haar tevens hoe de
voortgang wordt bewaakt.
Afsluiting
De leden van de PvdA-fractie zien in het Integraal Zorgakkoord een groot
aantal ambities en processen, waarbij veel verschillende partijen
betrokken zijn. Zij zien graag een overzicht van de Minister van de
verschillende maatregelen, met daarbij een tijdspad en de verantwoordelijkheidsverdeling van partijen om tot de benoemde ambitie te komen.

2

Zorgvisie, 30 augustus 2022, « NZa faalt bij handhaven zorgplicht van zorgverzekeraars»
(https://www.zorgvisie.nl/nza-faalt-bij-handhaven-zorgplicht-van-zorgverzekeraars)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

6

Deze leden vragen hoe de Minister precies de verantwoordelijkheid van
de sector ziet ten opzichte van de rol van de overheid die de verantwoordelijkheid voor toegankelijke en betaalbare zorg heeft. Zij vragen wat de
Minister verstaat onder het «borgen van passende randvoorwaarden».
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie danken de Minister voor het
toezenden van de brief over de rode draden analyse van de NZa over de
voorgenomen sluitingen en verandering in het behandelaanbod van de
specialistische ggz. Genoemde leden hebben de afgelopen maanden
herhaaldelijk gevraagd wat de sluitingen betekenen voor het zorglandschap en de beschikbaarheid van bepaalde vormen van ggz-zorg. Dat de
Minister uiteindelijk ook na deze analyse van de NZa moet concluderen
dat dit onduidelijk is, omdat onvoldoende in beeld is – bij zowel
aanbieders als verzekeraars – wat minimaal nodig is aan landelijke of
regionale klinische capaciteit van klinische ggz-zorg baart deze leden grote
zorgen. Met name omdat ook wordt geconcludeerd dat in de toekomst
nieuwe sluitingen niet kunnen worden voorkomen. Hoe kan het dat niet
eerder is geconstateerd dat een overzicht hiervan ontbreekt? Hoe ging dat
bij sluitingen van instellingen hiervoor? Sloten er gewoon plekken zonder
te checken of er nog wel voldoende andere instellingen of behandelplekken over waren? Wat vindt de Minister hiervan? En wie controleert of
het hele proces dat heeft geleid tot sluiting op de juiste manier is gelopen
en besluiten gebaseerd zijn op een ordentelijke onderbouwing? De leden
van de GroenLinks-fractie vragen de Minister welke conclusies zij hieruit
trekt als het gaat om het stelsel. Wie moet hier toezicht op houden? En
moet de Minister als stelselverantwoordelijke ook niet zelf weten of er
voldoende zorg beschikbaar is? Hoe kan het ook dat dit niet eerder aan het
licht is gekomen? Waarom wordt dit onderzoek pas gedaan na maatschappelijke onrust en politieke vragen?
Bevindingen onderzoek
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het bestuur van Pro Persona
een koerswijziging heeft ingezet, waarbij klinische en dagklinische
voorzieningen van het Centrum voor Psychotherapie (CvP) – waarbij
patiënten met persoonlijkheidsstoornissen zeer intensieve zorg ontvingen
– worden omgevormd naar intensieve deeltijdtrajecten. Is deze koerswijziging besproken met behandelaren en patiënten? Hebben zij inspraak
gehad op deze beslissing? Zo nee, mogen dit soort besluiten worden
genomen zonder inspraak? Wat vindt de Minister hiervan? Zijn patiënten
meegenomen in deze beslissing? Hebben al deze patiënten inmiddels
passende vervolgzorg gekregen? Deze leden ontvangen graag een
geanonimiseerd overzicht hiervan.
Deze leden lezen dat ook bij Eikenboom van Altrecht de helft van het
klinische aanbod is gesloten omdat de zorgaanbieder meer toe wil naar
passende zorg. Was de zorg hiervoor dan niet passend? Wie concludeert
dat? De zorgaanbieder of de behandelaar en de patiënt? En op basis
waarvan werd deze conclusie getrokken? In hoeverre zijn patiënten/
behandelaren hierin meegenomen? Hebben de patiënten van Eikenboom
wiens zorg is afgebouwd inmiddels passende vervolgzorg gekregen?
Genoemde leden ontvangen graag een overzicht hiervan van de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat een Kliniek voor Intensieve
Behandeling (KIB) patiënten behandeld met een zeer intensieve zorgvraag
die bij andere klinieken zijn vastgelopen. De patiënten die bij de inmiddels
gesloten KIB Vlaardingenlaan zaten, zijn intern dan wel extern uitgeplaatst. Waar zijn deze patiënten naartoe uitgeplaatst, als dit al patiënten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

7

waren die bij andere klinieken waren vastgelopen? Hebben alle patiënten
van de KIB Vlaardingenlaan een passende vervolgplek gekregen? Deze
leden ontvangen graag een overzicht van de Minister. Hoeveel KIB’s zijn er
nog over in Nederland? Hoeveel patiënten zijn er totaal bij deze KIB’s?
Genoemde leden lezen dat er door de sluiting een gat is ontstaan in de
landelijke dekking van de KIB GGZ in Noord-Nederland, waar Arkin
verantwoordelijk voor is. Zijn er volgens de Minister plannen om een
vervangende KIB op te zetten, nu de Vlaardingenlaan gesloten is? Zo nee,
waarom niet? Deze leden lezen dat het gat nu wordt opgevuld met
ambulante alternatieven. Is ambulante zorg wel mogelijk bij deze
intensieve doelgroep, zo vragen zij de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in één van de door de NZa
onderzochte casussen de sluiting voornamelijk is ingegeven door
onvoldoende beschikbaarheid van personeel. Welke concrete maatregelen
gaan door de Minister genomen worden om personeelstekort en -verzuim
zo snel mogelijk tegen te gaan? Wat is de huidige gemiddelde caseload
van personeel binnen de klinische ggz-zorg? Welke concrete maatregelen
gaan op de korte en middellange termijn genomen worden om de
caseload te verlagen? Wat is het doel van de Minister en binnen hoeveel
jaar? Hoe zal de Minister zich inzetten voor het verbeteren van de
werkomstandigheden van zorgpersoneel binnen de ggz en het reduceren
van het aantal personeelsleden die kampen met een burn-out?
De leden van de GroenLinks-fractie concluderen dat de veranderingen bij
zowel Pro Persona als bij Altrecht vooral zijn ingegeven om kosten te
besparen, dure intensieve klinische zorg wordt ambulant gemaakt. Is
wetenschappelijk onderzocht of de ombouw van klinische ggz naar
ambulante ggz een juiste beweging is? Zijn er voorbeelden te geven van
patiëntengroepen waar deze afbouw goed voor gewerkt heeft of juist niet?
Is de Minister van mening dat intensieve klinische ggz-zorg niet meer
beschikbaar dient te zijn? Zo ja, waar baseert zij deze mening op? Zo niet,
hoeveel intensieve klinische ggz zorg zou er naar haar mening
beschikbaar moeten zijn in Nederland? Genoemde leden zijn ook
benieuwd hoeveel andere instellingen in Nederland bezig zijn met de
ombouw van klinische ggz naar ambulante ggz. Gebeurt dit op grote
schaal? Wordt deze ombouw gemonitord? Zo ja, door welke instantie? Is
deze ombouw ingegeven om betere zorg te verlenen of spelen financiële
redenen ook een rol? Wat zou volgens de Minister de verhouding tussen
deze twee moeten zijn?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de zorgverzekeraar in het
kader van de zorgplicht ervoor moet zorgen dat alle verzekerden passende
alternatieve zorg wordt aangeboden. Zijn er kaders over wat onder
«passende alternatieve zorg» valt? Is er bijvoorbeeld ook aan de zorgplicht
voldaan als een patiënt eerst klinische zorg kreeg en nu ambulante zorg?
Hoe bepaalt een zorgverzekeraar wat passende vervolgzorg is? Is dit in
overleg met een behandelaar? Genoemde leden vragen de Minister of de
zorgverzekeraar zelf contact opneemt met de patiënt om te bespreken wat
voor vervolgzorg er wordt aangeboden als er sprake is van afbouw van
zorg. Of moet de patiënt hier zelf achteraan? Zorgt dit er niet voor dat
alleen mondige patiënten passende vervolgzorg krijgen? Hoe wordt
gehandhaafd dat zorgverzekeraars daadwerkelijk hun zorgplicht
nakomen? Zijn daar ook sancties voor?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de vraag hoeveel klinische
capaciteit «bovenregionaal» nodig is, een vraag is die de zorgverzekeraar
niet alleen kan beantwoorden. Wie kan deze vraag volgens de Minister
wél beantwoorden? Welk partijen beslissen dit? Hoe ziet de proactief
coördinerende rol eruit die de zorgverzekeraars hebben? Genoemde leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

8

lezen dat door oplopende casuïstiek zorgverzekeraars de afbouw van
klinische ggz vaker in de gesprekcyclus van contractering laten terugkomen. Wat betekent dit en wordt er vervolgens ook op gehandeld?
Conclusies en aanbevelingen
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat zowel aanbieders als
verzekeraars geen voldoende beeld hebben bij de benodigde landelijke of
regionale klinische capaciteit om de klinische ggz-zorg te borgen die
minimaal nodig is. Klopt het dat binnen het Integraal Zorgakkoord is
afgesproken om dit wel in beeld te brengen? Welke partijen gaan dit doen
en binnen welk termijn? In hoeverre wordt daarin de bijdrage van
behandelaren en patiënten meegenomen?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het proces over een
voornemen tot sluiting, afbouw van klinische capaciteit of andere
ingrijpende wijzigingen in de portfolio van een zorgaanbieder kan worden
verbeterd doordat zorgaanbieders, verzekeraars en patiëntenorganisaties
hier vaker met elkaar over in gesprek en werkafspraken maken.
Genoemde leden vragen de Minister of dit niet te vrijblijvend is. Moeten
die werkafspraken niet verplicht worden? Er is een leidraad Continueert
van zorg. Moet deze niet gewoon nageleefd worden of misschien wel
worden aangescherpt?
De leden van de GroenLinks-fractie horen ook graag van de Minister waar
personeel terecht kan bij vragen of klachten als ze niet zijn meegenomen
in het besluitvormingsproces. Waar precies kunnen cliënten terecht die te
horen krijgen dat hun behandeling wordt gestopt, en die geen passend
vervolgaanbod krijgen? Wat zijn dan precies de rechten van de cliënten en
wie brengt hen op de hoogte van hun rechten?
Ook lezen genoemde leden dat zorgverzekeraars een meer proactieve rol
moeten vervullen om te zorgen dat hun verzekerden goede vervolgzorg
hebben gekregen. Hoe wordt gecontroleerd of zorgverzekeraars deze
aanbeveling ook echt gaan opvolgen, zeker bij patiënten die minder
mondig of weerbaar zijn? Moeten hier niet richtlijnen voor komen?
Tenslotte lezen zij dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders in kaart moeten
brengen waar de ondergrens ligt van de huidige ontwikkeling van
ambulantisering. Heeft de Minister hier zelf ook een mening over? Hoe
kijkt zij naar dit vraagstuk?
II. Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat voornaamste reden achter de
sluiting van de KIB Vlaardingenlaan een tekort aan personeel was.
Genoemde leden vragen de Minister om wat voor type personeel het hier
ging. Was er sprake van een tekort aan basispsychologen of van hoger
gekwalificeerd personeel, zoals klinisch psychologen? Hoe kan er vanuit
de opleidingskant beter worden ingespeeld op dit soort specifieke kanten?
Uit navraag bij Inforsa weet ik dat het bij de KIB aan de Vlaardingenlaan in
Amsterdam ging om een drietal professies, te weten psychiaters,
gz-psychologen en groepsleiding (sociotherapeuten en verpleegkundigen
die op de groep staan).
Zoals bekend, baseer ik mij bij het bepalen van het aantal opleidingsplekken voor professies die via de beschikbaarheidsbijdrage worden
gefinancierd, zoals die van psychiater en gz-psychologen, op een landelijk
beeld dat ik ontvang via de ramingen van het Capaciteitsorgaan met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

9

ggz-sector. Ik ben met verschillende partijen in gesprek om te bezien of
het mogelijk is om te differentiëren op basis van regio’s en/of sectoren
met het doel de opleidingsplekken nog beter toe te delen naar plekken
waar het tekort is geconstateerd. Naast het hebben van voldoende
opgeleide professionals is het van belang dat deze ook behouden blijven
voor de sector. Dat vraagt dan om een inspanning van de werkgever om
een aantrekkelijke werkgever te zijn en te blijven. Ik wil dat graag
ondersteunen; met het Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg (TAZ)
programma zet ik, in samenwerking met partijen (o.a. Verpleegkundigen &
Verzorgenden Nederland (V&VN), de Nederlandse ggz (deNLggz), in op de
urgente uitdagingen die er liggen op de arbeidsmarkt, ook voor de
ggz-sector. Het programma richt zich op meer ruimte voor innovatieve
werkvormen, meer ruimte voor goed werkgeverschap en voor scholing en
ontwikkeling. Door meer zeggenschap te stimuleren en daardoor het
werkplezier te vergroten moeten zorgmedewerkers behouden blijven voor
de zorg.
Worden de ramingen vanuit het Capaciteitsorgaan hieromtrent consequent opgevolgd?
De afgelopen jaren heb ik (en hebben mijn voorgangers) deze ramingen
gevolgd bij het beschikbaar stellen van opleidingsplekken. Deze worden
telkens goed ingevuld. Eind dit jaar verwacht ik een nieuwe capaciteitsraming voor deze beroepen.
Voorts lezen de leden van de VVD-fractie in de analyse van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op pagina 7 dat er «zorgplichtrisico’s zijn
gelopen doordat in sommige situaties de proactieve, coördinerende rol
vanuit de zorgverzekeraar soms pas laat is ingevuld». De leden van de
VVD-fractie vinden dit een zorgelijke constatering, aangezien zorgverzekeraars een belangrijke rol hebben binnen het zorgstelsel en deze zorgplicht
een van hun kerntaken is.
Hoe wordt erop toegezien dat zorgverzekeraars binnen de ggz-sector zo
min mogelijk zorgplichtrisico’s lopen?
Zorgverzekeraars hebben zorgplicht, die is vastgelegd in artikel 11 van de
Zorgverzekeringswet (Zvw). De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) is de
toezichthouder hierop. De NZa heeft wat zij verwacht van zorgverzekeraars nader geduid in de Beleidsregel Toezichtkader zorgplicht (TH/BR025)3 en in de Handvatten bij de uitvoering van de zorgplicht4.
Het is goed dat de NZa binnenkort langsgaat om te kijken of alle getroffen
patiënten goede vervolgzorg hebben gekregen, maar hoe kan deze
zorgplicht structureel beter worden gemonitord?
De NZa houdt toezicht op zorgverzekeraars en stelt vast of zij voldoen aan
hun zorgplicht. Dit doen zij als zelfstandig bestuursorgaan (ZBO), waarbij
zij primair zelf gaan over de invulling van hun rol als toezichthouder. De
NZa heeft in haar brief van 13 oktober jl.5 laten weten aan de zorgverzekeraars dat zij de komende periode nog nadrukkelijker gaat toezien op
naleving van de zorgplicht en de hierbij verwachte proactieve houding
van zorgverzekeraars. De NZa geeft aan in 2023 daarom bij alle zorgverzekeraars een vervolgonderzoek uit te voeren om vast te stellen of zorgverzekeraars handelen in lijn met de eerder uitgebrachte handvatten

3

Beleidsregel toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw – TH/BR-025 – Nederlandse
Zorgautoriteit (overheid.nl)
4
De zorgplicht: handvatten voor zorgverzekeraars – Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl)
5
https://www.nza/actueel/nieuws/2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

10

zorgplicht en de toegankelijkheid van de zorg voldoende borgen. Indien
dit niet het geval is zal de NZa maatregelen nemen.
Ook vragen de leden van de VVD-fractie de Minister hoe zij de relevante
veldpartijen kan stimuleren om zo spoedig mogelijk een (voldoende)
beeld te vergaren van de benodigde landelijke of regionale klinische
capaciteit voor het waarborgen van de klinische ggz-zorg die minimaal
nodig is in Nederland. Er worden eerste stappen gezet lezen genoemde
leden, maar er mag van hen wel wat meer snelheid achter. Hoe ziet de
Minister dit?
In het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn afspraken gemaakt om in 2023 de
cruciale zorgfuncties op zowel landelijk als regionaal niveau in kaart te
brengen, aan de hand van regiobeelden. Nog in 2022 wordt een
handreiking ontwikkeld die duidelijk maakt wat we verstaan onder cruciale
zorg en welk aanbod daarvoor nodig is op regionaal en landelijk niveau.
De afspraken voorzien erin dat op landelijk niveau wordt besproken wat
het noodzakelijk zorgaanbod moet zijn en hoe dit het beste georganiseerd
kan worden. Op basis van de uitkomsten kopen de zorgverzekeraars de
benodigde (extra) zorg in.
De NZa heeft geprobeerd het aantal dubbel- en voorkeurswachtenden in
kaart te brengen, om zo de toegankelijkheidsproblematiek beter te duiden.
De NZa concludeert onder andere dat het overgrote deel van de
wachtenden hun wachten niet als vrijwillige of bewuste keuze ervaart,
maar niet (voldoende) op de hoogte is van mogelijke alternatieven. Het
onderzoek toont daarmee vooral aan dat het belangrijk is dat wachtenden
door huisartsen en/of ggz-aanbieders actiever worden gewezen op de
mogelijkheid van zorgbemiddeling door zorgverzekeraars en/of op het
bestaan van de regionale transfermechanismen. Ook moeten zorgverzekeraars hun verzekerden informeren over de mogelijkheid ten aanzien van
zorgbemiddeling.
De leden van de VVD-fractie vragen al langer aandacht voor het actief
informeren over zorgbemiddeling, ook waar het gaat om inhaalzorg naar
aanleiding van de coronapandemie.
Om beter inzicht te krijgen in de cijfers over de werkvoorraden heeft de
NZa samen met de partijen binnen de medisch-specialistische zorg
afspraken gemaakt over de nieuwe wijze van aanlevering van deze cijfers
aan de NZa. Dit heeft geleid tot een sterke toename in aanlevering.
Daarnaast heeft de NZa samen met Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en
de Patiënten Federatie Nederland (PFN) gekeken naar mogelijkheden om
zorgbemiddeling nog meer onder de aandacht te brengen. Dit heeft ertoe
geleid dat ZN hier landelijk aandacht aan heeft besteed via advertenties in
kranten. Ook worden in de filmpjes in de wachtkamer (narrow casting), bij
bijvoorbeeld de huisarts, de mogelijkheden van zorgbemiddeling onder
de aandacht gebracht.
Hoe sturen zorgverzekeraars op dit moment op het behalen van resultaten
in de afspraken met zorgaanbieders? Hoe wordt deze sturing meer
gestimuleerd?
Om de toegang tot de ggz te bevorderen is het van belang dat er een goed
inzicht is in de aard, omvang en de ontwikkeling van wachtlijsten. Dat is
een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zorgverzekeraars kunnen sturen
op het nakomen van bestuurlijke afspraken of het behalen van resultaten
door middel van contractering met zorgaanbieders. Daarnaast hebben
zorgverzekeraars de mogelijkheid om een aanmeldpauze in te stellen voor
een bepaalde diagnosegroep bij een bepaalde aanbieder wanneer de
Treeknorm wordt overschreden. Voor wat betreft zorgbemiddeling geldt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

11

dat zorgaanbieders op basis van de Wet Marktordening Gezondheidszorg
(Wmg) de verplichting hebben om patiënten die langer wachten dan
Treeknorm te benaderen en actief te wijzen op de mogelijkheid van
zorgbemiddeling. Van zorgverzekeraars verwacht ik op hun beurt dat zij
inzetten op goede informatievoorziening over wachttijdbemiddeling in de
richting van patiënten en zorgaanbieders, zoals huisartsen. Ik wil dat zij
hun uiterste best doen om patiënten die dat willen te bemiddelen naar
een zorgaanbieder die hen sneller kan helpen. Zoals in bovenstaand
antwoord vermeld zijn in het IZA afspraken gemaakt over het beter in zicht
brengen vande cruciale ggz-zorg Op deze manier ontstaat er per regio een
actueel overzicht van wachtenden en wachttijden. Dit inzicht kan de
patiënt gebruiken bij de keuze voor een zorgaanbieder. Ook de verzekeraar
kan dit overzicht gebruiken om bij zorgbemiddeling een patiënt in zorg te
brengen, bijvoorbeeld bij een aanbieder met de kortste wachtlijst.
Welke stappen worden er op dit moment gezet door zorgverzekeraars om
structureel inzicht in de aard, omvang en ontwikkeling van wachttijden te
hebben?
In het IZA is voor wat betreft het inzicht in de wachttijden met zorgverzekeraars en aanbieders afgesproken dat er op regioniveau een wachtlijstoverzicht komt waarin de kwalitatieve en kwantitatieve wachtlijsten van
mentale gezondheidscentra en wachtlijsten op stedelijk niveau zijn
opgenomen.
Welke resultaatdoelstellingen worden of zijn hieromtrent afgesproken?
In het IZA is afgesproken dat alle mensen met een psychische hulpvraag
zorg ontvangen binnen de Treeknorm. Partijen hebben afgesproken dat zij
de gemiddelde wachttijd aan het einde van de looptijd van het akkoord
teruggebracht hebben naar vijf weken: één tot twee weken voor de
aanmeldfase en drie tot vier weken voor de behandelfase. Uiterlijk in 2023
maken we afspraken over het maximum aantal uniek wachtenden in de
ggz.
De leden van de VVD-fractie vinden het goed dat veldpartijen nadenken
over een ondergrens met betrekking tot ambulantisering. Zij zijn
benieuwd of het hier ook gaat om specialistische ggz?
Ja, dat gaat ook over specialistische zorg. In het IZA is een aantal
zorgvormen al concreet benoemd, vooruitlopend op de verdere invulling
door zorgaanbieders en verzekeraars van wat «cruciale zorg» in de ggz is.
Bij een beweging naar ambulantisering is het cruciaal dat er een juiste
afstemming plaatsvindt in de ggz-keten en met het sociale domein. Welke
acties vinden daar nu vanuit de Minister plaats?
Ik deel het belang van betere afstemming en samenwerking tussen de
ggz-keten en het sociale domein. Ik ben dan ook verheugd dat in het IZA
met de VNG afspraken zijn gemaakt over het verbeteren van de samenwerking tussen het sociaal domein, de huisartsenzorg en de ggz. Zo
ontwikkelen en implementeren we de komende vijf jaar een passende
lokale (of regionale) werkwijze die zorg en welzijn verbindt voor mensen
met psychische klachten en worden afspraken gemaakt om te komen tot
een landelijk dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten (zoals
herstel- en zelfregiecentra) en digitale lotgenotengroepen. Daarnaast richt
de ggz in samenwerking met het sociaal domein de komende twee jaar
regionale mentale gezondheidscentra in waar, op verwijzing van de
huisarts, verkennende gesprekken worden gevoerd met mensen met
psychische klachten én problemen op andere levensdomeinen. Tenslotte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

12

wordt toegewerkt naar bekostiging van domeinoverstijgende samenwerking.
In het Integraal Zorgakkoord hebben de leden van de VVD-fractie gelezen
dat naar aanleiding van de goede ervaringen met hybride zorgvormen in
de ggz, de komende jaren voor alle groepen in de ggz verdere stappen
worden gezet op het gebied van hybride zorg. De kwaliteit van deze zorg
zal door partijen nauwgezet gemonitord en geanalyseerd worden, zodat
een cyclus van met elkaar leren en verbeteren plaats kan vinden.
Hoe wordt geborgd dat de cyclus van leren en verbeteren daadwerkelijk
van de grond komt en niet iedereen het wiel opnieuw gaat uitvinden, zo
vragen deze leden de Minister?
Er wordt in de ggz-sector continu gezocht naar betere behandelmogelijkheden, meer kennis en expertise en betere kwaliteit van leven voor
patiënten. Het is daarvoor belangrijk een doorlopende leercyclus in de
(organisatie)cultuur te borgen in zowel de behandelkamer als in en tussen
instellingen en sector-breed. Akwa ggz heeft als onafhankelijke organisatie
samen met professionals en kenniscentra een set van indicatoren en
meetinstrumenten per zorgstandaard opgesteld. De informatie die dit
oplevert wordt gebruikt voor een constante leer- en verbetercyclus ten
behoeve van de kwaliteit van zorg, waaronder ook digitale en hybride
zorg.
Akwa ggz ondersteunt daarnaast lerende netwerken met het GGZ
Dataportaal. Daarin kan de voortgang van de behandeling worden
bijgehouden. Vervolgens kunnen behandelaars en instellingen middels
spiegelrapportages gebaseerd op geaggregeerde (en gepseudonimiseerde) data van zichzelf en elkaar leren zodat mensen met
ggz-problematiek nog beter kunnen worden geholpen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
analyse van de NZa over de (voorgenomen) sluitingen en veranderingen
in behandelaanbod in de ggz. Voor de leden is het belangrijk dat er
voldoende specialistische ggz-zorg beschikbaar is voor patiënten met een
complexe zorgvraag. De leden van de D66-fractie ondersteunen echter
ook de richting van ambulantisering, omdat herstel in de veilige thuisomgeving voor patiënten vaak beter is dan opname in een klinische setting.
De klinische setting moet echter wel beschikbaar zijn, als het thuis
bijvoorbeeld niet meer gaat, vinden deze leden.
De NZa en de IGJ hebben voor de zorgaanbieders en zorgverzekeraars de
verantwoordelijkheden verhelderd. De NZa geeft in de handvatten aan dat
zorgverzekeraars bij afbouw van zorg samen met de stakeholders
duidelijke regie nemen en als dat nodig is, zorgdragen voor een crisisorganisatie. Zij zijn verantwoordelijk voor de afstemming en informatie
richting verzekerden, zorgverleners en andere ketenpartners over de wijze
waarop en door wie de zorgverlening wordt voortgezet, bewaking van het
proces van matchen van de zorgvraag en aanbod, zorgbemiddeling en
(het faciliteren) van een zorgvuldige overdracht van patiënten.
De IGJ geeft in haar Leidraad continuïteit van zorg en jeugdhulpverlening
duidelijk aan wat zij verwacht van zorgaanbieders in situaties waarin er
(mogelijk) risico’s ontstaan voor de continuïteit van zorg aan patiënten en
cliënten. Zorgaanbieders moeten daarbij o.a. een structuur organiseren
voor de communicatie en afstemming met (vertegenwoordigers van)
patiënten en – indien relevant – het lokaal bestuur en inwoners. Betrokken
zorgaanbieders dienen herkenbaar en toetsbaar aan te geven op welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

13

wijze zij zorgen en wensen van patiënten, lokaal bestuur en inwoners,
betrekken bij de besluitvorming over het zorgaanbod. De IGJ heeft deze
Leidraad onder de betrokken brancheorganisaties verspreid.
De leden van de D66-fractie lazen daarnaast dat zowel aanbieders als
verzekeraars zich beter rekenschap moeten geven van het zorglandschap
in de regio en willen van de Minister weten hoe dit concreet ingevuld gaat
worden en hoe zij erop gaat toezien dat de (vervolg)zorg in de regio ook
geborgd blijft. Zij lazen dat er een rol is weggelegd voor verzekeraars en
zorgaanbieders om de kritische ondergrens in kaart te brengen en vragen
de Minister wat het tijdspad hiervoor is. Deze leden vragen de Minister
om te kijken welke rol de NZa kan spelen om hier regie op te houden en
horen graag van haar hoe zij aankijkt tegen het concreter invullen van de
«zorgplicht» van de NZa. Genoemde leden zien nu dat deze niet concreet
is ingevuld en zouden graag zien dat de Minister hierin het veld meer
handvaten geeft.
In het kader van het IZA zijn concrete afspraken gemaakt over het in kaart
brengen van het aanbod van cruciale ggz-zorg op regionaal en landelijk
niveau. In het IZA is afgesproken dat zorgaanbieders en verzekeraars –
met betrokkenheid van de clientvereniging MIND en beroepsgroepen –
nog dit jaar tot een breed gedragen definitie komen van het begrip
«cruciale zorg» in de ggz en hiervoor een handreiking formuleren.
Deze handreiking biedt het kader op basis waarvan regionaal en landelijk
het aanbod van cruciale zorg in beeld kan worden gebracht. In 2023 zullen
regiobeelden en regioplannen worden vastgesteld op basis waarvan
afspraken over cruciale zorg op regionaal en landelijk niveau kunnen
worden gemaakt en gemonitord. Op deze manier wordt ook verder
geconcretiseerd wat «de zorgplicht» in het geval van cruciale ggz-zorg
inhoudt.
Ook namen de leden van de D66-fractie kennis van het voorstel om betere
afstemming in de ggz-keten en het sociaal domein te laten plaatsvinden,
omdat dit cruciaal is voor de beweging ambulantisering.
Genoemde leden horen graag van de Minister wie hier de regie op zou
moeten nemen om te borgen dat er goede samenwerking in de keten
plaatsvindt.
Partijen nemen in de uitvoering van de IZA-afspraken gezamenlijk de
regie. De afspraken in het IZA over het verbeteren van de samenwerking
tussen sociaal domein, huisartsenzorg en ggz zijn door VWS, ZN,
deNLggz, Sociaal Werk Nederland (SWN), de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG) en MIND gemaakt. Ook de Landelijke Huisartsenvereniging is bij de formulering van deze afspraken betrokken geweest. Zo
zetten we in op regionale steunpunten, digitale lotgenotengroepen en
verkennende gesprekken in mentale gezondheidscentra. Deze inzet moet
bijdragen aan eerdere passende ondersteuning en zorg voor mensen met
psychische problemen en preventie van instroom in de GGZ. In de
werkgroep die samen het IZA hoofdstuk «Samenwerking sociaal domein,
huisartsenzorg en ggz» heeft uitgewerkt in het IZA worden vervolgafspraken gemaakt over ieders rol in de uitvoering van de plannen. Ieder
kwartaal vindt bestuurlijk overleg plaats over de voortgang van de
afspraken die in het IZA zijn gemaakt.
Een signaal dat de leden regelmatig vanuit het ggz-veld krijgen, is dat zij
te maken hebben met veel verschillende inkopers (zorgkantoren,
zorgverzekeraars, verschillende gemeenten) die ook weer veel verschillende eisen stellen. Deze leden vragen de Minister of bijvoorbeeld de
maatregel uit het coalitieakkoord om delen van de inkoop- en verantwoordingseisen in de Zorgverzekeringswet (Zvw) te standaardiseren, breder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

14

ingezet zou kunnen worden binnen de ggz en of de Minister al heeft
bekeken welke voordelen dat voor de ggz zou kunnen opleveren.
Ik heb uw Kamer onlangs geïnformeerd over het onderzoek dat ik heb
laten doen naar de mogelijkheden om inkoop- en verantwoordingseisen
in de Zorgverzekeringswet (Zvw) te uniformeren6, en over het vervolg dat
ik aan dat onderzoek wil geven. Ik zie dat in de breedte, dus ook in de ggz,
veel tijdwinst valt te behalen door het harmoniseren van dergelijke eisen.
In de ggz geldt dat veel aanbieders met meerdere financieringsstromen en
dus ook meerdere wijzen van inkoop en verantwoording te maken
hebben. Dat maakt het extra complex, maar betekent ook dat de potentiële opbrengst in tijd en vermindering van ervaren regeldruk nog groter
is. Ik span mij dan ook in om in de breedte regeldruk te verminderen in de
ggz. Dit doe ik aan de hand van vier hoofdlijnen van het programma
[Ont]Regel de Zorg: het landelijk aanpakken van regeldruk; bijvoorbeeld
door het uniformeren van inkoop- en verantwoordingseisen in de Zvw,
een lokale aanpak, een loket voor het melden van regeldruk en het zo veel
mogelijk voorkomen en als dat niet kan verminderen van nieuwe
regeldruk. Onder andere in het IZA zijn ook afspraken met partijen
gemaakt over vermindering van bestaande administratieve lasten, het zo
veel mogelijk voorkomen van nieuwe regeldruk en de rol die partijen
daarin hebben te spelen.
De leden van de D66-fractie lazen in de Kamerbrief dat de wachttijden in
de ggz wat af lijken te nemen ten opzichte van vorig jaar, maar zien ook
nog steeds dat er veel patiënten op de wachtlijst staan. Deze leden leggen
een link tussen recente berichtgeving naar aanleiding van Trimbosonderzoek dat met name de mentale gezondheid van meisjes achteruit gaat7
. Zij maken zich hier ernstige zorgen over en vragen hier aandacht voor.
Genoemde leden vragen de Minister of zij deze link ook legt en welke
oorzaken zij nog meer ziet voor de toename van instroom.
Deze zorgen deel ik. Echter, op dit moment is er geen directe link te leggen
tussen de wachtlijsten in de ggz en het feit dat de mentale gezondheid van
meisjes achteruitgaat. Daarover zijn ook geen gegevens bekend. De
toename van de instroom in de ggz heeft meerdere oorzaken. In onze
complexe samenleving die de afgelopen jaren veel moeilijke tijden heeft
gekend, ervaren mensen problemen die kunnen bijdragen aan de mentale
druk en het uitgroeien van een psychische klacht naar een psychische
aandoening. We zien dat dit leidt tot een toenemende instroom in de ggz,
terwijl het de vraag is of de curatieve ggz altijd de best passende
oplossing vormt. Het IZA bevat afspraken over samenwerking tussen ggz,
huisartsenzorg en sociaal domein, die bijdragen aan het realiseren van
een passend antwoord op iemands hulpvraag. Samen met de Minister en
Staatssecretaris van VWS zet ik daarnaast in op preventie en het
vergroten van de mentale weerbaarheid in Nederland om zo de mentale
gezondheid te versterken.
Welke stappen kan zij of kunnen veldpartijen en maatschappelijke
organisaties nemen om deze zorgelijke ontwikkeling te remmen, vragen
de leden.
In algemene zin is het belangrijk om bewustwording te creëren over het
belang van mentale gezondheid, het taboe op mentale klachten te
doorbreken en mensen handvatten te bieden om met de eigen mentale
gezondheid aan de slag te gaan en oog te hebben voor de mentale
6
7

Kamerstuk 29 515, nr. 483
Trimbos Instituut, 14 september 2022, « Forse verslechtering mentale gezondheid meisjes»
(Forse verslechtering mentale gezondheid meisjes – Trimbos-instituut)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

15

gezondheid van een ander. De aanpak «Mentale gezondheid: van ons
allemaal» van de Staatssecretaris van VWS heeft specifieke aandacht voor
de mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen.
Genoemde leden willen ook graag van de Minister weten welke stappen
zij gaat nemen om het personeelsverzuim in de ggz tegen te gaan en het
werken in de ggz weer aantrekkelijker te maken. Deze leden vinden de ggz
een belangrijke sector waar belangrijk werk wordt verricht en waar dus
personeel ook in staat moet worden gesteld om goed dit werk te kunnen
doen.
Het vraagt om een inspanning van de werkgever om een aantrekkelijke
werkgever te zijn en blijven. Ik wil dat graag ondersteunen; met het
TAZ-programma zet ik samen met partijen in op de urgente uitdagingen
die er liggen op de arbeidsmarkt, ook voor de ggz-sector. Het programma
richt zich op meer ruimte voor innovatieve werkvormen, meer ruimte voor
goed werkgeverschap en voor scholing en ontwikkeling. Door meer
zeggenschap te stimuleren en daardoor het werkplezier te vergroten
moeten zorgmedewerkers behouden blijven voor de zorg. Daarvoor is
goed werkgeverschap cruciaal.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van de gelegenheid gebruik om
een aantal aanvullende en verduidelijkende vragen te stellen over de
Kamerbrieven van de Minister.
De leden van de CDA-fractie willen opmerken dat zij het punt met de
Minister delen dat er tussen de drie genoemde casussen geen directe
samenhang is, iedere casus heeft zijn eigen aanloop en verloop. Echter,
deze leden wensen wel op te merken dat de conclusie(s), gevolgen van de
sluitingen, wel hetzelfde is. Het aantal intramurale bedden (plaatsen) voor
hoogcomplexe ggz-zorg neemt in het totaal af en misschien zelfs meer
voor bepaalde regio’s. Deelt de Minister deze zienswijze?
Ja, die deel ik. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat een deel van de
intramurale bedden in de ggz plaatsmaakt voor meer ambulante zorg die
ook passend kan zijn.
Kan de Minister aangeven met hoeveel bedden het totale intramurale
aanbod daalt door de sluiting van deze drie casussen?
Het is niet te zeggen wat de exacte afname van de klinische behandelcapaciteit is, omdat dit niet alleen gaat om het aantal beschikbare (fysieke)
plekken, maar ook om de beschikbaarheid van behandelaren. Wel komt uit
berichtgeving naar voren dat bij de Eikenboom het voornemen was om 16
van de 32 klinische plekken te sluiten, bij het Centrum voor Psychotherapie (CvP) zou het om ongeveer 40 plekken gaan en bij de Kliniek
Intensieve Behandeling (KIB) in Amsterdam om 36 opnameplekken.
Het benodigde aanbod van het unieke en specialistische zorgaanbod met
landelijk functies zal in de komende periode in kaart worden gebracht. De
onderhavige brief is van 7 juli 2022. Kan de Minister aangeven hoever het
hier nu mee staat? Wanneer verwacht zij dat dit klaar is?
In het IZA is vastgelegd dat zorgaanbieders en verzekeraars – met
betrokkenheid van de beroepsverenigingen en MIND – nog dit jaar tot een
breed gedragen definitie komen van het begrip «cruciale zorg» in de ggz
en een handreiking formuleren, die als kader dient op basis waarvan
regionaal en landelijk het aanbod van cruciale zorg in beeld kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

16

gebracht. In 2023 zullen regiobeelden en regioplannen worden vastgesteld op basis waarvan afspraken over cruciale zorg op regionaal en
landelijk niveau kunnen worden gemaakt en gemonitord.
Wordt er dan ook een relatie gelegd met het aantal mensen dat voor
specialistische ggz-zorg op de wachtlijst staat? De Minister stelt in haar
brief dat de totale landelijke zorgvraag en het aanbod wordt meegewogen, maar wat wordt er dan precies bedoeld? Kan de Minister in dit
kader een nadere duiding geven?
In de brief heb ik aangegeven dat bij veranderingen in uniek en specialistisch zorgaanbod, het effect op de totale (landelijke) zorgvraag en het
aanbod wordt meegewogen door verzekeraars en aanbieders. Op dit
moment bestaat nog geen landelijk overzicht van cruciaal zorgaanbod.
Dat betekent dat er – bij wijzigingen in het aanbod op regionaal niveau –
geen goed beeld is van het effect op het totale (landelijke) zorgaanbod
voor een bepaalde doelgroep. De afspraken in het IZA moeten dit
veranderen. Voorgenomen veranderingen in cruciaal zorgaanbod op
regionaal niveau moeten eerst ook op landelijk niveau worden besproken
en gewogen. Hierbij wordt natuurlijk ook gekeken naar de vraag naar
specialistisch zorgaanbod.
Wat betreft de Monitor Wachttijden NZa stelt de Minister dat er een lichte
daling is van het aantal wachtenden, maar dat mensen over het algemeen
wel langer moeten wachten. Kan de Minister uiteenzetten of de groep van
30 procent die langer wacht op behandeling, met name wacht op
specialistisch complexe zorg of juist niet?
Diagnose van de aandoening en de setting van de behandeling worden
niet als variabelen meegenomen in de data die de NZa verzamelt over het
actuele aantal mensen dat op de wachtlijst staat. Het is dus niet mogelijk
een uitspraak te doen over de samenstelling van de groep mensen die te
lang wacht op behandeling. Overigens zou een uitsplitsing naar diagnose
hoe dan ook niets zeggen over de ernst, complexiteit of urgentie van te
behandelen aandoeningen. De ene diagnosegroep is niet ernstiger/
complexer of urgenter dan de ander, juist binnen een diagnosegroep kan
hierin veel diversiteit zijn. Met de zorgvraagtypering van het zorgprestatiemodel zal het inzicht hierin per 1 januari 2023 verbeteren.
En gaat het dan om een specifiek soort intramurale zorg of juist niet?
Diagnose van de aandoening en de setting van de behandeling worden
niet als variabelen meegenomen in de data die de NZa verzamelt over het
actuele aantal mensen dat op de wachtlijst staat.
De NZa stelt dat de langere gemiddelde wachttijd deels te verklaren is
door een hoog personeelsverzuim. Hoe hoog is het personeelsverzuim?
In augustus van dit jaar lag het ziekteverzuim voor de ggz rond de 7%8.
En komt dat in de ggz vooral voor onder personeel dat werkt in de
hoogcomplexe zorg?
De NZa heeft geen cijfers die kunnen aantonen of het verzuim hoger is in
de hoogcomplexe zorg.

8

https://puc.overheid.nl/doc/PUC_722741_22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

17

De leden van het CDA-fractie lezen verder dat de mensen onvoldoende op
de hoogte zijn van regionale transfermechanismen of zorgbemiddeling
door zorgverzekeraars. Bedoelt de Minister hier de (regionale) regietafels
mee?
Binnen de aanpak van de wachttijden is er sprake van verschillende
mechanismen die ervoor moeten zorgen dat cliënten tijdig op de juiste
plek belanden. Op regionaal niveau zijn dat de transfermechanismen,
waarbinnen wordt gekeken hoe de wachtlijsten op een voor de betreffende regio effectieve manier zo snel en duurzaam mogelijk kunnen
worden teruggedrongen. De casuïstiektafels hoogcomplexe ggz
(voorheen ook wel «regiotafels» genoemd) opereren op bovenregionaal
niveau en hebben als doel cliënten met een hoogcomplexe zorgvraag te
helpen aan een behandelaanbod op maat.
Zo ja, hoeveel mensen met een hoogcomplexe zorgvraag zijn hierdoor
inmiddels geholpen aan adequate zorg?
In 2020 en 2021 zijn er 77 casussen behandeld op deze tafels9.
Wat gaat er volgens de Minister goed bij de regiotafels en wat kan er nog
beter?
Uit de evaluatie van de casuïstiektafels bleek dat de tafels ook buiten het
plan hoogcomplexe ggz meerwaarde hebben. Er is sprake van een
«expertisenetwerk», waarbij ook consultatie, verwijzing of de organisatie
van samenwerking en financiering geboden wordt voor casussen die níet
op de casuïstiektafels terecht komen. Tegelijkertijd wordt geconcludeerd
dat de bekendheid en zichtbaarheid van de tafels een aandachtspunt is.
DeNLggz en ZN brengen dit onder de aandacht van hun leden. Daarnaast
hebben de bovenregionale casuïstiektafels een plek gekregen binnen het
escalatieproces van regionale doorzettingsmacht, waardoor partijen in de
regio’s een betere aansluiting kunnen vinden op deze tafels.
De Minister stelt tot slot dat de sector zelf het initiatief neemt om het
specialistische en uniek aanbod met landelijke functies in beeld te
brengen.
Genoemde leden willen graag weten hoe de Minister gaat toetsen of dit
lukt of gelukt is. Welke rol ziet de Minister hierbij voor het ministerie zelf?
In het IZA hebben we met elkaar afgesproken dat zorgaanbieders en
verzekeraars – met betrokkenheid van de beroepsverenigingen en MIND –
nog dit jaar tot een breed gedragen definitie komen van het begrip
«cruciale zorg» in de ggz en een handreiking formuleren, die als kader
dient op basis waarvan vervolgens regionaal en landelijk het aanbod van
cruciale zorg in beeld kan worden gebracht. In 2023 zullen regiobeelden
en regioplannen worden vastgesteld op basis waarvan afspraken over
cruciale zorg op regionaal en landelijk niveau kunnen worden gemaakt en
gemonitord. Partijen koppelen periodiek – in samenhang met de
monitoring van de uitkomstdoelen in het IZA – de voortgang van de
uitvoering van de afspraken terug aan VWS in de nog nader in te richten
overlegstructuur van het IZA. Ik zal er actief op toezien dat partijen in het
vastgelegde tempo de afspraken met betrekking tot cruciale zorg
realiseren en hiermee hun verantwoordelijkheid nemen.

9

Kamerstuk 25 424, nr. 609

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

18

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over de rode draden analyse van de
Nederlandse Zorgautoriteit naar enkele (voorgenomen) sluitingen en
wijzigingen in het behandelaanbod.
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister wanneer de Kamer
uitgebreider zal worden geïnformeerd over de uitvoering van de aanbevelingen van de NZa op basis van de bevindingen uit de controlebezoeken.
Mede n.a.v. de aanbevelingen van de NZa zijn in het IZA concrete
afspraken gemaakt over het in kaart brengen van het aanbod van cruciale
ggz-zorg op regionaal en landelijk niveau. In het IZA is afgesproken dat
zorgaanbieders en verzekeraars – met betrokkenheid van de clientvereniging MIND en beroepsgroepen – nog dit jaar tot een breed gedragen
definitie komen van het begrip «cruciale zorg» in de ggz en hiervoor een
handreiking formuleren.
Deze handreiking biedt het kader op basis waarvan regionaal en landelijk
het aanbod van cruciale zorg in beeld kan worden gebracht. In 2023 zullen
regiobeelden en regioplannen worden vastgesteld op basis waarvan
afspraken over cruciale zorg op regionaal en landelijk niveau kunnen
worden gemaakt en gemonitord. Op deze manier wordt ook verder
geconcretiseerd wat «de zorgplicht» in het geval van cruciale ggz-zorg
inhoudt.Ten aanzien van de veranderingen bij de instellingen Eikenboom,
CvP en KIB zal de NZa voor het einde van het jaar nogmaals bij de nu
bezochte zorgverzekeraars langs te gaan om te controleren of alle
voormalige cliënten die zorg nodig hebben in passende zorg zijn en de
zorgplicht geborgd is. Zo houdt de NZa nadrukkelijk vinger aan de pols,
met als doel om er voor te zorgen dat iedere verzekerde de zorg krijgt
waar hij of zij recht op heeft.
Deze leden lezen bijvoorbeeld dat de NZa aangeeft dat in de onderzochte
casuïstiek de zorgplicht niet is geschonden, maar dat er een risico was dat
dit anders had kunnen lopen, omdat niet iedere zorgverzekeraar er even
proactief op toezag dat iedere patiënt toch passende zorg zou krijgen.
Zij vragen de Minister hoe de NZa erop toe gaat zien dat zorgverzekeraars
wel actief naar zorg zoeken voor hun verzekerden wanneer zorg op een
bepaalde locatie wordt afgebouwd. De leden van de PvdA-fractie vragen
de Minister of een overzicht gegeven kan worden van wat zorgverzekeraars precies anders gaan doen dan voorheen om verzekerden goede
(vervolg)zorg te geven. Hoe gaat de regering daarop toezien?
Ik vind het van belang om proactief meer grip te krijgen op het aanbod
van cruciale zorg. Dit moet het risico dat een dergelijke situatie zoals bij de
Eikenboom, CvP en de KIB Amsterdam plaatsvindt, verminderen. In het
IZA hebben we daarom afgesproken dat de cruciale zorgfuncties zowel op
regionaal als landelijk niveau in kaart worden gebracht. Op basis van de
regionale beelden en het landelijke beeld wordt aan een landelijke
casuïstiektafel (ZN, deNLggz) bepaald wat het noodzakelijk zorgaanbod
moet zijn en waar dit aanbod het beste georganiseerd kan worden. De
uitkomsten hiervan worden door de zorgverzekeraars besproken en
vertaald naar de individuele inkoop. Met deze afspraken krijgen zorgverzekeraars en zorgaanbieders beter zicht op het zorgaanbod en zullen zij
hierover sneller en beter met elkaar in gesprek komen indien de zorgplicht
in het geding dreigt te komen.
Daarnaast geldt natuurlijk altijd dat de NZa toezicht houdt op de naleving
van de zorgplicht en hiermee op zorgverzekeraars om te zorgen dat
verzekerden passende (vervolg)zorg krijgen. Specifiek voor de genoemde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

19

casuïstiek zal de NZa richting het einde van dit jaar bij betrokken zorgverzekeraars nogmaals nagaan of alle voormalige cliënten die zorg nodig
hebben in passende zorg zijn en de zorgplicht geborgd is. Ten slotte heeft
de NZa bij brief van 13 oktober jl. 10aangekondigd om in 2023 bij alle
zorgverzekeraars een vervolgonderzoek uit te voeren om vast te stellen of
zorgverzekeraars handelen in lijn met de eerder uitgebrachte handvatten
zorgplicht en de toegankelijkheid van de zorg voldoende borgen. Indien
dit niet het geval is zal de NZa maatregelen nemen.
Hoe gaat concreet gezorgd worden voor een betere afstemming met het
sociale domein? In het Integraal Zorgakkoord lezen deze leden slechts dat
de samenwerking tussen huisartsen, ggz en sociaal domein verbeterd
gaat worden, maar hoe gaat dat dan gebeuren? Wanneer worden concrete
maatregelen aan de Kamer gestuurd en welk tijdspad wordt daarbij
gehanteerd?
Ten behoeve van de samenwerking met het sociaal domein worden er
afspraken gemaakt om te komen tot een landelijk dekkend netwerk van
laagdrempelige steunpunten (zoals herstel- en zelfregiecentra) en digitale
lotgenotengroepen. GGZ en gemeenten stellen uiterlijk aan het eind van
het eerste kwartaal 2023 een werkagenda op waarbij wordt aangesloten
bij de bestaande ontwikkelagenda toegankelijkheid en wachttijden GGZ.
Ook wordt in 2023 en 2024 toegewerkt naar het breed uitrollen van de
mentale gezondheidscentra, waar verkennende gesprekken worden
gevoerd samen met professionals uit het sociaal domein. Deze centra
worden ingericht op een manier die past bij de regio. Per 2025 wordt deze
werkwijze toegepast in alle regio’s.
Wat betreft het informeren van uw Kamer is het goed om op te merken
dat het IZA recentelijk is getekend. Momenteel wordt – samen met de
deelnemende partijen – gekeken naar hoe we de uitvoering en monitoring
het beste kunnen vormgeven. Begin 2023 zal ik u, gezamenlijk met de
Minister van Volksgezondheid en de Staatssecretaris informeren over
deze verdere uitwerking. Ook zullen we dan ingaan op hoe uw Kamer
gedurende de looptijd van het IZA geïnformeerd zal worden over de stand
van zaken daarvan.
Monitor Wachttijden NZa
De leden van de PvdA-fractie zien de al jarenlang bestaande wachtlijsten
in de ggz als een ernstig probleem. In dit verband vragen zij een reactie
van de Minister op het artikel in Zorgvisie11 , waarin wordt gesteld dat de
NZa de zorgplicht van zorgverzekeraars niet handhaaft.
Hoeveel patiënten maken gebruik van zorgbemiddeling in de ggz en hoe
is het toezicht daarop?
De NZa verzamelt geen gegevens over het aantal mensen dat gebruik
maakt van zorgbemiddeling in de ggz. Er is geen landelijke periodieke
verzameling van deze aantallen beschikbaar.
Hoeveel mensen dienden de afgelopen jaren na falende zorgbemiddeling
een klacht in bij de NZa en hoe werd deze door de NZa opgepakt?
De NZa heeft mij gemeld dat zij in ieder geval acht geregistreerde
klachten/signalen van mensen heeft ontvangen die van mening waren dat
er specifiek sprake was van falende zorgbemiddeling. In twee gevallen
moest de NZa concluderen dat zij door een gebrek aan achtergrondinfor10
11

www.nza.nl/actueel/nieuws/2022
Zorgvisie, 30 augustus 2022, «NZa faalt bij handhaven zorgplicht van zorgverzekeraars»
(https://www.zorgvisie.nl/nza-faalt-bij-handhaven-zorgplicht-van-zorgverzekeraars)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

20

matie niet kon oordelen over de geschiktheid van de door de zorgverzekeraar aangedragen oplossing. In de overige zes gevallen zijn de
betreffende verzekeraars hier door de NZa op aangesproken.
Hoe vaak heeft de NZa in de afgelopen jaren een aanwijzing gegeven aan
verzekeraars om tijdig bij te contracteren?
De NZa heeft de afgelopen jaren geen aanwijzing opgelegd aan zorgverzekeraars om tijdig bij te contracteren.Wel heeft de NZa de transparantie van
het proces van bijcontractering onderzocht en zorgverzekeraars hierop
aangesproken12. Daarnaast heeft zij begin 2022 de transparantieregels
met betrekking tot bijcontractering aangepast. Zorgverzekeraars zijn
daarmee verplicht hun beleid rondom bijcontractering tegelijk met het
inkoopbeleid bekend te maken zodat zorgaanbieders weten waar ze aan
toe zijn.
Waarom controleert de NZa niet ieder jaar per regio of er voldoende zorg
is ingekocht voor de verwachte zorgvraag in die regio?
Op dit moment kijkt de NZa naar de continuïteit van zorg langs de lijn van
zorgverzekeraars, dit op basis van hun zorgplicht richting verzekerden.
Hierbij ontbreekt momenteel informatie over het aanbod van cruciale zorg
per regio, ik wil hier verandering in brengen en heb hierover afspraken
gemaakt in het kader van de Integraal Zorgakkoord (IZA). Zo is in het IZA
afgesproken om per 2023 de cruciale zorgfuncties op zowel landelijk als
regionaal niveau in kaart te brengen, aan de hand van regiobeelden. Nog
in 2022 wordt een handreiking ontwikkeld die duidelijk maakt wat we
verstaan onder cruciale zorg en welk aanbod daarvoor nodig is op
regionaal en landelijk niveau. De afspraken voorzien erin dat op landelijk
niveau wordt besproken wat het noodzakelijk zorgaanbod moet zijn en
hoe dit het beste georganiseerd kan worden. Op basis van de uitkomsten
kopen de zorgverzekeraars de benodigde (extra) zorg in. Indien dit niet
gebeurt kan de NZa vanuit haar toezichthoudende rol hierop acteren.
Zou een laagdrempelig meldpunt voor niet nakomen van de zorgplicht bij
de NZa een rol kunnen spelen? Zo ja, is de Minister bereid dat in te laten
stellen? Zo nee, waarom niet?
In feite is er al een dergelijk meldpunt, namelijk de Stichting Klachten en
Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ). Individuele verzekerden die geen
tijdige toegang tot zorg hebben kunnen zich allereerst laagdrempelig
melden bij de zorgverzekeraar voor individuele zorgbemiddeling. Als de
zorgverzekeraar daar niet in slaagt, kan de verzekerde zich eveneens
laagdrempelig wenden tot de SKGZ. Ik ben dan ook niet voornemens om
een ander meldpunt in te stellen.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat volgens de NZa 60.000
mensen wachten op zorg, waarvan 41.000 langer dan de Treeknorm.
Omdat dit om dermate grote aantallen gaat, moet er structureel iets
veranderen. De NZa heeft hier een bepalende rol in. Wat is hierover de
mening van de Minister? De leden van de PvdA-fractie vragen met welke
tussenstappen gezorgd gaat worden dat de wachttijden worden ingekort
van veertien naar vijf weken.
De doelstellingen in het IZA wat betreft de wachttijden zijn op nadrukkelijke voorspraak van de sector opgenomen. Ik onderschrijf deze ambitie en
zal hen ondersteunen om de genoemde doelen te halen. De sector heeft
12

Zie Controles op de wachttijdenaanpak van zorgverzekeraars – Samenvattend rapport 2020 –
Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

21

aangegeven dat zij toe kan naar een gemiddelde wachttijd van vijf weken
indien we de maatregelen uit het IZA realiseren. Het is daarbij de
verwachting van de sector dat er grote winst behaald kan worden als we
de behandelcapaciteit in de ggz vergroten, dit door hybride zorg in te
zetten, en waar nodig andere interventies zoals groepsbehandelingen en
een ingekorte behandelduur. Hiermee komt circa 6% van de behandelcapaciteit vrij.
Daarnaast hebben we afgesproken dat we instroom in de ggz willen
voorkomen door in te zetten op verkennende gesprekken in mentale
gezondheidscentra, waarbij patiënten binnen één week door een
ggz-professional moeten worden gezien. Ook komt er regionaal zicht op
de wachtlijsten en bij knelpunten worden er regionaal acties uitgezet. En
tenslotte wordt er door zorgverzekeraars in elke regio wordt voldoende
cruciale zorg ingekocht en wordt deze passend wordt bekostigd. Met deze
maatregelen acht de sector de doelen uit het IZA haalbaar. De NZa op
haar beurt heeft daarbij wat mij betreft een cruciale rol, zij ziet toe op de
naleving van de zorgplicht door zorgverzekeraars en zorgt voor een
betrouwbaar inzicht in de aard, omvang en ontwikkeling van de wachttijdenproblematiek door de gemiddelde wachttijden en het aantal mensen
op de wachtlijst te monitoren.
Hoe wordt erop toegezien dat de tussenstappen daadwerkelijk in de
praktijk worden gebracht?
Partijen koppelen periodiek – in samenhang met de monitoring van de
uitkomstdoelen in het IZA – de voortgang van de uitvoering van de
afspraken terug aan VWS in de nog nader in te richten overlegstructuur
van het IZA. Ik zal er actief op toezien dat partijen in het vastgelegde
tempo de afspraken met betrekking tot wachttijden realiseren en hiermee
hun verantwoordelijkheid nemen.
Genoemde leden vragen de Minister wanneer wordt gestart met het
landelijke netwerk van laagdrempelige steunpunten, welke concrete
maatregelen daartoe worden genomen en welk tijdspad wordt gehanteerd.
Ook nu al zijn er in Nederland diverse laagdrempelige steunpunten
waaronder zelfregie- en herstelcentra. Deze worden in de komende vijf
jaar verder ontwikkeld. Bij deze ontwikkeling zijn VWS, VNG, Sociaal Werk
Nederland (SWN), MIND betrokken, in samenwerking met deNLggz, ZN,
LHV en InEen. Dit najaar werken deze partijen binnen de
IZA-overlegstructuur samen aan een concrete actieagenda.
Zij vragen ook wat de in het Integraal Zorgakkoord opgenomen zin «ook in
zorg- en ondersteuningstrajecten blijft de eigen regie van de inwoner
uitgangspunt» betekent in relatie tot de eerdere uitspraak in ditzelfde
akkoord «door een betere samenwerking tussen huisarts, ggz en sociaal
domein ervaart de cliënt dat zijn/haar hulpvraag sneller op de juiste plek
opgepakt en wordt onnodige instroom in de ggz voorkomen».
Wat wordt precies verstaan onder eigen regie van de inwoner, juist op het
moment dat deze het risico loopt die eigen regie even niet te kunnen
nemen?
In het hele herstelproces van mensen is het belangrijk om zo veel mogelijk
de regie bij mensen zelf te laten en te vragen wat zij nodig hebben in hun
herstel. Dit principe geldt ook bij de ontwikkeling van de mentale
gezondheidscentra. De huisarts verwijst daar mensen met psychische
problemen en problemen op andere levensdomeinen naar toe. In een
verkennend gesprek wordt gevraagd welke problemen er spelen en wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

22

iemand op dat moment nodig heeft. Dit betekent niet dat mensen het zelf
moeten doen maar dat wel goed wordt geluisterd wat de problemen zijn
waar men als eerste ondersteuning bij nodig heeft. Die integrale blik
vanuit professionals in samenwerking met de patiënt zelf, moet ervoor
zorgen dat mensen eerder passende ondersteuning en zorg krijgen en
uiteindelijk instroom in de ggz voorkomen wordt.
Genoemde leden vragen de Minister hoe en wanneer de regionale
samenwerkingsafspraken tot stand zullen komen, bijvoorbeeld ten
aanzien van de mentale gezondheidscentra en vragen haar tevens hoe de
voortgang wordt bewaakt.
Bij de ontwikkeling van de mentale gezondheidscentra is sprake van een
groeimodel. In 2023 en 2024 wordt toegewerkt naar een zo uniform
mogelijke en naar behoefte regionaal ingevulde passende werkwijze (en
organisatie). Vanaf 2025 wordt het verkennende gesprek het uitgangspunt
voor een verwijzing van cliënten met ggz problematiek én problemen op
andere levensdomeinen door de huisarts naar de ggz. Dit wordt vormgegeven door ggz-professionals in samenwerking met ervaringsdeskundigen en het sociaal domein.
Partijen koppelen periodiek – in samenhang met de monitoring van de
uitkomstdoelen in het IZA – de voortgang van de uitvoering van de
afspraken terug aan VWS in de nog nader in te richten overlegstructuur
van het IZA. Ik zal er actief op toezien dat partijen in het vastgelegde
tempo de afspraken realiseren en hiermee hun verantwoordelijkheid
nemen.
Afsluiting
De leden van de PvdA-fractie zien in het Integraal Zorgakkoord een groot
aantal ambities en processen, waarbij veel verschillende partijen
betrokken zijn.
Zij zien graag een overzicht van de Minister van de verschillende
maatregelen, met daarbij een tijdspad en de verantwoordelijkheidsverdeling van partijen om tot de benoemde ambitie te komen.
Het IZA is recentelijk getekend en momenteel wordt – samen met de
deelnemende partijen – gekeken naar hoe we de uitvoering en monitoring
het beste kunnen vormgeven. Begin 2023 zal ik u, gezamenlijk met de
Minister van Volksgezondheid en de Staatssecretaris informeren over
deze verdere uitwerking. Ook zullen we dan ingaan op hoe uw Kamer
gedurende de looptijd van het IZA geïnformeerd zal worden over de stand
van zaken daarvan.
Deze leden vragen hoe de Minister precies de verantwoordelijkheid van
de sector ziet ten opzichte van de rol van de overheid die de verantwoordelijkheid voor toegankelijke en betaalbare zorg heeft.
Ik wil hier onderstrepen dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid
betreft van alle ondertekenende partijen om de genoemde doelen te
realiseren. Iedere partij heeft op basis van staande wet- en regelgeving
een eigen rol of verantwoordelijkheid, die ook binnen de context van het
IZA onverminderd van kracht blijft.
Zij vragen wat de Minister verstaat onder het «borgen van passende
randvoorwaarden».
Specifiek voor VWS houdt dat in dat het ministerie als stelselverantwoordelijke passende kaders en randvoorwaarden dient te scheppen,
waarbinnen zorgaanbieders, verzekeraars en toezichthouders invulling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

23

kunnen geven aan hun taak. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om wet- of
regelgeving, financiering en kaders voor bekostiging.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie danken de Minister voor het
toezenden van de brief over de rode draden analyse van de NZa over de
voorgenomen sluitingen en verandering in het behandelaanbod van de
specialistische ggz. Genoemde leden hebben de afgelopen maanden
herhaaldelijk gevraagd wat de sluitingen betekenen voor het zorglandschap en de beschikbaarheid van bepaalde vormen van ggz-zorg. Dat de
Minister uiteindelijk ook na deze analyse van de NZa moet concluderen
dat dit onduidelijk is, omdat onvoldoende in beeld is – bij zowel
aanbieders als verzekeraars – wat minimaal nodig is aan landelijke of
regionale klinische capaciteit van klinische ggz-zorg baart deze leden grote
zorgen. Met name omdat ook wordt geconcludeerd dat in de toekomst
nieuwe sluitingen niet kunnen worden voorkomen.
Hoe kan het dat niet eerder is geconstateerd dat een overzicht hiervan
ontbreekt? Hoe ging dat bij sluitingen van instellingen hiervoor? Sloten er
gewoon plekken zonder te checken of er nog wel voldoende andere
instellingen of behandelplekken over waren? En wie controleert of het
hele proces dat heeft geleid tot sluiting op de juiste manier is gelopen en
besluiten gebaseerd zijn op een ordentelijke onderbouwing?
Zoals gemeld in reactie op de vragen van de CDA-fractie bestaat er nu nog
geen landelijk overzicht van cruciaal zorgaanbod. Dat betekent dat er – bij
wijzigingen in het aanbod op regionaal niveau – geen goed beeld is van
het effect op het totale (landelijke) zorgaanbod voor een bepaalde
doelgroep. De afspraken in het IZA moeten dit veranderen. Voorgenomen
veranderingen in cruciaal zorgaanbod op regionaal niveau moeten eerst
ook op landelijk niveau worden besproken en gewogen. Hierbij wordt
natuurlijk ook gekeken naar de vraag naar specialistisch zorgaanbod.
In de huidige situatie is het zo dat vanuit de wettelijke zorgplicht zorgverzekeraars proactief de beschikbaarheid van voldoende zorg voor
verzekerden moeten organiseren. Dit betekent dat zorgverzekeraars
voldoende zorg moeten inkopen voor hun verzekerden en dat vraag en
aanbod moeten matchen. Bij de afbouw of ombouw van zorg is het aan
de zorgverzekeraar om te overwegen of er voldoende alternatieven van
vervangende zorg zijn voor zijn verzekerden. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houden
daarbij toezicht op de situatie vanuit het oogpunt van deze zorgplicht en
de kwaliteit van zorg. Het is daarbij van belang dat in geval van een
sluiting van een vestiging dit gecontroleerd verloopt zodat onrust onder
patiënten zoveel mogelijk voorkomen wordt.
Wat vindt de Minister hiervan?
Ik vind het van belang dat we meer zicht en grip op de cruciale ggz-zorg
krijgen. In het IZA is afgesproken dat zorgaanbieders en verzekeraars –
met betrokkenheid van de clientvereniging MIND en beroepsgroepen –
nog dit jaar tot een breed gedragen definitie komen van het begrip
«cruciale zorg» in de ggz en hiervoor een handreiking formuleren. Deze
handreiking biedt het kader op basis waarvan regionaal en landelijk het
aanbod van cruciale zorg in beeld kan worden gebracht. In 2023 zullen
regiobeelden en regioplannen worden vastgesteld op basis waarvan
afspraken over cruciale zorg op regionaal en landelijk niveau kunnen
worden gemaakt en gemonitord.
Op basis van de regionale beelden en het landelijke beeld wordt aan een
landelijke casuïstiektafel (ZN, deNLggz) bepaald wat het noodzakelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

24

zorgaanbod moet zijn en waar dit aanbod het beste georganiseerd kan
worden. De uitkomsten hiervan worden door de zorgverzekeraars
besproken en vertaald naar de individuele inkoop
De leden van de Groen Links fractie vragen de Minister waarom niet
eerder is geconstateerd dat een overzicht van landelijke of regionale
klinische capaciteit ontbreekt? Hoe ging dat bij sluitingen van instellingen
hiervoor? Sloten er gewoon plekken zonder te checken of er nog wel
voldoende andere instellingen of behandelplekken over waren? Wat vindt
de Minister hiervan? En wie controleert of het hele proces dat heeft geleid
tot sluiting op de juiste manier is gelopen en besluiten gebaseerd zijn op
een ordentelijke onderbouwing?
Zoals gemeld in reactie op bovenstaande vragen vind ik het van belang
dat we meer zicht en grip op de cruciale ggz-zorg krijgen. Tevens heb ik in
mijn brief van 22 juni 202213 de contractering en toezicht van de NZa op
de zorgverzekeraars en de zorgplicht, de rollen en verantwoordelijkheden
toegelicht. Zoals ook hierboven aangegeven houdt de NZa toezicht op de
zorgplicht van de zorgverzekeraar. De IGJ houdt toezicht op de kwaliteit en
toegankelijkheid van de zorgaanbieder. De NZa heeft in oktober 2020 voor
de verzekeraars handvatten opgesteld om invulling te geven aan hun
zorgplicht, zodat verzekerden tijdige, bereikbare en kwalitatief goede zorg
krijgen. De IGJ heeft voor de zorgaanbieders de Leidraad continuïteit van
zorg en jeugdhulp gepubliceerd in juni van dit jaar. In deze leidraad maakt
de IGJ duidelijk wat zij verwacht van zorgaanbieders in situaties waarin er
(mogelijk) risico’s ontstaan voor de continuïteit van zorg aan patiënten en
cliënten. Deze leidraad en handvatten maken onder meer helder wat van
partijen verwacht mag worden als zij hun zorgaanbod wijzigen. IGJ en de
NZa trekken natuurlijk waar nodig samen op in het toezicht.
Naar aanleiding van aanpassingen in het (klinische) behandelaanbod van
drie ggz-aanbieders heb ik de NZa heb gevraagd om de casuïstiek nader
te bezien en mij over gemeenschappelijke onderliggende factoren te
informeren. De NZa heeft hierop de Rode draden analyse gemaakt en
mede naar aanleiding hiervan zijn nu afspraken met zorgaanbieders en
zorgverzekeraars opgenomen in het IZA over het in kaart brengen en
organiseren van cruciaal zorgaanbod. Tevens zal de NZa voor het einde
van het jaar nogmaals bij de in het kader van de analyse bezochte
zorgverzekeraars langs te gaan om te controleren of alle voormalige
cliënten die zorg nodig hebben in passende zorg zijn en de zorgplicht
geborgd is.
De leden van de GroenLinks fractie vragen de Minister welke conclusies zij
hieruit trekt als het gaat om het stelsel. Wie moet hier toezicht op houden?
En moet de Minister als stelselverantwoordelijke ook niet zelf weten of er
voldoende zorg beschikbaar is?
In het voorgaande antwoord is toegelicht hoe het toezicht is georganiseerd en waarom ik onderzoek heb laten doen door de NZa. Dit
uitkomsten van dit onderzoek maakten wat mij betreft helder dat het voor
de partijen zelf onvoldoende duidelijk is welke zorg precies beschikbaar
moet zijn. Om deze reden hebben we in het IZA afspraak over het aanbod
van cruciale zorg, zoals in reactie op uw bovenstaande vragen toegelicht.
Hoe kan het ook dat dit niet eerder aan het licht is gekomen? Waarom
wordt dit onderzoek pas gedaan na maatschappelijke onrust en politieke
vragen?

13

Kamerstuk 25 424, nr. 617

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

25

Onder leiding van de toenmalige Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport is in 2017 gestart met verschillende initiatieven om tot
verbetering van de wachttijden te komen. Partijen zijn samen de stuurgroep toegankelijkheid &wachttijden gestart die via een website
(www.wegvandewachtlijst.nl) laat zien welke oplossingen zijn gevonden
om de toegankelijkheid van de ggz te verbeteren. Via transfermechanismen worden aanmeldingen in de regio herverdeeld, het plan
hoogcomplexe zorg moet ervoor zorgen dat mensen bij complexe zorg
niet tussen wal en schip raken en via het opschalingsmodel van regionale
doorzettingsmacht worden cliënten geholpen die via de reguliere kanalen
geen passende behandelplek kunnen vinden. Om de transparantie en het
inzicht in de actuele wachttijden en aantal mensen dat wacht te bevorderen, wordt tevens een «dashboard wachttijden» ontworpen. De
afgelopen periode hebben de bevindingen van de NZa – die op mijn
verzoek een analyse heeft uitgevoerd – ertoe bijgedragen dat er concrete
afspraken met de sector zijn gemaakt om grip te krijgen op het aanbod
van cruciale zorg.
Bevindingen onderzoek
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het bestuur van Pro Persona
een koerswijziging heeft ingezet, waarbij klinische en dagklinische
voorzieningen van het Centrum voor Psychotherapie (CvP) – waarbij
patiënten met persoonlijkheidsstoornissen zeer intensieve zorg ontvingen
– worden omgevormd naar intensieve deeltijdtrajecten.
Is deze koerswijziging besproken met behandelaren en patiënten?
Ja, het bestuur van Pro Persona geeft aan dat deze voornemen zijn
besproken met de formele medezeggenschapsraden, waarin de behandelaren en patiënten zitting hebben. Ook is er gesproken met de direct
betrokken medewerkers en cliënten van het CvP over de inhoud van het
alternatieve behandelaanbod,. De cliëntenraad is ook betrokken geweest
bij het besluit over vervangende zorg.
Hebben zij inspraak gehad op deze beslissing? Zo nee, mogen dit soort
besluiten worden genomen zonder inspraak?
In de Leidraad van IGJ zijn ook zorgvuldigheidseisen bij beëindiging van
behandeling door de instelling opgenomen, hieruit vloeit voort dat
cliënten tijdig en actief moeten worden geïnformeerd over (en betrokken
bij) de besluitvorming van het vervolg van hun behandeling. Dat is in dit
geval ook zo geweest.
Wat vindt de Minister hiervan?
Ik vind het belangrijk dat instellingen bij hun besluit een zorgvuldig proces
volgen en behandelaren en cliënten goed betrekken. Ik heb ook zelf met
betrokken patiënten en behandelaren gesproken om uit eerste hand hun
beelden te horen.
Zijn patiënten meegenomen in deze beslissing?
Ja, het bestuur van Pro Persona geeft aan dat de patienten hierin gekend
zijn.
Hebben al deze patiënten inmiddels passende vervolgzorg gekregen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

26

Naar aanleiding van de controlebezoeken van de NZa hebben de
zorgverzekeraars intensiever navraag gedaan bij de zorgaanbieders of alle
voormalige cliënten op een andere plek passende zorg hebben gekregen
en de continuïteit van zorg dus geborgd is. Zorgverzekeraars hebben
aangegeven dat alle patiënten vervangende zorg hebben gehad en dat zij
de NZa op de hoogte houden als de zorgverzekeraar individuele bemiddelingsverzoeken ontvangt. Bij één zorgverzekeraar is er contact geweest
tussen zorgbemiddeling en de verzekerde. Uiteindelijk heeft er geen
bemiddeling plaatsgevonden, omdat zorgbemiddeling geen contact meer
kon krijgen met de verzekerde. De NZa zal voor het einde van het jaar
nogmaals navraag doen bij alle verzekeraars of alle patiënten passende
zorg hebben ontvangen.
Deze leden ontvangen graag een geanonimiseerd overzicht hiervan.
De NZa heeft voor de zomer in het kader van haar rode draden analyse
vastgesteld dat de verzekeraars bij Pro Persona, de Eikenboom van
Altrecht en KIB Vlaardingenlaan de zorgplicht niet hebben geschonden. Zij
heeft ook aangegeven dat zij tijdens de controlebezoeken heeft vastgesteld dat individuele verzekerden continuïteit van zorg is geboden. Ten
behoeve van de rode draden analyse heeft de NZa toentertijd bij de
instellingen ter plekke de overzichten ingezien waarin is vastgelegd dat
betrokken patiënten een passend alternatief zorgaanbod hebben
ontvangen. Zij beschikt dus niet zelf over deze overzichten. Naar
aanleiding van uw vragen heb ik de NZa verzocht deze informatie alsnog
op te vragen en aan mij te doen toekomen op een wijze die op geen
enkele manier herleidbaar is tot individuen. Gegeven de relatief beperkte
aantallen gevallen waar het over gaat kan ik mij daarbij voorstellen dat zij
– ter voorkoming van herleidbaarheid van informatie en omwille van de
absolute borging van de privacy van betrokkenen – deze informatie
mogelijk op een ander aggregatie niveau dan dat van de instellingen
beschikbaar zal stellen. Zodra ik deze informatie heb ontvangen zal ik deze
doen toekomen aan uw Kamer.
Het is aan de NZa in haar rol als toezichthouders is om vast te stellen of er
aan de zorgplicht is voldaan. Ik hecht er aan dat uw Kamer of ik niet op de
stoel van de toezichthouder gaan zitten of bepalen wat een passend
alternatief zorgaanbod is. Dit is aan respectievelijk de onafhankelijke
toezichthouder en de betrokken professionals. De NZa zal nog voor het
einde van het jaar nogmaals controleren of alle voormalige cliënten van
de instellingen Eikenboom, CvP en KIB die zorg nodig hebben in passende
zorg zijn en de zorgplicht geborgd is. Zo houdt de NZa nadrukkelijk vinger
aan de pols, met als doel om er voor te zorgen dat iedere verzekerde de
zorg krijgt waar hij of zij recht op heeft. Om te borgen dat er beter
gezamenlijk door partijen wordt gestuurd op het inhoudelijk noodzakelijke
aanbod heb ik in het IZA met partijen afgesproken dat de zorgprofessionals, te weten dNGGZ en ZN – in afstemming met MIND en de betrokken
beroepsgroepen, een breed gedragen definitie ontwikkelen van het begrip
cruciale zorg.
Deze leden lezen dat ook bij Eikenboom van Altrecht de helft van het
klinische aanbod is gesloten omdat de zorgaanbieder meer toe wil naar
passende zorg.
Was de zorg hiervoor dan niet passend?
Wat passende zorg is, is afhankelijk van de stand van de wetenschap en
de praktijk. Passende zorg verandert mee in de tijd. Dat kan er ook toe
leiden dat voor deze vorm van zorg, een ambulant aanbod meer
«passend» is dan klinische zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

27

Wie concludeert dat? De zorgaanbieder of de behandelaar en de patiënt?
Een van de uitgangspunten van passende zorg is dat welke behandeling
aangeboden wordt, klinisch of ambulant, op basis van de behandelrichtlijnen en standaarden, aan zorgaanbieders en cliënten samen is.
En op basis waarvan werd deze conclusie getrokken? In hoeverre zijn
patiënten/behandelaren hierin meegenomen?
Uiteraard moeten de inzichten van de zorgprofessional samen met de
cliënt aansluiten bij dit zorgaanbod. De betrokkenheid en inbreng van
zorgprofessionals is gewaarborgd via de ondernemingsraad van de
instelling en cliënten kunnen betrokken worden of inbreng geven via de
cliëntenraad. Navraag leert dat ook bij de (voorgenomen) aanpassing van
het behandelaanbod bij de Eikenboom is dit het geval geweest, er is een
formele adviesaanvraag geweest vanuit het bestuur in de richting van de
MR en OR. Tevens zijn er informele gesprekken gevoerd met patiënten en
behandelaren, dit in de vorm van klankboordsessies. Hierin is ook met
behandelaren en patiënten gesproken over de inhoud van het toekomstige zorgaanbod en de mate waarin dit aansluit bij de inzichten en/of
behoefte van behandelaren en patiënten.
Hebben de patiënten van Eikenboom wiens zorg is afgebouwd inmiddels
passende vervolgzorg gekregen? Genoemde leden ontvangen graag een
overzicht hiervan van de Minister.
De NZa heeft voor de zomer in het kader van haar rode draden analyse
vastgesteld dat de verzekeraars bij Pro Persona, de Eikenboom van
Altrecht en KIB Vlaardingenlaan de zorgplicht niet hebben geschonden. Zij
heeft ook aangegeven dat zij tijdens de controlebezoeken heeft vastgesteld dat individuele verzekerden continuïteit van zorg is geboden. Ten
behoeve van de rode draden analyse heeft de NZa toentertijd bij de
instellingen ter plekke de overzichten ingezien waarin is vastgelegd dat
betrokken patiënten een passend alternatief zorgaanbod hebben
ontvangen. Zij beschikt dus niet zelf over deze overzichten. N.a.v. uw
verzoek heb ik de NZa verzocht deze informatie alsnog op te vragen en
aan mij te doen toekomen op een wijze die op geen enkele manier
herleidbaar is tot individuen. Gegeven de relatief beperkte aantallen
gevallen waar het over gaat kan ik mij daarbij voorstellen dat zij – ter
voorkoming van herleidbaarheid van informatie en omwille van de
absolute borging van de privacy van betrokkenen – deze informatie
mogelijk op een ander aggregatie niveau dan dat van de instellingen
beschikbaar zal stellen. Zodra ik deze informatie heb ontvangen zal ik deze
doen toekomen aan uw Kamer.
Het is aan de NZa in haar rol als toezichthouders is om vast te stellen of er
aan de zorgplicht is voldaan. Ik hecht er aan dat uw Kamer of ik niet op de
stoel van de toezichthouder gaan zitten of bepalen wat een passend
alternatief zorgaanbod is. Dit is aan respectievelijk de onafhankelijke
toezichthouder en de betrokken professionals. De NZa zal nog voor het
einde van het jaar nogmaals controleren of alle voormalige cliënten van
de instellingen Eikenboom, CvP en KIB die zorg nodig hebben in passende
zorg zijn en de zorgplicht geborgd is. Zo houdt de NZa nadrukkelijk vinger
aan de pols, met als doel om er voor te zorgen dat iedere verzekerde de
zorg krijgt waar hij of zij recht op heeft. Om te borgen dat er beter
gezamenlijk door partijen wordt gestuurd op het inhoudelijk noodzakelijke
aanbod heb ik in het IZA met partijen afgesproken dat de zorgprofessionals, te weten dNGGZ en ZN – in afstemming met MIND en de betrokken
beroepsgroepen, een breed gedragen definitie ontwikkelen van het begrip
cruciale zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

28

De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat een Kliniek voor Intensieve
Behandeling (KIB) patiënten behandeld met een zeer intensieve zorgvraag
die bij andere klinieken zijn vastgelopen. De patiënten die bij de inmiddels
gesloten KIB Vlaardingenlaan zaten, zijn intern dan wel extern uitgeplaatst.
Waar zijn deze patiënten naartoe uitgeplaatst, als dit al patiënten waren
die bij andere klinieken waren vastgelopen?
De NZa heeft mij geïnformeerd dat voor iedere in behandeling zijnde
patiënt van Inforsa een alternatieve plek is gevonden. Het grootste deel
van de patiënten is overgebracht naar een andere regionale
KIB-voorziening, maar er zijn ook patiënten teruggeplaatst in de reguliere
ggz. Voor patiënten uit de regio Noord-Holland die worden aangemeld
voor een behandeling bij een KIB, wordt steeds per individu gezocht naar
een passende plek in één van de bestaande KIB’s of in een alternatieve
zorgsetting.
Hebben alle patiënten van de KIB Vlaardingenlaan een passende
vervolgplek gekregen? Deze leden ontvangen graag een overzicht van de
Minister.
De NZa heeft voor de zomer in het kader van haar rode draden analyse
vastgesteld dat de verzekeraars bij Pro Persona, de Eikenboom van
Altrecht en KIB Vlaardingenlaan de zorgplicht niet hebben geschonden. Zij
heeft ook aangegeven dat zij tijdens de controlebezoeken heeft vastgesteld dat individuele verzekerden continuïteit van zorg is geboden. Ten
behoeve van de rode draden analyse heeft de NZa toentertijd bij de
instellingen ter plekke de overzichten ingezien waarin is vastgelegd dat
betrokken patiënten een passend alternatief zorgaanbod hebben
ontvangen. Zij beschikt dus niet zelf over deze overzichten. N.a.v. uw
verzoek heb ik de NZa verzocht deze informatie alsnog op te vragen en
aan mij te doen toekomen op een wijze die op geen enkele manier
herleidbaar is tot individuen. Gegeven de relatief beperkte aantallen
gevallen waar het over gaat kan ik mij daarbij voorstellen dat zij – ter
voorkoming van herleidbaarheid van informatie en omwille van de
absolute borging van de privacy van betrokkenen – deze informatie
mogelijk op een ander aggregatie niveau dan dat van de instellingen
beschikbaar zal stellen. Zodra ik deze informatie heb ontvangen zal ik deze
doen toekomen aan uw Kamer.
Het is aan de NZa in haar rol als toezichthouders is om vast te stellen of er
aan de zorgplicht is voldaan. Ik hecht er aan dat uw Kamer of ik niet op de
stoel van de toezichthouder gaan zitten of bepalen wat een passend
alternatief zorgaanbod is. Dit is aan respectievelijk de onafhankelijke
toezichthouder en de betrokken professionals. Dit is aan respectievelijk de
onafhankelijke toezichthouder en de betrokken professionals. De NZa zal
nog voor het einde van het jaar nogmaals controleren of alle voormalige
cliënten van de instellingen Eikenboom, CvP en KIB die zorg nodig hebben
in passende zorg zijn en de zorgplicht geborgd is. Zo houdt de NZa
nadrukkelijk vinger aan de pols, met als doel om er voor te zorgen dat
iedere verzekerde de zorg krijgt waar hij of zij recht op heeft. Om te
borgen dat er beter gezamenlijk door partijen wordt gestuurd op het
inhoudelijk noodzakelijke aanbod heb ik in het IZA met partijen
afgesproken dat de zorgprofessionals, te weten dNGGZ en ZN – in
afstemming met MIND en de betrokken beroepsgroepen, een breed
gedragen definitie ontwikkelen van het begrip cruciale zorg.
Hoeveel KIB’s zijn er nog over in Nederland? Hoeveel patiënten zijn er
totaal bij deze KIB’s?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

29

Er zijn nog twee KIB’s met een regionale behandelfunctie. Daarnaast zijn
er nog drie KIB’s met een specialistisch aanbod en/of landelijke dekking,
bijvoorbeeld voor de doelgroep patiënten met een licht verstandelijke
beperking (LVB) of voor jeugdigen, en is er één KIB-voorziening gericht op
de jeugd in oprichting. In totaal zijn er 120 bedden in deze voorzieningen.
Het is mij niet bekend wat de actuele bezetting van deze plekken is.
Genoemde leden lezen dat er door de sluiting een gat is ontstaan in de
landelijke dekking van de KIB GGZ in Noord-Nederland, waar Arkin
verantwoordelijk voor is. Zijn er volgens de Minister plannen om een
vervangende KIB op te zetten, nu de Vlaardingenlaan gesloten is? Zo nee,
waarom niet?
Ik heb geen signalen ontvangen dat er plannen zijn om nieuwe KIB’s te
openen. In het IZA hebben we afspraken gemaakt om de cruciale
zorgfuncties zowel op regionaal als landelijk niveau in kaart te brengen.
Op basis van de regionale beelden en het landelijke beeld wordt aan een
landelijke casuïstiektafel (ZN, deNLggz) bepaald wat het noodzakelijk
zorgaanbod moet zijn en waar dit aanbod het beste georganiseerd kan
worden. De uitkomsten hiervan worden door de gezamenlijk door de
zorgverzekeraars besproken en vertaald naar de individuele inkoop
Deze leden lezen dat het gat nu wordt opgevuld met ambulante alternatieven. Is ambulante zorg wel mogelijk bij deze intensieve doelgroep, zo
vragen zij de Minister.
Wat betreft ambulante behandeling van personen die aangemeld worden
bij de KIB is het aan de behandelteams om per casus een inschatting te
maken over de mogelijkheid van ambulante zorgverlening, ik kan hier
geen generieke uitspraken over doen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in één van de door de NZa
onderzochte casussen de sluiting voornamelijk is ingegeven door
onvoldoende beschikbaarheid van personeel. Welke concrete maatregelen
gaan door de Minister genomen worden om personeelstekort en -verzuim
zo snel mogelijk tegen te gaan?
Met het TAZ-programma zet ik, in samenwerking met partijen (o.a. V&VN),
deNLggz), in op de urgente uitdagingen die er liggen op de arbeidsmarkt,
ook voor de ggz-sector. Het programma richt zich op meer ruimte voor
innovatieve werkvormen, meer ruimte voor goed werkgeverschap en voor
scholing en ontwikkeling. Door meer zeggenschap te stimuleren en
daardoor het werkplezier te vergroten moeten zorgmedewerkers
behouden blijven voor de zorg.
Wat is de huidige gemiddelde caseload van personeel binnen de klinische
ggz-zorg?
De gemiddelde caseload verschilt per aandoening en behandeling
waardoor er geen generiek antwoord hierop mogelijk is.
Welke concrete maatregelen gaan op de korte en middellange termijn
genomen worden om de caseload te verlagen? Wat is het doel van de
Minister en binnen hoeveel jaar?
Met betrekking tot de mogelijkheden om de caseload van behandelaren te
verlagen vind ik het van belang te benoemen dat we het aantal zorgmedewerkers niet in dezelfde tred door kunnen laten groeien als de groeiende
zorgvraag. Een wens om de caseload per behandelaar te verlagen vraagt
dan ook om andere oplossingen dan simpelweg het vergroten van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

30

aantal zorgmedewerkers. Via het IZA heeft het veld afgesproken om aan
de slag te gaan met taakherschikking binnen de GGZ. Dit kan bijvoorbeeld
mogelijkheden bieden voor het anders verdelen van caseload. Ook de
transformatie die met het TAZ-programma wordt ingezet, moet gaan
bijdragen aan het verminderen van de werkdruk, onder meer door
innovatieve werkvormen. In het TAZ-programma zijn op dit specifieke
punt geen doelstellingen opgenomen.
Hoe zal de Minister zich inzetten voor het verbeteren van de werkomstandigheden van zorgpersoneel binnen de ggz en het reduceren van het
aantal personeelsleden dat kampt met een burn-out?
In het TAZ-programma wordt specifiek aandacht besteed aan het behoud
van medewerkers door goed werkgeverschap en het anders organiseren
van het werk. Werkgevers zullen met name zelf actief invulling moeten
geven aan goed en modern werkgeverschap. Vanuit VWS zullen we hen,
samen met de andere partijen, ondersteunen.
De leden van de GroenLinks-fractie concluderen dat de veranderingen bij
zowel Pro Persona als bij Altrecht vooral zijn ingegeven om kosten te
besparen, dure intensieve klinische zorg wordt ambulant gemaakt. Is
wetenschappelijk onderzocht of de ombouw van klinische ggz naar
ambulante ggz een juiste beweging is?
Bij het inzetten van de beweging naar ambulantisering in 2013 zagen
kennisinstituten en experts goede voorbeelden in Europa die uitgingen
van een wijkgerichte aanpak, (maatschappelijke) participatie, ambulantisering en het terugdringen van dwang en drang. Nederland bleef destijds
bij deze ontwikkelingen achter. In 2013–2014 is daarom de bestuurlijke
afspraak gemaakt dat in 2020 het aantal klinische plaatsen met 30%
afgenomen zou moeten zijn (t.o.v. 2008) en dat deze afbouw gesubstitueerd zou moeten worden door ambulante zorg.14 Deze richting en
afspraak werd breed gesteund, door zorgaanbieders, cliëntenorganisaties
en verzekeraars.
Zijn er voorbeelden te geven van patiëntengroepen waar deze afbouw
goed voor gewerkt heeft of juist niet?
We weten op basis van signalen uit de praktijk dat het effectief kan zijn om
bepaalde behandelingen (bijvoorbeeld bij angststoornissen) juist
ambulant vorm te geven. Dit kan echter per patiënt en behandeling
verschillen. Er is daarmee geen generiek antwoord te geven op deze
vraag. Door de ingezette beweging van ambulantisering werken veel
ggz-instellingen inmiddels met FACT-teams, waarbij cliënten zoveel
mogelijk in de eigen omgeving worden behandeld. FACT staat voor
Flexible Assertive Community Treatment. Deze methode is gericht op het
verminderen van symptomen en leren omgaan met de aandoening.
Begeleiding kan zich richten op alle levensgebieden en de teams kunnen
op maat samenstellen zodat de cliënt altijd de juiste zorg krijgt. Een ander
voorbeeld van de meerwaarde van ambulante zorg is de nauwe samenwerking tussen de ggz en sociale buurtteams en huisartsen in Utrecht, in
zogenoemde wijkteams. Hierdoor zijn er korte lijnen en begeleiding en
behandeling vinden geïntegreerd plaats door het wijkteam. Ervaringsdeskundigen maken ook deel uit van het wijkteam.

14

Kamerstuk 25 424, B

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

31

Is de Minister van mening dat intensieve klinische ggz-zorg niet meer
beschikbaar dient te zijn? Zo ja, waar baseert zij deze mening op? Zo niet,
hoeveel intensieve klinische ggz zorg zou er naar haar mening
beschikbaar moeten zijn in Nederland?
Een conclusie van het Trimbos in de Landelijke Monitor Ambulantisering
en Hervorming Langdurige GGZ is ook dat de nadruk niet langer zou
moeten liggen op de afbouw van klinische bedden als zodanig. Er is een
zekere ruimte en beschikbaarheid van voldoende bedden nodig om de
zorg te kunnen leveren die nodig is in sommige gevallen. In het IZA
hebben we afspraken gemaakt om de cruciale zorgfuncties zowel op
regionaal als landelijk niveau in kaart te brengen. Op basis van de
regionale beelden en het landelijke beeld wordt aan een landelijke
casuïstiektafel (ZN, deNLggz) bepaald wat het noodzakelijk zorgaanbod
moet zijn en waar dit aanbod het beste georganiseerd kan worden. De
uitkomsten hiervan worden door de zorgverzekeraars besproken en
vertaald naar de individuele inkoop.
Genoemde leden zijn ook benieuwd hoeveel andere instellingen in
Nederland bezig zijn met de ombouw van klinische ggz naar ambulante
ggz. Gebeurt dit op grote schaal?
Ik heb geen inzicht in hoeveel organisaties in Nederland hiermee bezig
zijn. Ik vind het daarom van belang dat we in het IZA afspraken hebben
gemaakt over het in beeld brengen van de cruciale zorg in Nederland.
Wordt deze ombouw gemonitord? Zo ja, door welke instantie?
Wat betreft de omvang van de afbouw van klinische capaciteit en de
opbouw van ambulante zorg heeft het Trimbos-instituut – in opdracht van
VWS – jaarlijks onderzoek uitgevoerd naar de voortgang en effecten van
de ambulantisering. Uw Kamer is hierover ook jaarlijks geïnformeerd. De
laatste monitor Ambulantisering is uw Kamer bij brief van 15 maart 202115
aangeboden.
Is deze ombouw ingegeven om betere zorg te verlenen of spelen
financiële redenen ook een rol?
Zoals ook in de rode draden analyse van de NZa op basis van de drie
casussen wordt geconstateerd, kunnen zorginhoudelijke, financiële en
personele factoren aan de verandering in zorgaanbod ten grondslag
liggen.
Wat zou volgens de Minister de verhouding tussen deze twee moeten
zijn?
De verhouding is afhankelijk van de regionale situatie en omstandigheden. Aan de hand van regiobeelden en de verdere invulling van cruciale
zorg moeten verzekeraars en aanbieders met elkaar afspreken wat er
nodig is aan intramurale capaciteit en ambulante zorg/ondersteuning. Het
is niet aan mij om hier een inhoudelijke uitspraak over te doen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de zorgverzekeraar in het
kader van de zorgplicht ervoor moet zorgen dat alle verzekerden passende
alternatieve zorg wordt aangeboden. Zijn er kaders over wat onder
«passende alternatieve zorg» valt? Is er bijvoorbeeld ook aan de zorgplicht
voldaan als een patiënt eerst klinische zorg kreeg en nu ambulante zorg?

15

Kamerstuk 25 424, nr. 583

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

32

De kaders voor behandeling zijn de kwaliteitstandaarden voor de
specifieke aandoening/stoornis. Passende alternatieve zorg kan van geval
tot geval verschillen en is veelal maatwerk.
Hoe bepaalt een zorgverzekeraar wat passende vervolgzorg is? Is dit in
overleg met een behandelaar?
De zorgverzekeraar bepaalt niet wat passende vervolgzorg is, indien het
behandelaanbod wijzigt. De behandelaar bepaalt waar mogelijk in
afstemming met de client, wat de meest aangewezen vervolgzorg is op
het moment dat de huidige behandeling niet langer beschikbaar is als
gevolg van wijziging in het behandelaanbod.
Genoemde leden vragen de Minister of de zorgverzekeraar zelf contact
opneemt met de patiënt om te bespreken wat voor vervolgzorg er wordt
aangeboden als er sprake is van afbouw van zorg. Of moet de patiënt hier
zelf achteraan?
Op het moment dat door wijzigingen in het behandelaanbod een
behandeling stopgezet wordt, is het aan de zorgaanbieder om samen met
de zorgverzekeraar passende vervolgzorg te bieden. Indien de cliënt
ontevreden over dit aanbod is, dan kan hij aanspraak maken op zorgbemiddeling vanuit de zorgverzekeraar. Hiertoe moet de client zelf contact
opnemen met de zorgverzekeraar. Zorgverzekeraars kunnen uit oogpunt
van privacy namelijk niet zelf contact zoeken met de betrokken patiënt;
alleen als deze patiënt zich voor zorgbemiddeling aanmeldt kan dat.
Zorgt dit er niet voor dat alleen mondige patiënten passende vervolgzorg
krijgen?
Het is aan de zorgaanbieder om zijn cliënt tijdig te informeren en te bezien
welke vervolgzorg het meest aangewezen is. De vastgestelde «Leidraad
continuïteit van zorg en jeugdhulp» van de IGJ biedt een heldere basis
voor de zorgaanbieders en hun cliënten.
Hoe wordt gehandhaafd dat zorgverzekeraars daadwerkelijk hun
zorgplicht nakomen? Zijn daar ook sancties voor?
De zorgplicht die zorgverzekeraars hebben is vastgelegd in artikel 11 van
de Zorgverzekeringswet (Zvw). De NZa houdt toezicht op de rechtmatige
uitvoering van de Zvw door zorgverzekeraars, en dus op de zorgplicht. In
Beleidsregel Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars (TH/BR-025)16 geeft
de NZa aan hoe de bevoegdheid inzake het toezicht op de zorgplicht
wordt uitgevoerd. In geval van schending van de zorgplicht, kan de NZa
informele instrumenten ter beïnvloeding inzetten, maar ook handhavend
optreden, bijvoorbeeld middels het opleggen van een aanwijzing of een
last onder dwangsom. In Beleidsregel Handhaving (TH/BR-030)17 wordt
inzichtelijk hoe de NZa naleving van wet- en regelgeving in de zorg
bevordert. Zoals eerder gezegd heeft de NZa ook in haar brief aan
zorgverzekeraars laten weten de komende periode nog nadrukkelijker te
gaan toezien op naleving van de zorgplicht en de hierbij verwachte
proactieve houding van zorgverzekeraars. De NZa geeft aan in 2023
daarom bij alle zorgverzekeraars een vervolgonderzoek uit te voeren om
vast te stellen of zorgverzekeraars handelen in lijn met de eerder
uitgebrachte handvatten zorgplicht en de toegankelijkheid van de zorg

16

Beleidsregel toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw – TH/BR-025 – Nederlandse
Zorgautoriteit (overheid.nl)
17
Beleidsregel Handhaving TH/BR-030 – Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

33

voldoende borgen. Indien dit niet het geval is zal de NZa maatregelen
nemen, conform de hierboven omschreven mogelijkheden.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de vraag hoeveel klinische
capaciteit «bovenregionaal» nodig is, een vraag is die de zorgverzekeraar
niet alleen kan beantwoorden. Wie kan deze vraag volgens de Minister
wél beantwoorden? Welk partijen beslissen dit? Hoe ziet de proactief
coördinerende rol eruit die de zorgverzekeraars hebben?
Zoals gezegd is in het IZA afgesproken dat zorgaanbieders en verzekeraars – met betrokkenheid van de clientvereniging MIND en beroepsgroepen – nog dit jaar tot een breed gedragen definitie komen van het
begrip «cruciale zorg» in de ggz en hiervoor een handreiking formuleren.
Deze handreiking biedt het kader op basis waarvan regionaal en landelijk
het aanbod van cruciale zorg in beeld kan worden gebracht. In 2023 zullen
regiobeelden en regioplannen worden vastgesteld op basis waarvan
afspraken over cruciale zorg op regionaal en landelijk niveau kunnen
worden gemaakt en gemonitord.
Op basis van de regionale beelden en het landelijke beeld wordt aan een
landelijke casuïstiektafel (ZN, deNLggz) bepaald wat het noodzakelijk
zorgaanbod moet zijn en waar dit aanbod het beste georganiseerd kan
worden. De uitkomsten hiervan worden door de zorgverzekeraars
besproken en vertaald naar de individuele inkoop.
Genoemde leden lezen dat door oplopende casuïstiek zorgverzekeraars de
afbouw van klinische ggz vaker in de gesprekcyclus van contractering
laten terugkomen. Wat betekent dit en wordt er vervolgens ook op
gehandeld?
Het is belangrijk dat zorgverzekeraars voldoende klinische ggz ten
behoeve van hun verzekerden kunnen inkopen en dit onderwerp (met het
oog op continuïteit van zorg) regelmatig aan de orde te stellen in de
gesprekscyclus contractering. De NZa zal de komende periode nog
nadrukkelijker gaan toezien op naleving van de zorgplicht en de hierbij
verwachte proactieve houding van zorgverzekeraars, zo heeft zij in haar
brief van 13 oktober jl. laten weten aan de zorgverzekeraars. De NZa geeft
aan in 2023 daarom bij alle zorgverzekeraars een vervolgonderzoek uit te
voeren om vast te stellen of zorgverzekeraars handelen in lijn met de
eerder uitgebrachte handvatten zorgplicht en de toegankelijkheid van de
zorg voldoende borgen. Indien dit niet het geval is zal de NZa maatregelen
nemen, in lijn met de hiervoor geldende beleidsregel.
Conclusies en aanbevelingen
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat zowel aanbieders als
verzekeraars geen voldoende beeld hebben bij de benodigde landelijke of
regionale klinische capaciteit om de klinische ggz-zorg te borgen die
minimaal nodig is. Klopt het dat binnen het Integraal Zorgakkoord is
afgesproken om dit wel in beeld te brengen?
Ja, dit klopt. In het kader van het IZA hebben we concrete afspraken
gemaakt over het in kaart brengen van het aanbod van cruciale zorg op
regionaal en landelijk niveau.
Welke partijen gaan dit doen en binnen welk termijn? In hoeverre wordt
daarin de bijdrage van behandelaren en patiënten meegenomen?
Zorgaanbieders en verzekeraars zullen nog dit jaar tot een breed gedragen
definitie komen van het begrip «cruciale zorg» in de ggz en een
handreiking formuleren – met betrokkenheid van de beroepsverenigingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

34

en MIND – als kader op basis waarvan regionaal en landelijk het aanbod
van cruciale zorg in beeld kan worden gebracht. In 2023 zullen regiobeelden en regioplannen worden vastgesteld op basis waarvan afspraken
over cruciale zorg op regionaal en landelijk niveau kunnen worden
gemaakt en gemonitord.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het proces over een
voornemen tot sluiting, afbouw van klinische capaciteit of andere
ingrijpende wijzigingen in de portfolio van een zorgaanbieder kan worden
verbeterd doordat zorgaanbieders, verzekeraars en patiëntenorganisaties
hier vaker met elkaar over in gesprek en werkafspraken maken.
Genoemde leden vragen de Minister of dit niet te vrijblijvend is. Moeten
die werkafspraken niet verplicht worden?
Partijen hebben in het IZA juist afspraken gemaakt met elkaar om beter
inzicht en daarmee grip te krijgen op de vraag en het aanbod. Hierdoor
kunnen ze zorgen dat passende zorg beschikbaar is voor wie dat nodig
heeft.
Er is een leidraad Continueert van zorg. Moet deze niet gewoon nageleefd
worden of misschien wel worden aangescherpt?
De genoemde Leidraad continuïteit van zorg en jeugdhulp, maakt helder
wat de IGJ van zorgaanbieders in dit kader verwacht. De IGJ ziet toe op de
naleving.
De leden van de GroenLinks-fractie horen ook graag van de Minister waar
personeel terecht kan bij vragen of klachten als ze niet zijn meegenomen
in het besluitvormingsproces. Waar precies kunnen cliënten terecht die te
horen krijgen dat hun behandeling wordt gestopt, en die geen passend
vervolgaanbod krijgen?
Personeel van een zorgorganisatie kan voor vragen terecht bij zijn eigen
organisatie en diens ondernemingsraad. Cliënten kunnen in eerste
instantie terecht bij de zorgaanbieder en diens cliëntenraad. Daarnaast
kan de cliënt ook terecht bij de zorgverzekeraar voor zorgbemiddeling en
bij de eerdergenoemde SKGZ. Ook kunnen patiënten en behandelaren
zicht tot de IGJ wenden, wanneer zij zich zorgen maken over de kwaliteit
van zorg. Patiënten kunnen de NZa aanschrijven indien zij van mening zijn
dat verzekeraars hun zorgplicht niet nakomen.
Wat zijn dan precies de rechten van de cliënten en wie brengt hen op de
hoogte van hun rechten?
De zorgaanbieder is op basis van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen
zorg (Wkkgz) verplicht een klachtenregeling in te richten voor haar
cliënten. De IGJ houdt hier toezicht op. Zorgaanbieders zijn op basis van
de Transparantieregeling zorgaanbieders ggz – NR/REG-182418 en de
Regeling transparantie zorgaanbieders TH/NR-01819 verplicht om op hun
website te verwijzen naar zorgbemiddeling en ook in gesprekken moeten
zij de cliënt wijzen op zorgbemiddeling. De NZa ziet hierop toe.
Bovendien staat in de Governance Code «dat de RvB afspraken moet
maken met ondernemingsraad en cliëntenraad over de wijze waarop
wordt samengewerkt en dat zij invloed moeten kunnen uitoefenen op de
zorg, dienstverlening en de koers van de organisatie». Ook staat hierin dat
18

Transparantieregeling zorgaanbieders ggz – NR/REG-1824 – Nederlandse Zorgautoriteit
(overheid.nl)
19
Regeling transparantie zorgaanbieders TH/NR-018 – Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

35

«de organisatie waarborgt dat de professionals invloed kunnen hebben op
het beleid dat hen raakt in de dagelijkse beroepsuitoefening en dat ze
betrokken dienen te worden bij de beleidskeuzes over de zorg van
morgen». Indien medewerkers en/of cliënten zich onvoldoende betrokken
voelen door de zorgaanbieder kunnen ze op eigen verzoek gehoord
worden door de governance commissie. Dit is een aanvulling op de
wettelijke kaders voor cliënten en ondernemingsraden.
Ook lezen genoemde leden dat zorgverzekeraars een meer proactieve rol
moeten vervullen om te zorgen dat hun verzekerden goede vervolgzorg
hebben gekregen.
Hoe wordt gecontroleerd of zorgverzekeraars deze aanbeveling ook echt
gaan opvolgen, zeker bij patiënten die minder mondig of weerbaar zijn?
Moeten hier niet richtlijnen voor komen?
Bij sluitingen en het deels sluiten (van bepaalde vestigingen) moeten
zorgverzekeraars ook uit zichzelf nagaan of de vervangende zorg voor hun
patiënten en cliënten goed geregeld is, niet pas als ze daarop worden
bevraagd door de externe toezichthouders. De NZa heeft dit ook
omschreven in de «De zorgplicht: handvatten voor zorgverzekeraars» die
zij heeft opgesteld.
Tenslotte lezen zij dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders in kaart moeten
brengen waar de ondergrens ligt van de huidige ontwikkeling van
ambulantisering. Heeft de Minister hier zelf ook een mening over? Hoe
kijkt zij naar dit vraagstuk?
Ik vind het van belang dat we meer zicht en grip op de cruciale ggz-zorg
krijgen. Zoals gezegd is in het IZA afgesproken dat zorgaanbieders en
verzekeraars – met betrokkenheid van de clientvereniging MIND en
beroepsgroepen – nog dit jaar tot een breed gedragen definitie komen van
het begrip «cruciale zorg» in de ggz en hiervoor een handreiking
formuleren. Deze handreiking biedt het kader op basis waarvan regionaal
en landelijk het aanbod van cruciale zorg in beeld kan worden gebracht. In
2023 zullen regiobeelden en regioplannen worden vastgesteld op basis
waarvan afspraken over cruciale zorg op regionaal en landelijk niveau
kunnen worden gemaakt en gemonitord.
Ik vind het van belang dat zorgverzekeraars het onderwerp continuïteit
van zorg met regelmaat laten terugkomen in de gesprekscycli over
contractering. Daarnaast dienen zorgaanbieders en zorgverzekeraars
elkaar hier nauwer over te informeren en te betrekken om daarmee te
voorkomen dat de continuïteit van de zorg in gevaar komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 623

36