Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

27 830

Materieelprojecten

Nr. 424

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 23 januari 2024
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Staatssecretaris van Defensie over de brief van 19 september 2023
inzake het Defensie Projectenoverzicht 2023 (Kamerstuk 27 830, nr. 417).
De Minister en Staatssecretaris van Defensie hebben deze vragen
beantwoord bij brief van 23 januari 2024. Vragen en antwoorden zijn
hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
De Roon
Adjunct-griffier van de commissie,
Manten

kst-27830-424
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 424

1

1.
Welke projecten in het Projectenoverzicht bevatten een
component onbemand, robotisering of robots en autonome
capaciteit (zowel sensor als shooter)? Kunt u dit uitsplitsen naar
onbemand, robotisering en autonoom?
Een aantal projecten bevat onbemande componenten. Voorbeelden
daarvan zijn de MQ-9, waarbij het vliegtuig weliswaar onbemand is, maar
altijd op afstand door een mens wordt bestuurd, waarmee dus altijd
sprake is van betekenisvolle menselijke controle (meaningful human
control – MHC). Ook het MCM-vaartuig beschikt over een «toolbox» van
onbemande systemen voor in de lucht, aan de oppervlakte en onder water
om de taken te kunnen uitvoeren. Dit omvat de inzet van autonome
vaartuigen, luchtdrones en onderwaterdrones die zijn uitgerust met
geavanceerde sensoren, waaronder sonarsystemen en camerasystemen.
Daarmee is geen van de projecten volledig onbemand, gerobotiseerd of
autonoom, zodat deze indeling niet te maken is. Zoals vermeld in de
kabinetsreactie op het AIV-rapport «inzet van autonome wapens»
(Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 2214) en aanvullende Kamervragen (Kamerstuk 2023D15018 van 11 april 2023) heeft het kabinet
aangegeven dat Nederland eraan vasthoudt dat bij wapeninzet altijd
sprake is van een vorm van betekenisvolle menselijke controle
(meaningful human control – MHC).
2.
Wanneer worden naar verwachting de extra Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS) batches geleverd?
Er zijn voor het deelproject draag- en bepakkingssysteem van VOSS vijf
extra batches aangeschaft om, in afwachting van het afsluiten van een
onderhoudscontract, eventuele defecte systemen te vervangen. Uit deze
batches worden nu reeds VOSS middelen uitgeleverd.
3.
Hoe lang zal de uitrol van VOSS naar eenheden duren?
VOSS bestaat uit de deelprojecten: 1) communicatiemiddelen, De uitrol
hiervan heeft vertraging opgelopen als gevolg van: A) De kwaliteit van de
systemen bleek onvoldoende tijdens de acceptatietesten. B) Een Nederlandse toeleverancier kon, vanwege een tijdelijk ingetrokken
ABDO-certificaat, de crypto-module niet tijdig leveren C) Als gevolg van
de veiligheidssituatie in Israël, is veel personeel van de leverancier
gemobiliseerd een productielocatie verplaatst naar veiliger gebied. De
initiële uitrol hiervan zal naar verwachting in het tweede kwartaal van
2024 starten en een jaar duren. 2) draagbare autonome energievoorziening deze wordt in het eerste en tweede kwartaal getest door de
eenheden in het veld, op basis hiervan wordt het verdere traject bepaald.
3) een draag-en bepakkingssysteem met ballistische bescherming. De
initiële uitrol hiervan is in Q1 2023 afgerond.
4.
Wanneer verwacht u een besluit over de offertes voor de
vervanging van de onderzeeboten van de Walrusklasse te nemen?
De beoordeling van de offertes vordert en duurt volgens de huidige
inzichten tot circa eind januari 2024. Daarna volgt het opstellen van het
voorlopig gunningsbesluit. Het streven is om de besluitvorming in het
eerste kwartaal van 2024 te voltooien en de Kamer hierover met de
zogenoemde DMP D-brief te informeren. Uw Kamer is hierover eerder
geïnformeerd in de brief over het proces tot gunning (Kamerstuk 34 225,
nr. 44).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 424

2

5.
Waarom vervalt het instandhoudingsprogramma op de vierde
onderzeeboot van de Walrusklasse?
De 4e onderzeeboot is inmiddels uit dienst gesteld, om langer door te
kunnen varen met uiteindelijk twee operationele Walrusklasse boten tot
aan de vervanging. Hierdoor is het instandhoudingsprogramma voor deze
boot komen te vervallen zoals gemeld in de Kamerbrief «voortgangsrapportage vervanging onderzeebootcapaciteit, Kamerstuk 34 225, nr. 35 van
1 april 2022.
6.
Waarom krijgen slechts twee van de vier LC-fregatten verbeterde
«jammers» en ESSM-raketten?
Het gaat hier om de investeringsprojecten voor de Luchtverdedigings- en
Commandofregatten (LC-fregatten): «Langer doorvaren LC-fregatten:
Elektronische oorlogvoering» (Kamerstuk 27 830, nr. 380) en «ESSM
Block 2: Verwerving en integratie» (Kamerstuk 27 830, nr. 355). Bij deze
projecten heeft Defensie een evenwicht gezocht tussen enerzijds de
beschikbaarheid voor operationele inzet, en anderzijds het verbeteren van
de operationele capaciteiten waardoor de schepen enige tijd niet inzetbaar
zijn. Ook financiële overwegingen hebben een rol gespeeld.
De LC-fregatten ondergaan in de periode 2024–2029 groot onderhoud. De
schepen worden na elkaar onder handen genomen en per schip duurt het
groot onderhoud ongeveer anderhalf jaar. In de afgelopen jaren is
Defensie meerdere investeringsprojecten gestart om de slagkracht van
deze schepen te vergroten en de operationele relevantie op orde te
houden. Enkele van deze investeringsprojecten overlappen met het
geplande groot onderhoud, waaronder de twee genoemde projecten.
Werkzaamheden van meerdere investeringsprojecten worden per schip
tijdens het groot onderhoud uitgevoerd.
Voor de twee eerdergenoemde projecten geldt de beperking dat belangrijke apparatuur pas in 2027 beschikbaar is. Dan is echter het groot
onderhoud van de eerste twee LC-fregatten al voltooid. Defensie heeft
ervoor gekozen de eerste twee schepen na 2027 niet alsnog met deze
apparatuur uit te rusten, zodat deze schepen na hun groot onderhoud tot
hun vervanging zoveel mogelijk voor operationele inzet beschikbaar zijn.
In de komende jaren zal deze keuze tegen het licht worden gehouden als
meer duidelijk is over de vervanging van de LC-fregatten. De Kamer
ontvangt in februari 2024 de A-brief van dit vervangingsproject. Rond die
tijd ontvangt de Kamer tevens de D-brief van het project «ESSM Block 2:
Verwerving en integratie».
7.
Hoe vaak worden de vier LC-fregatten tegelijk ingezet met
gebruik van de elektronische oorlogsvoeringcapaciteiten? Zal het
daar mogelijk tekortkomen als niet alle vier LCF geüpdatet
worden?
Het is niet voorzien dat alle schepen van een wapensysteem zoals de
LC-fregatten gelijktijdig operationeel worden ingezet. Bij een marineschip
is tijdens de levensduur sprake van een herhaalde cyclus van vier
achtereenvolgende fases, de zogenoemde «vierslag». In de eerste fase
bereiden het schip en de bemanning zich voor op de periode van
operationele inzet. Na dit zogenoemde «opwerken» volgt de tweede fase,
de inzetperiode zelf. Vervolgens wordt het schip in de derde fase
voorbereid op het onderhoud, dat de vierde fase vormt. De Koninklijke
Marine plant de verschillende fases van de LC-fregatten zodanig dat
permanent een deel van LC-fregatten operationeel inzetbaar is. Dit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 424

3

nader toegelicht in de Kamerbrief van 17 mei 2023 (Kamerstuk 36 124,
nr. 31). Bij elke potentiële inzet houdt Defensie rekening met de capaciteiten van een eenheid, in relatie tot de verwachte dreiging.
8.
Is er bij de vervanging van de Mine Counter Measures (MCM)vaartuigen de overgang tussen oude en nieuwe schepen goed
overbrugt of is er tijdelijk een tekort? Wanneer worden de
volgende schepen na de BNS Oostende te water gelaten?
Het eerste van zes Nederlandse mijnenbestrijdingsvaartuigen, de
toekomstige Zr.Ms. Vlissingen, is op 19 oktober 2023 te water gelaten. Bij
het tweede Nederlandse vaartuig, de toekomstige Zr.Ms. Scheveningen,
zal dat gebeuren in het tweede kwartaal van 2025. Bij de bouw van een
schip is de tewaterlating weliswaar een belangrijke mijlpaal maar het
schip is dan nog niet klaar.
De Koninklijke Marine ontvangt de toekomstige Zr.Ms. Vlissingen in 2025
en daarna elk jaar tot in 2030 een nieuw vaartuig. Vanaf 2026 wordt
jaarlijks één van de huidige vijf vaartuigen van de Alkmaarklasse buiten
dienst gesteld. Volgens de huidige planning blijft het aantal vaartuigen dat
beschikbaar is voor inzet – huidig dan wel nieuw – in de overgangsperiode
op hetzelfde niveau als in de afgelopen jaren. Ik verwijs hiervoor naar de
vertrouwelijke bijlagen bij Kamerstuk 36 124, nr. 31 van 17 mei 2023.
9.
Wat voor munitiesoorten en wapensystemen zijn contramobiliteitsmunitie?
Contra-mobiliteitsmunitie zijn explosieve systemen die in een terrein
geplaatst kunnen worden om de vrijheid van manoeuvreren van een
tegenstander te beperken. Deze worden tezamen met andere opgeworpen
hindernissen gebruikt om een tegenstander de toegang tot (delen van) het
terrein te ontzeggen. Verwerving van deze contra-mobiliteitsmunitie
maakt deel uit van het gemandateerde project «Ground based Area
Access Denial» waarover de Kamer in 2018 met een DMP A-brief
geïnformeerd is (Kamerstuk 33 763, nr. 144 van 5 oktober 2018).
In de A-brief uit 2018 staat uitgewerkt dat drie deelsystemen de gehele
behoefte aan GAAD-capaciteit kunnen afdekken. Het betreft Contramobiliteitsmunitie, Contra-mobiliteitsmunitie met een horizontaal effect
en Remotely Delivered Systems die van grote afstand zo nauwkeurig
mogelijk in het inzetgebied worden gebracht. Naast de scherpe munitie is
ook een hoeveelheid munitie nodig voor opleiding en training. Dit betreft
instructie-, exercitie- en oefenmunitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 424

4